Vicipéid:Cúrsaí reatha

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vicipéid:Cúrsaí reatha</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1892</id>
    <revision>
      <id>1332132</id>
      <parentid>1323709</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T18:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87065" sha1="swbkfdywj81xak3uno4919x9i16d57s" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div class=&quot;infobox&quot;&gt;
'''Am''': {{CURRENTTIME}} [[Am Uilíoch Comheagartha|UTC]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
'''Dáta''': [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp; '''Féach freisin ar''': 
[[{{CURRENTYEAR}}]]
&lt;/div&gt;

{{Cartlainne|nobot=yes}}

== [[2026]] ==

=== '''Eanáir''' ===
Ar an 1 Eanáir 2026, go moch ar maidin, [[Loscadh Crans-Montana 2026|maraíodh 41 duine]] i ndóiteán a tharla i gclub oíche agus teach tábhairne in Crans-Montana, san Eilvéis.

== [[2025]] ==

=== '''Eanáir''' ===
'''Insealbhaíodh [[Donald Trump]] mar [[Uachtarán na Stát Aontaithe]]''' den dara huair ar an 20 Eanáir. 
{{Main|Dara téarma Donald Trump}}
Fuarthas Donald Trump ciontach sa bhliain 2024 sa chás gur cheil sé íocaíocht $130,000 le [[Stormy Daniels]]. Ar an 10 Eanáir 2025, '''[[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|scaoileadh Trump gan choinníoll]]''', ó tharla, mar a dúirt an breitheamh, go raibh sé le hinsealbhú ina Uachtarán ar na Stáit Aontaithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Píonós gearrtha ar an Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490093-pionos-le-gearradh-inniu-ar-an-uachtaran-trump/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

I mí Eanáir 2025, bhris ráig den '''[[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]]''' amach sa Ghearmáin, gar don phríomhchathair, Beirlín – an chéad uair a aimsíodh an galar sa Ghearmáin ó na 1980idí.

Bhí teochtaí curiarrachta ann ar fud an domhain le linn 2024–2025. '''Ar an 10 Eanáir 2025, dúirt an tseirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]] gurbh í an bhliain 2024 ba theo riamh''' ó cuireadh tús le taifid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Féach freisin: [[Aimsir na bliana 2025|'''Aimsir na bliana 2025''']].

Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|'''falscaithe amach in Los Angeles agus sna ceantair máguaird''']] ar chósta thiar na Stát Aontaithe i mí Eanáir 2025. Ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;

D'éirigh '''[[An Ghraonlainn|an Ghraonlainn]]''' ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Eorpach. Thug Donald Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil ar an nGraonlainn agus ar Chanáil Phanama.

Tharla '''[[Crith talún sa Tibéid, 2025|crith talún sa Tibéid]]''', gar don teorainn le [[Neipeal]], ar an [[7 Eanáir]] 2025.

D'fhógair [[Justin Trudeau|'''Justin Trudeau''']], príomhaire Cheanada, go n-éireodh sé as.

Maraíodh 14 duine agus gortaíodh 57 eile in '''[[Ionsaí trucailín i New Orleans, 2025|ionsaí trucailín in New Orleans]]''' ar Lá Caille, 1 Eanáir 2025. Iarshaighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe ba ea an sceimhlitheoir. Cúpla uair an chloig ina dhiaidh sin, [[Pléascadh Cybertruck in Las Vegas, 2025|'''phléasc trucailín Tesla lasmuigh d'Óstán Trump in Las Vegas''']]; thug saighdiúir eile de chuid arm na Stát Aontaithe lámh ina bhás féin, agus [[neamhord struis iarthrámaigh]] air.

=== Básanna ===

* Na Gaeil a fuair bás in 2025: [[Pádraig Ó Snodaigh]] ([[Coiscéim]]) ar an 2 Eanáir.
* Thar lear: [[Jean-Marie Le Pen]] (pobalóir) ar an 7 Eanáir.
Básanna: '''[[:Catagóir:Básanna in 2025|an liosta iomlán]]'''

== [[2024]] ==

[[Aimsir na bliana 2024|'''Aimsir na bliana 2024''']]: an bhliain ba theo a taifeadadh riamh.

=== '''Nollaig''' ===
Cailleadh [[Jimmy Carter]], 100, ar an 29 Nollaig.

Tuairt [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]] ar Lá Nollag.

Sa Fhrainc, thit rialtas Barnier (ar dheis ón lár) as a chéile ar an 4 Nollaig nuair a tháinig na hantoiscigh, an ''Rassemblement National'' agus an ''Front Populaire'', i bpáirt le chéile chun tabhairt air éirí as. Ansin cheap Emmanuel Macron François Bayrou (ón lár) ina phríomhaire, agus [[Olltoghchán na Fraince, 2024|'''d'fhógair Bayrou rialtas nua ar an 23 Nollaig 2024''']].

Ciontaíodh 48 fear in [[Éigniú Gisèle Pelicot|'''éigniú Gisèle Pelicot''']] ar an 19 Nollaig; níor éirigh leis na póilíní teacht ar 23 fear eile.

Tharla '''[[feallmharú an Ghinearáil Kirillov]]''' ar an 17 Nollaig. Bhí an Úcráin tar éis an ginearál Rúiseach a chúiseamh i gcoireanna cogaidh, as armlón ceimiceach a úsáid san Úcráin.

Bhuail [[Cioclón Chido|'''Cioclón Chido''']] Mayotte agus an Mhósaimbíc go dona ar an 14–15 Nollaig; is beag crann a fágadh ina sheasamh ar oileán Mayotte.

D'fhógair Rialtas na hÉireann ar an 12 Nollaig 2024 go dtacódh sé le '''[[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|caingean dlí na hAfraice Theas in aghaidh Iosrael]]''' sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta.

Bhuail Stoirm Darragh [[Calafort Caergybi|'''Calafort Caergybi''']] go dona ar an 6–7 Nollaig.

Caitheadh [[Dúnmharú Brian Thompson|'''Brian Thompson de chuid UnitedHealthcare''']] ar an 4 Nollaig 2024 in Manhattan. Gabhadh Luigi Mangione.

=== '''Samhain''' ===
Vótáil Teach na dTeachtaí (Westminster) i bhfabhar [[An Bille um Bás Cuidithe (Sasana agus an Bhreatain Bheag)|'''an Bhille um Bás Cuidithe''']] ag an dara léamh ar an 29 Samhain.

'''[[Olltoghchán na hÉireann, 2024]]''' ar an 29 Samhain chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh.

Tháinig [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|'''sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah''']] i bhfeidhm ar an 27 Samhain.

[[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2024|'''COP29: tháinig na toscairí ar chomhaontú''']] ar an 23 Samhain: 300 billiún dollar sa bhliain faoin mbliain 2035.

[[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|'''Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe''']]: bhuaigh Trump gan stró ar an 5 Samhain, agus Teach na nIonadaithe agus an Seanad aige.

[[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|'''COP16''']] nó '''[[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht 2024]]''': níor thángthas ar chomhaontú faoi dheireadh na comhdhála, an 1 Samhain.

Bunaíodh an feachtas '''[[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]]''' ar an 1 Samhain chun dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].

=== '''Deireadh Fómhair''' ===
Maraíodh 231 duine de bharr [[Tuilte sa Spáinn, 2024|'''maidhmeanna tuile in oirthear na Spáinne''']] ar an 29 Deireadh Fómhair.

Thit an réalta [[Liam Payne|'''Liam Payne''']] thar bhalastráid na balcóine ar an tríú hurlár den óstán ''Casa Sur'' ar an 16 Deireadh Fómhair, agus é faoi thionchar drugaí.

Maraíodh ceannaire [[Hamas]], Yahya Sinwar, ar an 16 Deireadh Fómhair; bhí sé gortaithe, ina shuí ar chathaoir i dteach scriosta.

[[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|'''Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin''']] i dtús Dheireadh Fómhair. Easáitíodh 1,200,000 duine de bharr an chogaidh (daonra na tíre: 5.4 milliún).

=== '''Meán Fómhair''' ===
[[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|'''Maraíodh ceannaire Hezbollah, Hassan Nasrallah,''']] agus ceannairí eile ar an 27 Meán Fómhair.

Bhuail '''[[Hairicín Helene, 2024|Hairicín Helene]]''' na Stáit Aontaithe. Fágadh muintir Carolina Thuaidh in umar na haimléise.

[[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024|'''Phléasc Iosrael na mílte glaoire agus siúlscéalaithe''']] sa Liobáin agus sa [[An tSiria|tSiria]] ar an 17 agus an 18 Meán Fómhair.

Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|'''dara iarracht Donald Trump a fheallmharú''']] ar an 15 Meán Fómhair.

Dúirt Mary Robinson ar an 9 Meán Fómhair gur mór an náire '''[[Coimhlint na Súdáine, 2023|&quot;an neamhshuim atá á léiriú ag an bpobal idirnáisiúnta&quot; sa tSúdáin]]'''.

[[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|'''Ionsaí diúracán de chuid na Rúise ar Poltava san Úcráin''']] ar an 3 Meán Fómhair 2024.

=== '''Lúnasa''' ===
Osclaíodh na '''[[Cluichí Parailimpeacha 2024|Cluichí Parailimpeacha i bPáras]]''' ar an 28 Lúnasa.

=== '''Iúil''' ===
[[Feallmharú Ismail Haniyeh|'''Feallmharaíodh ceannaire polaitíochta Hamas, Ismail Haniyeh''']], ar an [[31 Iúil]] [[2024]] in Tehran.

Cuireadh tús le h[[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|'''agóidí agus círéibeacha frith-inimirce sa Ríocht Aontaithe''']] ar an 30 Iúil, agus i mBéal Feirste chomh maith. Scaipeadh go leor mífhaisnéise.

[[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024|'''Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh''']] i bPáras idir 26 Iúil agus 11 Lúnasa 2024.

D'fhógair '''[[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Joe Biden nach mbeadh sé ina iarrthóir d'ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh]]''' ar an 21 Iúil.

Ba é [[Aimsir na bliana 2024|'''Dé Domhnaigh 21 Iúil 2024 an lá ba theo riamh ar fud an domhain ó cuireadh tús leis na taifid''']].

[[Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise 2024|'''Eachtra CrowdStrike''']]: cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise ar an 19 Iúil.

Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|'''chéad iarracht Donald Trump a fheallmharú''']] ar an 13 Iúil.

'''[[Olltoghchán na Fraince, 2024|Olltoghchán na Fraince 2024]]''' ar an 7 Iúil: timpeall 220 suíochán don chomhghuaillíocht sa lár agus ar dheis a bhain le Macron, 192 suíochán don ''Front Populaire'' agus 142 suíochán don ''Rassemblement National''.

Fuair Sinn Féin an sciar ba mhó den vóta, agus chaill an DUP trí shuíochán, in '''[[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán na R-A i dTuaisceart Éireann]]''' ar an 4 Iúil.

Scriosadh na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|'''Olltoghchán na Ríochta Aontaithe''']] ar an 4 Iúil.

=== '''Meitheamh''' ===
'''[[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Tharla díospóireacht Biden-Trump ar an 27 Meitheamh 2024]]''', díospóireacht a d’fhág na Daonlathaigh buartha faoi chumas Biden díriú ar a ábhar. Ó shin i leith, bhí fiabhras cainte agus díospóireachta sna meáin faoina aois, faoina shláinte agus faoi ghéire a intinne.

'''[[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa 2024]]''' sa Róimh.

Ag ócáid tiomsaithe airgid ar an 17 Meitheamh, [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|'''d’fhan Joe Biden ina staic nuair a bhí sé in ainm is an stáitse a fhágáil''']]. B’éigean do Bharack Obama breith ar lámh air agus é a threorú. Dhiúltaigh Biden don éileamh go n-éireodh sé as.

[[Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024|'''Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach ollmhór''']] ar an 8 Meitheamh, le linn an [[Cogadh Iosrael-Gaza|'''Chogaidh Iosrael-Gaza''']].

'''[[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghchán Pharlaimint na hEorpa]]''': bhí Páirtí an Phobail Eorpaigh (de chuid FG agus Ursula von der Leyen) fós ar an ngrúpa ba mhó.

'''[[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|Toghcháin áitiúla na hÉireann]]''' ar an 7 Meitheamh: an chéad uair riamh a raibh deis ag daoine i gcathair Luimnigh méara a thoghadh.

[[Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza|'''D'ionsaigh Iosrael scoil i gcampa dídeanaithe Nuseirat''']] i lár stráice Gaza ar an 6 Meitheamh. Bhí an scoil faoi stiúir na Náisiún Aontaithe.

=== '''Bealtaine''' ===
[[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|'''Ciontaíodh Donald Trump i gcalaois''']] ar an 30 Bealtaine.

'''[[Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024|Olltoghchán na hAfraice Theas]]''' ar an 29 Bealtaine 2024. Atoghadh [[Cyril Ramaphosa|'''Cyril Ramaphosa''']] ina uachtarán don dara téarma ar an 14 Meitheamh.

[[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|'''Thug an CBI ordú d'Iosrael deireadh a chur láithreach bonn leis an mórionsaí''']] ar chathair Rafah i ndeisceart Gaza, ar an 24 Bealtaine 2024.

Tháinig [[The Substance (scannán 2024)|'''an scannán corpuafáis ''The Substance''''']] amach in Cannes ar an 19 Bealtaine; díríonn sé an spotsolas ar an mbrú a chuirtear ar mhná a bheith óg, álainn, tarraingteach agus 'foirfe' sa t[[sochaí]] ina mairimid.

Tháinig an scannán '''''[[Black Dog (scannán 2024)|Black Dog]]''''', a stiúir Guan Hu, amach in Cannes ar an 18 Bealtaine.

Chinn bainistíocht Choláiste na Tríonóide [[Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín|'''dífheistiú a dhéanamh ó institiúidí de chuid Iosrael''']] ar an 7 Bealtaine.

Tháinig an [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais|'''Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais''']] i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

=== '''Aibreán''' ===
Bhuail '''[[Tuilte Rio Grande do Sul, 2024|tuilte]]''' stát Rio Grande do Sul i bhfíordheisceart na Brasaíle idir 29 Aibreán agus tús na Bealtaine.

Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don '''[[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|Chomhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh]]''' ar an 10 Aibreán.

'''[[Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen]]''' i lár [[stráice Gaza]] ar an [[1 Aibreán]]. Rinneadh ionsaithe eile ar WCK i mí Iúil agus i mí na Samhna.

=== '''Márta''' ===
Thug an [[Titim an droichid Francis Scott Key|'''droichead Francis Scott Key in Maryland uaidh''']] nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca.

Maraíodh 145+ in '''[[Ionsaí ar Halla Crocus Mhoscó, 2024|ionsaí sceimhlitheoireachta de chuid an Stáit Ioslamaigh]]''' sa Rúis ar an 22 Márta.

Bhí ollbhua ag Putin i '''[[Toghchán Uachtaránachta na Rúise 2024|dToghchán Uachtaránachta na Rúise 2024]]''' ar an 17 Márta 2024: 88% den vóta.

Rith Parlaimint na hEorpa dlíthe maidir le rialú na hintleachta saorga, '''[[An tAcht um Intleacht Shaorga|an tAcht um Intleacht Shaorga]]''', ar an 13 Márta.

[[Oibríocht Kenova|'''Oibríocht Kenova agus Freddie Scappaticci''']] (ar a dtugtaí ''Stakeknife''): foilsíodh an chéad tuarascáil eatramhach ar an 8 Márta.

Theip ar an [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|'''39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann''']] agus ar an [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|'''40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann''']] ar an 8 Márta.

=== '''Feabhra''' ===
[[Sléacht Al-Rashid|'''Sléacht Al-Rashid''']]: scaoil saighdiúirí Iosraelacha le slua mór a bhí bailithe timpeall ar leoraithe lán de lón cabhrach ar an 29 Feabhra.

Rialaigh an Ard-Chúirt i mBéal Feirste go sáraíonn cuid d'[[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|'''Acht Oidhreachta na dTrioblóidí''']] an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]], ar an 28 Feabhra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/reachtaiocht-rialtas-na-breataine-faoi-eachtrai-na-dtriobloidi-midhleathach/|teideal=Reachtaíocht Rialtas na Breataine faoi eachtraí na dTrioblóidí ‘mídhleathach’|dáta=2024-02-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/uk/uks-northern-ireland-amnesty-law-breach-human-rights-court-rules-2024-02-28/|teideal=UK's Northern Ireland amnesty law in breach of human rights, court rules|údar=reuters.com|dáta=2024-02-28|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-68419238|teideal=NI Troubles: Legacy Act immunity clause 'breaches' human rights|dáta=2024-02-28|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;

Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don '''[[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]]''' ar an 27 Feabhra.

[[IM-1|'''Thuirling IM-1 gar do mhol theas na gealaí''']], spásárthach de chuid Intuitive Machines, ar an 22 Feabhra.

Thosaigh '''[[Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha|imscrúdú na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil Iosrael ar chríocha Palaistíneacha]]''' sa Háig ar an 19 Feabhra.

Tháinig '''[[Acht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh|an tAcht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh]]''' i bhfeidhm in Éirinn ar an 17 Feabhra.

Fuair an gníomhaí Rúiseach [[Alexei Navalny|'''Alexei Navalny''']] bás ar an 16 Feabhra, sa champa géibhinn iargúlta ina raibh sé faoi choimeád san [[An tArtach|Artach]].

'''[[Scannal íocaíochta RTÉ]]''': tháinig sé chun solais ar an 14 Feabhra gur tugadh íocaíochtaí iomarcaíochta ollmhóra do dhaoine áirithe nuair a d'fhág siad RTÉ sna 2020idí.

=== '''Eanáir''' ===
B'éigean d'[[Eitilt Alaska Airlines 1282|'''Eitilt 1282 tuirlingt éigeandála a dhéanamh''']] nuair a séideadh ceann d'fhuinneoga agus taobhphainéal an eitleáin amach ar an 5 Eanáir.

Lean [[Géarchéim na Mara Rua|'''Géarchéim na Mara Rua''']] ar aghaidh.

Bhuail '''[[Crith talún Noto, 2024|Crith talún Noto]]''' cósta thiar na Seapáine ar Lá Caille 2024, agus fuair 504 duine bás (go díreach agus go hindíreach).

=== '''Básanna''' ===

Básanna: '''[[:Catagóir:Básanna in 2024|an liosta iomlán]]'''
* Na Gaeil a fuair bás in 2024: [[Pádraig Ó Baoighill|'''Pádraig Ó Baoighill''']], údar; [[Charlie Lennon|'''Charlie Lennon''']], ileolaí srl.; [[Mícheál Ó Muircheartaigh|'''Mícheál Ó Muircheartaigh''']], CLG; [[Catrìona NicGumaraid|'''Catrìona NicGumaraid''']], file; [[Gearóid Ó Cairealláin|'''Gearóid Ó Cairealláin''']], Gael; agus [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin|'''Fionnbarra Ó Cuilleanáin''']], Athair
* agus [[Mary Banotti]], FG; [[Charlie Bird]], iriseoir; [[John Bruton]], FG; [[Rose Dugdale]], IRA; [[Gemma Hussey]], FG; [[Nell McCafferty]], iriseoir; [[Edna O'Brien]], údar; [[Tony O'Reilly]], fiontraí; [[Mary O'Rourke]], FF; agus [[Kathleen Watkins]], cláirseoir
* agus, áit ar leith, an Ginearál Sir [[Mike Jackson|Michael David Jackson]], GCB, CBE, DSO, DL, agus an Ginearál Sir [[Frank Kitson]], GBE, CBE, KCB, MC &amp; Bar, DL

== [[2023]] ==
[[Íomhá:ECDM_20230711_World_Temperature_Anomaly_June.pdf|deas|mion|220px|Aimhrialtacht teochta dhomhanda, Meitheamh 2023. Foinse: ERCC (Emergency Response Coordination Centre)]]
[[Íomhá:Tasnim News Agency - Footage from Israeli airstrikes levelling Gazan buildings.webm|deas|mion|220px|9 D.F. 2023 in [[Stráice Gaza|Gaza]]: [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|Coimhlint Iosrael-Hamas]]]]
[[Íomhá:Has the World Forgotten the War in Sudan-.webm|deas|mion|220px|VOA: &quot;Has the World Forgotten the War in Sudan?&quot;, [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]]]
[[Íomhá:Hroza after missile strike, 2023-10-05 (52).jpg|deas|mion|220px|[[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]] san Úcráin agus a íospartaigh, 5 Deireadh Fómhair 2023]]

* [[Aimsir na bliana 2023]]
* [[Tonnta teasa san Eoraip, 2023|Tonnta teasa san Eoraip]] agus [[Tonnta teasa i Meiriceá Theas, 2023|Tonnta teasa i Meiriceá Theas]]: idir Márta agus Nollaig, bhuail [[Tonn teasa|tonnta teasa]] agus cioclóin [[Meiriceá Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.climatechangenews.com/2023/08/14/latin-america-heatwave/|teideal=One of 2023’s most extreme heatwaves is happening in the middle of winter|údar=Matthew Patterson|dáta=2023-08-14|language=en|work=Climate Home News|dátarochtana=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]
* [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] agus [[Coimhlint Iosrael–Hamas, 2023 agus an comhthéacs idirnáisiúnta]]
* [[Corn an Domhain sa Rugbaí 2023]] agus [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023]]
* [[Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe]], 2022–2023

=== Nollaig ===
[[18 Nollaig]]  [[Brúchtadh Sundhnúkur, 2023|Brúchtadh Sundhnúkur]]: scoilteadh screamh an domhain san [[An Íoslainn|Íoslainn]] i rith mhí na Nollag 2023, agus bhrúcht [[bolcán]] nua.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/9-nollaig-2023-luimneach/id1525428808?i=1000638034594|teideal=‎Nuacht Mhall:  (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=23 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-24}}&lt;/ref&gt;

[[15 Nollaig]]  [[Eachtra lámhaigh in Shegaia (2023)|Eachtra lámhaigh in Shegaia]]: mharaigh saighdiúirí Iosraelacha, trí dhearmad, triúr Iosraelach a bhí ina ngialla ag Hamas in [[Stráice Gaza|Gaza]].

[[13 Nollaig]]  Ghlac [[Donald Tusk]] mionn na hoifige mar [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|phríomhaire ar an bPolainn]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2023/12/13/donald-tusk-sworn-in-as-poland-s-new-prime-minister_6338154_143.html|teideal=Donald Tusk sworn in as Poland's new prime minister|dáta=2023-12-13|language=en|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;

10 Nollaig  D’éirigh le [[Daniel Wiffen]] an churiarracht dhomhanda i saorstíl 800 m na bhfear a bhaint amach.


[[5 Nollaig]] — [[Rosemary Smith]], tiománaí railí Éireannach; [[6 Nollaig]] — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach; [[7 Nollaig]] — [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir Éireannach; [[8 Nollaig]] — [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach; [[26 Nollaig]] — [[Feargal Mac Amhlaoibh]], scríbhneoir, ceoltóir agus gníomhaí teanga; 27 Nollaig — [[Jacques Delors]]

=== Samhain ===
30 Samhain – [[13 Nollaig]]  COP28, [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2023|Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide]]

23 Samhain  [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|Ionsaí scine ar leanaí]] taobh amuigh de [[Gaelscoil Choláiste Mhuire|Ghaelscoil Choláiste Mhuire]], [[Cearnóg Parnell]], BÁC. [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|Bhris círéib amach níos déanaí]].


[[5 Samhain]] — [[David Hilditch]], polaiteoir aontachtach; [[13 Samhain]] — [[Diarmuid Breathnach]], [[Scríbhneoir|údar]], [[beathaisnéisí]], [[leabharlannaí]] agus [[craoltóir]]; [[18 Samhain]] — [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó Éireannach; [[19 Samhain]] — [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe; [[28 Samhain]] — [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach; [[29 Samhain]] — [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach; [[30 Samhain]] — [[Shane MacGowan]], ceoltóir agus amhránaí de shliocht Éireannach

=== Deireadh Fómhair ===
[[28 Deireadh Fómhair]]  Thosaigh [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionradh Iosrael ar Gaza]] i ndáiríre.

[[28 Deireadh Fómhair]]  [[Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain, 2023|Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain]]: chloígh na [[Springboks]] foireann [[All Blacks]] na [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainne]], 12-11.

25 Deireadh Fómhair  Toghadh [[Mike Johnson]], atá i bhfad amach ar an eite dheas, ina [[Spéicéir Theach na nIonadaithe, SAM|Spéicéir]] ar Theach na nIonadaithe in SAM.

[[25 Deireadh Fómhair]]  [[Lámhaigh Lewiston, 2023|Lámhach Lewiston]], [[Maine]]: [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] 18 nduine, an oll-lámhach gunnaí ba mheasa i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] ó [[Lámhach Robb Elementary]] in 2022.

17 Deireadh Fómhair  [[Pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza]]: i ráiteas ó Eagraíocht Fóirithinte na Náisiún Aontaithe do Dhídeanaithe Palaistíneacha, dúradh gur ghníomh uafásach a bhí ann.

15 Deireadh Fómhair  [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|Toghchán parlaiminte na Polainne]]: bhí páirtí [[Donald Tusk]] in ann comhrialtas leathan a dhéanamh le Tríú Slí, páirtí atá ar dheis ón lár, agus le Lewica, páirtí ar an eite chlé.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-pholainn-an-la-leis-an-daonlathas-an-moramh-caillte-ag-pairti-rialtais-na-heite-deise/|teideal=‘An lá leis an Pholainn, an lá leis an daonlathas’ – an móramh caillte ag páirtí rialtais na heite deise|dáta=2023-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;

9 Deireadh Fómhair  [[Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia]]: rinne Iosrael ruathair aeir arís agus arís eile ar Jabalia, an campa teifeach is mó in Gaza, le linn na [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|coimhlinte idir Iosrael agus Hamas]].

7 Deireadh Fómhair  Rinne míleataigh Ioslamacha [[Hamas]] [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionsaí ollmhór gan choinne]] ar [[Iosrael]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Léigear iomlán ordaithe ag Aire Cosanta Iosrael ar Stráice Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1009/1409764-os-cionn-1-100-maraithe-i-gcoimhlint-iosrael-hamas/|date=2023-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Mharaigh Hamas thart ar 1,200 duine in Iosrael.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/israel-revises-death-toll-from-october-7-hamas-attack-to-1200-people|teideal=Israel revises down toll from October 7 attack to ‘around 1,200’|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2023-11-11}}&lt;/ref&gt;

5 Deireadh Fómhair  [[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]]: ceann de na hionsaithe ba mharfaí ar shibhialtaigh ó thús an chogaidh ([[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]).


[[9 Deireadh Fómhair]] — [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach; [[9 Deireadh Fómhair]] — [[Críostóir Ó Floinn]], file agus drámadóir Éireannach; [[13 Deireadh Fómhair]] — [[Louise Glück]], file Meiriceánach; [[21 Deireadh Fómhair]] — [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach; [[28 Deireadh Fómhair]] — [[Matthew Perry]], aisteoir Meiriceánach agus Ceanadach

=== Meán Fómhair ===
19 Meán Fómhair  [[Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh, 2023|Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh]] agus 'glanadh eitneach': chuir na h[[Asarbaiseánaigh]] an ruaig ar na h[[Airméanaigh]] go léir (120,000 Airméanach).

10 Meán Fómhair  D'éirigh [[Luis Rubiales]] as a phost, in aghaidh a thola, mar uachtarán Chumann Sacair na Spáinne.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/11/luis-rubiales-resignation-win-for-feminism-questions-remain-spain|teideal=Luis Rubiales resignation hailed as win for feminism but questions remain|údar=Ashifa Kassam|dáta=2023-09-11|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-12-10}}&lt;/ref&gt;

10 Meán Fómhair  Scrios [[Stoirm Daniel]] cathair Derna sa [[An Libia|Libia]]; fuair breis is 10,000 duine bás, is cosúil, agus b'fhéidir níos mó.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/06/libya-derna-flood-response-costs-lives|teideal=Libya: Derna Flood Response Costs Lives {{!}} Human Rights Watch|dáta=2023-12-06|language=en|dátarochtana=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

[[8 Meán Fómhair]]  [[Crith talún Marrakesh–Safi, 2023|Crith talún Marrakesh–Safi]] i [[Maracó]]: cailleadh b'fhéidir 3,000 duine.


[[9 Meán Fómhair]] — [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas; 13 Meán Fómhair — [[Roger Whittaker]], ceoltóir; [[19 Meán Fómhair]] — [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire; [[19 Meán Fómhair]] — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir; [[19 Meán Fómhair]] — [[Séamus Ó hUltacháin]], file agus scríbhneoir Gaeilge; 22 Meán Fómhair — [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir, údar agus feimineach Meiriceánach; [[27 Meán Fómhair]] — [[Michael Gambon]], aisteoir; [[29 Meán Fómhair]] — [[Dianne Feinstein]], seanadóir de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá; 30 Meán Fómhair — [[Liam Prút]], scríbhneoir Gaeilge as [[Tiobraid Árann]]

=== Lúnasa ===
19–27 Lúnasa  [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain, 2023|Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain]]

23 Lúnasa  Thuirling [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]], gan tuisliú gar do mhol theas na [[An Ghealach|gealaí]].

23 Lúnasa  [[Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin, 2023|Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin]]: feallmharaíodh ceannasaí an ghrúpa amhas Wagner.

20 Lúnasa  [[Scannal Luis Rubiales]]: ba mhór an scannal an chaoi ar iompair Luis Rubiales, iaruachtarán chónaidhm sacair na Spáinne, é féin le linn [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023|Chorn Domhanda FIFA na mBan 2023]].

19 Lúnasa  [[Luna-25]]: theip ar an Rúis an spásárthach Luna-25 a thabhairt i dtír ar mhol theas na [[An Ghealach|gealaí]] (féach [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]]).

14 Lúnasa  [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]], as iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] na tíre in 2020 a chur ar ceal.

13 Lúnasa  Bua ag Áth Cliath i gcoinne Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na mBan i b[[Páirc an Chrócaigh]], ar scór 0-18 : 1-10.

8 Lúnasa  [[Sceitheadh eolais de chuid na SPTÉ]] ([[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]], nó PSNI)

1 Lúnasa  [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcomhcheilg chun torthaí an toghcháin uachtaránachta in 2020 a chur ar ceal.


[[3 Lúnasa]] — [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach; [[5 Lúnasa]] — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach; [[8 Lúnasa]] — [[Johnny Hardwick]], aisteoir, fuirseoir agus scríbhneoir Meiriceánach; [[16 Lúnasa]] — [[Michael Parkinson]], craoltóir agus iriseoir Sasanach; [[19 Lúnasa]] — [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach

=== Iúil ===
30 Iúil  Bua ag Áth Cliath i gcoinne Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], ar scór 1-15 : 1-13.

23 Iúil  Bua ag Luimneach i gcoinne Chill Chainnigh i gCluiche Ceannais Sinsir Iomána na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], ar scór 0-30 : 2-15.

23 Iúil  [[Olltoghchán na Spáinne, 2023|Olltoghchán na Spáinne]]: bhí dóthain tacaíochta faighte ag [[Pedro Sánchez]] (Sóisialach) le fanacht ina phríomhaire ar an Spáinn.

[[4 Iúil]]  [[Stoirm Poly, 2023|Stoirm Poly]]: buaileadh iarthuaisceart na h[[An Ísiltír|Ísiltíre]] go háirithe; an stoirm shamhraidh ba mheasa le cuimhne na ndaoine sa réigiún sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-deanaimis-dearmad-nach-ionann-aimsir-agus-aeraid/|teideal=Ná déanaimis dearmad nach ionann ‘aimsir’ agus ‘aeráid’|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-12}}&lt;/ref&gt;

3 Iúil  [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]: rinne arm Iosrael ionradh ar bhaile [[Jenin]] ar an m[[An Bruach Thiar|Bruach Thiar]].


[[7 Iúil]] — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotanach; [[10 Iúil]] — [[Ben Briscoe]], polaiteoir Éireannach; [[11 Iúil]] — [[Milan Kundera]], údar Seiceach; [[16 Iúil]] — [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach; 21 Iúil — [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre; [[21 Iúil]] — [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach; [[24 Iúil]] — [[Trevor Francis]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach; [[26 Iúil]] — [[Sinéad O'Connor]], amhránaí

=== Meitheamh ===
27 Meitheamh – Iúil  [[Círéibeacha Francacha, Meitheamh-Iúil 2023|Círéibeacha Francacha]], tar éis marú ógánaigh darb ainm Nahel Merzouk

23–[[24 Meitheamh]]  Theip ar [[ceannairc de chuid an ghrúpa Wagner|cheannairc de chuid an ghrúpa Wagner]] sa Rúis.

[[18 Meitheamh]]  [[Inphléascadh fhomhuireán Titan|Inphléascadh an fhomhuireáin ''Titan'']], agus é ar thuras chuig raic an [[RMS Titanic]].

[[14 Meitheamh]]  [[Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach (2023)|Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach]]: maraíodh cúpla céad imirceach nuair a d'iompaigh bád béal faoi sa [[Muir Iónach|Mhuir Iónach]].

13 Meitheamh  [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2023|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]: cláraíodh 28.8 °C, an teocht ab airde in Éirinn go dtí sin sa bhliain 2023.

8 Meitheamh  [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é ag ardghiúiré feidearálach i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil tar éis dó imeacht as an Teach Bán.

6 Meitheamh  [[Bearnú damba Kakhovka]] san [[An Úcráin|Úcráin]]: bhí réimse mór tíre sa réigiún báite ag an maidhm mhór uisce, an tubaiste timpeallachta ‘is measa ó [[Tubaiste Shearnóbail|Chernobyl]]’.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Úcráin: damba mór pollta ag buamaí, réimse mór tíre báite|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0606/1387605-an-ucrain-damba-mor-pollta-ag-buamai-reimse-mor-tire-baite/|date=2023-06-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

3 Meitheamh  Cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20230603-turkey-s-erdogan-to-take-oath-as-he-begins-third-term-as-president|teideal=Erdogan sworn in as he begins third term as Turkey's president|dáta=2023-06-03|language=en|work=France 24|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;

2 Meitheamh  [[Falscaithe i gCeanada, 2023|Falscaithe i gCeanada]]: loisceadh 5 faoin gcéad d’fhoraoiseacha na tíre i dtinte a lean ar feadh an tsamhraidh.


[[8 Meitheamh]] — [[Paul Coghlan]], polaiteoir Éireannach; [[12 Meitheamh]] — [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach; [[13 Meitheamh]] — [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach; [[13 Meitheamh]] — [[Christy Dignam]], amhránaí Éireannach; [[15 Meitheamh]] — [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach; 25 Meitheamh — [[John Bannister Goodenough]], fisiceoir; [[29 Meitheamh]] — [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach

=== Bealtaine ===
[[28 Bealtaine]]  [[Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023|Toghcháin réigiúnacha na Spáinne]]: d'fhulaing an Páirtí Sóisialach ([[PSOE]]) buille mór; d'fhógair príomhaire na Spáinne, [[Pedro Sánchez]], olltoghchán nach raibh aon choinne leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán tobann fógartha mí Iúil sa Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0529/1386245-olltoghchan-tobann-fogartha-mi-iuil-sa-spainn/|date=2023-05-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

[[18 Bealtaine]]  [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann]]: fuair páirtithe náisiúnaíocha níos mó vótaí ná páirtithe aontachtacha den chéad uair riamh.

14–[[28 Bealtaine]]  [[Toghchán uachtaránachta na Tuirce, 2023|Toghchán uachtaránachta na Tuirce]]. Ar an 3 Meitheamh 2023, cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[9 Bealtaine]]  [[E. Jean Carroll v. Donald J. Trump]]: fuair giúiré go ndearna [[Donald Trump|Trump]] [[mí-úsáid ghnéis|mí-úsáid ghnéasach]] ar an [[iriseoir]] E. Jean Carroll sa bhliain 1995 nó 1996.

[[6 Bealtaine]]  [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]] sa Ríocht Aontaithe

[[3 Bealtaine]]  [[Lámhach scoile Béalgrád]]: maraíodh naonúr in eachtra lámhaigh i scoil Vladislav Ribnikar i m[[Béalgrád]].

[[3 Bealtaine]]  [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín]]: iarracht [[Vladimir Putin]] a mharú le [[Aerfheithicil gan foireann|dróin]] sa [[An Chreimil|Chreimil]], dar leis an Rúis.

2 Bealtaine – 27 Meán Fómhair  [[Stailc Writers Guild of America, 2023|Stailc Writers Guild of America]]


[[1 Bealtaine]] — [[Gordon Lightfoot]], amhránaí agus cumadóir Ceanadach; [[4 Bealtaine]] — [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh Briotanach; [[6 Bealtaine]] — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach; [[24 Bealtaine]] — [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach; [[27 Bealtaine]] — [[Graham Knuttel]], [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] agus péintéir; [[29 Bealtaine]] — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach

=== Aibreán ===
[[19 Aibreán]]  [[Táinrith Sanaa]], i b[[príomhchathair]] [[Éimin]], [[Sana'a]]: maraíodh os cionn nócha duine nuair a bhuail scaoll slua agus thit na daoine i mullach a chéile.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=85 duine maraithe in ollbhrútam i bpríomhchathair Éimin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0420/1378048-85-duine-maraithe-in-ollbhrutam-i-bpriomhchathair-eimin/|date=2023-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

[[18 Aibreán]]  [[Dominion Voting Systems v. Fox News Network]]: shocraigh [[Fox News Channel|Fox News]] an cás clúmhillte a thóg an chuideachta meaisíní vótála Dominion ina choinne.

11–[[14 Aibreán]]  [[Cuairt Joe Biden ar Éirinn, 2023|Cuairt Joe Biden ar Éirinn]]

[[14 Aibreán]]  [[Leasú pinsin sa Fhrainc 2023|Leasú pinsin sa Fhrainc]]: ardaíodh an aois scoir ó dhá bhliain is seasca go ceithre bliana is seasca.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/04/16/retraites-apres-une-promulgation-eclair-les-syndicats-determines-a-poursuivre-le-combat_6169701_823448.html|teideal=Réforme des retraites : après la promulgation de la loi, Emmanuel Macron veut « faire le bilan », les syndicats refusent l’« agenda » du gouvernement|dáta=2023-04-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;


Aibreán — [[Freddie Scappaticci]], brathadóir agus gníomhaire faisnéise de chuid na R-A; 3 Aibreán — [[Nigel Lawson]], polaiteoir; [[10 Aibreán]] — [[Maelíosa Stafford]], aisteoir agus fear amharclainne; [[19 Aibreán]] — [[Seán Ó Tuairisg]], iriseoir agus craoltóir; [[20 Aibreán]] — [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge; [[21 Aibreán]] — [[John Tranter]], file agus eagarthóir Astrálach; [[22 Aibreán]] — [[Barry Humphries]], fuirseoir agus aisteoir Astrálach; [[22 Aibreán]] — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach; [[25 Aibreán]] — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach; 27 Aibreán — [[Jerry Springer]], iriseoir

=== Márta ===
17 Márta  Barántas gabhála eisithe ag an g[[Cúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] i leith [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]], an chéad uair a eisíodh a leithéid in aghaidh ceannaire tíre atá ina comhalta buan de [[Na Náisiúin Aontaithe|Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dróin 'kamikaze' scaoilte le cathracha san Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0504/1380661-droin-kamikaze-scaoilte-le-cathracha-san-ucrain/|date=2023-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

[[10 Márta]]  [[Géarchéim airgeadais 2023|Géarchéim airgeadais]]: theip ar an mbanc ''Silicon Valley Bank'' (SVB) i gCalifornia.

4 Márta  [[Conradh na Mórmhara]], conradh de chuid na Náisiún Aontaithe chun an mhórmhuir a chosaint.


[[3 Márta]] — [[Camille Souter]], ealaíontóir Éireannach; [[3 Márta]] — [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach; [[6 Márta]] — [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir agus craoltóir Éireannach; [[8 Márta]] — [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach; [[24 Márta]] — [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta; [[28 Márta]] — [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir agus aisteoir Sasanach; [[28 Márta]] — [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach

=== Feabhra ===
[[28 Feabhra]]  [[Tuairt traenach Tempi]] sa [[An Ghréig|Ghréig]]: maraíodh 57 duine.

[[27 Feabhra]]  [[Creat Windsor]]: rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|an R-A]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh [[Breatimeacht|Breatimeachta]].

22 Feabhra  [[Dlí Dáithí]]: dlí maidir le deonú orgán i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann]].

[[22 Feabhra]]  [[Lámhach John Caldwell]]: scaoileadh le póilín san [[An Ómaigh|Ómaigh]], an Bleachtaire Príomhchigire John Caldwell, a raibh baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin choiriúla, mar shampla an fiosrúchán ar [[Dúnmharú Lyra McKee|dhúnmharú Lyra McKee]].

[[6 Feabhra]]  [[Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023|Crith talún Gaziantep, an Tuirc agus an tSiria]]: maraíodh b'fhéidir 60,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ensonhaber.com/bilgi/sanliurfada-depremde-kac-kisi-oldu-ve-kac-kisi-yaralandi-vali-bilancoyu-acikladi|teideal=Şanlıurfa'da depremde kaç kişi öldü ve kaç kişi yaralandı? Vali bilançoyu açıkladı..|dáta=2023-02-13|language=tr|work=Ensonhaber|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;

2–3 Feabhra  [[Balúin bhrathadóireachta na Síne]]: sheol an tSín balúin bhrathadóireachta os cionn na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]].


[[5 Feabhra]] — [[Pervez Musharraf]], polaiteoir; [[8 Feabhra]] — [[Burt Bacharach]], ceoltóir; [[13 Feabhra]] — [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir; [[15 Feabhra]] — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach

=== Eanáir ===
[[30 Eanáir]]  [[Buamáil mhosc Peshawar, 2023|Buamáil mhosc Peshawar]]: maraíodh 84 duine; cuireadh an milleán ar an [[An Talaban|Talaban]] de chuid na Pacastáine.

[[10 Eanáir]]  [[Marú Tyre Nichols]]: dúirt na póilíní go raibh Nichols ag tiomáint go contúirteach, ach níl aon fhianaise ann go raibh sé sin fíor.

[[8 Eanáir]]  [[Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023|Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl]]: thug lucht tacaíochta an iaruachtaráin [[Jair Bolsonaro]] ruathar ar institiúidí an stáit in [[Brasília]].

3–7 Eanáir  [[Toghchán an Chinn Comhairle chun Teach na nIonadaithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá, 2023|Toghadh Kevin McCarthy ina Spéicéir ar Theach na nIonadaithe in SAM]].

5 Eanáir  Sochraid an [[Pápa Beinidict XVI|Phápa Beinidict XVI]] i gCearnóg Pheadair i g[[Cathair na Vatacáine]]

1 Eanáir  [[Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka]]: maraíodh líon mór saighdiúirí Rúiseacha.


[[9 Eanáir]] — [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach; [[9 Eanáir]] — [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí; [[10 Eanáir]] — [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach; [[12 Eanáir]] — [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir; [[12 Eanáir]] — [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas; [[16 Eanáir]] — [[Carrie Acheson]], polaiteoir Éireannach; [[18 Eanáir]] — [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh Éireannach; [[18 Eanáir]] — [[David Crosby]], ceoltóir; [[21 Eanáir]] — [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire

== [[2022]] ==
[[Aimsir na bliana 2022]]: ba í 2022 an bhliain ba theo dár taifeadadh riamh in Éirinn agus sa Bhreatain.

31 Nollaig: d'éag an [[Pápa Beinidict XVI]].

29 Nollaig: d'éag [[Pelé]], &quot;an t-imreoir sacair is fearr riamh&quot;.

Nollaig: [[Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh, Nollaig 2022|Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh]]

21 Nollaig: d'éag [[Feargal Ó Béarra]], duine de mhórscríbhneoirí Gaeilge a linne.

19 Nollaig: comhaontú ag [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 15, 2022|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht]], COP 15

15 Nollaig: [[Scannal Elonjet agus Twitter, 2022|Scannal Elonjet agus Twitter]]

9 Nollaig: [[Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa, 2022|Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa]]

7 Nollaig: [[Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin, 2022|Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin]]

5 Nollaig: rinne eolaithe i gCalifornia &quot;mórfhionnachtain&quot; i réimse an [[fuinneamh comhleá|fhuinnimh chomhleá]], a d'fhéadfadh an bealach a réiteach don fhuinneamh glan amach anseo.

21 Samhain: [[Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis, 2022|Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis]]

20 Samhain – 18 Nollaig: [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn FIFA an Domhain]]

14 Samhain: d'éag [[Vicky Phelan]], a bhí ina híospartach i scannal CervicalCheck.

11 Samhain: ghabh an Úcráin [[Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022|Kherson]] ar ais.

8 Samhain: [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022|Toghcháin &quot;lár téarma&quot; na Stát Aontaithe]]: d'éirigh níos fearr leis na Daonlathaigh sna toghcháin ná mar a bhíothas ag súil leis.

[[7 Samhain]]: d'éag [[Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach.

6–18 Samhain: [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022|COP27]] san Éigipt

30 Deireadh Fómhair: bhuaigh [[Lula]] an [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022|toghchán uachtaránachta sa Bhrasaíl]].

28 Deireadh Fómhair: d'éag [[Jerry Lee Lewis]].

27 Deireadh Fómhair: cheannaigh [[Elon Musk]] an comhlacht [[Twitter]].

20 Deireadh Fómhair: d'éirigh [[Liz Truss]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, as.

17 Deireadh Fómhair: bhuaigh [[Shehan Karunatilaka]] an Duais Booker le ''The Seven Moons of Maali Almeida'', aoir osnádúrtha faoin mbeatha tar éis an bháis.

15 Deireadh Fómhair: d'éag [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], ball den sárghrúpa [[Clannad]] (d'éag a dheartháir Pádraig sa bhliain 2016).

14 Deireadh Fómhair: tugadh an bóthar do [[Kwasi Kwarteng]], Seansailéir an Státchiste sa Ríocht Aontaithe.

7 Deireadh Fómhair: [[Pléasc ar an Chraoslach|Pléasc ar an gCraoslach]]

6 Deireadh Fómhair: [[Ollsléacht Nong Bua Lamphu, 2022|Ollsléacht Nong Bua Lamphu]], an [[An Téalainn|Téalainn]]

3 Deireadh Fómhair: bronnadh an Duais Nobel ar [[Svante Pääbo]], duine de cheannródaithe an taighde ar ADN ársa.

26 Meán Fómhair: [[Double Asteroid Redirection Test]]

23 Meán Fómhair: thosaigh [[géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe, 2022]].

19 Meán Fómhair: reáchtáladh [[Sochraid Bhanríon Eilís II]].

15 Meán Fómhair: [[Olluaigh Izium]]

8 Meán Fómhair: d'éag an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]].

30 Lúnasa: d'éag [[Míchail Gorbaitseov]], iarcheannaire an Aontais Shóivéadaigh.

16 Lúnasa: [[An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A), 2022|An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A)]]

8 Lúnasa: d'éag [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach.

5 Lúnasa: [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]

1 Lúnasa: d'éag [[Clíodna Cussen]], dealbhóir, file agus scríbhneoir.

31 Iúil: feallmharaíodh [[Ayman al-Zawahiri]], máinlia agus ceannaire na heagraíochta sceimhlitheoireachta [[al-Qaeda]].

28 Iúil: d'éag [[Pauline Bewick]], ealaíontóir i g[[Contae Chiarraí|Co. Chiarraí]].

27 Iúil: d'éag [[Mick Moloney]], scoláire agus bailitheoir ceoil, ceoltóir agus Luimníoch.

26 Iúil: d'éag [[James Lovelock]], an t-eolaí Sasanach agus gníomhaí timpeallachta a scríobh an leabhar ''Gaia: A New Look at Life on Earth'' (1979).

25 Iúil: d'éag [[David Trimble]], an Chéad-Aire i bhFeidhmeannas Stormont ó 1998 go 2002.

Lár mhí Iúil: [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]

14 Iúil: d'éag [[Ivana Trump|Ivana Marie Trump]], mainicín Seiceach-Mheiriceánach.

8 Iúil: feallmharaíodh [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]], iarphríomhaire na Seapáine, agus é i mbun feachtasaíochta.

7 Iúil: dúirt [[Boris Johnson]] go raibh sé ag éirí as mar Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe.

Iúil: [[Agóidí i Srí Lanca, 2022|Agóidí i Srí Lanca]]

Iúil: [[Tonnta teasa san Eoraip, 2022|Tonnta teasa san Eoraip]]

27 Meitheamh: [[Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk]]

27 Meitheamh: [[Eachtra imirceach San Antonio, 2022|Eachtra imirceach San Antonio]]

14 Meitheamh – Deireadh Fómhair: [[Tuilte sa Phacastáin, 2022|Tuilte sa Phacastáin]]: aon trian den tír báite.

14 Meitheamh: [[Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe in Ruanda|Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe i Ruanda]]: cuireadh ar fionraí é.

29 Bealtaine: d'éag [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach.

24 Bealtaine: [[Lámhach Robb Elementary]]

22 Bealtaine: d'éag [[Dervla Murphy]], scríbhneoir Éireannach a bhí an-tugtha don taisteal.

14 Bealtaine: [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2022|Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]]

6 Bealtaine: d'éag [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis.

5 Bealtaine: [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann]]: d'éirigh le [[Sinn Féin]] 27 suíochán a bhuachan, dhá cheann sa bhreis ar an DUP.

19 Aibreán: d'éag [[Kane Tanaka]], an duine ba shine ar domhan ag an am.

14 Aibreán: bhuail dhá dhiúracán 'Neptune' de chuid na hÚcráine [[Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise|an long ''Moskva'']].

10–12 Aibreán: [[Dúnmharú Aidan Moffitt agus Michael Snee]]

8 Aibreán: [[Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk|Ionsaí ar stáisiún traenach in Kramatorsk]]

1 Aibreán: [[Sléacht Bucha]] san Úcráin. Fuarthas 458 corp, sibhialtaigh go léir, i ndiaidh na heachtra.

1–4 Márta: [[6ú Tuarascáil de chuid an Phainéil Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]]

24 Feabhra: [[Ionsaí ar Oileán na Nathar]]

24 Feabhra: [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]

22 Feabhra: chuir an Ghearmáin cosc le próiseas deimhniúcháin na píblíne [[Nord Stream 2]].

17 Feabhra: d'éag [[Tomás Mac Síomóin]], scríbhneoir agus eolaí.

4–20 Feabhra: [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]]

20 Eanáir: d'éag [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf]], ceannródaí an rac-cheoil, in [[Nashville]].

14 Eanáir: [[Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai (2022)|Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]]

14 Eanáir: d'éag [[Jim Fahy]], iareagarthóir [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] san Iarthar.

2022: [[Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022|Géarchéim fuinnimh idir an tAontas Eorpach agus an Rúis]]

2021 – Feabhra 2022: [[Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022]]

== [[2021]] ==
===[[20 Eanáir]]===
Insealbhaíodh [[Joe Biden]] mar an 46ú hUachtarán ar [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]].

== [[2020]] ==
Toghadh [[Micheál Martin]] ina Thaoiseach.

D'fhógair an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] gur phaindéim dhomhanda a bhí i ráig [[COVID-19]].

== [[2019]] ==
===[[5 Meitheamh]]-[[6 Meitheamh]]===
Tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe, Donald Trump, go hÉirinn. Bhuail sé leis an Taoiseach, [[Leo Varadkar]], agus thug a mhac, Donald Jr., cuairt ar [[an Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]]. Chaith sé an oíche ina óstán féin. Tháinig sé ar ais óna chuairt ar an bhFrainc chun an oíche ina dhiaidh sin a chaitheamh ann chomh maith.

== [[2016]] ==

===[[28 Feabhra]]===
Reáchtáladh searmanas chun [[Duaiseanna an Acadaimh|Gradaim Oscar]] a bhronnadh. 
Bhuaigh Ben Cleary duais don ghearrscannán beo-aicsin ''Stutterer''. 
Bhuaigh Brie Larson duais don aisteoir mná is fearr. Bhí ról aici sa scannán Éireannach ''Room''.

== [[2015]] ==

===[[24 Meán Fómhair]]===
Fuair breis is 700 duine bás agus gortaíodh 800 duine agus iad ag déanamh an Hajj, oilithreacht Mhoslamach, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Araib Shádach]]. [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/11887302/Eid-al-Adha-At-least-100-killed-and-hundreds-injured-in-crush-during-hajj-outside-Mecca.html ''Telegraph'' Londan]

===[[22 Meán Fómhair|22–24 Meán Fómhair]]===
Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar na [[SAM|Stáit Aontaithe]]. Thug sé óráid os comhair Chomhdháil SAM in [[Washington, D.C.]] ar an 24 Meán Fómhair, agus dúirt sé Aifreann in Madison Square Garden i gCathair [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] ar an 25ú lá. [https://www.washingtonpost.com/local/pope-francis-to-address-divided-congress-in-washington-on-thursday/2015/09/23/971b0a9e-6260-11e5-b38e-06883aacba64_story.html ''The Washington Post'']

===[[19 Meán Fómhair|19–22 Meán Fómhair]]===
Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar [[Cúba|Chúba]]. Ar an 21 Meán Fómhair, dúirt sé an tAifreann in Plaza de la Revolución in [[La Habana|Havana]].

===[[15 Meán Fómhair]]===
Bhí staid éigeandála fógraithe ag an Ungáir, toisc go raibh os cionn 200,000 teifeach agus imirceach tar éis a mbealach a dhéanamh isteach sa tír an bhliain sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727907-fal-in-airde-chun-stop-le-imircigh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

Thosaigh scannánaíocht don scannán ''Star Wars'' ar [[Sceilg Mhichíl]], ar feadh trí lá, don dara huair le breis is bliain.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727961-tus-aris-le-scannanaiocht-do-star-wars/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

===[[11 Meán Fómhair]]===
Thit crann tógála anuas ar an Masjid al-Haram, nó an Mosc Mór, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Araib Shádach]]. Fuair 111 duine bás agus rinneadh damáiste don fhoirgneamh. [http://abcnews.go.com/International/wireStory/saudi-king-top-imam-visit-injured-crane-collapse-33725706 ABC News]

Dúnadh mótarbhealach san Ostair i ndiaidh do líon mór teifeach iarracht a dhéanamh a mbealach a dhéanamh chuig an bpríomhchathair, an Vín. Bhí na teifigh ag trasnú ó theorainn na hUngáire. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0911/727190-motarbhealach-dunta/ Nuacht RTÉ]

===[[10 Meán Fómhair]]===
Dúirt an tAire Dlí agus Cirt, [[Frances Fitzgerald]], go gcuirfeadh Éire fáilte roimh 4,000 teifeach faoi Chlár Cosanta Teifeach na hÉireann. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0910/726896-4-000-teifeach-le/ Nuacht RTÉ]

===[[9 Meán Fómhair]]===
Gabhadh Bobby Storey, ball sinsearach de [[Sinn Féin|Shinn Féin]], i dtaca leis an bhfiosrúchán ar dhúnmharú Kevin McGuigan. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/ Nuacht RTÉ]

Ón lá seo amach, ba í an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] an bhanríon ab fhaide i réim sa Bhreatain.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726769-an-bhanrion-is-faide-i-reim-sa-bhreatain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

===[[29 Lúnasa]]===
Phléasc an grúpa a thugann Stát Ioslamach air féin an teampall atá i measc na seod is mó cáil i gcathair ársa Palmyra sa [[An tSiria|tSiria]]. Ba é seo an teampall ba thábhachtaí do mhuintir na Siria agus do thurasóirí araon. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0831/724642-teampal-palmyra-millte-ag-is/ Nuacht RTÉ]

===[[27 Lúnasa]]===
Bhí 200 duine ar a laghad báite sa Mheánmhuir agus iad ag iarraidh an fharraige sin a thrasnú. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724185-200-duine-ceaptar-anois-baite-amach-on-libia/ Nuacht RTÉ]

Fuarthas leoraí tréigthe san Ostair, lámh le teorainn na hUngáire, agus breis is 70 corp dreoite ann: 59 fear, ochtar ban agus ceathrar páistí, cailín bliain d'aois ina measc. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724110-breis-is-70-corp-dreoite-faighte-san-ostair/ Nuacht RTÉ]

===[[12 Lúnasa]]===
Lámhachadh agus dúnmharaíodh Kevin McGuigan, iarbhall den IRA, ag a theach i mBéal Feirste. Athair naonúr clainne, 53 bliain d'aois, a bhí ann. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/ Nuacht RTÉ]

===[[10 Lúnasa]]===
Ina 11ú tarrtháil ó thosaigh sí ag obair sa Mheánmhuir, phioc an LÉ Niamh 125 imirceach ó bhád inséidte a raibh an iomarca daoine ar bord ann, amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Bhí 26 bean agus 7 bpáiste i measc na ndaoine a tháinig ón Afraic fho-Shahárach, ón [[An Nigéir|Nigéir]], ó [[Gána|Ghána]], ó [[Mailí|Mhailí]], ó [[Tóga|Thóga]] agus ón g[[An Cósta Eabhair|Cósta Eabhair]] ina measc. Dúirt an Leifteanant-Cheannasaí Caoimhín Mac Unfraidh ón tSeirbhís Chabhlaigh nár bhain gortú le héinne. Aistríodh 375 duine eile ón long [[Iodálach]] ''Mimbelli'' ina dhiaidh sin.

===[[7 Lúnasa]]===
Gabhadh triúr ón [[An Libia|Libia]] agus beirt ón [[an Ailgéir|Ailgéir]], agus gáinneáil ar dhaoine curtha ina leith. Dhá lá roimhe sin, bádh 200 imirceach sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]] i ndiaidh dá long iompú bun os cionn. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0807/719826-cuigear-gafa-maidir-le-himircigh-a-badh/ Nuacht RTÉ]

===[[5 Lúnasa]]===
Bádh 200 imirceach sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]] i ndiaidh dá long iompú bun os cionn. Tugadh na daoine a tarrtháladh go [[Palermo]] na [[An tSicil|Sicile]]. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0805/719360-na-ceadta-inimirceach-baite-ceaptar-sa-mheanmhuir/ Nuacht RTÉ]. Chuaigh an LÉ Niamh i gcabhair ar bhád iascaireachta. Tuairiscíodh go raibh 700 duine ar bord. Lainseáil an LÉ Niamh dhá bhád inséidte, ach sular shroich siad an bád, chuaigh sé béal faoi san uisce. Tógadh 367 duine agus 25 corp ar bord ón uisce, agus bhí baol ann gur bádh níos mó ná 185 duine. Bhí ''Dignity 1'', bád de chuid [[Médecins sans Frontiéres|Médecins Sans Frontières]] (MSF), agus na longa [[Iodálach|Iodálacha]] ''Sirio'' agus ''Mimbelli'' ag cuidiú leis an tarrtháil. [http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft Newstalk]

Éist leis an Leifteanant-Cheannasaí Caoimhín Mac Unfraidh ón tSeirbhís Chabhlaigh ag caint faoin tarrtháil [http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft ar Newstalk].

===[[4 Lúnasa]]===
In [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]], cuireadh fáilte mhór abhaile roimh na lúthchleasaithe Éireannacha a bhí páirteach sna [[Cluichí Speisialta Oilimpeacha]] 2015 in [[Los Angeles]]. D'éirigh leis na 88 lúthchleasaí 82 bonn ar fad a thabhairt abhaile leo: 26 bonn óir, 28 bonn airgid agus 28 bonn cré-umha. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0804/719098-failte-mhor-abhaile-roimh-team-ireland/ Nuacht RTÉ]

===[[1 Lúnasa]]===
D'fhreastail na sluaite ar chomóradh 100 bliain ó cuireadh Diarmuid Ó Donnabháin Rossa i Reilig Ghlas Naíon. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0801/718656-deantar-comoradh-ar-adhlacadh-ui-dhonnabhain-rossa/ Nuacht RTÉ]

===[[31 Iúil]]===
Gearradh téarmaí príosúnachta idir 18 mí agus 3 bliana ar thriúr iarfheidhmeannach le [[Banc Angla-Éireannach]]. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0731/718414-pionos-le-gearradh-inniu-ar-thriur-iar-fheidhmeannach-le-anglo/ Nuacht RTÉ]

===[[28 Iúil]]===
Rialaigh Eurostat (áisíneacht staitisticí an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]]) nach féidir an maoiniú stáit atá faighte ag [[Uisce Éireann]] a bhaint as clár comhardaithe an Stáit. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0728/717653-ae-le-rialu-ar-airgeadu/ Nuacht RTÉ]

Tháinig cruinniú mullaigh an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] ar shocrú faoin [[Sásra Cobhsaíochta Eorpach]] don Ghréig, socrú atá réidh le cur i bhfeidhm agus a chuimsíonn leasuithe airgeadais agus cúnamh airgeadaíochta.

===[[24 Iúil]]===
Tharrtháil an LÉ Niamh 243 imirceach a bhí ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú ó chósta na hAfraice. Rinneadh an tarrtháil 80 ciliméadar siar ó thuaidh de phríomhchathair na [[An Libia|Libia]], [[Tripilí]]. Tuairiscíodh go raibh 183 fear, 33 bean agus 27 páiste ar bord an bháid bhig adhmaid. [http://www.thejournal.ie/le-niamh-rescue-2234966-Jul2015/ TheJournal.ie]

Níos déanaí an lá céanna, agus an 243 fós ar bord, chuidigh an LÉ Niamh le tarrtháil eile ó bháirse a d'fhág cósta na Libia go luath ar maidin. Tógadh 210 imirceach ar bord, 35 páiste ina measc. Tógadh na daoine eile ar bord loinge de chuid [[Médecins sans Frontiéres|Médecins Sans Frontières]], an ''MV Dignity''. Níos déanaí, fuarthas 14 duine marbh i mbolg an bháid tar éis do gach duine eile a aistriú ón mbáirse. Creidtear go bhfuair siad bás de bharr aisficse nó gur brúdh chun báis iad. Tógadh na daoine a tarrtháladh go calafort Messina sa tSicil.
[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/l%C3%A9-niamh-rescues-367-people-after-capsize-in-mediterranean-1.2308120 Irish Times]

===[[20 Iúil]]===
Tharrtháil an LÉ Niamh 265 duine, 13 bhean agus 8 bpáiste ina measc, ó bháirse adhmaid amach ó chósta [[Tripilí]]. Níos déanaí an lá sin, ghlac sí le 114 duine ón ''MV Dignity'', long de chuid [[Médecins sans Frontiéres|Médecins Sans Frontières]]. Bhí 14 de na mná ag iompar, agus bhí bean amháin, Grace, i dtinneas clainne. Rugadh a leanbh agus í ar bord, agus ghlaoigh sí Destiny uirthi. Tógadh an mháthair agus an leanbh chuig ospidéal sa tSicil, agus na daoine eile go Palermo. [http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/more-than-350-migrants-rescued-by-le-niamh-in-mediterranean-1.2296442 Irish Times]

===[[19 Iúil]]===
Tharrtháil an LÉ Niamh 98 duine ó bhád inséidte 76 muirmhíle amach ó chósta [[Tripilí]], agus 265 duine ó bhád inséidte eile an lá dár gcionn. [http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/le-niamh-rescues-over-360-migrants-in-mediterranean-1.2290934 Irish Times]

===[[15 Iúil]]===
Thosaigh an bád cabhlaigh LÉ Niamh (faoi cheannas an Leifteanant-Cheannasaí Daniel Wall) ag obair sa Mheánmhuir i lár an tsamhraidh, ag tarrtháil agus ag cuidiú le himircigh a bhí ag teitheadh ó fhoréigean, ó éagóir nó ó bhochtanas ina dtíortha féin. Ba í an dara long chabhlaigh Éireannach í a bhí ar dhualgas tarrthála sa Mheánmhuir ó mhí na Bealtaine. Chaith an LÉ Eithne sé seachtaine amuigh ann roimhe sin, agus tuairiscíodh gur shábháil sí 3,400 imirceach i rith na tréimhse sin. Bhí sé beartaithe go mbeadh cabhlach na hÉireann ag cabhrú sa Mheánmhuir go dtí mí Mheán Fómhair, ach b'fhéidir go gcuirfí síneadh leis sin. [http://www.irishexaminer.com/ireland/irish-naval-ships-salute-in-mission-handover-342527.html Irish Examiner]

Sheol na [[Teachta Dála|Teachtaí Dála]] [[Stephen Donnelly]], [[Catherine Murphy]] agus [[Róisín Shortall]] páirtí nua polaitíochta, na Daonlathaigh Shóisialacha. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0715/714907-pairti-nua-polaitiochta/ Nuacht RTÉ]

===[[14 Iúil]]===
Tháinig an Iaráin ar réiteach le sé cinn de na Cumhachtaí Móra i gcomhráite núicléacha, tar éis breis is deich mbliana taidhleoireachta. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/ Nuacht RTÉ]

===[[13 Iúil]]===
Rinneadh socrú faoi chúnamh airgeadais idir an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] agus [[an Ghréig]]. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714403-margadh-deanta-tusk-faoin-ngreig/ Nuacht RTÉ]

Seoladh córas cód poist, [[Eircode]]. [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714443-coras-cod-poist-seolta-ach-agoidithe-gaeilge-ag-cur-ina-aghaidh/ Nuacht RTÉ]

===[[10 Iúil]]===
D'fhág an LÉ Niamh cósta na hÉireann ar an 10 Iúil le criú de 57, beirt oibrithe leighis ina measc. Dúirt Itayi Viriri, urlabhraí de chuid na hEagraíochta Idirnáisiúnta um Imirce, go raibh 2,000 imirceach báite go dtí sin sa bhliain 2015 agus iad ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú. De réir eolais ó Aireacht Intíre na hIodáile, bhí smuigléirí daoine, ón [[An Libia|Libia]] den chuid is mó, freagrach as níos mó ná 100,000 imirceach a sheoladh trasna na farraige chun na hIodáile an bhliain sin.

===[[5 Iúil]]===
Chaith 61.3% de vótálaithe na [[An Ghréig|Gréige]] a vótaí i gcoinne na mbeart déine a mhol [[an tAontas Eorpach]] agus an [[Banc Ceannais Eorpach]] don tír. ([http://www.reuters.com/article/2015/07/05/us-eurozone-greece-celebrations-idUSKCN0PF14V20150705 Reuters])

In [[Vancouver]], Ceanada, rug foireann na [[SAM|Stát Aontaithe]] an bua ar fhoireann na [[An tSeapáin|Seapáine]] i gCorn Domhanda FIFA na mBan, 5-2. ([http://www.bbc.com/sport/0/football/33085994 BBC])

===[[19 Meitheamh]]===
D'fhógair an grúpa aerlínte IAG go raibh tairiscint €1.4 míle milliún déanta aige ar [[Aer Lingus]]. Ghlac Rialtas na hÉireann le tairiscint IAG i dtaca leis an sciar 25% a bhí aige féin in Aer Lingus ar an [[26 Bealtaine]] [[2015]].

===[[18 Meitheamh]]===
'Ní mór gníomhú láithreach ar son an chomhshaoil,' a dúirt an [[Pápa Proinsias]] (a bhí oilte sa [[ceimic|cheimic]]) i litir a scríobh sé chuig na heaspaig.

===[[17 Meitheamh]]===
Dhúnmharaigh Dylann Roof naonúr i séipéal in Charleston, i stát [[Carolina Theas]].

===[[16 Meitheamh]]===
Tubaiste in Berkeley, [[California]]: bhásaigh seisear mac léinn as Éirinn nuair a thug balcóin árasáin uaithi. Gortaíodh seachtar eile go dona.

===[[12 Meitheamh]]===
[[Íomhá:Clerys 12-10-2006.jpg|mion|220px|Siopa Clerys i Sráid Uí Chonaill]]
Leachtaíodh an comhlacht Clerys go tobann agus dúnadh an siopa i [[Sráid Uí Chonaill]] i m[[Baile Átha Cliath]]. Chaill 460 duine a gcuid post. Ghlac an comhlacht Natrium seilbh ar fhoirgneamh Clerys.

===[[23 Bealtaine]]===
Ghlac móramh na vótálaithe le [[pósadh]] comhghnéis i reifreann i b[[Poblacht na hÉireann]]. Ba í Éire an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin i bhfabhar an phósta chomhghnéis. ([http://www.tg4.tv/play.php?pid=4253372648001&amp;title=Nuacht TG4], [http://www.reuters.com/article/2015/05/23/us-ireland-gaymarriage-idUSKBN0O717R20150523 Reuters])

===[[20 Bealtaine]]===
Tarrtháladh na céadta imirceach ón m[[An Bhanglaidéis|Banglaidéis]] agus imircigh Rohingya i gcúige Aceh in iarthuaisceart na h[[An Indinéis|Indinéise]].

===[[19 Bealtaine]]===
Thug Séarlas, Prionsa na Breataine Bige, cuairt ar Éirinn. Chroith an Prionsa Séarlas agus ceannaire Shinn Féin, [[Gerry Adams]], lámh le chéile ag ócáid in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]]. Ghabh an Prionsa buíochas as an bhfáilte mhór chroíúil a cuireadh roimhe féin. An lá dár gcionn, thug an Prionsa cuairt ar an [[An Mullach Mór|Mullach Mór]] i gContae Shligigh, áit ar maraíodh a sheanuncail, an Tiarna Mountbatten, agus triúr eile in ionsaí buamála a rinne an [[An tIRA Sealadach|IRA Sealadach]] sa bhliain [[1979]].

===[[17 Bealtaine]]===
In Waco, [[Texas]], maraíodh 9 nduine agus gortaíodh 18 tar éis do dhíormaí gluaisrothaithe a bheith ag scaoileadh fúthu agus tharstu i gcarrchlós tí tábhairne. Ghabh na póilíní 192 duine.

===[[14 Bealtaine]]===
D'imigh an [[ceoltóir]] [[B.B. King]] ar shlí na fírinne. Áirítear é i measc na seinnteoirí [[giotár]] is fearr a mhair riamh.&lt;ref&gt; http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0515/701447-bb-king-ar-shli-na-firinne/ &lt;/ref&gt; Chuaigh sé i gcion ar ghlúin iomlán seinnteoirí.

===[[13 Bealtaine]]===
D'imigh Derek Davis, léitheoir nuachta agus láithreoir clár siamsaíochta in [[RTÉ]], ar shlí na fírinne.

Sheol an Coimisiún Eorpach moltaí le dul i ngleic le géarchéim na n-imirceach: go nglacfadh tíortha uile an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] le céatadán faoi leith imirceach; bhí sé i gceist 20,000 imirceach a ligean isteach san Eoraip sa dá bhliain ina dhiaidh sin.

===[[25 Aibreán]]===
Bhuail crith talún [[Neipeal]] agus na háiteanna máguaird. Measadh go raibh méid 7.8 ann. Fuair na mílte bás. ([http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2015-04-26-AS-Nepal-Earthquake/id-165f58e591e846b883cb717320b08d51])

===[[22 Aibreán]]===
Phléasc an [[bolcán]] Calbuco sa t[[An tSile|Sile]]. Bhí iontas ar na saineolaithe mar níor phléasc an bolcán seo ó 1972 i leith.

===[[19 Aibreán]]===
Thairg Rialtas na hÉireann cabhair do Rialtas na hIodáile le géarchéim na n-imirceach, tar éis gur bádh breis is 850 duine nuair a chuaigh bád béal faoi 85 km amach ó chósta na [[An Libia|Libia]] i mí Aibreáin 2015. [http://www.theguardian.com/world/2015/apr/19/700-migrants-feared-dead-mediterranean-shipwreck-worst-yet Guardian]

===[[24 Márta]]===
Bhí eitleán de chuid Germanwings i dtuairt sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Maraíodh 144 paisinéir agus seisear den chriú a bhí ar an eitleán Airbus A320. Stiúraigh an comhphíolóta, Andreas Lubitz, an t-eitleán d'aon turas i dtreo sléibhte na [[na hAlpa|nAlp]]. B'as an nGearmáin agus as an Spáinn formhór na ndaoine a maraíodh. Bhí an t-eitleán ag dul ón aerfort in [[Barcelona]] go [[Düsseldorf]] sa Ghearmáin.

===[[6 Márta]]===
*Shroich ''Dawn'', spásárthach de chuid [[NASA]], an t-[[abhacphláinéad]] [[Ceres (abhacphláinéad)|Ceres]] agus chuaigh sé i bhfithis timpeall air. ([http://bigstory.ap.org/article/34b5bf4679324ea39140b686f272503b/nasas-dawn-spacecraft-moves-dwarf-planet-ceres AP], [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4503 JPL/NASA])

===[[7 Eanáir]]===
*D’ionsaigh beirt fhear oifigí ''Charlie Hebdo'', iris aorach i b[[Páras]], sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], le hairm uathoibríocha. Mharaigh siad dháréag agus ghortaigh siad aon duine dhéag eile, roinnt dearthóirí cartún agus iriseoirí ina measc. Chualathas iad ag scairteadh manaí Ioslamacha antoisceacha. ([http://www.tg4.tv/play.php?pid=3976274870001&amp;title=Nuacht TG4], [http://www.lemonde.fr/societe/portfolio/2015/01/07/en-images-l-attentat-de-charlie-hebdo_4550797_3224.html ''Le Monde''])

=== [[1 Eanáir]] ===
*Ghlac [[An Liotuáin|an Liotuáin]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.
*Bunaíodh [[An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach|an tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach]] idir [[An Bhealarúis|an Bhealarúis]], [[An Chasacstáin|an Chasacstáin]] agus [[An Rúis|an Rúis]]; chuaigh [[An Airméin|an Airméin]] agus [[An Chirgeastáin|an Chirgeastáin]] isteach ann níos déanaí sa bhliain.

== [[2014]] ==
=== [[11 Lúnasa]] ===
* Fuair an t-aisteoir [[Robin Williams]] bás ina theach féin i g[[California]]. Bhí sé 63 bliain d'aois. ([http://www.reuters.com/article/2014/08/11/us-people-robinwilliams-idUSKBN0GB28520140811 Reuters], [http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/08/11/robin-williams-found-dead-of-apparent-suicide/ Forbes])

=== [[8 Lúnasa]] ===
* Dhiúltaigh Hamas togra le haghaidh sosa comhraic eile ar feadh 72 uair an chloig. ([http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2014-08-08-ML--Israel-Palestinians/id-b6844b9922b543119eda187066ebb733 Associated Press], [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/hamas-vows-no-truce-until-demands-are-met-20148912360504741.html Al Jazeera])
* Thosaigh Juan Manuel Santos a dhara téarma mar Uachtarán na [[an Cholóim|Colóime]]. ([http://www.bbc.com/news/world-latin-america-28684227 BBC], [http://www.helsinkitimes.fi/world-int/world-news/international-news/11512-colombian-president-juan-manuel-santos-i-want-total-peace-for-colombia.html Helsinki Times])

=== [[6 Lúnasa]] ===
* Tar éis níos mó ná deich mbliana ag taisteal sa [[An Grianchóras|Ghrianchóras]], rinne an [[Saitilít (spásárthach)|satailít]] &quot;Rosetta&quot; teagmháil leis an [[cóiméad]] 67P/Churyumov–Gerasimenko. ([http://www.bbc.com/news/science-environment-28659783 BBC], [http://www.irishtimes.com/news/science/space-race-the-satellite-that-s-catching-up-with-a-comet-1.1878376 Irish Times])

=== [[4 Lúnasa]] ===
* Tháinig [[Mícheál D. Ó hUiginn]], [[David Cameron]], [[François Hollande]] agus uaisle eile ón gcoigríoch go Liège sa [[an Bheilg|Bheilg]] chun freastal ar shearmanas cuimhneacháin ar thús [[an Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogaidh Dhomhanda]]. ([http://www.irishtimes.com/news/politics/president-higgins-in-belgium-to-mark-start-of-first-world-war-1.1886458 Irish Times], [http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11008731/Royals-attend-moving-twilight-ceremony-to-mark-WW1-centenary.html The Telegraph])

=== [[1 Lúnasa]] ===
* Briseadh an sos comhraic 72 uair an chloig idir Hamas agus [[Iosrael]] a d'eagraigh na [[Náisiúin Aontaithe|NA]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]. ([http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140801/hamas-accuses-israel-violating-gaza-ceasefire Global Post], [http://www.timesofisrael.com/day-26-obama-calls-for-unconditional-release-of-captured-soldier-un-condemns-hamas-truce-violation/ The Times of Israel])
* Fógraíodh staid éigeandála i [[Siarra Leon]] agus sa [[an Libéir|Libéir]] mar gheall ar an [[Ebola|víreas Ebola]] in iarthar na hAfraice. ([http://www.ibtimes.com/ebola-epidemic-sierra-leone-declares-state-emergency-liberia-announces-national-action-1644558 International Business Times], [http://time.com/3089377/ebola-liberia-state-of-emergency/ TIME])

=== [[27 Iúil]] ===
* Bua ag Vincenzo Nibali sa [[Tour de France]] i b[[Páras]]. ([http://www.independent.co.uk/sport/cycling/tour-de-france-2014-vincenzo-nibali-confirmed-as-champion-as-he-puts-italy-back-on-the-map-with-triumph-9631712.html The Independent], [http://www.theguardian.com/sport/2014/jul/27/vincenzo-nibali-tour-de-france-win The Guardian])

=== [[25 Iúil]] ===
* Leathnaigh an [[Ebola|víreas Ebola]] go dtí [[an Nigéir]]. ([http://www.afro.who.int/en/clusters-a-programmes/dpc/epidemic-a-pandemic-alert-and-response/outbreak-news/4233-ebola-virus-disease-west-africa-25-july-2014.html An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte], [http://www.thenewdawnliberia.com/index.php?view=article&amp;id=12289 The New Dawn])

=== [[24 Iúil]] ===
* Thit comhrialtas na [[an Úcráin|hÚcráine]] as a chéile, agus d'fhógair Arseniy Yatsenyuk go mbeadh sé ag éirí as a phost mar phríomhaire na tíre. Dúradh go mbeadh [[olltoghchán]] ann i gceann 30 lá – an dara toghchán náisiúnta sa tír sa bhliain 2014. ([http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-pm-resigns-amid-parliamentary-turmoil-2014724145321500842.html Al Jazeera], [http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/europe/140724/ukrainian-prime-minister-arseniy-yatsenyuk-resigns-over-coalitio Global Post])

=== [[23 Iúil]] ===
* D'oscail an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] na 20ú Cluichí an Chomhlathais i n[[Glaschú]]. ([http://www.theguardian.com/media/2014/jul/24/commonwealth-games-opening-ceremony-viewers-tv The Guardian], [http://www.bbc.com/sport/0/commonwealth-games/28455063 BBC Sport])

=== [[20 Iúil]] ===
* Bhuaigh [[Rory McIlroy]] an &quot;Open Championship&quot;. Ba é an tríú fear ó [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] a bhuaigh an comórtas [[galf|gailf]] sin. ([http://www.irishtimes.com/sport/golf/rory-mcilroy-wins-british-open-at-hoylake-1.1872494 Irish Times], [http://www.bbc.com/sport/0/golf/28393535 BBC Sport])

=== [[17 Iúil]] ===
[[Íomhá:Amsterdam Airport- Flight MH17 Memorial (14675744526).jpg|mion|220px|Bláthanna ag Aerfort Schiphol san [[An Ísiltír|Ísiltír]] i gcuimhne orthu siúd a fuair bás ar bord Eitilt MH17 san Úcráin]]
*Scaoileadh anuas eitleán Malaeisiach (Eitilt MH17 de chuid Malaysia Airlines) san [[An Úcráin|Úcráin]]. Fágadh 298 duine marbh. ([http://www.ibtimes.com/boeing-releases-statement-malaysia-airlines-flight-mh17-crash-our-prayers-are-those-board-1631442 IB Times], [http://www.bbc.com/news/world-europe-28354856 BBC])
*Lean an chorraíl ar aghaidh sa [[An Phalaistín|Phalaistín]] mar gheall ar an ionsaí talún in Gaza. ([http://www.jpost.com/Operation-Protective-Edge/IDF-intensifies-Gaza-attacks-with-artillery-fire-air-strikes-363289 The Jerusalem Post], [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/07/israel-launches-gaza-ground-invasion-2014717192054899505.html Al Jazeera])

=== [[13 Iúil]] ===
* Fuair [[an Ghearmáin]] an lámh in uachtar ar an [[An Airgintín|Airgintín]] chun an fichiú [[Corn Sacair an Domhain]] a bhuachan sa Bhrasaíl. ([http://www.dw.de/2014-world-cup-final-as-it-happened/a-17782940 DW], [http://www.thewire.com/entertainment/2014/07/germany-wins-the-world-cup/374350/ The Wire])

=== [[8 Iúil]] ===
* Chuir rialtas Iosrael tús le &quot;Operation Protective Edge&quot;, ionsaí ar [[Stráice Gaza]]. ([http://www.huffingtonpost.com/2014/07/08/the-morning-email_n_5566533.html The Huffington Post], [http://www.jpost.com/Defense/WATCH-IDF-action-videos-show-glimpses-of-Operation-Protective-Edge-361916 The Jerusalem Post])
* Cuireadh na cúig cheolchoirm a bhí le bheith ag Garth Brooks i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar ceal. ([http://www.independent.ie/entertainment/music/music-news/fans-reaction-to-cancellation-of-garth-brooks-concerts-30415667.html Irish Independent], [http://news.sky.com/story/1297492/garth-brooks-cancels-all-irish-shows-after-row Sky News])

=== [[4 Iúil]] ===
* D'fhógair [[An Taoiseach|an Taoiseach]], [[Éanna Ó Coinnigh]], an chomh-aireacht nua. Ceapadh [[Joan Burton]] ina 23ú [[Tánaiste]]. ([http://www.irishexaminer.com/ireland/new-lookcabinet-to-be-unveiled-today-274805.html Irish Examiner], [http://www.independent.ie/irish-news/politics/taoiseach-confirms-joan-burton-is-irelands-new-tanaiste-30407329.html Irish Independent])

=== [[29 Meitheamh]] ===
* D'fhógair [[An Stát Ioslamach|an Stát Ioslamach san Iaráic agus sa Leiveaint]] cailifeacht Mhoslamach nua san [[An Iaráic|Iaráic]] agus in oirthear na [[An tSiria|Siria]]. Ba í sin an chéad chailifeacht ó ré na n[[An Impireacht Otamánach|Otamánach]].&lt;ref&gt;The Guardian, 29 Meitheamh 2014&lt;/ref&gt;

=== [[19 Meitheamh]] ===
* D'éirigh [[Juan Carlos I na Spáinne|Rí Juan Carlos na Spáinne]] as a choróin. Rinneadh rí de [[Felipe VI na Spáinne|Felipe]], a mhac. ([http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/10886317/Spanish-royal-familys-popularity-boosted-by-King-Juan-Carloss-abdication-in-favour-of-Prince-Felipe.html The Telegraph], [http://www.bbc.com/news/world-europe-27662301 BBC])

=== [[10 Bealtaine]] ===
* Bhuaigh [[Conchita Wurst]] as [[an Ostair]] [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] leis an amhrán ''[[Rise Like a Phoenix]]''. ([http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27358560 BBC], [http://thequietus.com/articles/15224-eurovision-camp-conchita The Quietus])

=== [[15 Márta]] ===
[[Íomhá:Six nations 2014 France vs Ireland Remise de trophée.JPG|mion|220px|An trófaí á bhronnadh ar fhoireann na hÉireann i b[[Páras]]]]
* Bhuaigh [[Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann|Éire]] [[Comórtas na Sé Náisiún]]. ([http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2014/0315/602559-france-ireland/ RTE Sport], [http://www.irishcentral.com/sports/ireland/Paradise-in-Paris-Ireland-win-Six-Nations-title-----.html Irish Central])

=== [[23 Feabhra]] ===
* Tháinig deireadh leis na [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|22ú hOilimpeacha Geimhridh]] in [[Sochi]]. ([http://www.latimes.com/la-sh-2014-winter-olympics-closing-ceremony-20140222-story.html#axzz2uDCdEpHa LA Times], [http://thephilanews.com/sochi-2014-closing-ceremony-unites-olympic-generations-44533.htm The Phila News])

=== [[7 Feabhra]] ===
* Osclaíodh na [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|22ú hOilimpeacha Geimhridh]] in [[Sochi]], Cónaidhm na Rúise. ([http://www.interfax-russia.ru/South/special.asp?sec=1723&amp;id=471691 Interfax Russia], [http://www.washingtonpost.com/world/olympics-open-in-sochi-with-extravagant-pageant/2014/02/07/bba8a5e2-9011-11e3-b227-12a45d109e03_story.html The Washington Post])

=== [[3 Eanáir]] ===
* Tuilte agus stoirmeacha in Éirinn ([http://www.independent.ie/irish-news/cleanup-begins-for-devastated-flooddamaged-communities-across-ireland-29884722.html Irish Independent], [http://www.breakingnews.ie/ireland/orange-weather-warning-as-flooding-hits-ireland-618917.html Breaking News])

=== [[1 Eanáir]] ===
* Ghlac [[an Laitvia]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil. ([http://rt.com/business/latvia-divided-join-euro-050/ Russia Today], [http://www.bbc.com/news/world-europe-25567096 BBC])

== [[2013]] ==
=== [[5 Nollaig]] ===
* Bhásaigh [[Nelson Mandela]], 95, an chéad uachtarán gorm ar an Afraic Theas agus buaiteoir Dhuais Nobel na Síochána. ([http://www.theguardian.com/world/2013/dec/05/nelson-mandela-dies-aged-95-south-africa The Guardian], [http://www.businessinsider.com/nelson-mandela-dead-south-african-former-president-dies-2013-6 Business Insider])

=== [[3 Iúil]] ===
* Coup d’état s[[an Éigipt]] ([http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/07/20137319828176718.html Al Jazeera], [http://www.bloomberg.com/news/2013-07-03/mursi-proposes-power-sharing-as-egypt-army-deadline-approaches.html Bloomberg])

=== [[1 Iúil]] ===
* Tháinig an [[An Chróit|Chróit]] isteach san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] ([http://www.nytimes.com/2013/07/02/world/europe/croatia-joins-european-union.html?_r=0 New York Times], [http://www.economist.com/news/europe/21594339-euphoria-over-joining-european-union-has-given-way-morose-mood-more-normal-and-glummer The Economist])

=== [[13 Márta]] ===
* Toghadh [[Pápa Proinsias|Proinsias]] ina phápa. ([http://edition.cnn.com/2013/03/19/world/europe/vatican-new-pope/ CNN], [http://www.newyorker.com/news/news-desk/inaugurating-pope-francis The New Yorker])

=== [[11 Feabhra]] ===
* Fógraíodh go mbeadh an [[Pápa Beinidict XVI]] ag éirí as a phost de bharr cúiseanna sláinte. ([http://www.theguardian.com/world/2013/aug/21/pope-benedict-god-resign-mystical-experience The Guardian], [http://www.alternet.org/news-amp-politics/pope-benedict-stepping-down-shocking-abdication Alternet])

== [[2012]] ==
=== [[15 Nollaig]] ===
* Bhásaigh [[Páidí Ó Sé]], iarpheileadóir agus bainisteoir [[CLG Chontae Chiarraí|Chiarraí]]. ([http://www.rte.ie/news/2012/1215/359068-paidi-ose-kerry/ RTE], [http://www.independent.ie/sport/kerry-gaa-legend-paidi-o-se-57-dies-28947963.html Irish Independent])

=== [[30 Deireadh Fómhair]] ===
[[Íomhá:121030-F-AL508-159 Aerial views during an Army search and rescue mission show damage from Hurricane Sandy to the New Jersey coast, Oct. 30, 2012.jpg|mion|220px|New Jersey, SAM, 30 Deireadh Fómhair 2012]]
* Maraíodh níos mó ná 100 duine tar éis do [[Hairicín]] Sandy tíortha i Muir Chairib agus cósta thoir na Stát Aontaithe a bhualadh. ([http://www.nydailynews.com/news/hurricane-sandy-strikes-east-coast-gallery-1.1194577 NY Daily News], [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6220a1.htm CDC])

=== [[1 Iúil]] ===
* Bua na [[An Spáinn|Spáinne]] sa chluiche ceannais i [[UEFA Euro 2012|gCraobh Sacair na hEorpa 2012]] ([http://au.eurosport.com/football/euro-2012/2012/spain-hammer-italy_sto3332724/story.shtml Eurosport], [http://www.thenewstribe.com/2012/06/15/euro-2012-ireland-eliminate-as-spain-win-4-0/ The News Tribe])

=== [[30 Meitheamh]] ===
[[Íomhá:Flame Olympique 2012 Dublin.JPG|mion|220px|Baile Átha Cliath, 6 Meitheamh 2012]]
* Ghlac [[Mohamed Morsi]] mionn oifige mar Uachtarán nua na hÉigipte. ([http://www.nytimes.com/2012/06/25/world/middleeast/mohamed-morsi-of-muslim-brotherhood-declared-as-egypts-president.html?pagewanted=all&amp;_r=0 New York Times], [http://www.huffingtonpost.com/2012/06/24/egypt-election-results-morsi-president_n_1622133.html The Huffington Post])

=== [[18 Meitheamh]] ===
* Bronnadh &quot;Saoirse Bhaile Átha Cliath&quot; ar [[Aung San Suu Kyi]]. ([http://www.rte.ie/news/2012/0618/325428-aung-san-suu-kyi-to-get-freedom-of-dublin/ RTE], [http://www.thejournal.ie/aung-san-suu-kyi-ireland-dublin-public-event-concert-487477-Jun2012/ The Journal])

=== [[31 Bealtaine]] ===
* Reifreann in Éirinn maidir leis an mBille um an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht (An Conradh ar Chobhsaíocht, ar Chomhordú agus ar Rialachas san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta) ([http://www.rte.ie/news/2012/0601/323199-fiscal-treaty-referendum-count-to-begin/ RTE], [http://www.thejournal.ie/fiscal-compact-treaty/news/ The Journal])

== [[2011]] ==
=== [[11 Samhain]] ===
* Insealbhaíodh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] mar uachtarán i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]. ([http://www.irishcentral.com/news/inauguration-day-for-micheal-d-higgins-the-new-irish-president-133680768-237740161.html Irish Central], [http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-15685380 BBC])

=== [[27 Deireadh Fómhair]] ===
* Toghadh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] mar naoú huachtarán [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]]. ([http://www.rte.ie/news/2011/1029/308056-vote_tracker/ RTE], [http://www.thejournal.ie/poet-politician-and-the-ninth-president-of-ireland-michael-d-higgins-265884-Oct2011/ The Journal])

=== [[22 Iúil]] ===
* Maraíodh 77 duine in dhá ionsaí san [[An Iorua|Iorua]]&amp;mdash;phléasc buama i lár [[Oslo]] agus lámhachadh 69 duine ag campa samhraidh ar Utøya. ([http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 Ostlendingen], [http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 sjtrem])

=== [[23 Bealtaine]] ===
[[Íomhá:Michelle Obama pours a pint of stout.jpg|mion|220px|[[Muine Gall]], 23 Bealtaine 2011]]
* Thug [[Barack Obama]] cuairt ar [[Muine Gall|Mhuine Gall]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]]. ([http://www.rte.ie/news/special-reports/2011/0524/301443-obamacoverage/ RTE], [http://www.theguardian.com/world/2011/may/23/obama-visit-jubilation-moneygall The Guardian])
* Stopadh eitiltí ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] mar thoradh ar luaithreamhán nuair a phléasc an [[bolcán]] Grímsvötn san [[An Íoslainn|Íoslainn]]. ([http://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/8534342/Iceland-volcano-airlines-clash-with-Government-over-ash.html The Telegraph], [http://www.flightglobal.com/news/articles/european-proceedures-cope-with-new-ash-cloud-357246/ flightglobal.com])

=== [[17 Bealtaine]] ===
* Thug [[Eilís II]] cuairt ar Éirinn ([http://www.rte.ie/news/2011/0304/298354-queen/ RTE], [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13425722 BBC])

=== [[1 Bealtaine]] ===
* D'fhógair uachtarán [[SAM]], [[Barack Obama]], gur mharaigh saighdiúirí Meiriceánacha [[Osama bin Laden]] sa [[an Phacastáin|Phacastáin]]. ([http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/01/bin.laden.obit/ CNN], [http://www.theguardian.com/world/2011/may/02/bin-laden-dead-war-al-qaida The Guardian])

=== [[11 Márta]] ===
* Cailleadh na mílte i g[[crith talún]] agus [[tsunami]] sa [[An tSeapáin|tSeapáin]]. ([http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/japan/111004/japan-culture-tsunami-earthquake-marriage-religion-work Global Post], [http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2011/03/110314-japan-nuclear-power-plant-disaster/ National Geographic News])

=== [[10 Feabhra]] ===
* Maraíodh seisear i dtimpiste eitleáin i [[Aerfort Chorcaí|gCorcaigh]]. ([http://www.rte.ie/news/2011/0210/297553-cork/ RTE], [http://www.irishexaminer.com/ireland/cork-plane-crash-report-due-in-days-256614.html Irish Examiner])

=== [[10 Eanáir]] ===
[[Íomhá:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|mion|220px|Queensland, an Astráil, 10 Eanáir 2011]]
* Breis is 30 maraithe ag tuilte san [[Astráil]]. ([http://www.adelaidenow.com.au/ipad/brisbane-flood-alert-as-wivenhoe-threatens-to-spill-over/story-fn6t2xlc-1225985477271 Adelaide Now], [http://www.heraldsun.com.au/archive/news/time-for-queensland-to-heal-bligh/story-e6frf7l6-1225994612338?nk=7d507cfe4f54437c05cc038c66b69b89 Herald Sun])
* Maraíodh Michaela Harte (iníon [[Mickey Harte]], bainisteoir fhoireann pheile Thír Eoghain) ar [[Oileán Mhuirís]]. ([http://www.theguardian.com/world/2011/jan/10/michaela-harte-died-mauritius-honeymoon The Guardian], [http://www.smh.com.au/world/honeymoon-bride-strangled-one-of-three-accused-in-a-strange-state-20110114-19qcv.html Sydney Morning Herald])

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>swbkfdywj81xak3uno4919x9i16d57s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332410</id>
      <parentid>1332132</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81436" sha1="6wixkpqw4frq85p16hvxytt0ko8r5l7" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div class=&quot;infobox&quot;&gt;
'''Am''': {{CURRENTTIME}} [[Am Uilíoch Comheagartha|UTC]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
'''Dáta''': [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp; '''Féach freisin ar''': 
[[{{CURRENTYEAR}}]]
&lt;/div&gt;

{{Cartlainne|nobot=yes}}

== [[2026]] ==

=== Eanáir ===
* 1 Eanáir — [[Loscadh Crans-Montana 2026|Maraíodh 41 duine]] i ndóiteán i gclub oíche in Crans-Montana, san Eilvéis.

== [[2025]] ==
* [[Aimsir na bliana 2025]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2025|an liosta iomlán]]

=== Eanáir ===
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Donald Trump]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán ar na Stáit Aontaithe]] [[Dara téarma Donald Trump|den dara huair]].
* 10 Eanáir — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Scaoileadh Donald Trump gan choinníoll]] sa chás faoin íocaíocht cheilte $130,000 le [[Stormy Daniels]], ós rud é go raibh sé le hinsealbhú ina Uachtarán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Píonós gearrtha ar an Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490093-pionos-le-gearradh-inniu-ar-an-uachtaran-trump/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Dúirt seirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]] gurbh í 2024 an bhliain ba theo ó cuireadh tús le taifid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 7 Eanáir — Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|falscaithe]] amach in Los Angeles agus sna ceantair máguaird; ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;
* 7 Eanáir — [[Crith talún sa Tibéid, 2025|Crith talún sa Tibéid]], gar don teorainn le [[Neipeal]].
* 6 Eanáir — D'fhógair [[Justin Trudeau]], príomhaire Cheanada, go n-éireodh sé as.
* 1 Eanáir — [[Pléascadh Cybertruck in Las Vegas, 2025|Phléasc trucailín Tesla lasmuigh d'Óstán Trump in Las Vegas]]; thug an tiománaí, saighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe, lámh ina bhás féin.
* 1 Eanáir — Maraíodh 14 duine agus gortaíodh 57 eile in [[Ionsaí trucailín i New Orleans, 2025|ionsaí trucailín in New Orleans]]. Iarshaighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe ba ea an sceimhlitheoir.
* Eanáir — Bhris ráig den [[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]] amach sa Ghearmáin, gar do Bheirlín: an chéad uair a aimsíodh an galar sa tír ó na 1980idí.
* Eanáir — D'éirigh [[An Ghraonlainn|an Ghraonlainn]] ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Eorpach: thug Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil uirthi, agus ar Chanáil Phanama.

'''Básanna:'''
* 7 Eanáir — [[Jean-Marie Le Pen]], polaiteoir Francach
* 2 Eanáir — [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir ([[Coiscéim]])

== [[2024]] ==
* [[Aimsir na bliana 2024]]: an bhliain ba theo a taifeadadh riamh.
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2024|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 25 Nollaig — Tuairt [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]].
* 23 Nollaig — D'fhógair François Bayrou (ón lár), príomhaire nua na Fraince, [[Olltoghchán na Fraince, 2024|a rialtas]].
* 19 Nollaig — Ciontaíodh 48 fear in [[Éigniú Gisèle Pelicot|éigniú Gisèle Pelicot]]; níor éirigh leis na póilíní teacht ar 23 fear eile.
* 17 Nollaig — [[Feallmharú an Ghinearáil Kirillov|Feallmharaíodh an Ginearál Rúiseach Kirillov]]. Bhí an Úcráin tar éis é a chúiseamh i gcoireanna cogaidh, as armlón ceimiceach a úsáid san Úcráin.
* 14–15 Nollaig — Bhuail [[Cioclón Chido]] Mayotte agus an Mhósaimbíc go dona; is beag crann a fágadh ina sheasamh ar oileán Mayotte.
* 12 Nollaig — D'fhógair Rialtas na hÉireann go dtacódh sé le [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|caingean dlí na hAfraice Theas in aghaidh Iosrael]] sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta.
* 6–7 Nollaig — Bhuail Stoirm Darragh [[Calafort Caergybi]] go dona.
* 4 Nollaig — Thit rialtas Barnier (ar dheis ón lár) sa Fhrainc nuair a tháinig na hantoiscigh, an ''Rassemblement National'' agus an ''Front Populaire'', i bpáirt le chéile chun tabhairt air éirí as.
* 4 Nollaig — [[Dúnmharú Brian Thompson|Caitheadh Brian Thompson]] de chuid UnitedHealthcare in Manhattan. Gabhadh Luigi Mangione ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 29 Nollaig — [[Jimmy Carter]], Uachtarán na Stát Aontaithe 1977–1981, 100 bliain d'aois
* 20 Nollaig — [[Gearóid Ó Cairealláin]], iriseoir agus gníomhaí teanga

=== Samhain ===
* 29 Samhain — [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán na hÉireann]], chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh.
* 29 Samhain — Vótáil Teach na dTeachtaí (Westminster) i bhfabhar [[An Bille um Bás Cuidithe (Sasana agus an Bhreatain Bheag)|an Bhille um Bás Cuidithe]] ag an dara léamh.
* 27 Samhain — Tháinig [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah]] i bhfeidhm.
* 23 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2024|COP29]]: tháinig na toscairí ar chomhaontú faoi 300 billiún dollar sa bhliain faoin mbliain 2035.
* 5 Samhain — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe]]: bhuaigh Trump gan stró, agus Teach na nIonadaithe agus an Seanad aige.
* 1 Samhain — Níor thángthas ar chomhaontú ag deireadh [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|COP16]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht.
* 1 Samhain — Bunaíodh an feachtas [[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]] chun dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].

'''Básanna:'''
* 26 Samhain — [[Gemma Hussey]], polaiteoir (Fine Gael)
* 7 Samhain — [[Kathleen Watkins]], cláirseoir agus craoltóir

=== Deireadh Fómhair ===
* 29 Deireadh Fómhair — Maraíodh 231 duine de bharr [[Tuilte sa Spáinn, 2024|maidhmeanna tuile in oirthear na Spáinne]].
* 16 Deireadh Fómhair — Maraíodh ceannaire [[Hamas]], Yahya Sinwar; bhí sé gortaithe, ina shuí ar chathaoir i dteach scriosta.
* 1 Deireadh Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin]]. Easáitíodh 1,200,000 duine de bharr an chogaidh (daonra na tíre: 5.4 milliún).

'''Básanna:'''
* 16 Deireadh Fómhair — [[Liam Payne]], amhránaí; thit sé ó bhalcóin óstáin, agus é faoi thionchar drugaí
* 15 Deireadh Fómhair — An Ginearál Sir [[Mike Jackson]], oifigeach in Arm na Breataine
* 3 Deireadh Fómhair — [[Mary O'Rourke]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Meán Fómhair ===
* 27 Meán Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Maraíodh ceannaire Hezbollah, Hassan Nasrallah]], agus ceannairí eile.
* 26 Meán Fómhair — Bhuail [[Hairicín Helene, 2024|Hairicín Helene]] na Stáit Aontaithe. Fágadh muintir Carolina Thuaidh in umar na haimléise.
* 17–18 Meán Fómhair — [[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024|Phléasc Iosrael na mílte glaoire agus siúlscéalaithe]] sa Liobáin agus sa [[An tSiria|tSiria]].
* 15 Meán Fómhair — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|dara hiarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 9 Meán Fómhair — Dúirt Mary Robinson gur mór an náire [[Coimhlint na Súdáine, 2023|&quot;an neamhshuim atá á léiriú ag an bpobal idirnáisiúnta&quot; sa tSúdáin]].
* 3 Meán Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|Ionsaí diúracán de chuid na Rúise ar Poltava]] san Úcráin.

=== Lúnasa ===
* 28 Lúnasa — Osclaíodh na [[Cluichí Parailimpeacha 2024|Cluichí Parailimpeacha]] i bPáras.

'''Básanna:'''
* 21 Lúnasa — [[Nell McCafferty]], iriseoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — [[Feallmharú Ismail Haniyeh|Feallmharaíodh ceannaire polaitíochta Hamas, Ismail Haniyeh]], in Tehran.
* 30 Iúil — Thosaigh [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|agóidí agus círéibeacha frith-inimirce]] sa Ríocht Aontaithe, agus i mBéal Feirste chomh maith. Scaipeadh go leor mífhaisnéise.
* 26 Iúil – 11 Lúnasa — [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024|Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh]] i bPáras.
* 21 Iúil — D'fhógair Joe Biden [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|nach mbeadh sé ina iarrthóir]] d'ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh.
* 21 Iúil — [[Aimsir na bliana 2024|An lá ba theo riamh]] ar fud an domhain ó cuireadh tús le taifid.
* 19 Iúil — [[Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise 2024|Eachtra CrowdStrike]]: cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise.
* 13 Iúil — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|chéad iarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 7 Iúil — [[Olltoghchán na Fraince, 2024|Olltoghchán na Fraince]]: timpeall 220 suíochán don chomhghuaillíocht sa lár agus ar dheis a bhain le Macron, 192 suíochán don ''Front Populaire'' agus 142 suíochán don ''Rassemblement National''.
* 4 Iúil — [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán na R-A i dTuaisceart Éireann]]: fuair Sinn Féin an sciar ba mhó den vóta, agus chaill an DUP trí shuíochán.
* 4 Iúil — Scriosadh na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán na Ríochta Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 27 Iúil — [[Edna O'Brien]], údar

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Díospóireacht Biden-Trump]]. D'fhág sí na Daonlathaigh buartha faoi aois Biden, faoina shláinte agus faoi ghéire a intinne.
* 17 Meitheamh — Ag ócáid tiomsaithe airgid, [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|d'fhan Joe Biden ina staic]] nuair a bhí sé in ainm is an stáitse a fhágáil. B'éigean do Bharack Obama breith ar lámh air agus é a threorú.
* 14 Meitheamh — Atoghadh [[Cyril Ramaphosa]] ina uachtarán ar an Afraic Theas don dara téarma.
* 8 Meitheamh — [[Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024|Saoradh na ngiall i Nuseirat]], le damáiste comhthaobhach ollmhór, le linn an [[Cogadh Iosrael-Gaza|Chogaidh Iosrael-Gaza]].
* 7–12 Meitheamh — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa 2024]] sa Róimh.
* 7 Meitheamh — [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|Toghcháin áitiúla na hÉireann]]: an chéad uair riamh a raibh deis ag daoine i gcathair Luimnigh méara a thoghadh.
* 6–9 Meitheamh — [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghchán Pharlaimint na hEorpa]]: bhí Páirtí an Phobail Eorpaigh (de chuid FG agus Ursula von der Leyen) fós ar an ngrúpa ba mhó.
* 6 Meitheamh — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza|D'ionsaigh Iosrael scoil i gcampa dídeanaithe Nuseirat]], i lár stráice Gaza. Bhí an scoil faoi stiúir na Náisiún Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 25 Meitheamh — [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], tráchtaire CLG
* 21 Meitheamh — [[Pádraig Ó Baoighill]], údar
* 8 Meitheamh — [[Charlie Lennon]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Ciontaíodh Donald Trump i gcalaois]].
* 29 Bealtaine — [[Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024|Olltoghchán na hAfraice Theas]].
* 24 Bealtaine — [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|Thug an CBI ordú d'Iosrael deireadh a chur láithreach bonn leis an mórionsaí]] ar chathair Rafah i ndeisceart Gaza.
* 19 Bealtaine — Tháinig an scannán corpuafáis ''[[The Substance (scannán 2024)|The Substance]]'' amach in Cannes; díríonn sé an spotsolas ar an mbrú a chuirtear ar mhná a bheith óg, álainn agus 'foirfe'.
* 18 Bealtaine — Tháinig an scannán ''[[Black Dog (scannán 2024)|Black Dog]]'', a stiúir Guan Hu, amach in Cannes.
* 7 Bealtaine — Chinn bainistíocht Choláiste na Tríonóide [[Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín|dífheistiú a dhéanamh ó institiúidí de chuid Iosrael]].
* 1 Bealtaine — Tháinig an [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais]] i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 26 Bealtaine — [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], sagart agus scríbhneoir
* 18 Bealtaine — [[Tony O'Reilly]], fear gnó
* 10 Bealtaine — [[Mary Banotti]], polaiteoir (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 29 Aibreán — Bhuail [[Tuilte Rio Grande do Sul, 2024|tuilte]] stát Rio Grande do Sul, i bhfíordheisceart na Brasaíle.
* 10 Aibreán — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|Chomhaontú Imirce agus Tearmainn]].
* 1 Aibreán — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen]] i lár [[stráice Gaza]].

=== Márta ===
* 26 Márta — Thug [[Titim an droichid Francis Scott Key|droichead Francis Scott Key]] in Maryland uaidh nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca.
* 22 Márta — Maraíodh 145 duine ar a laghad in [[Ionsaí ar Halla Crocus Mhoscó, 2024|ionsaí sceimhlitheoireachta de chuid an Stáit Ioslamaigh]] sa Rúis.
* 17 Márta — Bhí ollbhua ag Putin i [[Toghchán Uachtaránachta na Rúise 2024|dtoghchán uachtaránachta na Rúise]]: 88% den vóta.
* 13 Márta — Rith Parlaimint na hEorpa [[An tAcht um Intleacht Shaorga|an tAcht um Intleacht Shaorga]], dlí chun an intleacht shaorga a rialú.
* 8 Márta — [[Oibríocht Kenova]]: foilsíodh an chéad tuarascáil eatramhach faoi Freddie Scappaticci (''Stakeknife'').
* 8 Márta — Theip ar an [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|39ú Leasú]] agus ar an [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|40ú Leasú]] ar Bhunreacht na hÉireann.

'''Básanna:'''
* 18 Márta — [[Rose Dugdale]], poblachtánach (IRA)
* 11 Márta — [[Charlie Bird]], iriseoir agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 29 Feabhra — [[Sléacht Al-Rashid]]: scaoil saighdiúirí Iosraelacha le slua mór a bhí bailithe timpeall ar leoraithe lán de lón cabhrach.
* 28 Feabhra — Rialaigh an Ard-Chúirt i mBéal Feirste go sáraíonn cuid d'[[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|Acht Oidhreachta na dTrioblóidí]] an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/reachtaiocht-rialtas-na-breataine-faoi-eachtrai-na-dtriobloidi-midhleathach/|teideal=Reachtaíocht Rialtas na Breataine faoi eachtraí na dTrioblóidí ‘mídhleathach’|dáta=2024-02-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/uk/uks-northern-ireland-amnesty-law-breach-human-rights-court-rules-2024-02-28/|teideal=UK's Northern Ireland amnesty law in breach of human rights, court rules|údar=reuters.com|dáta=2024-02-28|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-68419238|teideal=NI Troubles: Legacy Act immunity clause 'breaches' human rights|dáta=2024-02-28|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]].
* 22 Feabhra — [[IM-1|Thuirling IM-1]], spásárthach de chuid Intuitive Machines, gar do mhol theas na gealaí.
* 19 Feabhra — Thosaigh [[Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha|imscrúdú na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil Iosrael ar chríocha Palaistíneacha]] sa Háig.
* 17 Feabhra — Tháinig [[Acht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh|an tAcht um Sheirbhísí Digiteacha]] i bhfeidhm in Éirinn.
* 14 Feabhra — [[Scannal íocaíochta RTÉ]]: tháinig sé chun solais gur tugadh íocaíochtaí iomarcaíochta ollmhóra do dhaoine áirithe nuair a d'fhág siad RTÉ sna 2020idí.

'''Básanna:'''
* 16 Feabhra — [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach, sa champa géibhinn san [[An tArtach|Artach]] ina raibh sé faoi choimeád
* 6 Feabhra — [[John Bruton]], Taoiseach 1994–1997 (Fine Gael)

=== Eanáir ===
* 5 Eanáir — B'éigean d'[[Eitilt Alaska Airlines 1282|Eitilt 1282 de chuid Alaska Airlines]] tuirlingt éigeandála a dhéanamh nuair a séideadh ceann d'fhuinneoga agus taobhphainéal an eitleáin amach.
* 1 Eanáir — Bhuail [[Crith talún Noto, 2024|crith talún Noto]] cósta thiar na Seapáine; fuair 504 duine bás (go díreach agus go hindíreach).
* Eanáir — Lean [[Géarchéim na Mara Rua]] ar aghaidh.

'''Básanna:'''
* 5 Eanáir — [[Catrìona NicGumaraid]], file Gaeilge na hAlban
* 2 Eanáir — An Ginearál Sir [[Frank Kitson]], oifigeach in Arm na Breataine

== [[2023]] ==
[[Íomhá:ECDM_20230711_World_Temperature_Anomaly_June.pdf|deas|mion|220px|Aimhrialtacht teochta dhomhanda, Meitheamh 2023. Foinse: ERCC (Emergency Response Coordination Centre)]]
[[Íomhá:Tasnim News Agency - Footage from Israeli airstrikes levelling Gazan buildings.webm|deas|mion|220px|9 D.F. 2023 in [[Stráice Gaza|Gaza]]: [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|Coimhlint Iosrael-Hamas]]]]
[[Íomhá:Has the World Forgotten the War in Sudan-.webm|deas|mion|220px|VOA: &quot;Has the World Forgotten the War in Sudan?&quot;, [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]]]
[[Íomhá:Hroza after missile strike, 2023-10-05 (52).jpg|deas|mion|220px|[[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]] san Úcráin agus a íospartaigh, 5 Deireadh Fómhair 2023]]

* [[Aimsir na bliana 2023]]
* [[Tonnta teasa san Eoraip, 2023|Tonnta teasa san Eoraip]] agus [[Tonnta teasa i Meiriceá Theas, 2023|i Meiriceá Theas]]: idir Márta agus Nollaig, bhuail [[Tonn teasa|tonnta teasa]] agus cioclóin [[Meiriceá Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.climatechangenews.com/2023/08/14/latin-america-heatwave/|teideal=One of 2023’s most extreme heatwaves is happening in the middle of winter|údar=Matthew Patterson|dáta=2023-08-14|language=en|work=Climate Home News|dátarochtana=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]
* [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] agus [[Coimhlint Iosrael–Hamas, 2023 agus an comhthéacs idirnáisiúnta]]
* [[Corn an Domhain sa Rugbaí 2023]] agus [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023]]
* [[Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe]], 2022–2023
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2023|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 18 Nollaig — [[Brúchtadh Sundhnúkur, 2023|Brúchtadh Sundhnúkur]]: scoilteadh screamh an domhain san [[An Íoslainn|Íoslainn]], agus bhrúcht [[bolcán]] nua.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/9-nollaig-2023-luimneach/id1525428808?i=1000638034594|teideal=‎Nuacht Mhall:  (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=23 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-24}}&lt;/ref&gt;
* 15 Nollaig — [[Eachtra lámhaigh in Shegaia (2023)|Eachtra lámhaigh in Shegaia]]: mharaigh saighdiúirí Iosraelacha, trí dhearmad, triúr Iosraelach a bhí ina ngialla ag Hamas in [[Stráice Gaza|Gaza]].
* 13 Nollaig — Ghlac [[Donald Tusk]] mionn na hoifige mar [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|phríomhaire ar an bPolainn]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2023/12/13/donald-tusk-sworn-in-as-poland-s-new-prime-minister_6338154_143.html|teideal=Donald Tusk sworn in as Poland's new prime minister|dáta=2023-12-13|language=en|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 10 Nollaig — D’éirigh le [[Daniel Wiffen]] an churiarracht dhomhanda i saorstíl 800 m na bhfear a bhaint amach.

'''Básanna:'''
* 27 Nollaig — [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach
* 26 Nollaig — [[Feargal Mac Amhlaoibh]], scríbhneoir, ceoltóir agus gníomhaí teanga
* 8 Nollaig — [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach
* 7 Nollaig — [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir Éireannach
* 6 Nollaig — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach
* 5 Nollaig — [[Rosemary Smith]], tiománaí railí Éireannach

=== Samhain ===
* 30 Samhain – 13 Nollaig — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2023|COP28]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide.
* 23 Samhain — [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|Ionsaí scine ar leanaí]] taobh amuigh de [[Gaelscoil Choláiste Mhuire|Ghaelscoil Choláiste Mhuire]] i g[[Cearnóg Parnell]], Baile Átha Cliath. Bhris círéib amach níos déanaí.

'''Básanna:'''
* 30 Samhain — [[Shane MacGowan]], ceoltóir agus amhránaí de shliocht Éireannach
* 29 Samhain — [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach
* 28 Samhain — [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach
* 19 Samhain — [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe
* 18 Samhain — [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó Éireannach
* 13 Samhain — [[Diarmuid Breathnach]], [[Scríbhneoir|údar]], [[beathaisnéisí]], [[leabharlannaí]] agus [[craoltóir]]
* 5 Samhain — [[David Hilditch]], polaiteoir aontachtach

=== Deireadh Fómhair ===
* 28 Deireadh Fómhair — Thosaigh [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionradh Iosrael ar Gaza]] i ndáiríre.
* 28 Deireadh Fómhair — [[Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain, 2023|Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain]]: chloígh na [[Springboks]] foireann [[All Blacks]] na [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainne]], 12-11.
* 25 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mike Johnson]], atá i bhfad amach ar an eite dheas, ina [[Spéicéir Theach na nIonadaithe, SAM|Spéicéir]] ar Theach na nIonadaithe in SAM.
* 25 Deireadh Fómhair — [[Lámhaigh Lewiston, 2023|Lámhach Lewiston]], [[Maine]]: [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] 18 nduine, an oll-lámhach gunnaí ba mheasa i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] ó [[Lámhach Robb Elementary]] in 2022.
* 17 Deireadh Fómhair — [[Pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza]]: dúirt Eagraíocht Fóirithinte na Náisiún Aontaithe do Dhídeanaithe Palaistíneacha gur ghníomh uafásach a bhí ann.
* 15 Deireadh Fómhair — [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|Toghchán parlaiminte na Polainne]]: bhí páirtí [[Donald Tusk]] in ann comhrialtas leathan a dhéanamh le Tríú Slí, páirtí atá ar dheis ón lár, agus le Lewica, páirtí ar an eite chlé.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-pholainn-an-la-leis-an-daonlathas-an-moramh-caillte-ag-pairti-rialtais-na-heite-deise/|teideal=‘An lá leis an Pholainn, an lá leis an daonlathas’ – an móramh caillte ag páirtí rialtais na heite deise|dáta=2023-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;
* 9 Deireadh Fómhair — [[Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia]]: rinne Iosrael ruathair aeir arís agus arís eile ar Jabalia, an campa teifeach is mó in Gaza.
* 7 Deireadh Fómhair — Rinne míleataigh Ioslamacha [[Hamas]] [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionsaí ollmhór gan choinne]] ar [[Iosrael]], agus mharaigh siad thart ar 1,200 duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Léigear iomlán ordaithe ag Aire Cosanta Iosrael ar Stráice Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1009/1409764-os-cionn-1-100-maraithe-i-gcoimhlint-iosrael-hamas/|date=2023-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/israel-revises-death-toll-from-october-7-hamas-attack-to-1200-people|teideal=Israel revises down toll from October 7 attack to ‘around 1,200’|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2023-11-11}}&lt;/ref&gt;
* 5 Deireadh Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]]: ceann de na hionsaithe ba mharfaí ar shibhialtaigh ó thús an chogaidh ([[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]).

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Matthew Perry]], aisteoir Meiriceánach agus Ceanadach
* 21 Deireadh Fómhair — [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach
* 13 Deireadh Fómhair — [[Louise Glück]], file Meiriceánach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Críostóir Ó Floinn]], file agus drámadóir Éireannach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach

=== Meán Fómhair ===
* 19 Meán Fómhair — [[Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh, 2023|Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh]]: chuir na h[[Asarbaiseánaigh]] an ruaig ar na h[[Airméanaigh]] go léir (120,000 Airméanach).
* 10 Meán Fómhair — D'éirigh [[Luis Rubiales]] as a phost, in aghaidh a thola, mar uachtarán Chumann Sacair na Spáinne.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/11/luis-rubiales-resignation-win-for-feminism-questions-remain-spain|teideal=Luis Rubiales resignation hailed as win for feminism but questions remain|údar=Ashifa Kassam|dáta=2023-09-11|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-12-10}}&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Scrios [[Stoirm Daniel]] cathair Derna sa [[An Libia|Libia]]; fuair breis is 10,000 duine bás, is cosúil.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/06/libya-derna-flood-response-costs-lives|teideal=Libya: Derna Flood Response Costs Lives {{!}} Human Rights Watch|dáta=2023-12-06|language=en|dátarochtana=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;
* 8 Meán Fómhair — [[Crith talún Marrakesh–Safi, 2023|Crith talún Marrakesh–Safi]] i [[Maracó]]: cailleadh b'fhéidir 3,000 duine.

'''Básanna:'''
* 30 Meán Fómhair — [[Liam Prút]], scríbhneoir Gaeilge as [[Tiobraid Árann]]
* 29 Meán Fómhair — [[Dianne Feinstein]], seanadóir de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 27 Meán Fómhair — [[Michael Gambon]], aisteoir
* 22 Meán Fómhair — [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir, údar agus feimineach Meiriceánach
* 19 Meán Fómhair — [[Séamus Ó hUltacháin]], file agus scríbhneoir Gaeilge
* 19 Meán Fómhair — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir
* 19 Meán Fómhair — [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire
* 13 Meán Fómhair — [[Roger Whittaker]], ceoltóir
* 9 Meán Fómhair — [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas

=== Lúnasa ===
* 23 Lúnasa — Thuirling [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]], gan tuisliú gar do mhol theas na [[An Ghealach|gealaí]].
* 23 Lúnasa — [[Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin, 2023|Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin]]: feallmharaíodh ceannasaí an ghrúpa amhas Wagner.
* 20 Lúnasa — [[Scannal Luis Rubiales]]: ba mhór an scannal iompar Luis Rubiales, uachtarán chónaidhm sacair na Spáinne, le linn [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023|Chorn Domhanda FIFA na mBan]].
* 19–27 Lúnasa — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain, 2023|Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain]]
* 19 Lúnasa — Theip ar an Rúis an spásárthach [[Luna-25]] a thabhairt i dtír ar mhol theas na gealaí.
* 14 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]], as iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] 2020 a chur ar ceal.
* 13 Lúnasa — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na mBan i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-18 : 1-10.
* 8 Lúnasa — [[Sceitheadh eolais de chuid na SPTÉ]] ([[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]], nó PSNI)
* 1 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcomhcheilg chun torthaí thoghchán uachtaránachta 2020 a chur ar ceal.

'''Básanna:'''
* 19 Lúnasa — [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach
* 16 Lúnasa — [[Michael Parkinson]], craoltóir agus iriseoir Sasanach
* 8 Lúnasa — [[Johnny Hardwick]], aisteoir, fuirseoir agus scríbhneoir Meiriceánach
* 5 Lúnasa — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach
* 3 Lúnasa — [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach

=== Iúil ===
* 30 Iúil — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 1-15 : 1-13.
* 23 Iúil — Bua ag Luimneach ar Chill Chainnigh i gCluiche Ceannais Sinsir Iomána na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-30 : 2-15.
* 23 Iúil — [[Olltoghchán na Spáinne, 2023|Olltoghchán na Spáinne]]: bhí dóthain tacaíochta faighte ag [[Pedro Sánchez]] (Sóisialach) le fanacht ina phríomhaire.
* 4 Iúil — [[Stoirm Poly, 2023|Stoirm Poly]]: buaileadh iarthuaisceart na h[[An Ísiltír|Ísiltíre]] go háirithe; an stoirm shamhraidh ba mheasa le cuimhne na ndaoine sa réigiún sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-deanaimis-dearmad-nach-ionann-aimsir-agus-aeraid/|teideal=Ná déanaimis dearmad nach ionann ‘aimsir’ agus ‘aeráid’|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-12}}&lt;/ref&gt;
* 3 Iúil — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]: rinne arm Iosrael ionradh ar bhaile [[Jenin]] ar an m[[An Bruach Thiar|Bruach Thiar]].

'''Básanna:'''
* 26 Iúil — [[Sinéad O'Connor]], amhránaí
* 24 Iúil — [[Trevor Francis]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach
* 21 Iúil — [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach
* 21 Iúil — [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* 16 Iúil — [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach
* 11 Iúil — [[Milan Kundera]], údar Seiceach
* 10 Iúil — [[Ben Briscoe]], polaiteoir Éireannach
* 7 Iúil — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotanach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh – Iúil — [[Círéibeacha Francacha, Meitheamh-Iúil 2023|Círéibeacha sa Fhrainc]], tar éis marú ógánaigh darb ainm Nahel Merzouk.
* 23–24 Meitheamh — Theip ar [[ceannairc de chuid an ghrúpa Wagner|cheannairc de chuid an ghrúpa Wagner]] sa Rúis.
* 18 Meitheamh — [[Inphléascadh fhomhuireán Titan|Inphléascadh an fhomhuireáin ''Titan'']], agus é ar thuras chuig raic an [[RMS Titanic]].
* 14 Meitheamh — [[Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach (2023)|Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach]]: maraíodh cúpla céad imirceach nuair a d'iompaigh bád béal faoi.
* 13 Meitheamh — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2023|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]: cláraíodh 28.8 °C, an teocht ab airde in Éirinn go dtí sin sa bhliain 2023.
* 8 Meitheamh — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil tar éis dó imeacht as an Teach Bán.
* 6 Meitheamh — [[Bearnú damba Kakhovka]] san [[An Úcráin|Úcráin]]: bádh réimse mór tíre; an tubaiste timpeallachta ‘is measa ó [[Tubaiste Shearnóbail|Chernobyl]]’.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Úcráin: damba mór pollta ag buamaí, réimse mór tíre báite|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0606/1387605-an-ucrain-damba-mor-pollta-ag-buamai-reimse-mor-tire-baite/|date=2023-06-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 3 Meitheamh — Cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20230603-turkey-s-erdogan-to-take-oath-as-he-begins-third-term-as-president|teideal=Erdogan sworn in as he begins third term as Turkey's president|dáta=2023-06-03|language=en|work=France 24|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2 Meitheamh — [[Falscaithe i gCeanada, 2023|Falscaithe i gCeanada]]: loisceadh 5 faoin gcéad d’fhoraoiseacha na tíre i dtinte a lean ar feadh an tsamhraidh.

'''Básanna:'''
* 29 Meitheamh — [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach
* 25 Meitheamh — [[John Bannister Goodenough]], fisiceoir
* 15 Meitheamh — [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach
* 13 Meitheamh — [[Christy Dignam]], amhránaí Éireannach
* 13 Meitheamh — [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach
* 12 Meitheamh — [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach
* 8 Meitheamh — [[Paul Coghlan]], polaiteoir Éireannach

=== Bealtaine ===
* 28 Bealtaine — [[Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023|Toghcháin réigiúnacha na Spáinne]]: d'fhulaing an Páirtí Sóisialach ([[PSOE]]) buille mór, agus d'fhógair an príomhaire, [[Pedro Sánchez]], olltoghchán nach raibh aon choinne leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán tobann fógartha mí Iúil sa Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0529/1386245-olltoghchan-tobann-fogartha-mi-iuil-sa-spainn/|date=2023-05-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Bealtaine — [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann]]: fuair páirtithe náisiúnaíocha níos mó vótaí ná páirtithe aontachtacha den chéad uair riamh.
* 14–28 Bealtaine — [[Toghchán uachtaránachta na Tuirce, 2023|Toghchán uachtaránachta na Tuirce]]
* 9 Bealtaine — [[E. Jean Carroll v. Donald J. Trump]]: fuair giúiré go ndearna [[Donald Trump|Trump]] [[mí-úsáid ghnéis|mí-úsáid ghnéasach]] ar an [[iriseoir]] E. Jean Carroll sa bhliain 1995 nó 1996.
* 6 Bealtaine — [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]] sa Ríocht Aontaithe
* 3 Bealtaine — [[Lámhach scoile Béalgrád]]: maraíodh naonúr in eachtra lámhaigh i scoil Vladislav Ribnikar i m[[Béalgrád]].
* 3 Bealtaine — [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín]]: iarracht [[Vladimir Putin]] a mharú le [[Aerfheithicil gan foireann|dróin]] sa [[An Chreimil|Chreimil]], dar leis an Rúis.
* 2 Bealtaine – 27 Meán Fómhair — [[Stailc Writers Guild of America, 2023|Stailc Writers Guild of America]]

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach
* 27 Bealtaine — [[Graham Knuttel]], [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] agus péintéir
* 24 Bealtaine — [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach
* 6 Bealtaine — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach
* 4 Bealtaine — [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh Briotanach
* 1 Bealtaine — [[Gordon Lightfoot]], amhránaí agus cumadóir Ceanadach

=== Aibreán ===
* 19 Aibreán — [[Táinrith Sanaa]], i b[[príomhchathair]] [[Éimin]], [[Sana'a]]: maraíodh os cionn nócha duine nuair a bhuail scaoll slua agus thit na daoine i mullach a chéile.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=85 duine maraithe in ollbhrútam i bpríomhchathair Éimin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0420/1378048-85-duine-maraithe-in-ollbhrutam-i-bpriomhchathair-eimin/|date=2023-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Aibreán — [[Dominion Voting Systems v. Fox News Network]]: shocraigh [[Fox News Channel|Fox News]] an cás clúmhillte a thóg an chuideachta meaisíní vótála Dominion ina choinne.
* 14 Aibreán — [[Leasú pinsin sa Fhrainc 2023|Leasú pinsin sa Fhrainc]]: ardaíodh an aois scoir ó dhá bhliain is seasca go ceithre bliana is seasca.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/04/16/retraites-apres-une-promulgation-eclair-les-syndicats-determines-a-poursuivre-le-combat_6169701_823448.html|teideal=Réforme des retraites : après la promulgation de la loi, Emmanuel Macron veut « faire le bilan », les syndicats refusent l’« agenda » du gouvernement|dáta=2023-04-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;
* 11–14 Aibreán — [[Cuairt Joe Biden ar Éirinn, 2023|Cuairt Joe Biden ar Éirinn]]

'''Básanna:'''
* 27 Aibreán — [[Jerry Springer]], iriseoir
* 25 Aibreán — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach
* 22 Aibreán — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach
* 22 Aibreán — [[Barry Humphries]], fuirseoir agus aisteoir Astrálach
* 21 Aibreán — [[John Tranter]], file agus eagarthóir Astrálach
* 20 Aibreán — [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge
* 19 Aibreán — [[Seán Ó Tuairisg]], iriseoir agus craoltóir
* 10 Aibreán — [[Maelíosa Stafford]], aisteoir agus fear amharclainne
* 3 Aibreán — [[Nigel Lawson]], polaiteoir
* Aibreán — [[Freddie Scappaticci]], brathadóir agus gníomhaire faisnéise de chuid na R-A

=== Márta ===
* 17 Márta — Barántas gabhála eisithe ag an g[[Cúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] i leith [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]], an chéad uair a eisíodh a leithéid in aghaidh ceannaire tíre atá ina comhalta buan de [[Na Náisiúin Aontaithe|Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dróin 'kamikaze' scaoilte le cathracha san Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0504/1380661-droin-kamikaze-scaoilte-le-cathracha-san-ucrain/|date=2023-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — [[Géarchéim airgeadais 2023|Géarchéim airgeadais]]: theip ar an mbanc ''Silicon Valley Bank'' (SVB) i gCalifornia.
* 4 Márta — [[Conradh na Mórmhara]], conradh de chuid na Náisiún Aontaithe chun an mhórmhuir a chosaint.

'''Básanna:'''
* 28 Márta — [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach
* 28 Márta — [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir agus aisteoir Sasanach
* 24 Márta — [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta
* 8 Márta — [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach
* 6 Márta — [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir agus craoltóir Éireannach
* 3 Márta — [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach
* 3 Márta — [[Camille Souter]], ealaíontóir Éireannach

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — [[Tuairt traenach Tempi]] sa [[An Ghréig|Ghréig]]: maraíodh 57 duine.
* 27 Feabhra — [[Creat Windsor]]: rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|an R-A]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh [[Breatimeacht|Breatimeachta]].
* 22 Feabhra — [[Dlí Dáithí]]: dlí maidir le deonú orgán i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann]].
* 22 Feabhra — [[Lámhach John Caldwell]]: scaoileadh le póilín san [[An Ómaigh|Ómaigh]], an Bleachtaire Príomhchigire John Caldwell, a raibh baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin choiriúla, mar shampla an fiosrúchán ar [[Dúnmharú Lyra McKee|dhúnmharú Lyra McKee]].
* 6 Feabhra — [[Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023|Crith talún Gaziantep, an Tuirc agus an tSiria]]: maraíodh b'fhéidir 60,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ensonhaber.com/bilgi/sanliurfada-depremde-kac-kisi-oldu-ve-kac-kisi-yaralandi-vali-bilancoyu-acikladi|teideal=Şanlıurfa'da depremde kaç kişi öldü ve kaç kişi yaralandı? Vali bilançoyu açıkladı..|dáta=2023-02-13|language=tr|work=Ensonhaber|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2–3 Feabhra — [[Balúin bhrathadóireachta na Síne]]: sheol an tSín balúin bhrathadóireachta os cionn na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 15 Feabhra — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 13 Feabhra — [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir
* 8 Feabhra — [[Burt Bacharach]], ceoltóir
* 5 Feabhra — [[Pervez Musharraf]], polaiteoir

=== Eanáir ===
* 30 Eanáir — [[Buamáil mhosc Peshawar, 2023|Buamáil mhosc Peshawar]]: maraíodh 84 duine; cuireadh an milleán ar an [[An Talaban|Talaban]] de chuid na Pacastáine.
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols]]: dúirt na póilíní go raibh Nichols ag tiomáint go contúirteach, ach níl aon fhianaise ann go raibh sé sin fíor.
* 8 Eanáir — [[Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023|Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl]]: thug lucht tacaíochta an iaruachtaráin [[Jair Bolsonaro]] ruathar ar institiúidí an stáit in [[Brasília]].
* 5 Eanáir — Sochraid an [[Pápa Beinidict XVI|Phápa Beinidict XVI]] i gCearnóg Pheadair i g[[Cathair na Vatacáine]]
* 3–7 Eanáir — [[Toghchán an Chinn Comhairle chun Teach na nIonadaithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá, 2023|Toghadh Kevin McCarthy ina Spéicéir ar Theach na nIonadaithe in SAM]].
* 1 Eanáir — [[Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka]]: maraíodh líon mór saighdiúirí Rúiseacha.

'''Básanna:'''
* 21 Eanáir — [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire
* 18 Eanáir — [[David Crosby]], ceoltóir
* 18 Eanáir — [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh Éireannach
* 16 Eanáir — [[Carrie Acheson]], polaiteoir Éireannach
* 12 Eanáir — [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas
* 12 Eanáir — [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach
* 9 Eanáir — [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí
* 9 Eanáir — [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach

== [[2022]] ==
* [[Aimsir na bliana 2022]]: ba í 2022 an bhliain ba theo dár taifeadadh riamh in Éirinn agus sa Bhreatain.
* [[Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022|Géarchéim fuinnimh idir an tAontas Eorpach agus an Rúis]]
* 2021 – Feabhra 2022 — [[Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022|Géarchéim Rúis-Úcránach]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2022|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 21–26 Nollaig — [[Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh, Nollaig 2022|Stoirm gheimhridh i Meiriceá Thuaidh]]
* 19 Nollaig — Comhaontú ag [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 15, 2022|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht]], COP 15
* 15 Nollaig — [[Scannal Elonjet agus Twitter, 2022|Scannal Elonjet agus Twitter]]
* 9 Nollaig — [[Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa, 2022|Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa]]
* 7 Nollaig — [[Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin, 2022|Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin]]
* 5 Nollaig — Rinne eolaithe i gCalifornia &quot;mórfhionnachtain&quot; i réimse an [[fuinneamh comhleá|fhuinnimh chomhleá]], a d'fhéadfadh an bealach a réiteach don fhuinneamh glan amach anseo.

'''Básanna:'''
* 31 Nollaig — An [[Pápa Beinidict XVI]]
* 29 Nollaig — [[Pelé]], &quot;an t-imreoir sacair is fearr riamh&quot;
* 21 Nollaig — [[Feargal Ó Béarra]], duine de mhórscríbhneoirí Gaeilge a linne

=== Samhain ===
* 21 Samhain — [[Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis, 2022|Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis]]
* 20 Samhain – 18 Nollaig — [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn FIFA an Domhain]]
* 11 Samhain — Ghabh an Úcráin [[Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022|Kherson]] ar ais.
* 8 Samhain — [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022|Toghcháin &quot;lár téarma&quot; na Stát Aontaithe]]: d'éirigh níos fearr leis na Daonlathaigh ná mar a bhíothas ag súil leis.
* 6–18 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022|COP27]] san Éigipt

'''Básanna:'''
* 14 Samhain — [[Vicky Phelan]], a bhí ina híospartach i scannal CervicalCheck
* 7 Samhain — [[Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach

=== Deireadh Fómhair ===
* 30 Deireadh Fómhair — Bhuaigh [[Lula]] an [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022|toghchán uachtaránachta sa Bhrasaíl]].
* 27 Deireadh Fómhair — Cheannaigh [[Elon Musk]] an comhlacht [[Twitter]].
* 20 Deireadh Fómhair — D'éirigh [[Liz Truss]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, as.
* 17 Deireadh Fómhair — Bhuaigh [[Shehan Karunatilaka]] an Duais Booker le ''The Seven Moons of Maali Almeida''.
* 14 Deireadh Fómhair — Tugadh an bóthar do [[Kwasi Kwarteng]], Seansailéir an Státchiste sa Ríocht Aontaithe.
* 7 Deireadh Fómhair — [[Pléasc ar an Chraoslach|Pléasc ar an gCraoslach]]
* 6 Deireadh Fómhair — [[Ollsléacht Nong Bua Lamphu, 2022|Ollsléacht Nong Bua Lamphu]], an [[An Téalainn|Téalainn]]
* 3 Deireadh Fómhair — Bronnadh an Duais Nobel ar [[Svante Pääbo]], duine de cheannródaithe an taighde ar ADN ársa.

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Jerry Lee Lewis]], ceoltóir Meiriceánach
* 15 Deireadh Fómhair — [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], ball den sárghrúpa [[Clannad]]

=== Meán Fómhair ===
* 26 Meán Fómhair — [[Double Asteroid Redirection Test]]
* 23 Meán Fómhair — Thosaigh [[géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe, 2022|géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe]].
* 19 Meán Fómhair — Reáchtáladh [[Sochraid Bhanríon Eilís II]].
* 15 Meán Fómhair — [[Olluaigh Izium]]

'''Básanna:'''
* 8 Meán Fómhair — An Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]]

=== Lúnasa ===
* 16 Lúnasa — [[An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A), 2022|An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A)]]
* 5 Lúnasa — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]

'''Básanna:'''
* 30 Lúnasa — [[Míchail Gorbaitseov]], iarcheannaire an Aontais Shóivéadaigh
* 8 Lúnasa — [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach
* 1 Lúnasa — [[Clíodna Cussen]], dealbhóir, file agus scríbhneoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Feallmharaíodh [[Ayman al-Zawahiri]], ceannaire na heagraíochta sceimhlitheoireachta [[al-Qaeda]].
* Lár mhí Iúil — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]
* 8 Iúil — Feallmharaíodh [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]], iarphríomhaire na Seapáine, agus é i mbun feachtasaíochta.
* 7 Iúil — Dúirt [[Boris Johnson]] go raibh sé ag éirí as mar Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe.
* Iúil — [[Agóidí i Srí Lanca, 2022|Agóidí i Srí Lanca]]
* Iúil — [[Tonnta teasa san Eoraip, 2022|Tonnta teasa san Eoraip]]

'''Básanna:'''
* 28 Iúil — [[Pauline Bewick]], ealaíontóir i g[[Contae Chiarraí|Co. Chiarraí]]
* 27 Iúil — [[Mick Moloney]], scoláire agus bailitheoir ceoil, ceoltóir agus Luimníoch
* 26 Iúil — [[James Lovelock]], eolaí Sasanach agus gníomhaí timpeallachta, údar ''Gaia: A New Look at Life on Earth'' (1979)
* 25 Iúil — [[David Trimble]], an Chéad-Aire i bhFeidhmeannas Stormont ó 1998 go 2002
* 14 Iúil — [[Ivana Trump|Ivana Marie Trump]], mainicín Seiceach-Mheiriceánach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk]]
* 27 Meitheamh — [[Eachtra imirceach San Antonio, 2022|Eachtra imirceach San Antonio]]
* 14 Meitheamh – Deireadh Fómhair — [[Tuilte sa Phacastáin, 2022|Tuilte sa Phacastáin]]: aon trian den tír báite.
* 14 Meitheamh — [[Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe in Ruanda|Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe i Ruanda]]: cuireadh ar fionraí é.

=== Bealtaine ===
* 24 Bealtaine — [[Lámhach Robb Elementary]]
* 14 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2022|Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]]
* 5 Bealtaine — [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann]]: d'éirigh le [[Sinn Féin]] 27 suíochán a bhuachan, dhá cheann sa bhreis ar an DUP.

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach
* 22 Bealtaine — [[Dervla Murphy]], scríbhneoir Éireannach a bhí an-tugtha don taisteal
* 6 Bealtaine — [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis

=== Aibreán ===
* 14 Aibreán — Bhuail dhá dhiúracán 'Neptune' de chuid na hÚcráine [[Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise|an long ''Moskva'']].
* 10–12 Aibreán — [[Dúnmharú Aidan Moffitt agus Michael Snee]]
* 8 Aibreán — [[Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk|Ionsaí ar stáisiún traenach in Kramatorsk]]
* 1 Aibreán — [[Sléacht Bucha]] san Úcráin: fuarthas 458 corp, sibhialtaigh go léir.

'''Básanna:'''
* 19 Aibreán — [[Kane Tanaka]], an duine ba shine ar domhan ag an am

=== Márta ===
* 1–4 Márta — [[6ú Tuarascáil de chuid an Phainéil Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]]

=== Feabhra ===
* 24 Feabhra — [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]
* 24 Feabhra — [[Ionsaí ar Oileán na Nathar]]
* 22 Feabhra — Chuir an Ghearmáin próiseas deimhniúcháin na píblíne [[Nord Stream 2]] ar fionraí.
* 4–20 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]]

'''Básanna:'''
* 17 Feabhra — [[Tomás Mac Síomóin]], scríbhneoir agus eolaí

=== Eanáir ===
* 14 Eanáir — [[Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai (2022)|Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]]

'''Básanna:'''
* 20 Eanáir — [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf]], ceannródaí an rac-cheoil, in [[Nashville]]
* 14 Eanáir — [[Jim Fahy]], iareagarthóir [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] san Iarthar

== [[2021]] ==

=== Eanáir ===
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Joe Biden]] ina 46ú hUachtarán ar [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]].

== [[2020]] ==

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — Toghadh [[Micheál Martin]] ina Thaoiseach.

=== Márta ===
* 11 Márta — D'fhógair an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] gur phaindéim dhomhanda a bhí i ráig [[COVID-19]].

== [[2019]] ==

=== Meitheamh ===
* 5–6 Meitheamh — Tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe, Donald Trump, go hÉirinn agus bhuail sé leis an Taoiseach, [[Leo Varadkar]]. D'fhan sé ina óstán féin sa [[an Dún Beag|Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]].

== [[2016]] ==

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — Bronnadh [[Duaiseanna an Acadaimh|Gradaim Oscar]]: bhuaigh Ben Cleary duais don ghearrscannán beo-aicsin ''Stutterer'', agus bhuaigh Brie Larson duais don aisteoir mná is fearr, as a ról sa scannán Éireannach ''Room''.

== [[2015]] ==

=== Meán Fómhair ===
* 24 Meán Fómhair — Fuair breis is 700 duine bás agus gortaíodh 800 eile le linn an Hajj, oilithreacht Mhoslamach, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Araib Shádach]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/11887302/Eid-al-Adha-At-least-100-killed-and-hundreds-injured-in-crush-during-hajj-outside-Mecca.html ''The Telegraph'']&lt;/ref&gt;
* 22–27 Meán Fómhair — Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar na [[SAM|Stáit Aontaithe]]: óráid os comhair Chomhdháil SAM in [[Washington, D.C.]], agus Aifreann in Madison Square Garden i gCathair [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]].&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/local/pope-francis-to-address-divided-congress-in-washington-on-thursday/2015/09/23/971b0a9e-6260-11e5-b38e-06883aacba64_story.html ''The Washington Post'']&lt;/ref&gt;
* 19–22 Meán Fómhair — Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar [[Cúba|Chúba]], agus dúirt sé Aifreann in Plaza de la Revolución in [[La Habana|Havana]].
* 15 Meán Fómhair — D'fhógair an Ungáir staid éigeandála: bhí os cionn 200,000 teifeach agus imirceach tar éis teacht isteach sa tír an bhliain sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727907-fal-in-airde-chun-stop-le-imircigh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 15 Meán Fómhair — Thosaigh scannánaíocht don scannán ''Star Wars'' ar [[Sceilg Mhichíl]] don dara huair.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727961-tus-aris-le-scannanaiocht-do-star-wars/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 11 Meán Fómhair — Thit crann tógála anuas ar an Mosc Mór (Masjid al-Haram) i [[Meice]]: fuair 111 duine bás.&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/International/wireStory/saudi-king-top-imam-visit-injured-crane-collapse-33725706 ABC News]&lt;/ref&gt;
* 11 Meán Fómhair — Dúnadh mótarbhealach san Ostair nuair a rinne líon mór teifeach, a bhí tar éis teorainn na hUngáire a thrasnú, iarracht a mbealach a dhéanamh chun na Vín.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0911/727190-motarbhealach-dunta/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Dúirt an tAire Dlí agus Cirt, [[Frances Fitzgerald]], go gcuirfeadh Éire fáilte roimh 4,000 teifeach.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0910/726896-4-000-teifeach-le/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 9 Meán Fómhair — Gabhadh Bobby Storey, ball sinsearach de [[Sinn Féin|Shinn Féin]], i dtaca leis an bhfiosrúchán ar dhúnmharú Kevin McGuigan.&lt;ref name=&quot;storey&quot;&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 9 Meán Fómhair — Ba í an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] an monarc ab fhaide i réim sa Bhreatain riamh.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726769-an-bhanrion-is-faide-i-reim-sa-bhreatain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

=== Lúnasa ===
* 30 Lúnasa — Phléasc an grúpa a thugann Stát Ioslamach air féin an teampall ba mhó cáil i gcathair ársa Palmyra, sa [[An tSiria|tSiria]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0831/724642-teampal-palmyra-millte-ag-is/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 27 Lúnasa — Bádh 200 duine ar a laghad sa Mheánmhuir agus iad ag iarraidh an fharraige a thrasnú.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724185-200-duine-ceaptar-anois-baite-amach-on-libia/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 27 Lúnasa — Fuarthas leoraí tréigthe san Ostair, gar do theorainn na hUngáire, agus 71 corp ann: 59 fear, ochtar ban agus ceathrar páistí.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724110-breis-is-70-corp-dreoite-faighte-san-ostair/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 12 Lúnasa — Lámhachadh agus dúnmharaíodh Kevin McGuigan, iarbhall den IRA, ag a theach i mBéal Feirste.&lt;ref name=&quot;storey&quot; /&gt;
* 10 Lúnasa — Tharrtháil an LÉ Niamh 125 imirceach, 26 bean agus 7 bpáiste ina measc, ó bhád inséidte amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Aistríodh 375 duine eile chuici ón long [[Iodálach]] ''Mimbelli''.
* 7 Lúnasa — Gabhadh triúr ón [[An Libia|Libia]] agus beirt ón [[an Ailgéir|Ailgéir]], agus gáinneáil ar dhaoine curtha ina leith, tar éis gur bádh 200 imirceach dhá lá roimhe sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0807/719826-cuigear-gafa-maidir-le-himircigh-a-badh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 5 Lúnasa — Bádh 200 imirceach nuair a d'iompaigh bád iascaireachta bun os cionn sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]]. Tháinig an LÉ Niamh i gcabhair: tógadh 367 duine agus 25 corp ón uisce.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0805/719360-na-ceadta-inimirceach-baite-ceaptar-sa-mheanmhuir/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft Newstalk]&lt;/ref&gt;
* 4 Lúnasa — Cuireadh fáilte abhaile in [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]] roimh lúthchleasaithe na hÉireann ó [[Cluichí Speisialta Oilimpeacha|Chluichí Speisialta Oilimpeacha]] 2015 in [[Los Angeles]]: 82 bonn ag na 88 lúthchleasaí (26 bonn óir, 28 bonn airgid agus 28 bonn cré-umha).&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0804/719098-failte-mhor-abhaile-roimh-team-ireland/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — D'fhreastail na sluaite ar chomóradh 100 bliain ó cuireadh Diarmuid Ó Donnabháin Rossa i Reilig Ghlas Naíon.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0801/718656-deantar-comoradh-ar-adhlacadh-ui-dhonnabhain-rossa/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Gearradh téarmaí príosúnachta idir 18 mí agus 3 bliana ar thriúr iarfheidhmeannach le [[Banc Angla-Éireannach]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0731/718414-pionos-le-gearradh-inniu-ar-thriur-iar-fheidhmeannach-le-anglo/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 28 Iúil — Rialaigh Eurostat nach féidir an maoiniú stáit atá faighte ag [[Uisce Éireann]] a bhaint as clár comhardaithe an Stáit.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0728/717653-ae-le-rialu-ar-airgeadu/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 28 Iúil — Tháinig cruinniú mullaigh an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] ar shocrú faoin [[Sásra Cobhsaíochta Eorpach]] don Ghréig: leasuithe airgeadais agus cúnamh airgeadaíochta.
* 24 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 243 imirceach 80 ciliméadar siar ó thuaidh de [[Tripilí]], agus 210 eile níos déanaí an lá céanna. Fuarthas 14 duine marbh i mbolg an bháid.&lt;ref&gt;[http://www.thejournal.ie/le-niamh-rescue-2234966-Jul2015/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/l%C3%A9-niamh-rescues-367-people-after-capsize-in-mediterranean-1.2308120 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 20 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 265 duine ó bháirse adhmaid amach ó chósta [[Tripilí]], agus ghlac sí le 114 duine eile ón ''MV Dignity''. Rugadh leanbh, Destiny, ar bord.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/more-than-350-migrants-rescued-by-le-niamh-in-mediterranean-1.2296442 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 19 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 98 duine ó bhád inséidte 76 muirmhíle amach ó chósta [[Tripilí]].&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/le-niamh-rescues-over-360-migrants-in-mediterranean-1.2290934 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 15 Iúil — Thosaigh an LÉ Niamh ag tarrtháil imirceach sa Mheánmhuir; ba í an dara long chabhlaigh Éireannach ar an dualgas sin. Shábháil an LÉ Eithne 3,400 imirceach roimhe sin.&lt;ref&gt;[http://www.irishexaminer.com/ireland/irish-naval-ships-salute-in-mission-handover-342527.html ''Irish Examiner'']&lt;/ref&gt;
* 15 Iúil — Sheol na [[Teachta Dála|Teachtaí Dála]] [[Stephen Donnelly]], [[Catherine Murphy]] agus [[Róisín Shortall]] páirtí nua polaitíochta, na Daonlathaigh Shóisialacha.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0715/714907-pairti-nua-polaitiochta/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 14 Iúil — Tháinig an Iaráin ar réiteach núicléach le sé cinn de na Cumhachtaí Móra, tar éis breis is deich mbliana taidhleoireachta.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Rinneadh socrú faoi chúnamh airgeadais idir an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] agus [[an Ghréig]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714403-margadh-deanta-tusk-faoin-ngreig/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Seoladh córas cód poist, [[Eircode]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714443-coras-cod-poist-seolta-ach-agoidithe-gaeilge-ag-cur-ina-aghaidh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 10 Iúil — D'fhág an LÉ Niamh cósta na hÉireann le criú de 57, beirt oibrithe leighis ina measc. Bhí 2,000 imirceach báite sa Mheánmhuir go dtí sin sa bhliain 2015, de réir na hEagraíochta Idirnáisiúnta um Imirce.
* 5 Iúil — Dhiúltaigh 61.3% de vótálaithe na [[An Ghréig|Gréige]] do na bearta déine a mhol [[an tAontas Eorpach]] agus an [[Banc Ceannais Eorpach]] don tír.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2015/07/05/us-eurozone-greece-celebrations-idUSKCN0PF14V20150705 Reuters]&lt;/ref&gt;
* 5 Iúil — Rug foireann na [[SAM|Stát Aontaithe]] an bua ar fhoireann na [[An tSeapáin|Seapáine]], 5-2, i gCorn Domhanda FIFA na mBan in [[Vancouver]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/sport/0/football/33085994 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
[[Íomhá:Clerys 12-10-2006.jpg|mion|220px|Siopa Clerys i Sráid Uí Chonaill]]
* 19 Meitheamh — D'fhógair an grúpa aerlínte IAG tairiscint €1.4 míle milliún ar [[Aer Lingus]]. Ghlac Rialtas na hÉireann le tairiscint IAG ar a sciar 25% féin ar an 26 Bealtaine.
* 18 Meitheamh — 'Ní mór gníomhú láithreach ar son an chomhshaoil,' a dúirt an [[Pápa Proinsias]] i litir chuig na heaspaig.
* 17 Meitheamh — Dhúnmharaigh Dylann Roof naonúr i séipéal in Charleston, [[Carolina Theas]].
* 16 Meitheamh — Thug balcóin árasáin uaithi in Berkeley, [[California]]: maraíodh seisear mac léinn as Éirinn agus gortaíodh seachtar eile go dona.
* 12 Meitheamh — Leachtaíodh an comhlacht Clerys go tobann agus dúnadh an siopa i [[Sráid Uí Chonaill]], [[Baile Átha Cliath]]. Chaill 460 duine a gcuid post.

=== Bealtaine ===
* 23 Bealtaine — Ghlac móramh na vótálaithe le [[pósadh]] comhghnéis i reifreann i b[[Poblacht na hÉireann]], an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin i bhfabhar an phósta chomhghnéis.&lt;ref&gt;[http://www.tg4.tv/play.php?pid=4253372648001&amp;title=Nuacht Nuacht TG4]; [http://www.reuters.com/article/2015/05/23/us-ireland-gaymarriage-idUSKBN0O717R20150523 Reuters]&lt;/ref&gt;
* 20 Bealtaine — Tarrtháladh na céadta imirceach ón m[[An Bhanglaidéis|Banglaidéis]] agus imircigh Rohingya i gcúige Aceh, in iarthuaisceart na h[[An Indinéis|Indinéise]].
* 19–20 Bealtaine — Thug Séarlas, Prionsa na Breataine Bige, cuairt ar Éirinn. Chroith sé lámh le ceannaire Shinn Féin, [[Gerry Adams]], in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]], agus thug sé cuairt ar an [[An Mullach Mór|Mullach Mór]], áit ar mharaigh an [[An tIRA Sealadach|IRA Sealadach]] a sheanuncail, an Tiarna Mountbatten, agus triúr eile sa bhliain [[1979]].
* 17 Bealtaine — Maraíodh 9 nduine agus gortaíodh 18 nuair a thosaigh díormaí gluaisrothaithe ag scaoileadh le chéile i gcarrchlós tí tábhairne in Waco, [[Texas]]. Ghabh na póilíní 192 duine.
* 13 Bealtaine — Mhol an Coimisiún Eorpach go nglacfadh tíortha uile an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] le céatadán faoi leith imirceach, agus go ligfí 20,000 imirceach isteach san Eoraip sa dá bhliain ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 14 Bealtaine — [[B.B. King]], giotáraí agus amhránaí&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0515/701447-bb-king-ar-shli-na-firinne/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — Derek Davis, léitheoir nuachta agus láithreoir in [[RTÉ]]

=== Aibreán ===
* 25 Aibreán — Bhuail crith talún de mhéid 7.8 [[Neipeal]] agus na háiteanna máguaird. Fuair na mílte bás.&lt;ref&gt;[http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2015-04-26-AS-Nepal-Earthquake/id-165f58e591e846b883cb717320b08d51 Associated Press]&lt;/ref&gt;
* 22 Aibreán — Bhrúcht an [[bolcán]] Calbuco sa t[[An tSile|Sile]] den chéad uair ó 1972.
* 19 Aibreán — Bádh breis is 850 duine nuair a chuaigh bád béal faoi 85 km amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Thairg Rialtas na hÉireann cabhair do Rialtas na hIodáile le géarchéim na n-imirceach.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2015/apr/19/700-migrants-feared-dead-mediterranean-shipwreck-worst-yet ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 24 Márta — Stiúraigh comhphíolóta Germanwings, Andreas Lubitz, eitleán Airbus A320 d'aon turas i dtreo sléibhte na [[na hAlpa|nAlp]] sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Maraíodh an 150 duine a bhí ar bord, as an nGearmáin agus as an Spáinn den chuid is mó. Bhí an t-eitleán ag dul ó [[Barcelona]] go [[Düsseldorf]].
* 6 Márta — Chuaigh ''Dawn'', spásárthach de chuid [[NASA]], i bhfithis timpeall ar an [[abhacphláinéad]] [[Ceres (abhacphláinéad)|Ceres]].&lt;ref&gt;[http://bigstory.ap.org/article/34b5bf4679324ea39140b686f272503b/nasas-dawn-spacecraft-moves-dwarf-planet-ceres AP]; [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4503 JPL/NASA]&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
* 7 Eanáir — D’ionsaigh beirt fhear oifigí ''Charlie Hebdo'', iris aorach i b[[Páras]], le hairm uathoibríocha. Mharaigh siad dháréag agus ghortaigh siad aon duine dhéag eile, dearthóirí cartún agus iriseoirí ina measc. Chualathas iad ag scairteadh manaí Ioslamacha antoisceacha.&lt;ref&gt;[http://www.tg4.tv/play.php?pid=3976274870001&amp;title=Nuacht Nuacht TG4]; [http://www.lemonde.fr/societe/portfolio/2015/01/07/en-images-l-attentat-de-charlie-hebdo_4550797_3224.html ''Le Monde'']&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — Ghlac [[An Liotuáin|an Liotuáin]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.
* 1 Eanáir — Bunaíodh [[An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach|an tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach]] idir [[An Bhealarúis|an Bhealarúis]], [[An Chasacstáin|an Chasacstáin]] agus [[An Rúis|an Rúis]]; chuaigh [[An Airméin|an Airméin]] agus [[An Chirgeastáin|an Chirgeastáin]] isteach ann níos déanaí sa bhliain.

== [[2014]] ==

=== Lúnasa ===
* 8 Lúnasa — Dhiúltaigh Hamas do thogra le haghaidh sosa comhraic eile ar feadh 72 uair an chloig.&lt;ref&gt;[http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2014-08-08-ML--Israel-Palestinians/id-b6844b9922b543119eda187066ebb733 Associated Press]; [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/hamas-vows-no-truce-until-demands-are-met-20148912360504741.html Al Jazeera]&lt;/ref&gt;
* 8 Lúnasa — Thosaigh Juan Manuel Santos a dhara téarma mar Uachtarán na [[an Cholóim|Colóime]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-latin-america-28684227 BBC]; [http://www.helsinkitimes.fi/world-int/world-news/international-news/11512-colombian-president-juan-manuel-santos-i-want-total-peace-for-colombia.html Helsinki Times]&lt;/ref&gt;
* 6 Lúnasa — Shroich an spásárthach ''Rosetta'' an [[cóiméad]] 67P/Churyumov–Gerasimenko, tar éis níos mó ná deich mbliana ag taisteal sa [[An Grianchóras|Ghrianchóras]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/science-environment-28659783 BBC]; [http://www.irishtimes.com/news/science/space-race-the-satellite-that-s-catching-up-with-a-comet-1.1878376 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 4 Lúnasa — Searmanas cuimhneacháin in Liège, sa [[an Bheilg|Bheilg]], ar thús [[an Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogaidh Dhomhanda]]; bhí [[Mícheál D. Ó hUiginn]], [[David Cameron]] agus [[François Hollande]] i láthair.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/politics/president-higgins-in-belgium-to-mark-start-of-first-world-war-1.1886458 ''The Irish Times'']; [http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11008731/Royals-attend-moving-twilight-ceremony-to-mark-WW1-centenary.html ''The Telegraph'']&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — Briseadh an sos comhraic 72 uair an chloig idir Hamas agus [[Iosrael]] a d'eagraigh na [[Náisiúin Aontaithe|NA]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140801/hamas-accuses-israel-violating-gaza-ceasefire Global Post]; [http://www.timesofisrael.com/day-26-obama-calls-for-unconditional-release-of-captured-soldier-un-condemns-hamas-truce-violation/ ''The Times of Israel'']&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — Fógraíodh staid éigeandála i [[Siarra Leon]] agus sa [[an Libéir|Libéir]] mar gheall ar an [[Ebola|víreas Ebola]] in iarthar na hAfraice.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/ebola-epidemic-sierra-leone-declares-state-emergency-liberia-announces-national-action-1644558 International Business Times]; [http://time.com/3089377/ebola-liberia-state-of-emergency/ ''TIME'']&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 11 Lúnasa — [[Robin Williams]], aisteoir Meiriceánach, 63 bliain d'aois&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2014/08/11/us-people-robinwilliams-idUSKBN0GB28520140811 Reuters]; [http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/08/11/robin-williams-found-dead-of-apparent-suicide/ ''Forbes'']&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
[[Íomhá:Amsterdam Airport- Flight MH17 Memorial (14675744526).jpg|mion|220px|Bláthanna ag Aerfort Schiphol san [[An Ísiltír|Ísiltír]] i gcuimhne orthu siúd a fuair bás ar bord Eitilt MH17 san Úcráin]]
* 27 Iúil — Bua ag Vincenzo Nibali sa [[Tour de France]].&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/sport/cycling/tour-de-france-2014-vincenzo-nibali-confirmed-as-champion-as-he-puts-italy-back-on-the-map-with-triumph-9631712.html ''The Independent'']; [http://www.theguardian.com/sport/2014/jul/27/vincenzo-nibali-tour-de-france-win ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;
* 25 Iúil — Leathnaigh an [[Ebola|víreas Ebola]] go dtí [[an Nigéir]].&lt;ref&gt;[http://www.afro.who.int/en/clusters-a-programmes/dpc/epidemic-a-pandemic-alert-and-response/outbreak-news/4233-ebola-virus-disease-west-africa-25-july-2014.html An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]; [http://www.thenewdawnliberia.com/index.php?view=article&amp;id=12289 ''The New Dawn'']&lt;/ref&gt;
* 24 Iúil — Thit comhrialtas na [[an Úcráin|hÚcráine]] as a chéile, agus d'fhógair Arseniy Yatsenyuk go raibh sé ag éirí as mar phríomhaire.&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-pm-resigns-amid-parliamentary-turmoil-2014724145321500842.html Al Jazeera]; [http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/europe/140724/ukrainian-prime-minister-arseniy-yatsenyuk-resigns-over-coalitio Global Post]&lt;/ref&gt;
* 23 Iúil — D'oscail an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] na 20ú Cluichí an Chomhlathais i n[[Glaschú]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/media/2014/jul/24/commonwealth-games-opening-ceremony-viewers-tv ''The Guardian'']; [http://www.bbc.com/sport/0/commonwealth-games/28455063 BBC Sport]&lt;/ref&gt;
* 20 Iúil — Bhuaigh [[Rory McIlroy]] an ''Open Championship'', an tríú fear ó [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] a bhuaigh an comórtas [[galf|gailf]] sin.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/sport/golf/rory-mcilroy-wins-british-open-at-hoylake-1.1872494 ''The Irish Times'']; [http://www.bbc.com/sport/0/golf/28393535 BBC Sport]&lt;/ref&gt;
* 17 Iúil — Scaoileadh anuas eitleán de chuid Malaysia Airlines (Eitilt MH17) san [[An Úcráin|Úcráin]]: maraíodh 298 duine.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/boeing-releases-statement-malaysia-airlines-flight-mh17-crash-our-prayers-are-those-board-1631442 IB Times]; [http://www.bbc.com/news/world-europe-28354856 BBC]&lt;/ref&gt;
* 17 Iúil — Thosaigh Iosrael ionsaí talún in Gaza.&lt;ref&gt;[http://www.jpost.com/Operation-Protective-Edge/IDF-intensifies-Gaza-attacks-with-artillery-fire-air-strikes-363289 ''The Jerusalem Post'']; [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/07/israel-launches-gaza-ground-invasion-2014717192054899505.html Al Jazeera]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Fuair [[an Ghearmáin]] an lámh in uachtar ar an [[An Airgintín|Airgintín]] chun an fichiú [[Corn Sacair an Domhain]] a bhuachan sa Bhrasaíl.&lt;ref&gt;[http://www.dw.de/2014-world-cup-final-as-it-happened/a-17782940 DW]; [http://www.thewire.com/entertainment/2014/07/germany-wins-the-world-cup/374350/ ''The Wire'']&lt;/ref&gt;
* 8 Iúil — Chuir rialtas Iosrael tús le ''Operation Protective Edge'', ionsaí ar [[Stráice Gaza]].&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2014/07/08/the-morning-email_n_5566533.html ''The Huffington Post'']; [http://www.jpost.com/Defense/WATCH-IDF-action-videos-show-glimpses-of-Operation-Protective-Edge-361916 ''The Jerusalem Post'']&lt;/ref&gt;
* 8 Iúil — Cuireadh na cúig cheolchoirm a bhí le bheith ag Garth Brooks i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar ceal.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/entertainment/music/music-news/fans-reaction-to-cancellation-of-garth-brooks-concerts-30415667.html ''Irish Independent'']; [http://news.sky.com/story/1297492/garth-brooks-cancels-all-irish-shows-after-row Sky News]&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — D'fhógair [[An Taoiseach|an Taoiseach]], [[Éanna Ó Coinnigh]], an chomh-aireacht nua. Ceapadh [[Joan Burton]] ina 23ú [[Tánaiste]].&lt;ref&gt;[http://www.irishexaminer.com/ireland/new-lookcabinet-to-be-unveiled-today-274805.html ''Irish Examiner'']; [http://www.independent.ie/irish-news/politics/taoiseach-confirms-joan-burton-is-irelands-new-tanaiste-30407329.html ''Irish Independent'']&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
* 29 Meitheamh — D'fhógair [[An Stát Ioslamach|an Stát Ioslamach san Iaráic agus sa Leiveaint]] cailifeacht Mhoslamach nua san [[An Iaráic|Iaráic]] agus in oirthear na [[An tSiria|Siria]], an chéad chailifeacht ó ré na n[[An Impireacht Otamánach|Otamánach]].&lt;ref&gt;The Guardian, 29 Meitheamh 2014&lt;/ref&gt;
* 19 Meitheamh — D'éirigh [[Juan Carlos I na Spáinne|Rí Juan Carlos na Spáinne]] as a choróin, agus rinneadh rí dá mhac, [[Felipe VI na Spáinne|Felipe]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/10886317/Spanish-royal-familys-popularity-boosted-by-King-Juan-Carloss-abdication-in-favour-of-Prince-Felipe.html ''The Telegraph'']; [http://www.bbc.com/news/world-europe-27662301 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
* 10 Bealtaine — Bhuaigh [[Conchita Wurst]] as [[an Ostair]] [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] leis an amhrán ''[[Rise Like a Phoenix]]''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27358560 BBC]; [http://thequietus.com/articles/15224-eurovision-camp-conchita The Quietus]&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
[[Íomhá:Six nations 2014 France vs Ireland Remise de trophée.JPG|mion|220px|An trófaí á bhronnadh ar fhoireann na hÉireann i b[[Páras]]]]
* 15 Márta — Bhuaigh [[Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann|Éire]] [[Comórtas na Sé Náisiún]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2014/0315/602559-france-ireland/ RTÉ Sport]; [http://www.irishcentral.com/sports/ireland/Paradise-in-Paris-Ireland-win-Six-Nations-title-----.html Irish Central]&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 7–23 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]] in [[Sochi]], sa Rúis.&lt;ref&gt;[http://www.interfax-russia.ru/South/special.asp?sec=1723&amp;id=471691 Interfax Russia]; [http://www.washingtonpost.com/world/olympics-open-in-sochi-with-extravagant-pageant/2014/02/07/bba8a5e2-9011-11e3-b227-12a45d109e03_story.html ''The Washington Post'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/la-sh-2014-winter-olympics-closing-ceremony-20140222-story.html#axzz2uDCdEpHa ''LA Times'']; [http://thephilanews.com/sochi-2014-closing-ceremony-unites-olympic-generations-44533.htm The Phila News]&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
* 3 Eanáir — Tuilte agus stoirmeacha in Éirinn.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/irish-news/cleanup-begins-for-devastated-flooddamaged-communities-across-ireland-29884722.html ''Irish Independent'']; [http://www.breakingnews.ie/ireland/orange-weather-warning-as-flooding-hits-ireland-618917.html Breaking News]&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — Ghlac [[an Laitvia]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.&lt;ref&gt;[http://rt.com/business/latvia-divided-join-euro-050/ Russia Today]; [http://www.bbc.com/news/world-europe-25567096 BBC]&lt;/ref&gt;

== [[2013]] ==

=== Nollaig ===
'''Básanna:'''
* 5 Nollaig — [[Nelson Mandela]], 95, an chéad uachtarán gorm ar an Afraic Theas agus buaiteoir Dhuais Nobel na Síochána&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2013/dec/05/nelson-mandela-dies-aged-95-south-africa ''The Guardian'']; [http://www.businessinsider.com/nelson-mandela-dead-south-african-former-president-dies-2013-6 Business Insider]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 3 Iúil — Coup d’état s[[an Éigipt]].&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/07/20137319828176718.html Al Jazeera]; [http://www.bloomberg.com/news/2013-07-03/mursi-proposes-power-sharing-as-egypt-army-deadline-approaches.html Bloomberg]&lt;/ref&gt;
* 1 Iúil — Tháinig an [[An Chróit|Chróit]] isteach san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2013/07/02/world/europe/croatia-joins-european-union.html?_r=0 ''The New York Times'']; [http://www.economist.com/news/europe/21594339-euphoria-over-joining-european-union-has-given-way-morose-mood-more-normal-and-glummer ''The Economist'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 13 Márta — Toghadh [[Pápa Proinsias|Proinsias]] ina phápa.&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2013/03/19/world/europe/vatican-new-pope/ CNN]; [http://www.newyorker.com/news/news-desk/inaugurating-pope-francis ''The New Yorker'']&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 11 Feabhra — Fógraíodh go mbeadh an [[Pápa Beinidict XVI]] ag éirí as a phost de bharr cúiseanna sláinte.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2013/aug/21/pope-benedict-god-resign-mystical-experience ''The Guardian'']; [http://www.alternet.org/news-amp-politics/pope-benedict-stepping-down-shocking-abdication Alternet]&lt;/ref&gt;

== [[2012]] ==

=== Nollaig ===
'''Básanna:'''
* 15 Nollaig — [[Páidí Ó Sé]], iarpheileadóir agus bainisteoir [[CLG Chontae Chiarraí|Chiarraí]]&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/1215/359068-paidi-ose-kerry/ RTÉ]; [http://www.independent.ie/sport/kerry-gaa-legend-paidi-o-se-57-dies-28947963.html ''Irish Independent'']&lt;/ref&gt;

=== Deireadh Fómhair ===
[[Íomhá:121030-F-AL508-159 Aerial views during an Army search and rescue mission show damage from Hurricane Sandy to the New Jersey coast, Oct. 30, 2012.jpg|mion|220px|New Jersey, SAM, 30 Deireadh Fómhair 2012]]
* 30 Deireadh Fómhair — Maraíodh níos mó ná 100 duine nuair a bhuail [[Hairicín]] Sandy tíortha i Muir Chairib agus cósta thoir na Stát Aontaithe.&lt;ref&gt;[http://www.nydailynews.com/news/hurricane-sandy-strikes-east-coast-gallery-1.1194577 ''NY Daily News'']; [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6220a1.htm CDC]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 1 Iúil — Bua na [[An Spáinn|Spáinne]] sa chluiche ceannais i [[UEFA Euro 2012|gCraobh Sacair na hEorpa 2012]].&lt;ref&gt;[http://au.eurosport.com/football/euro-2012/2012/spain-hammer-italy_sto3332724/story.shtml Eurosport]; [http://www.thenewstribe.com/2012/06/15/euro-2012-ireland-eliminate-as-spain-win-4-0/ The News Tribe]&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
[[Íomhá:Flame Olympique 2012 Dublin.JPG|mion|220px|Baile Átha Cliath, 6 Meitheamh 2012]]
* 30 Meitheamh — Ghlac [[Mohamed Morsi]] mionn oifige mar Uachtarán nua na hÉigipte.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2012/06/25/world/middleeast/mohamed-morsi-of-muslim-brotherhood-declared-as-egypts-president.html?pagewanted=all&amp;_r=0 ''The New York Times'']; [http://www.huffingtonpost.com/2012/06/24/egypt-election-results-morsi-president_n_1622133.html ''The Huffington Post'']&lt;/ref&gt;
* 18 Meitheamh — Bronnadh &quot;Saoirse Bhaile Átha Cliath&quot; ar [[Aung San Suu Kyi]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/0618/325428-aung-san-suu-kyi-to-get-freedom-of-dublin/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/aung-san-suu-kyi-ireland-dublin-public-event-concert-487477-Jun2012/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
* 31 Bealtaine — Reifreann in Éirinn maidir leis an mBille um an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht (An Conradh ar Chobhsaíocht, ar Chomhordú agus ar Rialachas san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta).&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/0601/323199-fiscal-treaty-referendum-count-to-begin/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/fiscal-compact-treaty/news/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

== [[2011]] ==

=== Samhain ===
* 11 Samhain — Insealbhaíodh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] ina uachtarán i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]].&lt;ref&gt;[http://www.irishcentral.com/news/inauguration-day-for-micheal-d-higgins-the-new-irish-president-133680768-237740161.html Irish Central]; [http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-15685380 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Deireadh Fómhair ===
* 27 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] ina naoú huachtarán ar [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/1029/308056-vote_tracker/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/poet-politician-and-the-ninth-president-of-ireland-michael-d-higgins-265884-Oct2011/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 22 Iúil — Maraíodh 77 duine in dhá ionsaí san [[An Iorua|Iorua]]: phléasc buama i lár [[Oslo]] agus lámhachadh 69 duine ag campa samhraidh ar Utøya.&lt;ref&gt;[http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 Ostlendingen]; [http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 sjtrem]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
[[Íomhá:Michelle Obama pours a pint of stout.jpg|mion|220px|[[Muine Gall]], 23 Bealtaine 2011]]
* 23 Bealtaine — Thug [[Barack Obama]] cuairt ar [[Muine Gall|Mhuine Gall]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/special-reports/2011/0524/301443-obamacoverage/ RTÉ]; [http://www.theguardian.com/world/2011/may/23/obama-visit-jubilation-moneygall ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;
* 23 Bealtaine — Stopadh eitiltí ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] de bharr luaithreamháin nuair a bhrúcht an [[bolcán]] Grímsvötn san [[An Íoslainn|Íoslainn]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/8534342/Iceland-volcano-airlines-clash-with-Government-over-ash.html ''The Telegraph'']; [http://www.flightglobal.com/news/articles/european-proceedures-cope-with-new-ash-cloud-357246/ Flightglobal]&lt;/ref&gt;
* 17 Bealtaine — Thug [[Eilís II]] cuairt ar Éirinn.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/0304/298354-queen/ RTÉ]; [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13425722 BBC]&lt;/ref&gt;
* 1 Bealtaine — D'fhógair uachtarán [[SAM]], [[Barack Obama]], gur mharaigh saighdiúirí Meiriceánacha [[Osama bin Laden]] sa [[an Phacastáin|Phacastáin]].&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/01/bin.laden.obit/ CNN]; [http://www.theguardian.com/world/2011/may/02/bin-laden-dead-war-al-qaida ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 11 Márta — Cailleadh na mílte i g[[crith talún]] agus [[tsunami]] sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/japan/111004/japan-culture-tsunami-earthquake-marriage-religion-work Global Post]; [http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2011/03/110314-japan-nuclear-power-plant-disaster/ National Geographic News]&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 10 Feabhra — Maraíodh seisear i dtimpiste eitleáin i [[Aerfort Chorcaí|gCorcaigh]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/0210/297553-cork/ RTÉ]; [http://www.irishexaminer.com/ireland/cork-plane-crash-report-due-in-days-256614.html ''Irish Examiner'']&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
[[Íomhá:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|mion|220px|Queensland, an Astráil, 10 Eanáir 2011]]
* 10 Eanáir — Maraíodh breis is 30 duine i dtuilte san [[Astráil]].&lt;ref&gt;[http://www.adelaidenow.com.au/ipad/brisbane-flood-alert-as-wivenhoe-threatens-to-spill-over/story-fn6t2xlc-1225985477271 Adelaide Now]; [http://www.heraldsun.com.au/archive/news/time-for-queensland-to-heal-bligh/story-e6frf7l6-1225994612338?nk=7d507cfe4f54437c05cc038c66b69b89 Herald Sun]&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Maraíodh Michaela Harte (iníon [[Mickey Harte]], bainisteoir fhoireann pheile Thír Eoghain) ar [[Oileán Mhuirís]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2011/jan/10/michaela-harte-died-mauritius-honeymoon ''The Guardian'']; [http://www.smh.com.au/world/honeymoon-bride-strangled-one-of-three-accused-in-a-strange-state-20110114-19qcv.html ''Sydney Morning Herald'']&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>6wixkpqw4frq85p16hvxytt0ko8r5l7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332483</id>
      <parentid>1332410</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87443" sha1="j7cb2isvsocm01ws8q7mydoijkyeryp" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div class=&quot;infobox&quot;&gt;
'''Am''': {{CURRENTTIME}} [[Am Uilíoch Comheagartha|UTC]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
'''Dáta''': [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp; '''Féach freisin ar''': 
[[{{CURRENTYEAR}}]]
&lt;/div&gt;

{{Cartlainne|nobot=yes}}

== [[2026]] ==

=== Eanáir ===
* 1 Eanáir — [[Loscadh Crans-Montana 2026|Maraíodh 41 duine]] i ndóiteán i gclub oíche in Crans-Montana, san Eilvéis.

== [[2025]] ==
* [[Aimsir na bliana 2025]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2025|an liosta iomlán]]

=== Eanáir ===
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Donald Trump]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán ar na Stáit Aontaithe]] [[Dara téarma Donald Trump|den dara huair]].
* 10 Eanáir — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Scaoileadh Donald Trump gan choinníoll]] sa chás faoin íocaíocht cheilte $130,000 le [[Stormy Daniels]], ós rud é go raibh sé le hinsealbhú ina Uachtarán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Píonós gearrtha ar an Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490093-pionos-le-gearradh-inniu-ar-an-uachtaran-trump/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Dúirt seirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]] gurbh í 2024 an bhliain ba theo ó cuireadh tús le taifid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 7 Eanáir — Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|falscaithe]] amach in Los Angeles agus sna ceantair máguaird; ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;
* 7 Eanáir — [[Crith talún sa Tibéid, 2025|Crith talún sa Tibéid]], gar don teorainn le [[Neipeal]].
* 6 Eanáir — D'fhógair [[Justin Trudeau]], príomhaire Cheanada, go n-éireodh sé as.
* 1 Eanáir — [[Pléascadh Cybertruck in Las Vegas, 2025|Phléasc trucailín Tesla lasmuigh d'Óstán Trump in Las Vegas]]; thug an tiománaí, saighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe, lámh ina bhás féin.
* 1 Eanáir — Maraíodh 14 duine agus gortaíodh 57 eile in [[Ionsaí trucailín i New Orleans, 2025|ionsaí trucailín in New Orleans]]. Iarshaighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe ba ea an sceimhlitheoir.
* Eanáir — Bhris ráig den [[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]] amach sa Ghearmáin, gar do Bheirlín: an chéad uair a aimsíodh an galar sa tír ó na 1980idí.
* Eanáir — D'éirigh [[An Ghraonlainn|an Ghraonlainn]] ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Eorpach: thug Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil uirthi, agus ar Chanáil Phanama.

'''Básanna:'''
* 7 Eanáir — [[Jean-Marie Le Pen]], polaiteoir Francach
* 2 Eanáir — [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir ([[Coiscéim]])

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2025: [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir ([[Coiscéim]])
* Thar lear: [[Jean-Marie Le Pen]], pobalóir Francach

== [[2024]] ==
* [[Aimsir na bliana 2024]]: an bhliain ba theo a taifeadadh riamh.
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2024|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 25 Nollaig — Tuairt [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]].
* 23 Nollaig — D'fhógair François Bayrou (ón lár), príomhaire nua na Fraince, [[Olltoghchán na Fraince, 2024|a rialtas]].
* 19 Nollaig — Ciontaíodh 48 fear in [[Éigniú Gisèle Pelicot|éigniú Gisèle Pelicot]]; níor éirigh leis na póilíní teacht ar 23 fear eile.
* 17 Nollaig — [[Feallmharú an Ghinearáil Kirillov|Feallmharaíodh an Ginearál Rúiseach Kirillov]]. Bhí an Úcráin tar éis é a chúiseamh i gcoireanna cogaidh, as armlón ceimiceach a úsáid san Úcráin.
* 14–15 Nollaig — Bhuail [[Cioclón Chido]] Mayotte agus an Mhósaimbíc go dona; is beag crann a fágadh ina sheasamh ar oileán Mayotte.
* 12 Nollaig — D'fhógair Rialtas na hÉireann go dtacódh sé le [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|caingean dlí na hAfraice Theas in aghaidh Iosrael]] sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta.
* 6–7 Nollaig — Bhuail Stoirm Darragh [[Calafort Caergybi]] go dona.
* 4 Nollaig — Thit rialtas Barnier (ar dheis ón lár) sa Fhrainc nuair a tháinig na hantoiscigh, an ''Rassemblement National'' agus an ''Front Populaire'', i bpáirt le chéile chun tabhairt air éirí as.
* 4 Nollaig — [[Dúnmharú Brian Thompson|Caitheadh Brian Thompson]] de chuid UnitedHealthcare in Manhattan. Gabhadh Luigi Mangione ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 29 Nollaig — [[Jimmy Carter]], Uachtarán na Stát Aontaithe 1977–1981, 100 bliain d'aois
* 20 Nollaig — [[Gearóid Ó Cairealláin]], iriseoir agus gníomhaí teanga

=== Samhain ===
* 29 Samhain — [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán na hÉireann]], chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh.
* 29 Samhain — Vótáil Teach na dTeachtaí (Westminster) i bhfabhar [[An Bille um Bás Cuidithe (Sasana agus an Bhreatain Bheag)|an Bhille um Bás Cuidithe]] ag an dara léamh.
* 27 Samhain — Tháinig [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah]] i bhfeidhm.
* 23 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2024|COP29]]: tháinig na toscairí ar chomhaontú faoi 300 billiún dollar sa bhliain faoin mbliain 2035.
* 5 Samhain — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe]]: bhuaigh Trump gan stró, agus Teach na nIonadaithe agus an Seanad aige.
* 1 Samhain — Níor thángthas ar chomhaontú ag deireadh [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|COP16]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht.
* 1 Samhain — Bunaíodh an feachtas [[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]] chun dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].

'''Básanna:'''
* 26 Samhain — [[Gemma Hussey]], polaiteoir (Fine Gael)
* 7 Samhain — [[Kathleen Watkins]], cláirseoir agus craoltóir

=== Deireadh Fómhair ===
* 29 Deireadh Fómhair — Maraíodh 231 duine de bharr [[Tuilte sa Spáinn, 2024|maidhmeanna tuile in oirthear na Spáinne]].
* 16 Deireadh Fómhair — Maraíodh ceannaire [[Hamas]], Yahya Sinwar; bhí sé gortaithe, ina shuí ar chathaoir i dteach scriosta.
* 1 Deireadh Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin]]. Easáitíodh 1,200,000 duine de bharr an chogaidh (daonra na tíre: 5.4 milliún).

'''Básanna:'''
* 16 Deireadh Fómhair — [[Liam Payne]], amhránaí; thit sé ó bhalcóin óstáin, agus é faoi thionchar drugaí
* 15 Deireadh Fómhair — An Ginearál Sir [[Mike Jackson]], oifigeach in Arm na Breataine
* 3 Deireadh Fómhair — [[Mary O'Rourke]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Meán Fómhair ===
* 27 Meán Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Maraíodh ceannaire Hezbollah, Hassan Nasrallah]], agus ceannairí eile.
* 26 Meán Fómhair — Bhuail [[Hairicín Helene, 2024|Hairicín Helene]] na Stáit Aontaithe. Fágadh muintir Carolina Thuaidh in umar na haimléise.
* 17–18 Meán Fómhair — [[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024|Phléasc Iosrael na mílte glaoire agus siúlscéalaithe]] sa Liobáin agus sa [[An tSiria|tSiria]].
* 15 Meán Fómhair — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|dara hiarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 9 Meán Fómhair — Dúirt Mary Robinson gur mór an náire [[Coimhlint na Súdáine, 2023|&quot;an neamhshuim atá á léiriú ag an bpobal idirnáisiúnta&quot; sa tSúdáin]].
* 3 Meán Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|Ionsaí diúracán de chuid na Rúise ar Poltava]] san Úcráin.

=== Lúnasa ===
* 28 Lúnasa — Osclaíodh na [[Cluichí Parailimpeacha 2024|Cluichí Parailimpeacha]] i bPáras.

'''Básanna:'''
* 21 Lúnasa — [[Nell McCafferty]], iriseoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — [[Feallmharú Ismail Haniyeh|Feallmharaíodh ceannaire polaitíochta Hamas, Ismail Haniyeh]], in Tehran.
* 30 Iúil — Thosaigh [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|agóidí agus círéibeacha frith-inimirce]] sa Ríocht Aontaithe, agus i mBéal Feirste chomh maith. Scaipeadh go leor mífhaisnéise.
* 26 Iúil – 11 Lúnasa — [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024|Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh]] i bPáras.
* 21 Iúil — D'fhógair Joe Biden [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|nach mbeadh sé ina iarrthóir]] d'ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh.
* 21 Iúil — [[Aimsir na bliana 2024|An lá ba theo riamh]] ar fud an domhain ó cuireadh tús le taifid.
* 19 Iúil — [[Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise 2024|Eachtra CrowdStrike]]: cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise.
* 13 Iúil — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|chéad iarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 7 Iúil — [[Olltoghchán na Fraince, 2024|Olltoghchán na Fraince]]: timpeall 220 suíochán don chomhghuaillíocht sa lár agus ar dheis a bhain le Macron, 192 suíochán don ''Front Populaire'' agus 142 suíochán don ''Rassemblement National''.
* 4 Iúil — [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán na R-A i dTuaisceart Éireann]]: fuair Sinn Féin an sciar ba mhó den vóta, agus chaill an DUP trí shuíochán.
* 4 Iúil — Scriosadh na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán na Ríochta Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 27 Iúil — [[Edna O'Brien]], údar

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Díospóireacht Biden-Trump]]. D'fhág sí na Daonlathaigh buartha faoi aois Biden, faoina shláinte agus faoi ghéire a intinne.
* 17 Meitheamh — Ag ócáid tiomsaithe airgid, [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|d'fhan Joe Biden ina staic]] nuair a bhí sé in ainm is an stáitse a fhágáil. B'éigean do Bharack Obama breith ar lámh air agus é a threorú.
* 14 Meitheamh — Atoghadh [[Cyril Ramaphosa]] ina uachtarán ar an Afraic Theas don dara téarma.
* 8 Meitheamh — [[Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024|Saoradh na ngiall i Nuseirat]], le damáiste comhthaobhach ollmhór, le linn an [[Cogadh Iosrael-Gaza|Chogaidh Iosrael-Gaza]].
* 7–12 Meitheamh — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa 2024]] sa Róimh.
* 7 Meitheamh — [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|Toghcháin áitiúla na hÉireann]]: an chéad uair riamh a raibh deis ag daoine i gcathair Luimnigh méara a thoghadh.
* 6–9 Meitheamh — [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghchán Pharlaimint na hEorpa]]: bhí Páirtí an Phobail Eorpaigh (de chuid FG agus Ursula von der Leyen) fós ar an ngrúpa ba mhó.
* 6 Meitheamh — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza|D'ionsaigh Iosrael scoil i gcampa dídeanaithe Nuseirat]], i lár stráice Gaza. Bhí an scoil faoi stiúir na Náisiún Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 25 Meitheamh — [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], tráchtaire CLG
* 21 Meitheamh — [[Pádraig Ó Baoighill]], údar
* 8 Meitheamh — [[Charlie Lennon]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Ciontaíodh Donald Trump i gcalaois]].
* 29 Bealtaine — [[Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024|Olltoghchán na hAfraice Theas]].
* 24 Bealtaine — [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|Thug an CBI ordú d'Iosrael deireadh a chur láithreach bonn leis an mórionsaí]] ar chathair Rafah i ndeisceart Gaza.
* 19 Bealtaine — Tháinig an scannán corpuafáis ''[[The Substance (scannán 2024)|The Substance]]'' amach in Cannes; díríonn sé an spotsolas ar an mbrú a chuirtear ar mhná a bheith óg, álainn agus 'foirfe'.
* 18 Bealtaine — Tháinig an scannán ''[[Black Dog (scannán 2024)|Black Dog]]'', a stiúir Guan Hu, amach in Cannes.
* 7 Bealtaine — Chinn bainistíocht Choláiste na Tríonóide [[Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín|dífheistiú a dhéanamh ó institiúidí de chuid Iosrael]].
* 1 Bealtaine — Tháinig an [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais]] i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 26 Bealtaine — [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], sagart agus scríbhneoir
* 18 Bealtaine — [[Tony O'Reilly]], fear gnó
* 10 Bealtaine — [[Mary Banotti]], polaiteoir (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 29 Aibreán — Bhuail [[Tuilte Rio Grande do Sul, 2024|tuilte]] stát Rio Grande do Sul, i bhfíordheisceart na Brasaíle.
* 10 Aibreán — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|Chomhaontú Imirce agus Tearmainn]].
* 1 Aibreán — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen]] i lár [[stráice Gaza]].

=== Márta ===
* 26 Márta — Thug [[Titim an droichid Francis Scott Key|droichead Francis Scott Key]] in Maryland uaidh nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca.
* 22 Márta — Maraíodh 145 duine ar a laghad in [[Ionsaí ar Halla Crocus Mhoscó, 2024|ionsaí sceimhlitheoireachta de chuid an Stáit Ioslamaigh]] sa Rúis.
* 17 Márta — Bhí ollbhua ag Putin i [[Toghchán Uachtaránachta na Rúise 2024|dtoghchán uachtaránachta na Rúise]]: 88% den vóta.
* 13 Márta — Rith Parlaimint na hEorpa [[An tAcht um Intleacht Shaorga|an tAcht um Intleacht Shaorga]], dlí chun an intleacht shaorga a rialú.
* 8 Márta — [[Oibríocht Kenova]]: foilsíodh an chéad tuarascáil eatramhach faoi Freddie Scappaticci (''Stakeknife'').
* 8 Márta — Theip ar an [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|39ú Leasú]] agus ar an [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|40ú Leasú]] ar Bhunreacht na hÉireann.

'''Básanna:'''
* 18 Márta — [[Rose Dugdale]], poblachtánach (IRA)
* 11 Márta — [[Charlie Bird]], iriseoir agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 29 Feabhra — [[Sléacht Al-Rashid]]: scaoil saighdiúirí Iosraelacha le slua mór a bhí bailithe timpeall ar leoraithe lán de lón cabhrach.
* 28 Feabhra — Rialaigh an Ard-Chúirt i mBéal Feirste go sáraíonn cuid d'[[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|Acht Oidhreachta na dTrioblóidí]] an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/reachtaiocht-rialtas-na-breataine-faoi-eachtrai-na-dtriobloidi-midhleathach/|teideal=Reachtaíocht Rialtas na Breataine faoi eachtraí na dTrioblóidí ‘mídhleathach’|dáta=2024-02-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/uk/uks-northern-ireland-amnesty-law-breach-human-rights-court-rules-2024-02-28/|teideal=UK's Northern Ireland amnesty law in breach of human rights, court rules|údar=reuters.com|dáta=2024-02-28|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-68419238|teideal=NI Troubles: Legacy Act immunity clause 'breaches' human rights|dáta=2024-02-28|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]].
* 22 Feabhra — [[IM-1|Thuirling IM-1]], spásárthach de chuid Intuitive Machines, gar do mhol theas na gealaí.
* 19 Feabhra — Thosaigh [[Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha|imscrúdú na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil Iosrael ar chríocha Palaistíneacha]] sa Háig.
* 17 Feabhra — Tháinig [[Acht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh|an tAcht um Sheirbhísí Digiteacha]] i bhfeidhm in Éirinn.
* 14 Feabhra — [[Scannal íocaíochta RTÉ]]: tháinig sé chun solais gur tugadh íocaíochtaí iomarcaíochta ollmhóra do dhaoine áirithe nuair a d'fhág siad RTÉ sna 2020idí.

'''Básanna:'''
* 16 Feabhra — [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach, sa champa géibhinn san [[An tArtach|Artach]] ina raibh sé faoi choimeád
* 6 Feabhra — [[John Bruton]], Taoiseach 1994–1997 (Fine Gael)

=== Eanáir ===
* 5 Eanáir — B'éigean d'[[Eitilt Alaska Airlines 1282|Eitilt 1282 de chuid Alaska Airlines]] tuirlingt éigeandála a dhéanamh nuair a séideadh ceann d'fhuinneoga agus taobhphainéal an eitleáin amach.
* 1 Eanáir — Bhuail [[Crith talún Noto, 2024|crith talún Noto]] cósta thiar na Seapáine; fuair 504 duine bás (go díreach agus go hindíreach).
* Eanáir — Lean [[Géarchéim na Mara Rua]] ar aghaidh.

'''Básanna:'''
* 5 Eanáir — [[Catrìona NicGumaraid]], file Gaeilge na hAlban
* 2 Eanáir — An Ginearál Sir [[Frank Kitson]], oifigeach in Arm na Breataine

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2024: [[Pádraig Ó Baoighill]], údar; [[Charlie Lennon]], ileolaí srl.; [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], CLG; [[Catrìona NicGumaraid]], file; [[Gearóid Ó Cairealláin]], Gael; agus [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], Athair
* Na hÉireannaigh: [[Mary Banotti]], FG; [[Charlie Bird]], iriseoir; [[John Bruton]], FG; [[Rose Dugdale]], IRA; [[Gemma Hussey]], FG; [[Nell McCafferty]], iriseoir; [[Edna O'Brien]], údar; [[Tony O'Reilly]], fiontraí; [[Mary O'Rourke]], FF; agus [[Kathleen Watkins]], cláirseoir
* Thar lear: [[Jimmy Carter]], Uachtarán SAM 1977–1981; [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach; agus [[Liam Payne]], amhránaí Sasanach
* Áit ar leith: an Ginearál Sir [[Mike Jackson|Michael David Jackson]], GCB, CBE, DSO, DL, agus an Ginearál Sir [[Frank Kitson]], GBE, KCB, MC &amp; Bar, DL

== [[2023]] ==
[[Íomhá:ECDM_20230711_World_Temperature_Anomaly_June.pdf|deas|mion|220px|Aimhrialtacht teochta dhomhanda, Meitheamh 2023. Foinse: ERCC (Emergency Response Coordination Centre)]]
[[Íomhá:Tasnim News Agency - Footage from Israeli airstrikes levelling Gazan buildings.webm|deas|mion|220px|9 D.F. 2023 in [[Stráice Gaza|Gaza]]: [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|Coimhlint Iosrael-Hamas]]]]
[[Íomhá:Has the World Forgotten the War in Sudan-.webm|deas|mion|220px|VOA: &quot;Has the World Forgotten the War in Sudan?&quot;, [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]]]
[[Íomhá:Hroza after missile strike, 2023-10-05 (52).jpg|deas|mion|220px|[[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]] san Úcráin agus a íospartaigh, 5 Deireadh Fómhair 2023]]

* [[Aimsir na bliana 2023]]
* [[Tonnta teasa san Eoraip, 2023|Tonnta teasa san Eoraip]] agus [[Tonnta teasa i Meiriceá Theas, 2023|i Meiriceá Theas]]: idir Márta agus Nollaig, bhuail [[Tonn teasa|tonnta teasa]] agus cioclóin [[Meiriceá Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.climatechangenews.com/2023/08/14/latin-america-heatwave/|teideal=One of 2023’s most extreme heatwaves is happening in the middle of winter|údar=Matthew Patterson|dáta=2023-08-14|language=en|work=Climate Home News|dátarochtana=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]
* [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] agus [[Coimhlint Iosrael–Hamas, 2023 agus an comhthéacs idirnáisiúnta]]
* [[Corn an Domhain sa Rugbaí 2023]] agus [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023]]
* [[Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe]], 2022–2023
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2023|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 18 Nollaig — [[Brúchtadh Sundhnúkur, 2023|Brúchtadh Sundhnúkur]]: scoilteadh screamh an domhain san [[An Íoslainn|Íoslainn]], agus bhrúcht [[bolcán]] nua.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/9-nollaig-2023-luimneach/id1525428808?i=1000638034594|teideal=‎Nuacht Mhall:  (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=23 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-24}}&lt;/ref&gt;
* 15 Nollaig — [[Eachtra lámhaigh in Shegaia (2023)|Eachtra lámhaigh in Shegaia]]: mharaigh saighdiúirí Iosraelacha, trí dhearmad, triúr Iosraelach a bhí ina ngialla ag Hamas in [[Stráice Gaza|Gaza]].
* 13 Nollaig — Ghlac [[Donald Tusk]] mionn na hoifige mar [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|phríomhaire ar an bPolainn]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2023/12/13/donald-tusk-sworn-in-as-poland-s-new-prime-minister_6338154_143.html|teideal=Donald Tusk sworn in as Poland's new prime minister|dáta=2023-12-13|language=en|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 10 Nollaig — D’éirigh le [[Daniel Wiffen]] an churiarracht dhomhanda i saorstíl 800 m na bhfear a bhaint amach.

'''Básanna:'''
* 27 Nollaig — [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach
* 26 Nollaig — [[Feargal Mac Amhlaoibh]], scríbhneoir, ceoltóir agus gníomhaí teanga
* 8 Nollaig — [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach
* 7 Nollaig — [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir Éireannach
* 6 Nollaig — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach
* 5 Nollaig — [[Rosemary Smith]], tiománaí railí Éireannach

=== Samhain ===
* 30 Samhain – 13 Nollaig — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2023|COP28]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide.
* 23 Samhain — [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|Ionsaí scine ar leanaí]] taobh amuigh de [[Gaelscoil Choláiste Mhuire|Ghaelscoil Choláiste Mhuire]] i g[[Cearnóg Parnell]], Baile Átha Cliath. Bhris círéib amach níos déanaí.

'''Básanna:'''
* 30 Samhain — [[Shane MacGowan]], ceoltóir agus amhránaí de shliocht Éireannach
* 29 Samhain — [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach
* 28 Samhain — [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach
* 19 Samhain — [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe
* 18 Samhain — [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó Éireannach
* 13 Samhain — [[Diarmuid Breathnach]], [[Scríbhneoir|údar]], [[beathaisnéisí]], [[leabharlannaí]] agus [[craoltóir]]
* 5 Samhain — [[David Hilditch]], polaiteoir aontachtach

=== Deireadh Fómhair ===
* 28 Deireadh Fómhair — Thosaigh [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionradh Iosrael ar Gaza]] i ndáiríre.
* 28 Deireadh Fómhair — [[Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain, 2023|Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain]]: chloígh na [[Springboks]] foireann [[All Blacks]] na [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainne]], 12-11.
* 25 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mike Johnson]], atá i bhfad amach ar an eite dheas, ina [[Spéicéir Theach na nIonadaithe, SAM|Spéicéir]] ar Theach na nIonadaithe in SAM.
* 25 Deireadh Fómhair — [[Lámhaigh Lewiston, 2023|Lámhach Lewiston]], [[Maine]]: [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] 18 nduine, an oll-lámhach gunnaí ba mheasa i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] ó [[Lámhach Robb Elementary]] in 2022.
* 17 Deireadh Fómhair — [[Pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza]]: dúirt Eagraíocht Fóirithinte na Náisiún Aontaithe do Dhídeanaithe Palaistíneacha gur ghníomh uafásach a bhí ann.
* 15 Deireadh Fómhair — [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|Toghchán parlaiminte na Polainne]]: bhí páirtí [[Donald Tusk]] in ann comhrialtas leathan a dhéanamh le Tríú Slí, páirtí atá ar dheis ón lár, agus le Lewica, páirtí ar an eite chlé.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-pholainn-an-la-leis-an-daonlathas-an-moramh-caillte-ag-pairti-rialtais-na-heite-deise/|teideal=‘An lá leis an Pholainn, an lá leis an daonlathas’ – an móramh caillte ag páirtí rialtais na heite deise|dáta=2023-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;
* 9 Deireadh Fómhair — [[Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia]]: rinne Iosrael ruathair aeir arís agus arís eile ar Jabalia, an campa teifeach is mó in Gaza.
* 7 Deireadh Fómhair — Rinne míleataigh Ioslamacha [[Hamas]] [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionsaí ollmhór gan choinne]] ar [[Iosrael]], agus mharaigh siad thart ar 1,200 duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Léigear iomlán ordaithe ag Aire Cosanta Iosrael ar Stráice Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1009/1409764-os-cionn-1-100-maraithe-i-gcoimhlint-iosrael-hamas/|date=2023-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/israel-revises-death-toll-from-october-7-hamas-attack-to-1200-people|teideal=Israel revises down toll from October 7 attack to ‘around 1,200’|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2023-11-11}}&lt;/ref&gt;
* 5 Deireadh Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]]: ceann de na hionsaithe ba mharfaí ar shibhialtaigh ó thús an chogaidh ([[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]).

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Matthew Perry]], aisteoir Meiriceánach agus Ceanadach
* 21 Deireadh Fómhair — [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach
* 13 Deireadh Fómhair — [[Louise Glück]], file Meiriceánach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Críostóir Ó Floinn]], file agus drámadóir Éireannach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach

=== Meán Fómhair ===
* 19 Meán Fómhair — [[Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh, 2023|Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh]]: chuir na h[[Asarbaiseánaigh]] an ruaig ar na h[[Airméanaigh]] go léir (120,000 Airméanach).
* 10 Meán Fómhair — D'éirigh [[Luis Rubiales]] as a phost, in aghaidh a thola, mar uachtarán Chumann Sacair na Spáinne.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/11/luis-rubiales-resignation-win-for-feminism-questions-remain-spain|teideal=Luis Rubiales resignation hailed as win for feminism but questions remain|údar=Ashifa Kassam|dáta=2023-09-11|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-12-10}}&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Scrios [[Stoirm Daniel]] cathair Derna sa [[An Libia|Libia]]; fuair breis is 10,000 duine bás, is cosúil.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/06/libya-derna-flood-response-costs-lives|teideal=Libya: Derna Flood Response Costs Lives {{!}} Human Rights Watch|dáta=2023-12-06|language=en|dátarochtana=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;
* 8 Meán Fómhair — [[Crith talún Marrakesh–Safi, 2023|Crith talún Marrakesh–Safi]] i [[Maracó]]: cailleadh b'fhéidir 3,000 duine.

'''Básanna:'''
* 30 Meán Fómhair — [[Liam Prút]], scríbhneoir Gaeilge as [[Tiobraid Árann]]
* 29 Meán Fómhair — [[Dianne Feinstein]], seanadóir de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 27 Meán Fómhair — [[Michael Gambon]], aisteoir
* 22 Meán Fómhair — [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir, údar agus feimineach Meiriceánach
* 19 Meán Fómhair — [[Séamus Ó hUltacháin]], file agus scríbhneoir Gaeilge
* 19 Meán Fómhair — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir
* 19 Meán Fómhair — [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire
* 13 Meán Fómhair — [[Roger Whittaker]], ceoltóir
* 9 Meán Fómhair — [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas

=== Lúnasa ===
* 23 Lúnasa — Thuirling [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]], gan tuisliú gar do mhol theas na [[An Ghealach|gealaí]].
* 23 Lúnasa — [[Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin, 2023|Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin]]: feallmharaíodh ceannasaí an ghrúpa amhas Wagner.
* 20 Lúnasa — [[Scannal Luis Rubiales]]: ba mhór an scannal iompar Luis Rubiales, uachtarán chónaidhm sacair na Spáinne, le linn [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023|Chorn Domhanda FIFA na mBan]].
* 19–27 Lúnasa — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain, 2023|Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain]]
* 19 Lúnasa — Theip ar an Rúis an spásárthach [[Luna-25]] a thabhairt i dtír ar mhol theas na gealaí.
* 14 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]], as iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] 2020 a chur ar ceal.
* 13 Lúnasa — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na mBan i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-18 : 1-10.
* 8 Lúnasa — [[Sceitheadh eolais de chuid na SPTÉ]] ([[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]], nó PSNI)
* 1 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcomhcheilg chun torthaí thoghchán uachtaránachta 2020 a chur ar ceal.

'''Básanna:'''
* 19 Lúnasa — [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach
* 16 Lúnasa — [[Michael Parkinson]], craoltóir agus iriseoir Sasanach
* 8 Lúnasa — [[Johnny Hardwick]], aisteoir, fuirseoir agus scríbhneoir Meiriceánach
* 5 Lúnasa — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach
* 3 Lúnasa — [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach

=== Iúil ===
* 30 Iúil — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 1-15 : 1-13.
* 23 Iúil — Bua ag Luimneach ar Chill Chainnigh i gCluiche Ceannais Sinsir Iomána na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-30 : 2-15.
* 23 Iúil — [[Olltoghchán na Spáinne, 2023|Olltoghchán na Spáinne]]: bhí dóthain tacaíochta faighte ag [[Pedro Sánchez]] (Sóisialach) le fanacht ina phríomhaire.
* 4 Iúil — [[Stoirm Poly, 2023|Stoirm Poly]]: buaileadh iarthuaisceart na h[[An Ísiltír|Ísiltíre]] go háirithe; an stoirm shamhraidh ba mheasa le cuimhne na ndaoine sa réigiún sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-deanaimis-dearmad-nach-ionann-aimsir-agus-aeraid/|teideal=Ná déanaimis dearmad nach ionann ‘aimsir’ agus ‘aeráid’|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-12}}&lt;/ref&gt;
* 3 Iúil — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]: rinne arm Iosrael ionradh ar bhaile [[Jenin]] ar an m[[An Bruach Thiar|Bruach Thiar]].

'''Básanna:'''
* 26 Iúil — [[Sinéad O'Connor]], amhránaí
* 24 Iúil — [[Trevor Francis]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach
* 21 Iúil — [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach
* 21 Iúil — [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* 16 Iúil — [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach
* 11 Iúil — [[Milan Kundera]], údar Seiceach
* 10 Iúil — [[Ben Briscoe]], polaiteoir Éireannach
* 7 Iúil — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotanach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh – Iúil — [[Círéibeacha Francacha, Meitheamh-Iúil 2023|Círéibeacha sa Fhrainc]], tar éis marú ógánaigh darb ainm Nahel Merzouk.
* 23–24 Meitheamh — Theip ar [[ceannairc de chuid an ghrúpa Wagner|cheannairc de chuid an ghrúpa Wagner]] sa Rúis.
* 18 Meitheamh — [[Inphléascadh fhomhuireán Titan|Inphléascadh an fhomhuireáin ''Titan'']], agus é ar thuras chuig raic an [[RMS Titanic]].
* 14 Meitheamh — [[Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach (2023)|Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach]]: maraíodh cúpla céad imirceach nuair a d'iompaigh bád béal faoi.
* 13 Meitheamh — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2023|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]: cláraíodh 28.8 °C, an teocht ab airde in Éirinn go dtí sin sa bhliain 2023.
* 8 Meitheamh — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil tar éis dó imeacht as an Teach Bán.
* 6 Meitheamh — [[Bearnú damba Kakhovka]] san [[An Úcráin|Úcráin]]: bádh réimse mór tíre; an tubaiste timpeallachta ‘is measa ó [[Tubaiste Shearnóbail|Chernobyl]]’.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Úcráin: damba mór pollta ag buamaí, réimse mór tíre báite|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0606/1387605-an-ucrain-damba-mor-pollta-ag-buamai-reimse-mor-tire-baite/|date=2023-06-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 3 Meitheamh — Cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20230603-turkey-s-erdogan-to-take-oath-as-he-begins-third-term-as-president|teideal=Erdogan sworn in as he begins third term as Turkey's president|dáta=2023-06-03|language=en|work=France 24|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2 Meitheamh — [[Falscaithe i gCeanada, 2023|Falscaithe i gCeanada]]: loisceadh 5 faoin gcéad d’fhoraoiseacha na tíre i dtinte a lean ar feadh an tsamhraidh.

'''Básanna:'''
* 29 Meitheamh — [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach
* 25 Meitheamh — [[John Bannister Goodenough]], fisiceoir
* 15 Meitheamh — [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach
* 13 Meitheamh — [[Christy Dignam]], amhránaí Éireannach
* 13 Meitheamh — [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach
* 12 Meitheamh — [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach
* 8 Meitheamh — [[Paul Coghlan]], polaiteoir Éireannach

=== Bealtaine ===
* 28 Bealtaine — [[Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023|Toghcháin réigiúnacha na Spáinne]]: d'fhulaing an Páirtí Sóisialach ([[PSOE]]) buille mór, agus d'fhógair an príomhaire, [[Pedro Sánchez]], olltoghchán nach raibh aon choinne leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán tobann fógartha mí Iúil sa Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0529/1386245-olltoghchan-tobann-fogartha-mi-iuil-sa-spainn/|date=2023-05-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Bealtaine — [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann]]: fuair páirtithe náisiúnaíocha níos mó vótaí ná páirtithe aontachtacha den chéad uair riamh.
* 14–28 Bealtaine — [[Toghchán uachtaránachta na Tuirce, 2023|Toghchán uachtaránachta na Tuirce]]
* 9 Bealtaine — [[E. Jean Carroll v. Donald J. Trump]]: fuair giúiré go ndearna [[Donald Trump|Trump]] [[mí-úsáid ghnéis|mí-úsáid ghnéasach]] ar an [[iriseoir]] E. Jean Carroll sa bhliain 1995 nó 1996.
* 6 Bealtaine — [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]] sa Ríocht Aontaithe
* 3 Bealtaine — [[Lámhach scoile Béalgrád]]: maraíodh naonúr in eachtra lámhaigh i scoil Vladislav Ribnikar i m[[Béalgrád]].
* 3 Bealtaine — [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín]]: iarracht [[Vladimir Putin]] a mharú le [[Aerfheithicil gan foireann|dróin]] sa [[An Chreimil|Chreimil]], dar leis an Rúis.
* 2 Bealtaine – 27 Meán Fómhair — [[Stailc Writers Guild of America, 2023|Stailc Writers Guild of America]]

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach
* 27 Bealtaine — [[Graham Knuttel]], [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] agus péintéir
* 24 Bealtaine — [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach
* 6 Bealtaine — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach
* 4 Bealtaine — [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh Briotanach
* 1 Bealtaine — [[Gordon Lightfoot]], amhránaí agus cumadóir Ceanadach

=== Aibreán ===
* 19 Aibreán — [[Táinrith Sanaa]], i b[[príomhchathair]] [[Éimin]], [[Sana'a]]: maraíodh os cionn nócha duine nuair a bhuail scaoll slua agus thit na daoine i mullach a chéile.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=85 duine maraithe in ollbhrútam i bpríomhchathair Éimin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0420/1378048-85-duine-maraithe-in-ollbhrutam-i-bpriomhchathair-eimin/|date=2023-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Aibreán — [[Dominion Voting Systems v. Fox News Network]]: shocraigh [[Fox News Channel|Fox News]] an cás clúmhillte a thóg an chuideachta meaisíní vótála Dominion ina choinne.
* 14 Aibreán — [[Leasú pinsin sa Fhrainc 2023|Leasú pinsin sa Fhrainc]]: ardaíodh an aois scoir ó dhá bhliain is seasca go ceithre bliana is seasca.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/04/16/retraites-apres-une-promulgation-eclair-les-syndicats-determines-a-poursuivre-le-combat_6169701_823448.html|teideal=Réforme des retraites : après la promulgation de la loi, Emmanuel Macron veut « faire le bilan », les syndicats refusent l’« agenda » du gouvernement|dáta=2023-04-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;
* 11–14 Aibreán — [[Cuairt Joe Biden ar Éirinn, 2023|Cuairt Joe Biden ar Éirinn]]

'''Básanna:'''
* 27 Aibreán — [[Jerry Springer]], iriseoir
* 25 Aibreán — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach
* 22 Aibreán — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach
* 22 Aibreán — [[Barry Humphries]], fuirseoir agus aisteoir Astrálach
* 21 Aibreán — [[John Tranter]], file agus eagarthóir Astrálach
* 20 Aibreán — [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge
* 19 Aibreán — [[Seán Ó Tuairisg]], iriseoir agus craoltóir
* 10 Aibreán — [[Maelíosa Stafford]], aisteoir agus fear amharclainne
* 3 Aibreán — [[Nigel Lawson]], polaiteoir
* Aibreán — [[Freddie Scappaticci]], brathadóir agus gníomhaire faisnéise de chuid na R-A

=== Márta ===
* 17 Márta — Barántas gabhála eisithe ag an g[[Cúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] i leith [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]], an chéad uair a eisíodh a leithéid in aghaidh ceannaire tíre atá ina comhalta buan de [[Na Náisiúin Aontaithe|Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dróin 'kamikaze' scaoilte le cathracha san Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0504/1380661-droin-kamikaze-scaoilte-le-cathracha-san-ucrain/|date=2023-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — [[Géarchéim airgeadais 2023|Géarchéim airgeadais]]: theip ar an mbanc ''Silicon Valley Bank'' (SVB) i gCalifornia.
* 4 Márta — [[Conradh na Mórmhara]], conradh de chuid na Náisiún Aontaithe chun an mhórmhuir a chosaint.

'''Básanna:'''
* 28 Márta — [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach
* 28 Márta — [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir agus aisteoir Sasanach
* 24 Márta — [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta
* 8 Márta — [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach
* 6 Márta — [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir agus craoltóir Éireannach
* 3 Márta — [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach
* 3 Márta — [[Camille Souter]], ealaíontóir Éireannach

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — [[Tuairt traenach Tempi]] sa [[An Ghréig|Ghréig]]: maraíodh 57 duine.
* 27 Feabhra — [[Creat Windsor]]: rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|an R-A]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh [[Breatimeacht|Breatimeachta]].
* 22 Feabhra — [[Dlí Dáithí]]: dlí maidir le deonú orgán i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann]].
* 22 Feabhra — [[Lámhach John Caldwell]]: scaoileadh le póilín san [[An Ómaigh|Ómaigh]], an Bleachtaire Príomhchigire John Caldwell, a raibh baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin choiriúla, mar shampla an fiosrúchán ar [[Dúnmharú Lyra McKee|dhúnmharú Lyra McKee]].
* 6 Feabhra — [[Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023|Crith talún Gaziantep, an Tuirc agus an tSiria]]: maraíodh b'fhéidir 60,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ensonhaber.com/bilgi/sanliurfada-depremde-kac-kisi-oldu-ve-kac-kisi-yaralandi-vali-bilancoyu-acikladi|teideal=Şanlıurfa'da depremde kaç kişi öldü ve kaç kişi yaralandı? Vali bilançoyu açıkladı..|dáta=2023-02-13|language=tr|work=Ensonhaber|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2–3 Feabhra — [[Balúin bhrathadóireachta na Síne]]: sheol an tSín balúin bhrathadóireachta os cionn na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 15 Feabhra — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 13 Feabhra — [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir
* 8 Feabhra — [[Burt Bacharach]], ceoltóir
* 5 Feabhra — [[Pervez Musharraf]], polaiteoir

=== Eanáir ===
* 30 Eanáir — [[Buamáil mhosc Peshawar, 2023|Buamáil mhosc Peshawar]]: maraíodh 84 duine; cuireadh an milleán ar an [[An Talaban|Talaban]] de chuid na Pacastáine.
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols]]: dúirt na póilíní go raibh Nichols ag tiomáint go contúirteach, ach níl aon fhianaise ann go raibh sé sin fíor.
* 8 Eanáir — [[Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023|Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl]]: thug lucht tacaíochta an iaruachtaráin [[Jair Bolsonaro]] ruathar ar institiúidí an stáit in [[Brasília]].
* 5 Eanáir — Sochraid an [[Pápa Beinidict XVI|Phápa Beinidict XVI]] i gCearnóg Pheadair i g[[Cathair na Vatacáine]]
* 3–7 Eanáir — [[Toghchán an Chinn Comhairle chun Teach na nIonadaithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá, 2023|Toghadh Kevin McCarthy ina Spéicéir ar Theach na nIonadaithe in SAM]].
* 1 Eanáir — [[Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka]]: maraíodh líon mór saighdiúirí Rúiseacha.

'''Básanna:'''
* 21 Eanáir — [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire
* 18 Eanáir — [[David Crosby]], ceoltóir
* 18 Eanáir — [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh Éireannach
* 16 Eanáir — [[Carrie Acheson]], polaiteoir Éireannach
* 12 Eanáir — [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas
* 12 Eanáir — [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach
* 9 Eanáir — [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí
* 9 Eanáir — [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2023: [[Diarmuid Breathnach]], údar; [[Feargal Mac Amhlaoibh]], gníomhaí teanga; [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir; [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta; [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire; [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir; [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí; [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire; [[Críostóir Ó Floinn]], scríbhneoir; [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir; [[Séamus Ó hUltacháin]], file; [[Seán Ó Tuairisg]], craoltóir; [[Liam Prút]], scríbhneoir; agus [[Maelíosa Stafford]], aisteoir
* Na hÉireannaigh: [[Carrie Acheson]], FF; [[Ben Briscoe]], FF; [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], FG; [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh; [[Paul Coghlan]], FG; [[Christy Dignam]], amhránaí; [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó; [[Michael Gambon]], aisteoir; [[David Hilditch]], DUP; [[Derek Keating]], FG; [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir; [[Graham Knuttel]], dealbhóir agus péintéir; [[Shane MacGowan]], ceoltóir; [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh; [[Sinéad O'Connor]], amhránaí; [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir; [[Freddie Scappaticci]], brathadóir; [[Rosemary Smith]], tiománaí railí; agus [[Camille Souter]], ealaíontóir
* Thar lear: [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach; [[Burt Bacharach]], ceoltóir; [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach; [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach; [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach; [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas; [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach; [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe; [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach; [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach; [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas; [[Valerie Cowie]], síciatraí Briotanach; [[David Crosby]], ceoltóir; [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach; [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach; [[Dianne Feinstein]], seanadóir Meiriceánach; [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir Meiriceánach; [[Trevor Francis]], imreoir sacair Sasanach; [[Louise Glück]], file Meiriceánach; [[John Bannister Goodenough]], fisiceoir; [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach; [[Johnny Hardwick]], aisteoir Meiriceánach; [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach; [[Barry Humphries]], fuirseoir Astrálach; [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach; [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach; [[Milan Kundera]], údar Seiceach; [[Nigel Lawson]], polaiteoir; [[Gordon Lightfoot]], amhránaí Ceanadach; [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach; [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach; [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach; [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach; [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach; [[Pervez Musharraf]], polaiteoir; [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach; [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach; [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir Sasanach; [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach; [[Michael Parkinson]], craoltóir Sasanach; [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach; [[Matthew Perry]], aisteoir; [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir; [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach; [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach; [[Jerry Springer]], iriseoir; [[John Tranter]], file Astrálach; [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach; [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach; agus [[Roger Whittaker]], ceoltóir

== [[2022]] ==
* [[Aimsir na bliana 2022]]: ba í 2022 an bhliain ba theo dár taifeadadh riamh in Éirinn agus sa Bhreatain.
* [[Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022|Géarchéim fuinnimh idir an tAontas Eorpach agus an Rúis]]
* 2021 – Feabhra 2022 — [[Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022|Géarchéim Rúis-Úcránach]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2022|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 21–26 Nollaig — [[Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh, Nollaig 2022|Stoirm gheimhridh i Meiriceá Thuaidh]]
* 19 Nollaig — Comhaontú ag [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 15, 2022|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht]], COP 15
* 15 Nollaig — [[Scannal Elonjet agus Twitter, 2022|Scannal Elonjet agus Twitter]]
* 9 Nollaig — [[Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa, 2022|Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa]]
* 7 Nollaig — [[Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin, 2022|Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin]]
* 5 Nollaig — Rinne eolaithe i gCalifornia &quot;mórfhionnachtain&quot; i réimse an [[fuinneamh comhleá|fhuinnimh chomhleá]], a d'fhéadfadh an bealach a réiteach don fhuinneamh glan amach anseo.

'''Básanna:'''
* 31 Nollaig — An [[Pápa Beinidict XVI]]
* 29 Nollaig — [[Pelé]], &quot;an t-imreoir sacair is fearr riamh&quot;
* 21 Nollaig — [[Feargal Ó Béarra]], duine de mhórscríbhneoirí Gaeilge a linne

=== Samhain ===
* 21 Samhain — [[Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis, 2022|Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis]]
* 20 Samhain – 18 Nollaig — [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn FIFA an Domhain]]
* 11 Samhain — Ghabh an Úcráin [[Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022|Kherson]] ar ais.
* 8 Samhain — [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022|Toghcháin &quot;lár téarma&quot; na Stát Aontaithe]]: d'éirigh níos fearr leis na Daonlathaigh ná mar a bhíothas ag súil leis.
* 6–18 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022|COP27]] san Éigipt

'''Básanna:'''
* 14 Samhain — [[Vicky Phelan]], a bhí ina híospartach i scannal CervicalCheck
* 7 Samhain — [[Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach

=== Deireadh Fómhair ===
* 30 Deireadh Fómhair — Bhuaigh [[Lula]] an [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022|toghchán uachtaránachta sa Bhrasaíl]].
* 27 Deireadh Fómhair — Cheannaigh [[Elon Musk]] an comhlacht [[Twitter]].
* 20 Deireadh Fómhair — D'éirigh [[Liz Truss]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, as.
* 17 Deireadh Fómhair — Bhuaigh [[Shehan Karunatilaka]] an Duais Booker le ''The Seven Moons of Maali Almeida''.
* 14 Deireadh Fómhair — Tugadh an bóthar do [[Kwasi Kwarteng]], Seansailéir an Státchiste sa Ríocht Aontaithe.
* 7 Deireadh Fómhair — [[Pléasc ar an Chraoslach|Pléasc ar an gCraoslach]]
* 6 Deireadh Fómhair — [[Ollsléacht Nong Bua Lamphu, 2022|Ollsléacht Nong Bua Lamphu]], an [[An Téalainn|Téalainn]]
* 3 Deireadh Fómhair — Bronnadh an Duais Nobel ar [[Svante Pääbo]], duine de cheannródaithe an taighde ar ADN ársa.

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Jerry Lee Lewis]], ceoltóir Meiriceánach
* 15 Deireadh Fómhair — [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], ball den sárghrúpa [[Clannad]]

=== Meán Fómhair ===
* 26 Meán Fómhair — [[Double Asteroid Redirection Test]]
* 23 Meán Fómhair — Thosaigh [[géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe, 2022|géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe]].
* 19 Meán Fómhair — Reáchtáladh [[Sochraid Bhanríon Eilís II]].
* 15 Meán Fómhair — [[Olluaigh Izium]]

'''Básanna:'''
* 8 Meán Fómhair — An Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]]

=== Lúnasa ===
* 16 Lúnasa — [[An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A), 2022|An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A)]]
* 5 Lúnasa — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]

'''Básanna:'''
* 30 Lúnasa — [[Míchail Gorbaitseov]], iarcheannaire an Aontais Shóivéadaigh
* 8 Lúnasa — [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach
* 1 Lúnasa — [[Clíodna Cussen]], dealbhóir, file agus scríbhneoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Feallmharaíodh [[Ayman al-Zawahiri]], ceannaire na heagraíochta sceimhlitheoireachta [[al-Qaeda]].
* Lár mhí Iúil — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]
* 8 Iúil — Feallmharaíodh [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]], iarphríomhaire na Seapáine, agus é i mbun feachtasaíochta.
* 7 Iúil — Dúirt [[Boris Johnson]] go raibh sé ag éirí as mar Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe.
* Iúil — [[Agóidí i Srí Lanca, 2022|Agóidí i Srí Lanca]]
* Iúil — [[Tonnta teasa san Eoraip, 2022|Tonnta teasa san Eoraip]]

'''Básanna:'''
* 28 Iúil — [[Pauline Bewick]], ealaíontóir i g[[Contae Chiarraí|Co. Chiarraí]]
* 27 Iúil — [[Mick Moloney]], scoláire agus bailitheoir ceoil, ceoltóir agus Luimníoch
* 26 Iúil — [[James Lovelock]], eolaí Sasanach agus gníomhaí timpeallachta, údar ''Gaia: A New Look at Life on Earth'' (1979)
* 25 Iúil — [[David Trimble]], an Chéad-Aire i bhFeidhmeannas Stormont ó 1998 go 2002
* 14 Iúil — [[Ivana Trump|Ivana Marie Trump]], mainicín Seiceach-Mheiriceánach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk]]
* 27 Meitheamh — [[Eachtra imirceach San Antonio, 2022|Eachtra imirceach San Antonio]]
* 14 Meitheamh – Deireadh Fómhair — [[Tuilte sa Phacastáin, 2022|Tuilte sa Phacastáin]]: aon trian den tír báite.
* 14 Meitheamh — [[Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe in Ruanda|Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe i Ruanda]]: cuireadh ar fionraí é.

=== Bealtaine ===
* 24 Bealtaine — [[Lámhach Robb Elementary]]
* 14 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2022|Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]]
* 5 Bealtaine — [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann]]: d'éirigh le [[Sinn Féin]] 27 suíochán a bhuachan, dhá cheann sa bhreis ar an DUP.

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach
* 22 Bealtaine — [[Dervla Murphy]], scríbhneoir Éireannach a bhí an-tugtha don taisteal
* 6 Bealtaine — [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis

=== Aibreán ===
* 14 Aibreán — Bhuail dhá dhiúracán 'Neptune' de chuid na hÚcráine [[Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise|an long ''Moskva'']].
* 10–12 Aibreán — [[Dúnmharú Aidan Moffitt agus Michael Snee]]
* 8 Aibreán — [[Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk|Ionsaí ar stáisiún traenach in Kramatorsk]]
* 1 Aibreán — [[Sléacht Bucha]] san Úcráin: fuarthas 458 corp, sibhialtaigh go léir.

'''Básanna:'''
* 19 Aibreán — [[Kane Tanaka]], an duine ba shine ar domhan ag an am

=== Márta ===
* 1–4 Márta — [[6ú Tuarascáil de chuid an Phainéil Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]]

=== Feabhra ===
* 24 Feabhra — [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]
* 24 Feabhra — [[Ionsaí ar Oileán na Nathar]]
* 22 Feabhra — Chuir an Ghearmáin próiseas deimhniúcháin na píblíne [[Nord Stream 2]] ar fionraí.
* 4–20 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]]

'''Básanna:'''
* 17 Feabhra — [[Tomás Mac Síomóin]], scríbhneoir agus eolaí

=== Eanáir ===
* 14 Eanáir — [[Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai (2022)|Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]]

'''Básanna:'''
* 20 Eanáir — [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf]], ceannródaí an rac-cheoil, in [[Nashville]]
* 14 Eanáir — [[Jim Fahy]], iareagarthóir [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] san Iarthar

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2022: [[Clíodna Cussen]], dealbhóir agus údar; [[Jim Fahy]], iriseoir; [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis; [[Tomás Mac Síomóin]], scríbhneoir; [[Feargal Ó Béarra]], scríbhneoir; agus [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], ceoltóir ([[Clannad]])
* Na hÉireannaigh: [[Pauline Bewick]], ealaíontóir; [[Patrick Ireland]], ealaíontóir; [[Mick Moloney]], ceoltóir agus scoláire; [[Dervla Murphy]], scríbhneoir; [[Vicky Phelan]], CervicalCheck; agus [[David Trimble]], UUP
* Thar lear: an [[Pápa Beinidict XVI]]; an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]]; [[Míchail Gorbaitseov]], iarcheannaire an Aontais Shóivéadaigh; [[Jerry Lee Lewis]], ceoltóir Meiriceánach; [[James Lovelock]], eolaí Sasanach; [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf]], amhránaí Meiriceánach; [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach; [[Pelé]], imreoir sacair; [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach; [[Kane Tanaka]], an duine ba shine ar domhan; agus [[Ivana Trump]], mainicín

== [[2021]] ==

=== Eanáir ===
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Joe Biden]] ina 46ú hUachtarán ar [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]].

== [[2020]] ==

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — Toghadh [[Micheál Martin]] ina Thaoiseach.

=== Márta ===
* 11 Márta — D'fhógair an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] gur phaindéim dhomhanda a bhí i ráig [[COVID-19]].

== [[2019]] ==

=== Meitheamh ===
* 5–6 Meitheamh — Tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe, Donald Trump, go hÉirinn agus bhuail sé leis an Taoiseach, [[Leo Varadkar]]. D'fhan sé ina óstán féin sa [[an Dún Beag|Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]].

== [[2016]] ==

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — Bronnadh [[Duaiseanna an Acadaimh|Gradaim Oscar]]: bhuaigh Ben Cleary duais don ghearrscannán beo-aicsin ''Stutterer'', agus bhuaigh Brie Larson duais don aisteoir mná is fearr, as a ról sa scannán Éireannach ''Room''.

== [[2015]] ==

=== Meán Fómhair ===
* 24 Meán Fómhair — Fuair breis is 700 duine bás agus gortaíodh 800 eile le linn an Hajj, oilithreacht Mhoslamach, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Araib Shádach]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/11887302/Eid-al-Adha-At-least-100-killed-and-hundreds-injured-in-crush-during-hajj-outside-Mecca.html ''The Telegraph'']&lt;/ref&gt;
* 22–27 Meán Fómhair — Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar na [[SAM|Stáit Aontaithe]]: óráid os comhair Chomhdháil SAM in [[Washington, D.C.]], agus Aifreann in Madison Square Garden i gCathair [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]].&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/local/pope-francis-to-address-divided-congress-in-washington-on-thursday/2015/09/23/971b0a9e-6260-11e5-b38e-06883aacba64_story.html ''The Washington Post'']&lt;/ref&gt;
* 19–22 Meán Fómhair — Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar [[Cúba|Chúba]], agus dúirt sé Aifreann in Plaza de la Revolución in [[La Habana|Havana]].
* 15 Meán Fómhair — D'fhógair an Ungáir staid éigeandála: bhí os cionn 200,000 teifeach agus imirceach tar éis teacht isteach sa tír an bhliain sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727907-fal-in-airde-chun-stop-le-imircigh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 15 Meán Fómhair — Thosaigh scannánaíocht don scannán ''Star Wars'' ar [[Sceilg Mhichíl]] don dara huair.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727961-tus-aris-le-scannanaiocht-do-star-wars/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 11 Meán Fómhair — Thit crann tógála anuas ar an Mosc Mór (Masjid al-Haram) i [[Meice]]: fuair 111 duine bás.&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/International/wireStory/saudi-king-top-imam-visit-injured-crane-collapse-33725706 ABC News]&lt;/ref&gt;
* 11 Meán Fómhair — Dúnadh mótarbhealach san Ostair nuair a rinne líon mór teifeach, a bhí tar éis teorainn na hUngáire a thrasnú, iarracht a mbealach a dhéanamh chun na Vín.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0911/727190-motarbhealach-dunta/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Dúirt an tAire Dlí agus Cirt, [[Frances Fitzgerald]], go gcuirfeadh Éire fáilte roimh 4,000 teifeach.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0910/726896-4-000-teifeach-le/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 9 Meán Fómhair — Gabhadh Bobby Storey, ball sinsearach de [[Sinn Féin|Shinn Féin]], i dtaca leis an bhfiosrúchán ar dhúnmharú Kevin McGuigan.&lt;ref name=&quot;storey&quot;&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 9 Meán Fómhair — Ba í an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] an monarc ab fhaide i réim sa Bhreatain riamh.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726769-an-bhanrion-is-faide-i-reim-sa-bhreatain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

=== Lúnasa ===
* 30 Lúnasa — Phléasc an grúpa a thugann Stát Ioslamach air féin an teampall ba mhó cáil i gcathair ársa Palmyra, sa [[An tSiria|tSiria]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0831/724642-teampal-palmyra-millte-ag-is/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 27 Lúnasa — Bádh 200 duine ar a laghad sa Mheánmhuir agus iad ag iarraidh an fharraige a thrasnú.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724185-200-duine-ceaptar-anois-baite-amach-on-libia/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 27 Lúnasa — Fuarthas leoraí tréigthe san Ostair, gar do theorainn na hUngáire, agus 71 corp ann: 59 fear, ochtar ban agus ceathrar páistí.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724110-breis-is-70-corp-dreoite-faighte-san-ostair/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 12 Lúnasa — Lámhachadh agus dúnmharaíodh Kevin McGuigan, iarbhall den IRA, ag a theach i mBéal Feirste.&lt;ref name=&quot;storey&quot; /&gt;
* 10 Lúnasa — Tharrtháil an LÉ Niamh 125 imirceach, 26 bean agus 7 bpáiste ina measc, ó bhád inséidte amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Aistríodh 375 duine eile chuici ón long [[Iodálach]] ''Mimbelli''.
* 7 Lúnasa — Gabhadh triúr ón [[An Libia|Libia]] agus beirt ón [[an Ailgéir|Ailgéir]], agus gáinneáil ar dhaoine curtha ina leith, tar éis gur bádh 200 imirceach dhá lá roimhe sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0807/719826-cuigear-gafa-maidir-le-himircigh-a-badh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 5 Lúnasa — Bádh 200 imirceach nuair a d'iompaigh bád iascaireachta bun os cionn sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]]. Tháinig an LÉ Niamh i gcabhair: tógadh 367 duine agus 25 corp ón uisce.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0805/719360-na-ceadta-inimirceach-baite-ceaptar-sa-mheanmhuir/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft Newstalk]&lt;/ref&gt;
* 4 Lúnasa — Cuireadh fáilte abhaile in [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]] roimh lúthchleasaithe na hÉireann ó [[Cluichí Speisialta Oilimpeacha|Chluichí Speisialta Oilimpeacha]] 2015 in [[Los Angeles]]: 82 bonn ag na 88 lúthchleasaí (26 bonn óir, 28 bonn airgid agus 28 bonn cré-umha).&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0804/719098-failte-mhor-abhaile-roimh-team-ireland/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — D'fhreastail na sluaite ar chomóradh 100 bliain ó cuireadh Diarmuid Ó Donnabháin Rossa i Reilig Ghlas Naíon.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0801/718656-deantar-comoradh-ar-adhlacadh-ui-dhonnabhain-rossa/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Gearradh téarmaí príosúnachta idir 18 mí agus 3 bliana ar thriúr iarfheidhmeannach le [[Banc Angla-Éireannach]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0731/718414-pionos-le-gearradh-inniu-ar-thriur-iar-fheidhmeannach-le-anglo/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 28 Iúil — Rialaigh Eurostat nach féidir an maoiniú stáit atá faighte ag [[Uisce Éireann]] a bhaint as clár comhardaithe an Stáit.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0728/717653-ae-le-rialu-ar-airgeadu/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 28 Iúil — Tháinig cruinniú mullaigh an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] ar shocrú faoin [[Sásra Cobhsaíochta Eorpach]] don Ghréig: leasuithe airgeadais agus cúnamh airgeadaíochta.
* 24 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 243 imirceach 80 ciliméadar siar ó thuaidh de [[Tripilí]], agus 210 eile níos déanaí an lá céanna. Fuarthas 14 duine marbh i mbolg an bháid.&lt;ref&gt;[http://www.thejournal.ie/le-niamh-rescue-2234966-Jul2015/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/l%C3%A9-niamh-rescues-367-people-after-capsize-in-mediterranean-1.2308120 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 20 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 265 duine ó bháirse adhmaid amach ó chósta [[Tripilí]], agus ghlac sí le 114 duine eile ón ''MV Dignity''. Rugadh leanbh, Destiny, ar bord.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/more-than-350-migrants-rescued-by-le-niamh-in-mediterranean-1.2296442 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 19 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 98 duine ó bhád inséidte 76 muirmhíle amach ó chósta [[Tripilí]].&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/le-niamh-rescues-over-360-migrants-in-mediterranean-1.2290934 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 15 Iúil — Thosaigh an LÉ Niamh ag tarrtháil imirceach sa Mheánmhuir; ba í an dara long chabhlaigh Éireannach ar an dualgas sin. Shábháil an LÉ Eithne 3,400 imirceach roimhe sin.&lt;ref&gt;[http://www.irishexaminer.com/ireland/irish-naval-ships-salute-in-mission-handover-342527.html ''Irish Examiner'']&lt;/ref&gt;
* 15 Iúil — Sheol na [[Teachta Dála|Teachtaí Dála]] [[Stephen Donnelly]], [[Catherine Murphy]] agus [[Róisín Shortall]] páirtí nua polaitíochta, na Daonlathaigh Shóisialacha.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0715/714907-pairti-nua-polaitiochta/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 14 Iúil — Tháinig an Iaráin ar réiteach núicléach le sé cinn de na Cumhachtaí Móra, tar éis breis is deich mbliana taidhleoireachta.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Rinneadh socrú faoi chúnamh airgeadais idir an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] agus [[an Ghréig]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714403-margadh-deanta-tusk-faoin-ngreig/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Seoladh córas cód poist, [[Eircode]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714443-coras-cod-poist-seolta-ach-agoidithe-gaeilge-ag-cur-ina-aghaidh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 10 Iúil — D'fhág an LÉ Niamh cósta na hÉireann le criú de 57, beirt oibrithe leighis ina measc. Bhí 2,000 imirceach báite sa Mheánmhuir go dtí sin sa bhliain 2015, de réir na hEagraíochta Idirnáisiúnta um Imirce.
* 5 Iúil — Dhiúltaigh 61.3% de vótálaithe na [[An Ghréig|Gréige]] do na bearta déine a mhol [[an tAontas Eorpach]] agus an [[Banc Ceannais Eorpach]] don tír.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2015/07/05/us-eurozone-greece-celebrations-idUSKCN0PF14V20150705 Reuters]&lt;/ref&gt;
* 5 Iúil — Rug foireann na [[SAM|Stát Aontaithe]] an bua ar fhoireann na [[An tSeapáin|Seapáine]], 5-2, i gCorn Domhanda FIFA na mBan in [[Vancouver]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/sport/0/football/33085994 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
[[Íomhá:Clerys 12-10-2006.jpg|mion|220px|Siopa Clerys i Sráid Uí Chonaill]]
* 19 Meitheamh — D'fhógair an grúpa aerlínte IAG tairiscint €1.4 míle milliún ar [[Aer Lingus]]. Ghlac Rialtas na hÉireann le tairiscint IAG ar a sciar 25% féin ar an 26 Bealtaine.
* 18 Meitheamh — 'Ní mór gníomhú láithreach ar son an chomhshaoil,' a dúirt an [[Pápa Proinsias]] i litir chuig na heaspaig.
* 17 Meitheamh — Dhúnmharaigh Dylann Roof naonúr i séipéal in Charleston, [[Carolina Theas]].
* 16 Meitheamh — Thug balcóin árasáin uaithi in Berkeley, [[California]]: maraíodh seisear mac léinn as Éirinn agus gortaíodh seachtar eile go dona.
* 12 Meitheamh — Leachtaíodh an comhlacht Clerys go tobann agus dúnadh an siopa i [[Sráid Uí Chonaill]], [[Baile Átha Cliath]]. Chaill 460 duine a gcuid post.

=== Bealtaine ===
* 23 Bealtaine — Ghlac móramh na vótálaithe le [[pósadh]] comhghnéis i reifreann i b[[Poblacht na hÉireann]], an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin i bhfabhar an phósta chomhghnéis.&lt;ref&gt;[http://www.tg4.tv/play.php?pid=4253372648001&amp;title=Nuacht Nuacht TG4]; [http://www.reuters.com/article/2015/05/23/us-ireland-gaymarriage-idUSKBN0O717R20150523 Reuters]&lt;/ref&gt;
* 20 Bealtaine — Tarrtháladh na céadta imirceach ón m[[An Bhanglaidéis|Banglaidéis]] agus imircigh Rohingya i gcúige Aceh, in iarthuaisceart na h[[An Indinéis|Indinéise]].
* 19–20 Bealtaine — Thug Séarlas, Prionsa na Breataine Bige, cuairt ar Éirinn. Chroith sé lámh le ceannaire Shinn Féin, [[Gerry Adams]], in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]], agus thug sé cuairt ar an [[An Mullach Mór|Mullach Mór]], áit ar mharaigh an [[An tIRA Sealadach|IRA Sealadach]] a sheanuncail, an Tiarna Mountbatten, agus triúr eile sa bhliain [[1979]].
* 17 Bealtaine — Maraíodh 9 nduine agus gortaíodh 18 nuair a thosaigh díormaí gluaisrothaithe ag scaoileadh le chéile i gcarrchlós tí tábhairne in Waco, [[Texas]]. Ghabh na póilíní 192 duine.
* 13 Bealtaine — Mhol an Coimisiún Eorpach go nglacfadh tíortha uile an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] le céatadán faoi leith imirceach, agus go ligfí 20,000 imirceach isteach san Eoraip sa dá bhliain ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 14 Bealtaine — [[B.B. King]], giotáraí agus amhránaí&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0515/701447-bb-king-ar-shli-na-firinne/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — [[Derek Davis]], léitheoir nuachta agus láithreoir in [[RTÉ]]

=== Aibreán ===
* 25 Aibreán — Bhuail crith talún de mhéid 7.8 [[Neipeal]] agus na háiteanna máguaird. Fuair na mílte bás.&lt;ref&gt;[http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2015-04-26-AS-Nepal-Earthquake/id-165f58e591e846b883cb717320b08d51 Associated Press]&lt;/ref&gt;
* 22 Aibreán — Bhrúcht an [[bolcán]] Calbuco sa t[[An tSile|Sile]] den chéad uair ó 1972.
* 19 Aibreán — Bádh breis is 850 duine nuair a chuaigh bád béal faoi 85 km amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Thairg Rialtas na hÉireann cabhair do Rialtas na hIodáile le géarchéim na n-imirceach.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2015/apr/19/700-migrants-feared-dead-mediterranean-shipwreck-worst-yet ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 24 Márta — Stiúraigh comhphíolóta Germanwings, Andreas Lubitz, eitleán Airbus A320 d'aon turas i dtreo sléibhte na [[na hAlpa|nAlp]] sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Maraíodh an 150 duine a bhí ar bord, as an nGearmáin agus as an Spáinn den chuid is mó. Bhí an t-eitleán ag dul ó [[Barcelona]] go [[Düsseldorf]].
* 6 Márta — Chuaigh ''Dawn'', spásárthach de chuid [[NASA]], i bhfithis timpeall ar an [[abhacphláinéad]] [[Ceres (abhacphláinéad)|Ceres]].&lt;ref&gt;[http://bigstory.ap.org/article/34b5bf4679324ea39140b686f272503b/nasas-dawn-spacecraft-moves-dwarf-planet-ceres AP]; [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4503 JPL/NASA]&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
* 7 Eanáir — D’ionsaigh beirt fhear oifigí ''Charlie Hebdo'', iris aorach i b[[Páras]], le hairm uathoibríocha. Mharaigh siad dháréag agus ghortaigh siad aon duine dhéag eile, dearthóirí cartún agus iriseoirí ina measc. Chualathas iad ag scairteadh manaí Ioslamacha antoisceacha.&lt;ref&gt;[http://www.tg4.tv/play.php?pid=3976274870001&amp;title=Nuacht Nuacht TG4]; [http://www.lemonde.fr/societe/portfolio/2015/01/07/en-images-l-attentat-de-charlie-hebdo_4550797_3224.html ''Le Monde'']&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — Ghlac [[An Liotuáin|an Liotuáin]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.
* 1 Eanáir — Bunaíodh [[An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach|an tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach]] idir [[An Bhealarúis|an Bhealarúis]], [[An Chasacstáin|an Chasacstáin]] agus [[An Rúis|an Rúis]]; chuaigh [[An Airméin|an Airméin]] agus [[An Chirgeastáin|an Chirgeastáin]] isteach ann níos déanaí sa bhliain.

=== Básanna ===
* Na hÉireannaigh: [[Derek Davis]], craoltóir
* Thar lear: [[B.B. King]], giotáraí agus amhránaí

== [[2014]] ==

=== Lúnasa ===
* 8 Lúnasa — Dhiúltaigh Hamas do thogra le haghaidh sosa comhraic eile ar feadh 72 uair an chloig.&lt;ref&gt;[http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2014-08-08-ML--Israel-Palestinians/id-b6844b9922b543119eda187066ebb733 Associated Press]; [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/hamas-vows-no-truce-until-demands-are-met-20148912360504741.html Al Jazeera]&lt;/ref&gt;
* 8 Lúnasa — Thosaigh Juan Manuel Santos a dhara téarma mar Uachtarán na [[an Cholóim|Colóime]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-latin-america-28684227 BBC]; [http://www.helsinkitimes.fi/world-int/world-news/international-news/11512-colombian-president-juan-manuel-santos-i-want-total-peace-for-colombia.html Helsinki Times]&lt;/ref&gt;
* 6 Lúnasa — Shroich an spásárthach ''Rosetta'' an [[cóiméad]] 67P/Churyumov–Gerasimenko, tar éis níos mó ná deich mbliana ag taisteal sa [[An Grianchóras|Ghrianchóras]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/science-environment-28659783 BBC]; [http://www.irishtimes.com/news/science/space-race-the-satellite-that-s-catching-up-with-a-comet-1.1878376 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 4 Lúnasa — Searmanas cuimhneacháin in Liège, sa [[an Bheilg|Bheilg]], ar thús [[an Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogaidh Dhomhanda]]; bhí [[Mícheál D. Ó hUiginn]], [[David Cameron]] agus [[François Hollande]] i láthair.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/politics/president-higgins-in-belgium-to-mark-start-of-first-world-war-1.1886458 ''The Irish Times'']; [http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11008731/Royals-attend-moving-twilight-ceremony-to-mark-WW1-centenary.html ''The Telegraph'']&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — Briseadh an sos comhraic 72 uair an chloig idir Hamas agus [[Iosrael]] a d'eagraigh na [[Náisiúin Aontaithe|NA]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140801/hamas-accuses-israel-violating-gaza-ceasefire Global Post]; [http://www.timesofisrael.com/day-26-obama-calls-for-unconditional-release-of-captured-soldier-un-condemns-hamas-truce-violation/ ''The Times of Israel'']&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — Fógraíodh staid éigeandála i [[Siarra Leon]] agus sa [[an Libéir|Libéir]] mar gheall ar an [[Ebola|víreas Ebola]] in iarthar na hAfraice.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/ebola-epidemic-sierra-leone-declares-state-emergency-liberia-announces-national-action-1644558 International Business Times]; [http://time.com/3089377/ebola-liberia-state-of-emergency/ ''TIME'']&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 11 Lúnasa — [[Robin Williams]], aisteoir Meiriceánach, 63 bliain d'aois&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2014/08/11/us-people-robinwilliams-idUSKBN0GB28520140811 Reuters]; [http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/08/11/robin-williams-found-dead-of-apparent-suicide/ ''Forbes'']&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
[[Íomhá:Amsterdam Airport- Flight MH17 Memorial (14675744526).jpg|mion|220px|Bláthanna ag Aerfort Schiphol san [[An Ísiltír|Ísiltír]] i gcuimhne orthu siúd a fuair bás ar bord Eitilt MH17 san Úcráin]]
* 27 Iúil — Bua ag Vincenzo Nibali sa [[Tour de France]].&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/sport/cycling/tour-de-france-2014-vincenzo-nibali-confirmed-as-champion-as-he-puts-italy-back-on-the-map-with-triumph-9631712.html ''The Independent'']; [http://www.theguardian.com/sport/2014/jul/27/vincenzo-nibali-tour-de-france-win ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;
* 25 Iúil — Leathnaigh an [[Ebola|víreas Ebola]] go dtí [[an Nigéir]].&lt;ref&gt;[http://www.afro.who.int/en/clusters-a-programmes/dpc/epidemic-a-pandemic-alert-and-response/outbreak-news/4233-ebola-virus-disease-west-africa-25-july-2014.html An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]; [http://www.thenewdawnliberia.com/index.php?view=article&amp;id=12289 ''The New Dawn'']&lt;/ref&gt;
* 24 Iúil — Thit comhrialtas na [[an Úcráin|hÚcráine]] as a chéile, agus d'fhógair Arseniy Yatsenyuk go raibh sé ag éirí as mar phríomhaire.&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-pm-resigns-amid-parliamentary-turmoil-2014724145321500842.html Al Jazeera]; [http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/europe/140724/ukrainian-prime-minister-arseniy-yatsenyuk-resigns-over-coalitio Global Post]&lt;/ref&gt;
* 23 Iúil — D'oscail an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] na 20ú Cluichí an Chomhlathais i n[[Glaschú]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/media/2014/jul/24/commonwealth-games-opening-ceremony-viewers-tv ''The Guardian'']; [http://www.bbc.com/sport/0/commonwealth-games/28455063 BBC Sport]&lt;/ref&gt;
* 20 Iúil — Bhuaigh [[Rory McIlroy]] an ''Open Championship'', an tríú fear ó [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] a bhuaigh an comórtas [[galf|gailf]] sin.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/sport/golf/rory-mcilroy-wins-british-open-at-hoylake-1.1872494 ''The Irish Times'']; [http://www.bbc.com/sport/0/golf/28393535 BBC Sport]&lt;/ref&gt;
* 17 Iúil — Scaoileadh anuas eitleán de chuid Malaysia Airlines (Eitilt MH17) san [[An Úcráin|Úcráin]]: maraíodh 298 duine.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/boeing-releases-statement-malaysia-airlines-flight-mh17-crash-our-prayers-are-those-board-1631442 IB Times]; [http://www.bbc.com/news/world-europe-28354856 BBC]&lt;/ref&gt;
* 17 Iúil — Thosaigh Iosrael ionsaí talún in Gaza.&lt;ref&gt;[http://www.jpost.com/Operation-Protective-Edge/IDF-intensifies-Gaza-attacks-with-artillery-fire-air-strikes-363289 ''The Jerusalem Post'']; [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/07/israel-launches-gaza-ground-invasion-2014717192054899505.html Al Jazeera]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Fuair [[an Ghearmáin]] an lámh in uachtar ar an [[An Airgintín|Airgintín]] chun an fichiú [[Corn Sacair an Domhain]] a bhuachan sa Bhrasaíl.&lt;ref&gt;[http://www.dw.de/2014-world-cup-final-as-it-happened/a-17782940 DW]; [http://www.thewire.com/entertainment/2014/07/germany-wins-the-world-cup/374350/ ''The Wire'']&lt;/ref&gt;
* 8 Iúil — Chuir rialtas Iosrael tús le ''Operation Protective Edge'', ionsaí ar [[Stráice Gaza]].&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2014/07/08/the-morning-email_n_5566533.html ''The Huffington Post'']; [http://www.jpost.com/Defense/WATCH-IDF-action-videos-show-glimpses-of-Operation-Protective-Edge-361916 ''The Jerusalem Post'']&lt;/ref&gt;
* 8 Iúil — Cuireadh na cúig cheolchoirm a bhí le bheith ag Garth Brooks i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar ceal.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/entertainment/music/music-news/fans-reaction-to-cancellation-of-garth-brooks-concerts-30415667.html ''Irish Independent'']; [http://news.sky.com/story/1297492/garth-brooks-cancels-all-irish-shows-after-row Sky News]&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — D'fhógair [[An Taoiseach|an Taoiseach]], [[Éanna Ó Coinnigh]], an chomh-aireacht nua. Ceapadh [[Joan Burton]] ina 23ú [[Tánaiste]].&lt;ref&gt;[http://www.irishexaminer.com/ireland/new-lookcabinet-to-be-unveiled-today-274805.html ''Irish Examiner'']; [http://www.independent.ie/irish-news/politics/taoiseach-confirms-joan-burton-is-irelands-new-tanaiste-30407329.html ''Irish Independent'']&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
* 29 Meitheamh — D'fhógair [[An Stát Ioslamach|an Stát Ioslamach san Iaráic agus sa Leiveaint]] cailifeacht Mhoslamach nua san [[An Iaráic|Iaráic]] agus in oirthear na [[An tSiria|Siria]], an chéad chailifeacht ó ré na n[[An Impireacht Otamánach|Otamánach]].&lt;ref&gt;The Guardian, 29 Meitheamh 2014&lt;/ref&gt;
* 19 Meitheamh — D'éirigh [[Juan Carlos I na Spáinne|Rí Juan Carlos na Spáinne]] as a choróin, agus rinneadh rí dá mhac, [[Felipe VI na Spáinne|Felipe]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/10886317/Spanish-royal-familys-popularity-boosted-by-King-Juan-Carloss-abdication-in-favour-of-Prince-Felipe.html ''The Telegraph'']; [http://www.bbc.com/news/world-europe-27662301 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
* 10 Bealtaine — Bhuaigh [[Conchita Wurst]] as [[an Ostair]] [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] leis an amhrán ''[[Rise Like a Phoenix]]''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27358560 BBC]; [http://thequietus.com/articles/15224-eurovision-camp-conchita The Quietus]&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
[[Íomhá:Six nations 2014 France vs Ireland Remise de trophée.JPG|mion|220px|An trófaí á bhronnadh ar fhoireann na hÉireann i b[[Páras]]]]
* 15 Márta — Bhuaigh [[Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann|Éire]] [[Comórtas na Sé Náisiún]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2014/0315/602559-france-ireland/ RTÉ Sport]; [http://www.irishcentral.com/sports/ireland/Paradise-in-Paris-Ireland-win-Six-Nations-title-----.html Irish Central]&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 7–23 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]] in [[Sochi]], sa Rúis.&lt;ref&gt;[http://www.interfax-russia.ru/South/special.asp?sec=1723&amp;id=471691 Interfax Russia]; [http://www.washingtonpost.com/world/olympics-open-in-sochi-with-extravagant-pageant/2014/02/07/bba8a5e2-9011-11e3-b227-12a45d109e03_story.html ''The Washington Post'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/la-sh-2014-winter-olympics-closing-ceremony-20140222-story.html#axzz2uDCdEpHa ''LA Times'']; [http://thephilanews.com/sochi-2014-closing-ceremony-unites-olympic-generations-44533.htm The Phila News]&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
* 3 Eanáir — Tuilte agus stoirmeacha in Éirinn.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/irish-news/cleanup-begins-for-devastated-flooddamaged-communities-across-ireland-29884722.html ''Irish Independent'']; [http://www.breakingnews.ie/ireland/orange-weather-warning-as-flooding-hits-ireland-618917.html Breaking News]&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — Ghlac [[an Laitvia]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.&lt;ref&gt;[http://rt.com/business/latvia-divided-join-euro-050/ Russia Today]; [http://www.bbc.com/news/world-europe-25567096 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Thar lear: [[Robin Williams]], aisteoir Meiriceánach

== [[2013]] ==

=== Nollaig ===
'''Básanna:'''
* 5 Nollaig — [[Nelson Mandela]], 95, an chéad uachtarán gorm ar an Afraic Theas agus buaiteoir Dhuais Nobel na Síochána&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2013/dec/05/nelson-mandela-dies-aged-95-south-africa ''The Guardian'']; [http://www.businessinsider.com/nelson-mandela-dead-south-african-former-president-dies-2013-6 Business Insider]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 3 Iúil — Coup d’état s[[an Éigipt]].&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/07/20137319828176718.html Al Jazeera]; [http://www.bloomberg.com/news/2013-07-03/mursi-proposes-power-sharing-as-egypt-army-deadline-approaches.html Bloomberg]&lt;/ref&gt;
* 1 Iúil — Tháinig an [[An Chróit|Chróit]] isteach san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2013/07/02/world/europe/croatia-joins-european-union.html?_r=0 ''The New York Times'']; [http://www.economist.com/news/europe/21594339-euphoria-over-joining-european-union-has-given-way-morose-mood-more-normal-and-glummer ''The Economist'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 13 Márta — Toghadh [[Pápa Proinsias|Proinsias]] ina phápa.&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2013/03/19/world/europe/vatican-new-pope/ CNN]; [http://www.newyorker.com/news/news-desk/inaugurating-pope-francis ''The New Yorker'']&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 11 Feabhra — Fógraíodh go mbeadh an [[Pápa Beinidict XVI]] ag éirí as a phost de bharr cúiseanna sláinte.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2013/aug/21/pope-benedict-god-resign-mystical-experience ''The Guardian'']; [http://www.alternet.org/news-amp-politics/pope-benedict-stepping-down-shocking-abdication Alternet]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Thar lear: [[Nelson Mandela]], an chéad uachtarán gorm ar an Afraic Theas

== [[2012]] ==

=== Nollaig ===
'''Básanna:'''
* 15 Nollaig — [[Páidí Ó Sé]], iarpheileadóir agus bainisteoir [[CLG Chontae Chiarraí|Chiarraí]]&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/1215/359068-paidi-ose-kerry/ RTÉ]; [http://www.independent.ie/sport/kerry-gaa-legend-paidi-o-se-57-dies-28947963.html ''Irish Independent'']&lt;/ref&gt;

=== Deireadh Fómhair ===
[[Íomhá:121030-F-AL508-159 Aerial views during an Army search and rescue mission show damage from Hurricane Sandy to the New Jersey coast, Oct. 30, 2012.jpg|mion|220px|New Jersey, SAM, 30 Deireadh Fómhair 2012]]
* 30 Deireadh Fómhair — Maraíodh níos mó ná 100 duine nuair a bhuail [[Hairicín]] Sandy tíortha i Muir Chairib agus cósta thoir na Stát Aontaithe.&lt;ref&gt;[http://www.nydailynews.com/news/hurricane-sandy-strikes-east-coast-gallery-1.1194577 ''NY Daily News'']; [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6220a1.htm CDC]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 1 Iúil — Bua na [[An Spáinn|Spáinne]] sa chluiche ceannais i [[UEFA Euro 2012|gCraobh Sacair na hEorpa 2012]].&lt;ref&gt;[http://au.eurosport.com/football/euro-2012/2012/spain-hammer-italy_sto3332724/story.shtml Eurosport]; [http://www.thenewstribe.com/2012/06/15/euro-2012-ireland-eliminate-as-spain-win-4-0/ The News Tribe]&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
[[Íomhá:Flame Olympique 2012 Dublin.JPG|mion|220px|Baile Átha Cliath, 6 Meitheamh 2012]]
* 30 Meitheamh — Ghlac [[Mohamed Morsi]] mionn oifige mar Uachtarán nua na hÉigipte.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2012/06/25/world/middleeast/mohamed-morsi-of-muslim-brotherhood-declared-as-egypts-president.html?pagewanted=all&amp;_r=0 ''The New York Times'']; [http://www.huffingtonpost.com/2012/06/24/egypt-election-results-morsi-president_n_1622133.html ''The Huffington Post'']&lt;/ref&gt;
* 18 Meitheamh — Bronnadh &quot;Saoirse Bhaile Átha Cliath&quot; ar [[Aung San Suu Kyi]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/0618/325428-aung-san-suu-kyi-to-get-freedom-of-dublin/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/aung-san-suu-kyi-ireland-dublin-public-event-concert-487477-Jun2012/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
* 31 Bealtaine — Reifreann in Éirinn maidir leis an mBille um an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht (An Conradh ar Chobhsaíocht, ar Chomhordú agus ar Rialachas san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta).&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/0601/323199-fiscal-treaty-referendum-count-to-begin/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/fiscal-compact-treaty/news/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2012: [[Páidí Ó Sé]], peileadóir agus bainisteoir

== [[2011]] ==

=== Samhain ===
* 11 Samhain — Insealbhaíodh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] ina uachtarán i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]].&lt;ref&gt;[http://www.irishcentral.com/news/inauguration-day-for-micheal-d-higgins-the-new-irish-president-133680768-237740161.html Irish Central]; [http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-15685380 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Deireadh Fómhair ===
* 27 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] ina naoú huachtarán ar [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/1029/308056-vote_tracker/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/poet-politician-and-the-ninth-president-of-ireland-michael-d-higgins-265884-Oct2011/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 22 Iúil — Maraíodh 77 duine in dhá ionsaí san [[An Iorua|Iorua]]: phléasc buama i lár [[Oslo]] agus lámhachadh 69 duine ag campa samhraidh ar Utøya.&lt;ref&gt;[http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 Ostlendingen]; [http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 sjtrem]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
[[Íomhá:Michelle Obama pours a pint of stout.jpg|mion|220px|[[Muine Gall]], 23 Bealtaine 2011]]
* 23 Bealtaine — Thug [[Barack Obama]] cuairt ar [[Muine Gall|Mhuine Gall]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/special-reports/2011/0524/301443-obamacoverage/ RTÉ]; [http://www.theguardian.com/world/2011/may/23/obama-visit-jubilation-moneygall ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;
* 23 Bealtaine — Stopadh eitiltí ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] de bharr luaithreamháin nuair a bhrúcht an [[bolcán]] Grímsvötn san [[An Íoslainn|Íoslainn]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/8534342/Iceland-volcano-airlines-clash-with-Government-over-ash.html ''The Telegraph'']; [http://www.flightglobal.com/news/articles/european-proceedures-cope-with-new-ash-cloud-357246/ Flightglobal]&lt;/ref&gt;
* 17 Bealtaine — Thug [[Eilís II]] cuairt ar Éirinn.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/0304/298354-queen/ RTÉ]; [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13425722 BBC]&lt;/ref&gt;
* 1 Bealtaine — D'fhógair uachtarán [[SAM]], [[Barack Obama]], gur mharaigh saighdiúirí Meiriceánacha [[Osama bin Laden]] sa [[an Phacastáin|Phacastáin]].&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/01/bin.laden.obit/ CNN]; [http://www.theguardian.com/world/2011/may/02/bin-laden-dead-war-al-qaida ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 11 Márta — Cailleadh na mílte i g[[crith talún]] agus [[tsunami]] sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/japan/111004/japan-culture-tsunami-earthquake-marriage-religion-work Global Post]; [http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2011/03/110314-japan-nuclear-power-plant-disaster/ National Geographic News]&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 10 Feabhra — Maraíodh seisear i dtimpiste eitleáin i [[Aerfort Chorcaí|gCorcaigh]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/0210/297553-cork/ RTÉ]; [http://www.irishexaminer.com/ireland/cork-plane-crash-report-due-in-days-256614.html ''Irish Examiner'']&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
[[Íomhá:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|mion|220px|Queensland, an Astráil, 10 Eanáir 2011]]
* 10 Eanáir — Maraíodh breis is 30 duine i dtuilte san [[Astráil]].&lt;ref&gt;[http://www.adelaidenow.com.au/ipad/brisbane-flood-alert-as-wivenhoe-threatens-to-spill-over/story-fn6t2xlc-1225985477271 Adelaide Now]; [http://www.heraldsun.com.au/archive/news/time-for-queensland-to-heal-bligh/story-e6frf7l6-1225994612338?nk=7d507cfe4f54437c05cc038c66b69b89 Herald Sun]&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Maraíodh Michaela Harte (iníon [[Mickey Harte]], bainisteoir fhoireann pheile Thír Eoghain) ar [[Oileán Mhuirís]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2011/jan/10/michaela-harte-died-mauritius-honeymoon ''The Guardian'']; [http://www.smh.com.au/world/honeymoon-bride-strangled-one-of-three-accused-in-a-strange-state-20110114-19qcv.html ''Sydney Morning Herald'']&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>j7cb2isvsocm01ws8q7mydoijkyeryp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Inis Córthaidh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2530</id>
    <revision>
      <id>1332333</id>
      <parentid>1246471</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3446" sha1="bv7oshh78krurbhvon1gv3jvaiicxro" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Baile i lár thuaisceart [[Contae Loch Garman|Chontae Loch Garman]] í '''Inis Córthaidh'''.&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/52445|title=Inis Córthaidh/Enniscorthy {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Tá daonra timpeall 11,000 ann. Tá an baile suite ar an [[Abhainn na Sláine|Sláine]], agus tá dhá dhroichead thar an abhainn sa bhaile. Tugtar Paróiste Naomh Seanan ar an dtaobh thoir den bhaile. Tá sé an dara baile is mó i gContae Loch Garman.

== Iompar ==
Tá seirbhís rialta báid ón [[An Bhreatain Bheag|mBreatain Bheag]] agus ón bh[[Frainc]] go Ros Láir i ndeisceart an chontae, timpeall 25 ciliméadar ón mbaile. Tá líne traenach as [[Baile Átha Cliath]] a leanann go [[Ros Láir]], a oscail ar [[16 Deireadh Fómhair]] [[1863]].&lt;ref&gt;{{cite web | teideal=Enniscorthy station | work=Railscot - Irish Railways | url=http://www.railscot.co.uk/Ireland/Irish_railways.pdf | accessdate=2007-09-07 | dátarochtana=2009-08-02 | archivedate=2007-09-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926042407/http://www.railscot.co.uk/Ireland/Irish_railways.pdf }}&lt;/ref&gt;

Ritheann an N11 (párt den bóthair Eoraipeach [[E1]]).

== Gnó ==
Tá tábhacht ag cur agus baint sútha talún i gContae Loch Garman, go háirithe timpeall Inis Córthaidh, maille le biatas siúicre, cruithneacht, eorna, agus tógáil eallach agus ba bhainne.

In Inis Córthaidh a thosaigh [[Grúdlann]] [[Letts]], agus tugadh athshaol don [[beoir|bheoir]] sin i riocht ''[[Killians]]'' sna 1990í. Bhíodh monarcha sceanra uair lámh leis an mbaile, agus tá gnó beag déanta potaí le plandáil fós ann. Tá monarcha doirse adhmaid Premium International, a thosaigh sna 1970í, fós ar an mbaile.

== Stair ==

=== Caisleáin Inis Córthaidh ===
[[Íomhá:EnniscorthyCastle.jpg|thumb|left|226px|An Caisleán in Inis Córthaidh, Co. Loch Garman]]
Tá caisleán i lár an bhaile, ar atógáil de chaisleán Normannach é don chuid is mó. Deirtear gur chum [[Edmund Spenser]] cuid den ''Faery Queene'' an fhaid a bhí cónaí air sa bhaile. Inniu is músaeim é an caisleán, ach dún sé i 2007 agus osclófaidh sé arís i samhradh 2009.

=== Cnoc Fíodh na gCaor ===

Bhí Inis Córthaidh páirteach in [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|Éirí Amach 1798]], agus troideadh [[Cath Chnoc Fíodh na gCaor]] lámh leis an mbaile.
[[Íomhá:800px-Enniscorthy.jpg|thumb|right|226px|Radharc ar Inis Córthaidh ó mhullach Chnoc Fíodh na gCaor]]

== Scoileanna ==
* Scoil Naomh Aodáin
* Scoil Naomh Sheanan
* Scoil Naomh Mhuire
* Gaelscoil Inis Córthaidh
* Scoil Speisialta Naomh Pádraig
* Coláiste Bríde
* CBS Inis Córthaidh
* Meánscoil Garman

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==
* [http://www.enniscorthy.ie/ec/ Suíomh gréasáin Chomhairle Baile Inis Córthaidh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116052621/http://www.enniscorthy.ie/ec/ |date=2007-11-16 }}
* [https://web.archive.org/web/20080509134245/http://www.enniscorthylinks.com/ Naisc Inis Córthaidh]
* [http://www.enniscorthyecho.ie/ Suíomh an nuachtáin áitiúil, ''The Enniscorthy Echo''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080526125246/http://www.enniscorthyecho.ie/ |date=2008-05-26 }}

[[Catagóir:Bailte i gContae Loch Garman]]</text>
      <sha1>bv7oshh78krurbhvon1gv3jvaiicxro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leictreon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2570</id>
    <revision>
      <id>1332357</id>
      <parentid>1300848</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5566" sha1="2pe810if9ebs3hftn97cr2rjwm9bzoj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Cáithnín‎}}
Sa bhfisic, is cáithnín fo-adamhach é '''an leictreon''' ([[An Ghréigis|Gréigis]]: ἤλεκτρον ''ḗlektron'' &quot;ómra&quot;), a léirítear go coitianta leis an tsiombail e−, a bhfuil lucht leictreach diúltach go bunúsach aige.

Níl comhpháirteanna ná fo-struchtúr ar bith ag an leictreon; i bhfocail eile, sainmhínítear go ginearálta é mar [[Buncháithnín|bhuncháithnín]]. I dteoiric na dteaghrán, deirtear gur teaghráin bhídeacha fuinnimh, seachas cáithníní, atá mar bhunaonaid ábhair sa chruinne. Tá [[Mais|mais]] ag an leictreon atá tuairim is 1836 oiread níos lú ná mais an [[Prótón|phrótóin]]. Is ionann [[Móiminteam uilleach|móiminteam uilleach]] (guairne) intreach an leictreoin agus luach leathshlánuimhreach in aonaid ħ, rud a chiallaíonn gur [[Feirmíón|feirmíón]] é. Tugtar [[Posatrón|posatrón]] ar a [[Frithcháithnín|fhrithcháithnín]]: tá sé comhionann ach amháin i gcás go bhfuil luchtanna aige - lena n-áirítear luchtanna leictreacha - de chomhartha eile. Nuair a imbhuaileann leictreon le posatrón, is féidir an dá cháithnín a dhíothú go hiomlán agus [[Fótón|fótóin]] ghámaradaíochta a tháirgeadh.

== Stair ==
Thug na [[An tSean-Ghréig|Sean-Ghréagaigh]] faoi deara gur mheall [[ómra]] rudaí beaga nuair a cuimlíodh é le fionnadh. Mar aon le [[tintreach]], tá an feiniméan seo ar cheann de na heispéiris is luaithe a thaifead an chine daonna le [[leictreachas]].&lt;ref&gt;Shipley, J. T. (1945). ''[https://archive.org/details/dictionaryofword00ship/page/133 Dictionary of Word Origins]''. The Philosophical Library. p. 133. ISBN 978-0-88029-751-6.&lt;/ref&gt; Ina thráchtas ''De Magnete'', sa bhliain 1600, chum an t-eolaí Sasanach [[William Gilbert]] na téarmaí leictreachas, fórsa leictreach, is aomadh leictreach roimh éinne eile, chun tagairt a dhéanamh do na substaintí sin a bhfuil airí cosúil le hairíonna ómra acu a mheallann rudaí beaga tar éis iad a chuimilt.&lt;ref&gt;Benjamin, Park (1898). ''[https://archive.org/details/cu31924004128686/page/n10 A history of electricity (The intellectual rise in electricity) from antiquity to the days of Benjamin Franklin]''. New York: J. Wiley, pp. 315, 484–85. ISBN 978-1-313-10605-4.&lt;/ref&gt; Díorthaítear ''leictreach'' agus ''leictreachas'' araon ón Laidin ''{{lang|la|ēlectrum}}'', a tháinig ón bhfocal [[An tSean-Ghréigis|Gréigise]] ar ómra, {{lang|grc|ἤλεκτρον}} (''{{lang|grc-Latn|ēlektron}}'').

Bhí [[﻿George Johnston Stoney]], fisiceoir [[Éireannach]], ar na chéad daoine a d’úsáid an focal ‘leictreon’ don chainníocht bhunúsach luchta a fhaightear sa [[Leictrealú|leictrealú]].&lt;ref&gt;Alex Keller: The Infancy of Atomic Physics. Hercules in His Cradle, Oxford University 1983. ISBN 0-19-853904-5&lt;/ref&gt;

Ba é Robert Millikan, [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]], agus a mhac léinn iarchéime ag an am, Harvey Fletcher, na chéad daoine a thomhais luach an luchta ar an leictreon.&lt;ref&gt;[http://www.rewardinglearning.org.uk/common/includes/microsite_doc_link.aspx?docid=2150-1 ﻿GCE Physics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305113827/http://rewardinglearning.org.uk/common/includes/microsite_doc_link.aspx?docid=2150-1 |date=2016-03-05 }} A2 1 (Irish) Sum06.indd&lt;/ref&gt; D’úsáid sé [[turgnamh]] cáiliúil ar a dtugtar an turgnamh ola-bhraonach. Fuair sé amach go bhfuil lucht dar luach −1.6 × 10&lt;sup&gt;−19&lt;/sup&gt;[[Cúlóm|C]] (nó an luach sin iolraithe faoi shlánuimhir éigin) ar bhraon ola a luchtaítear go leictreastatach.
[[File:J.J Thomson.jpg|thumb|upright|[[J. J. Thomson]]]]
[[File:Millikan.jpg|thumb|Millikan]]
== Foirmiú ==
Is í teoiric na [[Ollphléasc|hOllphléisce]] an teoiric eolaíoch is mó a nglactar léi chun na céimeanna tosaigh in éabhlóid na Cruinne a mhíniú.&lt;ref&gt;Lurquin, P.F. (2003). ''[https://archive.org/details/originsoflifet00paul/page/2 The Origins of Life and the Universe]''. Columbia University Press. p. 2. ISBN 978-0-231-12655-7.&lt;/ref&gt; Don chéad mhilleasoicind den Ollphléasc, bhí na teochtaí os cionn 10 billiún [[ceilvin]] agus bhí meánfhuinnimh os cionn 1 mhilliún [[Leictreonvolta]] ag fótóin. Bhí na fótóin seo fuinniúil a dhóthain le go bhféadfaidís imoibriú lena chéile chun  leictreoin is posatróin a dhéanamh. Ar an gcaoi chéanna, chuir dís posatrón-leictreon deireadh lena chéile agus d'astaithe siad fótóin fuinniúla.

: [[Fótón|γ]] + γ ↔ [[Posatrón|e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;]] + e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;

Coinníodh cothromaíocht idir leictreoin, posatóin agus fótóin le linn na céime seo d'éabhlóid na Cruinne. Tar éis 15 soicind a bheith caite, áfach, thit teocht na cruinne faoi bhun na tairsí ina bhféadfadh foirmiú leictreon-positron tarlú.  Chuir an chuid is mó de na leictreoin agus na posatrón a tháinig slán deireadh lena chéile, ag scaoileadh gámaradaíochta a d'aththéigh an chruinne go hachomair.&lt;ref&gt;Silk, J. (2000). ''The Big Bang: The Creation and Evolution of the Universe'' (3ú heag.). Macmillan. pp. 110–112, 134–137. ISBN 978-0-8050-7256-3.&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html Of the &quot;Electron&quot;, or Atom of Electricity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050808081957/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html |date=2005-08-08 }} - le G. J. Stoney, Philosophical Magazine, Series 5, Vol 38, l. 418-420, 1894

[[Catagóir:Ceimic]]
[[Catagóir:Fisic núicléach]]</text>
      <sha1>2pe810if9ebs3hftn97cr2rjwm9bzoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foclóirí Gaeilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2604</id>
    <revision>
      <id>1332307</id>
      <parentid>1322388</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30647" sha1="6si4px6ejhia1ncol0sleqw7ucd93d3" xml:space="preserve">Ní liosta críochnúil é seo a leanas.
[[Íomhá:Focal.ie.gif|mion|255x255px|[http://www.focal.ie/ga/ focal.ie suíomh]]]

== Láithreáin gréasáin ==

* [[Focloir.ie|foclóir.ie]]  [https://www.focloir.ie/ suíomh]
* [[téarma.ie]]  [https://www.tearma.ie/ suíomh]
* [[teanglann.ie]]   [https://www.teanglann.ie/ suíomh]
* [[potafocal.com]]   [http://www.potafocal.com/beo suíomh]
* [[gaois.ie]]  [https://www.gaois.ie/ suíomh]
* [[aistriulitriochta.ie]]  [https://www.aistriulitriochta.ie/ suíomh]
* [[Litreoir]], [[gramadóir]], [[teasáras]], inneall aistriúcháin, srl: féach ar [https://cadhan.com/ cadhan.com] ([https://cadhan.com/gramadoir/foirm.html suíomh])
* focal.ie  [http://www.focal.ie/ga/ suíomh]

== Foclóirí aonteangacha Gaeilge ==

* [[Mícheál Ó Cléirigh|Ó Cléirigh, Micheál]]. 1643. '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'''.'' [[Leuven|Lobháin]].
* [[Seoirse Mac Clúin|Mac Clúin, Seoirse]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3077&amp;fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3078 Iml. II])
* [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar líne] (4045 lch).
* [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]].
* [[Foras na Gaeilge|Foras Teanga, An]]. 1991. '''''[[An Foclóir Beag]]''': Gaeilge-Gaeilge.'' Athchló. [[Baile Átha Cliath]]: [[An Gúm]]. ISBN 1-85791-364-7
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Le teacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|teideal=Eolas Ginearálta Foclóir Stairiúil na Gaeilge|údar=Acadamh Ríoga na hÉireann|dáta=|work=www.ria.ie|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829172904/https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt; '''''[[Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge]]'''''.
** [[Éamonn Ó hÓgáin|Ó hÓgáin, Éamonn]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:02&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:12&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Leaslaoi Lúcás|U. Lúcás, Leaslaoi]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:22&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Nic Phaidin, Caoilfhionn]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:32&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Diarmuid Ó hAirt|Ó hAirt, Diarmuid]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:42&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Úna M. Uí Bheirn|Uí Bheirn, Úna M.]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:52&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Máirtín Ó Cadhain|Ó Cadhain, Máirtín]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne])
* [[Breandán Ó Buachalla|Ó Buachalla, Breandán]]; [[James McCloskey|McCloskey, James]] ⁊ [[Cathal Goan|Goan, Cathal]] (eag.). 2017. '''''Cnuasach Chléire'''''. BÁC: [[IALBÁC]]. (iv + 367 lch) [https://shop.dias.ie/product/cnuasach-chleire/]
* [[Pádraig Ó Mianáin|Ó Mianáin, Pádraig]] (eag.). 2025. '''''[[An Foclóir Nua Gaeilge]]'''''. [[Foras na Gaeilge]]. ([https://www.focloir.ie/ga/ ar líne])

== Teasárais Gaeilge ==

* [[Breandán Ó Doibhlin|Ó Doibhlin, Breandán]]. 1998. '''''Gaoth an fhocail''': foclóir analógach.'' BÁC: [[Coiscéim]].

* [[Seán Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, Seán]]. 2003. '''''Focail i bhfócas''': foclóir comhchiallach dátheangach.'' [[Binn Éadair]]: Coiscéim. (508 lch)

* [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin]]. 2006. '''''Líonra Séimeantach na Gaeilge'''.'' Foilsithe [https://web.archive.org/web/20190421014701/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/lsg-1.001.pdf ar líne]. (977 lch)
* [[Gary Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Teasáras gearr na Gaeilge''' (Gaelic-English mini-thesaurus).'' BÁC: [[ForSai]].
* [[Dolores Stewart|Stewart, Dolores]]. 2012. '''''Ó Fhocal go Focal''': ceárta na filíochta''. BÁC: Coiscéim. (237 lch)
* [[Nicholas Williams|Williams, Nicholas]]. 2023. '''''Stórchiste''': Teasáras Aibítreach na Gaeilge''. [[Dùn Dèagh]]: [[Evertype]]. (613 lch)
* Bannister, Garry. 2023. '''''Teasáras Gaeilge-Béarla'''''. BÁC: [[New Island]]. (1,038 lch)

== Foclóirí canúnacha ==
==== Ilchanúnach: ====

* [[Diarmaid Ó Muirithe|Muirithe, Diarmaid Ó]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8
* [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (Contaetha Chiarraí, Dhún na nGall, na Gaillimhe, [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]], na [[Contae na Mí|Mí]], Phort Láirge, agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]])

==== [[Contae Chiarraí]]: ====

* [[Seoirse Mac Clúin|Clúin, Seoirse Mac]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3077&amp;fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3078 Iml. II])
* [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar Líne] (4045 lch).
* [[Stiofán Ó hAnnracháin|Annracháin, Stiofán Ó h–]]. 1964. '''''Caint an [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|Bhaile Dhuibh]]'''''. BÁC: [[An Clóchomhar]].
* [[Éamonn Ó hÓgáin|Ógáin, Éamonn Ó h–]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]]'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne |date=2019-08-29 }}
* [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Phaidin, Caoilfhionn Nic]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó [[Uíbh Ráthach]]'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach |date=2019-08-29 }}

==== [[Contae Chill Chainnigh]]: ====

* [[Séamus Moylan|Moylan, Séamus]]. 1996. '''''The Language of Kilkenny''': Lexicon, Semantics, Structures''. BÁC: [[Geography Publications]]. ISBN 0-906602-70-X (~3,000 ceannfhocal, idir Bhéarla agus Gaeilge&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Book Reviews|url=https://doi.org/10.1080/01434639908666370|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|date=1999-01-01|issn=0143-4632|pages=70–87|volume=20|issue=1|doi=10.1080/01434639908666370|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;)

==== [[Contae an Chláir]]: ====

* [[Críona Ní Gháirbhith|Gháirbhith, Críona Ní]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir''': Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [https://web.archive.org/web/20210423013605/http://www.coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html]

==== [[Contae Chorcaí]]: ====

* [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|Institiúid Ard-Léighinn Bhaile Átha Cliath]].
* [[Breandán Ó Buachalla|Ó Buachalla, Breandán]]; [[James McCloskey|McCloskey, James]] ⁊ [[Cathal Goan|Goan, Cathal]] (eag.). 2017. '''''Cnuasach [[Cléire|Chléire]]'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]]. (iv + 367 lch) [https://shop.dias.ie/product/cnuasach-chleire/]
* [[David J Webb|Webb, David J]]. 2018 (2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; eag.). [https://corkirish.wordpress.com/2018/03/04/the-latest-version-of-my-dictionary/ Foilsithe ar líne] (533 lch).

==== [[Contae an Dúin]]: ====

* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as an Dún''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch)

==== [[Contae Dhún na nGall]]: ====

* [[Leaslaoi U. Lúcás|Lúcás, Leaslaoi U.]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as [[Ros Goill]]'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill |date=2019-08-29 }}
* [[Úna M. Uí Bheirn|Bheirn, Úna M. Uí]] 1989. '''''Cnuasach Focal as [[Teileann]]'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann |date=2019-08-29 }}

==== [[Contae na Gaillimhe]]: ====

* [[Tomás de Bhaldraithe|Bhaldraithe, Tomás de]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh |date=2019-08-29 }}
* [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of [[Iorras Aithneach]], County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/]
* [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* [[Máirtín Ó Cadhain|Cadhain, Máirtín Ó]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne])

==== [[Contae Lú]] ⁊ na Contaetha máguaird: ====

* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch; an dara heagrán )

==== [[Contae Phort Láirge]]: ====

* [[Diarmuid Ó hAirt|Airt, Diarmuid Ó h–]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach |date=2019-08-29 }}

== Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile ==

* {{bratach|Brittany}} [[John Toland|Toland, John]]. 1726. '''''Vocabularium Armorico-Hibernicum'''''. Sa chnuasach ''A Collection of Several Pieces of Mr. John Toland ... Volume I'', lch 204–219. [[Londain]]: J. Peel. [https://archive.org/details/bim_eighteenth-century_works-a-collection-of_toland-john_1726_1/page/212/mode/2up]
* {{bratach|Scotland}} [[Gordon Mac Gill-Fhinnein|Mac Gill-Fhinnein, Gordon]]. 1966. Gluais Gaeilge-Gàidhlig in '''''Gàidhlig Uidhist a Deas'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (Thart faoi 2000 focal&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;) [https://books.dias.ie/index.php?main_page=product_info&amp;cPath=8_37&amp;products_id=84]
* {{bratach|Brittany}} [[Loeiz Andouard|Andouard, Loeiz]] ⁊ [[Éamon Ó Ciosáin (fear léinn)|Ó Ciosáin, Éamon]]. 1987. ''[[Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg / '''Foclóir Gaeilge-Briotáinis''']]''. [[Mouladurioù Hor Yezh]] &lt;small&gt;[&lt;nowiki/&gt;[[:br:Mouladurioù Hor Yezh|br]]]&lt;/small&gt; (xiii+212 lch).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Review of Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|journal=[[Comhar]]|issn=0010-2369|pages=lch 37|volume=46|issue=8|doi=10.2307/20556311|author=[[Henri Leperlier]]|year=1987|month=Lúnasa}}&lt;/ref&gt;
* {{bratach|Brittany}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2010. ''Geriadur-Chakod Brezhoneg-Iwerzhoneg / '''Foclóir Póca Gaeilge-Briotáinis'''''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. (xxi+278+ix+146 lch) [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/141-dico-de-poche-bilingue-irlandaisbreton-bretonirlandais.html]
* {{bratach|Scotland}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch)
* {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014702/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (198 lch)
* {{bratach|Wales}} [[Joe Mitchell|Mitchell, Joe]]. 2017. ''[[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Geiriadur Cymraeg ~ Gwyddeleg / '''Foclóir Breatnais ~ Gaeilge''']]''. [[An Bhreatain Bheag]]: [[Gwasg Gwaelod yr Ardd]]. (v+229+xxiii lch)&lt;!--[https://www.cantamilvintage.com/cynnyrch/geiriadur-cymraeg-gwyddeleg/?lang=cy]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--&gt;[https://web.archive.org/web/20210729173252/http://www.geiriadurgwyddeleg.com/ga.php]
* {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] ⁊ [[Phil Kelly|Kelly, Phil]] 2021. ''Lioar Raaghyn / '''[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]''' / Phrase Book''. [https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf Foilsithe ar Líne]. (1625 lch)

== Foclóirí Gaeilge agus Béarla ==
=== Foclóirí Gaeilge–Béarla ===

* [[Edward Lhuyd|Lhuyd, Edward]]. 1707. '''''Foclóir Gaoidheilge-Shagsonach''': A Comparative Vocabulary of the Original Languages of Britain and Ireland'' in ''Archaeologia Britannica.'' [[Oxford]].
* [[Tadhg Ó Neachtain|Ó Neachtain, Tadhg]]. 1739. '''''Foclóir Gaedhil-bhéarlach'''.'' Lámhscríbhinn neamhfhoilsithe.
* [[Seán Ó Briain (foclóirí)|O'Brien, J.]] 1768. '''''Focalóir Gaoidhilge-Sax Bhéarla''', or an Irish-English Dictionary''. [[Páras]]. An dara heagrán, 1832.
* [[Thomas de Vere Coneys|Coneys, Thomas de Vere]]. 1849. '''''Foclóir Gaoidhilge-Sacs-Béarla''','' ''nó an'' ''Irish-English Dictionary''. Baile Átha Cliath.
* [[Éadbhard Ó Raghallaigh|O’Reilly, Edward]]. 1864. '''''An Irish-English Dictionary''' with copious quotations from the most esteemed ancient and modern writers, to elucidate the meaning of obscure words, and numerous comparisons of Irish words with those of similar orthography, sense, or sound in the Welsh and Hebrew languages.'' With a supplement containing many thousand Irish words, with their interpretations in English, collected throughout Ireland, and among ancient unpublished manuscripts by [[John O'Donovan]]. Baile Átha Cliath: James Duffy.
* [[Íomhá:An_Irish-English_dictionary,_being_a_thesaurus_of_words,_phrases_and_idioms_of_the_modern_Irish_language,_with_explanations_in_English.djvu|mion|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' [[Pádraig Ua Duinnín|Uí Dhuinnín]], eagrán 1904]][[Pádraig Ua Duinnín|Dinneen, Patrick S.]] 1927. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]''', An Irish-English Dictionary, being a thesaurus of the words, phrases, and idioms of the modern Irish language.'' New edition, revised and greatly enlarged. Reprinted with editions in 1934. Baile Átha Cliath: [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]].
* [[Ernest Gordon Quin|Quin, E.G]]. (Eag.). 1913-1976. '''''[[Dictionary of the Irish Language]]''': Based Mainly on Old and Middle Irish Materials''. BÁC: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (632 lch)  [https://www.dil.ie/ Leagan athchóirithe ar líne].
* [[Niall Ó Dónaill|Ó Dónaill, Niall]]. 1977. '''''Foclóir Gaeilge-Béarla'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
* [[Diarmaid Ó Muirithe|Ó Muirithe, Diarmaid]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8
* [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/]
* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch)
* [[Críona Ní Gháirbhith|Ní Gháirbhith, Críona]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir: Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla'''''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210423013605/http://www.coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html |date=2021-04-23 }}
* [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. ARÉ: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as [[Contae an Dúin|an Dún]]''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch)

=== Foclóirí Béarla–Gaeilge ===

* [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Ó Beaglaoich, Conchubhar]] ⁊ [[Aodh Buí Mac Cruitín|Mac Cruitín, Aodh Buidhe]]. 1732. ''The English-Irish Dictionary: '''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge|Foclóir Béarla-Gaoidheilge]]'''.'' [[Páras]].
* [[Tadhg Ó Coinnialláin|Ó Coinnialláin, Tadhg]]. 1814. '''''An English-Irish Dictionary''' intended for the use of schools.'' Baile Átha Cliath.
* [[Daniel Foley|Foley, Daniel]]. 1855. '''''An English-Irish dictionary''' intended for the use of students of the Irish language.'' Baile Átha Cliath.
* [[Edmund Fournier d'Albe|Fournier d'Albe, Edmund E]]. 1903. '''''An English-Irish Dictionary and Phrase Book'''.'' Baile Átha Cliath.
* [[Timothy O'Neill Lane|O'Neill Lane, Timothy]]. 1904. '''''Lane's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath.
* [[Láimhbheartach Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, L.]] 1911. '''''English-Irish Phrase Dictionary'''''. Baile Átha Cliath: M.H. Gill &amp; Son, Ltd, 1911.
* Mac Cionnaith, L. 1935. '''''Foclóir Béarla agus Gaedhilge''': English-Irish dictionary.'' Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foilseachán Rialtais.
* [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1959. '''''English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
* [[Mícheál Ó Siochfhradha|Ó Siochfhradha, Mícheál]]. 1971. '''''Learner's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Comhlacht Oideachais na hÉireann.
* [[Garry Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Kiss my…! Póg mo thóin'''. Dictionary of English-Irish slang''. [[Stigh Lorgan]]: New Island. (céad-foilsithe 1999 le For Sai, eagrán méadaithe 2016). ISBN 978-1-84840-521-9
* [[Foras na Gaeilge]]. 2012. '''''[[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge]]'''.'' [http://www.focloir.ie/ga/ Foilsithe ar líne]

=== Foclóirí Béarla–Gaeilge agus Gaeilge-Béarla ===

* Rialtas na hÉireann. 1986. '''''Foclóir Póca'''.'' Baile Átha Cliath: An Gúm.
* [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1995. '''''Collins Gem Irish dictionary''': English-Irish Irish-English.'' [[Glaschú]]: HarperCollins. ISBN 0-00-470753-2
* [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1997. '''''Collins Pocket Irish dictionary''': English-Irish Gaeilge-Bearla.'' Glaschú: HarperCollins. ISBN 0-00-470765-6
* [[Ó Cróinín|Ó Cróinín, Breandán]]. 1999. '''''Oxford Irish minidictionary''': Béarla-Gaeilge Gaeilge-Béarla.'' Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860227-8
* [[Davidovic Mladen|Mladen, Davidovic]]. 2000. '''''Irish-English/English-Irish Dictionary and Phrasebook'''''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. ISBN 0-87052-110-1

== Foclóirí Gaeilge agus teangacha eile ==
{{Féach freisin|#Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile}}
* [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]] [[Risteard Pluincéad|Pluincéad, Risdeard]]. 1662. ''Vocabularium Latinum et Hibernum / '''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge|Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'''.'' [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú].
* [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]]{{bratach|England}} [[Proinsias Bhailís|Bhailís, Proinsias]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtan|Ó Neachtuin, Tadhg]]. 1730. ''Dictionarium, Latino Anglo Hibernicum / '''Focloir Laidnbhearlghaoidhilge'''''. [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_3_1_13/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú].
* {{bratach|Germany}} [[Franz Nikolaus Finck|Finck, Franz Nikolaus]] (1899). '''''Die araner mundart: ein beitrag zur erforschung des westirischen. Zweiter band.''''' '''''Wörterbuch.''''' Marburg: N. G. Elwert'sche Verlagsbuchhandlung. (249 lch) [https://de.wikisource.org/wiki/Die_araner_mundart/W%C3%B6rterbuch][https://archive.org/details/diearanermundart00fincuoft]
* {{bratach|France}} [[Risteárd de Hae|Ae, Risteárd de h–]]. 1952. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'''.'' Baile Átha Cliath: [[Oifig an tSoláthair]]. (440 lch)
* {{bratach|France}} [[Joseph Vendryes|Vendryes, Joseph]], [[Édouard Bachellery|Bachellery, É.]], ⁊ [[Pierre-Yves Lambert|Lambert, Pierre-Yves]]. 1959-1996 (nár críochnaíodh)''. '''Lexique étymologique de l'irlandais ancien'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]; [[Páras]]: CNRC Éditions.
* {{bratach|Germany}} [[Thomas Feito Caldas|Feito Caldas, Thomas]] ⁊ [[Clemens Schleicher|Schleicher, Clemens]]. 1999. '''''Wörterbuch Irisch-Deutsch''': Mit einem deutsch-irischen Wortindex''. Tübingen: [[Buske]]. (573 lch) [https://buske.de/worterbuch-irisch-deutsch.html]
* {{bratach|Germany}} [[Gavin Falconer|Falconer, Gavin]]. 2000. '''''Stór Focal Gearmáinise''' / Irische Vokabeln''. Cambridge, [[Ontario]]: In parentheses Publications. (127 lch) [https://web.archive.org/web/20190427122948/http://www.yorku.ca/inpar/language/StorFocal.pdf Foilsithe ar líne]
* {{bratach|Russia}} [[Alexey Shibakov|Shibakov, Alexey]]. 2002, 2ú Eag: 2006. ''Ирландско-Русскийсловар ('''Foclóir Gaeilge-Rúisis''')''. [https://web.archive.org/web/20120417085909/http://booksbooksbooks.ru/download/Irish-Russian_Chibakov.pdf Foilsithe ar líne] (363 lch). [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ Leagan athnuaite ar líne] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;
* {{bratach|Spain}} [[David Barnwell|Barnwell, David]], [[Pádraig Ó Domhnalláin]] ⁊ [[Carmen Rodríguez Alonso]]. 2009. ''Diccionario Irlandés-Español / '''Foclóir Gaeilge-Spáinnise'''''. BÁC: Coiscéim. (368 lch) (2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; eag. [https://www.evertype.com/books/dictionary-ga-es.html 2022])
* {{bratach|France}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2009. '''''Foclóir Póca Gaeilge-Fraincis''' / Dico de Poche Français-Irlandais''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/149-dico-de-poche-bilingue-irlandaisfrancais-francaisirlandais.html]
* {{bratach|Germany}}{{bratach|England}} [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* {{bratach|Germany}} [[Hans Saffer|Saffer, Hans]]. 2017. '''''Taschenwörterbuch Irisch'''''. Folsithe go neamhspleách. (160 lch)

== Foclóirí Ghaeilge na hAlban ==

* [[Edward Dwelly|Dwelly, Edward]]. 1911. '''''Faclair Gàidhlig gu Beurla''' le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary'' (10ú clóbhualadh). [[Dún Éideann]]: Birlinn Limited. ISBN 1874744041.
* [[Malcolm Maclennan|Maclennan, Malcolm]]. 1925. '''''A pronouncing and etymological dictionary of the Gaelic language''': Gaelic-English English-Gaelic.'' [[Dún Éideann]]: John Grant.
* [[Neil MacAlpine|MacAlpine, Neil]], ⁊ [[John Mackenzie|Mackenzie, John]]. 1943. '''''A pronouncing Gaelic-English Dictionary''''' agus '''''An English-Gaelic Dictionary'''.'' [[Glaschú]]: Alexander MacLaren &amp; Sons.
* [[R. W. Renton|Renton, R. W]]. ⁊ [[J. A. MacDonald|MacDonald, J. A.]] 1994. '''''Scottish Gaelic-English/English-Scottish Gaelic Dictionary'''.'' [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. (Bunfhoilsitheoir: [[Gairm Pubs]], [[Glaschú]], 1979). ISBN 0-7818-0316-0
* [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch)
* [[Fañch Bihan-Gallic|Bihan-Gallic, Fañch]]. 2024. '''''[[Faclair Gàidhlig na Fantasachd]]'''''. 

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.dictionaryportal.eu/ga/ctlg/?metaLang=ga Tairseach Eorpach na bhFoclóirí]
* Liosta de chuid an [[Sabhal Mòr Ostaig|Sabhail Mòr Ostaig]] d'[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/focloiri/ Fhoclóirí ar Líne]
* [http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/#ulaidh_thoir Suíomh Chiaráin Uí Dhuibhín]
* [http://multidict.net/multidict/?sl=ga Foclóirí Gaeilge trí Multidict]
* [http://www.focal.ie/ FOCAL.IE]
* [http://www.csis.ul.ie/focloir/ An Foclóir Beag] ar líne&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.csis.ul.ie/focloir/|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2010-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212025006/http://www.csis.ul.ie/focloir/|archivedate=2010-12-12}}&lt;/ref&gt;
* [https://cadhan.com/ An Cadhan Aonair]
* [http://www.intergaelic.com/gd-ga/trans/ Intergaelic] – Foclóir Gaeilge/Gàidhlig/Gaelg
* [http://www.lexicelt.org/geiriadur/geiriadur.aspx?lang=ga Lexicelt] - Áis foghlaimthe na [[An Bhreatnais|Breatnaise]]
* [http://www.dil.ie/ eDIL]
* [http://focloir.com/?lang=ga Foclóir Gaeilge] &lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://focloir.com/?lang=ga|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga|archivedate=2018-08-25}}&lt;/ref&gt; L.S. Gógan
* [https://www.yoran-embanner.com/ Yoran Embanner] Siopa Leabhar
* Suíomh do lucht labhartha na Rúisise atá ag foghlaim na Gaeilge: [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ irish-russian.net] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{Foclóirí na Gaeilge}}

{{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge}}
[[Catagóir:Foclóirí Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Liostaí]]
[[Catagóir:Foclóirí de réir teanga|Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóirí|Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóireacht]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]</text>
      <sha1>6si4px6ejhia1ncol0sleqw7ucd93d3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cathair na Mart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2667</id>
    <revision>
      <id>1332187</id>
      <parentid>1311094</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3996" sha1="a0fljzodw5xexhpdnt1wrrjywgw8zxw" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is [[baile]] í '''Cathair na Mart''' ([[Béarla]]: ''Westport'' agus ''Cahernamart'') atá in iarthar [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]]. Gar do [[Cuan Mó|Chuan Mó]] atá an baile.  [[Íomhá:Public artwork, The Fairgreen, Westport - Cathair na Mart - geograph.org.uk - 2069183.jpg|clé|mion|236x236px|Fairgreen]]
== Stair ==
Tógadh Teach Chathair na Mart ar dtús ag Richards Cassels, [[Ailtireacht|ailtire]] [[Gearmánach|Gearmáinis]], sna 1730idí. Tá  doinsiúní an caisleán Uí Máille fós ann inniu. 

Is baile neamhchoitianta í Cathair na Mart in Éirinn, mar is baile pleanáilte í.  Rinne [[James Wyatt]], ailtire cáiliúil Sasanach, plean don bhaile sna 1780idí. Chríochnaigh sé Teach Chathair na Mart, baile don Marquess den Sligeach. Ba le muintir Browne an teach le fada an lá, agus tá sé scailte don phobal óna [[1960idí]].
[[Íomhá:Westport House2.jpeg|clé|mion|177x177px|Teach Chathair na Mart]]
Cuireadh Teach Chathair na Mart ar an margadh i mí Feabhra 2016 agus luach €10m luaite leis. Is le comhlacht áitiúil gnó faoi úinéireacht mhuintir Hughes atá sé anois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Comhaontú maidir le díol Theach Chathair na Mart|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0127/848131-comhaontu-maidir-le-diol-theach-chathair-na-mart/|date=2017-01-27|language=ga}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Matt-Molloy-pub.JPG|clé|mion|236x236px|Tá teach tábhairne ag Matt Molloy (as &quot;[[The Chieftains]]&quot;) ar Sráid an Droichead]]
== Cultúr ==
Tugtar an t-ainm &quot;Covies&quot; ar na daoine áitiúla. Bhí an chanúint &quot;Covey&quot; ann .. Go dtí an lá seo, tugann daoine in aice Cathair na Mart ([[Caisleán an Bharraigh]] san áireamh) an t-ainm &quot;Covey&quot; ar dhuine as an mbaile.

Tá teach tábhairne ag Matt Molloy (as &quot;[[The Chieftains]]&quot;) ar Sráid an Droichead, i gcroí an bhaile.
== Féilte ==
Tá roinnt féile ar siúl i rith na bliana:

* Feabhra: '''Seachtain Sláinte Cathair na Mart'''  
* Meitheamh: '''Féile Capall agus Pónaí Cathair na Mart'''.&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/132920|title=Cathair na Mart/Westport {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; 
* Meitheamh: '''Féile Iascaireacht Slaite Farraige'''. Tá cáil idirnáisiúnta ar an fhéile. 
* Iúil:  '''oilithreacht go Cruach Phádraig'''. Téann timpeall 15,000  go dtí barr an chnoic ar Dhomhnach na Cruaiche. 
* Meán Fómhair:  '''Féile na hEalaíon'''.
* Deireadh Fómhair:   '''Féile Bia Farraige Cathair na Mart'''. 

[[Íomhá:Westport skyline.jpg|thumb|Radharc: [[Cruach Phádraig]] (ar chlé) agus [[Oileán Clár]] (ar dheis).]]
== Na Meáin Chumarsáide ==
Tá  nuachtán seachtainiúil saor in aisce ann, an [[Mayo News]], a bunaíodh sa bhliain 1892.  

== Turasóireacht ==
Radharcanna is mó a mheallann daoine chun Cathair na Mart. I gcóngar: [[Conamara]], [[Oileán Acla]], [[Cuan Mó]] agus [[Cruach Phádraig]]. 

Tá cúrsa gailf le 18 poill ag Cathair na Mart.

Tá Cathair na Mart nasctha le Plougastel Daoulas sa Fhrainc agus Aror sa Chéinia

[[Íomhá:Holy Trinity Church, Westport July 2006.jpg|mion|Holy Trinity ([[Eaglais na hÉireann]]), sráid Newport,  1872 le Sir Thomas Newenham Deane.]]

== Religiún ==
Tá dhá séipéal i gCathair na Mart, Séipéil Holy Trinity ([[Eaglais na hÉireann]]) agus Séipéil Naomh Muire ([[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]]). Bhí séipéal Modhach sa bhaile, ach is [[bialann]] é anois.

== Daoine ==
An tAthair [[Micheál Mac Gréil]], SJ

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.westporttourism.com Turasóireacht Chathair na Mart]
* [https://web.archive.org/web/20070703050608/http://www.destinationwestport.com/ Suíomh Turasóireachta]
* [http://www.mayonews.ie An Mayo News]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo]]
[[Catagóir:Cathair na Mart]]</text>
      <sha1>a0fljzodw5xexhpdnt1wrrjywgw8zxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iomáint</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2821</id>
    <revision>
      <id>1332336</id>
      <parentid>1299612</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11861" sha1="b6oqc9kikr6hep91ujpldgho9hau3rm" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Spórt}}

[[Íomhá:Hurling Ball and Hurley.JPG|deas|300px|mion|[[Camán]] agus [[sliotar]].]]
Cluiche foirne atá san '''iomáint''' (nó '''iománaíocht''') ina mbaintear feidhm as maide ar a dtugtar [[camán]] agus liathróid ar a dtugtar [[sliotar]]. Tá bunús réamhstairiúil ag an spórt, a imrítear in [[Éire|Éirinn]] den chuid is mó, agus deirtear go bhfuil sé ar cheann de na cluichí foirne is sciobtha ar domhan. Ceann de [[Na Cluichí Gaelacha|na cluichí Gaelacha]] atá ann, agus is é an [[Cumann Lúthchleas Gael]] a eagraíonn an spórt. Tugtar an [[camógaíocht|chamógaíocht]] ar an leagan den chluiche a imríonn mná.

Is é cuspóir an chluiche ná níos mó pointí a bhaint amach ná an taobh eile. Faightear pointe nuair a thiomáintear an sliotar idir cuaillí na foirne eile. Tá trastomhas 65[[milliméadar|mm]] (2.55 [[orlach]]) ag an sliotar agus tá sé clúdaithe le leathar. As adhmad na fuinseoige a dhéantar an camán agus bíonn sé idir 26–40 orlach i leith. Bíonn ceann leata air ar a dtugtar bas. Tá an bas níos mó ar chamán an chúl báire, chun go mbeidh sé nó sí ábalta an sliotar a stopadh. Nuair a bhuailtear an sliotar, is féidir é a thiomáint ag 150 ciliméadar san uair agus suas go 100m ar fhad.

Tá baint ag an iomáint le [[camanachd]] nó ''iomain'', cluiche a imrítear in [[Albain]] den chuid is mó.

==Ainmneacha ar an Spórt==
Tá réimse leathan ainmneacha a thugtar ar an gcluiche sa Ghaeilge.
* iomáint / iomáin / iománaíocht
* ag bualadh báire / báireoireacht / ag imirt báire / ag báire
* camánacht 
* ag lúbadh na fuinseoige
* cluiche lúibe (is liathróide)
* hurláil

== Stair ==
Cuireadh cosc ar iománaíocht a imirt faoi Reachtanna Chill Chainnigh sa 14ú haois..&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.erc.ie/documents/g2leabhransamplach2015.pdf|teideal=Amlíne Iománaíochta|údar=erc.ie|dátarochtana=2023|archivedate=2023-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230218202831/https://www.erc.ie/documents/g2leabhransamplach2015.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Rialacha ==
[[Íomhá:Gaelic football pitch diagram.svg|clé|200px|thumb|An pháirc.]]
=== An pháirc imeartha ===
Tá an pháirc imeartha 140 [[méadar]] (153 [[slat]]) ar fhad, le péire cuaillí ar gach taobh. Tá cuma &quot;H&quot; ar na cuaillí, ar nós cuaillí [[rugbaí]] ach tá líon ag a mbun mar atá i [[sacar]]. Tá na cuaillí 6.4 méadar (7 slat) óna chéile, agus tá an cuaille trasna 2.13 méadar (7 d[[troigh]]) os cionn na talún. Tá línte trasna na páirce ag 13 méadar, 20 méadar agus 65 méadar ó na cúl-línte. Is í an pháirc imeartha céanna a úsáidtear i bpeil Ghaelach.

=== Na foirne ===
Tá cúig imreoir déag i ngach foireann, agus úsáidtear an leag amach céanna i gcónaí. Tá cúl báire amháin (uimhir 1), seisear cosantóir (uimhreacha 2-7), beirt imreoir lár-pháirce (uimhreacha 8 agus 9) agus seisear ionsaitheoir (uimhreacha 10-15). Bíonn an cúl báire gléasta i ndath difriúil ó na himreoirí eile. Tá cúigear fear ionaid déag (uimhreacha 16 agus ar aghaidh), agus is féidir cúigear a úsáid in aon chluiche amháin.

=== An liathróid ===
[[Íomhá:ClubIomana.JPG|280px|thumb|right|Craobh Iomána Sóisir B Cathair [[CLG Coiste Luimneach|Luimnigh]], [[CLG Áth an Mhuilinn (Luimneach)|Áth an Mhuilinn]] i gcoinne [[CLG Tobar Phádraig|Tobar Phádraig]] sa chluiche leathcheannais, 28ú Lúnasa 2004.]]
Chun an sliotar a bhogadh ó áit amháin go dtí áit eile, is iad na rudaí atá ceadaithe ná:
* Ag tabhairt buail (nó ''poc'') leis an gcamán
* Ag déanamh ''pas boise'' (nó pas láimhe) leis an lámh
* Ag ciceáil (tá sé ceadaithe, ach níl sé ró-éifeachtúil)

Is iad na rudaí nach bhfuil ceadaithe ná:
* Ag piocadh na liathróide go díreach ón dtalamh
* Ag caitheamh na liathróide
* Ag rith níos mó ná ceithre choiscéim gan pasáil nó preab a dhéanamh ar an gcamán
* Ag gabháil na liathróide trí huaire i ndiaidh a chéile gan tadhall leis an talamh
* Ag caitheamh na liathróide ó lámh amháin go dtí an lámh eile
* Ag caitheamh nó ag tabhairt pas boise isteach sa chúl
* Ag caitheamh an chamáin
* Ag déanamh scór nuair a bhfaigheann an ionsaitheoir an liathróid istigh sa chearnóg

=== Ag scóráil ===
Déantar pointe nuair a thiomáintear an sliotar idir chuaillí an taoibh eile. Buaitear cúl, le luach trí phointe (nó cúilíní), nuair a chuirtear an sliotar faoin gcuaille trasna. Léiríonn an moltóir brat glas nuair atá cúl déanta. Buaitear pointe amháin (cúilín) nuair a chuirtear an sliotar thar an trasnán, agus taispeánann an moltóir brat bán. Taispeántar na scóranna san fhormáid {cúl}-{cúilíní}. Mar shampla, i gcás cluiche ceannais [[Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006]], b'é an toradh deiridh [[CLG Coiste Contae Cill Chainnigh|Cill Chainnigh]] 1-16 [[CLG Coiste Contae Chorcaí|Corcaigh]] 1-13 (bhí an bua ag Cill Chainnigh, lé trí chúilín). 

== Comórtais ==
* [[Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann]]
** [[Craobh Iomána Sinsearach na Mumhan]]
** [[Craobh Iomána Sinsearach Laighean]]
** [[Craobh Iomána Sinsearach Ulaidh]]
** [[Craobh Iomána Sinsearach Chonnacht]]
* [[Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta]]
* [[Corn an Iarnróid]]
* [[Corn Uí Rinn]]
* [[Corn Mhic Riocaird]]
* [[Craobh Iomána Sinsearach Club na hÉireann]]
** [[Craobh Iomána Sinsearach Club Laighean]]
* [[Craobh Iomána Faoi-21 na hÉireann]]
** [[Craobh Iomána Faoi-21 Laighean]]
* [[Craobh Iomána Mionúrach na hÉireann]]
* [[Poc Fada]]
* [[Féile na nGael]]
* [[Iomána chomhrialacha Shinty/Iomáint]], cluichí idirnáisiúnta idir Éire agus Alban

== Iománaithe cáiliúla ==
* [[D. S. Ó Ciara]], [[CLG Coiste Contae Cill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
* [[Criostóir Uí Rinn]], [[CLG Coiste Contae Chorcaí|Corcaigh]]
* [[Éadbhard Ó Cathaoir]], [[CLG Coiste Contae Cill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
* [[Nioclás Mac Riocaird]], [[CLG Coiste Loch Garman|Loch Garman]]
* [[Mícheál Mac Aodha]], ([[CLG Coiste Luimneach|Luimneach]]
* [[Seán Ó Loingsigh]], [[CLG Coiste Contae Chorcaí|Corcaigh]]
* [[Seán Ó Dúghaill]], [[CLG, Coiste Contae Thiobraid Árainn|Tiobraid Árann]]
* [[Brian Ó Faoileacháin]], [[CLG Coiste Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
* [[Nioclás Inglis]], [[CLG, Coiste Contae Thiobraid Árainn|Tiobraid Árann]]
* [[John Connolly|Seán Ó Conghaile]], [[CLG, Coiste Chontae na Gaillimhe|Gaillimh]]
* [[Seán Ó Céin]], [[CLG Coiste Phort Láirge|Port Láirge]]

== Foireann na Mílaoise ==
Roghnaíodh Foireann na Mílaoise sa bhliain [[1999]] as na himreoirí is fearr a d'imir an spórt idir [[1884]] agus an bhliain [[2000]]. B'iad an CLG agus na h-iriseoirí spóirt a roghnaigh an fhoireann.

{| border=&quot;0&quot; width=&quot;100%&quot;
| &lt;/br&gt;
|- 
| width=&quot;25%&quot; | 
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Cúl báire'''
| width=&quot;25%&quot; | 
|- 
| width=&quot;25%&quot; | 
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Máirtín &quot;Tony&quot; Ó Roideacháin]]&lt;br /&gt;([[CLG, Coiste Contae Thiobraid Árainn|Tiobrad Árann]])
| width=&quot;25%&quot; | 
|-
|&lt;br /&gt;
|- 
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Lánchúlaí deas'''
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Lánchúlaí láir'''
|width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Lánchúlaí clé'''
| 
|- 
|width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Seán Ó Dúghaill]]&lt;br /&gt;([[CLG, Coiste Contae Thiobraid Árainn|Tiobrad Árann]])
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Nioclás Ó Domhnaill]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Loch Garman|Loch Garman]])  	
|  width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Roibeaird Mac Riocaird]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Loch Garman|Loch Garman]])
|- 
| &lt;/br&gt;
|- 
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Leathchúlaí deas'''
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Leathchúlaí láir'''
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Leathchúlaí clé'''
|-
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Pádraig Ó Faoláin]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Contae Cill Chainnigh|Cill Chainnigh]])
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Seán Ó Céin]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Phort Láirge|Port Láirge]])
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Brian Ó Faoileacháin]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]])
|- 
| &lt;/br&gt;
|- 
| width=&quot;25%&quot; | 
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Lár na páirce'''
| width=&quot;25%&quot; | 
|- 
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Seán Ó Loingsigh]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Contae Chorcaí|Corcaigh]])
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; |
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Lorenzo Ó Meachair]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Contae Cill Chainnigh|Cill Chainnigh]])
|- 
|&lt;/br&gt;
|- 
|width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Leatosaí deas'''
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Leatosaí láir'''
|  width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Leatosaí clé'''
|- 
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Criostóir Uí Rinn]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Contae Chorcaí|Corcaigh]])
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Mícheál Mac Aodha]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Luimneach|Luimneach]])
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Séamas Langtún]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Contae Cill Chainnigh|Cill Chainnigh]])
|- 
| &lt;/br&gt;
|-
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Lántosaí deas'''
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Lántosaí láir'''
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | '''Lántosaí clé'''
|- 
|
|-
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Éadbhard Ó Cathaoir]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Contae Cill Chainnigh|Cill Chainnigh]])
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Réamann Ó Coimín]]&lt;br /&gt;([[CLG Coiste Contae Chorcaí|Corcaigh]])
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Séamas Ó Dúghaill]]&lt;br /&gt;([[CLG, Coiste Contae Thiobraid Árainn|Tiobrad Árann]])
|- 
|}

==Féach freisin==

* [[Comhrialacha camanachd-iománaíocht]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.gaa.ie/ Suíomh oifigiúil an CLG.]
* [http://www.gaa.ie/page/hurling.html Iomáint ar shuíomh oifigiúil an CLG.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040528133509/http://www.gaa.ie/page/hurling.html |date=2004-05-28 }}
* [http://www.gaa.ie/files/official_playing_rules.pdf Rialacha iomána.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410113325/http://www.gaa.ie/files/official_playing_rules.pdf |date=2008-04-10 }}
* Treoracha iománaíochta: [http://www.nagaa.org/guide/hurling-guide/whatishurling1-hq.wmv Uimhir a hAon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929120507/http://www.nagaa.org/guide/hurling-guide/whatishurling1-hq.wmv |date=2009-09-29 }}, [http://www.nagaa.org/guide/hurling-guide/whatishurling2-hq.wmv Uimhir a Dó] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929120603/http://www.nagaa.org/guide/hurling-guide/whatishurling2-hq.wmv |date=2009-09-29 }}, [http://www.nagaa.org/guide/hurling-guide/whatishurling3-hq.wmv Uimhir a Trí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929120535/http://www.nagaa.org/guide/hurling-guide/whatishurling3-hq.wmv |date=2009-09-29 }}. 
* [http://www.anfearrua.com 'An Fear Rua - The GAA Unplugged!'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100408032449/http://anfearrua.com/ |date=2010-04-08 }}
* [https://web.archive.org/web/20071016080818/http://www.sports.ie/gaa Sports.ie Hurling, Nuacht, cluichí agus torthaí.] 
* [http://cyc.gaa.ie/ The Continental Youth Championships] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060821081020/http://cyc.gaa.ie/ |date=2006-08-21 }}.
* [http://www.hurling-club.com.ar Iománaíocht san [[An Airgintín|Airgintín]]].
* [http://www.gaelicfootball.com.au/hurling.htm Iománaíocht san [[an Astráil|Astráil]] agus san [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainn]]].
* [http://www.gaelicgazette.com/brianmcginn.htm An chéad chluiche iomána i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]].
* [http://www.sportsfile.com/search/hurling/ Grianghrafanna ar an Sportsfile Sports Photo Agency.]
* [http://www.youtube.com/watch?v=AM-kB1e96CA What is Hurling, ar youtube.]

{{Cluichí Gaelacha}}

[[Catagóir:Iomáint| ]]
[[Catagóir:Spóirt maide agus liathróide]]
[[Catagóir:Spóirt na hÉireann]]
[[Catagóir:Spóirt Ghaelacha]]
[[Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael]]</text>
      <sha1>b6oqc9kikr6hep91ujpldgho9hau3rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1 Eanáir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3545</id>
    <revision>
      <id>1332134</id>
      <parentid>1307169</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T18:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11136" sha1="orx8f4jjxxyfaosjzb2n0kvdcm9jzov" xml:space="preserve">{{Eanáir}}
Is é an '''1 [[An tEanáir|Eanáir]]''' an 1ú [[lá]] den [[Bliain|bhliain]] de réir [[Féilire Ghréagóra|fhéilire Ghréagóra]]. Tá 364 lá fágtha sa bhliain nó 365 i mbliain bhisigh.
[[Íomhá:Cork 800 memorial.JPG|clé|mion|Cuimhneachán Cork 800, 1/1/1985]]

== Féilte ==
* [[Lá Caille]] (feictear an leagan canúnach ''lá Coille'' freisin).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://readtiger.com/https/aonghus.blogspot.com/|teideal=Smaointe Fánacha Aonghusa|work=readtiger.com|dátarochtana=2020-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200101142601/https://readtiger.com/https/aonghus.blogspot.com/|archivedate=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; Is éard atá i gceist leis an bh[[focal]] ''Caille'' ná ginideach an [[Ainmfhocal|ainmfhocail]] ''caileann''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/kingdonncha1/status/1079189629406928896?lang=en|teideal=Agus maidir leis an athrú ó “caileann” go “caille” sa ghinideach, tharla sé mar seo, a bheag nó a mhór: *cailenne &gt; cailne &gt; caille. 
cf. “olann” le “olla” sa ghinideach via “olna”.|údar=Dennis King (⧖)|dáta=2018-12-29|language=es|work=@kingdonncha1|dátarochtana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; Tháinig an focal seo as ''Calendae'' nó ''Kalendae'' na [[An Laidin|Laidine]] (''calends'' sa Bhéarla). Is ionann ''Kalendae'' agus an chéad lá den mhí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Calends|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Calends&amp;oldid=1051037710|journal=Wikipedia|date=2021-10-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Nósanna ===
Cf. [[Bailiúchán na Scol]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4428112/4379359/4462756|teideal=Lá Caille|údar='Beannacht Dé isteach annsa'|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2022-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4428112/4379151/4462928|teideal=Lá Caille|údar='Bullóg mór aráin'|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2022-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4687698/4685099/4706962|teideal=Baile Uí Dhuibhne {{!}} Bailiúchán na Scol|údar='Paidreacha le rá&quot;|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2022-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4742135/4739283/4761717|teideal=Achadh Tiobraid {{!}} Bailiúchán na Scol|údar='Arán'|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2022-01-01}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:New Year's day dip - geograph.org.uk - 1102482.jpg|clé|mion|ag snámh ar Lá Caille in Kippford, Albain (1 Eanáir 2009)]]

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1431]] — [[Pápa Alastar VI]] (b. [[1503]])
* [[1710]] — [[Cathal Ó Conchubhair]], ársaitheoir Éireannach (b. [[1791]])
* [[1735]] — [[Paul Revere]], gabha geal Meiriceánach (b. [[1818]])
* [[1767]] — [[Maria Edgeworth]], scríb&lt;nowiki/&gt;hneoir [[Éire|Éireanna]]&lt;nowiki/&gt;[[Éire|ch]] (&lt;nowiki/&gt;b.[[1849]])
* [[1790]] — [[George Petrie]], ealaíontóir Éireannach (b. [[1866]])
* [[1816]] — [[Manuel Murillo Toro]], polaiteoir Colómach (b. [[1880]])
* [[1860]] — [[Martin McDonogh|Máirtín Mac Donnchadha]], polaiteoir Éireannach (b. [[1934]])
* [[1864]] — [[George Washington Carver]], luibheolaí agus aireagóir Afra-Mheiriceánach (b. [[1943]])
* [[1878]] — [[James FitzGerald-Kenney]], polaiteoir Éireannach (b. [[1956]])
* [[1879]] — [[E. M. Forster]], úrscéalaí Sasanach (b. [[1970]])
* [[1880]] — [[Margaretta Bowen]], péintéir Éireannach (b. [[1981]])
* [[1884]] — [[George Nicolls]], Polaiteoir Éireannach (b. [[1942]])
* [[1886]] — [[Patrick Hogan (Ceann Comhairle)|Patrick Hogan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1969]])
* [[1889]] — [[Richard Corish]], polaiteoir Éireannach (b. [[1845]])
* [[1895]] — [[J. Edgar Hoover]], Stiúrthóir de chuid [[Federal Bureau of Investigation]] (b. [[1972]])
* [[1900]] — [[Stephen Fuller]], polaiteoir Éireannach  (b. [[1984]])
* [[1919]] — [[Carole Landis]], ban-aisteoir (b. [[1948]])
* [[1919]] — [[J. D. Salinger]], úrscéalaí Meiriceánach (b.[[2010]])
* [[1919]] — [[Rocky Graziano]], dornálaí Meiriceánach (b. [[1990]])
* [[1924]] — [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach (b. [[2023]])
* [[1928]] — [[Iain Mac a' Ghobhainn]], scríbhneoir (b.[[1998]])
* [[1930]] — [[Adonis (file)|Adonis]], scríbhneoir aistí agus file
* [[1954]] — [[Bob Menendez]], polaiteoir Meiriceánach
* [[1955]] — [[Enda Ó Coinnín]], mairnéalach agus fear gnó Éireannach 
* [[1956]] — [[John O'Donohue]], scríbhneoir, file, sagart, agus fealsamh Éireannach (b. [[2008]])
* [[1958]] — [[Liam Ó Fionnalaigh]], iománaí Éireannach
* [[1959]] — [[Máirtín Ó Muilleoir]], polaiteoir Éireannach
* [[1960]] — [[Rody Gorman]], file Éireannach 
* [[1969]] — [[Verne Troyer]], aisteoir Meiriceánach (b. [[2018]])
* [[1970]] — [[Rónán Ó Snodaigh]], amhránaí Éireannach
* [[1970]] — [[Stephen Kinnock]], polaiteoir agus taidhleoir Briotanach
* [[1972]] — [[Ben Price]], aisteoir Briotanach
* [[1975]] — [[Terence Flanagan]], polaiteoir Éireannach
* [[1982]] — [[Joe Gamble]], imreoir sacair Éireannach
* [[1986]] — [[Pablo Cuevas]], imreoir leadóg
* [[1987]] — [[Ross O'Carroll]], iománaí agus imreoir peil Ghaelach
* [[1989]] — [[Pól Ó Murchú]], iománaí Éireannach
* [[1992]] — [[Jack Wilshere]], imreoir sacair Sasanach
* [[1992]] — [[Shane Duffy|Seán Pádraig Micheál Ó Dubhthaigh]], imreoir sacair Éireannach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1766]] — [[Séamus Proinsias Éadbhard Stiúbhart]], &quot;Séamus III&quot; de réir na Seacaibíteach (r.[[1688]])
* [[1817]] — [[Martin Heinrich Klaproth]], ceimiceoir Gearmánach (r. [[1743]])
* [[1879]] — [[Thomas Stevenson Drew]], polaiteoir Meiriceánach (r. [[1802]])
* [[1894]] — [[Heinrich Rudolf Hertz]], fisiceoir Gearmánach (r. [[1857]])
* [[1934]] — [[Seán Ó Briain (scéalaí)|Seán Ó Briain]], scéalaí Éireannach (r. [[1852]])
* [[1936]] — [[Eddie Connolly]], dornálaí Ceanadach (r. [[1876]])
* [[1938]] — [[Joseph MacBride]], polaiteoir Éireannach (r. [[1860]])
* [[1942]] — [[John Dinneen]], polaiteoir Éireannach (r. [[1867]])
* [[1944]] — [[Edwin Lutyens|Edwin Landseer Lutyens]], ailtire Briotanach (r. [[1869]])
* [[1945]] — [[William Duffy]], polaiteoir Éireannach (r. [[1865]])
* [[1953]] — [[Hank Williams]], amhránaí Meiriceánach (r. [[1923]])
* [[1957]] — [[Feargal Ó hAnnluain]], gníomhaí Éireannach (r. [[1936]])
* [[1957]] — [[Seán Sabhat]], 27, ceannaire de chuid an [[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|IRA]] (r.[[1929]])
* [[1960]] — [[Margaret Sullavan]], ban-aisteoir (r. [[1909]])
* [[1967]] — [[Séamus Burke|Séamus Búrc]], polaiteoir Éireannach  (r. [[1893]])
* [[1969]] — [[Barton MacLane]], aisteoir agus drámadóir Meiriceánach (r. [[1888]])
* [[1972]] — [[Maurice Chevalier]], aisteoir Francach (r. [[1899]])
* [[1981]] — [[Anthony Esmonde]], polaiteoir Éireannach (r. [[1899]])
* [[1981]] — [[Ceferino Garcia]], dornálaí Filipíneach (r. [[1906]])
* [[1981]] — [[Daniel Morrissey]], polaiteoir Éireannach  (r. [[1895]])
* [[1982]] — [[John Fanning]], polaiteoir Éireannach (r. [[1903]])
* [[1982]] — [[Michael Hilliard]], polaiteoir Éireannach (r. [[1903]])
* [[1992]] — [[Grace Hopper]], ríomheolaí Meiriceánach agus oifigeach cabhlaigh (r. [[1906]])
* [[1994]] — [[Cesar Romero]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1907]])
* [[1995]] — [[Eugene Paul Wigner]], fisiceoir teoiriciúil Ungárach a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe (r. [[1902]])
* [[1998]] — [[Dan Spring]], polaiteoir Éireannach (r. [[1910]])
* [[2009]] — [[Helen Suzman]], polaiteoir ón Afraic Theas (r.[[1917]])
* [[2013]] — [[Patti Page]], amhránaí Meiriceánach (r. [[1927]])
* [[2015]] — [[Omar Karami]], polaiteoir Liobánach (r. [[1934]])

== Imeachtaí eile ==
* [[1801]] - Cuireadh [[Acht an Aontais 1800|Acht an Aontais]] (a reachtaíodh in 1800) i bhfeidhm. 
* [[1892]] - Thosaigh [[Oileán an Choraintín]] próiseáil inimircigh
* [[1899]] - Chríochnaigh riail Spáinneach i g[[Cúba]]
* [[1901]] - Ceiliúradh céad bliain [[Acht an Aontais 1800|Acht na hAontachta]]. Stop na húdaráis cruinniú de chuid an Irish League i mBéal Éasa i g[[Contae Mhaigh Eo]].
* [[1912]] - Bunaíodh [[an Astráil|Comhlathas na hAstráile]]. Ceapadh [[Edmund Barton]] ina [[Priomh-Aire na hAstraile|Phriomh-Aire]] 
* [[1926]] - Thosaigh seirbhís raidió na hÉireann, [[2RN (stáisiún raidió RTÉ)|2RN]], ar an lá seo. Chuir [[Dubhghlas de hÍde]] tús léi go poiblí.
* [[1934]] - Rinneadh [[Oileán Alcatraz]] príosún feidearálach 
* [[1944]] - Thug an ''Kerlogue'', long Éireannach, 164 [[An Ghearmáin|Gearmánach]] go dtí [[An Cóbh|Cóbh]] tar éis iad a tharrtháil amuigh ar an teiscinn mhór.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.http/ |teideal=WorldLibrary.org |dátarochtana=2016-01-02 |archivedate=2018-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912072355/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8490524.stm }}&lt;/ref&gt; 
* [[1945]] - Bunaíodh [[Córas Iompair Éireann]], agus chuaigh A.P. Reynolds i gceannas air.
* [[1956]] - Bhain [[An tSúdáin]] neamhspleáchas amach ón Éigipt agus an Ríocht Aontaithe
* [[1957]] - D'ionsaigh an tIRA beairic de chuid [[Constáblacht Ríoga Uladh|Chonstáblacht Ríoga Uladh]] in [[Achadh Lon]], agus fuair [[Seán Sabhat]] agus Feargal Ó hAnluain bás sa teagmháil.
* [[1958]] - Bunaíodh [[Comhphobal Eorpach]]
* [[1959]] - Cuireadh [[Fulgencio Batista]] as cumhacht i g[[Cúba]]. Tháinig [[Fidel Castro]] i gcumhacht
* [[1960]] - Bhain [[Camarún]] neamhspleáchas amach ón Fhrainc agus an Ríocht Aontaithe
* [[1962]] - Bhain [[Samó]] thiar neamhspleáchas amach ón Nua-Shéalainn
* [[1973]] - Chuaigh Éire i g[[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]]
* [[1984]] - Bhain [[Brúiné]] neamhspleáchas amach ón Ríocht Aontaithe
* [[1995]] - Chuaigh [[An Ostair]], [[An Fhionlainn]], [[An tSualainn]] san [[Aontas Eorpach]]
* [[1999]] - Tugadh an t[[Euro]] isteach sa aon tír déag 
* [[2001]] - Ghlac [[An Ghréig]] leis an [[Euro]]
* [[2002]] - Tháinig an [[euro]] in áit an [[punt|phunt]] mar [[airgeadra]] in Éirinn.
* [[2007]] - Chuaigh [[An Bhulgáir]] agus [[An Rómáin]] san [[Aontas Eorpach]]
* [[2011]] - Ghlac [[An Eastóin]] le h[[Euro]]
* [[2023]] - Ghlac [[an Chróit]] le h[[Euro]] agus chuaigh siad sa [[Limistéar Schengen]] 
* [[2024]] - Chuaigh [[Steamboat Willie]] san fhearann phoiblí
* [[2025]] - [[Pléascadh Cybertruck in Las Vegas, 2025|Phléasc ''Cybertruck'']] taobh amuigh den Óstán [[Donald Trump|Trump]] i [[Las Vegas, Nevada]]
* [[2025]] - [[Ionsaí trucailín i New Orleans, 2025|Thiomáin antoisceach Ioslamach isteach i slua agus thosaigh sé lámhach]] i [[New Orleans, Louisiana]]. Maraíodh 14 dhuine.
* [[2026]] - Tharla [[Loscadh Crans-Montana 2026|tine mhór i dteach tábhairne Eilvéisigh]] i rith ceiliúrtha don Bhliain Nua. Maraíodh 40 duine.
* [[2026]] - Ghlac [[an Bhulgáir]] leis an [[Euro]]. Tá siad an chéad tír is fiche dul i [[Limistéar an euro]]

==Tagairtí==
{{reflist}}


[[Catagóir:Dátaí|0101]]
[[Catagóir:Míonna|Eanáir, 01]]
[[Catagóir:Saoirí poiblí]]</text>
      <sha1>orx8f4jjxxyfaosjzb2n0kvdcm9jzov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fianna Fáil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4197</id>
    <revision>
      <id>1332306</id>
      <parentid>1249842</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6107" sha1="kficxm5o9g9mdjhcy4dbgftww8dpgnu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is [[Páirtí polaitíochta|páirtí polaitiúil]] é '''Fianna Fáil''' i b[[Poblacht na hÉireann]]. Tá siad ar an bpáirtí is mó i rialtas na hÉireann: tá séúr airí sinsearacha acu as cúigear déag, agus tá a gceannaire, [[Mícheál Ó Máirtín]], ina [[Tánaiste|Thánaiste]] i láthair na huaire. Fuair an páirtí 22.2% de na vótaí céad-rogha agus 37 suíochán Dála in [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]], iad sa dara háit ó thaobh vótaí agus iad ag roinnt na céad áite le [[Sinn Féin]] ó thaobh suíochán.

Inniu, dearctar go ginearálta ar Fhianna Fáil mar páirtí atá ar an [[Eite dheis|eite lár-dheis]] ó thaobh na heacnamaíochta de, agus iad ag tacú le cánacha ísle agus polasaithe a thacaíonn leis na gnólachtaí; ach iad ag tacú le caiteachas níos airde ar na seirbhísí poiblí, ar an tithíocht, agus ar an gcosaint shóisialta i gcomparáid lena dteastaíonn ón bpáirtí traidisiúnta eile in Éirinn, [[Fine Gael]]. Ar cheisteanna sóisialta, meastar go bhfuil Fianna Fáil sách coimeádach, agus an chuid is mó de [[Teachta Dála|Théachtaí Dála]] an pháirtí, mar shampla, ag tacú le vóta 'Níl' sa reifreann ar aisghairm an 8ú leasú ([[:en:Thirty-sixth_Amendment_of_the_Constitution_of_Ireland|en]]). Tacaíonn an páirtí go láidir le ballraíocht na hÉireann san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]], agus tá siad páirteach sa ghrúpa 'Athnuachán', grúpa láir agus [[Liobrálachas|liobrálach]], i [[Parlaimint na hEorpa|bParlaimint na hEorpa]]

== An páirtí ==
Bunaíodh an páirtí le trí bhunaidhm -
* An [[tír]] a athaontú
* Tír féin-chothaithe a chruthú
* [[An Ghaeilge]] a neartú
srl

Bhí an páirtí i gcumhacht i 23 Dáil as an 29 a bhí ann roimh 2009. Ba [[rialtas]] Fhianna Fáil é an rialtas is faide, ó [[1932]]-[[1948]], nuair a tháinig [[comhrialtas]] i gcomharba orthu, a thit ceithre bliain níos déanaí nuair a bhuaigh Fianna Fáil [[olltoghchán]] eile faoi [[Eamon de Valera]].

==Ainm==
Tagann an t-ainm ón [[Béaloideas|seanchas]] mar ba bhuíon laochra iad na Fianna faoi cheannas [[Fionn Mac Cumhaill|Fhinn Mhic Cumhaill]]. B'ainm &quot;Inis Fáil&quot; a glacadh mar ainm eile ar Éirinn. 

Is ar an [[2 Aibreán]] [[1926]]]] a rinne an páirtí cinneadh ar a ainm. Bhí Seán Lemass i bhfabhar an ainm 'The Republican Party', ach is Éamon De Valera, ceannaire an páirtí a rinne an cinneadh, agus is é an t-ainm 'Fianna Fáil' a phioc sé.

Is minic ''An Páirtí Poblachtach'' nó ''The Republican Party'' mar fhotheideal ar ainm an pháirtí.

== Stair ==
===Cúlra===
Bhí scoilt i [[Sinn Féin]] tar éis an conradh i [[1922]] idir Éirinn is an Bhreatain Mhór a chuir deireadh le [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]]. D'fhág [[Eamon de Valera]] [[Sinn Féin]] i [[1925]] mar níor mhaith leis an bpáirtí a suíocháin a ghlacadh sa [[Dáil Éireann|Dháil]] mar gheall ar an mionn dílseachta do [[rí]] na [[Breatain]]e. Ag an am sin, dúirt [[Seán F. Lemass|Seán Lemass]] gur 'páirtí leath-bhunreachtúil' ab ea an páirtí mar ní raibh siad ach ag féachaint cad ab fhéidir leo a fháil trí mheáin pholaitiúla agus dá mbeadh gá ann, d'fhillfidís arís ar an bhforéigean. 

===Bunú===
Bunaíodh an páirtí ar an [[23 Márta]] [[1926]].  Ar an [[16 Bealtaine]] [[1926]], reáchtáladh an chéad cruinniú an páirtí san [[amharclann]] 'La Scala' i m[[Baile Átha Cliath]].

===I gCumhacht===
Bhunaigh an páirtí a gcéad [[rialtas]] i Mí na Márta [[1932]] le cabhair ón [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Lucht Oibre]]. Ghéill rialtas [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedhael]] riarachán na tíre dóibh agus ba chéim mhór í seo do [[Daonlathas|dhaonlathas]] na hÉireann mar bhí na daoine céanna á marú i g[[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh Cathartha]] cúpla bliain roimhe sin. I mí Eanáir [[1933]] d'fhógair de Valera toghchán agus bhuaigh an páirtí móramh sa [[Dáil Éireann|Dáil]]. 

===1960idí===
Tháinig a lán scannal chuig Fianna Fáil trí na blianta. Tharla ''Triail na nArm'' sa [[1970í|seachtóidí]], nuair a cúisíodh [[Cathal Ó hEochaidh]] agus aire eile ó bheith ag tabhairt airm don [[An tIRA Sealadach|IRA]], agus díbríodh iad ón gcaibinéid. Fuair an triail amach nach raibh baint acu le airm soláthar agus d'éirigh leis an Eochaigh a bheith ina [[Taoiseach|Thaoiseach]] níos déanaí. Sna [[1990í|nóchaidí]], bhí cúpla scannal faoi thabhairt conradh pleanála. Mar thoradh, chuaigh daoine chuig príosún agus chuir an rialtas a lán binse fiosrúcháin ar bhun.

===Géarchéim, 2007-2016 ===
I mí an Mheithimh 2009 chaill Fianna Fáil a lán suíocháin sna toghcháin áitiúla.

==Fianna Fáil i dTuaisceart Éireann==
Ainmníodh Sorcha McAnespy mar an gcéad iarrthóir don pháirtí in iomaíocht sna toghcháin áitiúla [[2019]].

== Ceannairí ==
Is é [[Eamon de Valera]] an ceannaire a mhair an t-am is faide.
* [[Eamon de Valera]] (1926–1959)
* [[Seán F. Lemass|Seán Lemass]] (1959–1966)
* [[Seán Ó Loingsigh]] (1966–1979)
* [[Cathal Ó hEochaidh]] (1979–1992)
* [[Ailbhe Mac Raghnaill]] (1992–1994)
* [[Parthalán Ó hEachthairn]] (1994–2008)
* [[Brian Ó Comhain]] (2008–2011)
* [[Mícheál Ó Máirtín]] (2011–anois)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.nuacht24.com/nuacht/naisiunta/ceannaire-nua-fhianna-fail/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250126034840/http://www.nuacht24.com/nuacht/naisiunta/ceannaire-nua-fhianna-fail/ |archivedate=2025-01-26 |dátarochtana=2011-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.rte.ie/news/2011/0126/politics_tracker.html&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.fiannafail.ie/ FiannaFáil.ie, suíomh oifigiúil.]
* [http://www.ogra.ie/ Ógra.ie, suíomh oifigiúil Ógra Fianna Fáil]

{{Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann}}
[[Catagóir:Fianna Fáil|Fianna Fáil]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1926]]</text>
      <sha1>kficxm5o9g9mdjhcy4dbgftww8dpgnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Creachmhaoil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4470</id>
    <revision>
      <id>1332263</id>
      <parentid>1269688</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2979" sha1="7ixv5p1pxfiwo0qlc0nvewr4zzflutu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Sráidbhaile i g[[Contae na Gaillimhe]] is ea '''Creachmhaoil'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/19774|title=Creachmhaoil/Craughwell {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;, ainm a úsáidtear mar shloinne freisin (''Craughwell'' nó ''Crockwell'' i mBéarla). Is dócha nár fhág mórán daoine an ceantar go dtí an chuid dheireanach den [[19ú haois]], ach anois tá an sloinne le fáil i d[[Talamh an Éisc]], i m[[Beirmiúda]], i Meiriceá agus in áiteanna eile. 

Níl deoch in easnamh ar Chreachmhaoil - tá trí theach tábhairne ann, in éineacht le stáisiún póilíneachta, le hoifig an phoist agus le roinnt siopaí agus eile. Deirtear gur líonmhaire amach na fir ná na mná. 

[[File:Raiftearaí.jpg|thumb|upright|Dealbh [[Antoine Raiftearaí|Raiftearaí]] i gCreachmhaoil]]
Tá baint ag an áit leis an bhfile [[Antoine Raiftearaí|Raifteirí]] (cé gur i gContae Mhaigh Eo a rugadh é) agus leis an m[[Lady Gregory|Banuasal Augusta Gregory]], agus tá a ndealbha le feiceáil ann. Bhí an Ghaeilge láidir sa cheantar roimh an Drochshaol, agus bhí sí le cloisteáil fós i ndeireadh an 19ú haois, rud a lig do na bailitheoirí amhráin na ndaoine a bhreacadh síos, agus amhráin Raifteirí san áireamh. 

:''Anois teacht an Earraigh
:''beidh an lá ag dul 'un síneadh,
:''Is tar éis na féil' Bríde
:''ardóidh mé mo sheol.

:''Ó chuir mé i mo cheann é
:''ní chónóidh mé choíche
:''Go seasfaidh mé síos
:''i lár Chontae Mhaigh Eo.

== Seanreiligí ==

Is iad Cill Órtha agus Cill Ó gCillín seanreiligí pharóiste Chreachmhaoile agus an Bhaile Mheánaigh. Tá baint ag an gcuid is luaithe de shéipéal Chill Órtha leis an 15ú haois, ach tá fianaise ann go raibh an séipéal á thógáil agus á dheisiú chomh luath leis an 12ú haois, agus is é an scéal céanna ag séipéal Chill Ó gCillín é. An bhliain 1619 a luaitear leis an leac is luaithe a fuarthas i reilig Chill Órtha, agus an bhliain 1654 i gcás reilig Chill Ó gCillín. 

== Spórt ==
Tá ainm na lúthchleasaíochta ar Chreachmhaoil, agus bíonn a cuid lúthchleasaithe le fáil ag gach leibhéal, idir áitiúil, réigiúnach agus náisiúnta. 

==Tagairtí==
{{reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==
* [http://craughwell.ws/ Craughwell Family Website]
* [https://web.archive.org/web/20160313095046/http://pasthomes.com/showproductdetails.php Léarscáil Chreachmhaoile timpeall 1840]
* [http://www.craughwellac.com/ Club lúthchleasaíochta]
* [http://www.historyfromheadstones.com/index.php?id=994/ Staidéar seandálaíoch ar leaca tuama na paróiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011733/http://www.historyfromheadstones.com/index.php?id=994/ |date=2016-03-05 }}

{{Contae na Gaillimhe}}

[[Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe]]</text>
      <sha1>7ixv5p1pxfiwo0qlc0nvewr4zzflutu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An tSairdín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4534</id>
    <revision>
      <id>1332153</id>
      <parentid>1256268</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10457" sha1="aejzvfxegi73m1zma8b9lmv9qcxesks" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is réigiún den [[an Iodáil|Iodáil]] í '''an tSairdín''', ([[Iodáilis]]: ''Sardegna''; [[Sairdínis]]: ''Sardigna'' nó ''Sardinnya'') agus í ar an dara oileán is mó sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]]. Tagann ainm an oileáin ón Laidin ''Sardinia'' agus tugtar ''Sardigna'' nó ''Sardinnia'' ar an oileán as Sairdis. Tá daonra timpeall 1.6 milliún aici. Is í [[Cagliari]], lonnaithe ar an gcósta theas, príomhchathair an oileáin agus an baile is mó. Tá an t-oileán roinnte i 8 gcúige (4 cinn roimh 2005 - [[Cagliari]], [[Nuoro]], [[Oristano]] agus [[Sassari]]).

== Tíreolaíocht ==
Tá an tSairdín i lár na Meánmhuire, suite idir [[an Chorsaic]] ó thuaidh agus [[an Túinéis]] 
i dtuaisceart na hAfraice ó dheas. Tá cruth dronuilleogach ar an oileán, le cúpla oileán 
móra timpeall an phríomh-oileáin - l'Asinara, La Maddalena, Caprera, San Pietro agus 
Sant'Antioco. Tá an chuid is mó den oileán déanta as [[eibhear]] is carraig dhríodair. Tá trí 
ghrúpa sléibhte móra ann - Limbara, Gennargentu agus Sarrabus. Tá dambanna ar beagnah gach 
ceann de na haibhneacha móra — Flumendosa, Coghinas, Tirso, Flumini Mannu, Cedrino agus 
Cixerri. Úsáidtear an t-uisce chun leictreachas a ghiniúint agus na tailte thart timpeall a 
uisciú. Tá clú agus cáil bainte amach ag an tSairdín, go háirithe i measc na nIodálach, mar 
cheantar turasóireachta. Tá cóstaí is tránna iontacha ar fud an oileáin, ar nós an Costa 
Smeralda san oirthuaisceart.

== Teanga ==

Is í an [[Iodáilis]] teanga oifigiúil na Sairdíne cosúil leis an gcuid eile den Iodáil, ach úsáideann muintir dhúchasach an oileáin canúintí atá níos gaire don tseanLaidin féin ná don Iodáilis. Mar sin, is féidir a rá go bhfuil a leithéid de theanga ann agus an t[[Sairdínis]], nó ''Sardu''. Tá an teanga roinnte ina dhá príomhchanúint, mar atá, an Logudóiris agus an Champadáinis, agus iad chomh difriúil le chéile is go bhfuil sé beagnach dodhéanta aon teanga liteartha amháin a chaighdeánú don bheirt acu. Leis an scéal a dhéanamh níos casta fós, labhraítear dhá chanúint eile sa tSairdín nach ndearcann lucht a labhartha orthu mar Shairdínis, is é sin, an tSasáiris agus an Ghalúiris. Le fírinne, is fearr a rá gur canúintí Corsaicise iad seo, más fíor nach canúintí Iodáilise iad. Thairis sin, is í an Chatalóinis teanga Chathair Alghero.

== Eacnamaíocht ==
Tá eacnamaíocht traidisiúnta an oileáin bunaithe ar thalmaíocht agus mianadóireacht, an 
ceann deireanach ag dul i léig, ach tá an turasóireacht ag dul i dtreise. Ó thaobh na 
h-earrai talmhaíochta a sholáthraítear ar an oileán, tá cáil bhainte amach ag fíona na 
Sairdíne ar nós ''Cannonau''. Is cuid thábhachtach den eacnamaíocht an lámhcheardaíocht 
freisin.

== Stair ==
Réanna stair an oileáin:
* Réamhstair -&gt; 1000 R.Ch.
* Seanstair 1000 R.Ch. -&gt; 456 AD
* Stair mheánaoiseach 456 AD -&gt; 1500
* Stair nua-aoiseach 1500 -&gt; inniu

=== Ré na ''nuraghe'' ===
Téann stair an oileáin siar go dtí an ré [[Neoiliteach]]. Tá iarsmaí ó chultúr ar leith a 
bhfuil lorg de le fáil sa tSairdín amháin, cultúr na ''nuraghe''. Tá sé sin le feiceáil 
inniu i bhfoirm na dtúr cloiche arda atá ar fáil ar fud an oileáin. Níl mórán eolais cruinn 
againn faoi chultúr na nuraghe mar níor fhág siad aon taifead scríofa ina ndiaidh agus tá 
teoiricí difriúla ag na seandálaithe faoi na daoine a mhair ann. Ba 'thír an óir' í le linn 
4000 bliain an ré Neoilitigh an tSairdín. Ba chrosbhóthar i lár na Meánmhara í an t-oileán 
go dtí ré na Rómhánach. Thagadh na chéad gaibhne go dtí an t-oileán agus iad ar a mbealach go 
dtí na mianaigh stáin Francacha. Tháinig na chéad Féinicigh go dtí an tSairdín timpeall na 
bliana 1000 R.Ch. Ba mháistrí loingseoireachta iad, ó chathracha sa [[Liobáin]] an lae 
inniu. Labhair siad Féinicis, teanga Seimiteach ar nós na [[Eabhrais|hEabhraise]], agus 
chruthaigh siad an chéad aibítir. Thóg siad ionaid ar na cóstaí agus chuaigh siad i mbun 
trádála leis na treibheanna áitiúla sna nuraghi.

Ghlac cathair [[Cartaig|Chartaige]] seilbh ar an Sairdín i [[509]] R.Ch. agus lean a smacht 
ar an oileán ar feadh beagnach trí chéad bliain go teacht na Rómhánach.

=== Ré na Rómhánach ===
Ghlac na Rómhánaigh seilbh ar an Sairdín i [[238]] R.Ch. agus bhí siad i gceannas ann ar 
feadh 700 bliain. Níor chuir siad an t-oileán go léir faoi chois riamh áfach agus d'fhan 
áiteanna sléibhtiúla ar nós an Gennargentu sna Barbagie saor ó thionchar na Róimhe.

=== Stair mheánaoiseach ===
Ar a slí ar ais ó ruathar ar Lazio ar leithinis na hIodáile i 456 AD ghlac na Vandail seilbh 
ar Caralis ([[Cagliari]] an lae inniu) agus cathracha eile ar chóstaí na Sairdíne. Faoin am 
sin bhí Impireacht na Róimhe ar an dé deiridh. Beagnach céad bliain ina dhiaidh sin, i 
[[534]], bhuaigh trúpaí Impire an Oirthir, Giustiniano, ar na Vandail i Tricamari, 30 km ó 
Chartaig i dtuaisceart na hAfraice, agus rinneadh cúige Biosántach den tSairdín. Roinneadh 
an t-oileán i gcúigí darb ainm ''merèie'', le ceannaire faoin ainm ''judex'' a bhí i 
Caralis, le arm a bhí lonnaithe i Forum Traiani (Fordongianus an lae inniu, suite in oirthear 
an oileáin) faoi cheannas ''dux''. Chuaigh an Chríostaíocht agus tionchar an mhanachúlachais 
i bhfeidhm faoi na Biosántaigh, seachas sna Barbagie, áit ina raibh ríocht neamhspleách ag 
deireadh an séú haois lena traidisiúin reiligiúnacha agus tuata féin.

Idir [[640]] agus [[732]] ghlac na hÁrabaigh seilbh ar thuaisceart na hAfraice, [[an 
Spáinn]] agus ar chuid den bh[[An Fhrainc|Frainc]]. I 827 thosaigh siad ag ionsaí na [[An 
tSicil|Sicile]]. Fágadh an tSairdín ina h-aonar agus bhí uirthi í féin a chosaint. Mar sin, 
d'éirigh an ''judex provinciae'' ina cheannaire aonair le cumhachtaí míleata agus tuata. Mar 
gheall ar na ruathair leanúnacha ó na Beirbeirigh Ioslamacha ar an cóstaí, a thosaigh i 
[[710]] agus a d'éirigh ní ba mhinicí le himeacht aimsire, thréig an pobal na bailte cois 
mara.

=== Faoi Choróin na hAragóine ===
Ghlac arm [[Peadar III na Catalóine|Pheadar III na Catalóine]] (Pere el Cerimoniós as 
Catalóinis) seilbh ar L'Alguer i Lúnasa [[1353]]. D'éirigh muintir na cathrach amach i 
gcoinne na gCatalónach ar an 22 Meitheamh [[1354]] is chuir arm Pheadair léig ar an 
gcathair. Ar deireadh na dála shínigh Peadar conradh le Maria d'Arborea, a bhí ag tabhairt 
cúnamh do chosantóirí na cathrach, agus ghlac Peadar seilbh ar an gcathair arís. Thosaigh 
stair Chatalónach na cathrach ansin agus tá canúint na [[Catalóinis]]e, 
''alguerés'' nó ''algherese'' as Iodáilis, á labhairt fós sa chathair. Ghlan Peadar muintir 
na cathrach amach is thóg sé lonnaitheoirí Catalónacha isteach ina n-áit.
Cruthaíodh Coróin na Spáinne i [[1479]], 10 mbliain i ndiaidh phósadh Ferdinando II na 
hAragóine agus Isabel Castilla, na ''ríthe Caitliceacha''. Mar thoradh ar sin, rinneadh 
cúíge Spáinneach den oileán freisin agus mar sin ba chuid de choróin na Spáinne í an 
tSairdín ó [[1323]] - [[1720]]. Tá rian an ré seo le fáil i gcultúr an oileáin fós i 
bhféilte ar nós paráid san Efisio i Cagliari agus an ''cavalcata'' i Sassari.

=== Ríocht na Sairdíne ===
Ghlac na hOstairigh seilbh ar an oileán i [[1708]], mar thoradh ar Chogadh Chomharbas na Spáinne. Tar éis Chonradh Utrecht i [[1714]], a chuir deireadh leis an streachailt Eorpach sin, tugadh an 
tSairdín do dhiúic Savoia nó ''Savoy'' as Fraincis, a bhí i gceannas ar réigiún [[Piemonte]] agus chruthaigh siadsan rítheaghlach dá gcuid féin i Ríocht na Sairdíne. As sin amach tháinig tionchar na hIodáile i bhfeidhm ar an gcultúr áitiúil. I [[1799]] d'fhág an rítheaghlach príomhchathair na ríochta, [[Torino]], mar gheall ar na cogaí [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] agus chuir siad fúthu i Cagliari ar feadh cúig bliana déag.

=== Aontú na hIodáile ===
I [[1847]] d'éirigh na Sairdigh as a gcuid féinrialtais as a stuaim féin agus tháinig siad 
faoi rialtas díreach ó [[Piemonte]]. An bhliain ina dhiaidh sin chuir an rí, Vittorio 
Emmanuele, tús le cogaí aontaithe na hIodáile, a lean ar aghaidh ar feadh trí bliana déag 
agus le deireadh an fheachtais sin i [[1861]], ba chuid den Iodáíl aontaithe í an tSairdín.

=== Stair chomhaimseartha ===
[[Íomhá:Provinces sardes.png|thumb|left|Learscáil leis na cúigí nua ó 2005]]
I ndiaidh chliseadh deachtóireacht [[Benito Mussolini|Mhussolini]] sa [[Dara Cogadh Domhanda]], 
agus ruaigeadh an rítheaghlach Savoia tar éis reifreann i [[1946]], tugadh féinrialtas don 
tSairdín i 1949 mar réigiún de chuid Phoblacht na hIodáile faoi bhunreacht nua na tíre. Ba 
chuid de ''mezzogiorno'' na hIodáile í an tSairdín, í bocht agus neamhfhobartha i gcomparáid 
le réigiúin tuaisceart na tíre. Rinne an rialtas náisiúnta iarrachtaí tionscail throm a 
fhorbairt ar nós an tionscail cheimicigh timpeall ar Porto Torres ar an gcósta thuaidh, chun 
dul i ngleic leis an dífhostaíocht. Tháinig forbairt ollmhór ar chóstaí Ghallura, ar a dtugtar an ''Costa Smeralda'', san oirthuaisceart, nuair a cheannaigh an Aga Khan tailte ann tar éis dó an ''Consorzio Costa Smeralda'' a bhunadh i [[1962]]. Tá tithe samhraidh ag daoine mór le rá ar nós [[Silvio Berlusconi]] ann agus bíonn an fharraige plódaithe le báid mhóra le linn an tseasúir saoire. Ó thaobh an rialtais áitiúla de, cuireadh 4 chúige nua - Ogliastra, 
Medio Campidano, Olbia-Tempio agus Carbonia-Iglesias - leis an 4 cinn a bhíodh ann roimhe 
sin - Cagliari, Sassari, Nuoro agus Oristano - i mBealtaine [[2005]]. 

== Foinsí ==
* ''Breve Storia della Sardegna'', Francesco Floris, Tascabili economici Newton
* ''La storia di Sardegna'', Francesco Cesare Casula, DUE D - Editrice Mediterranea

=== Naisc sheachtracha ===
* [http://www.regione.sardegna.it/ Suíomh idirlín oifigiúil an réigiúin as Iodáilis]
* [https://web.archive.org/web/20051118201113/http://www.activsardegna.com/infobase/index.php?lang=en/ ActivSardegna.Com] (learscáileanna idirghníomhacha na Sairdíne)

{{Réigiúin na hIodáile}}

{{DEFAULTSORT:Sairdin, an t}}
[[Catagóir:Réigiúin na hIodáile]]
[[Catagóir:An tSairdín]]
[[Catagóir:Oileáin Iodálacha]]</text>
      <sha1>aejzvfxegi73m1zma8b9lmv9qcxesks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ail Finn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4590</id>
    <revision>
      <id>1332137</id>
      <parentid>1320478</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11730" sha1="468gzvivgfz2e0l9rtr5541coaxbvwz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is baile beag é '''Ail Finn'''&lt;ref name='Logainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1416766|title=Ail Finn/Elphin {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-24|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; (''Elphin'' as [[An Béarla|Béarla]])&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1416766|teideal=Ail Finn/Elphin|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-12-03}}&lt;/ref&gt; i g[[Contae Ros Comáin]]. Tá sé suite 27.3km ó bhaile Ros Comáin féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/dir/Roscommon/Elphin,+Co.+Roscommon/@53.7433414,-8.3092721,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x485c234d4c109103:0x5f72ba5b3234505e!2m2!1d-8.1819459!2d53.6340165!1m5!1m1!1s0x485e9e13e8bf9f17:0x1800c7a937df2990!2m2!1d-8.1978488!2d53.8522697!3e0?hl=en|teideal=Roscommon to Elphin|language=en|work=Roscommon to Elphin|dátarochtana=2020-11-24}}&lt;/ref&gt; Tá an baile i dtuaisceart an chontae agus tá an [[daonra]] beagnach 565 daoine inniu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=ST2016&amp;Geog_Code=573BAD39-77CC-4CCF-BD48-32CAA3601372|work=census.cso.ie|dátarochtana=2020-12-07|teideal=Cóip cartlainne|archivedate=2018-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180813075325/http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=ST2016&amp;Geog_Code=573BAD39-77CC-4CCF-BD48-32CAA3601372}}&lt;/ref&gt;

Is áit  an-stairiúil é lán le gnéithe difriúil agus suimiúil. In [[Ail Finn]] i g[[contae Ros Comáin]] ar an 19 Iúil 2006 a cláraíodh an teocht is airde in Éirinn idir 1887-2022, 32.3 céim Celsius.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/rabhadh-bui-teasa-eisithe-ag-met-eireann/|teideal=Rabhadh Buí Teasa eisithe ag Met Éireann|dáta=15 Iúil 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-18}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Thagann an t-ainm ‘Ail Finn’ ón cloch carraig an earraigh shoiléir.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4758478/4747438/4760121|teideal=Local Place Names|language=en|work=dúchas.ie|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Is é ionad na [[deoise]] do dheoise Elphin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Is é raite thug [[Naomh Pádraig]] chuairt ar an mbaile seo an baile sa chúigiú haois&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.elphindiocese.ie/history/|teideal=History|dáta=2015-05-26|language=en-GB|work=Elphin Diocesan Website|dátarochtana=2020-12-03|archivedate=2020-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201126184616/https://www.elphindiocese.ie/history/}}&lt;/ref&gt; nuair a bhí sé ag taisteal trasna [[An tSionainn|abhainn na Sionainne]] go dtí [[Cúige Chonnacht|Chonnacht]]. Chuir an Draoi den ainm Ona an talamh i láthair do Naomh Pádraig.

Bhunaigh Naomh Pádraig an bhaile; thóg sé an chéad ardeaglais agus chuir sé asicus mar easpag&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Kelly, J.J., 1879. The Antiquities of Boyle. II. St. Patrick’s Travels through Elphin. Ir. Mon., Irish Jesuit Province Vol.7, pp.482-492.&lt;/ref&gt; Ansin, chuaigh sé go Shankill, ar imeall an bhaile. Tógadh séipéal ann,&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus tá na fothracha agus an [[reilig]] le feiceáil ag an gcrosbhóthar anseo inniu.

Is ráite gur thug an áit seo páirt sa finscéal ‘[[Oisín mac Finn|Óisin]] i [[Tír na nÓg]]’. Deirtear gur thit an phearsa [[Miotaseolaíocht|mhiotaseolaíoch]] Óisín óna chapall gar don bhaile seo ar a bhealach ar ais ó Thír na hÓige (Tír na nÓg).

Tá go leor suíomhanna stairiúla ann lena n-áirítear seanfhothracha na hardeaglaise, an muileann gaoithe, an phálás, agus an Cuimhneachán Míleata (Cuimhneacháin Chogaidh na Saoirse). 

==== '''Cuimhneachán Míleata''' ====
Tá sé 35 troigh ar airde agus suite ag Crosbhóthar Shankill, Elphin.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Thóg sé beagnach sé bliana é a thógáil. Ag a bhun tá léachtán le leabhar oscailte,agus ainmneacha na bhfear a fuair bás ar son na hÉireann i Ros Comáin.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://irelandxo.com/ireland/roscommon/visiting/war-independence-memorial-elphin|teideal=The War of Independence Memorial, Elphin {{!}} Ireland Reaching Out|work=irelandxo.com|dátarochtana=2020-12-03|archivedate=2020-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112001907/https://irelandxo.com/ireland/roscommon/visiting/war-independence-memorial-elphin}}&lt;/ref&gt;

==== '''Oliver Goldsmith''' ====
Is as Ail Finn é an fear cáiliúil Oliver Goldsmith. Is file, úrscéalaí, drámadóir é. Rugadh é ag Smith Hill i dteach a sheanathar urramach Fr.Jones.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://irelandxo.com/ireland-xo/history-and-genealogy/ancestor-database/oliver-goldsmith|teideal=Oliver Goldsmith 1730|work=irelandxo.com|dátarochtana=2020-12-07|archivedate=2020-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025060448/https://irelandxo.com/ireland-xo/history-and-genealogy/ancestor-database/oliver-goldsmith}}&lt;/ref&gt; D'fhreastail sé ar an scoil gramadach Easpag Hudson.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://irelandxo.com/ireland-xo/history-and-genealogy/ancestor-database/oliver-goldsmith|teideal=Oliver Goldsmith 1730|work=irelandxo.com|dátarochtana=2020-12-07|archivedate=2020-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025060448/https://irelandxo.com/ireland-xo/history-and-genealogy/ancestor-database/oliver-goldsmith}}&lt;/ref&gt; Tá séadchomhartha i lár an bhaile mar onóir dó inniu.

==== '''Smith Hill''' ====
Tá an teach seo ó thús an 19ú haois suite ar imeall an bhaile (Ardnagowna). Bhí an teach seo i diméin an Phálás.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://landedestates.nuigalway.ie/LandedEstates/jsp/property-show.jsp?id=1350|teideal=Smith Hill|work=landedestates.nuigalway.ie|dátarochtana=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118170437/http://landedestates.nuigalway.ie/LandedEstates/jsp/property-show.jsp?id=1350|archivedate=2021-01-18}}&lt;/ref&gt; Creidtear gur rugadh an fear cáiliúil Oliver Goldsmith ar an suíomh seo nuair a bhí a mháthair ag tabhairt cuairt ar a hathair Oliver Jones.&lt;ref&gt;Connolly, P., 2018. The Landed Estates of County Roscommon&lt;/ref&gt;[[Íomhá:IRAMemorialElphin.jpg|mion|Cuimhneachán Míleata Cuimhneacháin Chogaidh na Saoirse]]

== Peil Ghaelach ==
Bunaíodh an cumann peile  í 1888&lt;ref&gt;https://elphingaa.com/history/&lt;/ref&gt; (dubh agus oráiste dathanna an chlub).

Tá suaitheantas an chlub roinnte ina cheithre mhír.&lt;ref&gt;Mulleady, M., 1982. Elphin G. A. A. Club 1888-1981. a History. Mulleady.&lt;/ref&gt;

Rinneadh na tailte agus an pháirc a athchóiriú i mbliana (2020).

Bhuaigh an fhoireann sinsir an corn sna bliana :1889,1891,1902,1903,1904,1905,1931,1932,1937,1950,1951,1955,1956,1957.&lt;ref&gt;https://elphingaa.com/history/&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2010, shroich an Fhoireann Shinsearach Cluiche Ceannais an Chontae.

I mí Feabhra 2012 bhuaigh an fhoireann Craobh Peile Sinsearach Thuaidh Ros Comáin 2011 i gcoinne Western Gaels.

== An Muileann Gaoithe ==
[[Íomhá:Elphin windmill.jpg|mion|An Muilleann Gaoithe ]]
Tá muileann gaoithe suite ar imeall an bhaile. Tógadh é i 1730 agus athchóiríodh é i 1996.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/31810010/elphin-windmill-windmill-road-elphin-elphin-county-roscommon|teideal=Elphin Windmill, Windmill Road, ELPHIN, Elphin, County Roscommon|údar=FUSIO|language=en-GB|work=Buildings of Ireland|dátarochtana=2020-11-24|archivedate=2023-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230426220215/https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/31810010/elphin-windmill-windmill-road-elphin-elphin-county-roscommon}}&lt;/ref&gt;

Is píosa oidhreachta neamhchoitianta é a bhfuil an baile bródúil as.                  

Tá díon tuí ar an muileann agus  músaem ann freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.visitroscommon.ie/elphin-windmill/|teideal=Elphin Windmill|dáta=2019-03-28|language=en-US|work=Explore Roscommon|dátarochtana=2020-12-04}}&lt;/ref&gt;

==Pálás an Easpaig==
Tógadh an teach mór seo idir 1748-9.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Department of Rural and Community Development, (2017).''Elphin Heritage Trail'', Roscommon County Council. (series 7). &lt;/ref&gt; Easpag Synge an t-ainm a bhí ar an bhfear a thóg é. Bhí aithne ag daoine air mar ‘An Phálás’. Teach lárnach a bhí ann le dhá phailliún, bhí siad seo mar ghné de go leor tithe móra siar san am seo. Ba é an teach féin áit chónaithe an Easpaig go dtí an 20ú haois nuair a scriosadh trí thine é.

Inniu níl le feiceáil ach fothracha na bpailliún agus na ballaí.

==Oideachas==
Fear ab ea Hudson a rugadh sa bhliain 1608;ceapadh é ar chaplin i gcaisleán Bhaile Átha Cliath i 1641.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Quane, M., 1966. Bishop Hodson’s Grammar School, Elphin. J. R. Soc. Antiqu. Irel. 96, 157–177.&lt;/ref&gt; Le linn Eirí Amach 1641,bhog sé féin agus a bhean go dtí an An Chill Mhór (Kilmore) chun tearmann a fháil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Fuair sé bás sa bhliain 1686 agus ba é a thoil go raibh sé ag iarraidh go mbunófaí scoil ghramadaí in Ail Finn. Bunaíodh an chéad scoil ‘Scoil Gramadach Ail Finn sa 17ú haois (1667-1686), Scoil ghramadaí an Easpag Hudson.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ceann de na daltaí is é an scríbhneoir Oliver Goldsmith,Sir [[William Wilde]] agus [[Percy French]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://irelandxo.com/ireland-xo/history-and-genealogy/buildings-database/bishop-hodsons-grammar-school-elphin |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-27 |archivedate=2021-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210618211008/https://irelandxo.com/ireland-xo/history-and-genealogy/buildings-database/bishop-hodsons-grammar-school-elphin }}&lt;/ref&gt;

Sa lá atá inniu ann tá bunscoil  sa bhaile, Ceathramha na Mainistreach ‘Abbeycarton N.S’. Tagann an t-ainm ó Mhainistir Phroinsiasach a bhí ann.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Bunaíodh ‘Elphin Community College’ sa bhliain 1942.&lt;ref&gt;(https://www.education.ie/en/find-a-school/School-Detail/?roll=19809I) 
&lt;/ref&gt;

==Margadh==
Tá margaidh beostoc sa bhaile. Oibríonn sé mar chomharchumann agus tá bhreis is 635 scairshealbhóir ann.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Is fostóir tábhachtach é. Tá dhá fháinne ann. Bíonn dhá dhíolachán ann i gcónaí gach seachtain, an t-eallach ar an Luan agus na caoirigh ar an Máirt.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://elphinmart.ie/|teideal=Elphin Mart Prices and Dates|language=en-GB|work=Elphin Livestock Mart|dátarochtana=2020-12-03|archivedate=2020-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201129005818/https://elphinmart.ie/}}&lt;/ref&gt;

Gach bliain, bíonn seó talmhaíochta ann (an chéad seachtain i mí Mheán Fómhair). Tagann an pobal le chéile idir óg agus aosta agus daoine ó bhailte eile (díolacháin, seónna, spraoi agus siamsaíocht). 

== Fothracha na chéad hArdeaglaise ==
Téann suíomh na h[[Ardeaglais|ardeaglaise]] siar go Naomh Phadraig timpeall 435-450.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=The Diocese of Elphin: A Pilgrimage through Time and Place Hardcover|date=1 Jan. 2000|url=|title=The Diocese of Elphin|journal=A Pilgrimage through Time and Place|volume=|issue=|first=Francis|last=Beirne|year=2000|pages=288}}&lt;/ref&gt; Bhí an chéad ardeaglais tógtha ar son Naomh Mhuire an mhaighdean. Scriosadh é ach atógadh é.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rinneadh damáiste dó le linn éirí amach 1641.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Athbunaíodh é sa bhliain 1728. Socraíodh é a atógáil in áit nua sa bhliain 1749, scartáladh ansin é go hiomlán i 1964.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá sé faoi choimeád anois de ‘Elphin Heritage Society’. Tá an suíomh fós ann inniu do dhaoine chun cuairt a chuir air.  

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Contae Ros Comáin}}

[[Catagóir:Bailte i gContae Ros Comáin]]</text>
      <sha1>468gzvivgfz2e0l9rtr5541coaxbvwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isaac Newton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5741</id>
    <revision>
      <id>1332341</id>
      <parentid>1311360</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5734" sha1="lu88spemckli0vbbiakkcfn8gy3xfav" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Fisiceoir]] agus [[matamaiticeoir]] [[Sasana]]ch ab ea an Ridire '''Isaac Newton''' ([[4 Eanáir]], [[1643]] - [[31 Márta]], [[1727]]), a rugadh i Woolsthorpe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.chlt.org/sandbox/lhl/dsb/page.50.a.php|language=Béarla|foilsitheoir=Dictionary of Scientific Biography|dátarochtana=2008-11-28|teideal=Biography of Isaac Newton}}&lt;/ref&gt; Bhí sé ar dhuine de na h[[Eolaí|eolaithe]] ba thábhachtaí ar domhan.&lt;ref&gt;Hussey, Matt - Fréamh an Eolais  (Coiscéim 2011)&lt;/ref&gt; 

Tháinig sé na prionsabail is bun le gluaisní réad ar domhan is na reanna [[Spéir|spéire]]. Chuir na [[Dlí|dlíthe]] a nocht sé sa saothar seo bonn faoi dhul chun cinn na [[Fisic|fisice]] is na [[Meicnic|meicnice]] go dtí an [[lá]] atá anois ann.

Mhínigh a chuid dlíthe, ar nós [[dlíthe na gluaiseachta]] is [[dlí na himtharraingthe]], [[fithis]] na reann timpeall na [[An Ghrian|gréine]] agus [[fithis]] [[An Ghealach|na Gealaí]] timpeall an domhain. 

Cheap Newton agus [[Gottfried Leibniz|Leibniz]] an [[Calcalas (míochaine)|mionchalcalas]] timpeall an [[am]]&lt;nowiki/&gt;a céanna agus go neamhspleách ar a chéile.
[[Íomhá:Principia Mathematica. Newton.jpg|clé|mion|237x237px]]

== Saothar ==
[[Íomhá:Isaac-newton 1.jpg|clé|mion]]
D'fhoilsigh Newton a mhórshaothar ''[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]]'' (&quot;Prionsabail Mhatamaiticiúla na Fealsúnachta Aiceanta&quot;) sa bhliain [[1687]]. Sa leabhar seo, thosaigh sé leis na coincheapanna bunúsacha mais [[móiminteam]], [[luasghéarú]] is [[fórsa]], na trí bhundlí gluaisne, agus dlí na h[[Imtharraingt|imtharraingthe]], chun cur síos go cuimsitheach ar ghluaisne na bpláinéad is na [[réalta]] agus gluaisne réad ar [[An Domhan|domhan]]. 

Leis na huirlisí seo, mhínigh sé [[Fithis|fithisí]] na bpláinéad is na n[[An Ghealach|gealach]], gluaisne na g[[cóiméad]], gluaisne réada atá ag titim faoi dhomhantarraingt, [[meáchan]], na [[Na taoidí|taoidí]], agus fiú [[Boilsciú (cosmeolaíocht)|boilsc]] an domhain ag an [[meánchiorcal]]. 

Thaispeáin sé den chéad uair go bhfuil an fórsa [[Imtharraingt|imtharraingthe]] díreach i gcomhréir le h[[Iolrach Cairtéiseach|iolrú]] an dá [[Mais|mhais]] is i gcomhréir inbhéartach leis an bhfad eatarthu ceamaithe. 

Chun a smaointe a láimhseáil go matamaiticiúil, d'fhionn sé an [[calcalas difreálach]]. D'oibrigh sé amach conas a shuimíonn [[dath]]&lt;nowiki/&gt;anna chun [[Bán|dath bán]] a chumadh, agus thaispeáin an [[feiniméan]] seo le [[priosma]].[[Íomhá:Sir Isaac Newton.jpg|clé|mion|328x328px]]

Bhí a shaothar bunaithe ar shaothar is fionnachtana a réamhtheachtaithe [[Nicolaus Copernicus|Copernicus]], [[Johannes Kepler|Kepler]] is [[Galileo Galilei|Galileo]] [[Galileo Galilei|Galilei]]. 

Mar a dúirt sé féin, &quot;Más rud é go bhfaca mé níos faide, rinneas é trí sheasamh ar ghuaillí fathach.&quot; 

=== Dlí na himtharraingthe agus an úllord ===
Deir scéal go raibh Newton ina shuí in [[úllord]] lá amháin agus go bhfaca sé úll ag titim go talamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-6-22.pdf|teideal=Eureka 6-22|údar=cogg.ie|dáta=Aibreán 2010|dátarochtana=2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415114558/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-6-22.pdf|archivedate=2021-04-15}}&lt;/ref&gt; Thosaigh sé ag smaoineamh ar an bhfáth a dtitfeadh rudaí. Shocraigh sé go raibh fórsa dofheicthe ag an domhan agus ag an úll a tharraing rudaí eile chucu.  

Bhí fórsa an Domhain ábalta an t-úll a tharraingt go talamh toisc go raibh an domhan chomh mór sin agus go raibh fórsa an Domhain i bhfad níos cumhachtaí ná fórsa an úill. Ní raibh fórsa an úill láidir go leor chun an domhan a tharraingt chuige. Tugaimid domhantarraingt mar ainm ar an bhfórsa seo a bhíonn thart ar rudaí 

== Tionchar ==
Lean coincheapanna Newton mar chroílár na h[[eolaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a ar feadh 300 bliain. Nuair a leasaigh [[Albert Einstein|Einstein]] iad, ní treascairt a bhí i gceist ach [[Teoiric choibhneasachta Einstein|teoiricí]] [[Comhlánú|comhlántacha]], chun a dtarlaíonn i ngluaisne na gcáithníní [[Adamh|fo-adarnhach]]&lt;nowiki/&gt;a is gluaisní ag [[Luas (fisic)|luas]]&lt;nowiki/&gt;anna atá gar do luas an t[[Solas|solais]], a mhíniu.

== Saol ==
Fuair Newton [[bás]] &quot;ina [[Codladh|chodladh]]&quot; ar an 31 Márta 1727. Tá sé curtha in [[Abtheach|Abteach]]  [[Abtheach Westminster|Westminster]].

== Féach freisin ==

* [[Dlí na himtharraingthe]]
* [[Dlíthe na gluaiseachta]]
* [[Fealsúnacht an spáis agus an ama]] (gearradh [[Fealsúnacht an spáis agus an ama#Leibniz%20agus%20Newton|Leibniz agus Newton]])
* [[Meicnic Newton]]
* ''[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]]''
* [[Réalteolaíocht theoiriciúil]]
* [[Tairiseach imtharraingthe]]
* [[Teoiric ghinearálta na coibhneasachta]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Image:Sir Isaac Newton by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|Newton (1702)
Image:NewtonsPrincipia.jpg|Principia (a eagrán féin)
&lt;/gallery&gt;

{{Commons|Isaac Newton}}

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-fisic}}
{{Síol-mata}}
{{Síol-réalteolaíocht}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Newton, Isaac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1643]]
[[Catagóir:Básanna i 1727]]
[[Catagóir:Ailceimiceoirí]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]]
[[Catagóir:Ceapadóirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Fealsúna Sasanacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Lincolnshire]]
[[Catagóir:Matamaiticeoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Réalteolaithe Sasanacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]</text>
      <sha1>lu88spemckli0vbbiakkcfn8gy3xfav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>7 Samhain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6277</id>
    <revision>
      <id>1332156</id>
      <parentid>1285967</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Daoine a rugadh ar an lá seo */</comment>
      <origin>1332156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6142" sha1="apmw0wu97iwrnpiybgv995nwmh4glp1" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Samhain}}
Is é an '''7 Samhain''' an 311ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 312ú lá i mbliain bhisigh. Tá 54 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[APSS]] - ''Седьмое ноября'' ([[Réabhlóid Dheireadh Fómhair]] a cheiliúradh)&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Public_holidays_in_the_Soviet_Union&lt;/ref&gt;

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1598]] — [[Francisco de Zurbarán]], péintéir Spáinneach (b. [[1664]])
* [[1728]] — [[James Cook]], taiscéalaí Briotanach (b. [[1779]])
* [[1867]] — [[Marie Curie]], Ceimicí (b. [[1934]])
* [[1879]] — [[Leon Trotscaí]], réabhlóidí Boilséiveach agus Marxach (b.[[1940]])
* [[1888]] — [[Chandrasekhara Venkata Raman]], fisiceoir Indiach (b. [[1970]])
* [[1890]] — [[Martin McGowan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1958]])
* [[1891]] — [[Miriam Cooper]], ban-aisteoir (b. [[1976]])
* [[1901]] — [[Norah McGuinness]], ealaíontóir Éireannach (b. [[1980]])
* [[1903]] — [[Dean Jagger]], aisteoir Meiriceánach (b. [[1991]])
* [[1913]] — [[Albert Camus]], scríbhneoir Francach (b. [[1960]])
* [[1917]] — [[Gerry L'Estrange]], polaiteoir Éireannach (b. [[1996]])
* [[1917]] — [[Helen Suzman]], polaiteoir as an Afraic Theas (b. [[2009]])
* [[1917]] — [[Thomas Byrne (Baile Átha Cliath)|Thomas Byrne]], polaiteoir Éireannach  (b. [[1978]])
* [[1918]] — [[Billy Graham]], shoiscéalaí Críostaí (b. [[2018]])
* [[1929]] — [[Eric Richard Kandel]], néaraifhiseolaí Ostarach 
* [[1935]] — [[Bernard Markey]], polaiteoir Éireannach (b. [[2003]])
* [[1943]] — [[Joni Mitchell]], ceoltóir Ceanadach
* [[1944]] — [[Luigi Riva]], imreoir sacair Iodálach (b. [[2024]])
* [[1951]] — [[Lawrence O'Donnell]], láithreoir teilifíse Meiriceánach
* [[1952]] — [[Geraldo Alckmin]], polaiteoir Brasaíleach 
* [[1964]] — [[Liam Ó Maonlaí]], amhránaí agus ceoltóir Éireannach
* [[1965]] — [[Mike Henry]], guthaisteoir Meiriceánach
* [[1967]] — [[David Guetta]], DJ Francach 
* [[1972]] — [[Hasim Rahman]], dornálaí Meiriceánach
* [[1978]] — [[Jan Vennegoor of Hesselink]], imreoir sacair Ísiltíreach
* [[1978]] — [[Rio Ferdinand]], imreoir sacair
* [[1988]] — [[Alexandr Dolgopolov]], imreoir leadóige Úcránach
* [[1991]] — [[David de Gea]], imreoir sacair
* [[1996]] — [[Lorde]], amhránaí agus cumadóir Nua-Shéalannach
* [[1997]] — [[Roibeard Ó Floinn]], iománaí Éireannach
* [[2001]] — [[Amybeth McNulty]], aisteoir Éireannach
* [[2001]] — [[Sawyer Barth]], aisteoir Meiriceánach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1167]] — [[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Briain]], Rí Mumhan 
* [[1881]] — [[Seán Mac Éil|Seán Mac Héil]], easpag Éireannach (r. [[1791]])
* [[1908]] — [[Butch Cassidy]], eisreachtaí Meiriceánach (r. [[1866]])
* [[1913]] — [[Alfred Russel Wallace]], nádúraí, taiscéalaí, tíreolaí, antraipeolaí agus bitheolaí Breatnach (r. [[1823]])
* [[1937]] — [[Eamon Rice]], polaiteoir Éireannach (r. [[1873]])
* [[1944]] — [[Richard Sorge]], spiaire Sóivéadach (r. [[1895]])
* [[1946]] — [[Willis Linn Jepson]], luibheolaí Meiriceánach (r. [[1867]])
* [[1959]] — [[Victor McLaglen]], aisteoir Briotanach-Meiriceánach (r. [[1886]])
* [[1962]] — [[Eleanor Roosevelt]], bean Uachtarán na Stát Aontaithe (r.[[1884]])
* [[1968]] — [[Margaret Mary Pearse]], polaiteoir Éireannach (r. [[1878]])
* [[1978]] — [[Gene Tunney]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1897]])
* [[1980]] — [[Steve McQueen]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1930]])
* [[1981]] — [[Añjela Duval]], file Briotánach (r. [[1905]])
* [[1982]] — [[Murchadh MacPhàrlain]], scríbhneoir Briotanach (r. [[1901]])
* [[1992]] — [[Alexander Dubček]], polaiteoir agus ceannaire na Seicslóvaice (r.[[1921]])
* [[2011]] — [[Joe Frazier]], Dornálaí Meiriceánach (r. [[1944]])
* [[2012]] — [[Carmen Basilio]], dornálaí Meiriceánach (r, [[1927]])
* [[2016]] — [[Leonard Cohen]], amhránaí Ceanadach (r. [[1934]])
* [[2018]] — [[Mícheál Ó Súilleabháin (ollamh)|Mícheál Ó Súilleabháin]], ceoltóir Éireannach (r. [[1950]])
* [[2022]] — [[Brian O'Doherty|Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach (r. [[1928]])
* [[2022]] — [[Leslie Phillips]], aisteoir Briotanach (r. [[2022]])

== Tarluithe eile ==
* [[1791]] - Osclaíodh [[Teach an Chustaim]] i m[[Baile Átha Cliath]].
* [[1811]] - Cath Tippecanoe idir dúchasaigh Mheiriceá faoi cheannas Tecumseh agus na lonnaitheoirí Meiriceánacha
* [[1848]] - Toghadh [[Zachary Taylor]] ina Uachtarán ar SAM.
* [[1916]] - Toghadh [[Woodrow Wilson]] ina Uachtarán ar SAM.
* [[1918]] - Thosaigh [[Réabhlóid Dheireadh Fómhair]] ([[féilire Ghréagóra]])
* [[1918]] - Scaipeadh [[Fliú Spáinneach]] go h[[Samó|Iartharach Shamó]]. Marófar 7,542 faoi dheireadh na bliana
* [[1944]] - Atoghadh [[Franklin D. Roosevelt]] ina Uachtarán ar SAM, a cheathrú tréimhse, ach níor mhair sé i bhfad ina dhiaidh sin.
* [[1956]] - [[Géarchéim Shuais]]: Ghlac Comhthionól Ginearálta [[Na Náisiúin Aontaithe|na Náisiún Aontaithe]] rún gur ghlaoigh ar trúpaí Briotanacha, Francacha agus Iosraelacha éirí as [[an Éigipt]]
* [[1972]] - Toghadh [[Richard Nixon]] arís ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe]] in ollbhua
* [[1983]] - Phléasc buama sa Chaipeatól na Stáit Aontaithe. Ní raibh aon duine gortaithe ach  rinneadh luach $250,000 de dhamáiste
* [[1990]] - Toghadh [[Máire Mhic Róibín]] ina h[[Uachtarán na hÉireann]]
* [[1991]] - D'fhógair [[Magic Johnson]] thaispeáin toradh tástála go raibh [[Víreas easpa imdhíonachta daonna|VEID]] air. D'éirigh sé as [[NBA]]
* [[2000]] - Toghadh [[George W. Bush]] ina uachtarán ar SAM den chéad uair, cé go raibh an-chuid cospóide faoi áireamh na vótaí.
* [[2007]] - Tharla [[Ár Jokela|lámhach in ardscoil]] sa sráidbhaile Jokela san Fhionlainn. Básaíodh naonúr
* [[2020]] - Dearbhaíodh é gur dtoghadh [[Joe Biden]] ina uachtarán ar [[SAM]], ceathair lá ón toghchán.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

&lt;!-- idirvicí --&gt;

[[Catagóir:Dátaí|1107]]
[[Catagóir:Míonna|Samhain, 7]]</text>
      <sha1>apmw0wu97iwrnpiybgv995nwmh4glp1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332163</id>
      <parentid>1332156</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1332163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6549" sha1="g8nfxnedtaihm29h9uzyxehc7c646uz" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Samhain}}
Is é an '''7 Samhain''' an 311ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 312ú lá i mbliain bhisigh. Tá 54 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[APSS]] - ''Седьмое ноября'' ([[Réabhlóid Dheireadh Fómhair]] a cheiliúradh)&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Public_holidays_in_the_Soviet_Union&lt;/ref&gt;

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1598]] — [[Francisco de Zurbarán]], péintéir Spáinneach (b. [[1664]])
* [[1728]] — [[James Cook]], taiscéalaí Briotanach (b. [[1779]])
* [[1867]] — [[Marie Curie]], Ceimicí (b. [[1934]])
* [[1879]] — [[Leon Trotscaí]], réabhlóidí Boilséiveach agus Marxach (b.[[1940]])
* [[1888]] — [[Chandrasekhara Venkata Raman]], fisiceoir Indiach (b. [[1970]])
* [[1890]] — [[Martin McGowan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1958]])
* [[1891]] — [[Miriam Cooper]], ban-aisteoir (b. [[1976]])
* [[1901]] — [[Norah McGuinness]], ealaíontóir Éireannach (b. [[1980]])
* [[1903]] — [[Dean Jagger]], aisteoir Meiriceánach (b. [[1991]])
* [[1913]] — [[Albert Camus]], scríbhneoir Francach (b. [[1960]])
* [[1917]] — [[Gerry L'Estrange]], polaiteoir Éireannach (b. [[1996]])
* [[1917]] — [[Helen Suzman]], polaiteoir as an Afraic Theas (b. [[2009]])
* [[1917]] — [[Thomas Byrne (Baile Átha Cliath)|Thomas Byrne]], polaiteoir Éireannach  (b. [[1978]])
* [[1918]] — [[Billy Graham]], shoiscéalaí Críostaí (b. [[2018]])
* [[1929]] — [[Eric Richard Kandel]], néaraifhiseolaí Ostarach 
* [[1935]] — [[Bernard Markey]], polaiteoir Éireannach (b. [[2003]])
* [[1943]] — [[Joni Mitchell]], ceoltóir Ceanadach
* [[1944]] — [[Luigi Riva]], imreoir sacair Iodálach (b. [[2024]])
* [[1951]] — [[Lawrence O'Donnell]], láithreoir teilifíse Meiriceánach
* [[1952]] — [[Geraldo Alckmin]], polaiteoir Brasaíleach 
* [[1964]] — [[Liam Ó Maonlaí]], amhránaí agus ceoltóir Éireannach
* [[1965]] — [[Mike Henry]], guthaisteoir Meiriceánach
* [[1967]] — [[David Guetta]], DJ Francach 
* [[1972]] — [[Hasim Rahman]], dornálaí Meiriceánach
* [[1978]] — [[Jan Vennegoor of Hesselink]], imreoir sacair Ísiltíreach
* [[1978]] — [[Rio Ferdinand]], imreoir sacair
* [[1988]] — [[Alexandr Dolgopolov]], imreoir leadóige Úcránach
* [[1991]] — [[David de Gea]], imreoir sacair
* [[1996]] — [[Lorde]], amhránaí agus cumadóir Nua-Shéalannach
* [[1997]] — [[Roibeard Ó Floinn]], iománaí Éireannach
* [[2001]] — [[Amybeth McNulty]], aisteoir Éireannach
* [[2001]] — [[Sawyer Barth]], aisteoir Meiriceánach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1167]] — [[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Briain]], Rí Mumhan 
* [[1881]] — [[Seán Mac Éil|Seán Mac Héil]], easpag Éireannach (r. [[1791]])
* [[1908]] — [[Butch Cassidy]], eisreachtaí Meiriceánach (r. [[1866]])
* [[1913]] — [[Alfred Russel Wallace]], nádúraí, taiscéalaí, tíreolaí, antraipeolaí agus bitheolaí Breatnach (r. [[1823]])
* [[1937]] — [[Eamon Rice]], polaiteoir Éireannach (r. [[1873]])
* [[1944]] — [[Richard Sorge]], spiaire Sóivéadach (r. [[1895]])
* [[1946]] — [[Willis Linn Jepson]], luibheolaí Meiriceánach (r. [[1867]])
* [[1959]] — [[Victor McLaglen]], aisteoir Briotanach-Meiriceánach (r. [[1886]])
* [[1962]] — [[Eleanor Roosevelt]], bean Uachtarán na Stát Aontaithe (r.[[1884]])
* [[1968]] — [[Margaret Mary Pearse]], polaiteoir Éireannach (r. [[1878]])
* [[1978]] — [[Gene Tunney]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1897]])
* [[1980]] — [[Steve McQueen]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1930]])
* [[1981]] — [[Añjela Duval]], file Briotánach (r. [[1905]])
* [[1982]] — [[Murchadh MacPhàrlain]], scríbhneoir Briotanach (r. [[1901]])
* [[1992]] — [[Alexander Dubček]], polaiteoir agus ceannaire na Seicslóvaice (r.[[1921]])
* [[2011]] — [[Joe Frazier]], Dornálaí Meiriceánach (r. [[1944]])
* [[2012]] — [[Carmen Basilio]], dornálaí Meiriceánach (r, [[1927]])
* [[2016]] — [[Leonard Cohen]], amhránaí Ceanadach (r. [[1934]])
* [[2018]] — [[Mícheál Ó Súilleabháin (ollamh)|Mícheál Ó Súilleabháin]], ceoltóir Éireannach (r. [[1950]])
* [[2022]] — [[Brian O'Doherty|Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach (r. [[1928]])
* [[2022]] — [[Leslie Phillips]], aisteoir Briotanach (r. [[2022]])

== Tarluithe eile ==
* [[335]] - Díbríodh [[Atanáis Chathair Alastair|Atanáis]], an 20ú Pápa d'Alastair, chuig [[Trier]] mar gur choisc sé lastas gráin dul chuig [[Cathair Chonstaintín]]
* [[1504]] - D'fhill [[Críostóir Colambas]] óna cheathrú h-aistear
* [[1791]] - Osclaíodh [[Teach an Chustaim]] i m[[Baile Átha Cliath]].
* [[1811]] - Cath Tippecanoe idir dúchasaigh Mheiriceá faoi cheannas Tecumseh agus na lonnaitheoirí Meiriceánacha
* [[1848]] - Toghadh [[Zachary Taylor]] ina Uachtarán ar SAM.
* [[1893]] - Fuair mná i g[[Colorado]] [[Cearta vótála do mhná|an vóta]]
* [[1916]] - Toghadh [[Woodrow Wilson]] arís ina Uachtarán ar SAM.
* [[1918]] - Thosaigh [[Réabhlóid Dheireadh Fómhair]] ([[féilire Ghréagóra]])
* [[1918]] - Scaipeadh [[Fliú Spáinneach]] go h[[Samó|Iartharach Shamó]]. Marófar 7,542 faoi dheireadh na bliana
* [[1944]] - Atoghadh [[Franklin D. Roosevelt]] ina Uachtarán ar SAM, a cheathrú tréimhse, ach níor mhair sé i bhfad ina dhiaidh sin.
* [[1956]] - [[Géarchéim Shuais]]: Ghlac Comhthionól Ginearálta [[Na Náisiúin Aontaithe|na Náisiún Aontaithe]] rún gur ghlaoigh ar trúpaí Briotanacha, Francacha agus Iosraelacha éirí as [[an Éigipt]]
* [[1972]] - Toghadh [[Richard Nixon]] arís ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe]] in ollbhua
* [[1983]] - Phléasc buama sa Chaipeatól na Stáit Aontaithe. Ní raibh aon duine gortaithe ach  rinneadh luach $250,000 de dhamáiste
* [[1990]] - Toghadh [[Máire Mhic Róibín]] ina h[[Uachtarán na hÉireann]]
* [[1991]] - D'fhógair [[Magic Johnson]] thaispeáin toradh tástála go raibh [[Víreas easpa imdhíonachta daonna|VEID]] air. D'éirigh sé as an [[NBA]]
* [[2000]] - Toghadh [[George W. Bush]] ina uachtarán ar SAM den chéad uair, cé go raibh an-chuid cospóide faoi áireamh na vótaí.
* [[2007]] - Tharla [[Ár Jokela|lámhach in ardscoil]] sa sráidbhaile Jokela san Fhionlainn. Básaíodh naonúr
* [[2020]] - Dearbhaíodh é gur dtoghadh [[Joe Biden]] ina uachtarán ar [[SAM]], ceathair lá ón toghchán.
* [[2025]] - D'éirigh [[António Costa]] as Priomh-Aire na Portaingéile

== Tagairtí ==
{{reflist}}

&lt;!-- idirvicí --&gt;

[[Catagóir:Dátaí|1107]]
[[Catagóir:Míonna|Samhain, 7]]</text>
      <sha1>g8nfxnedtaihm29h9uzyxehc7c646uz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332164</id>
      <parentid>1332163</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1332164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6553" sha1="9845cidmd0pep2ab7avn3xmh7pg1p4v" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Samhain}}
Is é an '''7 Samhain''' an 311ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 312ú lá i mbliain bhisigh. Tá 54 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[APSS]] - ''Седьмое ноября'' ([[Réabhlóid Dheireadh Fómhair]] a cheiliúradh)&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Public_holidays_in_the_Soviet_Union&lt;/ref&gt;

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1598]] — [[Francisco de Zurbarán]], péintéir Spáinneach (b. [[1664]])
* [[1728]] — [[James Cook]], taiscéalaí Briotanach (b. [[1779]])
* [[1867]] — [[Marie Curie]], Ceimicí (b. [[1934]])
* [[1879]] — [[Leon Trotscaí]], réabhlóidí Boilséiveach agus Marxach (b.[[1940]])
* [[1888]] — [[Chandrasekhara Venkata Raman]], fisiceoir Indiach (b. [[1970]])
* [[1890]] — [[Martin McGowan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1958]])
* [[1891]] — [[Miriam Cooper]], ban-aisteoir (b. [[1976]])
* [[1901]] — [[Norah McGuinness]], ealaíontóir Éireannach (b. [[1980]])
* [[1903]] — [[Dean Jagger]], aisteoir Meiriceánach (b. [[1991]])
* [[1913]] — [[Albert Camus]], scríbhneoir Francach (b. [[1960]])
* [[1917]] — [[Gerry L'Estrange]], polaiteoir Éireannach (b. [[1996]])
* [[1917]] — [[Helen Suzman]], polaiteoir as an Afraic Theas (b. [[2009]])
* [[1917]] — [[Thomas Byrne (Baile Átha Cliath)|Thomas Byrne]], polaiteoir Éireannach  (b. [[1978]])
* [[1918]] — [[Billy Graham]], shoiscéalaí Críostaí (b. [[2018]])
* [[1929]] — [[Eric Richard Kandel]], néaraifhiseolaí Ostarach 
* [[1935]] — [[Bernard Markey]], polaiteoir Éireannach (b. [[2003]])
* [[1943]] — [[Joni Mitchell]], ceoltóir Ceanadach
* [[1944]] — [[Luigi Riva]], imreoir sacair Iodálach (b. [[2024]])
* [[1951]] — [[Lawrence O'Donnell]], láithreoir teilifíse Meiriceánach
* [[1952]] — [[Geraldo Alckmin]], polaiteoir Brasaíleach 
* [[1964]] — [[Liam Ó Maonlaí]], amhránaí agus ceoltóir Éireannach
* [[1965]] — [[Mike Henry]], guthaisteoir Meiriceánach
* [[1967]] — [[David Guetta]], DJ Francach 
* [[1972]] — [[Hasim Rahman]], dornálaí Meiriceánach
* [[1978]] — [[Jan Vennegoor of Hesselink]], imreoir sacair Ísiltíreach
* [[1978]] — [[Rio Ferdinand]], imreoir sacair
* [[1988]] — [[Alexandr Dolgopolov]], imreoir leadóige Úcránach
* [[1991]] — [[David de Gea]], imreoir sacair
* [[1996]] — [[Lorde]], amhránaí agus cumadóir Nua-Shéalannach
* [[1997]] — [[Roibeard Ó Floinn]], iománaí Éireannach
* [[2001]] — [[Amybeth McNulty]], aisteoir Éireannach
* [[2001]] — [[Sawyer Barth]], aisteoir Meiriceánach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1167]] — [[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Briain]], Rí Mumhan 
* [[1881]] — [[Seán Mac Éil|Seán Mac Héil]], easpag Éireannach (r. [[1791]])
* [[1908]] — [[Butch Cassidy]], eisreachtaí Meiriceánach (r. [[1866]])
* [[1913]] — [[Alfred Russel Wallace]], nádúraí, taiscéalaí, tíreolaí, antraipeolaí agus bitheolaí Breatnach (r. [[1823]])
* [[1937]] — [[Eamon Rice]], polaiteoir Éireannach (r. [[1873]])
* [[1944]] — [[Richard Sorge]], spiaire Sóivéadach (r. [[1895]])
* [[1946]] — [[Willis Linn Jepson]], luibheolaí Meiriceánach (r. [[1867]])
* [[1959]] — [[Victor McLaglen]], aisteoir Briotanach-Meiriceánach (r. [[1886]])
* [[1962]] — [[Eleanor Roosevelt]], bean Uachtarán na Stát Aontaithe (r.[[1884]])
* [[1968]] — [[Margaret Mary Pearse]], polaiteoir Éireannach (r. [[1878]])
* [[1978]] — [[Gene Tunney]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1897]])
* [[1980]] — [[Steve McQueen]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1930]])
* [[1981]] — [[Añjela Duval]], file Briotánach (r. [[1905]])
* [[1982]] — [[Murchadh MacPhàrlain]], scríbhneoir Briotanach (r. [[1901]])
* [[1992]] — [[Alexander Dubček]], polaiteoir agus ceannaire na Seicslóvaice (r.[[1921]])
* [[2011]] — [[Joe Frazier]], Dornálaí Meiriceánach (r. [[1944]])
* [[2012]] — [[Carmen Basilio]], dornálaí Meiriceánach (r, [[1927]])
* [[2016]] — [[Leonard Cohen]], amhránaí Ceanadach (r. [[1934]])
* [[2018]] — [[Mícheál Ó Súilleabháin (ollamh)|Mícheál Ó Súilleabháin]], ceoltóir Éireannach (r. [[1950]])
* [[2022]] — [[Brian O'Doherty|Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach (r. [[1928]])
* [[2022]] — [[Leslie Phillips]], aisteoir Briotanach (r. [[2022]])

== Tarluithe eile ==
* [[335]] - Díbríodh [[Atanáis Chathair Alastair|Atanáis]], an 20ú Pápa d'Alastair, chuig [[Trier]] mar gur choisc sé lastas gráin dul chuig [[Cathair Chonstaintín]]
* [[1504]] - D'fhill [[Críostóir Colambas]] óna cheathrú h-aistear
* [[1791]] - Osclaíodh [[Teach an Chustaim]] i m[[Baile Átha Cliath]].
* [[1811]] - Cath Tippecanoe idir dúchasaigh Mheiriceá faoi cheannas Tecumseh agus na lonnaitheoirí Meiriceánacha
* [[1848]] - Toghadh [[Zachary Taylor]] ina Uachtarán ar SAM.
* [[1893]] - Fuair mná i g[[Colorado]] [[Cearta vótála do mhná|an vóta]]
* [[1916]] - Toghadh [[Woodrow Wilson]] arís ina Uachtarán ar SAM.
* [[1918]] - Thosaigh [[Réabhlóid Dheireadh Fómhair]] ([[féilire Ghréagóra]])
* [[1918]] - Scaipeadh [[Fliú Spáinneach]] go h[[Samó|Iartharach Shamó]]. Marófar 7,542 faoi dheireadh na bliana
* [[1944]] - Atoghadh [[Franklin D. Roosevelt]] ina Uachtarán ar SAM, a cheathrú tréimhse, ach níor mhair sé i bhfad ina dhiaidh sin.
* [[1956]] - [[Géarchéim Shuais]]: Ghlac Comhthionól Ginearálta [[Na Náisiúin Aontaithe|na Náisiún Aontaithe]] rún gur ghlaoigh ar trúpaí Briotanacha, Francacha agus Iosraelacha éirí as [[an Éigipt]]
* [[1972]] - Toghadh [[Richard Nixon]] arís ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe]] in ollbhua
* [[1983]] - Phléasc buama sa Chaipeatól na Stáit Aontaithe. Ní raibh aon duine gortaithe ach  rinneadh luach $250,000 de dhamáiste
* [[1990]] - Toghadh [[Máire Mhic Róibín]] ina h[[Uachtarán na hÉireann]]
* [[1991]] - D'fhógair [[Magic Johnson]] gur thaispeáin toradh tástála go raibh [[Víreas easpa imdhíonachta daonna|VEID]] air. D'éirigh sé as an [[NBA]]
* [[2000]] - Toghadh [[George W. Bush]] ina uachtarán ar SAM den chéad uair, cé go raibh an-chuid cospóide faoi áireamh na vótaí.
* [[2007]] - Tharla [[Ár Jokela|lámhach in ardscoil]] sa sráidbhaile Jokela san Fhionlainn. Básaíodh naonúr
* [[2020]] - Dearbhaíodh é gur dtoghadh [[Joe Biden]] ina uachtarán ar [[SAM]], ceathair lá ón toghchán.
* [[2025]] - D'éirigh [[António Costa]] as Priomh-Aire na Portaingéile

== Tagairtí ==
{{reflist}}

&lt;!-- idirvicí --&gt;

[[Catagóir:Dátaí|1107]]
[[Catagóir:Míonna|Samhain, 7]]</text>
      <sha1>9845cidmd0pep2ab7avn3xmh7pg1p4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rosa Parks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6628</id>
    <revision>
      <id>1332436</id>
      <parentid>1322434</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5885" sha1="bsdwwq9s906lsw7o4u1azned46apfl3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Bean]] den [[Cine gorm|chine gorm]] sna [[Stáit Aontaithe]] ab ea '''Rosa Louise McCauley Parks''' ([[4 Feabhra]] [[1913]] - [[24 Deireadh Fómhair]] [[2005]]). Bhain sí clú agus cáil amach di féin san fheachtas chun [[cearta daonna|cearta sibhialta]] a bhaint amach don [[Cine gorm|chine gorm]]. Sa bhliain 1955, ghlac sí seasamh i gcoinne an chiníochais, rud a spreag feachtas cearta sibhialta i Meiriceá.

[[Íomhá:Rosa parks human rights museum memphis 2.jpg|clé|mion|220x220px|Rosa Parks sa Memphis Museum]]
[[Íomhá:1956 face detail, Rosa Parks being fingerprinted by Deputy Sheriff D.H. Lackey after being arrested on February 22, 1956, during the Montgomery bus boycott (cropped).jpg|clé|mion|276x276px|Rosa Parks, 1956]][[Íomhá:Rosa_parks_bus.jpg|mion|clé|An bus inar dhiúltaigh Parks dul go cúl an bhus le háit a fhágaint ar shuíochán d’fhear den chine geal.|alt=|220x220px]][[Íomhá:RosaParks-BillClinton.jpg|clé|mion|220x220px|Rosa Parks agus Bill Clinton]]

== Saol ==
Rugadh Rosa Parks in [[Alabama]] agus tógadh í ar fheirm lena seantuismitheoirí, a máthair agus a deartháir.  Is cosúil gurbh Éireannach é a sin-seanathair.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/18.Rosa-Parks-eilifint.pdf|teideal=Rosa Parks|údar=cogg.ie|dátarochtana=202|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211201223100/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/18.Rosa-Parks-eilifint.pdf|archivedate=2021-12-01}}&lt;/ref&gt; Ba mhúinteoir scoile í a máthair agus ba shiúinéir é a hathair. 

Ag tús na g[[1950idí|caogaidí]] bhí Rosa Parks ag obair leis an NAACP ar son [[cearta sibhialta]]  i [[Montgomery, Alabama]]. Bhí oiliúint á fáil aici i gcúrsaí a bhí bainteach le [[Cearta daonna|cearta sibhialta]]. 

=== 1955: Easumhlaíocht ===

==== Cúlra ====
In Alabama. sna [[1950idí]], bí raibh cearta daonna ag na daoine gorma agus caitheadh go holc leo. Mar shampla, ar na busanna, bhí suíocháin ar leith ann do dhaoine geala agus suíocháin eile do dhaoine gorma. Ní raibh cead ag daoine gorma suí ar shuíocháin na ndaoine geala ach bhí cead ag na daoine geala suí ar shuíocháin na ndaoine gorma, fiú má bhí duine gorm ina shuí ansin cheana féin. 
==== Eachtra ====
Ar an [[1 Nollaig]] [[1955]], bhí Parks ar a bealach abhaile ar bhus plódaithe. Tháinig fear geal isteach sa bhus. Ní raibh suíochán ar bith fágtha do dhaoine geala. D'iarr an tiománaí ar Parks a suíochán a thabhairt suas d’fhear geal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-2-ceart-agus-freagrachta/nelson-mandela-agus-martin-luther-king/|teideal=Nelson Mandela agus Martin Luther King {{!}} COGG|language=ga-GA|dátarochtana=2020-10-24|archivedate=2021-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418083533/https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-2-ceart-agus-freagrachta/nelson-mandela-agus-martin-luther-king/}}&lt;/ref&gt; Bhí Parks tuirseach traochta den mhíchothromaíocht agus sheas sí an fód.  Scairt an tiománaí bus ar na póilíní. Tháinig siad gan mhoill agus gabhadh Rosa. Fuarthas ciontach as mí-iompar í, in aghaidh an [[dlí]] áitiúil. 

An [[oíche]] dár gcionn, chruinnigh caoga taoisigh den chine gorm le chéile chun an eachtra a phlé, agus labhair [[sagart]] anaithnid, den ainm [[Martin Luther King]] leo. Shocraigh siad [[Baghcat (agóid)|baghcat]] a eagrú in aghaidh an chórais bus i Montgomery.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Martin%20Luther%20King.pdf|teideal=Beatha le Bua - Martin Luther King|údar=ccea.org.uk|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027204924/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Martin%20Luther%20King.pdf}}&lt;/ref&gt;  

Níor thaistil fiú duine amháin den chine gorm ar na busanna ar feadh 381 lá. Ar deireadh, bhí ar na comhlachtaí bus fáil réidh leis na rialacha ciníocha mar bhí siad ag cailleadh an iomarca airgid.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

==== Deoraíocht ====
Bhí Parks páirteach go mór i nGluaiseacht na gCeart Sibhialta (ag iarraidh cearta daonna a bhaint amach do dhaoine gorma i Meiriceá). Ach bhí sé deacair di obair a fháil in Alabama mar gheall air sin. Ar deireadh, chuaigh sí féin agus a fear céile chun cónaí i dtuaisceart na tíre, áit nach raibh an ciníochas chomh holc céanna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Duine iomráiteach san fheachtas le haghaidh cearta sibhialta ab ea Rosa Parks sna blianta dár gcionn. Bhí cónaí uirthi i [[Detroit]] go dtí a bás ar an [[24 Deireadh Fómhair]] [[2005]] (in aois 92 di; tháinig néaltrú srl uirthi).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.biography.com/activist/rosa-parks|teideal=Rosa Parks - Life, Bus Boycott &amp; Death - Biography|work=www.biography.com|dátarochtana=2020-10-24}}&lt;/ref&gt; 

== Tionchar ==
Spreag an agóid seo an mionlach go mór agus thosaigh an troid in aghaidh an chiníochais sna Stáit Aontaithe i ndáiríre. 

Chuir gaisce Parks ceist [[Cearta daonna|chearta sibhialta]] an chine ghoirm os comhair phobal na Stát Aontaithe. 

Féachann daoine anois ar Rosa Parks mar shiombail den troid ar son na saoirse do dhaoine gorma, mar go raibh sí sásta seasamh a ghlacadh i gcoinne na daoirse. Gan aon dabht, bean chróga a bhí inti a spreag go leor daoine eile.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Parks, Rosa}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1913]]
[[Catagóir:Básanna in 2005]]
[[Catagóir:Ciníochas sna Stáit Aontaithe]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha Afracacha]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Meitidistigh]]
[[Catagóir:Mná]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>bsdwwq9s906lsw7o4u1azned46apfl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sinéad O'Connor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6634</id>
    <revision>
      <id>1332464</id>
      <parentid>1330026</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21385" sha1="9m2bbxo4czkrcrtiacbewwv5li4nmk5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Amhránaí agus cumadóir [[Éire]]annach ba ea '''Sinéad Marie Bernadette O'Connor''' ([[8 Nollaig]] [[1966]] – [[26 Iúil]] [[2023]])&lt;ref name=&quot;IT&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Sinéad O’Connor, acclaimed Dublin singer, dies aged 56 |url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2023/07/26/sinead-oconnor-acclaimed-dublin-singer-dies-aged-56/|Dáta=26 Iúil 2023|Dátarochtana=26 Iúil 2023|foilsitheoir=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; a raibh meas tuillte aici timpeall an domhain mar gheall ar a cumas ceoil ó na [[1980idí]] ar aghaidh. Ba bhean í a raibh an-tóir ar fud an domhain ar a cuid ceoil.&lt;ref name=&quot;RTÉ&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0726/1396684-an-t-amhranai-sinead-oconnor-tar-eis-bhais/|teideal=An t-amhránaí Sinéad O'Connor tar éis bháis|údar=Nuacht RTÉ|dáta=26 Iúil 2023|foilsitheoir=[[RTÉ]]|dátarochtana=26 Iúil 2023|Dáta=26 Iúil 2023|Dátarochtana=26 Iúil 2023}}&lt;/ref&gt;  

Bhí aithne uirthi chomh maith mar gheall ar a ceann bearrtha, a háilleacht is a cuid tuairimí conspóideacha.  Ag aois an-óg a d'aimsigh Sinéad an spotsolas agus d'úsáid sí an aird le solas a chaitheamh ní hamháin ar a cuid ceoil ach ar go leor eile ar nós an tslí ar caitheadh le mná in Éirinn  chomh maith le [[mí-úsáid ghnéis]], teifigh, [[ciníochas]], an tabú a bhain leis an ngalar [[SEIF]] agus neart eile.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fís nua do mhná na tíre seo: Oidhreacht Shinéad O' Connor|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2023/0728/1397097-fis-nua-do-mhna-na-tire-seo-oidhreacht-shinead-o-connor/|date=2023-07-28|language=ga-IE|author=Raidió na Gaeltachta / Philip King}}&lt;/ref&gt; Ach is as feabhas a cuid ceoil agus as a guth binn mín is fearr agus is faide a bheidh cuimhne ar Shinéad.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/search/query/Sin%C3%A9ad%20O%27Connor/|teideal=Searching for &quot;Sinéad O'Connor&quot; {{!}} RTE.ie|language=en|work=www.rte.ie|dátarochtana=2023-08-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/culture/sinead-oconnor/|teideal=Sinéad O'Connor celebrated|dáta=2023-07-26|language=en|work=RTE.ie|dátarochtana=2023-08-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/profiles/oconnor-sinead/|teideal=RTÉ Archives {{!}} Sinéad O'Connor|work=www.rte.ie|dátarochtana=2023-08-16}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Sinead O'Connor 1987.jpg|clé|mion|175x175px|Sinead O'Connor 1987]]

[[Íomhá:Sinead O'Connor 1988.jpg|clé|mion|1988]]
== Ceol ==
Ba léir go raibh dúchas láidir ceoil inti go hóg ina saol. Agus Sinéad ar an mheánscoil, spreag a múinteoir Gaeilge í le ceithre hamhrán a thaifeadadh – dhá cheann a chum sí féin ina measc. Uaidh sin, thuill sí clú agus cáil as a cuid ceoil ní amháin mar amhránaí ach mar léiritheoir ceoil chomh maith.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Sin%C3%A9ad%20O%26%23039%3BConnor.pdf|teideal=Beatha le bua|údar=CEA / ccea.org.uk|dátarochtana=2023|archivedate=2024-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240619011337/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Sin%C3%A9ad%20O%26%23039%3BConnor.pdf}}&lt;/ref&gt; 

Leoga, agus gan í ach fiche bliain d’aois, léirigh sí a céad albam ''The Lion and the Cobra''. Is léiriú ceart é ‘Troy’, an chéad singil a roghnaíodh as an albam sin, ar an drochbhail a tugadh uirthi le linn a hóige.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/sinead-o-connor-phleasc-a-solas-frid-na-scamaill|teideal=Sinéad O’Connor - phléasc a solas fríd na scamaill &lt; Meon Eile|údar=Michelle Nic Pháidín|dáta=31 Iúil 2023|language=ga-IE|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;  Bhain sí clú agus cáil amach a chéaduair leis an amhrán Mandinka i 1987 ón albam sin.  

D’éirigh go maith leis seo agus le halbaim eile a d’eisigh sí ina dhiaidh sin (féach uirthi in 1989 ar an [[The Late Late Show (RTÉ)|Late Late]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2019/0203/1026732-sinead-oconnor-a-capella/|teideal=&quot;I am  stretched on your grave&quot;|údar=Sinéad O'Connor A Cappella|dáta=1989|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2023-08-16}}&lt;/ref&gt; 

Bhain an t-amhránaí clú idirnáisiúnta amach lena dara halbam, ''I Do Not Want What I Haven’t Got'', a seoladh in 1990 agus ar a raibh an leagan uathúil sin de ''Nothing Compares to U'' (amhrán de chuid [[Prince]]),&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Nothing Compares 2 U' {{!}} The Late Late Show {{!}} RTÉ One|url=https://www.youtube.com/watch?v=5KuGUP-C9Ko|language=en|author=Shuhada' Sadaqa|date=2019}}&lt;/ref&gt;  an t-amhrán is mó a tharraing aitheantas uirthi. Is ar a máthair a bhíodh sí ag smaoineamh agus í á cheol, a dúirt sí (maraíodh a máthair go tobann i dtimpiste bóthair in 1985). Is cinnte gur sin an chúis ar chaoin sí nuair a bhí siad ag scannánú an amhráin (blianta ina dhiaidh sin, dúirt sí gurbh iad a deora a tharraing daoine chuici ach nuair a bhí sí ag streachailt i ndáiríre is beag aird a bhí ag daoine uirthi).&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

Bhí bua ar leith ag Sinéad maidir le liricí nach gcuireann aon fhiacail ann a chumadh.&lt;ref&gt;Sampla den scoth é curfá ‘The Value of Ignorance’:

&quot;All those nights with my arse in your face and your words in my dreams.   Now I know what the value of ignorance means&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sinead-oconnor-udar-splancfhicsin/|teideal=Sinéad O’Connor, údar splancfhicsin|údar=Alex Hijmans|dáta=10 Márta 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-26}}&lt;/ref&gt;

Thaifead Sinéad deich n-albam stiúideo ar fad lena linn. Bhí sí ábalta aon chineál ceoil a chasadh – [[reggae]], pop, traidisiúnta, agus roc...&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:Gualtieri Sicaminò - Chiesa di Santa Maria Annunziata - 2023-09-01 10-45-57 011.JPG|clé|mion|cuma timpeall 1993, &quot;Chiesa di Santa Maria Annunziata&quot; san Iodáil|293x293px]]

=== Gaeilge ===
Cé gur i mBéarla atá na hamhráin is mó cáil a chan Sinéad O’Connor, bhí dáimh ar leith aici leis an nGaeilge freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/na-hamhrain-ghaeilge-a-chan-sinead-oconnor/|teideal=Na hamhráin Ghaeilge a chan Sinéad O'Connor|údar=NÓS|dáta=2023-07-29|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-16|archivedate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004075739/https://nos.ie/cultur/ceol/na-hamhrain-ghaeilge-a-chan-sinead-oconnor/}}&lt;/ref&gt;

In 2002 d’eisigh Sinéad albam dar teideal ''Sean-Nós Nua'' ar a bhfuil dhá amhrán as Gaeilge mar atá [[Báidín Fheilimí]] agus [[Oró Sé do Bheatha 'Bhaile]]. Rinne sí seo le ‘claochlú, bás agus athbhreith an chultúir Ghaelaigh’ a léiriú, dar léi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Léirigh a fear céile ag an am, [[Donal Lunny]], cuid dá halbam ''Sean Nós Nua.''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-donal-lunny.aspx|teideal=Donal Lunny|údar=Éamonn Ó Dónaill|dáta=2002|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2023-07-26}}&lt;/ref&gt;Chomh maith leis sin, bhí ‘[[Mná na hÉireann]]’ agus ‘[[Róisín Dubh]]’ i measc na n-amhrán a bhí aici agus ar an gcéad albam uaithi, ''The Lion and the Cobra'', tá an t-amhránaí clúiteach [[Enya]] le cloisteáil ag rá Salm 91 ar an traic ‘Never Get Old’.[[Íomhá:Sinéad O’Connor (cropped).jpg|clé|mion|2008|253x253px]]
== Beatha ==
Rugadh Sinéad O'Connor ar an 8ú lá de mhí na Nollag 1966 - lá Mhuire gan Smál&lt;ref&gt;Ba dheas mar sin gurbh í a bhí i ról na Maighdine Muire sa scannán The Butcher Boy.&lt;/ref&gt; - i m[[Baile Átha Cliath]]. I n[[Gleann na gCaorach]] i ndeisceart an chontae a tógadh í. Bhí cúigear sa chlann.  

Ba í a máthair mhór Kitty O’Grady a bhí ina máthair bhaistí aici agus bhí dáimh láidir idir an bheirt bhan - is deas na cuimhní a bhí ag Sinéad ar bheith istigh i dteach Kitty ina hóige.

Bhí saol beag corrach aici ina hóige agus saol crua aici ó mhí-úsáid ghnéis. Scar a tuismitheoirí nuair a bhí sí ocht mbliana d’aois agus bhí sí i dtrioblóid anois is arís ina dhiaidh sin. 

Mhaigh sí gur bhuail an mháthair í, gur fhulaing sí mí-úsáid ghnéis agus gur tógadh i dteach an uafáis í.  B’iomaí sin uair, a dúirt Sinéad, gur thug a máthair drochbhail uirthi. Dúirt sí gur fhág a máthair ar feadh coicíse sa ghairdín í agus gan í ábalta dul isteach sa teach le titim na hoíche - is mar gheall air seo a bhí fuath aici ar an chlapsholas agus í ina duine fásta.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Chuaigh sí le cónaí lena hathair nuair a bhí sí 10 mbliana d’aois. Ag an am seo, bhíodh Sinéad ag goid ó shiopaí.  De bharr í a bheith ag goid, cuireadh isteach in ionad ceartúcháin an Ghrianáin í&lt;ref&gt;An &quot;Grianán Training Centre &quot;  i mBÁC agus Order of Our Lady of Charity i mbun&lt;/ref&gt;  nuair a bhí sí 15 bliain d'aois ar feadh 18 mhí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Magdalene Laundries in Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Magdalene_Laundries_in_Ireland&amp;oldid=1164315349|journal=Wikipedia|date=2023-07-08|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=agallamh|url=https://books.google.fr/books?id=GJ2P1hu6nToC&amp;pg=PA54&amp;dq=%22such+panic+and+terror+and+agony%22&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22such%20panic%20and%20terror%20and%20agony%22&amp;f=false|publisher=|date=1990-04|language=en|author=SPIN Media LLC|journal=&quot;if you were bad, they sent you upstairs to sleep in the old folks' home. You're in there in the pitch black, you can smell the shit and the puke and everything, and these old women are moaning in their sleep  ... I have never—and probably will never—experience such panic and terror and agony over anything.&quot;}}&lt;/ref&gt; Bhíodh an t-ionad seo ina [[Árais máithreacha agus naíonán agus tithe Maigdiléana in Éirinn|neachtlann Magdalene]] lá den tsaol agus cé gur dhúirt Sinéad go raibh na mná rialta tíoránta uaireanta, is anseo a tugadh a céad ghiotár dí, rud a spreag í le dul i mbun gairme a chuirfeadh í ar stáitse an domhain.

Ní raibh fuath aici ar a máthair áfach agus briseadh a croí nuair a maraíodh a máthair i dtimpiste bóthair in 1985.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
[[Íomhá:Sinéad O'Connor (9781906584) (cropped).jpg|clé|mion|Ramsbottom Music Festival, 2013.|327x327px]]
[[Íomhá:FIL 2013 - Sinéad O'Connor 0693.JPG|clé|mion|330x330px|Festival interceltique de Lorient, le 10 août 2013.]]
[[Íomhá:Photo - Festival de Cornouaille 2014 - Sinéad O’Connor en concert le 26 juillet - 015.jpg|clé|mion|2014|330x330px]][[Íomhá:Under a Purple Star (16716732879) (cropped).jpg|clé|mion|timpeall 2015&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Under a Purple Star|url=https://www.flickr.com/photos/mikecogh/16716732879/|date=2015-03-09|author=Michael Coghlan}}&lt;/ref&gt;|293x293px]]
[[Íomhá:Sinéad O'Connor Grave.jpg|clé|mion|293x293px|Reilig Ghráinseach an Déin]]

=== Gníomhaí ===
Bhí clú agus cáil uirthi mar ghníomhaí agus reibiliúnach. Bean dheisbhéalach ab ea Sinéad a labhair amach faoi ábhair éagsúla.&lt;ref name=&quot;RTÉ&quot; /&gt; Thug Sinéad aghaidh ar ábhair nach raibh daoine eile sásta nó cróga go leor aghaidh a thabhairt orthu.   

Ní raibh aon chur i gcéill i gceist le Sinéad, ar eagla nach ndíolfaí a cuid ceoil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ba chuimhin léi i dtús ama lucht bainistíochta ag iarraidh uirthi a cuid gruaige a fhás, smideadh a chur uirthi agus sciortaí gairide a chaitheamh, ach níor bhac sí leo.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;  

Ach bhí impleachtaí diúltacha agus dearfacha aige sin uirthi.  

* '''''Saturday Night Live'''.'' Labhair sí amach in aghaidh mí-úsáide san Eaglais Chaitliceach in Éirinn sna 1980/1990dí, agus labhair sí amach roimh daoine eile. Mar shampla, ar 3 D.F. 1993, agus amhrán dar teideal “War” á cheol aici i Meiriceá ar an chlár ''[[Saturday Night Live]]'', stróic sí grianghraf den [[Pápa Eoin Pól II|Phápa Eoin Pól II]].  Dúirt sí gur mar gheall ar an mhí-úsáid ghnéis a bhí ar siúl san Eaglais a rinne sí é. Tharraing an gníomh droch-chlú uirthi ach deirtear go minic anois go raibh sí chun tosaigh ar lucht a linne.
* '''Mother Bernadette Mary'''. Agus í ar an [[The Late Late Show (RTÉ)|Late Late Show]] ar RTÉ ag deireadh na 1990í, dúirt Sinéad O'Connor gur mhian léi a bheith ina sagart [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] ach amháin nach raibh cead aici.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2019/0329/1039381-female-priest-sinead-oconnor/|teideal=Female Priest Sinéad O'Connor|údar=Late LateShow|dáta=1999|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2023-08-16}}&lt;/ref&gt; Ach oirníodh ina sagart í le grúpa Caitliceach neamhspleách agus thug sí an t-ainm Mother Bernadette Mary uirthi féin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''Cráifeachas'''. Níor aontaigh Sinéad O'Connor leis an easpa sonais a bhí sa chreideamh Caitliceach, ach d'ainneoin sin, chuaigh sí chun na Fraince le bheith oirnithe ina sagart.  Ghlac sí leis an Ioslam  in 2018 agus d’athraigh sí a hainm go Shuhada' Sadaqat, ach choinnigh léi mar cheoltóir faoina hainm breithe.  Ba Mhoslamach í fós ag an am a fuair sí bás. Chaith sí na blianta ag déanamh staidéar ar an diagacht agus bhí an-chuid eolais aici faoi.
* Sa bhliain 1990 d’fhógair sí nach mbeadh sí sásta ceol i Meiriceá dá gcasfaí amhrán náisiúnta Mheiriceá roimh cheann dá cuid ceolchoirmeacha ansin.

=== Saol casta ===
Thug Sinéad aghaidh ar ábhair nach raibh daoine eile sásta nó cróga go leor aghaidh a thabhairt orthu agus bhí impleachtaí diúltacha agus dearfacha aige sin uirthi. Léirigh sí neart thar na bearta ach go háirithe agus í ag streachailt le galar intinne,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Bhí Sinéad pósta roinnt babhtaí agus bhí ceathrar clainne aici. 
=== Tragóid ===
Bhí Sinéad ag streachailt le fadhbanna meabhairshláinte le fada. Sa bhliain 2015, bhí coirmeacha ceoil ar fud mhór-roinn na hEorpa curtha ar ceal aici ar chomhairle dochtúra.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Seónna ar ceal ag Sinéad O'Connor spíonta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0722/716391-seo/|date=2015-07-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Cailleadh duine den chlann, a mac Shane, go tragóideach sa bhliain 2022;  chuir an t-ógánach (17) [[lámh ina bhás féin]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-12341453/Sinead-OConnors-heartbreaking-final-video-Stars-emotional-clip-toll-teenage-sons-suicide-took-posted-days-died-aged-56.html|teideal=Sinead O'Connor's clip about son's suicide posted days before death|údar=Katherine Lawton|dáta=2023-07-26|work=Mail Online|dátarochtana=2023-07-26}}&lt;/ref&gt; An ceoltóir [[Donal Lunny]] ab ea a athair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/sinead-oconnor-shane-father-donal-lunny-b1989823.html|teideal=Sinead O’Connor sends moving message to son Shane’s father|dáta=2022-01-10|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2023-07-26}}&lt;/ref&gt;

Thángthas ar chorp Shinéad O’Connor ina hárasán i Londain ar 26 Iúil 2023, in aois a sé bliana déag agus dhá scór.&lt;ref name=&quot;IT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTÉ&quot; /&gt;  Fuair sí &quot;bás le hadhairt&quot;, a dúirt an cróinéir ar an 9 Eanáir 2024, ach níor thug sé na sonraí beachta amach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishstar.com/culture/entertainment/sinad-oconnors-cause-death-confirmed-31841954|teideal=Sinéad O'Connor's cause of death confirmed by coroner after autopsy|údar=Fionnuala Boyle|dáta=2024-01-09|language=en|work=Irish Star|dátarochtana=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;

Ar 8 Lúnasa, bhailigh na mílte daoine ar shráideanna Bhré, Contae Chill Mhantáin, chun Sinéad a chaoineadh. Tháinig an tsochraid fríd an bhaile tar éis seirbhís phríobháideach, a rinne Ard-Iomám Ionad Ioslamach na hÉireann, an Dr Umar Al-Qadri.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/12-l%C3%BAnasa-2023-d%C3%BAn-na-ngall/id1525428808?i=1000624240843|teideal=‎Nuacht Mhall: (Dún na nGall)|údar=Conradh na Gaeilge Londain|dáta=12 Lúnasa 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-08-16}}&lt;/ref&gt;  Stop an tsochraid lasmuigh den teach a mbíodh Sinéad O’Connor ina cónaí ar feadh 15 bliain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-milte-cruinnithe-cois-cladaigh-i-mbre-le-slan-a-fhagail-le-sinead-oconnor/|teideal=Na mílte cruinnithe cois cladaigh i mBré le slán a fhágáil le Sinéad O’Connor|dáta=2023-08-08|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-08-16}}&lt;/ref&gt;  Bhí ceol Bob Marley agus a amhrán ‘Natural Mystic’ le cloisteáil ó veain a bhí ar cheann na sochraide.

== Saothar ==
=== Albaim ===
==== Albaim Stiúideo ====
* ''[[The Lion and the Cobra]]'' (1987)
* ''[[I Do Not Want What I Haven't Got]]'' (1990)
* ''[[Am I Not Your Girl?]]'' (1992)
* ''[[Universal Mother]]'' (1994)
* ''[[Gospel Oak]]'' EP (1997)
* ''[[So Far...The Best Of Sinéad O'Connor]]'' (1997)
* ''[[Faith and Courage]]'' (2000)
* ''[[Sean-Nós Nua]]'' (2002)
* ''[[She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty]]'' (2003)
* ''[[Collaborations]]'' (2005)
* ''[[Throw Down Your Arms]]'' (2005) (Bailiúchán dena leagan féin d'amhráin cáiliúla [[reggae]])
* ''[[Theology]] (2007)
* ''[[How About I Be Me (And You Be You)?]]'' (2012)
* ''[[I'm Not Bossy, I'm the Boss]]'' (2014)

==== Albaim Díolama ====
* ''[[So Far... The Best of Sinéad O'Connor]]'' (1997)
* ''[[Sinéad O'Connor (Best Of)]]'' (2000
* ''[[She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty]]'' (2003)
* ''Collaborations'' (2005)
* ''Essential'' (2005)

==== Albaim Beo ====
* ''[[Live at the Sugar Club]]'' (2008)

==== SLí ====
* ''[[Gospel Oak EP]]'' (1997)

=== Singlí ===
* &quot;Troy&quot; (1987)
* &quot;Drink Before the War&quot; (1987)
* &quot;Mandinka&quot; (1987)
* &quot;I Want Your (Hands on Me)&quot; le [[MC Lyte]] (1988)
* &quot;Jerusalem&quot; (1988)
* &quot;Jump in the River&quot; (1989)
* &quot;Nothing Compares 2 U&quot; (1990)
* &quot;The Emperor's New Clothes&quot; (1990)
* &quot;Three Babies&quot; (1990)
* &quot;I Am Stretched on Your Grave&quot; (1990)
* &quot;My Special Child&quot; (1991)
* &quot;Silent Night&quot; (1991)
* &quot;Success Has Made a Failure of our Home&quot; (1992)
* &quot;Don't Cry For Me, Argentina&quot; (1992)
* &quot;You Made Me the Thief of Your Heart&quot; le [[Gavin Friday]] (1994)
* &quot;Thank You For Hearing Me&quot; (1994)
* &quot;Fire on Babylon&quot; (1994)
* &quot;Famine&quot;/&quot;All Apologies&quot; (1995)
* &quot;This is to Mother You&quot; (1997)
* &quot;This is a Rebel Song&quot; (1997)
* &quot;Chiquitita&quot; (1998)
* &quot;No Man's Woman&quot; (2000)
* &quot;Jealous&quot; (2000)
* &quot;Troy (The Phoenix From the Flame)&quot; (2002)
* &quot;[[Oró Sé do Bheatha 'Bhaile]]&quot; (2002)
* &quot;My Lagan Love&quot; (2002)
* &quot;A Hundred Thousand Angels&quot; (2003)
* &quot;Marcus Garvey&quot; (2005)
* &quot;Throw Down Your Arms&quot; (2005)
* &quot;I Don't Know How to Love Him&quot; (2007)
* &quot;We People (Who Are Darker Than Blue)&quot; (2007)
* &quot;The Wolf is Getting Married&quot; (2012)
* &quot;4th and Vine&quot; (2013)
* &quot;Old Lady&quot; (2013)
* &quot;Take Me To Church&quot; (2014)
* &quot;8 Good Reasons&quot; (2014)

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.sinead-oconnor.com Suíomh oifigiúil]  

** Ceolchoirm ''Sinéad O’Connor – Live at Vicar Stree''t ar RTÉ:  taifeadadh beo in [[Vicar Street]] sa bhliain 2002, bhí banna ceoil Shinéid in éineacht léi don léiriú seo. Chas sí na hamhráin aitheanta Molly Malone, My Lagan Love, Nothing Compares 2 U agus Fire On Babylon ar an gclár.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2023/07/27/rte-le-homos-a-thabhairt-do-shaol-shinead-oconnor-ar-an-teilifis-ar-an-raidio-agus-ar-line/|teideal=RTÉ le hómós a thabhairt do shaol Shinéad O’Connor ar an Teilifís, ar an Raidió agus ar Líne – About RTÉ|work=about.rte.ie|dátarochtana=2023-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230817001755/https://about.rte.ie/ie/2023/07/27/rte-le-homos-a-thabhairt-do-shaol-shinead-oconnor-ar-an-teilifis-ar-an-raidio-agus-ar-line/|archivedate=2023-08-17}}&lt;/ref&gt;

* ''The Meaning of Life'' le Gay Byrne (2009). '''L'''abhair Sinéad O’Connor faoin tionchar a bhí ag an tógáil chráifeach a bhí aici ar a saol agus faoi theacht chun cinn a cuid spioradáltachta féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/player/series/the-meaning-of-life-with-gay-byrne/SI0000001819?epguid=IH000239885|teideal=Meaning of Life|údar=Gay Byrne|dáta=2009|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;
* ''For One Night Only'' (2012) ar RTÉ. Ar an gclár seo thug Sinéad O’Connor Gay Byrne ar aistear ceoil a chuimsigh a gairm bheatha éagsúil. Labhair sí go hoscailte faoin gcaoi a raibh sí ag streachailt le dúlagar, lena creideamh, faoin áit ónar eascair a grá don cheol, faoina caidreamh lena máthair, faoin trioblóid a tarraingíodh uirthi mar gheall nach raibh faitíos uirthi labhairt amach srl.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/player/series/for-one-night-only/SI0000000612?epguid=IH000279899|teideal=For One Night Only|údar=RTÉ Player|dáta=2012|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:O'Connor, Sinéad]}}
[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Básanna in 2023]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]]
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Mná déghnéasacha‎]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Amhránaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Sagairt]]
[[Catagóir:Moslamaigh]]
[[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghráinseach an Déin]]</text>
      <sha1>9m2bbxo4czkrcrtiacbewwv5li4nmk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Rúisis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7081</id>
    <revision>
      <id>1332149</id>
      <parentid>1316225</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23020" sha1="9qbx2h3f2t8yjihxes14s3td2004bcc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Teanga}}

[[Teanga (cumarsáid)|Teanga]] [[Teangacha Slavacha|Shlavach]] is ea an '''Rúisis''' (''{{lang|ru|русский язык}}''; {{AIF|['ru.skʲi jɪ.'zɨk]}}) a bhfuil níos mó cainteoirí aici ná ag aon teanga eile san [[An Eoraip|Eoraip]].

== Áit na Rúisise i measc theangacha an domhain ==

Ceann de na [[na teangacha Ind-Eorpacha|teangacha Ind-Eorpacha]] is ea an Rúisis, agus mar sin tá gaol aici leis an t[[An tSanscrait|Sanscrait]], leis an n[[An Ghréigis|Gréigis]] agus leis an [[An Laidin|Laidin]], chomh maith leis na teangacha nua-aimseartha [[Gearmáinic]]e, [[Teangacha Rómánsacha|Rómánsacha]] agus [[Teangacha Ceilteacha|Ceilteacha]], an [[An Béarla|Béarla]], an [[An Fhraincis|Fhraincis]] agus an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] san áireamh. Dearbhaítear go bhfuil samplaí scríofa ann ón [[10ú haois]] ar aghaidh.

== Stádas na Rúisise ==

Cé go bhfuil cuid mhaith dá seanstruchtúr táite infhillte agus go leor focal ón b[[Próta-Shlaivis]] ann fós, tá go leor focal idirnáisiúnta sa Rúisis nua-aimseartha a bhaineann leis an b[[polaitíocht]], an [[eolaíocht]] agus an [[teicneolaíocht]]. Bhí tábhacht pholaitiúil an-mhór ag an teanga san [[20ú haois]], agus tá sí ar ceann den sé [[teanga oifigiúil|theanga oifigiúil]] a úsáideann [[Náisiúin Aontaithe|Eagraíocht na Náisiún Aontaithe]].

== An Rúisis mar theanga Shlavach ==

Scríobhtar an teanga leis an [[aibítir Choireallach]]. Is iad an [[An Bhealarúisis|Bhealarúisis]] agus an [[An Úcráinis|Úcráinis]] an dá theanga is cóngaraí don Rúisis, agus is minic a deir na Rúisigh nach bhfuil iontu ach canúintí de chuid na Rúisise féin. Tá an chuid sin den fhírinne acu nach bhfuil sé furasta teorainn shoiléir a shocrú idir canúintí na Rúisise agus canúintí an dá theanga seo. Nuair a bhí an t[[An tAontas Sóivéadach|Aontas Sóivéadach]] ann, b'é an meas a bhí ag muintir na tíre ar na teangacha seo nach raibh siad oiriúnach ach don [[béaloideas|bhéaloideas]] agus don amhránaíocht tíre. Inniu, tá an Úcráinis ag teacht chuici féin arís san [[An Úcráin|Úcráin]], ach fanann an Bhealarúisis sách lag ina tír dhúchais féin. An cineál teanga a labhraítear sa tsráid sna tíortha seo, is minic nach bhfuil sé éasca a rá cé acu Rúisis nó an teanga eile atá ann.

Ní mór a chuimhneamh, áfach, go bhfuil na teangacha Slavacha ar fad iontach cosúil le chéile, agus iad réasúnta intuigthe ag cainteoirí a chéile. Tá an Bhealarúisis agus an Úcráinis níos fusa le tuiscint ag an bPolannach ná an Rúisis.
[[Íomhá:Russian_ex-USSR_2004.PNG|mion|400x400px|[[An tAontas Sóivéadach|APSS]], 2004]]
Is iad an Rúisis, an [[An Úcráinis|Úcráinis]] agus an [[An Bhealarúisis|Bhealarúisis]] na teangacha [[Slavaigh|Slavacha]] Oirthearacha, ach murab ionann agus an dá theanga eile acu, bhí an Rúisis go mór mór faoi thionchar na Sean-Slaivise Eaglasta. Is é an cineál teanga a bhí i gceist leis an tSean-Slaivis Eaglasta ná an caighdeán liteartha a cheap na manaigh Ghréagacha le haghaidh na Slavach ar fad, agus é bunaithe ar an tSean-[[An Bhulgáiris|Bhulgáiris]]. Mar sin, tá sí níos gaolmhaire leis an t[[An tSeirbea-Chróitis|Seirbea-Chróitis]] ná leis an Rúisis. Ina ainneoin sin, b'í an tSean-Slaivis Eaglasta an t-aon teanga liteartha amháin a bhí in úsáid sa Rúis go tús na hochtú haoise déag.

== Tionchar na dTeangacha Eile ==

D'imir an tSean-Slaivis Eaglasta an-tionchar ar an Rúisis. Is minic a úsáidtear focal iasachta as an teanga seo sa Rúisis le tagairt a dhéanamh do choincheap teibí, agus leagan dúchasach den fhocal chéanna sa chiall nithiúil. Níl sé deacair samplaí a bhailiú:

* Sean-Slaivis Eaglasta: ''{{lang|ru|власть/vlast&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;}}'' &quot;cumhacht&quot;, Rúisis: ''{{lang|ru|волость/volost&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;}}'' &quot;paróiste&quot;
* SSE: ''глава/glava'' &quot;caibidil&quot;, R: ''голова/golova'' &quot;ceann, cloigeann&quot;
* SSE: ''хранить/khranit&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;'' &quot;cosaint, taisciú&quot;, R: ''хоронить/khoronit&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;'' &quot;adhlacadh&quot;

Bhí an tSean-Slaivis Eaglasta go mór faoi thionchar na Gréigise ó thaobh an struchtúir de. Na focail eaglasta nó ardnósacha a tháinig isteach an bealach seo, focail chomhshuite ab ea iad a bhí bunaithe ar réamhshamplaí Gréigise. Ní cheadaíonn struchtúr na dteangacha Slavacha, go bunúsach, focail chomhshuite a chruthú, ach amháin i gcásanna áirithe - aidiachtaí comhshuite thar aon chineál eile (is é sin, aidiachtaí cosúil le &quot;lámhfhada&quot; na Gaeilge, nó aidiachtaí ''bahuvrihi'' mar a deir an teangeolaí). Tá an Rúisis breac le focail chomhshuite inniu, áfach, agus is minic a fhaigheann lucht labhartha na dteangacha Slavacha eile go bhfuil sí cineál &quot;trom&quot; mar theanga, go háirithe nuair a bhítear ag plé coincheapanna teibí. An té nach bhfuil Rúisis aige, níl a fhios aige céard is brí le ''tromchúiseach''. 

Sular tháinig na Slavaigh go dtí an Rúis, bhí teangacha Fionn-Úgracha á labhairt i gcuid mhór de na tailte arb iad croí na Rúise iad inniu. Ghlac lucht labhartha na dteangacha seo leis an teanga Shlavach, ach is léir gur fhág siad a mblas féin ar an teanga. Mar sin, is féidir a rá go raibh tionchar ag a dteangacha siúd ar fhorbairt na Rúisise, cé nach bhfanann mórán focal dá gcuid i Rúisis an lae inniu.

Thairis sin, bhí an Rúisis iontach fáiltiúil roimh fhocail ó theangacha Iartharacha riamh. Cé go mbíonn na náisiúnaithe Rúiseacha ag maíomh gurb í an Rúisis an teanga Shlavach is glaine amuigh, níl aon chuid den cheart acu ar aon nós. A mhalairt ar fad, bhí an Rúisis in ann a cuid féin a dhéanamh de na céadta focal iasachta ón Ollainnis, ón nGearmáinis, ón bhFraincis, agus ón mBéarla:

* Ón Ollainnis: ''фарватер/farvater'' &quot;cúrsa farraige&quot;

* Ón nGearmáinis ''масштаб/masshtab'' &quot;scála an mhapa&quot;

* Ón bhFraincis ''бульвар/bul'var'' &quot;búlbhard&quot;

* Ón mBéarla ''компьютер/komp'yuter'' &quot;ríomhaire&quot;
[[File:Dialects_of_Russian_language-ru.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_Russian_language-ru.png|mion|na canúintí sa bhliain 1915{{legend|#587942|1. [[Arkhangelsk]]}}
{{legend|#3E7D6D|2. [[Olonets]]}}
{{legend|#45AD96|3. [[Veliky Novgorod|Novgorod]]}}
{{legend|#69A74B|4. [[Kirov, Kirov Oblast|Viatka]]}}
{{legend|#61C57A|5. [[Vladimir, Russia|Vladimir]]}}
An Lár
{{legend|#F587C1|6. [[Moscow]]}}
{{legend|#D172A2|7. [[Tver]]}}
an desiceart
{{legend|#FF9B06|8. [[Oryol|Orel]]}}
{{legend|#FF7D26|9. [[Ryazan]]}}
{{legend|#FFAA71|10. [[Tula, Russia|Tula]]}}

]]

== Stair na Rúisise ==

Bhí sinsir na Rúiseach, na mBealarúiseach agus na nÚcránach ag labhairt canúintí éagsúla de chuid na Slaivise Oirthearaí go dtí an 14ú haois, nuair a thosaigh an trí theanga seo á ndealú ó chéile. Fuair na canúintí a lán focal iasachta ón tSean-Lochlainnis nuair a bhí na hUigingigh ag creachadh rompu agus ag bunú cathracha sa tír, ach ón 12ú haois ar aghaidh, nuair a d'fhorghabh na Mongólaigh an Rúis, thosaigh focail Mhongólacha agus Thurcacha ag teacht isteach sa teanga labhartha. 

Ba í an tSean-Slaivis Eaglasta a bhí á saothrú mar theanga liteartha go dtí gur chuir Peadar Mór tús leis an Rúisis mar theanga shibhialta chultúrtha. San am céanna, áfach, bhítí ag scríobh síos focail agus téacsaí iomlána sa teanga labhartha féin, go háirithe cáipéisí dlíthiúla, conarthaí trádála agus litreacha príobháideacha. Ba nós doiciméid den chineál sin a bhreacadh síos ar choirt beithe, agus tháinig na seandálaithe Sóivéadacha trasna ar chuid mhaith acu i gcathracha stairiúla na Rúise agus na hÚcráine ó thús na gcaogaidí i leith. Rinneadh an chéad fhionnachtain den chineál seo i Novgorod sa bhliain 1951, agus is í an chathair sin an fhoinse is fearr litreacha coirte beithe inniu féin. Ba í teanga labhartha an phobail ba mhó a d'úsáidtí sna litreacha coirte beithe, an chuid ba mhó acu, agus is iad an t-ábhar is fearr agus is flúirsí a thugann spléachadh do na saineolaithe ar an gcineál teanga a bhí á labhairt sa Rúis sa 14ú haois.

Mar sin féin, bhí an lámh in uachtar ag an tSean-Slaivis Eaglasta i saol [[intleacht]]úil na [[tír]]e go dtí gur chrom Peadar Mór ar a fheachtas nua-aimsearthachta i gceart. Bhunaigh Peadar scoileanna agus chuir sé an teanga in úsáid i litríocht shaolta, ionas go raibh téarmaíocht eolaíoch nó teicneolaíoch ag teastáil. Fuair Peadar agus a chuid lucht léinn na téarmaí ó na teangacha iasachta, agus sin é an tuige, go bunúsach, go bhfuil Rúisis an lae inniu breac le focail Ollainnise, Ghearmáinise, Fhraincise agus Bhéarla.

Fuair an Fhraincis an lámh in uachtar ar an Rúisis i saol na cúirte impiriúla. Ní raibh sé as an ngnáth teacht ar dhuine uasal Rúiseach a raibh an teanga seo níos líofa aige ná an Rúisis féin. Sa 19ú haois déag, bhí an t-easaontas agus an teannas polaitiúil ag dul i méadaíocht de réir is mar a bhí an chuid liobrálach de mhuintir na Rúise ag tuirsiú de thíorántacht mheánaoiseach na nImpirí, agus d'fhág an teannas seo a lorg ar an teanga, nuair a bhí na hintleachtóirí Rúiseacha ag foghlaim búsfhocail pholaitiúla a linne agus á gcur in oiriúint don Rúisis. San am seo a tháinig téarmaí ar nós ''{{lang|ru|социализм}}'' (''{{lang|ru|sotsializm}}'', is é sin, Sóisialachas), nó ''{{lang|ru|конституция}}'' (''{{lang|ru|konstitutsiya}}'', bunreacht), gan dearmad a dhéanamh de ''{{lang|ru|митинг}}'' (''miting'', ón mBéarla; tá ciall ar leith leis an bhfocal seo sa Rúisis, áfach, mar atá, cruinniú polaitiúil, slógadh nó tóstal - bheadh ''rally'' níos oiriúnaí mar théarma Béarla ná ''meeting''). 

Is é an chéad athrú a tháinig ar an Rúisis le réabhlóid Dheireadh Fómhair ná gur simplíodh an ceartlitriú. Caitheadh litreacha áirithe i dtraipisí nach raibh de bhunús acu ach stair na teanga - go háirithe na litreacha Gréagacha nach raibh in úsáid ach i bhfocail ón nGréigis. Bhí an ceartlitriú nua sna fonsaí tógála le tamall maith anuas, ach ansin, thit sé ar chrann na mBoilséiveach é a chur i gcrích. Na dídeanaithe Rúiseacha a thréig an tír i ndiaidh na réabhlóide agus a shocraigh síos i dtíortha Iartharacha ina diaidh sin, chloígh siad ar feadh i bhfad leis an gceartlitriú réamh-Réabhlóideach agus iad ag díspeagadh na &quot;scríbhneoireachta Sóivéadaí&quot; mar leagan truaillithe den Rúisis. Mar sin féin, chuaigh an ceartlitriú nua in úsáid ar fud an domhain sa deireadh. Inniu, is fánach leabhar a d'fhoilseofaí sa seanlitriú.

Roimh an réabhlóid, ní raibh sna Boilséivigh ach seict bheag Shóisialach le béarlagair polaitiúil dá cuid féin, ach nuair a tháinig siad i gceannas ar an tír, chuaigh cuid mhaith den leathchaint seo i mbéal an phobail. Bhí na Boilséivigh an-tugtha d'acrainmneacha agus do ghiorrúcháin éagsúla, rud a bhí le haithint ar Rúisis an Aontais Shóiveadaigh, nó bhí sí ag cur thar maoil le focail cosúil le ''{{lang|ru|рабфак/rabfak}}'' (ó ''{{lang|ru|рабочий факультет/rabochiy fakul'tet}}'' nó &quot;dámh an lucht oibre&quot;, is é sin, roinn speisialta na hollscoile a bhí ag ullmhú mic léinn &quot;phrólatáireacha&quot; don staidéar) nó ''{{lang|ru|Комсомол/Komsomol}}'' (ó ''{{lang|ru|Коммунистический Союз Молодёжи/Kommunisticheskiy Soyuz Molodyozhi}}'', is é sin, Conradh Cumannach an Aos Óig, ógra Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh).

== Litríocht na Rúisise ==

Glactar leis go bhfuil an Rúisis ar theangacha móra cultúrtha an domhain, a bhuí leis an traidisiún millteanach scríbhneoireachta a bhaineann léi. An té a chromfaidh ar an teanga seo a fhoghlaim, ní rachaidh sé choíche in anás lón léitheoireachta. 
[[Íomhá:Слово о полку Игореве. Лицевой список.jpg|mion|''Слово о Полку,'' leagan 1912]]
Is gnách glacadh leis gurb í [[an Laoi faoi Fheachtas Igor]] (''Слово о Полку Игореве/Slovo o Polku Igoreve'') an saothar liteartha is sine atá ar fáil i dteanga ar féidir Rúisis a thabhairt uirthi. Scéal eile go hiomlán é go raibh an tSean-Slaivis Eaglasta á saothrú go coitianta mar theanga liteartha san am céanna sa Rúis, ar ndóigh. Dán fada eipiciúil is ea an Laoi seo, agus í ag tabhairt cur síos ar na heachtraí a ndeachaigh an laoch Igor agus a chuid fear tríothu nuair a bhí siad ag cur cogaidh ar na ''Polovtsy''. Is í an treibh atá i gceist leis na Polovtsy - ciallaíonn an focal Rúisise &quot;muintir an mhachaire mhóir&quot; - ná na [[Cúmánaigh]], treibh Thuirceach a raibh cónaí uirthi i nDeisceart na Rúise sa dóú haois déag. Tá an Chríostaíocht agus an Phágánacht shean-Slavach measctha trí chéile sa laoi, agus cur síos dúisitheach inti ar nádúr na Rúise agus ar an dóigh a gcuireann fórsaí an nádúir cor i gcinniúint an duine.

Sa seachtú haois déag, scríobh [[Avvakum Petrov]], ard-sagart Ceartchreidmheach nach raibh sásta leis na leasuithe eaglasta a bhí á gcur i gcrích san am céanna, sraith leabhar faoi ábhar eaglasta agus reiligiúnda, chomh maith le scéal a bheatha féin. Go bunúsach, paimfléid pholaitiúla ab ea na leabhair seo agus iad ceaptha mar bholscaireacht i gcoimhlint inmheánach na heaglaise. Scríobh sé na leabhair seo i gcaint na ndaoine - Rúisis - cé go raibh an tSean-Slaivis Eaglasta go paiteanta aige. Tá teanga nádúrtha, chumhachtach aige, go háirithe nuair a bhíonn sé ag caitheamh anuas ar a chuid naimhde. Chuir na húdaráis chun báis é sa deireadh, ach mar sin féin, rinne sé cion fir le litríocht na Rúisise a fhorbairt - i ngan fhios dó féin.

Sna sálaí ag an Impire Peadar Mór, agus na hiarrachtaí a bhí ar siúl aige leis an Rúis a thabhairt chun Iartharachais agus teanga liteartha shibhialta a dhéanamh den Rúisis, tháinig an chéad ghlúin de scríbhneoirí Rúisise: [[Antioch Kantemir]], [[Vasiliy Trediakovskiy]], [[Mikhail Lomonosov]], agus, ina ndiaidh sin, [[Nikolay Karamzin]].
[[Íomhá:Nikolay Karamzin by Alexey Venezianov (1828, National Pushkin Museum) crop.jpg|mion|Nikolay Karamzin leAlexey Venezianov (1828)]]
Ní raibh mórán maithe in Kantemir mar fhile, ach, ar a laghad, chuir sé an dúshraith ar ar thóg na scríbhneoirí a tháinig ina dhiaidh. Ní raibh, fiú, an teanga ó dhúchas aige, nó b'as an [[An Mholdóiv|Moldóiv]] dó. Maidir le Lomonosov, fear mór ''[[An Renaissance|Renaissance]]'' agus ileolaí a bhí ann, agus rinne sé staidéar ar go leor brainsí léinn agus eolaíochta. B'eisean a thuig go raibh an-tábhacht leis an mbéim do véarsaíocht na Rúisise, agus scríobh sé dánta inar choinnigh sé béim gach focal ar a gnátháit, le go mbeadh blas nádúrtha na cainte ag dul leis an dán, in áit gach siolla a labhairt amach ar aon bhéim.

Karamzin (1766-1826), arís, scríobh sé saothar mór millteanach faoi stair na Rúise, mar atá, &quot;Stair an Stáit Rúisigh&quot;, nó ''История государства Российского/Istoriya gosudarstva Rossiyskogo''. Leabhar soléite suimiúil atá ann ag léitheoir an lae inniu féin, cé go bhfuil dearcadh Karamzin an-dáimhiúil leis an anlathas impiriúil. Scríbhneoir maith a bhí ann a chuir athrú cuma ar nósanna scríbhneoireachta na Rúisise ar fad. Chaith sé tréimhse san Eoraip nuair a bhí an [[Réabhlóid na Fraince|réabhlóid]] ar coipeadh san [[An Fhrainc|Fhrainc]], rud a d'imir a thionchar féin ar fhorbairt a dhearcaidh choimeádaigh, agus d'fhoilsigh sé leabhar taistil inar chuir sé síos ar a chuid eacthraí, &quot;Litreacha an taistealaí Rúisigh&quot;. Chum sé freisin cúpla gearrscéal maoithneach, go háirithe &quot;Éilís bhocht&quot; (''Бедная Лиза/Bednaya Liza''), ina ríomhann sé scéal tragóideach an chailín óig de phór íseal a thit i ngrá le fear óg de phór uasal.

Lenár linn féin, tá cáil ar na [[scríbhneoir]]í Rúiseacha a caitheadh i dtóin an phríosúin i ndiaidh dóibh leabhair a scríobh a chuir míchompord ar an lucht rialtais. B'é [[Aleksandr Radishchev]] an chéad easaontóir den chineál seo, is dócha. Sa bhliain [[1790]], d'fhoilsigh sé leabhar taistil, ''Путешествие из Петербурга в Москву/Puteshestviye iz Peterburga v Moskvu'' (&quot;Turas ó [[Cathair Pheadair|Chathair Pheadair]] go [[Moscó]]&quot;), inar thug sé cur síos réadúil ar chruatan na ndaoine faoin tuath. Bhain an leabhar seo a leithéid de scanradh as an mBanimpire [[Caitríona Mhór (An Rúis)|Caitríona Mhór]] agus gur theilg sí an scríbhneoir chun báis. Sa deireadh, níor básaíodh Radishchev, áfach. Díbríodh go dtí [[an tSibéir]] é. Scairt comharba Chaitríona, an tImpire Pól a hAon, ar ais ón díbirt é, ach má scairt féin, ní raibh sonas ná sástacht i ndán do Radishchev. Chuir an scríbhneoir lámh ina bhás féin sa bhliain [[1802]].
[[Íomhá:Vasily Zhukovsky, 1820s.jpg|clé|mion|[[Vasily Zhukovsky]], 1820idí]]

=== Ré Órga na Litríochta Rúisise ===

Inniu féin, is ábhar spéise don tsaol mhór ar fad iad na clasaicigh a scríobhadh i ré órga na litríochta Rúisise. Áirítear gur thosaigh an ré sin nuair a chuaigh [[Vasily Zhukovsky]] agus [[Alexander Pushkin|Aleksandr Pushkin]] i mbun pinn. Aistritheoir filíochta ab ea Zhukovsky thar aon rud eile, ach d'éirigh leis stíl agus idéil na rómánsúlachta a thabhairt isteach i litríocht na Rúisise lena chuid aistriúchán. Is minic a mhaireann a leagan féin de dhán coimhthíoch éigin i mbéal an phobail sa Rúis, agus an buntéacs ligthe i ndearmad le fada sa tír inar scríobhadh an chéad uair é.

Maidir le Pushkin, is eisean file náisiúnta na Rúise thar aon fhile eile. Chruthaigh sé stíl éasca nádúrtha atá an-chosúil le caint uasalaicme a linne féin. D'fhéadfá a rá, fiú, gurbh eisean, thar aon duine eile, a chaighdeánaigh an Rúisis liteartha. Chum sé na céadta de dhánta, ach b'iad na laoithe móra eipiciúla - na húrscéalta faoi rím agus rithim - a thuill a chlú dó. Ní raibh an oiread sin ratha ar a chuid próis. Chríochnaigh sé úrscéal stairiúil amháin i stíl [[Walter Scott]], mar atá, ''Капитанская дочка/Kapitanskaya dochka'' (&quot;Iníon an Chaptaein&quot;), agus chum sé roinnt ghearrscéalta.

File tábhachtach eile sa chéad leath den naoú haois déag ab ea [[Mikhail Lermontov]]. Saighdiúir a bhí ann a throid sna cogaí a chuir an Rúis i gCugas leis na treibheacha áitiúla a chur faoi chois. As na heachtraí sin a fáisceadh rogha a chuid filíochta. Scríobh sé úrscéal freisin, mar atá, ''Герой нашего времени/Geroy nashego vremeni'' (&quot;Laoch ár Linne&quot;), a bhí suite i Sléibhte Chugais. 

B'é [[Fyodor Tyutchev]] an tríú mórfhile rómánsúil sa Rúis. Saolaíodh i dtús na naoú haoise déag é chomh maith le Lermontov, ach bhí sé réasúnta fadsaolach, nó ní bhfuair sé bás sula raibh sé beagnach seachtó bliain d'aois. D'éag Pushkin agus Lermontov sula raibh an dá scór bliain slánaithe acu, agus cailleadh an bheirt acu i gcomrac aonair. Má bhí claonadh áirithe chun ceannairce agus réabhlóide - sa chiall mheafarach, ar a laghad - i bPushkin agus i Lermontov, bhí Tyutchev ina thaidhleoir i seirbhís an Impire, agus dearcadh coimeádach aige. Chaith sé an chuid ba mhó dá shaol taobh amuigh den Rúis, agus phós sé mná coimhthíocha nach raibh focal Rúisise ina bpluc. Bhí an Fhraincis ní ba líofa aige féin ná an Rúisis, ach theastaigh uaidh friotal a lorg sa theanga dhúchasach dá chuid smaointí meitifisiciúla, agus b'í an fhilíocht an friotal ab fhearr a thiocfadh leis. Ní raibh mórán measa aige féin ar a chuid dánta, agus níor cuireadh suim cheart iontu sula raibh an file tar éis bháis.
[[Íomhá:N.Gogol by F.Moller (1848, Lit.museum).jpg|mion|Nikolay Gogol le F.Moller (1848)]]
B'iad na scríbhneoirí próis, áfach, ba mhó a thabhaigh a clú do litríocht chlasaiceach na Rúise ar an gcoigríoch, ós rud é go mbíonn sé deacair filíocht a aistriú. B'é [[Nikolay Gogol]] an chéad scríbhneoir den chineál sin, agus mhair sé sa chéad leath den naoú haois déag freisin. Úcráineach a bhí ann go bunúsach, ach b'í an Rúisis teanga a chuid saothar. Níor mhothaigh sé é féin riamh ar a shuaimhneas i gCathair Pheadair, agus scríobh sé gearrscéalta faoi shaol na cathrach a raibh an-sceimhle ag baint leo. Bhí sé den bharúil gur áit uafásach ab ea Cathair Pheadair, áit neamhshaolta fiú. Bhí néaróisí agus siabhráin éagsúla ag luí air, agus saoldearcadh frithghníomhach reiligiúnda aige. Is iad na saothair is clúití dár scríobh sé ná an t-úrscéal ''Мертвые души/Mertvye dushi'' (&quot;Anamacha Marbha&quot;) agus an dráma ''Ревизор/Revizor'' (&quot;An Cigire&quot;).

Is léir nach féidir gan [[Fyodor Dostoyevsky]] a lua sa chomhthéacs seo. Rugadh Dostoyevsky sa bhliain 1821 i Moscó, ach mar is léir óna shloinne, bhí sinsir Pholannacha aige. Cibé faoi sin, bhí sé ina Rúiseach go smior. Nuair a bhí sé óg, bhí sé ina radacach Sóisialach, ach ansin, fuair seirbhísí slándála an Impire amach faoin ngrúpa a raibh sé ina bhall de, agus caitheadh gach mac máthar acu i dtóin phríosúin. Tugadh le fios dóibh go raibh pionós an bháis gearrtha orthu, agus ceanglaíodh iad le hiad a lámhach, ach ansin, fuair siad le cloisteáil nach raibh siad le cur chun báis, ach le díbirt go dtí an tSibéir. Chaith Dostoyevsky naoi mbliana thall ansin, go dtí go bhfuair sé cead filleadh abhaile. Roimh an díbirt, bhí úrscéal amháin foilsithe aige, mar atá, ''Bednye lyudi'' (&quot;Daoine bochta&quot;), a raibh blas an radacachais shóisialta air. I ndiaidh na díbeartha, áfach, bhí Dostoyevsky iompaithe ina fhrithghníomhach, agus é ag tabhairt urraime don choimeádachas reiligiúnda. Sin é an dearcadh a d'fhág a lorg ar an gcuid eile dár scríobh sé, na húrscéalta móra cosúil le ''Zapiski iz mertvogo doma'' (&quot;Cuimhní Cinn ó Theach na Marbh&quot;), ''Unizhennye i oskorblennye'' (&quot;Daoine faoi leatrom is faoi tharcaisne&quot;), ''Idiot'' (&quot;An tAmadán&quot;), ''Prestuplenie i nakazanie'' (&quot;An Choir is an Pionós&quot;), ''Besy'' (&quot;Na Diabhail&quot;), agus ''Brat'ya Karamazovy'' (&quot;Deartháracha Karamazov&quot;).

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20170806062153/http://www.irish-russian.net/ Foclóir Gaeilge-Rúisis]

{{Teangacha oifigiúla na NA}}
{{DEFAULTSORT:Ruisis, An}}

[[Catagóir:An Rúisis| ]]
[[Catagóir:Teangacha Slavacha]]
[[Catagóir:Teangacha na Rúise]]
[[Catagóir:Teangacha na Fionlainne]]
[[Catagóir:Teangacha na hAsarbaiseáine]]
[[Catagóir:Teangacha na hEorpa]]
[[Catagóir:Teangacha na hÁise]]
[[Catagóir:Teangacha oifigiúla na Náisiún Aontaithe]]</text>
      <sha1>9qbx2h3f2t8yjihxes14s3td2004bcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daghdha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7420</id>
    <revision>
      <id>1332275</id>
      <parentid>1331334</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16090" sha1="qj304istcj4uwn7ub7438rncq5sm5re" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}
I [[Miotaseolaíocht na nGael]], duine de phríomhlaochra na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] é (An) '''Daghdha''' (Dea-dhia) nó '''Eochaid Ollathair''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''In Dagda'''), léirithe mar shamhail d'athair, rí agus [[draoi]].&lt;ref name=koch&gt;Koch, John T. ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. ABC-CLIO, 2006, ll. 553-554&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jones&gt;[http://www.maryjones.us/jce/dagda.html An Dagda]. Mary Jones's Celtic Encyclopedia.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://celt.ucc.ie//published/T100028/index.html ''The Irish Version of the Historia Britonum Nennius'', &quot;Of the Conquest of Eri as Recorded by Nennius&quot; Historia 8]&lt;/ref&gt;  Tá gaol ar leith aige le [[torthúlacht]], [[talmhaíocht]], fearúlacht agus neart, chomh maith le draíocht agus eagna.&lt;ref name=koch/&gt;&lt;ref name=jones/&gt;&lt;ref name=&quot;ohogain&quot;&gt;Ó hÓgáin, Dáithí. ''Myth, Legend &amp; Romance: An encyclopaedia of the Irish folk tradition''. Prentice Hall Press, 1991, ll. 145-147&lt;/ref&gt;&lt;ref name=monaghan113&gt;Monaghan, Patricia. ''The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore''. Infobase Publishing, 2004, ll. 113-114&lt;/ref&gt;  Tá smacht nó tionchar aige ar bheatha agus bás, [[Aimsir (meitéareolaíocht)|aimsir]] agus barra, am agus na séasúir.

==Sanasaíocht==
Creidtear go bhfuil an t-ainm ''Dagda'' fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltos ''*Dagodeiwos'', &quot;an dia maith&quot; nó &quot;an dia mór&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |
last = Scott |
first = Martin A |
title = The Names of the Dagda |
date = April 2008 |
url = http://www-personal.umich.edu/~samarti/dagda.pdf |
accessdate = 3ú Lúnasa 2019 |
archive-date = 2013-05-21 |
archive-url = https://web.archive.org/web/20130521191910/http://www-personal.umich.edu/~samarti/dagda.pdf |
url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521191910/http://www-personal.umich.edu/~samarti/dagda.pdf |date=2013-05-21 }}&lt;/ref&gt;  Ar deireadh d'fhéadfadh é go bhfuil an t-ainmfréamhaithe ón [[Próta-Ind-Eorpais|bPrót-Ind-Eorpais]] ''*Dhagho-deiwos'', &quot;lonrach-diagacht&quot;.&lt;ref&gt;[https://en.wiktionary.org/wiki/Dagdae Dagda] ar en.wiktionary&lt;/ref&gt;  Tá an chéad chuid gaolta le &quot;day&quot;&lt;ref&gt;''[https://en.wiktionary.org/wiki/day day]'' ar en.wiktionary&lt;/ref&gt; as Béarla, agus focal b'fhéidir rianaíonn an smaoineamh &quot;breáthacht&quot;.  Thiocfadh an sanasaíocht leis an nasc atá ag an Daghdha leis an ngréin agus an domhan, le ríogacht agus feabhas.  Thiocfadh ''*Dhago-deiwos'' isteach san [[Prótai-Cheiltis|Phrótai-Cheiltis]] mar ''*Dago-deiwos'', imeartas focal más ea le ''*dago-s'', Sean-Ghaeilge ''dag, deg-'', Nua-Ghaeilge dea-.&lt;ref&gt;[https://en.wiktionary.org/wiki/dea- dea-] ar en.wiktionary&lt;/ref&gt;  Is foirm scioptha den fhocal &quot;dia&quot; a bhí in &quot;da&quot; na SeanGhaeilge.

==Bua-ainmneacha==
Bhí roinnt ainmneacha agus buafhocal ag an Daghda a léiríonn a shaintréithe.&lt;ref&gt;Ó hÓgáin, lch. 245&lt;/ref&gt; 
* ''Eochu'' nó ''Eochaid Ollathair''&lt;ref&gt;Koch, ll. 553, 1632&lt;/ref&gt; 
* ''Ruad&lt;ref&gt;[http://dil.ie/35614 ruadh (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814135037/http://dil.ie/35614 |date=2019-08-14 }} ar eDIL&lt;/ref&gt; Rofhessa''&lt;ref name=monaghan113/&gt;&lt;ref&gt;Maier, Bernhard. ''Dictionary of Celtic Religion and Culture''. Boydell &amp; Brewer, 1997, lch. 90&lt;/ref&gt; 
* ''[[Dáire]]''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/14270 Dáire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814133532/http://dil.ie/14270 |date=2019-08-14 }} ar eDIL&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ohogain&quot;/&gt; 
* ''Áed''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/613 áed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323083432/http://dil.ie/613 |date=2019-03-23 }} ar eDIL&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Peter Berresford Ellis|Berresford Ellis, Peter]]. ''The Druids''. W.B. Eerdmans Publishing, 1994, lch. 123&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Smyth, Daragh. ''A Guide to Irish Mythology''. Irish Academic Press, 1996, lch. 15&lt;/ref&gt; 
* ''Fer Benn'' (fear na binne)
* ''Cera'' (&quot;cruthadóir&quot; b'fhéidir)&lt;ref&gt;Monaghan, lch. 83&lt;/ref&gt; 
* ''Cerrce'' (&quot;buailteoir&quot; b'fhéidir)&lt;ref name=jones/&gt; 
* ''Easal''&lt;ref&gt;Monaghan, lch. 144&lt;/ref&gt;
* ''Eogabal''&lt;ref name=&quot;ward&quot;/&gt;

==Cur síos==
Insítear go minic gur fear nó fathach mór féasógach a bhí ann,&lt;ref name=&quot;ohogain&quot;/&gt; ag caitheamh bhrat cochaill.&lt;ref name=&quot;ward&quot;&gt;Ward, Alan (2011). ''The Myths of the Gods: Structures in Irish Mythology'', ll. 9-10&lt;/ref&gt;  De réir [[Leabhar Gabhála na hÉireann]] (an príomhfhoinse atá againn ar imeachtaí na dTuatha Dé Danann), bhí goile iontach mór ar Dhaghdha.  In eachtra amháin, d'ith sé a oiread sin anlainn ag tigh na bhFomhórach nach bhféadfadh a bhratt a thóin a chlúdach.

Sna scéalta, deirtear gur phearsa ollchumhacht ba ea é.  In ainneoin sin, deirtear scaití gur dhallarán é, gáirsiúil, barrúil fiú, ag caitheamh ionar gearr garbh a chlúdaigh ar éigean a thóin, ag tarraingt a bhoid mhóir ar an talamh.&lt;ref name=&quot;CMT&quot; /&gt;  Meastar gur chuir scríobhaithe Críostaí na tréithe seo, le haghaidh an ghrinn.  Tá an cur síos sa ''[[Cóir Anmann|Chóir Anmann]]'' [[Meán-Ghaeilge]] níos ómósaí: ''&quot;He was a beautiful god of the heathens, for the Tuatha Dé Danann worshipped him: for he was an earth-god to them because of the greatness of his (magical) power.&quot;&lt;ref name=&quot;CA&quot;&gt;''[[Cóir Anmann]]''. [http://www.maryjones.us/ctexts/fitness_of_names.html] {{
webarchive |
url = https://web.archive.org/web/20160303202314/http://www.maryjones.us/ctexts/fitness_of_names.html |
date=2016-03-03
}}&lt;/ref&gt;

==Déithe==
Ó thús, d'fhéadfadh é gur leagan den Daghda é [[Donn]], dia an bháis agus na sinsearachta,&lt;ref&gt;Ó hÓgáin, ll. 165-166&lt;/ref&gt; (aitheanta scaití mar Daghda Donn).  Tá cosúlachtaí ann chomh maith idir é agus dia an fhómhair, [[Crom Dubh]].&lt;ref&gt;MacNeill, Máire. ''The Festival of Lughnasa: A Study of the Survival of the Celtic Festival of the Beginning of Harvest''. Oxford University Press, 1962, lch. 416&lt;/ref&gt;  Ba é an Dagda a sinsear dar le roinnt treibheanna a ainmníodh as, amhail is an chlann [[Uí Eachach]] (Iveagh) agus na [[Dáirine]].

Is amhlaidh go bhfuil gaol ann idir a dheartháir Oghma agus dia na [[An Ghaill|nGallach]], [[Ogmios]], léirithe mar seanfhear agus cleith aige, agus ar cheann ''the closest Gaulish parallels to the'' Daghda.  Is é [[Sucellus]], an buailteoir, léirithe le casúr agus cuach, dia na nGallach eile a cheaptar go bhfuil gaol aige leis an Daghda.

Samhlaíodh an Dagda le dia na Lochlannach, [[Odin]],&lt;ref name=koch/&gt; agus dia na Rómhánach, [[Dis Pater]] (''Jupiter'').&lt;ref name=&quot;ohogain&quot;/&gt;

==Teaghlach agus caidrimh==
Ealatha mac ''Dealbaoithe'', Fomhórach, ba ea athair an Daghda.&lt;ref name=&quot;dolmens&quot;&gt;{{
luaigh_foilseachán |
last = Borlase |
first = William Copeland |
title = The Dolmens of Ireland |
date = 1897 |
publisher = Chapman and Hall |
location = Indiana University |
page=349 |
url = https://books.google.com/books?id=wvJMAAAAMAAJ&amp;pg=PA802&amp;lpg=PA802&amp;dq=scal+balb+dindshenchas&amp;source=bl&amp;ots=6Hbeu3evhr&amp;sig=ACfU3U1AHIApreoIStlS-fuTVbZ-OrgGzA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjR0JHlnOzjAhXKZs0KHcT6B3kQ6AEwAnoECAkQAQ#v=onepage&amp;q=scal%20balb&amp;f=false |
accessdate=6 August 2019
}}&lt;/ref&gt; Ní ainmnítear a mháthair, agus dá bharr is leath-Fhomhórach é ar a laghad. 

Deirtear go raibh beirt deartháireacha aige, [[Nuada|Nuada Aigéadlámh]] agus [[Oghma]], ach is amhlaidh gur léiriú é seo de nós na dtrédéithe.&lt;ref name=&quot;ohogain&quot;/&gt;  I bhfoinsí eile, níl ach Oghma ann mar dheartháir dó, an bheirt dheartháireacha.&lt;ref name=Moytura /&gt; 

[[Mór-Ríoghain]] ba ea bean chéile an Daghda; glaotar &quot;an bhean chéile éadmhar&quot; uirthi.&lt;ref name=&quot;ohogain&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''[https://celt.ucc.ie//published/T106500D/text049.html ''The Metrical Dindsenchas]'', &quot;Odras&quot;, Dán 49&lt;/ref&gt;  Bhí iníon acu, an bandia [[Brigit]].&lt;ref name=Moytura&gt;{{
cite web |
last = Stokes |
first = Whitley |
teideal= The Second Battle of Moytura |
url = https://celt.ucc.ie/published/T300011/ |
website = Corpus of Electronic Texts |
publisher = University College, Cork |
accessdate = 3 August 2019
}}&lt;/ref&gt;  Ba í [[Bóinn (bandia)|Bóinn]] a leannán, cé go raibh sí pósta le h[[Elcmar|Ealcmhar]].&lt;ref&gt;https://thenewpagan.wordpress.com/2013/10/31/the-dagda-father-of-all/&lt;/ref&gt;  Um a gcaidreamh a cheilt, chuir Daghda an ghrian ina stad ar feadh naoi mí, agus de thoradh sin, gineadh, iompraíodh agus rugadh [[Aengus]] laistigh d'aon lá amháin.&lt;ref&gt;{{cite web |
url = https://www.thoughtco.com/the-dagda-father-god-of-ireland-2561706 |
teideal = The Dagda, the Father God of Ireland |
work = ThoughtCo |
access-date = 2017-08-08 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20190415014831/https://www.thoughtco.com/the-dagda-father-god-of-ireland-2561706 |
archivedate = 2019-04-15 |
dátarochtana = 2019-08-07 }}&lt;/ref&gt;  

I dteannta le hAengus, bhí i measc a pháistí [[Brigit]], [[Bodhbh Dearg]], [[Cermait]], [[Midhir]], [[Áine]] agus [[Áed]].&lt;ref name=koch/&gt;  Sa Dindsenchas, déanann an Dagda d'Áine cliabh cipín a ligeadh leis an lagtrá agus a nach ligeadh leis an lántrá.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.001.t.text.html |teideal=''Dindsenchas'' &quot;Fid n-Gaible&quot; |dátarochtana=2019-08-07 |archivedate=2016-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160811050119/http://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.001.t.text.html }}&lt;/ref&gt;

==Áiteanna agus earraí==
Deirtear go raibh cónaí ar an Daghda i m[[Brú na Bóinne]].  I measc áiteanna eile gcúlra leis nó ainmnithe as, tá [[Cnoc Uisnigh]], [[Grianán Ailigh]], agus [[Loch nEathach]]. 

Bhí bachall draíochta aige, an [[lorg anfaid]]&lt;ref&gt;[http://dil.ie/30683 2 lorg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814204404/http://dil.ie/30683 |date=2019-08-14 }} ar eDIL&lt;/ref&gt; (nó mór), a mharaíodh leis an gcionn, ach athbheodh leis an gcois.  Bhí coire ar leith aige, an [[Ceithre Sheod|coire ainsic]], nach bhfolmhaíodh riamh, a shásaíodh goile chách, agus a raibh liach chomh mór sin aige gurbh fhéidir beirt dul laistigh ann.&lt;ref&gt;[https://www.learnreligions.com/the-dagda-father-god-of-ireland-2561706 The Dagda, Father God of Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220718204728/https://www.learnreligions.com/the-dagda-father-god-of-ireland-2561706 |date=2022-07-18 }}, Learn Religions&lt;/ref&gt;  Bhí cláirseach aige, [[Uaithne]], a chur na séasúir in ord agus an Daghda á seinm.  Insítear i bhfoinsí eile go mbíodh sí i gceannas ar cath.  Bhí crainn torthaí síor-iompartha aige, agus dhá mhuc, ceann acu ag fás go síoraí, an ceann eile ag róstadh go síoraí.

==Seanscéalta==
{{príomhalt|Cath Maighe Tuireadh}}

Roimh an Dara Cath Maighe Tuireadh, thóg an Daghda dún [[Bres|Bhreas]] (dá bharr, Dún Breise) agus chuir ríthe na [[Fomhóraigh|bhFomhórach]], [[Elatha|Ealatha]], [[Indech]] and [[Tethra|Teathra]] ráthanna a thógáil dóibh féin [[ráth]]anna.&lt;ref name=Moytura /&gt;  Nuair a d'fhiafraigh Lugh den Daghda cén chumhacht a mbeadh aige in éadan na bhFomhórach, thug sé mar fhreagra:&lt;ref name=Moytura /&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot; 
! width=50% | Sean-Ghaeilge&lt;ref&gt;[https://celt.ucc.ie//published/G800011A/text001.html Leabhar Gabhála na hÉireann], lch. 49, sa [https://celt.ucc.ie//published/G800011A/ Leabhar Laighneach] ar CELT&lt;/ref&gt; 
! width=50% | Nua-Ghaeilge&lt;ref&gt;Á aistriú sách focal ar fhocal ón tSean-Ghaeilge ag [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]], le béim ar na hainmhithe: damh, seabhac, torc, bradán&lt;/ref&gt;

|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
||
Dugensa leath fria feraib Erenn etir caemslecht &amp; admilliud &amp; amaidichtai.&lt;ref&gt;[http://www.dil.ie/3165 ammait] ar eDIL&lt;/ref&gt; Bud lir bommonn egai&lt;ref&gt;[http://www.dil.ie/909 aig] ar eDIL&lt;/ref&gt; fua cosaib gregai&lt;ref&gt;[http://www.dil.ie/26490 graig] ar eDIL&lt;/ref&gt; a cnaimreth fum luirg...
||
Déanfaidh mise leath d'fhir na hÉireann idir chomhshleachtadh agus ollmhilleadh agus asarlaíocht.  Is iomaí bomanna oighir faoi chosa graíonna a bheidh a gcnámha faoi mo lorg...
|}

Díreach roimh an gcath, ar an [[Samhain]], luigh sé le [[Mór-Ríoghain]], bandia an chatha, mar chúiteamh ar phlean catha.&lt;ref name=&quot;CMT&quot;&gt;''[[Cath Maighe Tuireadh]]''. [http://www.sacred-texts.com/neu/cmt/cmteng.htm Trans. Elizabeth A. Gray].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Dagda&lt;/ref&gt;

{{príomhalt|Aislinge Óenguso}}
{{príomhalt|Tochmharc Éadaoine}}
In ''Aislinge Óenguso'', thug an Daghda i dteannta le  Bóinn, cabhair d'Aengus ar tóir a stóir.&lt;ref name=&quot;TE&quot;&gt;''[[Tochmarc Étaíne]]''. [http://www.ucc.ie/celt/published/T300012/index.html Corpus of Electronic Texts]&lt;/ref&gt;

Agus Aengus ar shiúl&lt;ref&gt;ar shiúl, nó roimh a bhreith, ''cf'' [[Aengus]]&lt;/ref&gt;, roinnigh an Daghda a chuid tailte ar a chlann, agus fágadh tada d'Aonghas. D'iarr Aonghas dá athair arbh fhéidir leis cur faoi i mBrú na Bóinne ar feadh &quot;lae agus oíche&quot;, agus thoiligh an Daghda. Ní hé &quot;lá amháin&quot; a bhí i gceist ag Aengus, agus dá réir sin, ghlac sé seilbh ar Bhrú na Bóinne go síoraí.  In ''Tochmharc Éadaoine'', ámh, is é an Daghda a chabhraíonn Aengus um Bhrú na Bóinne a bhaint d'Ealcmhar leis an gcleas céanna.&lt;ref name=&quot;TE&quot; /&gt;

{{príomhalt|Dinnseanchas}}
I ndán maidir le [[Maigh Muirtheimhne]], chuir an Daghda an ruaig ar octapas lena lorg anfa, agus ar sé: &quot;Taí do chenn cúasachtach.&lt;ref&gt;[http://dil.ie/13371 cúasachtach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190815182726/http://dil.ie/13371 |date=2019-08-15 }} ar eDIL&lt;/ref&gt; Taí do chorp císachtach. Toí do thul toghuidhe. Báig thúaigh&quot; (&quot;Cas do cheann cuasach.  Cas do chorp salach.  Cas d'éadan ionsúiteach.  Imigh leat!&quot;).  Chuaigh an mhuir i dtrá in éineacht leis an ainmhí, agus fágadh Maigh Muirtheimhne ina diaidh.&lt;ref name=&quot;ucc.ie&quot;&gt;[https://celt.ucc.ie//published/G106500D/text100.html An Dinnseanchas Aoi], Mag Muirthemne, Dán 99.  [[Corpus of Electronic Texts]].&lt;/ref&gt;

I ndúan an Dindsenchais, Aileach, insítear gurbh é &quot;Dagda daith,&lt;ref&gt;[http://dil.ie/14319 daith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190815171528/http://dil.ie/14319 |date=2019-08-15 }} ar eDIL&lt;/ref&gt; ba deog de neim, flaith for fleid fodla&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://dil.ie/22556 |teideal=fodail |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206025507/http://dil.ie/22556 |archivedate=2021-12-06 |dátarochtana=2019-08-15}}&lt;/ref&gt; co fuin&quot; (&quot;Daghda mear, le deoch de nimh, flaith fodhla na fleidhe go tráthnóna&quot;).  Insítear gur trí na hÉireann é, le hiliomad giall, flaith fial seang, gur chú faoil é, agus gurbh iad Cermait, Aengus, agus Áed a mhic.&lt;ref&gt;''[https://celt.ucc.ie//published/G106500D/text023.html An Dinnseanchas Aoi]'', Dán 22,  &quot;Ailech I&quot;&lt;/ref&gt;

==Bás==
Bhí an Daghda i réim mar rí na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] ar feadh seachtó nó ochtó bliain (ag brath ar fhoinse), sula bhfuair sé bás i mBrú na Bóinne, ag éag sa deireadh de chneá a thug ''[[Cethlenn]]'' dó i rith an dara [[Cath Maighe Tuireadh]].&lt;ref&gt;''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]''.&lt;/ref&gt;

==Tuilleadh le léamh==
* {{
cite book |
last = Bergin |
first = Osborn |
title = How the Dagda Got his Magic Staff |
encyclopedia = Medieval Studies in Memory of [[Gertrude Schoepperle|
Gertrude Schoepperle Loomis]] |
place = Paris and New York |
year = 1927 |
pages = 399–406 |
url = http://www.maryjones.us/ctexts/dagda.html |
date = |
accessdate = 2010-03-10 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20100327222651/http://www.maryjones.us/ctexts/dagda.html |
archivedate = 2010-03-27 |
deadurl = yes
}}
* {{cite journal |
last = Sayers |
first = William |
title = ''Cerrce'', an Archaic Epithet of the Dagda, Cernnunos, and Conall Cernach |
journal = The Journal of Indo-European Studies |
volume = 16 |
year = 1988 |
pages = 341–64
}}

==Féach freisin==
* [[Stair na hÉireann]]
* [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]]
==Tagairtí==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box |
roimh = [[Lugh]] |
teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] |
tar éis = [[Dealbhaodh]] |
bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1830-1750 RC&lt;br&gt;[[Foras Feasa ar Éirinn|FFE]] 1407-1337 RC |
}}
{{s-end}}

{{Scéalta miotaseolaíochta}}

[[Catagóir:Tuatha Dé Danann]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]</text>
      <sha1>qj304istcj4uwn7ub7438rncq5sm5re</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tottenham Hotspur Football Club</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7988</id>
    <revision>
      <id>1332487</id>
      <parentid>1328635</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6663" sha1="5yr20n2mc10t4msh2r3ktmsczlgkrh0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta
| nom   = Tottenham Hotspur 
| logo            =
| alies = ''Spurs'', ''The Lilywhites''
| colors      = {{color box|white}} {{color box|#000080}} [[bán]], [[gorm|dúghorm]]
| data_fundacio = [[1882]]
| president = {{Bratach|England}} Daniel Levy
| entrenador = {{Bratach|Australia}} [[Ange Postecoglou]]
| lliga      = [[Premier League]]
|  equipament= {{Trealamh spóirt il
| pattern_la1 = _tottenham1920h
| pattern_b1 = _tottenham1920h
| pattern_ra1 = _tottenham1920h
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = _tottenham1920h
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 000040
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _thfc201920a
| pattern_b2 = _tottenham1920a
| pattern_ra2 = _thfc201920a
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = _tottenham1920a
| leftarm2 = 000040
| body2 = 000040
| rightarm2 = 000040
| shorts2 = 000040
| socks2 = 000040
| pattern_la3 = _tottenham2223t1
| pattern_b3 = _tottenham2223t1
| pattern_ra3 = _tottenham2223t1
| pattern_sh3 = _tottenham2223t1
| pattern_so3 = _tottenham2223t1
| leftarm3 = 4CB2D2
| body3 = 4CB2D2
| rightarm3 = 4CB2D2
| shorts3 = 4CB2D2
| socks3 = 4CB2D2
| title1 = Baile
| title2 = As baile
| title3 = Tríú
}}
}}

Club [[sacar|peile]] atá suite i [[Londain]], [[Sasana]] is ea '''Tottenham Hotspur Football Club'''. Tá an fhoireann ag imirt sa [[Premier League]], agus is é [[Staid Tottenham Hotspur]] a staid baile, mar atá ó 2019 anuas, nuair a leagadh an tseanstaid a bhí acu ó 1899, [[White Hart Lane]], agus tógadh an staid nua ar an suíomh céanna ar Phríomhbhóthar Tottenham. Tugtar Spurs orthu mar leasainm, agus na Lilywhites go minic freisin mar gheall ar na geansaithe bána leo.

== An scuaid faoi láthair ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
*     1 {{bratach|Italy}} [[Guglielmo Vicario]]
*     3 {{bratach|Spain}} [[Sergio Regullón]]
*     4 {{bratach|Austria}} [[Kevin Danso]] (ar iasacht ó [[Lens]])
*     6 {{bratach|Romania}} [[Radu Drăguşin]]
*     7 {{bratach|South Korea}}  [[Son Heung-Min]] (captaen)
*     8 {{bratach|Mali}} [[Yves Bissouma]]
*     9 {{bratach|Brazil}} [[Richarlison]]
* 10 {{bratach|England}} [[James Maddison]] (leaschaptaen)
* 11 {{bratach|France}} [[Mathys Tel]] (ar iasacht ó [[Bayern Munich]])
* 13 {{Bratach|Italy}} [[Destiny Udogie]]
* 14 {{Bratach|England}} [[Archie Gray]]
* 15 {{Bratach|Sweden}} [[Lucas Bergvall]]
* 16 {{bratach|Germany}} [[Timo Werner]] (ar iasacht ó [[RB Leipzig]])
* 17 {{bratach|Argentina}} [[Cristian Romero]] (leaschaptaen)
* 19 {{bratach|England}} [[Dominic Solanke]]
* 20 {{bratach|England}} [[Fraser Forster]]
* 21 {{bratach|Sweden}} [[Dejan Kulusevski]]
|width=&quot;50&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* 22 {{bratach|Wales}} [[Brennan Johnson]]
* 23 {{bratach|Spain}} [[Pedro Porro]]  
* 24 {{bratach|England}} [[Djed Spence]]
* 28 {{Bratach|France}} [[Wilson Odobert]]
* 29 {{bratach|Senegal}} [[Pape Matar Sarr]]
* 30 {{bratach|Uruguay}} [[Rodrigo Betancur]]
* 31 {{bratach|Czechia}} [[Antonín Kinský]]
* 33 {{Bratach|Wales}} [[Ben Davies]]
* 37 {{Bratach|Netherlands}} [[Mickey van de Ven]]
* 40 {{Bratach|USA}} [[Brandon Austin]]
* 41 {{Bratach|England}} [[Alfie Whiteman]]
* 44 {{Bratach|England}} [[Dane Scarlett]]
* 47 {{Bratach|England}} [[Mikey Moore]]
|}

== Traenálaithe ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
* 1898 [[Frank Brettell]] 
* 1899 [[John Cameron (football manager)|John Cameron]] 
* 1907 [[Fred Kirkham]] 
* 1912 [[Peter McWilliam]] 
* 1927 [[Billy Minter]] 
* 1930 [[Percy Smith]] 
* 1935 [[Jack Tresadern]] 
* 1938 [[Peter McWilliam]] 
* 1942 [[Arthur Turner]] 
* 1946 [[Joe Hulme]] 
* 1949 [[Arthur Rowe]] 
* 1955 [[Jimmy Anderson]] 
* 1958 [[Bill Nicholson (footballer)|Bill Nicholson]] 
* 1974 [[Terry Neill]] 
* 1976 [[Keith Burkinshaw]] 
* 1984 [[Peter Shreeve]] 
* 1986 [[David Pleat]] 
* 1987 [[Terry Venables]] 
* 1991 [[Peter Shreeve]] 
* 1992 [[Doug Livermore]] agus [[Ray Clemence]] 
|width=&quot;50&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* 1993 [[Ossie Ardiles]] 
* 1994 [[Gerry Francis]] 
* 1997 [[Christian Gross]] 
* 1998 [[George Graham (footballer)|George Graham]] 
* 2001 [[Glenn Hoddle]] 
* 2003 [[David Pleat]] 
* 2004 [[Jacques Santini]]
* 2004 [[Martin Jol]] 
* 2007 [[Juande Ramos]]
* 2008 [[Harry Redknapp]] 
* 2012 [[Andre Villas Boas]] 
* 2013 [[Tim Sherwood]] 
* 2014 [[Mauricio Pochettino]] 
* 2019 [[José Mourinho]] 
* 2021 [[Nuno Espirito Santo]] 
* 2021 [[Antonio Conte]] 
* 2023 [[Cristian Stellini]] 
* 2023 [[Ryan Mason]] 
* 2023 [[Ange Postecoglou]] 
|}

== Imreoirí móra ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
* [[Les Allen]]
* [[Clive Allen]]
* [[Paul Allen]]
* [[Darren Anderton]]
* [[Steve Archibald]]
* [[Osvaldo Ardiles]]
* [[Gerry Armstrong]]
* [[Peter Baker]]
* [[Gareth Bale]]
* [[Nick Barmby]]
* [[Phil Beal]]
* [[Dimitar Berbatov]]
* [[Danny Blanchflower]]
* [[Bill Brown]]
* [[Ronnie Burgess]]
* [[Sol Campbell]]
* [[Martin Chivers]]
* [[Ray Clemence]]
* [[Garth Crooks]]
* [[Ted Ditchburn]]
* [[Len Duquemin]]
* [[Terry Dyson]]
|width=&quot;33&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* [[Mike England]]
* [[Christian Eriksen]]
* [[Les Ferdinand]]
* [[Paul Gascoigne]]
* [[Alan Gilzean]]
* [[David Ginola]]
* [[Richard Gough]]
* [[Jimmy Greaves]]
* [[Ron Henry]]
* [[Glenn Hoddle]]
* [[Chris Hughton]]
* [[Pat Jennings]]
* [[Cliff Jones]]
* [[Harry Kane]]
* [[Robbie Keane]]
* [[Ledley King]]
* [[Joe Kinnear]]
* [[Jürgen Klinsmann]]
* [[Cyril Knowles]]
* [[Gary Lineker]]
* [[Hugo Lloris]]
* [[Gary Mabbutt]]
|width=&quot;33&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* [[Dave Mackay]]
* [[Les Medley]]
* [[Luka Modrić]]
* [[Alan Mullery]]
* [[Bill Nicholson]] 
* [[Maurice Norman]]
* [[Steve Perryman]]
* [[Martin Peters]]
* [[Alf Ramsey]]
* [[Graham Roberts]]
* [[Teddy Sheringham]]
* [[Bobby Smith]]
* [[Erik Thorstvedt]]
* [[Ricardo Villa]]
* [[Terry Venables]]
* [[Chris Waddle]]
* [[Sonny Walters]]
* [[John White]]
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.tottenhamhotspur.com Suíomh oifigiúil]
* [http://www.martinjol.com/ Martin Jol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218094715/http://www.martinjol.com/ |date=2006-02-18 }}
* [http://www.newsnow.co.uk/newsfeed/?name=Tottenham+Hotspur Nuacht is déanaí]
* [http://www.topspurs.com/ Topspurs]
* [http://www.mehstg.co.uk/ My Eyes Have Seen the Glory]
* [https://web.archive.org/web/20141218105718/http://thespursweb.com/ THEspursweb.com]
* [https://web.archive.org/web/20060402210711/http://spurshistory.com/ Stair Spurs]
* [http://www.gloryglorytottenhamhotspur.com Glory, Glory - Stair Tottenham Hotspur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060402213943/http://gloryglorytottenhamhotspur.com/ |date=2006-04-02 }}
* https://www.premierleague.com/clubs/21/Tottenham-Hotspur/overview 

{{síol-spórt}}

[[Catagóir:Clubanna sacair Shasana]]</text>
      <sha1>5yr20n2mc10t4msh2r3ktmsczlgkrh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Galileo Galilei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7996</id>
    <revision>
      <id>1332315</id>
      <parentid>1311207</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7990" sha1="dtl7hnmxuug5yx2ckof58tyitl8tbrt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Eolaí]], [[fealsamh]] agus réalteolaí iomráiteach as [[Pisa]] na [[An Iodáil|hIodáile]] ba ea '''Galileo Galilei''' ([[15 Feabhra]] [[1564]] - [[8 Eanáir]] [[1642]]); '''Galileo''' a thugtar air de ghnáth. 

&quot;Athair na heolaíochta&quot; a thugtar air, agus chuir Galileo tús leis an eolaíocht nua-aoiseach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Matt Hussey|date=2011|url=|title=Fréamh n Eolais|journal=|volume=|issue=Coiscéim}}&lt;/ref&gt;  Bhí sé orthu siúd ba mhó a d’fheabhsaigh an [[teileascóp]], agus bhí tuairimí nua tábhachtacha aige i gcúrsaí [[Réalteolaíocht|réalteolaíochta]] agus [[Fisic|fisice]]. Ba é Galileo an chéad réalteolaí a d’úsáid eolaíocht chun staidéar a dhéanamh ar an gcruinne.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_11.4.pdf|teideal=Eureka 11.4|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2021|archivedate=2021-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109201048/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_11.4.pdf}}&lt;/ref&gt; 

== Eolaí ==
D'fhorbair Galileo an modh nua-aoiseach [[eolaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a ina ndéantar breathnú is tomhais ar [[Feiniméan|fheiniméan]], a saothraítear teoiric [[Matamaitic|mhatamaiticiúil]] a chuimsíonn na tomhais ansin, agus a ndéantar tuilleadh tomhas nua chun an teoiric a thástáil is a leathnú. Shaothraigh Galileo an tuiscint go dtiteann réada faoi luasghéarú tairiseach, an chéad [[dlí]] sa [[Meicnic|mheicnic]] chlasaiceach.
[[Íomhá:Hubblecast 17 Special- New views of the skies – The invention of the telescope.webm|clé|mion|An teileascóp (Hubblecast, as Béarla)]]
[[Íomhá:Cannocchiale.webm|clé|mion|Cannocchiale  (Iodáilis)]]
Deirtear gur chruthaigh Galileo an dlí seo trí dhá réad le [[Meáchan|meáchain]] éagsúla a ligean anuas ó thúr claonta [[Pisa]] gur shroich siad an [[talamh]] ag an am céanna. Ní féidir gur fíor é seo, mar go dtiocfadh frithchuimilt leis an aer san áireamh. Ní bhuailfeadh siad an talamh ag an am céanna, ach amháin dá dtitfeadh siad trí [[Folús|fholús]]. 

=== Teileascóp ===
Níor fhionn Galileo an [[teileascóp]], ach d'fhorbair sé é agus bhain feidhm as chun a chruthú go dtimpeallaíonn an [[domhan]] is na pláinéid eile an [[Grian|ghrian]], mar a thuig is a thairg [[Nicolaus Copernicus|Copernicus]] roimhe. 

Sa bhliain 1609, chuala Galileo faoi aireagán nua – an teileascóp. Shocraigh sé go ndéanfadh sé ceann dó féin. Ní raibh leagan amach na cruinne feicthe ag duine ar bith go dtí sin. Bhí orthu an leagan amach a shamhlú.  

D’airg [[Hans Lippershey]], radharceolaí san [[An Ísiltír|Ollainn]], an chéad teileascóp sa bhliain 1608.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-4-21.pdf|teideal=Eureka 4-21|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307231505/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-4-21.pdf|archivedate=2021-03-07}}&lt;/ref&gt; Ní fhaca Galileo aon phictiúr den teileascóp ach shocraigh sé go ndéanfadh sé féin ceann le féachaint ar an [[spás]]. Ar an gcéad teileascóp a rinne Galileo, bhí dhá fheadán a shleamhnaigh isteach ar a chéile, agus bhí [[Lionsa (optaic)|lionsa]] ag a bhun agus ag a bharr. Ní raibh leagan amach na cruinne feicthe ag duine ar bith go dtí sin 

Bhí Galileo in ann féachaint ar [[Bealach na Bó Finne|Bhealach na Bó Finne]] - ár [[réaltra]] – tríd an teileascóp seo. Fuair sé amach go raibh na milliún réalta ann. Bhí faid éagsúla ag gach réalta ón domhan.  

Nuair a d’fhéach sé ar an n[[An Ghealach|gealach]], chonaic sé go raibh [[Sliabh|sléibhte]], [[Gleann|gleannta]] agus [[Cráitéar|cráitéir]] uirthi. Cheap gach duine go dtí sin go raibh an ghealach chomh mín le [[liathróid]] [[Snúcar|snúcair]]. Ach chonaic Galileo nach raibh sí mar sin ar chor ar bith.  

Fuair Galileo amach freisin go raibh ceithre ghealach ag gluaiseacht thart ar Iúpatar. Seo é an rud ba thábhachtaí a fuair sé amach faoin spás. Ag an am, cheap daoine go raibh gach rud sa chruinne ag imrothlú thart ar an domhan, ach chruthaigh Galileo nach raibh. 

=== Teirmiméadar ===

D’airg Galileo an chéad [[teirmiméadar]] riamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-4-20.pdf|teideal=Eureka 4-20|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2021|archivedate=2021-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307232808/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-4-20.pdf}}&lt;/ref&gt; Rinne Galileo teirmiméadar as [[Bolgán béice|bolgán]] [[gloine]] a bhí lán le huisce. Ghluais an t-[[uisce]] suas síos sa bholgán de réir mar a d’athraigh an [[teocht]].  

Tá teirmiméadar Galileo sa bhaile ag a lán daoine inniu. Is feadán séalaithe é teirmiméadar Galileo. Tá leacht trédhearcach ann. Tá bolgáin bheaga istigh san fheadán. Tá leacht daite sna bolgáin seo. Tá lipéad ar gach bolgán agus teocht áirithe marcáilte air, m.sh 18°C nó 20°C. De réir mar a athraíonn an teocht sa seomra, ardaíonn nó íslíonn na bolgáin san fheadán. Chun teocht an t[[seomra]] a léamh, léann tú an lipéad atá ar an mbolgán is ísle san fheadán. [[Íomhá:Galileo facing the Roman Inquisition.jpg|thumb|220px|left|Galileo os comhair an [[An tIonchoisne|Ionchoisne]] sa [[An Róimh|Róimh]] ]]

=== Naimhdeas ===
Tharraing Galileo naimhdeas na n-údarás san [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]] ar Galileo: Bhí cléir na h[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|eaglais]]&lt;nowiki/&gt;e an-chumhachtach ag an am sin agus ní raibh siad sásta nár aontaigh Galileo leo. Bhí intleachtóirí a linne go tréan ar son an gheolárnachais nó an domhanlárnachais, is é sin shíl siad gurb é an domhan lárphointe na [[Cruinne|chruinne]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://antuairisceoir.wordpress.com/2014/08/17/nuacht-agus-seanchas-o-shaol-na-heolaiochta/|teideal=Nuacht (agus Seanchas) ó Shaol na hEolaíochta|údar=conlangbloggari|dáta=2014-08-17|language=ga|work=Tuairisceoir an Dúin|dátarochtana=2021-01-08}}&lt;/ref&gt;  

Cuireadh Galileo os comhair na Cúistiúnachta, agus cuireadh bac air a chuid smaointe a chraobhscaoileadh. D’ordaigh an [[Pápa]] go mbeadh Galileo ina phríosúnach ina theach féin agus chaith sé deich mbliana mar sin go bhfuair sé bás. 

=== Tionchar ===
Thosaigh Isaac Newton ó bhonn obair Galileo chun an fhisic chlasaiceach a shaothrú.

Inniu ní mór struchtúr [[Matamaitic|matamaiticiúil]] nua a nochtadh, amhail do-athraitheacht Galileo, nó teoiric chuaire spás-ama. Is dócha go bhfuil na huirlisí againn chun é a aimsiú, ach b’fhéidir go mbeadh sé i bhfad níos éasca le ríomhaire candamach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dias.ie/wp-content/uploads/2019/06/DIAS_Strategy_IRISH_draft_02-2.pdf|teideal=BUNPHRIONSABAIL MATAMAITICE AN DÚLRA A SCAOILEADH|údar=dias.ie|dáta=|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
Ba cheoltóir den scoth é Galileo. Nuair a bhí sé óg theastaigh uaidh bheith ina [[Lia|dhochtúir]]. Ach ansin, d’fhás an tsuim a bhí aige san eolaíocht, go háirithe sa réalteolaíocht.
Fuair Galileo bás in [[Arcetri]] na hIodáile ar 8 Eanáir 1642 (77 bliain d’aois ag an am; tháinig [[fiabhras]] air agus bhí an [[croí]] ag dul dó).
== Féach freisin ==
* [[Gealacha Galileo]]
*[[Córas héilealárnach na gréine|Córas héiIealárnach na gréine]]
*Galileo Lainseáladh an spásárthach seo i 1989 ón tointeálaí spáis ag NASA, agus shroich sé lúpatar i 1995.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Galilei, Galileo}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1564]]
[[Catagóir:Básanna i 1642]]
[[Catagóir:Aireagóirí]]
[[Catagóir:Astralaithe]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]]
[[Catagóir:Fealsúna Iodálacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Matamaiticeoirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Réalteolaithe Iodálacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha]]</text>
      <sha1>dtl7hnmxuug5yx2ckof58tyitl8tbrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Cumann Camógaíochta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8041</id>
    <revision>
      <id>1332146</id>
      <parentid>1289108</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21215" sha1="6ilrbfdxk0cjp8h7h87qk7pjrocn1a5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Bunaíodh an Cumann Camógaíochta sa bhliain 1904. Ba í Márie Ní Chinnéide an chéad Uachtarán ar an gCumann [[Camógaíocht|Camógaíochta]] sa bhliain 1905.  Eagraíonn agus cuireann an Cumann [[Camógaíocht|Camógaíochta]] spórt na camógaíochta in [[Éire|Éirinn]] agus ar fud an domhain chun cinn.

Tá dlúthbhaint ag an gcumann le [[Cumann Lúthchleas Gael]]. 

Bunaíodh é i 1904. I 1932 ocht mbliana is fiche tar éis bhunú an Chumainn Camógaíochta imríodh craobhchomórtas na hÉireann don chéad uair.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://camogie.ie/history/|teideal=History|language=en|work=The Camogie Association|dátarochtana=2021-02-09|archivedate=2021-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210123103633/https://camogie.ie/history/}}&lt;/ref&gt;

== An Ráiteas Misin ==
Is eagraíocht dheonach pobalbhunaithe é an Cumann [[Camógaíocht|Camógaíochta]] a chuireann Cluichí Gaelacha, cultúr agus rannpháirtocht ar feadh an tsaoil chun cinn.

Is eagraíocht dheonach é an Cumann Camogaíochta. Déantar Cluichí Camogaíochta a fhorbairt agus a chur chun cinn le féiniúlacht agus [[cultúr na hÉireann]] mar chroílár an chumainn. 

Tá siad [[Tiomántán (breosla)|tiomant]]&lt;nowiki/&gt;a a chinntiú go saibhríonn ár dteaghlach [[Cluiche|cluichí]], agus na luachanna a mairimid, saol ár mball, ár dteaghlach agus an phobail.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/the-gaa/administration/|teideal=GAA Mission, Vision and Values|language=en|work=www.gaa.ie|dátarochtana=2021-02-09}}&lt;/ref&gt;
== Stair ==
Bunaíodh an Cumann Camógaíochta i  [[Feabhra|bhFeabhra]] na bliana 1904. Ba í Máire Ní Chinnéide an chéad uachtarán ar an gCumann Camógaíochta sa bhliain 1911.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://camogie.ie/history/|teideal=History|language=en|work=The Camogie Association|dátarochtana=2021-02-10|archivedate=2021-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210123103633/https://camogie.ie/history/}}&lt;/ref&gt; I 1911, athbhunaíodh é mar Chualacht Lúthchleas na mBan Gaedheal ag cruinniú a d’eagraigh Seaghán Ua Dúbhtaigh ag [[Cearnóg Parnell]], [[Baile Átha Cliath|Baile Átha Cliat]]&lt;nowiki/&gt;h.

Imríodh an chéad chluiche poiblí camógaíochta faoin gCumann idir Craobh an Chéitinnigh agus Cúchulainn i g[[Contae na Mí]]. Imríodh an chéad chluiche idir chontae sa bhliain 1912. 

Níor reáchtáladh an chéad chraobh Camógaíochta go dtí 1932. Bhunaigh an Cumann Camógaíochta Craobhchomórtas na h[[Éireann]]. Níor raibh ach deich gcontae sa chéad chraobh. Bhronn fear as [[Maigh Eo]] darbh ainm Sean O'Duffy an trófaí, agus mar sin tugadh trófaí O'Duffy ar an gcomórtas.

Bhuaigh [[Baile Átha Cliath]] cluiche ceannais na hÉireann agus faoin mbliain sin bhí an cluiche camógaíochta á imirt ar fud na dtríocha dó contae in Éirinn.

Faoin mbliain 1934 bhí Craobh na hÉireann sa chamógaíocht dá imirt i b[[Páirc an Chrócaigh]]. Neartaíodh an Cumann ar fud na tíre agus faoin mbliain 1974 ghlac an Cumann [[Camógaíocht|Camógaíochta]] páirt i bh[[Féilte na nGael|Féile na nGael]]. Bunaíodh Comhairle na mBunscoileanna i 1977 agus ba í Sighle Nic an Ultaigh an chéad Uachtarán ar an gcomhairle. Tá Ardstiúrthóir fostaithe ag an gCumann ó 1980 ó shin i leith agus tá oifig acu i bPáirc an Chrócaigh. Faoi láthair tugann [[Foras na Gaeilge]] urraíocht do Chraobhchomórtas na hÉireann. Tá baint ag an gCumann le [[Cumann Lúthchleas Gael|Cumann Lúthchleas Gael.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

I 1995 ba iad [[Foras na Gaeilge]] agus [[Bord na Gaeilge]] na céad urraitheoirí móra ar an gCumann Camógaíochta. 

I 1999 ghlac an Cumann Camógaíochta le rialacha an [[Cumann Lúthchleas Gael|C.L.G.]]'''''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.scoilsportg.ie/gallery/category/6-album-6|teideal=The History of Camogie|work=www.scoilsportg.ie|dátarochtana=2021-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241211164822/http://www.scoilsportg.ie/gallery/category/6-album-6|archivedate=2024-12-11}}&lt;/ref&gt;''''' maidir le struchtúr foirne cúigear déag an taobh agus tomhas páirce.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://camogie.ie/administration/official-rules/|teideal=Official Rules of the Camogie Association|language=en|work=The Camogie Association|dátarochtana=2021-02-15|archivedate=2021-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301123332/https://camogie.ie/administration/official-rules/}}&lt;/ref&gt;

== An tUachtarán ==
Ba í Márie Ní Chinnéide an chéad Uachtarán ar an gCumann [[Camógaíocht|Camógaíochta]] sa bhliain 1905. Bhí sí ina h[[Uachtarán]] ar an Cumann Camógaíochta ar feadh cúig bliana. Ag sé bliana is fiche d’aois, toghadh í ina hUachtarán ar an gCumann Camógaíochta, tasc dúshlánach do dhuine chomh hóg.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://camogie.ie/history/presidents/|teideal=Presidents|language=en|work=The Camogie Association|dátarochtana=2021-02-10|archivedate=2021-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121230931/https://camogie.ie/history/presidents/}}&lt;/ref&gt;

Is í Kathleen Woods Uachtarán reatha an Chumainn [[Camógaíocht|Camógaíochta]] faoi láthair. Insealbhaíodh í in 2018&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Kathleen Woods named Camogie Association president|url=https://www.rte.ie/sport/gaa/2018/0407/952837-kathleen-woods-named-camogie-association-president/|date=2018-04-07|language=en}}&lt;/ref&gt;

Tháinig sí i gcomharbacht ar Catherine Neary ag Comhdháil Bhliantúil an Chumainn do 2018.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://camogie.ie/news/kathleen-woods-unopposed-as-president-elect-of-camogie-association/|teideal=Kathleen Woods unopposed as President Elect of Camogie Association|dáta=2017-02-21|language=en|work=The Camogie Association|dátarochtana=2021-02-15|archivedate=2022-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220625005639/https://camogie.ie/news/kathleen-woods-unopposed-as-president-elect-of-camogie-association/}}&lt;/ref&gt; Ag labhairt tar éis di an ról a ghlacadh, dúirt sí: “Tá mo fhócas ar leanúint leis an obair go dtí seo chun cluiche a thógáil a theastaíonn ó dhaoine a imirt ...agus leanúint ar aghaidh leis an obair i gcomhlachas atá láidir, a bhfuil meas aige ar gach ball.&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.otbsports.com/football/kathleen-woods-named-as-the-new-camogie-association-president-240479|teideal=Kathleen Woods named as the new Camogie Association President|údar=Off The Ball|work=Off The Ball|dátarochtana=2021-02-10}}&lt;/ref&gt; 

=== Iar-Uachtaráin ===


* 1905 Máire Ní Chinnéide ([[Baile Átha Cliath]])

* 1911 Elizabeth Countess of Fingall ([[Contae na Mí|An Mhí]])
* 1923 Mollie Gill ([[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]])
* 1942 Lil Kirby ([[Contae Chorcaí|Corcaigh]])
* 1945 Agnes Hennessy ([[Contae an Chabháin|An Cabhán]])
* 1946 Sheila Horgan ([[Contae Chorcaí|Corcaigh]])
* 1949 Sheila McAnulty ([[Contae an Dúin|An Dún]])
* 1953 Lucy Byrne ([[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]])
* 1956 Lily Spence ([[Contae Aontroma|Aontroim]])
* 1959 Eilish Redmond ([[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]])
* 1962 Crios O’Connell ([[Contae Luimnigh|Luimneach]])
* 1965 Lil O’Grady ([[Contae Chorcaí|Corcaigh]])
* 1968 Rosina McManus ([[Contae Aontroma|Aontroim]])
* 1971 Nell McCarthy ([[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]])
* 1973 Nancy Murray ([[Contae Aontroma|Aontroim]])
* 1976 Agnes Purcell ([[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]])
* 1979 Mary Moran ([[Contae Chorcaí|Corcaigh]])
* 1982 Mary Fennelly ([[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]])
* 1985 Mary Lynch ([[Contae Mhuineacháin|Muineachán]])
* 1988 Máire Ní Cheallacháin ([[Contae Chorcaí|Corcaigh]])
* 1991 Brídín Uí Mhaolagáin ([[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]])
* 1994 Belle O’Loughlin ([[Contae an Dúin|An Dún]])
* 1997 Phyllis Breslin ([[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]])
* 2000 Pat Rafferty ([[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]])
* 2003 Miriam O’Callaghan ([[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]])
* 2006 Liz Howard ([[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]])
* 2009 Joan O’Flynn ([[Contae Chill Dara|Cill Dara]])
* 2012 Aileen Lawlor ([[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]])
* 2015 Catherine Neary ([[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]])
* 2018 Kathleen Woods [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]])

== Comórtais ==

=== Craobhchomórtais na h[[Éire|Éireann]] urraithe ag Liberty Insurance ===
Déanann Liberty Insurance urraíocht ar [[Craobhchomórtas Sinsear na hÉireann sa Pheil|Chraobhchomórtas]] Camógaíochta na hÉireann. I 2018, rinne Liberty Insurance athnuachan ar an gconradh ar feadh trí bliana eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://punditarena.com/gaa/thepateam/liberty-insurance-extend-sponsorship-camogie-championship-3-years/|teideal=Liberty Insurance Announce Further Three-Year Sponsorship Of Camogie Championship|údar=The PA Team|dáta=2018-06-28|language=en-GB|work=Pundit Arena|dátarochtana=2021-02-13}}{{Dead link|date=Iúil 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Tá trí chomórtas éagsúla laistigh de Chraobhchómortas na hÉireann. 

Tá leibhéal sinsearach, leibhéal idirmheánach agus leibhéal sóisearach ann. 

Ag leibhéal an chontae, téann an deich bhfoireann is fearr in iomaíocht lena chéile i gCraobhchomórtas na hÉireann, a chríochnaíonn le Cluiche Ceannais na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]] gach [[Meán Fómhair]]. Is é 33,154 an tinreamh is airde riamh go dtí seo agus bíonn an cluiche ceannais beo ar an teilifís, le lucht féachana teilifíse ós cionn 300,000 duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.libertyinsurance.ie/blog/everything-you-wanted-to-know-about-camogie|teideal=Everything you wanted to know about Camogie, but were afraid to ask. {{!}} Liberty Insurance Ireland|work=www.libertyinsurance.ie|dátarochtana=2021-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926030317/https://www.libertyinsurance.ie/blog/everything-you-wanted-to-know-about-camogie|archivedate=2021-09-26}}&lt;/ref&gt;

Bhuaigh [[Baile Átha Cliath]] an chéad Chraobhchomórtas agus sa bhliain 2020 bhuaigh [[Cill Chainnigh]] Craobhchomórtas Sinsearach na hÉireann. I 2020, bhuaigh an [[Contae an Dúin|Dún]] Craobhchomórtas Idirmhéanach na hÉireann and bhuaigh [[Ard Mhacha|Ard Mhaca]] Craobhchomórtas Sóisearach na hÉireann. 

==== Rolla Onóra le Tríocha Bliain Anuas (Sinsear) ====

* 1990: [[Cill Chainnigh]]/Loch Garman: 1-14 go0-7
* 1991: Cill Chainnigh/Corcaigh: 3-8 go 0-10
* 1992: [[Corcaigh]]/Loch Garman: 1-20 go 2-6
* 1993: Corcaigh/Gaillimh: 3-15 go 2-8
* 1994: Cill Chainnigh/Loch Garman: 2-11 go 0-8
* 1995: Corcaigh/Cill Chainnigh: 4-8 go 2-10
* 1996: [[Gaillimh]]/Corcaigh: 4-8 go 1-15
* 1997: Corcaigh/Gaillimh: 0-15 go 2-5
* 1998: Corcaigh/Gaillimh: 2-13 go 0-15
* 1999: [[Contae Thiobraid Árann Theas|Tiobaird Árann]]/Cill Chainnigh: 0-12 go 1-8
* 2000: Tiobaird Árann/Corcaigh: 2-11 go 1-9
* 2001: Tiobaird Árann/Cill Chainnigh: 4-13 go 1-6
* 2002: Corcaigh/Tiobaird Árann: 4-9 go 1-9
* 2003: Tiobaird Árann/Corcaigh: 2-11 go 1-11
* 2004: Tiobaird Árann/Corcaigh: 2-11 go 0-9
* 2005: Corcaigh/Tiobaird Árann: 1-17 go 1-13
* 2006: Corcaigh/Tiobaird Árann: 0-12 go 0-4
* 2007: [[Loch Garman]]/Corcaigh: 2-7 go 1-8
* 2008: Corcaigh/Gaillimh: 2-10 go 1-8
* 2009: Corcaigh/Cill Chainnigh: 0-15 go 0-7
* 2010: Loch Garman/Gaillimh: 1-12 go 1-10
* 2011: Loch Garman/Gaillimh: 2-7 go 1-8
* 2012: Loch Garman/Corcaigh: 3-13 go 3-6
* 2013: Gaillimh/Cill Chainnigh: 1-9 go 0-7
* 2014: Corcaigh/Cill Chainnigh: 2-12 go 1-09
* 2015: Corcaigh/Gaillimh: 1-13 go 0-9
* 2016: [[Cill Chainnigh]]/Corcaigh: 1-13 go 1-9
* 2017: Corcaigh/Cill Chainnigh: 0-10 go 0-9
* 2018: Corcaigh/Cill Chainnigh: 0-14 go 0-13
* 2019: Gaillimh/Cill Chainnigh: 3-14 go 0-17
* 2020: Cill Chainnigh/Gaillimh: 1-14 go 1-11&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://camogie.ie/history/roll-of-honour-all-ireland-championship/|teideal=Roll of Honour - All-Ireland Championships|language=en|work=The Camogie Association|dátarochtana=2021-02-10|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122001654/https://camogie.ie/history/roll-of-honour-all-ireland-championship/}}&lt;/ref&gt;

=== An [[Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta|tSraithchomórtas]] Náisiúnta urraithe ag Littlewoods Ireland ===

Is í an tSraithchomórtas [[Náisiúnachas in Éirinn|Náisiúnta]] an chéad chomórtas idirchontae camógaíochta a bhíonn ar siúl gach bliain.  

I 1976, bhuaigh Tiobraid Árann an chéad Sraithchomórtas Náisiúnta a bhí ar siúl.  

Tá cúig roinn sa tSraithchomórtas Náisiúnta. Imríonn na foirne is fearr i roinn a haon.  

Maidir leis na foirne eile tarlaíonn cáiliú má bhuann tú an rioinn. Mar shampla i roinn a dó, má bhuann an fhoireann an roinn a dó cáilíonn tú go roinn a haon.  

==== Rolla Onóracha Roinn 1 (Fiche Bliain anuas) ====

* 2000: [[Corcaigh]]                                                        
* 2001: Corcaigh                                                         
* 2002: Gaillimh                                                          
* 2003: Corcaigh                                                        
* 2004: [[Contae Thiobraid Árann Theas|Tiobaird Árann]]                                               
* 2005: [[Gaillimh]]                                                         
* 2006: Corcaigh                                                       
* 2007: Corcaigh                                                       
* 2008: [[Cill Chainnigh]]                                               
* 2009: Loch Garman  
*2010: [[Loch Garman]]
*2011: Loch Garman           
*2012: Corcaigh
*2013: Corcaigh
* 2014: : [[Cill Chainnigh]]
*2015: [[Gaillimh]]
*2016: Cill Chainnigh         
*2017: Cill Chainnigh   
*2018: Cill Chainnigh            
*2019: Gaillimh

=== Comórtas Scoileanna na hÉireann ===

Tá go leor ranna éagsúla i gcraobh Camógaíochta na hÉireann. 

Ritheann na ranna ó roinn A go dtí roinn E. Tugann sé deis do scoileanna ag gach leibhéal páirt a ghlacadh i gcomórtas na scoileanna.

Is iad Tesco Ireland urraitheoirí an chraobhchomórtais seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.checkout.ie/retail/tesco-ireland-confirms-87820|teideal=Tesco Ireland Signs Up As Youth Development Sponsor Of Camogie Association|údar=Checkout|language=en|work=Checkout|dátarochtana=2021-02-13}}&lt;/ref&gt;

==== Buaiteoirí Rionn A (le deich mbliana anuas) ====

* 2009 Naomh Bríd, [[Callainn|Callain]], Cill Chainnigh
* 2010 Loreto, [[Cill Chainnigh]]
* 2011 Loreto, Cill Chainnigh
* 2012 Loreto, Cill Chainnigh
* 2013 Loreto, Cill Chainnigh
* 2014 Presentation, Cill Chainnigh
* 2015 Seamount, [[Cinn Mhara]], Gaillimh
* 2016 Naomh Bríd, [[Baile Locha Riach]], Gaillimh
* 2017 Loreto, Cill Chainnigh
* 2018 Loreto, Cill Chainnigh
* 2019 Naomh Angela Ursulines, [[Port Láirge]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://camogie.ie/history/roll-of-honour-schools-colleges/|teideal=Roll of Honour - Post-Primary Schools|language=en|work=The Camogie Association|dátarochtana=2021-02-13}}{{Dead link|date=Nollaig 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Urraitheoirí ==

Tá urraitheoirí an-tiomanta ag an gCumann [[Camógaíocht|Camógaíochta]]; ''AIB'', ''Liberty Insurance, [[Tesco]]'' agus ''Littlewoods Ireland''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://camogie.ie/administration/sponsorship-branding/|teideal=Sponsorship &amp; Branding|language=en|work=The Camogie Association|dátarochtana=2021-02-11|archivedate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127191612/https://camogie.ie/administration/sponsorship-branding/}}&lt;/ref&gt; 

Tá rannpháirtíocht na n-urraitheoirí i gcur chun cinn na camógaíochta ríthábhachtach. Tá an infheistíocht a rinne siad i bhfeachtais an Chumainn tar éis táirge nuálach a chur chun cinn  i measc an phobail.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.libertyinsurance.ie/blog/camogie-allireland-3year-sponsorship|teideal=Liberty Insurance All-Ireland Camogie Championships {{!}} Liberty Insurance Ireland|work=www.libertyinsurance.ie|dátarochtana=2021-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926191953/https://www.libertyinsurance.ie/blog/camogie-allireland-3year-sponsorship|archivedate=2020-09-26}}&lt;/ref&gt; 

Déanann AIB urraíocht ar Chraobhchomórtas Clubanna Camógaíochta na h[[Éire|Éireann]]. Déanann Liberty Insurance urraíocht ar Chraobhchomórtas idirchontae na hÉireann agus déanann Littlewoods Ireland urraíocht ar an tSraith Chomórtas Náisiúnta Camógaíochta. Déanann [[Tesco]] urraíocht ar Chraobhchomórtas na Meanscoileanna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Déanann Littlewoods Ireland urraíocht ar an gCumann [[Camógaíocht|Camógaíochta]] agus [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]]. Tá athnuachan déanta acu go dtí 2022 ag daingniú a dtiomantas do na [[Na Cluichí Gaelacha|Cluichí Gaelacha]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://camogie.ie/news/littlewoods-ireland-renew-camogie-and-gaa-sponsorships-until-2022-solidifying-commitment-to-gaelic-games/|teideal=Littlewoods Ireland Renew Camogie and GAA Sponsorships Until 2022 Solidifying Commitment to Gaelic Games|dáta=2019-10-29|language=en|work=The Camogie Association|dátarochtana=2021-02-11|archivedate=2021-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211210192950/https://camogie.ie/news/littlewoods-ireland-renew-camogie-and-gaa-sponsorships-until-2022-solidifying-commitment-to-gaelic-games/}}&lt;/ref&gt;

Tá Littlewoods Ireland tar éis urraíocht a dhéanamh ar Shraitheanna Camógaíochta na hÉireann ó 2017.

Chabhraigh Littlewoods Ireland le feasacht a mhéadú i spórt na mban le Sraitheanna Camógaíochta Littlewoods Ireland, ag soláthar sruthú beo de phríomhchluichí go dtí os cionn 140,000 i 2019.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Realta [[Camógaíocht|Camógaíochta]] ==

Bíonn searmanas bronnta ‘All-Stars’ an Chumainn Chamógaíochta ar siúl gach bliain in Óstán an City West i mBaile Átha Cliath.

Téann an fhoireann ‘All Star’ a roghnaítear gach bliain go dtí [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] ar thuras ‘All-Stars’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wearedublin.com/camogie/liberty-insurance-camogie-all-stars-tour-set-for-new-york/|teideal=Liberty Insurance Camogie All-Stars Tour Set For New York|údar=Nigel McCarthy|dáta=2019-11-07|language=en-US|work=We Are Dublin GAA|dátarochtana=2021-02-13|archivedate=2019-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191231104844/https://www.wearedublin.com/camogie/liberty-insurance-camogie-all-stars-tour-set-for-new-york/}}&lt;/ref&gt;

=== Foireann 2019 'All-Stars' urraithe ag Liberty Insurance: ===

# Cúl Báire - Sarah Healy, Gaillimh
# Lánchúlaí Clé - Shauna Healy, Gaillimh
# Lánchúlaí Láir - Sarah Dervan, [[Gaillimh]]
# Lánchúlaí Deas - Edwina Keane, Cill Chainnigh
# Leathchúlaí Clé - Heather Cooney, Gaillimh
# Leathchúlaí Láir - Claire Phelan, [[Cill Chainnigh]]
# Leathchúlaí Deas - Lorraine Bray, Port Láirge
# Lár na Páirce - Aoife Donohue, Gaillimh
# Lár na Páirce - Niamh Kilkenny, Gaillimh
# Leatosaí Clé - Niamh Mulcahy, [[Luimneach]]
# Leastosaí Láir - Denise Gaule, Cill Chainnigh
# Leatosaí Deas - Amy O’Connor, [[Corcaigh]]
# Lántosaí Clé - Michelle Quilty, Cill Chainnigh
# Lántosaí Láin - Ailish O’Reilly, Gaillimh
# Lántosaí Deas - Beth Carton, [[Port Láirge]]

== Eagraíocht Leasa Imreoirí - WGPA ''(Women's Gaelic Players Association)'' ==

Is é mana an WGPA na ‘ar son na himreoirí, de réir an imreora’. 

Imríonn baill an WGPA [[Peil Ghaelach na mBan]] agus [[Camógaíocht]], cluichí atá dúchasach d’[[Éire|Éirinn]] agus na spóirt is mó tóir i measc mná na hÉireann. 

Seoladh WGPA i 2015 chun ionadaíocht a dhéanamh ar leasanna na n-imreoirí idirchontae; na lúthchleasaithe amaitéaracha a imríonn ar an leibhéal is airde de na [[Spórt|spóirt]] seo. 

Tá an bhallraíocht méadaithe go dtí os cionn 1,350 imreoir reatha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.wgpa.ie/about-us/|teideal=About Us {{!}} WGPA|language=en-US|dátarochtana=2021-02-13|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122002128/http://www.wgpa.ie/about-us/}}&lt;/ref&gt;

Tá an WGPA comhcheangailte leis an [[Gaelic Players Association|GPA]] i mbliana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://extra.ie/2020/12/15/sport/gaa/cora-staunton-gpa-wgpa-merger|teideal=Cora Staunton hails 'monumental day' in bid for equality in women's sport|dáta=2020-12-15|language=en-GB|work=Extra.ie|dátarochtana=2021-02-15}}&lt;/ref&gt; Is é an [[Gaelic Players Association|GPA]] an leagan fireann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/sport/gaelic-games/gpa-and-wgpa-to-merge-after-votes-passed-at-separate-egms-39864190.html|teideal=GPA and WGPA to merge after votes passed at separate EGMs|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-02-13}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* ''[[Camán na mBan]]'' (sraith teilifíse)

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cumann Camogaiochta}}
[[Catagóir:Camógaíocht|*]]
[[Catagóir:Spórt]]
[[Catagóir:Spórt in Éirinn|*]]
[[Catagóir:Spórt i bPoblacht na hÉireann|*]]
[[Catagóir:Spórt i dTuaisceart Éireann‎|*]]</text>
      <sha1>6ilrbfdxk0cjp8h7h87qk7pjrocn1a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Breandán Ó Doibhlin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8074</id>
    <revision>
      <id>1332172</id>
      <parentid>1310377</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13896" sha1="ldb49ncl9fv4pd8g4rf4qere8ivybel" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba shagart, [[Úrscéalaí|urscéalaí]], [[Drámaíocht|drámadóir]], [[aistritheoir]] agus [[ollamh]] [[Éire]]annach é '''Breandán Ó Doibhlin''' nó '''Brendan Devlin''' (a rugadh i [[Rúscaigh, Contae Thír Eoghain|Rúscaigh]] i d[[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] ar an 19 Bealtaine [[1931]] agus a d'éag i mBÁC ar an 19 Meán Fómhair 2023),  i measc na scríbhneoirí agus na gcriticeoirí Gaeilge ba chumasaí agus ba nuálaí lena linn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/breandan-o-doibhlin-scribhneoir-agus-smaointeoir-ildanach-ilteangach-ar-shli-na-firinne/|teideal=Breandán Ó Doibhlin, scríbhneoir agus smaointeoir ildánach ilteangach, ar shlí na fírinne|dáta=2023-09-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-09-20}}&lt;/ref&gt; 

Bhí sé ina Ollamh le [[Fraincis]] i [[Maigh Nuad]] agus bhí an-bhaint aige le scoil chritice nua sa [[Gaeilge|Ghaeilge]]. ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' ([[1964]]) agus ''An Branar gan Cur'' ([[1979]]) na saothair is cáiliúla dá chuid. 

D’fhág a lorg go láidir ar léann agus litríocht na Gaeilge. Thug sé cead a cinn don teanga a rogha rud a rá go healaíonta agus í ina seasamh go teann ar a dúchas. Comaoin ar scríbhneoirí an ealaín agus an dua a chaith sé le fiúntas na léirmheastóireachta a aithint mar cheird thábhachtach. Agus a bhuíochas dá chuid taighde is stocaireachta tá [[Coláiste na nÉireannach i bPáras|Coláiste na nÉireannach]] ag na hÉireannaigh i bPáras.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-gaeil-a-dimigh-uainn-in-2023/|teideal=Na Gaeil a d’imigh uainn in 2023|dáta=2023-12-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt; 

== Saol ==
[[Íomhá:P1010808 Paris V Rue des Irlandais Collège des Irlandais reductwk.JPG|mion|Bhí an Doibhlineach ina Uachtarán ar Choláiste na nÉireannach i b[[Páras]]. ]]
Ba i Rúscaigh, [[Contae Thír Eoghain]], i 1931 a rugadh an Doibhlineach. Bhí sé thar a bheith bródúil as cúlra Maigh Eoch a mháthar agus as an nGaeilge Mhaigh Eoch a thug sí dó (cailleadh a mháthair i 1973).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fear-coirithe-na-rod-ba-e-misean-an-doibhlinigh-misneach-a-mhuscailt-i-measc-na-ngael/|teideal=‘Fear cóirithe na ród’ – Ba é misean an Doibhlinigh misneach a mhúscailt i measc na nGael|údar=Tracey Ní Mhaonaigh|dáta=25 Meán Fómhair 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-02}}&lt;/ref&gt; Ba i gColáiste Cholm Cille i n[[Doire]]. a fuair sé meánscolaíocht.  

Fuair Ó Doibhlin oiliúint mar [[Sagart|shagart]] i g[[Coláiste Phádraig, Má Nuad|Coláiste Phádraig Mhá Nuad]], agus ollscolaíocht sa [[An Róimh|Róimh]] (agus sa [[Sorbonne Université|Sorbonne]] i bPáras sna 1960idí).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Moinsíneoir Breandán Ó Doibhlin adhlactha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0922/1406722-an-moinsineoir-breandan-o-doibhlin-a-adhlacadh/|date=2023-09-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Chríochnaigh sé a chuid staidéir sagartóireachta, agus oirníodh é ar an 5 Márta 1955.

=== Má Nuad ===
Tar éis dó iar-chéimeanna a chur i gcrích i b[[Páras]] agus i m[[Baile Átha Cliath]], ceapadh an Doibhlineach mar [[Ollamh]] le [[An Fhraincis|Fraincis]] i g[[Coláiste Phádraig Mhá Nuad]] sa bhliain 1958 agus d'fhan sé sa phost sin go dtí 1996. Bhí sé ina Leas-Uachtarán ar an gColáiste ó 1979 go 1982. 

Ba cheannródaí i gcritic na Gaeilge é Breandán Ó Doibhlin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.bbc.co.uk/irish/articles/view/954/gaeilge/|teideal=BBC - Irish - Breandán Ó Doibhlin|language=ga|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-04-13}}&lt;/ref&gt;  Bhunaigh sé an Scoil Chritice Mhá Nuad sna [[1960í|seascaidí]] in éineacht le scoláirí eile, a chuir corr i gcinniúint [[Léirmheas Leabhar|léirmheastóireacht]] [[litríocht na Gaeilge]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=GYF_RZOmhZI|teideal=Breandán Ó Doibhlin, a shaothar fein,2009,BBC,Má Nuad,Ollamh,Maynooth,Irish,literature|údar=BBC|dáta=2007|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;.  I sraith alt a foilsíodh in Irisleabhar Mhá Nuad sna 1960í, bhain sé fónamh as modhanna criticeoireachta Fhrainciseoirí an nouvelle critique – leithéidí [[Roland Barthes]] – le scríbhneoirí nua-aoiseacha na Gaeilge a léirmheas.

Cuireadh beocht nua in ''Irisleabhar Mhá Nuad'' faoina stiúir agus rinneadh í a ateilgean ina hiris chruthanta léannta, agus cur chuige úrnua Eorpach i bhfeidhm, inar cuireadh ar fáil do phobal na Gaeilge aistí anailíseacha teoiriciúla ar ghnéithe de [[litríocht na Gaeilge]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Thuill an scoil aitheantas mar acmhainn tábhachtach léirmheastóireachta.  (Breathnaigh ar an ghearrthóg seo ina labhraíonn Breandán Ó Doibhlin faoina shaothar féin agus faoi Scoil Chritic Mhá Nuad).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breandán Ó Doibhlin,Comhairle do scríbhneoir,2009,BBC,Má Nuad,Ollamh,Maynooth,Irish,literature|url=https://www.youtube.com/watch?v=hPTL6O-z5F8|language=ga-IE|author=TG Foghlaim ar Youtube|date=2010 ?}}&lt;/ref&gt;

=== Sa Fhrainc ===
Ní bhfuair sé oiliúint ghairmiúil mar léachtóir Fraincise go dtí 1963, nuair a bhronn [[Rialtas na Fraince]] scoláireacht air a lig dó tréimhse a chaitheamh in institiúid ar leith de chuid an Sorbonne. Bhí tábhacht sa bhreis ag baint leis an scoláireacht seo toisc gurbh í a chuir i dtreo Choláiste na nÉireannach i bPáras de chéaduair é agus lóistín á lorg aige.&lt;ref&gt;baineadh geit as nuair a fuair sé amach go raibh an foirgneamh in úsáid mar chliarscoil ag na Polannaigh. &lt;/ref&gt; Ba é an diúltú a tugadh dó sa choláiste an lá sin a spreag feachtas fada arbh é an ''Centre Culturel Irlandais'' a thoradh.

Níor fhill sé ar an gcoláiste go dtí 1975 agus é ar saoire shabóideach ó Mhaigh Nuad, ach bhí a chuid réamhoibre déanta an uair seo aige. D’éirigh leis leaba a fháil ann an uair seo agus chaith sé féin agus [[Liam Swords]] tamall ann agus ''revanche'' (mar a dúirt an Doibhlineach féin) á phleanáil acu`. D’éirigh leo, ar deireadh, teacht ar an gcáipéisíocht chuí inar leagadh amach stair theideal an Choláiste agus cé go raibh bóthar fada rompu go fóill agus go leor cainte le déanamh, d’éirigh an Doibhlineach a fhís a réadú – d’éirigh leis, i gcomhar le cairde dílse, ionad cultúrtha a chur ar bun do na hÉireannaigh, tearmann i bPáras dóibh siúd a bhí imithe ón mbaile ach ar theastaigh uathu ceangal a choinneáil leis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ceapadh Ó Doibhlin mar [[Uachtarán]] (Recteur) ar Choláiste na nÉireannach i b[[Páras]] sa bhliain 1984. 

== Litríocht ==
Fáisceadh Scoil Chritice Mhá Nuad as an tuiscint a fuair Ó Doibhlin nuair a scríobh sé a chéad úrscéal, ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' (1964), nach raibh treoir léitheoireachta nó scoil chritice ar bith ann don Ghaeilge.  Chonacthas don Doibhlinneach gur chuir sé sin bac ar léitheoirí litríocht na Gaeilge.
[[Íomhá:Vimar - Fables de La Fontaine - 01-07. La Besace.jpg|mion|''Fabhalscéalta La Fontaine'']]Níos déanaí, scríobh sé ''An Branar gan Cur ([[1979]])'', ''Aistí Critice agus Cultúir'', ''Iníon Mhaor an Uachta'', ''Gargantua'', Manuail de Litríocht na Gaeilge Iml 1-5, srl.

D'aistrigh sé cuid mhór ábhair ón Fhraincis go Gaeilge, ina measc saothar le [[François Rabelais|Rabelais]] agus [[Jean de La Fontaine|La Fontaine]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fabhalscéalta La Fontaine|url=http://catalogue.library.ulster.ac.uk/items/877570|publisher=Coiscéim|date=1997|location=Baile Átha Cliath|language=Irish|author=Jean de La Fontaine, Breandán Ó Doibhlin}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202211017/https://catalogue.library.ulster.ac.uk/items/877570 |date=2020-12-02 }}&lt;/ref&gt;.

Tháinig Festschrift amach i 1996-1997, ''Féilscríbhinn an Doibhlinigh'' san [[Irisleabhar Mhá Nuad]] (383 lch). 
==Sleachta cáiliúla dá chuid==

* ''Creidim sna Gaeil agus sna mionphobail go léir ar imríodh ansmacht agus cos ar bolg orthu, a briseadh agus a bascadh agus a náiríodh, a díbríodh as dúiche agus as tír le bheith ina sclábhaithe agus ina saighdiúirí scillinge, ar goideadh gach rud uathu, go fiú a n-ainm agus a dteanga. Ná déanaimis dearmad gur ar dhaoine a rinneadh an slad, gurb é is daonlathas ann an slad a chúiteamh agus flaitheas a chur ar ais i seilbh na ndaoine.''

* ''Óir diúltú don bhás is ea an cruthú, agus ní hann dó gan dóchas na beatha. Féadann an scríbhneoir, agus déanann sé, aghaidh a thabhairt ar mhíthuiscint agus dearmad agus tarcaisne, agus ar a bhás corpartha féin; ach má dhéanann, is de bharr go bhfuil an chinnteacht ag lonnú ann go dtiocfaidh an lá a nglacfaidh glúin nach bhfeicfidh sé lena shaothar agus nach dual dó an t-éag ar fad.''

== Ómós ==
Bhronn Poblacht na Fraince de ghradam air ''Chevalier de l’Ordre National du Mérite''  in 1979, agus ''Commandeur de la Légion d’Honneur'' in 2001 as a shaothar ar son caidreamh cultúrtha idir an Fhrainc agus Éire.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/legion-d-honneur-for-monsignor-1.337895|teideal=Legion d'Honneur for monsignor|údar=Patsy McGarry|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-04-13}}&lt;/ref&gt;  Rinneadh Pearsa den Teaghlach Pápúil de in 1997.

Scríobh Tadhg Ó Dúshláine dán in ómós dó :&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;Is tú fós againn lóchrann na critice

Damhna na lúcháire is ár n-ábhar dóchais.

Sólás is misneach as saothar do phinn;

An Fuascailteoir a ghnóthaíonn dúinn

Ár n-áit i measc na náisiún

Is tógáil ár gcinn&quot;.&lt;/blockquote&gt;

== Saothar ==
Tá oidhreacht bhuan againn ina shaothar ón úrscéal ceannródaíoch sin i dtús na seascaidí, ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' go dtí ''Sliocht ar Thír na Scáth'' in 2018.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Ficsin ===

* ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' ([[1964]]), úrscéal, allagóire bíobalta ar an oidhreacht chreidimh agus chultúir&lt;ref&gt;deir sé go neamhbhalbh leis an léitheoir nár cheart dó tabhairt faoin saothar in aon chor más ábhar pléisiúrtha léitheoireachta atá uaidh ó tá talamh nua á bhriseadh ann agus iarracht á déanamh daoine a chur ar bhóthar a leasa !&lt;/ref&gt;
* ''An Branar gan Cur'' ([[1979]]), úrscéal&lt;ref&gt;Nuair a bhaineann sé úsáid as an dara pearsa uatha sa leabhar seo, seift a oibríonn go fíormhaith, cuireann sé iachall ar an léitheoir páirt lárnach a ghlacadh sa scéal agus machnamh a dhéanamh ar imeallachas an duine agus ar imeallachas pobail, más olc maith leo é.&lt;/ref&gt;
* ''Sliocht ar Thír na Scáth'' (2018)), úrscéal&lt;ref&gt;ní hamháin go gcuireann sé tírdhreach Lár Uladh timpeall na bliana 1600 i láthair an léitheora ach siúlann an léitheoir tríd i mbróga an phríomhcharachtair. Cuireann an t-údar dúshlán roimhe ar an mbealach sin a dhá shúil a oscailt agus aitheantas ceart a thabhairt don réabadh agus don ár a rinneadh, ní hamháin ar na daoine, ach ar theanga agus ar chultúr na nGael leis.&lt;/ref&gt;
* ''Iníon Mhaor an Uachta'', dráma&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/inion-mhaor-an-uachta/?lang=en|teideal=Iníon Mhaor an Uachta {{!}} Litríocht|language=ga-IE|dátarochtana=2023-09-20}}&lt;/ref&gt; (Dráma thrí ngníomh é seo atá suite le linn Phlandáil Chúige Uladh, díreach roimh Éirí Amach 1641)

=== Aistriúcháin ===
D'aistrigh an Doibhlineach go Gaeilge [[François Rabelais|Rabelais]], [[Montaigne]], [[Blaise Pascal|Pascal]], [[La Fontaine]], [[Saint-Exupéry]], [[Charles Péguy]], [[Georges Bernanos]], mar aon le duanaire d'fhilíocht liriciúil na Fraincise.
* Fabhalscéalta La Fontaine, Breandán Ó Doibhlin a d’aistrigh, Coiscéim, 1997.
* An Bíobla. D'aistrigh sé [[Leabhar Íseáia|Leabhar Íseáia Fáidh]] ón [[An Eabhrais|Eabhrais]] go Gaeilge do Bhíobla Mhá Nuad.
* Caiticiosma na [[Cathair na Vatacáine|Vatacáine]]. Bhí an Doibhlineach ina eagarthóir agus [[Aistriúchán|aistritheoir]] (ón bhFraincis) le tiontú Gaeilge Chaiticiosma na [[Cathair na Vatacáine|Vatacáine]].
* Gargantua&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/gargantua/?lang=en|teideal=Gargantua {{!}} Litríocht|údar=Breandán Ó Doibhlin|language=ga-IE|dátarochtana=2023-09-20}}&lt;/ref&gt;  Sárshaothar grinn is ea an leabhar seo, a d’fhág ainm an údair - [[François Rabelais|Rabelais]] - ina aidiacht i mórán de theangaí Iarthar na hEorpa.

=== Eile ===

* Aistí Critice agus Cultúir,
* Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 1 - Ar imeall an Choncais, 1500 ar aghaidh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2004/marta/alt5.html|teideal=Feasta - alt 5|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2020-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202100654/http://www.feasta.ie/2004/marta/alt5.html|archivedate=2020-12-02}}&lt;/ref&gt;
* Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 2
* Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 3
* Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 4
* Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 5

== Féach freisin ==

* [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]]

== Naisc sheachtracha ==

* Breathnaigh ar [https://www.youtube.com/watch?v=hPTL6O-z5F8 an ghearrthóg seo] ina labhraíonn Breandán Ó Doibhlin faoina shaothar féin agus faoi Scoil Chritic Mhá Nuad).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;   

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Doibhlin, Breandan O}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1931]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]]
[[Catagóir:Cultúr na Fraince]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Básanna in 2023]]
[[Catagóir:Smaointeoireacht chriticiúil]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois]]
[[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]]</text>
      <sha1>ldb49ncl9fv4pd8g4rf4qere8ivybel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liathróid láimhe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8172</id>
    <revision>
      <id>1332361</id>
      <parentid>1329776</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28630" sha1="f0lkgl3f16m4yg3tv6y3aio1rzbxld8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Spórt}}

Is é [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG Liathróid Láimhe na hÉireann]] an comhlacht rialaithe do spórt [[liathróid láimhe]] i ngach ceann dá chóid 40x20, 60x30, liathróidbog &amp; Liathróidcura agus Aon-Bhalla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/|teideal=GAA Handball - Official Website|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt;Tá [[Liathróid láimhe|Liathróid Láimhe]] ar cheann de na ceithre chluiche Ghaelacha a eagraíonn [[Cumann Lúthchleas Gael]]. Tá an cheanncheathrú lonnaithe i b[[Páirc an Chrócaigh|Páirc an Chrócaigh,]] [[Baile Átha Cliath|Baile Átha Cliath.]] Tá thart ar 200 clubanna [[liathróid láimhe]] in Éirinn.
Mar chuid den [[Cumann Lúthchleas Gael]](CLG) tugtar uachtarán gach trí bliana. Is é [[Dessie Keegan]] as [[Maigh Eo]] an t-uachtarán aníos.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/news/keegan-wins-presidential-election|teideal=Keegan wins Presidential Election {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2020-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200329170701/https://www.gaahandball.ie/news/keegan-wins-presidential-election}}&lt;/ref&gt; 

Is é Ard Chomhairle (an chomhairle lárnach) coiste náisiúnta [[Liathróid Láimhe CLG]] ar a suíonn an t-uachtarán mar chathaoirleach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/aon-liathroidin-beag-amhain-sconsa-binn-ti-no-balla-direach/|teideal=Aon liathróidín beag amháin, sconsa, binn tí, nó balla díreach…|údar=Mártan Ó Ciardha|dáta=11 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;

== Stair an chluiche ==

Ní fios cén bunús cruinn atá leis an [[liathróid láimhe]] ach imríodh an cluiche leis na mílte bliain i dtíortha éagsúla. In [[Éire|Éirinn]], deirtear go bhfuil liathróid láimhe ar cheann de na spóirt [[Éireannach|Éireannacha]] is sine a théann siar go Cluichí [[Tailteann]], ar a dtugtar cluichí sochraide freisin, comórtais lúthchleasaíochta a tionóladh in onóir duine a fuair bás le déanaí. Cé gur cluiche ársa Éireannach a thugtar ar [[Liathróid laimhe|liathróid láimhe]], bhí na taifid scríofa is luaithe le feiceáil i [[Reachtanna na Gaillimhe]] i [[1527]] ag cur cosc ​​ar mhuintir na háite an cluiche a imirt i gcoinne ballaí ar an mbaile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/about/history|teideal=History {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2021-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204034232/https://www.gaahandball.ie/about/history}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:David walsh.jpg|alt=|mion|280x280px|Ag imirt liathróid láimhe]]
Faoi na 1800idí d’fhás an tóir a bhí ar [[liathróid láimhe]] go heisceachtúil, agus é á imirt beagnach i ngach baile agus sráidbhaile in [[Éirinn]]. Thacaigh go leor úinéirí talún in [[Éirinn]] leis an gcluiche agus thóg siad cúirteanna liathróide ar a gcuid talún ag ligean d’imreoirí páirt a ghlacadh i gcluichí liathróide.

De réir mar a chuaigh [[Éireannaigh Aontaithe|Éireannaigh]] ar imirce go [[Sasana]] thug siad [[liathróid láimhe]] isteach ag úsáid cúirteanna leadóige faoi dhíon inar shíl siad gur bunaíodh ballaí taobh sa chluiche. Thug fir na [[Na hÉireannaigh Aontaithe|hÉireann]] a bhí ag filleadh smaoineamh ar bhallaí taobh a thabhairt ar ais go [[hÉirinn]] ag tabhairt ciumhais nua don chluiche, tugadh Cúirteanna Cúige ar chúirteanna taobhlíne. Mar sin féin, ba mhinic a bhí cosc ​​ar mhuintir na háite imirt sna cúirteanna stíl nua agus mar sin lean siad ar aghaidh lena gcluichí liathróid láimhe aon bhalla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/my-gaa/getting-involved/football-history-and-evolution|teideal=Football - History and Evolution|language=en|work=www.gaa.ie|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt;

Thug inimircigh na [[Albain|hAlban]] agus na [[Na hÉireannaigh Aontaithe|hÉireann]] an cluiche go leor tíortha san [[18ú / 19ú]] agus 20ú haois. Imrítear é sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], [[Ceanada]], [[Meicsiceo]], an [[An Astráil|Astráil]], [[an Afraic Theas]], an [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain]] [[An Bhreatain Bheag|Bheag]], an [[An Afraic|Afraic]] agus [[Sasana]].

Bhí an [[tAthair John Murphy]], [[ceannaire éirí amach 1798]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.catholicireland.net/father-murphy-of-boolavogue/|teideal=Father Murphy of Boolavogue|dáta=1999-11-30|language=en-US|work=Catholicireland.net|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt;, ar cheann de na himreoirí liathróid láimhe ab fhearr dá chuid ama agus ba mhinic a thionóil sé cruinnithe reibiliúnach ina chalafort áitiúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishhandballalley.ie/|teideal=Irish Handball Alley|language=en-GB|dátarochtana=2020-03-30}}&lt;/ref&gt;

Ó bunaíodh an [[Cumann Lúthchleas Gael|cumann lúthchleasaíochta Gaelach]] a chuimsigh liathróid láimhe mar cheann de na spóirt a bhí le cur chun cinn ag an gcumann. I 1924 chuir comhairle [[liathróid láimhe]] na hÉireann (athbhrandáil [[Liathróid Láimhe]] in 2009) chun an cluiche a chur chun cinn agus a fhorbairt.

=== Liathróid láimhe idirnáisiúnta ===
Cé nach raibh aon léig [[liathróid láimhe]] in [[Éirinn]] thaistilfeadh go leor imreoirí ar fud na tíre chun dul san iomaíocht i gcoinne aon duine a bhí sásta geall a leagan. Faoi dheireadh na 1800í, bhí an cluiche idirnáisiúnta le himreoirí as SAM ag iomaíocht i gcoinne imreoirí na [[Na hÉireannaigh Aontaithe|hÉireann]] don teideal domhanda ach leis an easpa rialachán ba mhinic díospóid faoi go leor cluichí. Nuair a bunaíodh [[Cumann Lúthchleas Gael]] chabhraigh sé le cluichí Gaelacha a chur chun cinn lena n-áirítear liathróid láimhe agus faoi 1924 chabhraigh siad le Cumann Liathróid Láimhe Amaitéarach na hÉireann a chruthú a chuir tús le comórtais réigiúnacha agus idirnáisiúnta a eagrú.

Rínne an cluiche a dícheall ar fud na [[Na hÉireannaigh Aontaithe|hÉireann]] agus bhí an-tóir ar go leor daoine mar spórt. Bheadh ​​go leor acu ag imirt an chluiche i sráidbhailte áitiúla, tar éis na heaglaise ar an [[Domhnach]], agus sna scoileanna. Cé go raibh an-tóir ag lucht féachana air mar thoradh ar thógáil cúirteanna nua agus feabhsaithe laistigh, tháinig meath ar an lucht féachana go dtí nár imríodh an cluiche ar na sráideanna áitiúla a thuilleadh.

==Cineálacha liathróid láimhe==
De réir [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]], imrítear ceithre athrú ar [[liathróid láimhe in Éirinn.]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/about/about-gaa-handball|teideal=About GAA Handball {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2019-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191210142724/https://www.gaahandball.ie/about/about-gaa-handball}}&lt;/ref&gt;

=== Ceithre bhalla (Cúirt Beag)(40x20) ===
An cluiche is mó a bhfuil tóir air in [[Éire|Éirinn]] agus imrítear é i gcúirt cosúil le cúirt scuaise nó rás-liathróid ag tomhas 20 troigh x 40 troigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=40+x+20+handball&amp;FORM=HDRSC3|teideal=40 x 20 handball - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt;Chun imreoirí a chosaint ar dhíobháil tá sé éigeantach gardaí súl agus lámhainní a chaitheamh mar is féidir leis an liathróid rubair taisteal ag 100msu le linn súgartha. Ritheann an séasúr ceithre bhalla ó [[An tSamhain|Shamhain]] go [[hAibreán]] agus imríonn 10 dtír éagsúla go hidirnáisiúnta é.

=== Aon Bhalla  (Balla liathróid) ===
Is féidir é a imirt lasmuigh nó istigh agus gan ach Aon balla&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=one%20wall%20handball&amp;qs=n&amp;form=QBVR&amp;sp=-1&amp;pq=one%20wal%20handball&amp;sc=8-16&amp;sk=&amp;cvid=AAC76F053BA04EA896748EE88D0FFB1C|teideal=one wall handball - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt; de dhíth air le haghaidh cluiche is leagan simplí den chluiche é. De ghnáth bíonn tomhas 20 troigh x 16 troigh ar an mballa agus bíonn an liathróid cosúil le liathróid rásaíochta. Imrítear séasúr na hÉireann de Aon Balla ó [[An Bhealtaine|Bhealtaine]] go [[An Lúnasa|Lúnasa]]. Tá sé mar aidhm ag Cumann Liathróid Bhalla an Domhain/Aon Bhalla an Domhain stádas [[Oilimpeach]] a bhaint amach, tá 33 thír páirteach san fheachtas seo.

=== Liathróid Ablach (Pinníur mór) (60x30) ===
Aithnítear é mar an cluiche traidisiúnta [[liathróid láimhe in Éirinn]] imríodh go forleathan é i rith míonna an tsamhraidh i gcúirt ag tomhas 60 troigh x 30 troigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=60%20x%2030%20handball&amp;qs=n&amp;form=QBVR&amp;sp=-1&amp;pq=60%20x%2030%20handball&amp;sc=0-16&amp;sk=&amp;cvid=91B543753935440A99B9E54E7C07A43C|teideal=60 x 30 handball - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt; Tá an liathróid níos boige ná an liathróid 40x20 agus mar sin ní cheanglaítear ar imreoirí cosaint súl nó láimhe a chaitheamh. Imrítear séasúr na liathróide bog ó [[An Meitheamh|Mheitheamh]] go [[Deireadh Fómhair|Deireadh Fómhair.]]

=== Liathróidcrua (Imríonn i gcúirt 60x30) ===
An bhfuil an fhoirm is sine de liathróid láimhe in [[Éire|Éirinn]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=60%20x%2030%20hardball&amp;qs=n&amp;form=QBVR&amp;sp=-1&amp;pq=60%20x%2030%20hardball&amp;sc=0-16&amp;sk=&amp;cvid=3A9B2B00CB8D4885B2C89691795A819F|teideal=60 x 30 hardball - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt; Déantar an liathróid as corc agus leathar agus mar sin teastaíonn stuáil láimhe. Tá liathróid chrua plátáilte i gcúirt 60 troigh x 30 troigh agus tá an séasúr ann ó Bhealtaine go Meitheamh.

Is é Liathróidcrua an ceann is ársa dár gcluichí in [[Éire|Éirinn]], agus imrítear é sa chúirt 60 × 30 freisin. Mar a thugann an t-ainm le tuiscint, tá an liathróid a úsáidtear beag agus crua agus tá sí déanta as corc agus leathar. Teastaíonn stuáil ar na lámha mar gheall ar chruas na liathróide atá in ann taisteal ar luasanna os cionn 100msu. Ritheann séasúr na liathróide crua ó [[An Bhealtaine|Bhealtaine]] go [[An Meitheamh|Meitheamh]].

Imrítear liathróid láimhe inniu i bhfoirne na gClubanna Ollscoile, Contae agus Sráidbhailte in Éirinn. Mar sin féin, tagann go leor foirne eile ó thíortha éagsúla ar fud an domhain le chéile do Chraobh an Domhain gach 3 bliana.

Cosúil le gach spórt in Éirinn, tá grúpa roghnaithe d’imreoirí stairiúla agus láithreacha a bhfuil stádas beagnach finscéalta acu. Tá an-mheas orthu as a gcuid scileanna, go leor acu a imríonn in Éirinn faoi láthair, a threoraíonn foirne éagsúla agus a ghlacann páirt i seisiúin oiliúna ar fud an domhain in iarrachtaí tóir an chluiche a choinneáil.

==Cineálacha Liathróid Láimhe Idirnáisiúnta==
'''Trí Bhalla''' 

Níl ach 3 bhalla, balla tosaigh agus 2 bhalla taobh sa chluiche seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=3%20wall%20handball&amp;qs=n&amp;form=QBVR&amp;sp=-1&amp;ghc=1&amp;pq=3%20wall%20handbal&amp;sc=5-14&amp;sk=&amp;cvid=32F681A4257649DEABE73DFAA7B8B456|teideal=3 wall handball - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt; Tá leath díon ar áiteanna áirithe. Imrítear é taobh amuigh. Is é [[Meiriceá]] an áit is mó a fheiceann tú é seo á imirt. 

'''Ceithre Bhalla'''

Is iad na [[Meiriceánaigh]] agus na Gaeil a imríonn go príomha.

'''Aon Bhalla''' 

An bhfuil an cluiche idirnáisiúnta is mó aithne air. Imrítear ar na sráideanna i [[Meiriceá]] den chuid is mó agus imríonn siad ar airgead.

==Rialacha==
Imrítear liathróid láimhe i gcúirt, nó ‘Pinniúr’. Ar dtús, úsáideadh cúirt ag tomhas 60 troigh faoi 30 troigh le balla tosaigh 30 troigh, nach mór an liathróid a bhualadh uaidh.

Tugadh cúirt níos lú isteach freisin, ag tomhas 40 troigh faoi 20 troigh le balla tosaigh 20 troigh ar airde. Tógadh an chéad chúirt den mhéid seo in Éirinn i 1969. Is é an méid níos lú seo an caighdeán anois sa leagan idirnáisiúnta den chluiche, ach úsáidtear an dá ailléil sa chluiche Gaelach fós, agus dhá chraobh ar leithligh á reáchtáil ag CLG sa dá cheann cóid.

=== Cuspóir ===
Is é cuspóir cluiche scór iomlán pointí a scóráil sula ndéanann do chéile comhraic.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/search?sxsrf=ALeKk03KmZlj0u0QHftMJZxFWfJLUHBNmg:1585502242899&amp;source=hp&amp;ei=ItiAXpPqNMKr1fAPx46MiA4&amp;q=gaa+handball+rules&amp;oq=gaa+handball+rules&amp;gs_lcp=CgZwc3ktYWIQAzICCAAyBggAEBYQHjIGCAAQFhAeMgUIABDNAjIFCAAQzQIyBQgAEM0CMgUIABDNAjoECCMQJzoICAAQgwEQkQI6BQgAEIMBOgUIABCRAlDrBljoFmDmF2gBcAB4AIABXIgBkwiSAQIxOJgBAKABAaoBB2d3cy13aXo&amp;sclient=psy-ab&amp;ved=0ahUKEwiTg-iPmMDoAhXCVRUIHUcHA-EQ4dUDCAU&amp;uact=5|teideal=gaa handball rules - Cuardach Google|work=www.google.com|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt; Ní scórálann pointí ach an duine atá ag freastal ar an liathróid. Is é sin le rá, má bhuann imreoir rally ach nár fhreastail sé ag tús an rally sin ní bhuaigh siad ach an ceart chun fónamh, agus mar sin an deis scór a fháil tar éis rally ina dhiaidh sin. Tá dhá dheis ag an imreoir freastail an liathróid a bhualadh, ón “bosco seirbhíse” (idir an dá líne chomhthreomhara), as an “mballa tosaigh” agus trasna na “líne gairide” (atá suite díreach leathbhealach síos an chúirt ón tosaigh balla). Ní cheadaítear don Liathróid preabadh ach uair amháin.

Glacann na himreoirí seal ag bualadh na liathróide as an “mballa tosaigh” sula bpreabann an liathróid faoi dhó ar urlár na cúirte tar éis lámhaigh a chéile comhraic roimhe seo. Bíonn an chuid is mó de na cluichí liathróid láimhe ar siúl i gcúirt ceithre bhalla ach tá leaganacha trí bhalla agus balla amháin den chluiche ann freisin.
&lt;br /&gt;

===Lámhainní / Gardaí Súl (gloiní cosanta) ===

===='''Éireann'''====
40x20 - lámhainní agus gloiní cosanta éigeantach

6x30 - lámhainní agus gloiní cosanta éigeantach seachas Fir Shinsearacha

Balla amháin – Gloiní cosanta éigeantach

Liathróid crua -  Lámhainní  éigeantach

===='''Idirnáisiúnta'''====
40X20 - lámhainní agus gloiní cosanta éigeantach

Balla amháin - neamh-éigeantach

Trí bhalla - neamh-éigeantach

===Scóráil===
Chun pointe a thuilleamh, caithfidh imreoir an liathróid a sheirbheáil agus an rally saothraithe a bhuachan. Buaitear rally nuair nach féidir le himreoir amháin lámhaigh an chéile comhraic a thabhairt ar ais ar an mballa tosaigh sula dtéann sé i dteagmháil leis an urlár faoi dhó, nó nuair a fhilleann imreoir an liathróid ionas go mbuaileann sé an t-urlár sula mbuaileann sé an balla tosaigh. Is féidir pointí a scóráil go díreach ón bhfreastalaí freisin, mura féidir leis an nglacadóir an liathróid seirbheáilte a thabhairt ar ais go dlíthiúil. Tugtar “Ace” ar phointe a scóráiltear go díreach ón tseirbhís. Nuair a chailleann an taobh freastail rally amháin i singil (nó dhá slóga as a chéile faoi dhó), cailleann sé an fónamh. Tugtar “Láimhseáil Amach” ar an tseirbhís a chailleadh. In dúbailte, tugtar “Taobh amuigh” ar dhá Láimhseáil as a chéile.

Is fearr cluichí trí chluiche.

Is féidir leo a bheith 3 chluiche as 21

2 chluiche de 21 le tiebreaker ag dul go 11.

3 chluiche de 15 nó is féidir iad a uainiú uaireanta (balla amháin).

===An cluiche===
a) I g[[Craobh na hÉireann]], imrítear cluichí mar an 3 shraith is fearr. Leagann súgradh daoine fásta (Aois U16 &amp; os a chionn) go 21 pointe. Leagann súgradh na n-óg (U15 &amp; thíos) go 15 phointe. Tabhair faoi deara eisceachtaí ón riail thuas do U16 &amp; U17, áit a n-imrítear tacair go 21 pointe, agus go mbeidh siad ceangailte le 11 phointe.

b) Má roinntear an chéad dá shraith idir an dá imreoir / thaobh, imrítear “tiebreaker” chun an buaiteoir a chinneadh. Freastalaíonn an taobh leis an gcuid is mó de na pointí sa chéad dá chluiche ar an gcéad dul síos (Féach Riail 4.1).

c) De réir rialacha idirnáisiúnta (a úsáidtear ag Comórtais Náisiúnta Náisiúnach agus Club Oscailte) imrítear gach briseadh go 11 phointe, seachas traidisiún na hÉireann de 21 pointe.

d) I gcás cluiche a imrítear ar bhonn ama, is é an t-imreoir nó an taobh leis an scór is airde ag deireadh na tréimhse sonraithe an buaiteoir.

e) Ní cheadaítear ionadú le linn cluiche (ach amháin i gCraobh Foirne na nÓg.

===Singilí agus Dúbailte===
Is féidir liathróid láimhe a imirt singil nó dúbailte. Nuair a bhíonn siad ag imirt faoi dhó, glacann foirne leis an liathróid a bhualadh (is féidir le ceachtar imreoir sa chomhpháirtíocht an liathróid a bhualadh). Fónfaidh gach imreoir sa chomhpháirtíocht go dtí go mbeidh lámh amuigh ann do gach imreoir. Nuair a bhíonn imreoir ag fónamh, caithfidh a bpáirtí seasamh taobh istigh den bhosca freastail ar chlé nó ar dheis go dtí go ndéantar an liathróid a sheirbheáil.
==Ionad Náisiúnta Liathróid Láimhe Páirc an Chrócaigh==
Tógadh ionad [[liathróid láimhe]] nua i a[[bPairic an Chrocigh]] anuraidh 2019 agus tá sé fós le hoscailte don phobal. Deirtear go bhfuil sé ag oscailt do na Cluiche Ceannais dúbailte na hÉireann.Tá sé comhdhéanta de trí chúirt 40x30, dhá chúirt 60x30 agus dhá chúirt aon- Bhalla ann. Is é seo an t-ionad liathróid láimhe is mó atá ann in Éirinn.[https://www.gaahandball.ie/news/national-handball-centre-update] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210174317/https://www.gaahandball.ie/news/national-handball-centre-update |date=2019-12-10 }}
==Clúdach Teilifíse==
Níl aon chlúdach ceart teilifíse ar [[Liathróid Láimhe CLG]], áfach, téann leathanach facebook Liathróid CLG&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/officialgaahandball/|teideal=GAA Handball|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt; beo leis na cluichí mian aon uair a bhíonn siad ar siúl.
==Craobhchomórtais liathróid láimhe an domhain==
Tógadh ionad liathróid láimhe nua i b[[Páirc an Chrócaigh]] anuraidh 2019 agus tá sé fós le hoscailt don phobal. Deirtear go bhfuil sé le hoscailt do na  Cluiche Ceannais dúbailte na hÉireann. Reáchtáiltear na craobhchomórtais an domhain gach 3 bliana.Samhradh seo chugainn, 2021 beidh [[Páirc an Chrócaigh]] mar phríomhionad dóibh seo. Tá sé scaipthe idir [[Ceanada]], [[Meiriceá]] agus [[Éire|Éirinn]]. imrítear dhá chód ann, balla amháin agus 4 bhalla.

==Termaí trí mheán na Gaeilge==

==='''Strócanna'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos|teideal=Coaching Videos {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2020-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200608220422/https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos}}&lt;/ref&gt; ===
'''Buille Faoi láimh –  D'''éantar é leis an lámh nuair a thiteann an liathróid faoi bhun an choim, le lámh dhíreach,

'''Buille os cionn do Láimhe -''' Déantar é leis an lámh a ardaíodh thar an ghualainn.

'''Buille Taobh Láimhe -''' Ag bualadh an liathróid ar aon líne le taobh do chorp.

=== '''Freastalaíonn'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos|teideal=Coaching Videos {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200608220422/https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos|archivedate=2020-06-08}}&lt;/ref&gt;===
'''Fónamh íseal cumhacht'''- Urchar cumhachta i gcoinne an bhalla tosaigh ag dul siar i líne thapa, íseal agus dhíreach.

'''Trí bhalla (Z fónamh) -''' Ag bualadh balla tosaigh, taobh an bhalla tosaigh agus ansin ag bualadh an taobhballa eile.

'''Fónamh lab -''' Bualadh seirbhís éasca ar an mballa tosaigh

=== '''Cineál Urchar'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos|teideal=Coaching Videos {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2020-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200608220422/https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos}}&lt;/ref&gt; ===
'''Cúlbhalla -''' Urchar déanta as athphreab as an mballa cúil.

'''Trí Bhalla -''' An liathróid a thabhairt ar ais tríd an dá thaobhbhalla agus an balla tosaigh a bhualadh.

'''An buille Marú cuil -''' An liathróid a thógáil san aer agus í a mharú íseal ar an mballa tosaigh

'''An luch Bheag -''' An liathróid a mharú ón mballa taobh go dtí an balla tosaigh ionas nach mbeidh sé inúsáidte

'''Pas lámhaigh -''' Ag bualadh na liathróide go híseal ar an mballa tosaigh chugat taobh eile den chúirt ionas nach féidir le do chéile comhraic í a aisghabháil.

'''Urchar dhorn -''' Ag bualadh na liathróide le do dhorn

'''Lámhiagh dín -''' Urchar a bhuaileann an tsíleáil ar dtús, ansin an balla tosaigh.

'''Freastalaíonn scoilteanna -''' Nuair a scoilteann an liathróid as bun an taoibh taobh agus nach féidir í a thabhairt ar ais.

'''Lámhach -''' Déan iarracht lámhaigh a mharú

'''An liathróid a bhualadh d’eitelog''' - Ag filleadh na liathróide ar an mballa cló sula bpreabfaidh sí ar an urlár.

=== '''Téarmaí a úsáideann an Réiteoir''' ===
'''Reiteoir-''' An príomhoifigeach a chinneann cad a tharlaíonn i gcluiche agus an scór.

'''Chuir tú síos í -''' Nuair nach sroicheann an liathróid an balla tosaigh.

'''BAC -''' Nuair a chuireann duine isteach ort bualadh lámhaigh.

'''Dhá phreab -''' Nuair a phreabann an liathróid faoi dhó ní imríonn sí inm a thuilleadh

'''Ace -''' Seirbhís neamh-inúsáidte

'''Marc -''' Nuair a fhaigheann imreoir pointe tugtar marc ón réiteoir air uair éigin

'''Taobh amuigh -''' Cailliúint seirbheála

'''Lámh amuigh –''' Ag scor an fhreastalaí a mhainníonn an liathróid a sheirbheáil go dlíthiúil nó nuair a mhainníonn foireann na bhfreastalaithe an liathróid atá á imirt a thabhairt ar ais

'''Bloc -''' Nuair a chuireann duine isteach ort agus tú ag glacadh lámhaigh.

'''Feall coise -''' Nuair a théann do chos thar an líne tosaigh (líne ghearr)

'''Bosca seirbhíse -''' an limistéar ina gcaithfidh an fónamh an liathróid a sheirbheáil

'''Freastalaí –''' Duine atá ag fónamh an liathróid sa bhosca seirbhíse.

'''Líne seirbhíse -''' An líne atá comhthreomhar le agus cúig throigh os comhair na líne gearr.

'''An dara Freastal –''' Tar éis locht seirbhíse ar an gcéad seirbhís, tugtar an dara seans don fhreastalaí seirbhís mhaith a dhéanamh

'''''Locht –''''' Liathróid a sheirbheáiltear go mídhleathach.

'''Athsheinm - ''' Nuair a stopann an cluiche mar gheall ar theagmháil nó sleamhnán tugtar athchraoladh air ag an réiteoir.

'''Liathróid ghearr -''' Caithfidh an chéad phreab den liathróid bualadh roimh nó ar an líne ghearr.

'''Liathróid fhada -''' Buaileann an fónamh an balla cúil sula dtéann sé i dteagmháil leis an urlár.- 

'''Freastal Róghar! -''' Freastalaíonn sé a théann ró-ghar don fhreastalaí agus a chuireann bac ar radharc an ghlacadóra.

'''Bhí tú sa mbealach -''' Nuair a théann do chéile comhraic i dtreo do chúl.

'''Theangaigh tú leis! - ''' Nuair a bhuaileann tú do chéile comhraic le linn súgartha

'''Feall Rosta -''' Tarlaíonn sé nuair a bhíonn cuid de chos an fhreastalaí lasmuigh den chrios seirbhíse sula dtéann an liathróid seirbheáilte an líne ghearr.

'''Maor Líne - ''' Beirt daoine, suite sa slua ar gach taobh den chúirt nó ag an limistéar seirbhíse. (más taobh balla gloine). Tugann siad comhartha nuair a bhíonn liathróid gearr nó má bhíonn lochtanna ar chos an fhreastalaí.

==Comórtais==
Is iomaí comórtas liathróid láimhe a reáchtáiltear in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=all+ireland+handball+final&amp;FORM=HDRSC3|teideal=all ireland handball final - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt;I 40x20, is iad Craobhchomórtais [[Contae]], [[Cúige]] agus Uile-Éireann móide na Náisiúnaigh Éireannacha 40x20 na príomhchomórtais. I Liathróid Bog agus Liathróid Crua 60x30, is iad Craobhchomórtais Contae, Cúige agus Uile-Éireann na príomhchomórtais. In 2011 sheol CLG Liathróid Láimhe na Náisiúnaigh 60x30 agus reáchtáladh an comórtas seo i mí Iúil. I liathróid láimhe Aon-Balla, is é Náisiúnaigh Aon-Bhalla na hÉireann an príomhchomórtas in Éirinn, agus tá sé seo ar siúl in [[Breaffy hotel|Breaffy House Sports Arena]], [[Caisleán an Bharraigh]], ó 2009. Tá go leor comórtas ar siúl i rith na bliana ag clubanna liathróid láimhe éagsúla timpeall na tíre. Tá 'ProStopTour'&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://wphlive.tv/|teideal=WPHLiveTV|language=en-US|dátarochtana=2020-03-29}}&lt;/ref&gt; ar siúl i [[Meiriceá]] beagnach gach mí agus glacann daoine as [[Éire|Éirinn]] páirt ann.

==Na Cúirteanna==
Tá go leor pinniúr timpeall na hÉireann de gach cineál laistigh agus lasmuigh. Tá siad le fáil i ngach [[Contae]]. Maidir le pinnír beag seachas [[Páirc an Chrócaigh|bPáirc an Chrocaigh]], is é cúirt [[Dún an Rí]] chéad áis eile is fearr. Faoi láthair tá trí 4 chúirt bhalla san aon ionad amháin agus seo an áit a bhíonn Cluiche Ceannais na hÉireann ar siúl gach bliain. reáchtáiltear na hÉireannaigh go léir gach bliain. Sa bhliain 2014, d’oscail [[Loch Mhic Ruairí]]  balla clúdaithe le héadrom le 3 Aon Bhalla. Bíonn comórtas Aon Bhalla ar siúl ag an gCumann gach bliain. Reáchtálann siad imeacht gach bliain.

==Cineálacha liathróid a úsáidtear&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/shop/category/balls|teideal=Shop {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2020-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200329172758/https://www.gaahandball.ie/shop/category/balls}}&lt;/ref&gt;==
'''40x20 -''' Gorm dorcha do mhná / chailíní agus bhuachaillí – Liathróid níos crua atá gorm éardrom d’fhir agus U17 agus níos sine

'''60x30 -''' Liathróid dhearg do dhaoine fásta + Liathróid páistí glasa (níos lú)

'''Balla amháin -''' Liathróid ghorm

'''Liathróid chrua''' - Liathróid bheag chrua déanta as corc agus leathair

'''Liathróid idirnáisiúnta (Dearg 21) -''' Rud beag níos troime ná an liathróid 40x20 do Dhaoine Fásta - Liathróid Mheiriceá

'''Bán 21 -''' Rud beag níos troime ná an liathróid dorcha gorm - Meiriceánach

'''Liathróid Ghairmiúil -''' Liathróid is airde riamh nár úsáideadh ach i Meiriceá.

==Imreoir is Cáiliúla==

=== Paul brady ===

Tá clú agus cáil ar [[:en:Paul_Brady_(handballer)|Paul Brady]] mar imreoir [[liathróid láimhe]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/news/handballer-paul-brady-gilds-his-legend/|teideal=Handballer Paul Brady gilds his legend|language=en|work=www.gaa.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2020-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200329170707/https://www.gaa.ie/news/handballer-paul-brady-gilds-his-legend/}}&lt;/ref&gt; Rugadh i [[An Cabhán|gCabhán]] é sa bhliain 1979. Bhuaigh sé cúig Craobhchomórtas an Domhain sa ghrád Oscailte (2003-2015), 10 gcraobh Náisiúnta na hÉireann agus 10 gcraobh Náisiúnta sa SA.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==
* [http://www.handball.ie/ Handball.ie - Suíomh Comhairle Liathróid Láimhe na hÉireann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070315000720/http://www.handball.ie/ |date=2007-03-15 }}
* [http://www.gaahandball.ie/ Liathróid láimhe ar gaa.ie]
* [http://www.handballcity.com/ HandballCity.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410152702/http://www.handballcity.com/ |date=2008-04-10 }}
* [http://ColoradoHandball.com/ Colorado Handball Association i Meiriceá]
* [http://homepage.tinet.ie/~sligohandball Torthaí in Éirinn]
* [http://ushandball.org/ United States Handball Association]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://icha.handball.gaa.ie Collegiate Handball in Éirinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130023705/http://icha.handball.gaa.ie/ |date=2010-01-30 }}
* [http://www.extremehandball.org/ World Pro Handballl]
* [http://www.handballvideo.com/ handballvideo.com]
* [http://www.handballspace.com/ Handball Social Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215001940/http://www.handballspace.com/ |date=2007-12-15 }}

{{Cluichí Gaelacha}}

[[Catagóir:Liathróid láimhe]]</text>
      <sha1>f0lkgl3f16m4yg3tv6y3aio1rzbxld8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tonnmharcaíocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8197</id>
    <revision>
      <id>1332485</id>
      <parentid>1318333</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4366" sha1="a61x13yfqq36aklnmigvx9tedqposfs" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Spórt}}

Is spórt mara é '''tonnmharcaíocht''' ('''surfáil''' nó '''marcaíocht mhaidhme''' uaireanta), spórt ina luíonn nó seasann duine ar thonnchlár. Tugann an tonn isteach chuig an trá thú.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/An-Astr%C3%A1il-Cur-i-l%C3%A1thair.pptx|teideal=An Astráil|údar=COGG|dátarochtana=2023}}{{Dead link|date=Nollaig 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  

Cleachtar an spórt in agus ar roinnt soithí éagsúla. Ina measc tá clár maidhme, clár colainne, [[Seoltóireacht|clár seoladh]], [[cadhc]], [[curach]], agus fiú tocht ghaoth. Is é an bun-phrionsabal céanna a úsáidtear, brúnn fuinneamh na maidhme an marcach ar aghaidh. 

== Stair ==
Tá stair an spóirt ársa seo chomh rúndiamhracht leis an spórt é féin. Níl a fhios go baileach cén áit ar ghineadh cultúr an spóirt chultais seo. Luath nó mall is cinnte gur tháinig feasacht chúrsaí mara ar aon dream a chur chun farraige riamh. Cosmhuintir tír s'againn féin ina measc. Mhúnlaigh siad a gcuid currachaí agus [[Naomhóg|naomhóga]] ag brath ar an gceantar farraige a raibh siad ar fónamh. Cinnte bhí an fheasacht chéanna de dhíth ar mhuintir chladaigh iarthair na hAfraice agus [[Peiriú]]. Go deimhin thug a sinsir siúd adhradh do mhaidhmeanna. Pé scéal tá rian an chultúr marcaíocht mhaidhme greanta go smior i gcultúr na hoileáin Hawai'i. Is gairdín pharthais iad na hoileáin chéanna don mharcach maidhme. Tá siad suite i gcroílár an [[Aigéan Ciúin|Aigéin Chiúin]] gan foscadh ó suaitheadh na farraige móire. Ní nach ionadh mar sin gur ann a tháinig fás agus borradh faoin spórt seo. Ní amháin gur chleacht gnáthmhuintir na n-oileán an marcaíocht mhaidhme ach is cosúil gur deasghnáth ríoga a bhí ann chomh maith. Ba ag na taoisigh a bhí ceart a bhealaigh ar na maidhmeanna. Ba le teacht an [[An Astráil|Captaen James Cook]] chuig na hoileáin seo i 1778 a tháinig muintir na hEorpa agus muintir an domhain mhóir ar an spórt.

== Clár maidhme ==
In ainneoin tuiscint forleathan i measc daoine nach gcleachtann an mharcaíocht mhaidhme is fíor annamh a fhaightear clár déanta as adhmad sa lá atá inniu ann. Déantar formhór na gcláracha maidhme nua-aimseartha as cúr ''urethane'' (le snáth adhmaid mar spreacadh), snáithín gloine agus roisín ''polyester''. Braitheann múnla agus fad an chláir ar stíl agus cumas an mharcaí. Tá raon idir chúig throigh agus aon troigh déag ag fad na gcláracha. 

== Rialacha ==
Creid nó ná creid ar nós chuile spórt eile tá a rialacha féin ag baint le [[marcaíocht mhaidhme]]. Má bhíonn beirt ag céaslú don mhaidhm chéanna caitheann an té is faide géilleadh don té is gaire don bhriseadh agus atá ina sheasamh. Is faoin té atá ag céaslú amach i dtreo na maidhme an cúram marcaí eile a sheachaint.

== Maidhmeanna ==

[[Íomhá:Surfing in Hawaii.jpg|mion|clé|350px|Marcaíocht mhaidhme i [[Haváí]]]]

Briseann maidhmeanna le neart agus fuinneamh éagsúil. Is iondúil go mbriseann maidhm réidh neamh rialta ar thránna. Meallann an cineál maidhme seo foghlaimeoirí don chuid is mó. Briseann maidhmeanna níos mó agus le níos mó fuinnimh ar ghob talún a síníonn amach sa bhfarraige. Ní mhór cumas réasúnta maith a bheith agat chun dul ar an gcineál seo maidhme. Is ar an gcineál seo maidhme atá an tóir is mó orthu. Briseann maidhme ollmhóra ar charraigeacha fo-thoinn a bhíonn suite don chuid is mó i bhfarraigí doimhne. Is féidir leis na maidhmeanna seo a bheith os cionn 100 troigh ar airde. Gan dabht mar sin is marcach ar leith a théann i ngleic leis na maidhmeanna seo. 


== Féach freisin     ==

* [[Surfáil eitleoige]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Surfáil]]
[[Catagóir:Spóirt mara]]


== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20070216155118/http://surfervillage.com/ Suíomh le heolas ginearálta faoi mharcaíocht mhaidhme] 
* [http://www.isasurf.ie Suíomh oifigiúil mharcaíocht mhaidhme in Éirinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060402225448/http://isasurf.ie/ |date=2006-04-02 }}
* [https://web.archive.org/web/20050404082541/http://www.surfingireland.net/ Suíomh le heolas faoi mharcaíocht mhaidhme in Éirinn]
[[Catagóir:Spórt aonair]]</text>
      <sha1>a61x13yfqq36aklnmigvx9tedqposfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sairéavó</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8263</id>
    <revision>
      <id>1332445</id>
      <parentid>1308771</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="bggx7p1ycr6eushovbsohilkm3a94p4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is é '''Sairéavó''' [[príomhchathair]] na [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin|Boisnia-Heirseagaivéine]], agus an chathair is mó sa tír. 
[[Íomhá:Sarajevo - Groblje Alifakovac (49103540883).jpg|clé|mion|[[Reilig]] Musafir,Sarajevo]]

=== Stair ===
[[Íomhá:Sarajevo City Hall 01.jpg|clé|mion|Halla na Cathrach]]
[[Íomhá:Sarajevo, Austria-Hungary postcard 2.jpg|clé|mion|Cárta phoist sa bhliain 1900]]
Bhunaigh na h[[Otamánaigh]] Sairéavó sa bhliain [[1461]],

* 1914: Feallmharaíodh [[Ard-diúc Franz Ferdinand na hOstaire]] ag tús an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]]
* Sa bhliain [[1984]], suíomh [[Cluichí Oilimpeacha|Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]] 
* [[Léigear Shairéavó]]:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-slobodan-milosevic-150-buisteir-na-mbalcan.aspx|teideal=Slobodan Milosevic – Búistéir na mBalcán|údar=Pat Butler|dáta=AIBREÁN 2006|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-04-06}}&lt;/ref&gt;, le linn an chogaidh san iar-[[An Iúgslaiv|Iúgslaiv]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/ga/oslobodenje-1993-bosnia-and-herzegovina/products-details/20200330CAN54168|teideal=1988 - 2000 {{!}} Buaiteoirí {{!}} Duais Sakharov {{!}} Parlaimint na hEorpa|language=ga|work=sakharovprize|dátarochtana=2022-04-06}}&lt;/ref&gt; Ar an 2/6 Aibreán 1992, chuir siad an chathair faoi léigear.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/pdfs/news/expert/2017/12/story/20171201STO89317/20171201STO89317_ga.pdf|teideal=Tríocha bliain de Dhuais Sakharov: an taispeántas ‘Cosnaíonn siad ár saoirsí’|údar=europarl.europa.eu|dáta=2017|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; Briseadh an léigear ar 29 Feabhra 1996. Ba dhlúthchuid den chogadh sa Bhoisnia é léigear Shairéavó, léigear a mhair ó mhí Aibreáin 1992 go mí Feabhra 1996. Bhí an-chuid fuildhoirte ag baint leis an léigear sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.tara.tcd.ie/bitstream/handle/2262/93220/%27San%20abhainn%20do%20l%C3%A9im%20bard%C3%A1n%E2%80%99%20An%20Bheatha%2C%20An%20B%C3%A1s%20agus%20an%20Teanga%20i%20bhFil%C3%ADocht%20Choilm%20Bhreathnaigh.pdf|teideal=‘San abhainn do léim bardán’: An Bheatha, an Bás agus an Teanga i bhFilíocht Choilm Bhreathnaigh|údar=Eimear Nic Conmhaic (Eimear Connick)|dáta=2020|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220406205837/http://www.tara.tcd.ie/bitstream/handle/2262/93220/%27San%20abhainn%20do%20l%C3%A9im%20bard%C3%A1n%E2%80%99%20An%20Bheatha%2C%20An%20B%C3%A1s%20agus%20an%20Teanga%20i%20bhFil%C3%ADocht%20Choilm%20Bhreathnaigh.pdf|archivedate=2022-04-06}}&lt;/ref&gt; Bhí Sairéavó faoi léigear ar feadh circa 1,425 lá agus maraíodh b'fhéidir 14,000 ar an dá thaobh. 

== Féach freisin ==

* [[Léigéar Shairéavó]]
* [[Sléacht Srebrenica]] (11–[[22 Iúil]] [[1995]])

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Cathracha]]
[[Catagóir:An Bhoisnia-Heirseagaivéin]]</text>
      <sha1>bggx7p1ycr6eushovbsohilkm3a94p4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jean de La Fontaine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9415</id>
    <revision>
      <id>1332345</id>
      <parentid>1323848</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2736" sha1="03gwnksjbciyefkvzo0algsytbht1h5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba é '''Jean de La Fontaine''' ([[8 Iúil]], [[1621]] – [[13 Aibreán]], [[1695]]) an [[Fabhalscéal|fabhalscéalaí]] [[An Fhrainc|Francach]] ba cháiliúla agus b'fhéidir an [[Filíocht|file]] [[An Fhraincis|Fraincise]] ba léite ón [[17ú haois]].

== Les Fables ==
Gan amhras, is é a rinne La Fontaine ná a chló fhéin a chuir ar scéalta a théann i bhfad siar ...  siar chuig [[Aesop]] agus roimhe iad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2011/05/foinse-filiochta-agus-foghlama.html|teideal=Foinse filíochta agus foghlama|údar=Aonghus|dáta=2011-05-28|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2020-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-coras-pinsin.aspx|teideal=An Córas Pinsin|údar=|dáta=|editor=Tá fabhalscéal ag La Fontaine, An Criogar agus an Seangán1, ina bhfeictear an criogar ar cuairt chuig an seangán ag tús an fhómhair ag lorg cúnaimh go dtí go mbeidh an drochshéasúr thart. ‘Íocfaidh mé ar ais tú,’ a deir an criogar, ‘ús agus suim chaipitil.’ Is cosúil nach bhfuil clú iasachtóra ar an seangán áfach. ‘Céard a bhí ar siúl agat le linn an tsamhraidh?’ a dúirt sé leis an gcriogar. ‘Do bhí mé ag canadh,’ a d’fhreagair an criogar, ‘nár thaitin mo chuid ceoil leat?’ ‘Ag canadh!’ a dúirt an seangán agus olc air. ‘B’fhearr duit a bheith ag damhsa anois.’|language=ga|work=Beo!|foilsitheoir=|dátarochtana=2020-04-13}}&lt;/ref&gt; Leabhar: D'aistrigh [[Breandán Ó Doibhlin]]  cuid mhór ábhair ón [[An Fhraincis|Fhraincis]] go [[An Ghaeilge|Gaeilge]], ina measc, ''Fabhalscéalta la Fontaine.''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fabhalscéalta La Fontaine|url=http://catalogue.library.ulster.ac.uk/items/877570|publisher=Coiscéim|date=1997|location=Baile Átha Cliath|language=Gaeilge|author=Jean de La Fontaine, Breandán Ó Doibhlin}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202211017/https://catalogue.library.ulster.ac.uk/items/877570 |date=2020-12-02 }}&lt;/ref&gt; Athlonnaíonn na haistriúcháin seo bunábhar an fhile Fhrancaigh ón [[17ú haois|17ú haois]] isteach i gceartlár Gaeilge na 20ú haoise.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2004/marta/alt5.html|teideal=Feasta - alt 5|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2020-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202100654/http://www.feasta.ie/2004/marta/alt5.html|archivedate=2020-12-02}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==

[[Íomhá:Vimar - Fables de La Fontaine - 01-07. La Besace.jpg|clé|mion|177x177px|''Fabhalscéalta la Fontaine'']]

{{Reflist}}

{{Síol}}

{{DEFAULTSORT:Fontaine, Jean de la}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Francacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1621]]
[[Catagóir:Básanna i 1695]]</text>
      <sha1>03gwnksjbciyefkvzo0algsytbht1h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teangacha Atapascacha Deisceartacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9884</id>
    <revision>
      <id>1332477</id>
      <parentid>1261321</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="jruzawl4uhs3tug1s492nnwk2m8gxx0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Teanga}}

Is foghrúpa de chuid na d[[teangacha Atapascacha]] iad na '''teangacha Atapascacha Deisceartacha''' nó na '''teangacha Apáitseacha''', agus iad á labhairt in iardheisceart na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]], i stáit [[Arizona]], [[Nua-Mheicsiceo]], [[Colorado]] agus [[Utah]]), chomh maith le grúpaí eile in [[Oklahoma]] agus in [[Texas]]. Tá na teangacha seo ag na h[[Apaisigh]] agus ag na [[Navachóigh]]. Le fírinne, is cuid den chontanóid chéanna canúintí iad an Apáitsis - nó na canúintí is na teangacha éagsúla a dtugtar Apáitsis orthu - agus an Navachóis, agus is deacair a rá, an bhfuil aon chúis eile ach cleachtas an Bhéarla ann leis an Navachóis a scaradh ó na teangacha Apáitseacha eile.

Tugann na hApáitsigh Iartharacha ''Nnee biyáti’'' nó ''Ndee biyáti’'' ar a dteanga féin. Tugann na Navachóigh ''Diné bizaad'' ar a dteangasan. Níl sé deacair gaol na dteangacha a aithint ar an sampla seo.

An duine is cáiliúla a raibh teanga Atapascach Dheisceartach aige ná [[Geronimo]] (Goyaałé), a raibh an chanúint Chiricahua aige. Ceann de na canúintí Apáitsise atá ann.

Dealaítear na teangacha Atapascacha Deisceartacha ina dtrí fhochraobh, mar atá: 

* Apáitsis na Machairí Móra - níl ach aon teanga san fhochraobh seo, is é sin, Apáitsis na Machairí Móra, nó Apáitsis Kiowa. An dream a raibh an cineál seo Apáitsise acu, bhí siad ag fánaíocht timpeall na machairí móra in éineacht leis an treibh Kiowa, agus ghlactaí leo mar fhoghrúpa den treibh seo. An chuid eile den treibh, áfach, bhí siad ag labhairt na teanga Kiowa, ceann de na teangacha Kiowa-Tanoa, nach bhfuil lúb ghaoil ar bith aici leis an Apáitsis ná leis na teangacha Atapascacha.

* An Apáitsis Thiar. Tá trí theanga san fhochraobh seo, mar atá, Apáitsis Chiricahua-Mescalero, an Navachóis, agus Apáitsis an Iarthair, nó Apáitsis Coyotero. Dhá chanúint éagsúla iad Apáitsis Chiricahua agus Apáitsis Mescalero, ach tá siad an-chosúil le chéile.

* An Apáitsis Thoir. Aithnítear dhá theanga, nó dhá chanúint, san fhoghrúpa seo: Apáitsis Jicarilla agus Apáitsis Lipan.

== Stádas na dTeangacha ==

Is follasach gur teangacha neamhfhorleathana iad na teangacha Apáitseacha go léir inniu. Níl Apáitsis na Machairí Móra ó dhúchas ach ag cúpla duine. Tá Apáitsis Chiricahua-Mescalero ag trí chéad duine ó dhúchas, ach thairis sin, rinne an teangeolaí Harry Hoijer doiciméadú cuimsitheach uirthi sna tríochaidí atá ar fáil ar an Idirlíon[https://web.archive.org/web/20070908183348/http://etext.lib.virginia.edu/apache/frames/intro.html]. 

Tá an Navachóis níos fearr as, nó tá sí á labhairt ag céad agus seachtó míle duine ar fad, ach mar sin féin, níl sé cinnte go mbeidh sí slán thar ghlúin eile. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, bhain Cabhlach Cogaidh na Stát Aontaithe leas as na Navachóigh le craolacháin mhíleata an chabhlaigh a chódú. Go simplí, b'í an Navachóis an cód, agus na cainteoirí dúchais á labhairt ar an raidió le chéile le teachtaireachtaí rúnda a sheachadadh. Níor thuig na Seapánaigh an teanga, agus mar sin, ní raibh siad in ann bun ná barr a dhéanamh de na teachtaireachtaí. Is léir gur chuir an fiúntas míleata seo le stádas na Navachóise ar feadh tamaill, ach inniu, táthar buartha faoin meath atá ag teacht ar an Navachóis mar theanga liteartha: tá líon na leabhar nuafhoilsithe ag dul i laghad, agus an Béarla ar an t-aon teanga amháin atá le feiceáil go poiblí i gcaomhnuithe na Navachóch[https://web.archive.org/web/20040106223328/http://hometown.aol.com/tg3907/navlit.html].

{{Síol-teanga}}

[[Catagóir:Finte teangacha|Atapascacha Deisceartacha, Teangacha]]</text>
      <sha1>jruzawl4uhs3tug1s492nnwk2m8gxx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ríocht Esuaitíní</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10072</id>
    <revision>
      <id>1332131</id>
      <parentid>1331650</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aaronapplis</username>
        <id>796</id>
      </contributor>
      <comment>glanadh tagairtí</comment>
      <origin>1332131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20532" sha1="bakdxvrdn4y70sbtiul9ky18135j4md" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is tír thalamhiata i ndeisceart na hAfraice í '''Ríocht Esuaitíní''' (Suaisis: ''Umbuso weSwatini''), ar a dtugtaí '''an tSuasalainn'''  go hoifigiúil go dtí 2018, nuair a d’athraigh an rí [[Mswati III]] ainm na tíre go Esuaitíní.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.britannica.com/place/Eswatini |teideal=Eswatini |foilsitheoir=Encyclopaedia Britannica |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tagann ainm nua na tíre ó ainm dúchais na treibhe [[Suasaigh|Suasaí]], treibh [[Bantúigh|Bhantúch]]. Tá sí suite idir [[an Afraic Theas]] agus [[Mósaimbíc]], agus tá achar de thart ar 17,364 ciliméadar cearnach aici.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://data.un.org/legacy/en/iso/sz.html |teideal=UNData: Eswatini |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Is í [[Mbabane]] an phríomhchathair riaracháin, agus is lárionad ríoga agus reachtach í [[Lobamba]]. Is monarcacht í Eswatini, agus is é Mswati III rí na tíre. Is iad an [[Suaisis]] agus an [[Béarla]] na teangacha oifigiúla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Tá daonra de thart ar 1.26 milliún duine sa tír.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://data.worldbank.org/country/Eswatini |teideal=Eswatini: Population, total |foilsitheoir=An Banc Domhanda |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tá dlúthnaisc eacnamaíocha aici leis an Afraic Theas, go háirithe i réimsí na trádála agus na tionsclaíochta.

== Tíreolaíocht agus aeráid ==
Athraíonn an tírdhreach go suntasach ó iarthar go hoirthear. Tá ardchríocha agus sléibhte in iarthar na tíre, agus tá machairí níos ísle agus níos teo san oirthear. Roinntear an tír go traidisiúnta ina ceithre phríomhréigiún geografacha: an Highveld, an Middleveld, an Lowveld agus Ardchlár Lubombo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.unfccc.int/sites/default/files/resource/2376591_Eswatini-BUR1-1-Eswatini%2520BUR1.pdf|teideal=Eswatini: First Biennial Update Report|foilsitheoir=Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Eswatini_Regions_map.png|alt=Universal map of Eswatini|clé|401x401px]]
Tá an Highveld suite in iarthar na tíre agus tá aeráid níos fuaire agus níos fliche ann. Tá an Middleveld níos ísle agus tá cuid mhór de dhaonra agus de ghníomhaíocht tráchtála na tíre ann. Tá an Lowveld níos teo agus níos tirime, agus síneann Ardchlár Lubombo feadh chuid den teorainn thoir le Mósaimbíc.

Tá aeráid fhotrópaiceach ag Esuaitíní, le samhraí teo fliucha agus geimhrí níos fuaire agus níos tirime. Titeann formhór na báistí idir Deireadh Fómhair agus Márta, ach athraíonn an méid báistí de réir airde agus suímh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0038-23532026000100021&amp;script=sci_arttext&amp;tlng=en|teideal=Analysis of rainfall and temperature trends in Eswatini from 1981 to 2020|foilsitheoir=South African Journal of Science|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Faigheann na hardchríocha san iarthar níos mó báistí ná na machairí ísle san oirthear. Bíonn an Lowveld níos mó i mbaol triomaigh, agus is féidir le teochtaí an tsamhraidh éirí an-ard ann. Bíonn tionchar ag na difríochtaí réigiúnacha seo ar an talmhaíocht, ar an bhfásra agus ar infhaighteacht an uisce.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7744714/|teideal=Nationwide temporal variability of droughts in Eswatini: 1981–2018|foilsitheoir=Scientific Reports|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==

Tháinig sinsear na Suaisí isteach i ndeisceart na hAfraice mar chuid d’imirce na bpobal Bantú, agus bhog siad isteach sa réigiún atá mar Esuaitíní inniu le linn na gcéadta bliain roimh an 19ú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.sahistory.org.za/place/eswatini-formerly-swaziland |teideal=Eswatini (formerly Swaziland) |foilsitheoir=South African History Online |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Le linn an 19ú haois, neartaigh an rí Sobhuza I an ríocht agus d’éirigh leis a neamhspleáchas a chosaint i measc na gcoimhlintí idir pobail éagsúla sa réigiún. Le linn réimeas Mswati II, leathnaigh tionchar na ríochta agus tháinig an t-ainm ''Swazi'' chun cinn mar ainm ar an bpobal agus ar an stát.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Thosaigh tionchar na hEorpa ag méadú sa réigiún le linn an 19ú haois, de réir mar a tháinig lonnaitheoirí agus trádálaithe isteach agus a lorg siad talamh agus cearta mianadóireachta. In 1894, rinneadh cosantóir de chuid Phoblacht na dTrasvaal den tSuasalainn. Tar éis [[An Chéad Chogadh Bórach|Chogadh na mBórach]], tháinig an chríoch faoi riarachán na [[Impireacht na Breataine|Breataine]] in 1902.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4068754/files/E_C.12_SWZ_1-EN.pdf |teideal=Initial report submitted by Eswatini under the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

De réir a chéile, tugadh níos mó freagrachta riaracháin do mhuintir na tíre, agus bunaíodh comhlachtaí reachtacha sna 1960idí. Bhain an tSuasalainn neamhspleáchas amach ón mBreatain ar an 6 Meán Fómhair 1968, agus rinneadh ríocht neamhspleách di faoi Shobhuz­a II mar rí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://history.state.gov/countries/swaziland |teideal=Eswatini (Swaziland) |foilsitheoir=Office of the Historian, Roinn Stáit na Stát Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

In 1973, chuir Sobhuza II bunreacht na tíre ar ceal agus ghlac sé cumhachtaí fairsinge dó féin. Cuireadh srian ar ghníomhaíochtaí polaitiúla agus cuireadh córas rialtais ar bun inar díríodh cumhacht ar an monarcacht. Tar éis bhás Sobhuza II in 1982, bhí tréimhse réimis faoi rialtóirí ann go dtí gur corónaíodh Mswati III ina rí in 1986.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.icj.org/wp-content/uploads/2025/01/FINAL-No-Situation-Is-Permanent-February-2025.pdf |teideal=No Situation Is Permanent: The Struggle for Constitutionalism in Eswatini |foilsitheoir=An Coimisiún Idirnáisiúnta na nDlíodóirí |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Le linn réimeas Mswati III, leanadh den chóras polaitiúil ina bhfuil ról lárnach ag an rí. Glacadh bunreacht nua in 2005, a tháinig i bhfeidhm in 2006, ach tá cumhachtaí suntasacha fós ag an monarc agus tá teorainneacha ar iomaíocht

== Déimeagrafaíocht ==

=== Daonra agus grúpaí eitneacha ===
De réir dhaonáireamh 2017, bhí thart ar 1.09 milliún duine ina gcónaí in Esuaitíní.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Vital Statistics|foilsitheoir=Government of Eswatini|url=https://www.gov.sz/index.php/component/content/article/397-vital-statistics?Itemid=376}}&lt;/ref&gt; Is de bhunadh Suaisis formhór mór an daonra. Tá pobail eile ina gcónaí sa tír freisin, lena n-áirítear daoine de bhunadh Súlúiseach agus Eorpach.

=== Teangacha ===
Is iad an tSiSuaisis (''siSwati'') agus an Béarla teangacha oifigiúla Esuaitíní. Is teanga de chuid an bhrainse Nguni de theaghlach na dteangacha Bantu í an tSiSuaisis, agus labhraíonn formhór an daonra í. Tá dlúthghaol aici leis an Súlúis agus le teangacha eile de chuid an ghrúpa Nguni. Úsáidtear an Béarla go forleathan sa riarachán, san oideachas agus i gcúrsaí gnó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Frequently Asked Questions|foilsitheoir=Parliament of the Kingdom of Eswatini|url=https://parliament.gov.sz/about/faqs/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260511202607/https://parliament.gov.sz/about/faqs/ |date=2026-05-11 }}&lt;/ref&gt;

=== Creideamh ===
Is í an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] an reiligiún is forleithne in Esuaitíní. De réir dhaonáireamh 2017, bhí thart ar 89% den daonra Críostaí. Tá roinnt sainchreideamh Críostaí sa tír, lena n-áirítear an [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceachas Rómhánach]], an [[Anglacánachas|tAnglacánachas]] agus an [[Modhachas]]. Tá an tSiónachas Críostaí forleathan freisin; nascann an cineál creidimh seo gnéithe den Chríostaíocht le traidisiúin agus cleachtais dhúchasacha na hAfraice. Cleachtaítear creidimh thraidisiúnta na hAfraice agus reiligiúin eile sa tír chomh maith.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=HRI/CORE/SWZ/2022|foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe|url=https://digitallibrary.un.org/record/4004091/files/HRI_CORE_SWZ_2022-EN.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Cultúr ==
Tá traidisiúin mhuintir na Suasaí lárnach i saol cultúrtha Esuaitíní. Cuirtear béim ar an bpobal, ar an teaghlach ríoga agus ar thraidisiúin a cuireadh ar aghaidh ó ghlúin go glúin. Tá ról tábhachtach ag searmanais náisiúnta, ag ceol, ag damhsa agus ag ceardaíocht i gcaomhnú na hoidhreachta cultúrtha. Cé go bhfuil athruithe sóisialta agus nua-aimseartha tar éis dul i bhfeidhm ar an tír, leanann cuid mhór de na traidisiúin sin orthu sa saol comhaimseartha.

I measc na searmanas traidisiúnta is tábhachtaí tá an '''[[Umhlanga]]''', ar a dtugtar Féile na nGiolcach freisin, agus an '''[[Incwala]]''', searmanas ríoga a bhaineann le hathnuachan, le tús na bliana traidisiúnta agus le ról an rí. Bíonn an Umhlanga ar siúl de ghnáth ag deireadh mhí Lúnasa nó ag tús mhí Mheán Fómhair. Bailíonn na mílte bean óg ó áiteanna éagsúla sa tír chun [[Giolcach|giolcacha]] a ghearradh agus a thabhairt chuig áit chónaithe na Máthar Banríona, áit a nglacann siad páirt in amhránaíocht agus i ndamhsaí traidisiúnta. Tá baint ag an searmanas le traidisiúin ríoga agus le féiniúlacht náisiúnta mhuintir na Suasaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

Bíonn an Incwala ar siúl de ghnáth i mí na Nollag nó i mí Eanáir. Uaireanta tugtar Féile na gCéad Torthaí air, ach tá tábhacht níos leithne leis ná an fómhar amháin. Tá an searmanas ceangailte le cumhacht ríoga, le hathnuachan spioradálta agus le haontacht an náisiúin. Glacann an rí, baill den teaghlach ríoga agus rannpháirtithe ó réigiúin éagsúla páirt sna deasghnátha agus sna damhsaí. Tá gnéithe áirithe den searmanas teoranta dóibh siúd a bhfuil ról sonrach acu ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.sz/index.php?id=2369:the-annual-incwala-ceremony-begins|teideal=The Annual Incwala Ceremony Begins|foilsitheoir=Rialtas Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

Tá féilte eile ann a bhaineann le nósanna agus le táirgí nádúrtha na tíre. Sampla amháin is ea an fhéile marúla, ar a dtugtar ''Buganu'' freisin, a bhíonn ar siúl de ghnáth idir Feabhra agus Aibreán, nuair a bhíonn torthaí an chrainn mharúla á mbaint agus á n-úsáid chun deochanna agus táirgí eile a dhéanamh. Bíonn cruinnithe pobail, amhránaíocht agus damhsa mar chuid den cheiliúradh seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

Tá ceol agus damhsa traidisiúnta tábhachtach i gcultúr Esuaitíní. Déantar amhráin agus damhsaí ag searmanais ríoga, ag féilte pobail agus ag ócáidí teaghlaigh. I measc na stíleanna damhsa tá an ''sibhaca'', damhsa fuinniúil grúpa a mbíonn gluaiseachtaí rithimeacha agus amhránaíocht ag gabháil leis. Is minic a bhíonn feisteas traidisiúnta mar chuid de na léirithe sin, agus cuidíonn siad le stair agus féiniúlacht chultúrtha na tíre a chur in iúl.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/culture/|teideal=Culture|foilsitheoir=Eswatini Tourism Authority}}&lt;/ref&gt;

Tá ceardaíocht thraidisiúnta le fáil ar fud na tíre. I measc na n-earraí a dhéantar tá ciseáin fhite, obair choirníní, [[snoíodóireacht adhmaid]], seodra agus earraí maisiúla. Úsáidtear ábhair nádúrtha agus modhanna ceardaíochta a foghlaimíodh ó ghlúin go glúin. Sa lá atá inniu ann, tá tábhacht chultúrtha agus eacnamaíoch ag baint leis na ceardaíocht seo, mar go ndíoltar cuid de na táirgí i margaí áitiúla agus le cuairteoirí ón gcoigríoch.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/culture/|teideal=Culture|foilsitheoir=Eswatini Tourism Authority}}&lt;/ref&gt;

Go traidisiúnta, bhí an teach cónaithe teaghlaigh, nó an ''umuzi'', ina chuid lárnach de shaol sóisialta mhuintir na Suasaí. D'fhéadfadh roinnt foirgneamh a bheith i gceist leis, agus feidhm faoi leith ag gach ceann acu, amhail codladh, stóráil bia nó cruinnithe teaghlaigh. Bhí an t-imfhálú eallaigh, ar a dtugtar ''sibaya'', tábhachtach freisin, mar bhí baint ag eallach le saibhreas, le stádas sóisialta agus le nósanna traidisiúnta. Sa lá atá inniu ann, tá meascán d'fhoirgnimh thraidisiúnta agus de thithe nua-aimseartha le fáil i gceantair thuaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

== Geilleagar ==
Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Esuaitíní, agus tá dlúthcheangal aige le geilleagar na hAfraice Theas. Braitheann an tír go mór ar thrádáil réigiúnach, ar onnmhairí earraí agus ar ioncam ó [[Aontas Custaim na hAfraice Theas]] (SACU). Tá ról suntasach ag an earnáil seirbhísí, ag an tionsclaíocht agus ag an talmhaíocht i ngeilleagar na tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}&lt;/ref&gt;

Tá an talmhaíocht tábhachtach do shlite beatha cuid mhór den daonra, go háirithe i gceantair thuaithe. I measc na bpríomhbharra tá [[cána siúcra]], [[arbhar Indiach]] agus [[Cadás|cadás.]] Tá tábhacht ar leith ag baint le táirgeadh cána siúcra don tionscal próiseála bia agus do na honnmhairí. Bíonn tionchar ag triomaigh agus ag athruithe ar an aimsir ar tháirgeacht talmhaíochta na tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}&lt;/ref&gt;

Tá an tionsclaíocht ar cheann de phríomhcholúin an gheilleagair. I measc na dtionscal tábhachtach tá próiseáil siúcra, táirgeadh deochanna, déantúsaíocht teicstílí agus próiseáil táirgí talmhaíochta. Déantar cuid mhór de na hearraí a tháirgtear sa tír a onnmhairiú chuig margaí réigiúnacha, go háirithe chuig an Afraic Theas. Tá ról ag infheistíocht eachtrach i bhforbairt na hearnála tionsclaíche freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}&lt;/ref&gt;

Tá Esuaitíní ina ball d'Aontas Custaim na hAfraice Theas, in éineacht leis an Afraic Theas, leis an [[An Bhotsuáin|mBotsuáin]]

== Polaitíocht ==
Is monarcacht í Esuaitíní ina bhfuil ról lárnach ag an rí sa chóras polaitiúil. Tá an córas rialtais bunaithe ar an mbunreacht agus ar institiúidí traidisiúnta na tíre. Glacadh le bunreacht nua in 2005, a tháinig i bhfeidhm ar an 26 Iúil den bhliain sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eswatinilii.org/akn/sz/act/2005/1/eng@2005-07-26|teideal=Constitution of the Kingdom of Swaziland, 2005|foilsitheoir=Eswatini Legal Information Institute}}&lt;/ref&gt;

=== An mhonarcacht ===
Is é [[Mswati III]] rí Esuaitíní ó bhí 1986 ann. Is monarcacht oidhreachtúil í an tír, agus tá cumhachtaí feidhmiúcháin suntasacha ag an rí. Feidhmíonn sé mar [[Ceann Stáit|cheann stáit]] agus tá ról aige i gceapadh an [[Príomh-Aire|phríomh-aire]], na n-airí agus daoine eile a bhfuil poist thábhachtacha phoiblí acu. Tá baint ag an rí freisin le próiseas reachtaíochta na tíre. Tá áit lárnach ag an monarcacht i gcóras traidisiúnta rialachais mhuintir na Suasaí. Feidhmíonn ceannairí traidisiúnta agus taoisigh áitiúla taobh leis na hinstitiúidí stáit nua-aimseartha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://parliament.gov.sz/about/background/|teideal=Background|foilsitheoir=Parliament of the Kingdom of Eswatini}}&lt;/ref&gt;

=== An bunreacht ===
Is é bunreacht 2005 an dlí is airde sa tír. Foráiltear ann do thrí bhrainse rialtais: an feidhmeannas, an reachtas agus an breithiúnas. Leagtar amach ann freisin córas rialachais atá bunaithe ar na ''tinkhundla'', arb iad na haonaid gheografacha agus riaracháin a úsáidtear chun ionadaithe a roghnú agus chun cumhachtaí rialtais a dhílárú. Cé go n-aithníonn an bunreacht institiúidí daonlathacha agus rannpháirtíocht an phobail, tá cumhachtaí fairsinge ag an rí laistigh den chóras polaitiúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Constitution of the Kingdom of Swaziland Act, 2005|foilsitheoir=Government of Eswatini|url=https://www.elections.org.sz/2023/wp-content/uploads/2023/08/Constitution-of-Swaziland-2005.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260527123947/https://www.elections.org.sz/2023/wp-content/uploads/2023/08/Constitution-of-Swaziland-2005.pdf |date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt;

=== An pharlaimint ===
Tá dhá theach i bParlaimint Esuaitíní: an Seanad agus Teach na Tionóil. Tá an dá theach páirteach i bpróiseas reachtaíochta na tíre. Tá suas le 31 ball sa Seanad de réir an bhunreachta. Ceapann an rí 20 díobh, agus roghnaíonn Teach na Tionóil deichniúr eile. Tá suas le 76 ball i dTeach na Tionóil; toghtar cuid acu trí thoghcháin sna ceantair ''tinkhundla'', agus ceapann an rí cuid eile. Tá cumhachtaí bunreachtúla ag an rí maidir le tionól agus díscaoileadh na parlaiminte agus maidir le haontú le billí sula ndéantar dlí díobh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.sz/index.php/about-us-sp-15933109/governance/legislature|teideal=The Legislature|foilsitheoir=Government of Eswatini}}&lt;/ref&gt;

Úsáidtear córas ''tinkhundla'' i dtoghcháin pharlaiminteacha Esuaitíní. Tá an tír roinnte ina haonaid riaracháin agus toghcháin ar a dtugtar tinkhundla (uatha: inkhundla). Úsáidtear na haonaid sin chun ionadaithe a roghnú do Theach na Tionóil. Toghann vótálaithe ionadaithe dá gceantair, agus leagtar béim sa chóras ar iarrthóirí aonair seachas ar iomaíocht idir páirtithe polaitiúla i dtoghcháin pharlaiminteacha. Tá díospóireacht leanúnach sa tír agus go hidirnáisiúnta maidir le méid na rannpháirtíochta polaitiúla, ról na monarcachta agus na hathruithe atá á lorg ag lucht tacaíochta an daonlathais.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.un.org/|teideal=Na Náisiúin Aontaithe}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
{{Commons|Eswatini}}
* [http://www.gov.sz/ Láithreán Gréasáin an Rialtais]
* [https://www.thekingdomofeswatini.com/ Láithreán Gréasáin Oifigiúil Turasóireachta]
* [http://eswatininaturereserves.com/ Eswatini National Trust Commission] — tuairiscí cuimsitheacha ar stair, ar chultúr agus ar nádúr na tíre
* [http://www.biggameparks.org/ The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks] — leathanach faoi na trí pháirc ghéim
* [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eswatini/ Eswatini – CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231101755/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/wz.html |date=2018-12-31 }}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Comhlathas na Náisiún}}

{{síol-tír-af}}

{{DEFAULTSORT:Esuaitíní, Ríocht}}
[[Catagóir:Ríocht Esuaitíní| ]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|E]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]</text>
      <sha1>bakdxvrdn4y70sbtiul9ky18135j4md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceol traidisiúnta na hÉireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10295</id>
    <revision>
      <id>1332189</id>
      <parentid>1329175</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18155" sha1="blmr8zsz2jmb2f7rhkwjzsb152mz0l8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Séanra Ceoil}}

[[ Íomhá: Sean_Nos_Festival-www.TG4.ie-76807_66881_Cos_Cos.jpg |thumb|Fógra d’fhéile [[Sean-nós (amhránaíocht)|sean-nós]] ón bhliain [[2011]].]]
Tá an '''ceol traidisiúnta''' lárnach do [[cultúr|chultúr]] na [[Éire|hÉireann]]. Sa [[teach tábhairne]] is mó a thionóltar na seisiúin [[Ceol|cheoil]] agus de ghnáth cuirtear fáilte roimh gach aon [[ceoltóir|cheoltóir]]. 

Ceol [[damhsa|rince]], den chuid is mó, is ea ceol traidisiúnta na hÉireann ach sa lá atá inniu ann is minic a sheinntear é don lucht éisteachta amháin - gan [[Damhsa Gaelach|rinceoirí]] ar bith. Tá cineál éagsúla foinn le cloisteáil ach is fearr le ceoltóirí ríleanna agus poirt a sheinm. Is fearr ar féidir leo a gcumas a thaispeáint agus iad ag triall ar na túin siúd.

== Modhanna ==
[[File:Nash-session.jpg|thumb|Seisiún ceoil]]
Blianta ó shin ní raibh aon nótaí ceoil ann toisc go seinntear gach rud de glan mheabhair. Ní raibh na ceoltóirí in ann nótaí a léamh san am atá caite, áfach sa lá atá inniu ann is féidir nótaí do na hamhráin a fháil má bhfreastlaíonn tú ar ghrúpa ceoil nó is féidir nótaí a fháil ar an idirlíon freisin. 

== Uirlisí úsáidte do cheol traidisiúnta na hÉireann ==
Baintear úsáid as réimse leathan uirlisí chun ceol traidisiúnta a sheinm. 

=== An Fheadóg Stáin ===
{{main|Feadóg stáin}}
Is uirlis bheag í seo inarbh fhéidir na hamhráin a sheinm go glórmhór cé go bhfuil sé beag.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.liveabout.com/instruments-used-in-traditional-irish-music-3552966|teideal=Instruments in a Traditional Irish Music Group|údar=Megan Romer|language=en|work=LiveAbout|dátarochtana=2020-02-17|archivedate=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217233437/https://www.liveabout.com/instruments-used-in-traditional-irish-music-3552966}}&lt;/ref&gt;

=== An fheadóg mhór (feadóg adhmad) ===
Is uirlis í atá níos mó ná an fheadóg stáin ach cloiseann na nótaí níos ísle toisc go bhfuil an uirlis níos mó ná an fheadóg stáin. Tháinig an fheadóg stáin agus an fheadóg mhór chun cinn sa luath 18ú haois.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== An bainseó ===
{{main|Bainseó}}
Is uirlis í ina bhfuil corp saghas mór aige agus go bhfuil muineál an uirlis thanaí. De ghnáth tá ceithre shreang ar an uirlis seo ach is féidir cúig nó sé shreang a chur uirthi freisin.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irelandbeforeyoudie.com/10-iconic-instruments-used-in-traditional-irish-music/|teideal=10 ICONIC instruments used in traditional Irish music|údar=Paris Donnatella Callan|dáta=2019-08-29|language=en-GB|work=Ireland Before You Die|dátarochtana=2020-02-17}}&lt;/ref&gt;

=== Na píopaí uillinne agus mála ===
{{main|Píb mhála}}
Tháinig na píopaí uillinne chun cinn timpeall an 18ú agus an 19ú haois. Ní fheictear iad in a lán grúpaí cheoil ach is páirt den cheol traidisiúnta iad.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Íomhá:Bodhran01.jpg|mion|Bodhrán le cipín in aice leis.]]

=== An bodhrán ===
Is uirlis í a bhfuil comónta go leor i ngrúpaí cheoil sa lá atá inniu. Is uirlis déanta as adhmad í. Coimeádann an t-amhránaí a [[bodhrán|bhodhrán]] i lámh amháin agus úsáideann sé a chipín chun clúdach an bodhrán a bhualadh leis a lámh eile. Cruthaíonn sé rithim agus seinneann na hamhránaithe eile sa ghrúpa leis.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Cláirseach ===
Bíonn idir 14 - 17 sreang ar [[Cláirseach|chláirseach]]. Ní fheictear an chláirseach go minic á seinm i ngrúpaí cheol. Seinntear iad ar a haonar de ghnáth. Ach, is féidir cláirseach a sheinm toisc go bhfuil sé á sheinm sa ghrúpa '[[The Chieftains]]' &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== An giotár ===
Is uirlis í seo ina bhfuil sé shreang aige. Tugann [[giotár]] tacaíocht don tiúin tríd cordaí a sheinm ach is féidir an tséis a sheinm freisin. 

=== An fhidil ===
Tá an fhidil an - chomónta ag seisiúin cheoil. Tá ceithre shreang ar an uirlis. Don chuid is mó is í an fhidil a sheinntear sa teach tábhairní ag na seisiúin cheoil. Tháinig an fhidil chun cinn sa 16ú aois agus is mar cheannaire í an fhidil sna séisiúin cheoil mar leanann an grúpa an fhidil de ghnáth.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Stíl an cheoil ==
De ghnáth bíonn stíl áirithe ag baint le hamhráin a bhaineann le ceol traidisiúnta na hÉireann. Bíonn na hamhráin briste síos in dhá pháirt. Seinntear an chéad chuid (Part A) agus an dara páirt (Part B) agus seinntear an dá chuid faoi dhó. Bíonn foirm AABB ag baint leis na hamhráin traidisiúnta agus seinneann na ceoltóirí an fhoirm trí huaire. Ciallaíonn sin go seinntear an t-amhrán mar AABB, AABB, AABB.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Irish fiddle book : the art of traditional fiddle-playing|url=http://worldcat.org/oclc/474798885|publisher=Ossian Publications|date=2001|oclc=474798885|author=Cranitch, Matt}}&lt;/ref&gt; Bíonn foirm dhifriúil ag baint leis na réimsí éagsúla amhráin atá ann. 

Is féidir [[Cornphíopa|cornphiopa]] (amchomhartha 4/4), [[Polca|polcaí]] (amchomhartha 2/4), [[Port (ceol)|poirt]] (amchomhartha 12/8), port luascadh (amchomhartha 9/8), port dúbailte (amchomhartha 6/8) agus foinn a sheinm ina mbíonn foirm difriúla acu agus bíonn na hamchomharthaí difriúla ag baint leo freisin.

== Ceoltóirí agus grúpaí ==
Bhí clú agus cáil bainte amach ar feadh na mblianta ag ''[[The Chieftains]]'', grúpa a chloíonn leis an bhfíor traidisiún ach atá ag éirí aosta anois. 

Tá ceoltóirí nua-aimseartha cosúil leis an sáramhránaí, [[Liam Ó Maonlaí]], ag taiscéal a gceird agus go nádúrtha tá tionchar mór orthu ón bpopcheol agus ceol tíre ó thíortha eile. Grúpaí eile mór le rá is ea ''[[Clannad]]'', ''[[Dervish]]'' agus ''[[Kíla]]''. Ceoltóirí eile clúiteacha is iad [[Máire Ní Bhraonáin|Máire Brennan]] agus [[Altan]].

Grúpa eile a bhfuil clú agus cáil bainte lena hainm ná 'Fusion Fighters'. Is grúpa ceoil iad a théann ag taistil timpeall an domhain. Bíonn siad ag iarraidh teachtaireachtaí faoin lá inniu (agus chun tacaíocht a thabhairt do dhaoine agus chun daoine a chur ar eolas faoi fhadhbanna an lae inniu) a chur chun cinn. Cuireann siad taispeantasaí agus ceolchoirm ar siúl do dhaoine ar fud an domhain. Tá breis is caoga rinceoirí proifisiúnta acu, chomh maith leis níos mó ná fiche ceoltóirí a sheinneann ceol traidisiúnta dóibh agus na céadta scoláire á n-obair leo ar fud an domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.fusionfightersdance.com/fusion-fighters.html|teideal=Fusion Fighters About|language=en|work=FUSION FIGHTERS|dátarochtana=2020-02-16}}&lt;/ref&gt;   

Ceoltóir eile a sheinneann ceol traidisiúnta a bhfuil clú agus cáil lena n-ainmneacha ná Sharon Shannon, Deasún ó Donghaile (Dezi Donnelly) agus Séamus Mac Giolla Mhuire (Jim Murray). Seinneann Dezi an fhidil agus seinneann Jim Murray an giotár. Sheinn siad amhráin lena chéile ag ceolchoirm 'Celtic Connections' sa bhliain 2011.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/search?q=dezi+donnelly+jim+murray&amp;sa_f=search-product&amp;scope=|teideal=BBC - Search results for dezi donnelly jim murray|language=en-GB|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-02-16}}&lt;/ref&gt; Seinneann Sharon Shannon an bhosca ceoil agus sheinn sí ag an gceolchoirm 'Celtic Connections' i 2011 freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p00k4kn6|teideal=BBC ALBA - Cuirm @ Celtic, 2011, Sharon Shannon, Cuirm @ Celtic: 2011 - Sharon Shannon|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2020-02-16}}&lt;/ref&gt; 

Tá Sharon Shannon á seinm cheolchoirmeacha in Éirinn, Ceanada agus Stáit Aontaithe Mheiriceá i mbliana agus i 2021.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://sharonshannon.com/tour/|teideal=Tour Dates SharonShannon.com|language=en-US|dátarochtana=2020-02-16}}&lt;/ref&gt;

Chomh maith leis ceol traidisiúnta a sheinm tá go leor amhránaí ann a bhfuil cáil acu tríd an stíl 'Sean-Nós' a chanadh. Is féidir [[Nioclás Tóibín (amhránaí)|Nioclás Toibin]] (Gael Linn) an stíl Sean-Nós Cúige Mumhain a chanadh. Is féidir Eibhlís Ní Shuilleabháin an stíl a chanadh freisin. 

== Amhráin ar an sean-nós ==
Is amhráin iad gan tionlacann don chuid is mó ach seinntear uirlis cheoil leis uaireanta. Canann amhránaí agus iad ag cur gearradh, rollaí agus aon sórt ornádaíocht ann. Bíonn an t-amhránaí ag canadh faoi eachtra a tharla agus ag insint scéal faoi. Canann na hamhránaithe ar théama áirithe freisin ar nós, grá, bás nó rudaí mar sin de.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishmusicdaily.com/blog/singing-in-irish-the-sean-nos-tradition|teideal=Singing in Irish – The Sean-nós tradition|údar=Guest writer|dáta=2011-04-28|language=en-US|work=Irish Music Daily|dátarochtana=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216201237/https://www.irishmusicdaily.com/blog/singing-in-irish-the-sean-nos-tradition|archivedate=2020-02-16}}&lt;/ref&gt; 

=== Réigiúin sean nós agus stíl ===
Cantar Sean-Nós ar fud na hÉireann ach is iad Cúige Mumhan, Conamara agus Dún na nGall na príomháiteanna a bhfeictear an Sean-Nós. is féidir liosta ainmneacha a fháil  do na daoine gur féidir leo an stíl Sean-Nós a chanadh ar comhaltas.ie freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhaltas.ie/music/treoir/detail/amhranaiocht_ar_an_sean_nos/|teideal=Comhaltas: Amhranaiocht ar an Sean-nos|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2020-02-17|archivedate=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217143026/https://comhaltas.ie/music/treoir/detail/amhranaiocht_ar_an_sean_nos/}}&lt;/ref&gt;  

===Cúige Mumhan===
An saghas stíl a bhaineann leis an Sean-Nós i g[[Cúige Mumhan]] ná go mbíonn an - chuid srónaíl agus gearradh in Iarthar Corcaigh agus i gContae Chiarraí. Bíonn stíl an - miollosmach ag baint leis an stíl a bhfaightear in Iarthar Chontae Phort Láirge.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://leavingcertmusic.weebly.com/sean-noacutes-singing.html|teideal=Sean Nós Singing|language=en|work=Leaving Cert Music|dátarochtana=2020-02-16}}&lt;/ref&gt; Is féidir [[Nioclás Tóibín (amhránaí)|Nioclás Toibin]] (Gael Linn) an stíl ar an Sean-Nós Cúige Mumhain a chanadh. Is féidir Eibhlís Ní Shuilleabháin an stíl a chanadh freisin. 

===Cúige Uladh===
Is í [[Contae Dhún na nGall]] an phríomháit a bhfaightear amhráin ar an Sean-Nós i g[[Cúige Uladh]]. An stíl a bhaineann leo ná go bhfuil stíl miollosmach atá níos simplí ná an stíl a bhfaightear i gCo. Corcaigh agus Ciarraí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Is féidir le Gearóidín Breathnach an stíl Sean- Nós Co. Dún na nGall a chanadh agus bhí Paddy Tunney ábalta an stíl seo a chanadh freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhaltas.ie/music/treoir/detail/amhranaiocht_ar_an_sean_nos/|teideal=Comhaltas: Amhranaiocht ar an Sean-nos|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2020-02-17|archivedate=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217143026/https://comhaltas.ie/music/treoir/detail/amhranaiocht_ar_an_sean_nos/}}&lt;/ref&gt; 

===Cúige Chonnacht===
Is i g[[Conamara]] ina bhfuil an stíl is láidre Sean-Nós ann. Baineann siad úsáid as an - chuid ornádaíocht sa stíl seo. Baintear úsáid as an - chuid srónaíl gearradh rollaí agus mar sin de sa stíl seo.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Daoine gur féidir leo an stíl seo a chanadh ná [[Darach Ó Catháin]] agus Máire Nic Dhonnachadha. 

== Féilte cheoil ==
Bíonn go leor comórtais agus féilte cheoil ar siúl in Éirinn a léiríonn na réimsí leathan ceol traidisiúnta atá ann agus an réimse leathan ceoltóirí traidisiúnta agus ceoltóirí nua - aimseartha a thaispeánann a gcuid snas atá acu ar an gceol traidisiúnta.

=== An Fhleadh Cheoil in Éirinn ===
Tá [[An Fhleadh Cheoil|fleadh cheoil na hÉireann]] ar siúl i [[An Muileann gCearr|Muileann gCearr Co. na hIarmhí]] i mbliana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://fleadhcheoil.ie/event/fleadh-cheoil-launch/|teideal=Fleadh Cheoil na hÉireann 2020|dáta=2019-09-27|language=en-US|work=Fleadh Cheoil|dátarochtana=2020-02-16|archivedate=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216172806/https://fleadhcheoil.ie/event/fleadh-cheoil-launch/}}&lt;/ref&gt; Tá an comórtas á thosú ar an dara lá Lúnasa agus á chríochnú ar an naoú lá Lúnasa (2 - 9 Lúnasa). Téann na mílte duine go dtí [[an Fhleadh Cheoil|an bhFleadh Cheoil]] chuile bhliain. Ní chaithfidh daoine uirlis a sheinm chun taisteal ar an bhFleadh, ach is féidir leo a huirlis cheoil a thabhairt leo má bhí siad ag iarraidh cúpla tiúin a sheinm. Cuireann an Fhleadh fáilte roimh aon duine gur mhaith leo taistil ar an bhFleadh agus is cuma cén aois a bhfuil siad, tá fáilte rompu. De ghnáth déanann [[TG4]] taifead ar an bhFleadh agus cuireann siad an comórtas ar fáil do dhaoine sa bhaile nach raibh in ann a bheith an ag an bhFleadh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://fleadh.tv/|teideal=Fleadh.tv|language=en-US|work=Fleadh.tv|dátarochtana=2020-02-16|archivedate=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216172805/https://fleadh.tv/}}&lt;/ref&gt; 

De ghnáth bíonn an Fhleadh ar siúl in áit áirithe ar feadh dhá bhliain agus ansin bíonn sé ar siúl in áit éagann eile ar feadh dhá bhliain srl. Anuraidh, b'í [[Droichead Átha|an Droichead Átha]] láithreán don Fhleadh agus an bhliain roimhe sin b'í Co. an Chláir an áit ina raibh an Fhleadh i 2017.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://clarechampion.ie/fleadh-to-return-to-ennis-in-2017/|teideal=Fleadh to return to Ennis in 2017|dáta=2016-03-21|language=en-GB|work=The Clare Champion|dátarochtana=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216214431/https://clarechampion.ie/fleadh-to-return-to-ennis-in-2017/|archivedate=2020-02-16}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Kennedy's Kitchen - Michigan Irish Fest.JPG|mion|Féile do cheoil traidisiúnta na hÉireann i SAM]]

=== An Fhleadh Cheoil lasmuigh d'Éirinn  ===
Bíonn an Fhleadh Cheoil ar siúl lasmuigh d'Éirinn chomh maith. Bíonn comórtas agus féilte ar siúl i Sasana freisin. Tá Coimisiúin Ceoltais don Réigiúin Lárthíre i gceannas ar an gcomórtas Fleadh a chur ar siúl do dhaoine atá ina gceantair. Bíonn féile cheoil ar siúl i Meiriceá Thuaidh freisin chun léiriú a dhéanamh ar an gceol traidisiúnta ó Éirinn. Bíonn daoine ag insint finscéalta agus agus canadh amhráin Sean-Nós ag an bhféile freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://michiganirish.org/at-the-fest/|teideal=At the Fest|language=en-US|work=Michigan Irish Music Festival|dátarochtana=2020-02-16|archivedate=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216201240/https://michiganirish.org/at-the-fest/}}&lt;/ref&gt;

== Foghlaim an cheoil traidisiúnta ==
Tá go leor grúpaí cheoil ann a mhúineann ceol traidisiúnta do dhaoine a bhfuil fonn orthu uirlisí a fhoghlaim. Is í 'Craobh Sheán Tracey [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann|CCÉ]]' (CCÉ = Comhaltas Ceoltóirí Éireann) ceann do na grúpaí sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.seantreacycce.com/|teideal=Seán Treacy CCÉ|language=en-US|work=Seán Treacy CCÉ|dátarochtana=2020-02-17}}&lt;/ref&gt; Tá an grúpa seo lonnaithe i gContae Bhaile Átha Cliath. Cuireann siad ranganna ceoil traidisiúnta, ranganna rince agus ranganna canadh ar siúl d'aon duine go maith leo freastal ar na ranganna. Is féidir le haon duine ar aon aois freastal ar na ranganna sin freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.seantreacycce.com/the-branch|teideal=What we do|language=en-US|work=Seán Treacy CCÉ|dátarochtana=2020-02-17}}&lt;/ref&gt;

Tá [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]] i gceannas ar a lán áiteanna ar fud na tíre agus ar fud an domhain agus cuireann siad a lán ócáidí ar siúl do dhaoine atá chun dul ann agus breathnú agus éist leis ceol traidisiúnta. Eagraíonn siad roinnt ceolchoirm ar fud na tíre ina gcuireann siad ceol traidisiúnta, rince Gaelach agus canadh ar siúl do dhaoine gur mhian leo freastail iontu. I m[[Baile Átha Cliath]] tá níos mó ná sé ghrúpa dhéag ann a bhfuil suim acu sa cheol traidisiúnta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhaltas.ie/locations/|teideal=Comhaltas Globally Promotes Traditional Irish Music Dance Culture - View Our Locations|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2020-02-17}}&lt;/ref&gt;

I gCúige Chonnacht tá níos mó ná cúig ghrúpa is fiche ann i gContae na Gaillimhe agus tá níos mó ann sna Contaetha eile chomh maith.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhaltas.ie/locations/|teideal=Comhaltas Globally Promotes Traditional Irish Music Dance Culture - View Our Locations|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2020-02-17}}&lt;/ref&gt; 

I gCúige Mumhan tá a lán áiteanna ann chun an cheoil traidisiúnta a fhoghlaim agus a sheinm freisin. Tá breis is ceithre ghrúpa is fiche ann i gCo. Chiarraí agus go leor áiteanna éagsúla ann i gCo. Corcaigh, Port Láirge,Luinmigh agus i gCo. an Chláir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhaltas.ie/locations/|teideal=Comhaltas Globally Promotes Traditional Irish Music Dance Culture - View Our Locations|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2020-02-17}}&lt;/ref&gt;

Mura bhfuil cónaí ort in Éirinn, tá áiteanna éagsúla ar fáil do dhaoine freisin chun a cheoil traidisiúnta a sheinm. Cuireann [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]] áiteanna ar fáil do dhaoine i [[Meiriceá Thuaidh]], i g[[Ceanada]], san [[An Astráil|Astráil]] agus i gcúpla tíortha i [[Meiriceá Theas]] agus áiteanna éagsúla san [[An Eoraip|Eoraip]] freisin. Is féidir freastal ar ranganna ann chun do cheoil a fheabhsú nó chun an cheoil traidisiúnta a fhoghlaim. Cuireann [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann|CCÉ]] roinnt féile ar siúl chomh maith agus is féidir le haon duine dul ann/

== Féach freisin ==
* [[Damhsa Gaelach]]
* [[Canúintí Ceoil]], clár [[TG4]]
* [[Amhráin is Ansa Liom]], clár [[TG4]]
* [[Ceol na nOileán]], clár [[TG4]]
* [[:Catagóir:Amhráin Éireannacha]]
* [[:Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]
* [[:Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]]
* [[:Catagóir:Uirlisí ceoil]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Ceol traidisiúnta na hÉireann| ]]
[[Catagóir:Ceol traidisiúnta]]
[[Catagóir:Ealaín na ndaoine]]</text>
      <sha1>blmr8zsz2jmb2f7rhkwjzsb152mz0l8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shane MacGowan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10297</id>
    <revision>
      <id>1332460</id>
      <parentid>1310281</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13729" sha1="hfpfx0rfieb37e531givgtx4o4gbwbs" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ceoltóir]] agus [[amhránaí]] de shliocht Éireannach ba ea '''Shane Patrick Lysaght MacGowan ('''[[25 Nollaig]] [[1957]] i Kent - [[30 Samhain]] [[2023]]). 

Bhain sé cáil amach ar dtú sna [[1980idí]] mar phríomhamhránaí an bhanna ceoil The Pogues. Ba sa bhliain 1982 i Londain a tháinig na Pogues le chéile agus aithníodh  MacGowan mar dhuine de na liriceoirí ba chumasaí riamh i réimse an cheoil chomhaimseartha.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-amhránaí mór le rá Shane MacGowan tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1130/1419378-an-t-amhranai-mor-le-ra-shane-macgowan-tar-eis-bhais/|date=2023-11-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-by-president-higgins-on-the-death-of-shane-macgowan|teideal=Death of Shane MacGowan / Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|dáta=30 Samhain 2023|language=ga-IE|work=president.ie|dátarochtana=2023-11-30}}&lt;/ref&gt;

An stíl cheoil a bhíodh aige ná meascán idir [[ceol traidisiúnta na hÉireann]] agus an [[punc-rac]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/gra-don-gceol/|teideal=Grá don gceol? An 'rogha' ó na lipéidí inniu|údar=Micheál Mac an Bheatha|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-12-16}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; B’iad liricí tnúthánacha, spleodracha MacGowan agus an cleamhnas a dheineadar idir an punc agus ceol traidisiúnta na hÉireann ba mhó a thuill cáil do na Pogues. Thuill MacGowan aitheantas thar aon ní eile as a chumas diamhair mar chumadóir amhrán.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/shane-macgowan-amhranai-the-pogues-agus-duine-de-sharchumadoiri-amhran-an-fichiu-haois-ar-shli-na-firinne/|teideal=Shane MacGowan, amhránaí The Pogues agus duine de shárchumadóirí amhrán an fichiú haois, ar shlí na fírinne|dáta=2023-11-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-11-30}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:The Pogues 1.jpg|220x220px|thumb|Shane MacGowan agus [[The Pogues]] sa bhliain [[2006]].|clé]]
== Saol ==
Rugadh MacGowan ar Lá Nollag, [[25 Nollaig]] [[1957]], i d[[Tunbridge Wells]], [[Kent]], [[Sasana]]. 
[[Íomhá:ShaneMacGowan.jpg|clé|mion|2006]]
Ba as Baile Átha Cliath a athair agus Tiobradach a bhí ina mháthair.

Tógadh é ar dtús ar an [[an tAonach|Aonach]], i g[[Contae Thiobraid Árann]]. Bhí sé sáite ansin sa cheol, sa stair agus sa [[Poblachtánachas in Éirinn|phoblachtánachas]]. Dúirt sé gur fhoghlaim sé amhrán amháin gach aon lá ó mhuintir a mháthar agus gur seasta ar bhord na cistine agus é trí bliana d’aois a bhí sé nuair a thug sé a chéad taispeántas poiblí mar amhránaí.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

D'fhill MacGowan go Sasana in aois ''sé'' bliana dó. Dála mórán de na carachtair ina chuid amhrán, éan corr ab ea é go minic i Sasana agus é idir dhá shaol agus idir dhá chultúr. 

Tugadh scoláireacht dó le freastal ar scoil mór le rá in Westminster. Ach tugadh bata agus bóthar dó agus é sa dara bliain as drugaí a bheith ina sheilbh aige, léiriú ar an saol gan ord ná eagar a bheadh roimhe.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Ba mar Shane O’Hooligan a chuir daoine aithne air i saol an phunc i Londain sna 1970idí. I 1977, agus in aois 18 bliain dó, bhunaigh MacGowan an banna ceoil punc The Nips in éindí lena chailín Shanne Bradley.[[Íomhá:Shane MacGowan 2008.jpg|clé|mion|2008 ag Féile Hal Willner, Rogue’s Gallery. Pirate Ballads, Sea Songs and Chanteys. Analog  ]]
=== 1980idí ===
Bhain sé an-iomrá amach sna 1980idí lena bhanna [[The Pogues]], mar amhránaí.  

Nuair a scoir na Nips in 1982, bhunaigh MacGowan, James Fearnley, Peter ‘Spider’ Stacey agus Jem Finer banna nua, Pogue Mahone, a chuir rompu nasc a dhéanamh idir an punc agus ceol traidisiúnta na hÉireann.

Athraíodh ainm an ghrúpa go dtí The Pogues dhá bhliain ina dhiaidh sin, agus bhain MacGowan an-iomrá amach sna 1980idí lena bhanna. D’athraigh banna nua MacGowan a n-ainm go dtí na Pogues ar chúiseanna éagsúla, ina measc an doicheall a bhí ag lucht cinsireachta an BBC roimh Pogue Mahone nuair a cuireadh ar a súile dóibh an bhrí a bhí le Póg Mo Thóin.[[Íomhá:Shane.macgowan.moscow.jpg|clé|mion|Milk club, [[Moscó]], 29.08.2010 leis na Pogues]]Is é ''Red Roses for Me'' an chéad albam a chuir na Pogues amach, a tháinig amach i 1984, agus bhí amhráin mar ''Dark Streets of London'', ''Waxie's Dargle'' agus ''Boys from the County Hell'' i measc na n-amhrán a bhioraigh cluasa agus a mheall lucht leanúna, go háirithe Éireannaigh óga i Sasana.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Fuair na Pogues ardmholadh as a seónna beo fíochmhara agus bhí cur i láthair spleodrach ag MacGowan ar stáitse, beag beann ar éinne. D’iompaigh sé an ‘Ceol Gaelach’ a bhí i réim i dtithe tábhairne Londan san 1980idí bunoscionn ar fad. Chuir sé séala an phuncracaire ar an gceol sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bhi-draiocht-agus-tiomaint-ar-leith-ag-baint-le-shane-macgowan/|teideal=Bhí draíocht agus tiomáint ar leith ag baint le Shane MacGowan|údar=Seosaimhín Ní Bheaglaoich|dáta=5 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-07}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Shane macgowan.jpg|clé|mion|2011]]
Bhí tuilleadh amhrán leis ar an dara halbam ''Rum Sodomy &amp; the Lash'',  a tháinig amach i 1985, a raibh an-tóir air ar fud an domhain, go háirithe ar an leagan de ''Dirty Old Town'' a eisíodh mar shingil.

Bhí an pobal an-tógtha freisin leis an mbailéad Raibiléiseach ''The Irish Rover'' a thaifead sé leis na [[The Dubliners|Dubliners]] i 1987.

Tháinig an albam, ''If I Should Fall From Grace With God'', amach i 1988.[[Íomhá:The Popes, photo (cropped) by Phil Polgaze.gif|clé|mion|Shane MacGowan agus The Popes, sna 1990idí]]

Ba é MacGowan a scríobh an chuid is mó de na hamhráin a thaifead na Pogues sa ré sin agus ceann dá aistí, ''Fairytale of New York'', tá sé ar cheann de na hamhráin Nollag is aitheanta sa phopcheol.  In 1987, cuireadh geall leis nach bhféadfadh sé amhrán Nollag a scríobh agus d'fhreagair sé an dúshlán gan stró le ''Fairytale of New York'' a thaifead sé i gcomhghléas le [[Kirsty MacColl]] – iníon le [[Ewan MacColl]], an té a scríobh ''Dirty Old Town''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ar na hamhráin eile is mó a mheall lucht éisteachta agus lucht critice, bhí  ‘''The Sick Bed of .Cuchulainn''’, ‘''Sally MacLennane''’, ‘''The Body of an American''’, agus  ‘''The Broad Majestic Shannon''’ ‘''If I Should Fall From Grace With God''’.

=== 1990idí ===
Ba é ''Hell’s Ditch'', a eisíodh i 1990, a gcúigiú halbam agus an ceann deireanach ag na Pogues le MacGowan.

Tugtha don ól, caitheadh amach as an mbanna é in 1991. Chuir an banna cúig albam amach sular scar siad ón amhránaí.

Ansin bhain MacGowan cáil amach mar phríomhamhránaí lena bhanna féin, The Popes. Bhog MacGowan go dtí Tiobraid Árann, agus cuireadh dhá albam amach, ''The Snake'' and ''The Crock of Gold'', a raibh macallaí go leor orthu ó ré órga an amhránaí.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tháinig na Pogues agus MacGowan le chéile arís in 2001 agus lean siad orthu go dtí 2014.

=== Pearsanta ===
Bhí míchlú áirithe ar MacGowan le linn a shaoil, mar gheall ar a iompar agus de bharr go raibh sé tugtha don ól agus drugaí.  

Rugadh mac dó in 1991.

Bhris MacGowan a [[Peilbheas|pheilbheas]]  sa bhliain 2015 agus bhí sé ag brath ar chathaoir rothaí ó shin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sussexlive.co.uk/news/sussex-news/pogues-singer-shane-macgowans-quiet-7921506|teideal=The quiet life of Shane McGowan who hated living in 'terrible' Brighton|údar=Jasmine Carey|dáta=2022-12-12|language=en|work=Sussex Live|dátarochtana=2023-11-30}}&lt;/ref&gt;

Bhí cúpla mí caite ag Shane MacGowan in [[Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann|Ospidéal Naomh Uinseann]] i mBaile Átha Cliath le linn 2023. Ní raibh ach seachtain caite ó scaoileadh amach as an ospidéal ém nuair a bhásaigh sé ar [[30 Samhain]] [[2023]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-amhránaí mór le rá Shane MacGowan tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1130/1419378-an-t-amhranai-mor-le-ra-shane-macgowan-tar-eis-bhais/|date=2023-11-30|language=ga}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/shane-macgowans-cause-death-days-31566139|teideal=Shane MacGowan's cause of death after The Pogues star discharged from hospital|údar=Emma Dooney|dáta=2023-11-30|language=en|work=The Mirror|dátarochtana=2023-11-30}}&lt;/ref&gt; Bhí sé 65 bliain d'aois agus bhí sé tinn le hatha fhada. Fuair sé bás le hadhairt ina bhaile féin agus bhí a bhean chéile Victoria Mary Clarke agus a theaghlach lena thaobh nuair a shíothlaigh sé.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhuail [[einceifealaíteas víreasach]] MacGowan in 2022.
[[Íomhá:Boy from the County Hell by Brian Whelan.jpg|clé|mion|449x449px|Scigphictiúr 'Boy from the County Hell' le Brian Whelan, sna 2000idí]]

==== Torramh ====
San [[An tAonach|Aonach]] i gcontae Thiobraid Árann 8 Nollaig 2023 a dúradh aifreann sochraide Shane MacGowan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-tu-ar-laoch-ar-ngile-mear-omos-tugtha-do-shane-macgowan-ag-a-aifreann-sochraide-san-aonach/|teideal=‘Is tú ár laoch, ár ngile mear’ – ómós tugtha do Shane MacGowan ag a aifreann sochraide san Aonach|dáta=2023-12-08|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-10}}&lt;/ref&gt;  Sular tugadh a chorp ann, chuaigh an tsochraid trí lár dheisceart Bhaile Átha Cliath le deis a thabhairt do dhaoine a mbeannacht a chur lena anam.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sochraid Shane MacGowan: 'ceannródaí nár ghlac le gnásanna'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1208/1420874-sochraid-shane-macgowan-ceannrodai-nar-ghlac-le-gnais/|date=2023-12-08|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Chomh maith le pobal an cheoil a thug gean dó, bhí maithe agus móruaisle shaol na siamsaíochta agus an tsaoil phoiblí ag a shochraid.

Créamadh MacGowan i ndiaidh an Aifrinn Éagnairce agus scaipeadh a chuid luaithrigh sa [[An tSionainn|tSionainn]] 

== Gaeilge ==
Cuireadh [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ar chuid de na hamhráin is mó ag na Pogues.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/buinneach-ort-a-pheistinni-fiu-mo-chac-thu-a-bheistin-nollaig-shona-mo-thoin-gaeilge-curtha-ar-na-pogues-dimram/|teideal=‘Buinneach ort a phéistín/Ní fiú mo chac thú a bhéistín’/Nollaig Shona mo thóin!’ – Gaeilge curtha ar na Pogues|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-12-16}}&lt;/ref&gt;

B’iad [[Liam Ó Muirthile]] agus [[Gabriel Rosenstock]] a chuir Gaeilge ar liricí amhráin ar nós ''A Rainy Night in Soho'', agus ''A Fairytale of New York''.

Is iad an t-amhránaí agus an file [[Marcus Mac Conghail]], agus an banna ceoil Feirsteach, The Pogoes, a chas den chéad uair ar stáitse na leaganacha seo de na hamhráin cháiliúla.

== Oidhreacht ==
Bhí MacGowan sa Táin le fada mar gheall ar a chuid liricí tnúthánacha spleodracha atá lán le híomhánna gléineacha, carachtair bheoga, fiántas agus filíocht. Dúirt an tUachtarán [[Mícheál D. Ó hUigínn|Micheál D. Ó hUiginn]] faoi gur “Cheangail a chuid focal na hÉireannaigh ar fud na cruinne lena gcultúr agus lena stair, ag cuimsiú an oiread sin mothúcháin dhaonna ar na bealaí is fileata.”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-by-president-higgins-on-the-death-of-shane-macgowan|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2023-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/2-nollaig-2023-ard-mhacha/id1525428808?i=1000637285502|teideal=‎Nuacht Mhall: (Ard Mhacha)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=2 Nollaig 2023|language=en-CA|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-03}}&lt;/ref&gt; 

Bhí cuid de mháistrí eile a cheirde, ina measc [[Bob Dylan]], [[Nick Cave]] agus [[Bruce Springsteen]], faoi gheasa ag a ghlór garbh suaithinseach agus ag na buanna ar fad a léirigh sé ina shaothar, saothar a tharraing as tobar na litríochta, na staire, na miotaseolaíochta, an chreidimh agus scéal na n-imirceach as Éireann. Dúirt Bruce Springsteen faoi MacGowan in 2020, : “Creidim go láidir go mbeidh dearmad déanta ar ár bhformhór faoi cheann 100 bliain eile ach go mbeidh cuimhne i gcónaí ar cheol Shane agus go mbeidh daoine fós á chanadh. Tá sé go domhain sa nádúr ann – sin mar atá.”&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Sa scannán faisnéise a rinne Julien Temple faoi, ''Crock of Gold'', mhaígh MacGowan go magúil gur chuir Dia (arbh Éireannach é, a dúirt an t-amhránaí) ar an saol seo é le ceol na hÉireann a tharrtháil. Tá tionchar an scríbhneora [[Brendan Behan]] le cloisteáil uaireanta ina chuid oibre.

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.shanemacgowan.com Suíomh oifigiúil Shane MacGowan]
* [https://web.archive.org/web/20110101094827/http://www.pogues.com/ Suíomh oifigiúil The Pogues]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:MacGowan, Shane}}
[[Catagóir:Punc|MacGowan, Shane]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann|MacGowan, Shane]]
[[Catagóir:Daoine as Londain|MacGowan, Shane]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957|MacGowan, Shane]]
[[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]]
[[Catagóir:Básanna in 2023]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Amhránaithe popcheoil]]</text>
      <sha1>hfpfx0rfieb37e531givgtx4o4gbwbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shelbourne Football Club</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10493</id>
    <revision>
      <id>1332461</id>
      <parentid>1314428</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20706" sha1="gm0qe4j4opv1pax0amffpnangnokb4z" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta
| nom = Shelbourne
| image = Shels logo sml.gif
| nom_original = Shelbourne Football Club
| alies = ''Shels'', ''The Reds'' ''The Shirts'' ''The Dockers'' 
| colors      = {{color box|red}} {{color box|white}} [[dearg]], [[bán]]
| data_fundacio = 1895 |
| lliga = [[League of Ireland|Sraith na hÉireann]]
| equipament={{Trealamh spóirt il
| pattern_la1 = _shelbourne22h
| pattern_b1 = _shelbourne22h
| pattern_ra1 = _shelbourne22h
| pattern_sh1 = _shelbourne22h
| pattern_so1 = _shelbourne22h
| leftarm1 = FF0000
| body1 = FF0000
| rightarm1 = FF0000
| shorts1 = C60000
| socks1 = C60000
| pattern_la2 = _shelbourne22a
| pattern_b2 = _shelbourne22a
| pattern_ra2 = _shelbourne22a
| leftarm2 = 
| body2 = 
| rightarm2 = 
| pattern_sh2 = _shelbourne22a
| pattern_so2 = _shelbourne22a
| shorts2 = _shelbourne22a
| socks2 = _shelbourne22a
}}
}}

Is cumann sacar é '''Shelbourne Football Club''' ([[Gaeilge]]: ''Cumann Peile {{sic|Shíol B|hroin|hide=y}}'') atá suite i n[[Droim Conrach]], [[Baile Átha Cliath]], [[Poblacht na hÉireann|Éire]]. Tá Shelbourne ag imirt sa chéad roinn i sraithe na hÉireann. [[League of Ireland First Division]] Is é Ian Morris an bainisteoir don chlub. Imríonn Shelbourne i [[Páirc na Tulcha|bpáirc na Tulcha.]]  Leasainmneacha ag an gclub ná The reds, the shirts, shels, the Dockers.   

== An tAinm ==
Tagann an t-ainm ó Bhóthar {{sic|Shíol B|hroin|hide=y}} (''Shelbourne Road''). Deirtear go raibh fir ag imirt sacar ach ní raibh ainm acu. Bhí siad i gcoinne saighdiúirí na Breataine a bhí suite i mbeairic Beggars Bush. Bhí na fir as an Rinn ag imirt i gcluichí dúshlánacha in aghaidh na saighdiúirí. Cuireadh an cheist ar na fir cad é ainm na foirne a bhí acu. Ach ní raibh ainm ar bith acu. D'fhéach siad suas agus chonaic siad an comhartha sráide Shelbourne Road agus leis sin, rugadh an t-ainm Shelbourne.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Humans of the LOI: A Grand Old Team To Know|url=https://www.youtube.com/watch?v=pFUjwJh7nfc|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
[[Íomhá:Shelbourne FC 1.jpg|mion|Bunaíodh an club i 1895]]
[[Íomhá:Shelbourne FC 5.jpg|mion|Slattery's, Bunaíodh Shelbourne anseo ]]
Bunaíodh an Club sa bhliain 1895. Bunaíodh an club i dteach tábhairne i mbaile athá cliath. Slattery's an t-ainm atá ar sna laethanta seo. Bhí James Owen mar an chéad runaí. Ag an am sin bhí an cheanncheathrú sinear sacar laighean suite i bhfionnghlas. Shiúil James Owen ó Ascaill na bhFolcadán go [[Fionnghlas]] chun cinnte a dhéanamh go raibh an club cláraithe i gceart.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Humans of the LOI: A Grand Old Team To Know|url=https://www.youtube.com/watch?v=pFUjwJh7nfc|language=en}}&lt;/ref&gt;    

== Stair 1895- 1921 ==
Thosaigh Shelbourne amach ag imirt sa tsraith agus sa chorn sóisearacha laighean.  Chiall siad ach cluiche amháin idir an dá comórtas ag buachan an tsraith agus an corn. Mar Gheall ar seo rinne an club cinneadh. Chuirfeadh siad an club i sraith sinsear na hÉireann. Chuaigh siad isteach agus thosaigh Shelbourne ag imirt sa tsraith IFA sa bhliain 1897. Bhí rath ag an club ag an tús. Sa bhliain 1905 D'éirigh leo an chorn cluiche ceannais a shroich. Chiall siad an cluiche 2-0 le Distillery. Ach an bhliain tar éis sin ba é Cumann Peile Shíol Bhroin an t-aon fhoireann as Baile Áth cliath chun an bua a bhaint amach i gcorn IFA. Bhí an bua acu in aghaidh Belfast Celtic leis an scór 2-0.  Bhuaigh Shelbourne an corn arís i 1910 agus i 1920.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://shelbournefc.ie/about/shelbourne/|teideal=About Shelbourne FC History|language=en-GB|work=Shelbourne FC|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt;  

== Críochdheighilt na hÉireann ==
Nuair a scar Eíreann idir [[Tuaisceart Éireann]] agus [[Saorstát Éireann]]  as a chéile. Bhí gá ann sraith na hÉireann nua a chruthú. Chruthaigh Cumann [[Cumann Peile na hÉireann]] i 1921. Bhí cuis amháin eile don scaradar. Sa Bhliain 1921 agus [[Cogadh na Saoirse (Éire)]] ar siúl. Ghlac Shelbourne agus Glentoran as [[Béal Feirste]] páirt sa chluiche ceannais. Chríoch an chéad chluiche mar chomscór. Bhí an chéad chluiche ar siúl i m[[Béal Feirste]]. Ghlactar ag an am go mbeadh an athimirt i mbaile Áth Cliath. Ach Mar gheall ar an gCogadh Na Saoirse, Shocraigh an IFA go mbeadh an athimirt ar siúl arís i mBéal Feirste. In agóid níor ghlac Shelbourne páirt sa chluiche agus Gheill Shíon Broin an cluiche agus bhí an bua ag Glentoran gan choimhlinit acu sa chluiche.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://shelbournefc.ie/whats-a-hundred-years-one-hundred-years-on-from-the-1921-irish-cup/|teideal=What’s a hundred years? One hundred years on from the 1921 Irish Cup|dáta=2021-03-27|language=en-GB|work=Shelbourne FC|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; Drochiarmhairt don chás seo ná sraith agus corn nua a bhí ann do chlubanna sa Saorstát. Bhí Shelbourne mar cheann de na bunaitheoirí an eagraíochta. Ghlac siad páirt sa chéad sraith nua. Bhuaigh Shelbourne an tsraith nua don chéad uair i 1925/1926.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://planet_shels.tripod.com/history/clubhonours.html|teideal=Shelbourne's Club Honours|work=planet_shels.tripod.com|dátarochtana=2021-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926192039/http://planet_shels.tripod.com/history/clubhonours.html|archivedate=2021-09-26}}&lt;/ref&gt;  

== Stair 1926-1947 ==
Bhí trí sraith na hÉireann buaite ag Shelbourne suas go dtí tús na trochadí. Bhí achran idir Shelbourne agus an [[Cumann Peile na hÉireann]] i 1933. Chuir an [[Cumann Peile na hÉireann]]  cluiche ar siúl ar an lá céanna nuair a bhí cluiche ag Shelbourne. Chaill siad airgead mar gheall ar drochthinreamh. D'fhág Shelbourne an tsraith in a dhiaidh sin agus níor dhill siad ar ais chuig an tsraith don bhliain 1936. D'éirigh leo an chéad Corn Cumann Peile na hÉireann a bhaint amach sa bhliain 1939. Díreach roimh ráig [[Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda.]] Bhuaigh Shelbourne an corn in aghaidh [[Sligo Rovers Football Club]] [[Páirc Chnocán Uí Dhálaigh]]  Bhí an scór 1-0 tar éis an athimirt.  Le linn an cogadh Bhuaigh Shelbourne an tsraith i 1943/1944 agus arís i 1946/1947.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://shelbournefc.ie/about/shelbourne/|teideal=About Shelbourne FC History|language=en-GB|work=Shelbourne FC|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt;

== Stair 1947-1992 ==

Tréimhse chiúin a bhí ann club. Bhí bearna tríocha bliana idir an bua i sraith na hÉireann i 1961/1962 agus 1991/1992. Nuair a bhuaigh Shelbourne an trófaí in aghaidh [[Club Peile Dhún Dealgan]] ar an lá deireanach den séasúr, lá mór do chlub a bhí ann.  Nóiméad suntasach den chlub a tharlú sa bhliain 1946. D'imir Shelbourne in aghaidh [[Futbol Club Barcelona]] sa chéad babhta sa [[UEFA Champions League]] Chaill Shelbourne an dá cluiche agus d'éirigh leo cúl a aimsiú sa [[Camp Nou]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thefreelibrary.com/Football:+Playing+in+Nou+Camp+is+as+good+as+it+gets;+flashback:+Shels...-a0132177984|teideal=Football: Playing in Nou Camp is as good as it gets; flashback: Shels v Barcelona. - Free Online Library|work=www.thefreelibrary.com|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt;

== Stair 1992-2006 ==
Is é an seal seo mar an pháirt is ráthúla i stair an chlub. Le linn an tréimhse seo, Bhuaigh Shelbourne sé sraithe agus ceithre corne. Sa bhliain 2000. Bhuaigh Shelbourne an tsraith agus an corn, buachan dhá uair as a chéile. Ghlac Shelbourne páirt i gcomórtas na hÉorpach i rith an seal seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://shelbournefc.ie/about/shelbourne/|teideal=About Shelbourne FC History|language=en-GB|work=Shelbourne FC|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; 

== San Eoraip ==
Thar na blianta ghlac Shelbourne páirt i gcluichi na hEorpach. D'imir an club sa [[UEFA Champions League]] ,[[UEFA Europa League]], UEFFA Intertoto Cup agus an UEFA Cup Winners Cup.   

Sa bhliain 2003 Bhuaigh Shelbourne sraith na hÉireann agus mar gheall air seo, cháiligh siad don bhabhta cáilithe. Sa Chéad babhta, d'imir Shelbourne in aghaidh as  KR Reykjavik s[[An Íoslainn|An Íoslainn.]]  
[[Íomhá:OdenseShelbourne.jpg|mion|Shelbourne san Eoraip ]]
.Bhí comhscór 2-2 sa chéad chluiche agus bhí comhscór arís sa bhabhta baile 0-0 ach chuaigh Shelbourne tríd ar riail chúil as baile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/79005--shelbourne-vs-kr-reykjavik/lineups/|teideal=Shelbourne-KR Reykjavik 2004 History {{!}} Line-ups {{!}} UEFA Champions League|údar=UEFA.com|language=en|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; 

Sa dara babtha, D'imir Shelbourne in aghaidh Hajduk Split as An Chróit. Arís eile bhí an chéad chluiche as baile. Chaill Shelbourne an cluiche 3-2.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://_/hnk-hajduk-split_shelbourne-fc/aufstellung/spielbericht/1003897|teideal=HNK Hajduk Split - Shelbourne FC, Jul 28, 2004 - UEFA Champions League Qualifying - Statistics|language=en|work=_|dátarochtana=2021-03-29}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Fuair siad dhá chúl as baile. Sa bhabhta baile i b [[Páirc na Tulcha]]  Fuair Shelbourne an bua amach 2-0. Scórail Dave Rodgers an chéad cúl. Chuaigh Shelbourne tríd (4-3) sa scór chomh iomlán.   

Fuair Shelbourne [[Real Club Deportivo de La Coruña]] sa tríú tarraingt den chomórtas. An am seo, Bhí an chéad babtha abhaile agus ar siúl i mBóthar Lansdún. Comhscór 0-0 a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/irish/3551034.stm|teideal=Shelbourne 0-0 Deportivo|dáta=2004-08-11|language=en-GB|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; Bhí 24,000 daoine ag an gcluiche. Sa dara cluiche  [[An Spáinn|Sa Spáinn]]  bhuaigh  [[Real Club Deportivo de La Coruña]] an cluiche 3-0. Ba ea an chéad am a shroich foireann as sraith na hÉireann an tríú babhta sa [[UEFA Champions League]] roimh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=LOI vs Europe {{!}} Shelbourne 2004 - When Deportivo came to town|url=https://www.youtube.com/watch?v=oBKOoz5SEZ0|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Tar éis sin, chuaigh Shelbourne isteach go dtí an  [[UEFA Europa League]] agus d'imir siad i gcoinne Lille OSC  as [[An Fhrainc]]. Bhí an chéad chluiche den bhabhta ar siúl i mBóthar Lansdún. D'éirigh le Shelbourne comhscór a bhaint amach. 2-2.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/79558--shelbourne-vs-losc/postmatch/report/|teideal=Shelbourne keep dream alive|údar=UEFA.com|dáta=2004-09-16|language=en|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; Chiall siad an dara cluiche 2-0 agus le sin, bhí an t-aistear san Eoraip críochnaithe. (4-2) sa scór iomlán 

An bliain tar éis sin Ghlac Shelbourne páirt sa bhabhta cáilithe sa [[UEFA Champions League]] Bhí an chéad in aghaidh Glentoran suite i [[Béal Feirste]]. Bhuaigh Shelbourne an babhta as baile 1-2. San athbhabhta Fuair Shelbourne an bua amach 4-1. (6-2) sa scór iomlán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Shels easily advance to second round|url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2005/0720/194564-shelbourne/|date=2005-07-20|language=en}}&lt;/ref&gt; 

Chuaigh Shelbourne i mbun an dara babhta in aghaidh Steaua Bucharest as [[An Rómáin]]. Sa chéad chluiche, comhscór a bhí ann. 0-0 i b[[Páirc na Tulcha]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4717813.stm|teideal=Shelbourne 0-0 Steaua Bucharest|dáta=2005-07-27|language=en-GB|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; An tseachtain tar éis sin, Thug Shiol Broin cuairt ar Bhúcairist. Chiall siad an cluiche 4-1.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2005 August 3 Steaua Bucharest Romania 4 Shelbourne Rep of Ireland 1 Champions League|url=https://www.youtube.com/watch?v=25BgMjdK0BQ|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa Bhliain 2006, cháiligh Shelbourne don chomórtas An Intertoto Cup. Sa chéad babhta bhuaigh Shelbourne 0-1 thar larr san Liotuáin in aghaidh FK Vetra. San athbhabhta i b[[Páirc na Tulcha]]  scór Shelbourne ceithre cúl sa chluiche agus bhuaigh siad 4-0 (5-0) sa scór iomlán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Shels win in Intertoto Cup|url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2006/0618/205886-shelbourne/|date=2006-06-18|language=en}}&lt;/ref&gt; Tháinig an t-aistear ar chríoch nuair a chaill Shelbourne le [[Odense]]  F.C as [[An Danmhairg]]. Chiall siad an chéad babhta 3-0 thar larr. Bhauigh Shelbourne an babhta baile 1-0&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.skysports.com/football/shelbourne-vs-ob-odense/teams/73214|teideal=No longer exists (Sky Sports)|language=en|work=Sky Sports|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; ach chaill siad  (3-1) sa scór iomlán. Ba é an uair dheireanach a d'imigh Shelbourne san Eoraip. 

== Fadhbanna airgeadais agus ísliú céime ==
[[Íomhá:Tolka Park Dublin.jpg|mion|Baile Shelbourne]]
Bhuaigh Shelbourne an Sraith i 2006 ach mar gheall ar fhadhbanna airgeadais. Ní fuair Shelbourne ceadúnas don [[UEFA Champions League]] chomh maith leis sin ní raibh siad ag lorg an ceadúnas. Bhí fadhbanna ag baint le sreabhadh airgid, d'imigh imreoirí agus bhí an club i mbaol do dhíothaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://shelbournefc.ie/about/shelbourne/|teideal=About Shelbourne FC History|language=en-GB|work=Shelbourne FC|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; 

== Stair 2006-2018 ==
Tar éis an ísliú céime, bhí Shelbourne ag imirt sa chéad roinn i sraithe na hÉireann. Fuair siad ardaigh céime chuig príomhshraith na hÉireann agus shroich siad an cluiche ceannais sa chorn chomh maith sa bhliain 2011&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ier2011.html#first|teideal=Ireland 2011|work=www.rsssf.com|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; ach chaill Shelbourne an cluiche i gcoinne  [[Sligo Rovers Football Club]] sa [[Staid Aviva]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.the42.ie/fai-cup-final-live-shelbourne-v-sligo-rovers-272882-Nov2011/|teideal=As It Happened: Shelbourne v Sligo Rovers|údar=Niamh O'Mahony|language=en|work=The42|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; Fuair Shelbourne ísluí céime chuig an chéad roinn i 2013 agus d'fhán siad ann go dtí 2019. 

== 2019-2021 ==
Sa Bhliain 2019. Bhuaigh Shelbourne an chéad roinn. Ar an 13ú lá de mhí mheán fómhair. D'imir Shelbourne in aghaidh  [[Drogheda United Football Club]] ar an lá leathdheireanach den séasúr. Scór Adrian Friel, Oscar Brennan agus Lorcan Fitzgerald na cúl. Bhuaigh Shelbourne an cluiche 3-1.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.extratime.ie/articles/23653/league-report-drogheda-united-1---3-shelbourne/|teideal=League Report: Drogheda United 1 - 3 Shelbourne|language=en|work=ExtraTime.com|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; 

Sa bhliain 2020, d'fhill Shelbourne ar ais chuig príomhshraith na hÉireann. Ach mar gheall ar [[COVID-19]]  ní raibh slua lucht taccaíochta ag na gcluichí. Chríoch Shelbourne sa naoú áit sa tsraith. Mar thoradh, d'imir siad i gcoinne [[Longford Town Football Club]] sa chluiche dícháilithe i bpáirc Richmond. Bhuaigh [[Longford Town Football Club]]  an cluiche 1-0 agus Chuaigh Shelbourne síos arís don bhliain 2021.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.extratime.com/fixtures/detail/42668/1/|teideal=Extratime.com - Extratime.ie - Live Updates - 2020 Promotion/Relegation Play-off Final - Shelbourne -v- Longford Town|work=www.extratime.com|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; 

== Liosta onóracha ==
[[Íomhá:Flag of Ireland.svg|20px|border]] '''[[League of Ireland|Sraith na hÉireann]]''': 14 
* [[League of Ireland 1925/26|1925/26]], 1928/29, 1930/31, 1943/44, 1946/47, 1952/53, 1961/62, 1991/92, 1999/00, 2001/02, 2003, 2004, 2006, 2024 
   
[[Íomhá:Flag of Ireland.svg|20px]] '''[[Corn FAI|Corn Cumann Peile na hÉireann]]''': 7 
* 1939, 1960, 1963, 1993, 1996, 1997, 2000 
    
[[Íomhá:Flag of Ireland.svg|20px]] '''[[League of Ireland Shield|Sciath Sraithe na hÉireann]]''': 8 
* 1921/22, 1922/23, 1925/26, 1929/30, 1943/44, 1944/45, 1948/49, 1970/71 
    
[[Íomhá:Flag of Ireland.svg|20px]] '''[[League of Ireland Cup|Corn Sraithe na hÉireann]]''': 1{{Bratach}} 
* 1995/96 
Corn sinsear Laighean. 21 

* 1899/1900, 1900/1901, 1903/1904, 1905/1906, 1907/1908, 1908/1909, 1912/1913, 1913/1914, 1916/1917, 1918/1919, 1923/1924, 1930/1931, 1945/1946, 1948/1949, 1962/1963, 1967/1968, 1971/1972, 1993/1994, 2010, 2017, 2018. 
[[Íomhá:Droichead Átha.jpg|mion|Lucht taccaíochta tar éis an bua sa chéad roinn i 2019]]
[[Íomhá:Saint Patrick's Saltire.svg|20px]] '''Corn IFA''': 3 
* 1906, 1911, 1920 
Sraith na hÉireann An Chéad roinn

* 2019 &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://planet_shels.tripod.com/history/clubhonours.html|teideal=Shelbourne's Club Honours|work=planet_shels.tripod.com|dátarochtana=2021-03-29|archivedate=2021-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926192039/http://planet_shels.tripod.com/history/clubhonours.html}}&lt;/ref&gt;

== An scuaid faoi láthair (2021) ==
Ó Márta 2021 &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://shelbournefc.ie/teams/mens/first-team/|teideal=Men's First Team|language=en-GB|work=Shelbourne FC|dátarochtana=2021-03-29|archivedate=2021-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210319224959/https://shelbournefc.ie/teams/mens/first-team/}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Uimhir 
!ionad
!Náisiún
!Imeroir
|-
|1
|&lt;abbr&gt;GK&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Brendan Clarke
|-
|2
|&lt;abbr&gt;DF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Michael Barker
|-
|3
|&lt;abbr&gt;DF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Kevin O'Connor
|-
|4
|&lt;abbr&gt;DF&lt;/abbr&gt;
|SCO
|Ally Gilchrist
|-
|6
|&lt;abbr&gt;MF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|JJ Lunney
|-
|7
|&lt;abbr&gt;FW&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Glen McAuley
|-
|8
|&lt;abbr&gt;MF&lt;/abbr&gt;
|ARG
|Gerardo Bruna
|-
|9
|&lt;abbr&gt;FW&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Michael O'Connor
|-
|10
|&lt;abbr&gt;MF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Ryan Brennan
|-
|11
|&lt;abbr&gt;FW&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Yoyo Mahdy
|-
|12
|&lt;abbr&gt;MF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Denzil Fernandes
|-
|14
|&lt;abbr&gt;MF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Brian McManus
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Uimhir
!Ionad
!Náisiún
!Imreoir
|-
|15
|&lt;abbr&gt;DF&lt;/abbr&gt;
|CMR
|Maxim Kouogun
|-
|17
|&lt;abbr&gt;FW&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Shane Farrell
|-
|18
|&lt;abbr&gt;MF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Dayle Rooney
|-
|19
|&lt;abbr&gt;MF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Seán Quinn
|-
|21
|&lt;abbr&gt;FW&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Alex Cetiner
|-
|23
|&lt;abbr&gt;DF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Luke Byrne
|-
|25
|&lt;abbr&gt;GK&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Jack Brady
|-
|26
|&lt;abbr&gt;MF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|Georgie Poynton
|-
|29
|&lt;abbr&gt;DF&lt;/abbr&gt;
|IRL
|John Ross Wilson
|}
|}

== Foireann seomra cúil ==


Bainisteoir  Ian Morris 

Cóitseáil cúnta Alan Reynolds 

Cóitseáil cúl báire Paul Skinner 

Fisió Alan Dooley 

Dochtúir  Paddy Kenny 

Fear Trealaimh Johnny Watson &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://shelbournefc.ie/teams/mens/first-team/|teideal=Men's First Team|language=en-GB|work=Shelbourne FC|dátarochtana=2021-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210319224959/https://shelbournefc.ie/teams/mens/first-team/|archivedate=2021-03-19}}&lt;/ref&gt; 

== Imreoirí cháiliúla ==
Wes Hololahan

== Staid ==
Thar na blianta, D'imir Shelbourne ar chúpla staid. Ag an tús, D'imir Shelbourne i bpáirc Shelbourne sa Rinn. Bhí Shelbourne ag imirt i b [[Páirc Chnocán Uí Dhálaigh]]  agus i bpáirc baile Gaelach. Bhog Shelbourne go [[Páirc na Tulcha]] sa bhliain 1989 &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://footballgroundguide.com/leagues/republic-of-ireland-premier-league-clubs/tolka-park-shelbourne.html|teideal=Shelbourne FC {{!}} Tolka Park {{!}} Football Ground Guide|language=en-US|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; 

== Coimhlint spórtúla ==
I mbáile Áth Cliath tá ceithre príomhchumann sacar. [[Shamrock Rovers Football Club]], [[Bohemian Football Club]], [[St Patrick's Athletic Football Club]] agus Shelbourne.  Bíonn an iomaíocht an-ghéar idir na clubanna. Ach go háirithe idir Shelbourne agus [[Bohemian Football Club]]. Tá na clubanna an gearr lena chéile. Suite idir [[Baile Phib]] agus [[Droim Conrach]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tamniarn-goldens.com/league-of-ireland-biggest-derbies/|teideal=League of Ireland Biggest Derbies – Tamniarn-goldens.com|language=en-US|dátarochtana=2021-03-29|archivedate=2021-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210518070048/https://tamniarn-goldens.com/league-of-ireland-biggest-derbies/}}&lt;/ref&gt; 

== Iris lucht tacaíochta ==
Bíonn iris lucht tacaíocht ar fáil. Reds Independent an t-ainm atá air. Níl nasc oifigiúla idir an club agus an t-irisleabhar. Is féidir le lucht tacaíochtaí a gcuid smaointe a scríobh san Irisleabhar. Bíonn thart ar trí  eagráin gach bliain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://redsindependent.com/|teideal=Reds Independent {{!}} The Voice of The Fans|language=en-US|work=Reds Independent|dátarochtana=2021-03-29}}&lt;/ref&gt; 

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.shelbournefc.ie/ Suíomh Gréasáin Oifigiúil an Chlub]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann]]</text>
      <sha1>gm0qe4j4opv1pax0amffpnangnokb4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cumann Peile na hÉireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10500</id>
    <revision>
      <id>1332267</id>
      <parentid>1327127</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15207" sha1="j9zij45wp91hxz4kewm1qognf0wvou1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is é '''Cumann Peile na hÉireann''' nó '''CPÉ''' (''Football Association of Ireland'' as Béarla nó '''FAI''') an eagraíocht a rialaíonn sacar i [[Poblacht na hÉireann|bPoblacht na hÉireann]]. Tharla scoilt idir an CPÉ agus an CSÉ ([[Cumann Sacair na hÉireann]]), lena gceannáras i [[Béal Feirste|mBéal Feirste]] sa bhliain [[1921]]. 

== Stair an Chumainn ==

Bunaíodh an CPÉ ar an 2 Meán Fómhair 1921.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/centuryireland/articles/football-association-of-ireland-founded-in-dublin|teideal=Football Association of Ireland founded in Dublin {{!}} Century Ireland|work=www.rte.ie|dátarochtana=2025-03-30}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:323&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/news/fai-history-the-early-years|teideal=FAI History: The Early Years {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-16|archivedate=2022-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220119001520/https://www.fai.ie/domestic/news/fai-history-the-early-years}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Football Association of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Football_Association_of_Ireland#Split_from_the_IFA|journal=Wikipedia|date=2025-03-22|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1921–22 League of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/wiki/1921%E2%80%9322_League_of_Ireland|journal=Wikipedia|date=2021-09-22|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/news/fai-history-the-early-years|teideal=FAI History: The Early Years {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-16}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Republic of Ireland Football Team.jpg|mion|Foireann Sacair Phoblacht na hÉireann]]{{Main|Stair Chumann Peile na hÉireann}}

== Bainistíocht ==
I measc chomhlachtaí comhairleacha Chumann Peile na hÉireann tá: 

* Comhairle Chumann Peile na hÉireann. - Tagann an [[An Páirtí Náisiúnta|páirtí]] le chéile chun [[Uachtarán na hÉireann|uachtarán]] nua agus baill nua coiste a thoghadh. Déanann siad na cinntí laethúla, na cinntí stiúrthóra agus na cinntí tábhachtacha.
* An Coiste Chumann Peile na hÉireann.
* An Fhoireann [[Riarachán Bia is Drugaí|Riaracháin]] Chumann Peile na hÉireann.
* An [[Bord na Gaeilge UCD|Bord]] Bainistíochta.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/fai/fai-board-and-council|teideal=FAI Board and Council {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-22}}&lt;/ref&gt;

Ceapadh David Courell&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cwylvxkm0dyo|teideal=David Courell: Football Association of Ireland name new chief executive|dáta=2024-10-04|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2025-03-30}}&lt;/ref&gt; mar [[príomhoifigeach feidhmiúcháin|phríomhoifigeach feidhmiúcháin]] an chumainn in 2024. Ba é [[John Delaney]] [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] an Chumann Peile na hÉireann ó [[2004]] go [[2019]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.extratime.ie/newsdesk/articles/3849/|teideal=Delaney signs on|foilsitheoir=Extratime.ie|dátarochtana=2010-07-13}}{{Dead link|date=Samhain 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} {{en}}&lt;/ref&gt;  agus  Jonathan Hill, 2019-2024&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.the42.ie/jonathan-hill-leaves-fai-ceo-6355054-Apr2024/|teideal=Jonathan Hill: The remote CEO who underwhelmed in an impossible job|údar=Gavin Cooney|dáta=2024-04-15|language=en|work=The 42|dátarochtana=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;

== Suaitheantas Chumann Peile na hÉireann ==
[[Íomhá:Suaitheantas Chumann Peile na hÉireann.jpg|mion|Suaitheantas Chumann Peile na hÉireann]]
[[Íomhá:Inside of the Aviva Stadium.jpg|mion|Staid Aviva]]
Tá an lógó ''&lt;nowiki/&gt;'[[Éire|Ireland]]''' scríofa ar an suaitheantas.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sportsjoe.ie/football/the-top-10-classic-football-crests-that-need-to-make-a-comeback-16728|teideal=The top 10 classic football crests that need to make a comeback|language=en|work=SportsJOE.ie|dátarochtana=2021-03-22}}&lt;/ref&gt; Tá dathanna an chlub ([[glas]], [[bán]] agus [[oráiste (dath)|oráiste]]) agus liathróid le feiceáil ar an suaitheantas freisin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Cuireadh an [[seamróg]] san áireamh i sean suaitheantais Chumann Peile na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://logos.fandom.com/wiki/Football_Association_of_Ireland|teideal=Football Association of Ireland|language=en|work=Logopedia|dátarochtana=2021-03-22}}&lt;/ref&gt; 
== Ceanncheathrú Chumann Peile na hÉireann ==
Bhí an seancheanncheathrú lonnaithe ag 80 [[Cearnóg Mhuirfean]] i mBaile Átha Cliath. D'aistrigh an eagraíocht seo a cheanncheathrú sa bhliain 2007. Tá an cheanncheathrú nua lonnaithe san ionad spóirt náisiúnta i mBaile an Aba.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/fai/fai-headquarters|teideal=FAI Headquarters {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-22}}&lt;/ref&gt;

== Ionad oiliúna náisiúnta Chumann Peile na hÉireann ==
Bunaíodh [[Ionad Taisbeanaidh|Ionad]] oiliúna náisiúnta Chumann Peile na hÉireann sa bhliain 2015. Tá sé lonnaithe ar an gCampas Náisiúnta Spóirt. Tá cúig [[Páirc an Chrócaigh|pháirc]] peile agus páirc uile-aimsire amháin ann.&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/fai/fai-national-training-centre|teideal=FAI National Training Centre {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-22}}&lt;/ref&gt; 

== Staid pheile ==

=== Páirc Cnocán Uí Dhálaigh ===
D’imir an fhoireann [[Saorstát Éireann]] a gcéad chluiche baile i [[Páirc Chnocán Uí Dhálaigh|Páirc Cnocán Uí Dhálaigh]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1381468?s=Dalymount|teideal=Cnocán Uí Dhálaigh/Dalymount|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-03-18}}&lt;/ref&gt; ar an séú lá déag de mhí an [[An Meitheamh|Mheitheamh]] sa bhliain [[1924]]. Bhuaigh siad an cluiche. D’imir an fhoireann Phoblacht na hÉireann sa pháirc seo ochtó dhá uair. Thosaigh an fhoireann Phobhacht na hÉireann ag imirt sa staid Bóthar Lansdún toisc go raibh Páirc Cnocán Uí Dhálaigh róbheag. Imríodh an cluiche peile idirnáisiúnta deireanach sa Pháirc Cnocán Uí Dhálaigh an an dara lá déag de mhí [[Meán Fómhair|Mheán Fómhair]] sa bhliain [[1990]].&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.soccer-ireland.com/football-grounds/dalymount-park.htm|teideal=Dalymount Park : Dalyer : Republic of Ireland's First Football Ground : Home of Irish Soccer : Ireland's Record at Dalymount|work=www.soccer-ireland.com|dátarochtana=2021-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210918045753/http://www.soccer-ireland.com/football-grounds/dalymount-park.htm|archivedate=2021-09-18}}&lt;/ref&gt;

=== Staid Bóthar Lansdún ===
Bhunaigh Henry Wallace Doveton Dunlop an staid [[Bóthar Lansdún]] i 1872.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://dublin.ie/live/stories/lansdowne-road-from-old-to-new/|teideal=Lansdowne Road: From old to new|work=Dublin.ie|dátarochtana=2021-03-18}}&lt;/ref&gt; Bhí an staid lonnaite i n[[Droichead na Dothra]], i mBaile Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Bhí áit sa [[staid]] do 49,000 duine.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rugbyfootballhistory.com/lansdowne.html|teideal=Rugby Football History|work=www.rugbyfootballhistory.com|dátarochtana=2021-03-18}}&lt;/ref&gt; Tharla an chéad pheil idirnáisiúnta ar an seachtú lá déag de mhí an Mhárta sa bhliain 1900.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; D'imir an fhoireann Phoblacht na hÉireann i gcoinne [[Sasana]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;  Sa bhliain 1981, d’fhreastail 48,500 lucht leanúna ar chluiche idirnáisiúnta ag an staid.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Ba é an tinreamh peile ba mhó.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Leagadh an staid sa bhliain [[2007]] agus tógadh Staid Aviva ina áit.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

=== Páirc an Chrócaigh ===
D'imir an fhoireann Phoblacht na hÉireann sa staid seo nuair a bhí an Staid Aviva á thógáil.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://crokepark.ie/stadium/stadium-history-development/2007-2009|teideal=First Floodlit &amp; Rugby Game, 125th Year anniversary - Croke Park|work=crokepark.ie|dátarochtana=2021-03-18}}&lt;/ref&gt; Tharla an chéad chluiche peile sa staid seo ar an gceathrú lá is fiche de mhí an Mhárta sa bhliain 2007.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; D'imir Éire i gcoinne [[An Bhreatain Bheag]] i gCraobhchomórtais na h[[An Eoraip|Eorpa]].&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Staid Aviva ===
Tógadh [[Staid Aviva]] sa bhliain 2010.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ocallaghancollection.com/cities/things-to-do-in-dublin/aviva-stadium/|teideal=The Aviva Stadium Dublin|language=en|work=O'Callaghan Collection|dátarochtana=2021-03-18|archivedate=2021-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418033902/https://www.ocallaghancollection.com/cities/things-to-do-in-dublin/aviva-stadium/}}&lt;/ref&gt; Is staid [[Idirnáisiúntas Sóisialach|idirnáisiúnta]] spóirt é.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Tá áit sa staid do 51,700 duine.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Imríonn foireann Peile na hÉireann agus foireann [[Rugbaí|rugbaí na hÉireann]] cluichí baile sa staid seo.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Bíonn ceolchoirmeacha ar siúl sa staid seo freisin.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Imríodh an chéad chluiche peile ar an Máirt, an ceathrú de Lúnasa sa bhliain 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.soccer-ireland.com/football-grounds/aviva-stadium.htm|teideal=Aviva Stadium : Lansdowne Road : Dublin 4 : Republic of Ireland Soccer Team New Football Ground for Home Matches|work=www.soccer-ireland.com|dátarochtana=2021-03-18}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; D'imir an fhoireann [[Manchester United|Manchain Aontaithe]] i gcoinne foireann [[Sraith UEFA na Seaimpíní 2017/2018|sraithe]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Bhí an chéad chluiche peile idirnáisiúnta ar siúl Dé Céadaoin an t-aonú lá déag de [[An Lúnasa|Lúnasa]] sa bhliain [[2010]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; D'imir an fhoireann Phoblacht na hÉireann i gcoinne [[An Airgintín]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; 

== Foireann Sacair Phoblacht na hÉireann ==
[[Íomhá:FAI Republic of Ireland Football Jersey.jpg|mion|Geansaí Peile FAI]]
Is é [[Séamus Coleman|Seamus Coleman]] [[Captaen (sacair)|captaen]] na foirne.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/ireland/player/1909700|teideal=Seamus Coleman {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-22}}&lt;/ref&gt; Tá seacht n-imreoir is fiche ag foireann Sacair Phoblacht na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/ireland/senior-men/squad?field_seasons_tid%5B%5D=4097|teideal=Players {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-22}}&lt;/ref&gt; {{main|Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann}}

== Comórtais ==

=== Comórtais idirnáisiúnta ===
* [[Craobhchomórtais na hEorpa 2018|Craobhchomórtais na hEorpa]] - Is comórtas idirnáisiúnta peile é.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Imríonn baill d’Aontas na gCumann Peile Eorpach nó [[UEFA Euro 2016|''UEFA'']] sa chomórtas seo.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/sports/European-Championship|teideal=European Championship {{!}} History, Winners, &amp; Facts|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2021-03-18}}&lt;/ref&gt; Bhí [[Craobhchomórtais na hEorpa 2018|Craobhchomórtais na hEorpa]] ar siúl den chéad uair sa bhliain 1960.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Tosaíonn cáiliú don chomórtas seo dhá bhliain roimh an gcluiche ceannais ar siúl.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* [[Corn Sacair an Domhain]] - Is é an comórtais is mó a bhfuil tóir air sa [[domhan]] iomlán.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/sports/World-Cup-football|teideal=World Cup {{!}} History &amp; Winners|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2021-03-18}}&lt;/ref&gt; Bhí Corn Sacair an Domhain ar siúl den chéad air sa bhliain 1930.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Bhunaigh an Comórtas Idirnáisiúnta Sacair an comortais seo.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Tarlaíonn sé gach ceithre bliana. Imríonn tríocha a dó foireann sa chomórtas seo.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Díbríodh Éire sna babhtaí ceathrú ceannais.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://dodublin.ie/top-news-travel/ireland-at-the-fifa-world-cup|teideal=Ireland At The World Cup - DoDublin Bus Tours|language=en|work=dodublin.ie|dátarochtana=2021-03-18}}&lt;/ref&gt;
=== Comórtais peile sinsir ===

* [[Príomhroinn Sraith na hÉireann]] - Bhunaigh Cumann Peile na hÉireann [[Príomhroinn Sraith na hÉireann]] sa bhliain 1921.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sseairtricityleague.ie/info/about/id-52|teideal=SSE AIRTRICITY LEAGUE INFORMATION|dátarochtana=2021-03-19}}&lt;/ref&gt;
* [[Corn FAI|Corn Sinsir Cumann Peile na hÉireann -]] Is é seo an comórtas is sine in Éirinn agus bhunaigh Cumann Peile na hÉireann an comórtas seo sa bhliain 1922.&lt;ref name=&quot;:06&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic-competitions/extraie-fai-senior-cup?page=3|teideal=Extra.ie FAI Senior Cup {{!}} Football Association of Ireland|language=en|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-19|archivedate=2021-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210918113426/https://www.fai.ie/domestic-competitions/extraie-fai-senior-cup?page=3}}&lt;/ref&gt; Imríonn clubanna ón [[Príomhroinn Sraith na hÉireann|bPríomhroinn Sraith na hÉireann]] i gcoinne clubanna idirmheánacha agus clubanna sóisearacha.&lt;ref name=&quot;:06&quot; /&gt;
* Léig náisiúnta na mban.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://wnl.fai.ie/|teideal=Womens National League - Women's National League|work=wnl.fai.ie|dátarochtana=2021-03-19|archivedate=2021-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210323101235/https://wnl.fai.ie/}}&lt;/ref&gt;
* Corn spóirt ''EA''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/competitions/ea-sports-cup|teideal=EA SPORTS Cup {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-19|archivedate=2020-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112041745/https://www.fai.ie/domestic/competitions/ea-sports-cup}}&lt;/ref&gt;
* [[Corn Domhanda Sacair na mBan 2019|Corn sinsir na mban]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/competitions/fai-women%27s-senior-cup|teideal=FAI Women's Senior Cup {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200404120715/https://www.fai.ie/domestic/competitions/fai-women%27s-senior-cup|archivedate=2020-04-04}}&lt;/ref&gt;

=== Comórtas idirmheánach ===

* Corn idirmheánach ''FAI''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/competitions/fai-intermediate-cup|teideal=FAI Intermediate Cup {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-23}}&lt;/ref&gt;
* Corn idirmheánach ''FAI'' na mban.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/competitions/fai-intermediate-cup-(wmns)|teideal=FAI Intermediate Cup (Wmns) {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-23}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

* [[Stair Chumann Peile na hÉireann]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.fai.ie/ Suíomh oifigiúil]

[[Catagóir:Sacar i bPoblacht na hÉireann]]
[[Catagóir:Cumann Peile na hÉireann]]</text>
      <sha1>j9zij45wp91hxz4kewm1qognf0wvou1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Droichead Átha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10538</id>
    <revision>
      <id>1332290</id>
      <parentid>1228433</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11337" sha1="nh64pe6wy611hdn1irzok3g7vczsa52" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} 

Is [[baile]] i g[[Contae Lú]] é '''Droichead Átha'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/167|title=Droichead Átha/Drogheda {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;  {{Fuaim| Droichead Átha.ogg|Fuaimniú}}, atá suite ar [[Cósta|chósta]] thoir na [[Éire]]ann, 56km ó thuaidh ón b[[príomhchathair]] [[Baile Átha Cliath]].

== Stair ==
Sa bhliain [[1649]], chuir [[Oilibhéar Cromail]] baile Dhroichead Átha faoi [[léigear]]. Ní raibh na ríogaithe sásta géilleadh do na [[Maolcheann|maolchinn]]. Bhí garastún Dhroichead Átha faoi cheannas Arthur Aston, [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] ridiriúil.    

I ndiaidh ocht lá, ar an [[11 Meán Fómhair]] [[1649]], gabhadh an bhaile, tar éis ionsaí fíochmhar le gunnaí móra.

Rinne na parlaiminteoirí sléacht iomlán, sléacht gan trua gan taise ar na ríogaithe. Is cosúil go raibh timpeall 2,700 saighdiúir ríogaí ann ar dtús.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;Kenyon, John &amp; Ohlmeyer, Jane (eag.). ''The Civil Wars'', Oxford 1998, lch 98.&lt;/ref&gt;  Mharaigh na parlaiminteoirí b'fhéidir cúpla céad duine ... nó fiú suas le 3,500 duine, níl a fhios againn. Ach dúirt Cromail féin gur tharla sléacht as éadan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2014/08/13/opinion-cromwell-was-framed/#.X1vwQ4zYyEs|teideal=Opinion: ‘Cromwell was Framed’ – The Irish Story|language=en-GB|dátarochtana=2020-09-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.olivercromwell.org/wordpress/?page_id=1837|teideal=Cromwell in Ireland|language=en-GB|work=olivercromwell.org|dátarochtana=2020-09-11}}&lt;/ref&gt;

== Iompar, cumarsáid agus taitneamhachtaí ==

=== Iarnród ===
D’fhreastail an Iarnród ar an bhaile mór Dhroichead Átha ar dtús ar iarnród ó Bhaile Átha Cliath ar an 25 Bealtaine 1844. Osclaíodh an stáisiún atá ann inniu tar éis an tarbhealach mór trasna Abhainn na Bóinne a chríochnú i 1855.

Sa bhliain 1850, rinneadh Droichead Átha mar acomhal na líne brainse go dtí an Uaimh agus an Seanchaisleán, ach tháinig deireadh leis an tseirbhís paisinéirí seo i 1958.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://eiretrains.com/Photo_Gallery/Railway%20Stations%20D/Drogheda/IrishRailwayStations.html|teideal=Drogheda|language=en|work=eiretrains.com|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.navanhistory.ie/index.php?page=railway-stations|teideal=Navan Historical Society - Railway and Railway Stations|work=www.navanhistory.ie|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.railscot.co.uk/locations/D/Drogheda/|teideal=Drogheda - RAILSCOT|údar=Ewan Crawford Contributors|language=en|work=www.railscot.co.uk|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;

Athainmníodh stáisiún Dhroichead Átha mar &quot;MacBride&quot; i 1966.

Ritheann an stáisiún traenacha díreacha anois ar an tseirbhís “Enterprise” ó thuaidh go [[Stáisiún Dhún Dealgan Uí Cleirigh|Dún Dealgan]], an tIúr, Port an Dúnain, Lios na gCearrbhach agus Bhéal Feirste, freisin ó dheas go Baile Átha Cliath.

Ceanglaíonn réimse leathan seirbhísí “Commuter” Iarnród Éireann ó [[Stáisiún Mhic Ghiolla Bhríde, Droichead Átha|Dhroichead Átha]] le [[Stáisiún Bhaile Brigín|Baile Brigín]], [[Stáisiún Mhullach Íde|Mullach Íde]], Acomhal Bhinn Éadair, [[Stáisiún Uí Chonghaile]], [[Stáisiún Shráid na Teamhrach|Sráid na Teamhrach]], [[Stáisiún na bPiarsach, Baile Átha Cliath|Stáisiún na bPiarsach]], [[Stáisiún Dhún Laoghaire/Í Mhealláin|Dún Laoghaire]], Bré, na Clocha Liatha, Cill Mhantáin agus Loch Garman.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishrail.ie/|teideal=Drogheda (MacBride) Co. Louth|údar=Irish Rail|language=en|work=Irish Rail|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;

=== Seirbhísí Bus ===
Tá Droichead Átha ar cheann de na bailte neamhchoitianta a bhfuil stáisiún bus iarbhír ann. Tá stad [[Bus Éireann]] [https://www.buseireann.ie/inner.php?id=403 135951] suite ar an Bhóthar Dún Uabhair i lár Dhroichead Átha. Nascann a sheirbhísí Droichead Átha le Lú, An Mhí, Baile Átha Cliath, Muineachán, Gaillimh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.buseireann.ie/inner.php?id=403|teideal=Real Time Information - Bus Éireann - View Ireland Bus and Coach Timetables &amp; Buy Tickets|work=www.buseireann.ie|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://bustimes.org/stops/8300B1359501|teideal=Drogheda Bus Station – bustimes.org|work=bustimes.org|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;

Freastalaíonn cuideachtaí mar &quot;Matthews Coach Hire&quot; agus cóistí príobháideacha eile ar Dhroichead Átha freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.matthews.ie/|teideal=Matthews|work=www.matthews.ie|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;

== Spórt ==
Tá go leor foirne spóirt iontacha i nDroichead Átha. Is í [[Drogheda United Football Club|Drogheda United FC]] an fhoireann spóirt leis an próifíl is airde i nDroichead Átha. Bhuaigh foireann peile (sacair), an [[Corn FAI]] den chéad uair i 2005. Bhuaigh an club [[Corn Setanta Sports|Corn Setanta]] i 2006, agus [[League of Ireland|Sraith na hÉireann]] den chéad uair i 2007. Bunaithe i 1919 ba chlub neamh-sraithe iad Drogheda United ar feadh a mblianta tosaigh go léir ach ar an Satharn 22 Meitheamh 1963, chuir Club eile i nDroichead Átha - Drogheda F.C. (a bunaíodh i 1962)Toghadh do Shraith na hÉireann nuair a leathnaíodh an tsraith chun dhá fhoireann déag seachas deich gcinn a áireamh. Tugadh ardú céime dóibh le déanaí go príomh-roinn 2021 Sraith na hÉireann ar oíche stairiúil ag sárú Caninteely FC tar éis 2 chúil déanach ó James Brown agus Luke Heeney.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://droghedaunited.ie/history/|teideal=History|language=en-US|work=Drogheda United F.C. {{!}} Home of the Drogs|dátarochtana=2020-11-18|archivedate=2020-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125141311/https://droghedaunited.ie/history/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://extra.ie/2020/10/28/sport/soccernews/drogheda-united-promoted-tim-clancy|teideal=Drogheda United manager hails 'three years of hard work' after sealing promotion|dáta=2020-10-28|language=en-GB|work=Extra.ie|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/search?q=drogheda+2+cabinteely+0&amp;oq=drogheda+2+cabinteely+0&amp;aqs=chrome..69i57j0i333.9903j0j4&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8#sie=m;/g/11j57l7qw2;2;/m/0274b5r;dt;fp;1;;|teideal=drogheda 2 cabinteely 0 - Cuardach Google|work=www.google.com|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;

I Rugbaí, is é Boyne RFC an fhoireann áitiúil. Cruthaíodh é i 1997 tar éis a cónascaim an dá club rathúil ón am Delvin RFC agus RFC Dhroichead Átha. D'imir siad a gcéad chluiche mar chlub i gcoinne Skerries RFC i mBaile Bhriain. D’imir Boyne den chéad uair i Roinn 1 de Shraith Laighean, sa séasúr 1997/98, i gcoinne Chill Chainnigh R.F.C. sa Shamrock Lodge ina chéad chluiche iomaíoch.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.boynerfc.ie/history-boyne-drogheda-delvin-rugby-clubs|teideal=History of Boyne, Drogheda &amp; Delvin Rugby Clubs {{!}} www.boynerfc.ie|work=www.boynerfc.ie|dátarochtana=2020-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026071329/https://www.boynerfc.ie/history-boyne-drogheda-delvin-rugby-clubs|archivedate=2020-10-26}}&lt;/ref&gt;

Tá cúig chlub de Chumann Lúthchleas Gael i nDroichead Átha: Gormaithe Baile Nua C.L.G&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.newtownblues.louth.gaa.ie/|teideal=NewtownBlues.ie|work=www.newtownblues.louth.gaa.ie|dátarochtana=2020-11-18|archivedate=2017-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910190918/http://www.newtownblues.louth.gaa.ie/}}&lt;/ref&gt;, Wolfe Tones GFC&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.wolfetonesgfcdrogheda.com/|teideal=wolfe tones gfc drogheda co louth|language=en|work=Wolfe Tones GFC|dátarochtana=2020-11-18|archivedate=2020-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101063945/http://www.wolfetonesgfcdrogheda.com/}}&lt;/ref&gt;, O'Raghallaigh's GFC&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=O'Raghallaighs GFC|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=O%27Raghallaighs_GFC&amp;oldid=975711309|journal=Wikipedia|date=2020-08-30|language=en}}&lt;/ref&gt;, Oliver Plunket's GFC&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/plunkettsdrogheda/|teideal=Oliver Plunketts Gaa|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;, and St. Nicholas's GFC&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.stnicholasgfc.com/|teideal=St Nicholas {{!}} Gaelic Football {{!}} Gaelic Football {{!}} Fleadh Cheoil 2019|language=en|work=St Nicholas GFC|dátarochtana=2020-11-18|archivedate=2020-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124005921/https://www.stnicholasgfc.com/}}&lt;/ref&gt;

== Áiteanna Spéisiúla ==
Is baile ársa é Droichead Átha le ardú tionscal turasóireachta ann. Tá suíomh Oidhreachta Domhanda [[UNESCO]] aige, [[Brú na Bóinne]], atá suite 8 gciliméadar (5.0 míle) siar ó lár an bhaile. I measc na suíomhanna turasóireachta eile sa cheantar tá:

* Ráth Millmount agus músaem&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.millmount.net/node/50|teideal=Millmount Fort {{!}} Drogheda Museum Millmount|dáta=2018-06-20|language=en|work=www.millmount.net|dátarochtana=2020-11-18|archivedate=2020-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001075911/http://millmount.net/node/50}}&lt;/ref&gt;

* Geata barbican Gheata Naomh Laurence c. 1300í&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.discoverboynevalley.ie/boyne-valley-drive/heritage-sites/st-laurences-gate-drogheda-walls|teideal=St Laurence&amp;#039;s Gate &amp;amp; Drogheda Walls|údar=Boyne Valley Drive|dáta=2019-02-14|work=Boyne Valley|dátarochtana=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;

* Cuimhneachán [[Seán Pilib Ó Maolchalann|John Philip Holland]] (dealbh ag comóradh aireagóir fomhuirí)

* [[Tarbhealach na Bóinne]]

* Baile cónaithe John Jameson (Níl sé oscailte don phobal), agus rian drioglainne Jameson de thithe meilte ar an mbaile.

* Suíomh [[Cath na Bóinne|Cath na Bhóinne]], ionad cuairteoirí

* Scoil [[Éamonn Ceannt]] (CBS Naomh Seosamh roimhe seo ag feidhmiú anois mar &quot;Scholars Hotel&quot;)
* Teach agus gairdín Beaulieu 
* Mainistir Mellifont
* Conair dúlra agus coillte Halla Townley
* Gairdín Banphrionsa Grace Rose i bPáirc Naomh Dominic
* Eaglais Chaitliceach Rómhánach Naomh Peadar, ina bhfuil scrín de Oliver Plunkett
* Séipéal Eaglais na hÉireann Naomh Peadar, ar Chnoc Pheadair
* Gailearaí Highlanes
* Stiúideo Harry Clarke Eaglais Augustinian 'The Passion Window'

== Féach freisin ==

* [[Léigear Dhroichead Átha]]

== Gailearaí ==
&lt;br&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; caption=&quot;Droichead Átha&quot;&gt;
Drogheda-Boyne-06-Bruecke-2017-gje.jpg
Drogheda-Boyne-Eisenbahnbruecke-02-2017-gje.jpg
Drogheda-26-Einkaufszentrum-2017-gje.jpg
Drogheda-Alte Abtei-08-2017-gje.jpg
Drogheda-Dominikanerkirche St Magdalene-08-2017-gje.jpg
Drogheda-Dominikanerkirche St Magdalene-18-zur Empore-2017-gje.jpg
Drogheda-St Laurence Gate-08-2017-gje.jpg
Drogheda-St Peter Church of Ireland-04-2017-gje.jpg
Drogheda-St Peter Church of Ireland-10-zum Chor-2017-gje.jpg
Drogheda-The Mariner-04-2017-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}  

{{Síol-tír-ie}}

[[Catagóir:Bailte i gContae Lú]]</text>
      <sha1>nh64pe6wy611hdn1irzok3g7vczsa52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Duais Jussi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10541</id>
    <revision>
      <id>1332224</id>
      <parentid>759368</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1332224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="4i4ia0kut1p6gv5rxathdwqzknq1xbm" xml:space="preserve">Is í '''Duais Jussi''' ([[Fionlainnis]]: ''Jussi-palkinto'' nó ''Jussi-patsas'') duais bhliantúil [[Scannánaíocht|scannánaíochta]] na [[An Fhionlainn|Fionlainne]]. Bronnadh na duaiseanna an chéad uair sa bhliain [[1944]].

==Féach freisin==
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
* [[Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann]] (IFTA)
* [[Féile na Meán Ceilteach]]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{síol}}

[[Catagóir:Cultúr na Fionlainne|Jussi]]
[[Catagóir:Dámhachtainí scannánaíochta|Jussi]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1944]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1940í]]</text>
      <sha1>4i4ia0kut1p6gv5rxathdwqzknq1xbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Glas Naíon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10573</id>
    <revision>
      <id>1332322</id>
      <parentid>1267366</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10470" sha1="kt3ilsyzycdcziy028jvwm4lsn4cl6k" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is bruachbhaile mhór i dTuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] í '''Glas Naíon'''.&lt;ref name='Logainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1166174|title=Glas Naíon/Glasnevin {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Tá Glas Naíon suite i mbarúntacht na [[An Chúlóg|Cúlóige]] taobh amuigh de theorainneacha chathair Bhaile Átha Cliath agus is áit chónaithe don chuid is mó í anois, ach tá áiseanna eile ann cosúil le [[Garraithe Náisiúnta na Lus]] agus [[Reilig Ghlas Naíon]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=Glas+Na%u00edon&amp;str=on|teideal='Glas Naíon'|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-12-04}}&lt;/ref&gt; 
Tháinig an t-ainm Glas Naíon ón fhocal Gluais, sruthán nó ''stream'' sa Bhéarla, agus ainmníodh an áit mar gheall ar an gcraobh-abhainn seo d'abhainn na [[An Tulcha|Tulchann]], Glas Naoidhean nó Glas Naíon mar a litrítear í sa lá atá inniu ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=A history of Glasnevin : its village, lands and people|url=https://www.worldcat.org/oclc/751806121|publisher=Original Writing|date=2011|location=Dublin|oclc=751806121|author=O'Doherty, Tony.}}&lt;/ref&gt; Ceaptar go gciallaíonn sé ''stream of infants'' sa Bhéarla ach níl na saineolaithe go hiomlán cinnte.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Glasnevin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Glasnevin&amp;oldid=927344422|journal=Wikipedia|date=2019-11-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Stair==

[[Íomhá:Round tower at Glasnevin Cemetery.jpg|mion|clé|311x311px|Griangraf de chloigtheach i reilig Glas Naíon]]

Tosaíonn stair Glas Naíon thart ar an 5ú haois nó 6ú haois, beagnach ceithre chéad bhliain sula bunaíodh an chathair. I dtús báire, bunaíodh Glas Naíon mar mhainistir lonnaíochta do [[:en:Mobhí_Clárainech|Naomh Mobhi]] i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath. Deirtear go raibh a lán naomh cáiliúla i mbun staidéar ar chúrsaí faoi Naomh Mobhi sa mhainistir sin, cosúil le Naomh Colmcille, Comgall, Canice agus Ciarán.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Sna Meánaoiseanna, thosaigh pobail ag teacht chun cinn timpeall an mhainistir ach nuair a bhí na [[Lochlannaigh]] is na Danair ag teacht i dtír in [[Éire|Éirinn]] ón 9ú aois, rinneadar an-réabadh ar bhailte agus mhainistreacha na hÉireann, san áireamh mhainistir Ghlas Naíon.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tharla an cath is mó in Éirinn i rith na mblianta sin agus i nGlas Naíon, tharla an cath cáiliúil [[Cath Chluain Tarbh|Cath Chluain tarbh]]. Le linn an chath, bhí troid mhór ar siúl idir na Lochlannaigh agus na nGaeil a tharla in aice le abhainn ‘An Tulcha’  i 1014. Chloigh [[Brian Bóramha|Brian Bóirmhe]] leis na Lochlannaigh sa chath seo ach bhí an throid go uafásach sin agus fuair na mílte bás.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cath Chluain Tarbh|url=https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Cath_Chluain_Tarbh&amp;oldid=926983|journal=Vicipéid|date=2019-04-23|language=ga}}&lt;/ref&gt; 

Tháinig na [[Normannaigh]] go hÉirinn sa 12ú haois agus chuaigh, rí na Normannaigh, Rí Henry, i gceannas ar phíosa talamh in Éirinn. Bhí Glas Naíon faoi smacht rí Henry agus ba é sin an tús a bhí leis an smacht dhíreach a bhí ag na Sasanaigh ar Éireann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Tar éis teacht na hAnglo-Normannaigh, D’athraigh talún Ghlas Naíon isteach ina mhainéar a bhí faoi úinéireacht ag an Priory of the Holy Trinity (Teampall Chríost)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/137057?s=teampall+chr%u00edost|teideal=Teampall Chríost/Christ Church|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-12-04}}&lt;/ref&gt; agus bhí an sráidbhaile cosúil le baile eile sa [[An Pháil|Pháil]]. Bhí Teampall Chríost an-tábhachtach i stair agus i bhforbairt sráidbhaile Ghlas Naíon. 

I rith an 17ú haois, bhí go leor fadhbanna ag tarlú ó cheann ceann na tíre mar thoradh ar chogaí Cromwell agus ar díláithriú na mainistreacha (Glas Naíon san áireamh). Bhí sráidbhaile Glas Naíon ag dul in olcas mar thoradh ar na fadhbanna ach atógadh an sráidbhaile i rith an 18ú haois agus bhí sé ina háit an-fhaiseanta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Rinneadh bailecheantar de Ghlas Naíon i 1878 agus tháinig sé mar chuid de Chathair Bhaile Átha Cliath i 1900. D’éirigh Glas Naíon níos measa don chéad leath den aois seo ach atógadh an sráidbhaile sa dara leath den aois seo.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Sráidbhaile Glas Naíon sa Lá atá inniu==
Sa lá atá inniu, is sráidbhaile mór agus forbartha í. Tá athrú mór tagtha ar an sráidbhaile thar na mblianta, agus tá sé mar pháirt de chathair Bhaile Átha Cliath sa lá atá inniu ann. Tá meascán do theaghlaigh óga, seanóir agus mic léinn a bhíonn ag freastal [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] ina cónaí i nGlas Naíon. Tá an ceantar faoi bhláth san am i láthair leis na háiseanna go léir atá lonnaithe ann.

[[Íomhá:Garraithe Náisiúnta na Lus.jpg|mion|236x236px|Grianghraf de theach gloine i nGarraithe Náisiúnta na Lus]]

=== Oideachas i nGlas Naíon ===
Tá ocht bhunscoil agus trí mheánscoil i gceantar Ghlas Naíon, le gaelscoil [[Scoil Mobhí]] ag an mbunleibhéal, Gaelcholáiste [[Scoil Chaitríona]] agus scoil riachtanais speisialta, Scoil Chiarain san áireamh.

Tá Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath suite i nGlas Naíon freisin. Cruthaíodh an institiúid i 1975 agus freastalaíonn thart ar 10,000 mac léinn uirthi.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dublin City University|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dublin_City_University&amp;oldid=928811813|journal=Wikipedia|date=2019-12-01|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Reilig Ghlas Naíon ===
Is é [[Reilig Ghlas Naíon]] an reilig is mó sa tír seo. Tá a lán de na daoine is tábhachtaí i stair na hÉireann curtha ann, sé sin iad siúd a bhí baint acu le chúrsaí poblachtachas agus Chaitliceachas in Éirinn. Mar shampla, [[Dónall Ó Conaill|Dónal Ó’Conaill]] atá curtha sa reilig agus tá cloigtheach tógtha i gcuimhne Dhónail sa reilig. Tá páirt lárnach a imirt ag reilig Ghlas Naíon mar gheall ar an stair a bhaineann leis agus na daoine atá curtha ann agus tarraingíonn an músaem atá suite sa reilig go leor turasóirí chun na reilige chomh maith.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

=== Garraithe Náisiúnta na Lus ===
[[Íomhá:Met ireann (Irish Meteorological Service) (1387399963).jpg|mion|237x237px|Grianghraf de Mheitéareolaíochta na hÉireann]]
Bunaíodh [[Garraithe Náisiúnta na Lus (Éire)|Garraithe Náisiúnta na Lus]] i nGlas Naíon sa bhliain 1795, nuair a ghlac Sochaí Ríoga Bhaile Átha Cliath seilbh ar thalamh Ghlas Naíon. I dtús ama, an aidhm a bhí ag na Garraithe nó dearcadh eolaíocht talmhaíochta a chur chun cinn ach trí na mblianta, d’athraigh an aidhm ón eolaíochta talmhaíochta go dtí eolas a bheith ar chúrsaí luibheolaíochta. Sa lá atá inniu, bíonn an-tóir ag turasóirí ar Gharraithe Náisiúnta na Lus agus tá sé dhochreidthe ar fad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://botanicgardens.ie/glasnevin/history/|teideal=History {{!}} National Botanic Gardens of Ireland {{!}} The Office of Public Works|language=en-US|dátarochtana=2019-12-04}}&lt;/ref&gt; 

=== Met Éireann ===
Tá Ionad [[Meitéareolaíocht|Meitéareolaíochta]] na hÉireann lonnaithe i nGlas Naíon atá mar cheanncheathrú Sheirbhís Meitéareolaíochta na hÉireann. Bhí an fhoirgneamh deartha ag Liam McCormack i gcruth pirimide. Sa bhliain 1979, bhí an cheanncheathrún tógtha i nGlas Naíon ar Seanbhóthar 

an Fhionnghlas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dublincity.ie/dublin-buildings/met-eireann|teideal=Met Eireann {{!}} Dublin City Council|work=www.dublincity.ie|dátarochtana=2019-12-04|archivedate=2019-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191204220253/https://www.dublincity.ie/dublin-buildings/met-eireann}}&lt;/ref&gt; 

=== Pirimid na hEaglaise (Our Ladys of Dolours Church) ===
Tógadh Pirimid na hEaglaise i nGlas Naíon i 1881 mar Eaglais shealadach agus tar éis nócha bliain, atógadh an Eaglais go díreach mar a bhí. Tógadh an eaglais nua i gcruth pirimide in 1971 agus cé go raibh an phirimid conspóideach ag an am seo, tá páirt mhór a imirt aige i bpobal Ghlas Naíon i saol an lae inniu. 
&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.glasnevinparish.ie/history|teideal=Parish History|work=www.glasnevinparish.ie|dátarochtana=2019-12-04|archivedate=2020-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200801073138/https://www.glasnevinparish.ie/history}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

== Aiseanna agus clubanna ==
Tá CLG Na Fianna suite i gcroílár Ghlas Naíon agus bunaíodh an chumann i 1955. Cuimsíonn Na Fianna gach ghné den Chumann Lúthchleas Gael ó thaobh na cluichí gaelacha sé sin, iománaíocht, peil gaelach, camógaíocht, liathróid lámha agus cluiche corr a bhí go léir a imirt lastaigh den chlub.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://clgnafianna.com/who-are-na-fianna/|teideal=Who are Na Fianna? – CLG Na Fianna|language=en-GB|dátarochtana=2019-12-04|archivedate=2020-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805192048/http://clgnafianna.com/who-are-na-fianna/}}&lt;/ref&gt;

Tá go leor clubanna eile sa cheantar seo cosúil le Tolka Rovers, Cumann Cispheile Naomh Uinseann, Cumann Dornálaíochta Glas Naíon agus Club leadóige Ghlas Naíon.

Tá an chlub óige Foróige suite i nGlas Naíon freisin agus cuireann sé le cumas daoine óga forbairt a dhéanamh ar leibhéal sóisialta agus is áit sábháilte agus spraíúil í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://volunteering.force.com/OpportunityDetail?id=a00D000000iCnUfIAK&amp;showWrapper=true&amp;showEmail=true|work=volunteering.force.com|dátarochtana=2019-12-04|teideal=Cóip cartlainne|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180316143438/http://volunteering.force.com/OpportunityDetail?id=a00D000000iCnUfIAK&amp;showWrapper=true&amp;showEmail=true|archivedate=2018-03-16}}&lt;/ref&gt; 

Bunaíodh grúpa gasóga i nGlas Naíon in 1911 ar Bhóthar Bhaile Gall Thiar agus cheiliúir siad céad bliana i 2011. Tugann an grúpa seo deis do dhaoine óga forbairt a dhéanamh ar chúrsaí phraiticiúil sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Glasnevin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Glasnevin&amp;oldid=927344422|journal=Wikipedia|date=2019-11-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}}</text>
      <sha1>kt3ilsyzycdcziy028jvwm4lsn4cl6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1691</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10653</id>
    <revision>
      <id>1332133</id>
      <parentid>1253153</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T18:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="3v49zcbld94ht6ud95mwvy5ybsxos73" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Bliain}}

== Tarluithe ==
* [[12 Iúil]] - [[Cath Eachroma]], [[Cúige Chonnacht|Connachta]]
* [[22 Nollaig]] - Sheol na Géanna Fiáin faoi cheannas [[Pádraig Sáirséal|Phádraig Sairséil]] as Calafort Chorcaí i ndiaidh an léigir&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://stairnaheireann.net/2013/12/22/1691-patrick-sarsfield-and-the-wild-geese-sail-out-of-cork-harbour-for-france/|teideal=1691 – Patrick Sarsfield and The Wild Geese sail out of Cork harbour for France.|údar=Stair na hÉireann|dáta=2013-12-22|language=en-GB|work=Stair na hÉireann/History of Ireland|dátarochtana=2018-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190918082412/https://stairnaheireann.net/2013/12/22/1691-patrick-sarsfield-and-the-wild-geese-sail-out-of-cork-harbour-for-france/|archivedate=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;

== Breitheanna ==
*

== Básanna ==
* [[21 Eanáir]] — [[Mattias Salamnius]], sagart Fionlannach
* [[1 Feabhra]] — [[Pápa Alastar VIII]], Pápa ó 1689 go 1691
* [[15 Samhain]] — [[Albert Cuyp]], péintéir tírdhreacha Ísiltíreach
* [[30 Nollaig]] — [[Robert Boyle]], ceimiceoir [[Éire]]annach (b. [[1627]])

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Blianta]]</text>
      <sha1>3v49zcbld94ht6ud95mwvy5ybsxos73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Séamas Ó hArgadáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10937</id>
    <revision>
      <id>1332475</id>
      <parentid>1323917</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5145" sha1="nw026rrot9j98cznvhmh0gd0av3qy5t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Old-Galway.jpg|mion|[[Gaillimh]] sa bhliain 1651: léarscáil sa leabhar ''Stair Chathair agus Chontae na Gaillimhe'' le Hardiman ]]
[[Abhcóide|Dlíodóir]], [[Leabharlann|leabharlannaí]], bailitheoir [[ceol|ceoil]] agus [[staraí]] [[Éire]]annach ab ea '''Séamas Ó hArgadáin''' nó '''James Hardiman''' (t. 1782- [[13 Samhain]] [[1855]]). In 1820 foilsíodh, ar a chostas féin, a mhórshaothar, 'Stair Chathair agus Chontae na Gaillimhe'.&lt;ref&gt;The History of the Town and County of the Town of Galway from the Earliest Period to the present time&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Account of the Town of Galway|url=https://www.jstor.org/stable/25550153|journal=Journal of the Galway Archaeological and Historical Society|date=1992|issn=0332-415X|pages=47–118|volume=44|author=Paul Walsh}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
[[Íomhá:James Hardiman Library, NUI Galway, new extension 02.JPG|mion|Leabharlann James Hardiman i g[[Coláiste Ollscoile na Gaillimhe]] inniu]]
Rugadh an tArgadánach timpeall na bliana [[1782]] i g[[Contae Mhaigh Eo]], áit a raibh eastát beag ag a athair is cosúil.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1084|teideal=HARDIMAN, James (1782–1855)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-11-13}}&lt;/ref&gt;   Ní heol cár cuireadh [[oideachas]] air. Bhí aistrithe go [[Gaillimh]] ag an [[teaghlach]] agus siopa ag an athair ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://aran.library.nuigalway.ie/bitstream/handle/10379/6966/James%20Hardiman%20Cathair%20na%20Mart.pdf?sequence=1|teideal=James Hardiman - 19th century scholar and Mayo man|údar=Boran, Marie (aran.library.nuigalway.ie)|dáta=2017|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; 

Sa bhliain 1811, chuaigh sé ag obair i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath|Caisleán Átha Cliath]] mar fhochoimisinéir in Oifig na dTaifead Poiblí.  19 bliain a chaith sé ann (1811-1830).

Fuair an tArgadánach oiliúint an [[Abhcóide|dlíodóra]].  Cháiligh sé mar aturnae sa bhliain 1815 agus b'fhéidir níos mó ná 30 bliain air ag an am. 

Ba í an leabhar ''Stair Chathair agus Chontae na Gaillimhe'', a fhoilsigh an Argadánach sa bhliain 1820, ba mhó a thuill clú don Argadánach. [https://web.archive.org/web/20080226095518/http://www.galway.net/galwayguide/history/hardiman/ Tá an leabhar ar fáil anseo ar an Idirlíon.]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.galway.net/galwayguide/history/hardiman/|teideal=Hardiman's History of Galway|dáta=2008-02-26|work=web.archive.org|dátarochtana=2020-11-13|archivedate=2008-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226095518/http://www.galway.net/galwayguide/history/hardiman/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.amazon.co.uk/Hardimans-History-Galway-Town-County/dp/1909906492|teideal=&quot;special edition&quot; of James Hardiman's (1782-1855) 'History of the Town and County of Galway'|údar=James Hardiman|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;  Chruasaigh sé go leor seanchais eile, mar shampla, ‘''A Collection of Lyrical Compositions consisting of Songs, Jacobite Relics, etc., in the Irish Language; By the most celebrated Bards of the Province of Munster during the Eighteenth Century''’.&lt;ref&gt;le fáil i lámhscríbhinn i [[Leabharlann na Breataine]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Nuair a cuireadh deireadh le hOifig na dTaifead Poiblí in 1830 d’aistrigh Hardiman go Gaillimh. Ceapadh é ina dhlíodóir oifigiúil ag Coimisinéirí na Gaillimhe. 

Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an Irish Archaeological Society in 1840 agus an Chumainn Cheiltigh in 1846. 

Sa bhliain 1845, bunaíodh Coláiste na Banríona&lt;ref&gt;Bunaíodh Coláistí na Banríona sa bhliain [[1845]] i n[[Gaillimh]], i m[[Béal Feirste]] agus i g[[Corcaigh]]. Nascadh na coláistí seo le chéile sa bhliain [[1850]] faoin ainm ''Queen's University of Ireland''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nuigalway.ie/about-us/who-we-are/our-history.html|teideal=Our History &amp; Heritage - NUI Galway|work=www.nuigalway.ie|dátarochtana=2020-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091207130825/http://www.nuigalway.ie/about-us/who-we-are/our-history.html|archivedate=2009-12-07}}&lt;/ref&gt; i gCathair na Gaillimhe - inniu, [[Coláiste Ollscoile na Gaillimhe|Ollscoil na Gaillimhe]].  Tairgeadh ollúnacht na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] dó nuair a bhí Coláiste na Banríona á bhunú i nGaillimh ach níor ghlac sé léi. Ina ionad sin ceapadh é ina leabharlannaí sa Choláiste

Bhí sé ina bhall gníomhach d'[[Acadamh Ríoga na hÉireann]], agus rinne sé cion fir ag cur cheol traidisiúnta na hÉireann i míotar agus i dtaisce le haghaidh na nglúnta a tháinig ina dhiaidh. 

&quot;Leabharlann Uí Argadáin&quot; atá ar an leabharlann inniu féin, i ndilchuimhne ar an Argadánach.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Argadáin, Séamas Ó h}}
[[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo|Argadáin, Séamas Ó h]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1782|Argadáin, Séamas Ó h]]
[[Catagóir:Básanna i 1855|Argadáin, Séamas Ó h]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Bailitheoirí amhrán Éireannacha]]
[[Catagóir:Aturnaetha Éireannacha]]</text>
      <sha1>nw026rrot9j98cznvhmh0gd0av3qy5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guinness</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11134</id>
    <revision>
      <id>1332326</id>
      <parentid>1300525</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22174" sha1="qu25kxlmgb5jmsu70seh0x5dte03u26" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}}
{{glanadh}}
[[Leann dubh]] (cineál [[Beoir|beorach]]) is ea '''Guinness''' atá á ghrúdú ag [[Grúdlann Gheata Naomh Séamuis|Geata San Séamais]], áit ina bhfuil grúdlann Guinness lonnaithe ón bhliain [[1759]] i leith.

Tá cáil dhomhanda ar ghrúdlann [[Guinness]] i m[[Baile Átha Cliath]], agus cé nach i seilbh Éireannach a thuilleadh é agus nó mbruitear i d[[Tír|tíortha]] eile é, meastar go leathan gur fearr Guinness na h[[Éire|Éireann]].

''Pórtar Mhic Aonghusa'' a thugtar ar Guinness scaití. 

== Diageo ==
Is leis an comhlacht ''[[Diageo]]'' anois é an t-ollbhranda Guinness, tar éis cónascadh sa bhliain 1997 idir Guinness PLC agus Grand Metropolitan PLC. Déanann an comhlacht céanna ''lager'' Harp, mar aon le beoir eachtrannacha a bhruith agus a dháileadh faoi chonradh. Tá Diageo i gceannas ar an chuid brandaí. Tá siad i gceannas ar brandaí ar nós [[Baileys]] agus [[Smirnoff]]&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.diageo.com/en/our-brands/brand-introduction/|teideal=Brand introduction|language=en-gb|work=Diageo|dátarochtana=2021-02-14|archivedate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226185829/https://www.diageo.com/en/our-brands/brand-introduction/}}&lt;/ref&gt;. Is féidir an liosta iomlán a fheiceáil [https://www.diageo.com/en/our-brands/brand-introduction/ anseo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226185829/https://www.diageo.com/en/our-brands/brand-introduction/ |date=2021-02-26 }}&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;. Tá Diageo lonnaithe i 180 tír, le 150 suíomh timpeall an domhain go ndéantar táirgí an chomhlachta&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.diageo.com/en/our-business/where-we-operate/global/|teideal=Global|language=en-gb|work=Diageo|dátarochtana=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;. Fostaíonn Diageo thart ar 27,775 duine ar fud an domhain&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;.

Sa bhliain 2017, rinne Diageo an cinneadh chun dearradh nua a chur ar an ngloine Guinness. Tá an gloine nua níos airde, níos tanaí agus níos éasca lámh a chur timpeall air&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.morningadvertiser.co.uk/Article/2010/04/09/New-Guinness-glass-revealed|teideal=New Guinness glass revealed|údar=morningadvertiser.co.uk|language=en-GB|work=morningadvertiser.co.uk|dátarochtana=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;. Deirtear go bhfuil sé níos fearr ag coinneál an ceann cáiliúil go mbíonn ar pionta Guinness&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;  chomh maith.

== Stair Ceannairí Guinness ==
Rugadh agus tógadh [[Arthur Guinness]] i g[[Cill Droichid]], áit ina raibh sé ina chónaí ann ar feadh 25 bliana &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.discovercelbridge.com/the-arthur-guinnesss-story/#:~:text=In%201759%20Arthur%20Guinness%20moved,The%20rest%20is%20history.|teideal=The Arthur Guinness Story|údar=Discover Celbridge|dáta=2021|dátarochtana=26/01/2021|archivedate=2022-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221201225729/https://www.discovercelbridge.com/the-arthur-guinnesss-story/#:~:text=In%201759%20Arthur%20Guinness%20moved,The%20rest%20is%20history.}}&lt;/ref&gt;. Thosaigh Arthur ag grúdáil nuair a d'fhág ardeaspag agus a athair dé 100 punt dó ina thoil. D'oscail sé an chéad grúdlann i [[Léim an Bhradáin]] leis an £100 sin. Bhog Arthur an gnó Guinness go [[Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1759&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Bhí 21 páiste aige, ach as an 21 sin, d'fhás 10 gcinn aníos go daoine fásta&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishcentral.com/roots/history/facts-arthur-guinness|teideal=5 things you didn’t know about Arthur Guinness|dáta=2018-03-27|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2021-01-27}}&lt;/ref&gt;.  

Rugadh [[Arthur Hart Guinness]] ar [[Sráid Thomáis Baile Átha Cliath|Sráid Thomáis]] i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1768&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.famousjamesons.com/getperson.php?personID=I191&amp;tree=Whiskey_Jamesons#:~:text=%20Arthur%20Hart%20Guinness%20%201%20William%20Smythe,London,%20Middlesex,%20England%20(Age%2069%20years)%20More|teideal=Arthur Hart Guinness b. 12 Mar 1768 Dublin, Ireland d. 9 Jun 1855 Beaumont, County Dublin, Ireland: Famous Jam?sons|work=www.famousjamesons.com|dátarochtana=2021-01-26}}&lt;/ref&gt;. Thosaigh sé ag obair ag [[Geata San Séamus]] lena athair sna 1780dí. Dúirt Arthur i litir gur cuidigh a mhac go mór le fás agus forbairt na grúdlainne ag an am seo &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://peoplepill.com/people/the-second-arthur-guinness|teideal=About Arthur Guinness: Irish brewer, banker, politician and flour miller (born: 1768 - died: 1855) {{!}} Biography, Facts, Career, Wiki, Life|údar=peoplepill.com|language=en|work=peoplepill.com|dátarochtana=2021-01-27}}&lt;/ref&gt;.  
[[Íomhá:Benjamin Guinness.jpg|mion|Dealbh Benjamin Lee Guinness os comhair Ardeaglais Naomh Pádraig]]
Rugadh [[Benjamin Lee Guinness]], mac le Arthur II, sa bhliain 1798&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/biography/Sir-Benjamin-Lee-Guinness-1st-Baronet|teideal=Sir Benjamin Lee Guinness, 1st Baronet {{!}} Irish brewer|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2021-01-27}}&lt;/ref&gt;. Bhí sé mar an chéad ardmhéara i mBaile Átha Cliath. Sa bhliain 1855 thóg sé ceannasaíocht ar an ngrúdlann a thosaigh a seanathair&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Rinne sé níos mó fás agus forbairt ar an ngnó, agus mhéadaigh sé margadh Guinness go [[Meiriceá Thuaidh|Meiriceá]] agus lár na [[An Eoraip|hEorpa]]. Deirtear gurb é an fear is saibhre sa tír ag an am&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Sa bhliain 1860, chuir sé a airgead féin isteach go [[Ardeaglais Naomh Pádraig]] nuair a bhí sé ar tí a bheith scriosta. Thóg sé teach ollmhór i b[[páirc Naomh Áine]] sa bhliain 1837&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.askaboutireland.ie/learning-zone/primary-students/5th-+-6th-class/geography/aspects-of-raheny/how-is-this-place-changin/high-above/|teideal=High above|work=www.askaboutireland.ie|dátarochtana=2021-01-27}}&lt;/ref&gt;.  

Fuair Benjamin Lee Guinness bás sa bhliain 1868, agus d'fhág sé an ghnó ar fad leis a mhac [[Edward Lee Guinness]]. Chas Edward an gnó Guinness go dtí an ghrúdlann is mó ar domhain&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=The Guinness Storehouse|date=02/02/2021|url=https://www.guinness-storehouse.com/content/pdf/archive-factsheets/general-history/company-history.pdf|title=Archive Fact Sheet: The History of Guinness|journal=|volume=|issue=1}}&lt;/ref&gt;. Chuaigh an ghnó ar an stocmhalartán thall i [[Londain]]. Sa bhliain 1886, Cheapadh Edward mar Chathaoirleach ar an ngnó Guinness, ról a bhí mar chuid den chlann Guinness go dtí an bhliain 1986&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Thosaigh Edward an [[Iontaobhais Uíbh Earcach]] sa bhliain 1890&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theiveaghtrust.ie/who-we-are/about-the-trust/|teideal=About The Trust – The Iveagh Trust|language=en-GB|dátarochtana=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;. An aidhm atá ag an Iontaobhas ná chun tithíocht ar fud na cathrach a chur ar fáil do lucht oibre na cathrach&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Ar barr an post a bhí aige ag an ngrúdlann, bhí sé mar ardmhéara Baile Átha Cliath ar feadh tréimhse&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theiveaghtrust.ie/our-story/edward-cecil-guinness/|teideal=Edward Cecil Guinness – The Iveagh Trust|language=en-GB|dátarochtana=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;. Lean Edward agus a dheartháir Arthur ar aghaidh le obair a athair ar son na cathrach, ag tógáil Páirc Naomh Pádraig taobh thiar den [[Ardeaglais Naomh Pádraig|Ardeaglais]], rud a thóg buntáistí ar leith leis le haghaidh na daoine ina gcónaí ar [[Sráid Chaoimhín]] agus [[Lána Bhál]] &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Cheapadh é mar Seansailéir Átha Cliath sa bhliain 1908, tar éis dó an chuid airgead a thabhairt ar son [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.   

Rugadh [[Rupert Guinness]] sa bhliain 1874. Tá sé cáílliúl as a bheith mar rabhaí den scoth agus mar cathaoirleach den bord Guinness i ndiaidh bás a athair&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/ga/node/98046|teideal=DIB entry of the day: Rupert Guinness|dáta=2019-05-15|language=ga|work=Royal Irish Academy|dátarochtana=2021-02-07}}{{Dead link|date=Meitheamh 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Idir 1893 agus 1911, Bhuaigh sé an chuid comórtais rábhaíochta. Bhí sé mar uachtarán ar an club rabhaíochta [[Abhainn na Tamaise|Tamais]] i Sasana go dtí 1911, nuair a fuair a athair Edward bás. Bhí sé i gceannas ar Guinness nuair a rinneadh an cinneadh chun Guinness a ghrúdú thar lear. D'oscail grúdlann Guinness i Londain sa bhliain 1936&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;. Bhí an ghrúdlann ar leith sin ar oscailt go dtí 2005, nuair a dúnadh é chun grúdlainne eile a oscailt ar fud an domhain&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.just-drinks.com/news/diageo-to-close-guinness-brewery-in-london_id75347.aspx|teideal=UK: Diageo to close Guinness brewery in London|dáta=2004-04-15|work=www.just-drinks.com|dátarochtana=2021-02-07|archivedate=2021-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210214100534/https://www.just-drinks.com/news/diageo-to-close-guinness-brewery-in-london_id75347.aspx}}&lt;/ref&gt;.    

Bhí Benjamin Guinness, Gar-mhac le Rupert, an duine deireanach ón clann chun a bheith i gceannas ar an gcomhlacht. Fuair sé an ról de cathaoirleach sa bhliain 1962, agus thug sé suas an ról sa bhliain 1986&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.iar.ie/Archive.shtml?IE%20GA/GDB/PE03.01|teideal=Irish Archives Resource - Archive Details|work=www.iar.ie|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;. Tháinig Guinness agus Metropolitan PLC le chéile chun Diageo a dhéanamh sa bhliain 1997    

== Comhábhair agus Sláinte ==
[[Íomhá:Part of a 1968 advertising sheet for Guinness after they established a brewery in Sierra Leone (West Africa) (1727997539).jpg|mion|Fógra Guinness san Aifric ón mbliain 1968]]
Tá Guinness déanta suas de ceithre phríomh-chomhábhar. Is iad sin uisce, gráin, spíosraí agus giosta&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.healthline.com/nutrition/guinness-abv|teideal=Guinness: ABV, Types, and Nutrition Facts|dáta=2020-02-17|language=en|work=Healthline|dátarochtana=2021-01-27}}&lt;/ref&gt;. an gráin go n-úsáideann Guinness ná eorna. déantar an eorna a braiche agus ansin a róst chun an dath cáiliúil dubh a thabhairt&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Úsáidtear hopa mar an spíosra agus ansin an giosta Guinness, atá déanta ag Guinness ar feadh na mblianta. Ó na1950dí ar aghaidh, chuir Guinness [[nítrigin]] sna beoir chun an cúr ar barr an deoch a thabhairt dó&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Tá seo mar a dhéantar Guinness an lae inniu.  

Tá níos lú calaire i bpionta Guinness ná mar atá i ngnáth pionta beorach&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eatingwell.com/article/7677513/is-guinness-actually-healthy-heres-what-a-beer-expert-says/|teideal=Is Guinness Actually Healthy? Here's What a Beer Expert Says|language=en|work=EatingWell|dátarochtana=2021-01-27|archivedate=2021-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119135836/http://www.eatingwell.com/article/7677513/is-guinness-actually-healthy-heres-what-a-beer-expert-says/}}&lt;/ref&gt;. Tá 0.3 graim d'iarainn i ngach pionta chomh maith, atá thart ar 3% den méid gur chóir do ghnáth duine fásta a bheith ag tógáil isteach gach lá&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.spinemd.com/5-health-benefits-of-guinness-on-st-patricks-day/|teideal=5 Health Benefits Of Guinness On St. Patrick’s Day|dáta=2017-03-14|language=en-US|work=Virginia Spine Institute|dátarochtana=2021-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210214075636/https://www.spinemd.com/5-health-benefits-of-guinness-on-st-patricks-day/|archivedate=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;. Tá leibhéal ard de snáithín agus vitimíní B, atá an-mhaith do do sláinte ina iomlán&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cnn.com/2017/03/17/health/guinness-good-for-you-food-drayer/index.html|teideal=Is Guinness really 'good for you'?|údar=Lisa Drayer CNN|work=CNN|dátarochtana=2021-02-07}}&lt;/ref&gt;. Ón mbliain 2015, rinneadh Guinness go hiomlán veigeán&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.veganfoodandliving.com/news/its-official-all-guinness-now-suitable-vegans-draft-bottle-can-form/|teideal=It's official - all Guinness is now suitable for vegans in draft, bottle and can form|údar=Vegan Food and Living|language=en-GB|work=www.veganfoodandliving.com|dátarochtana=2021-02-07}}&lt;/ref&gt;. Rinneadar athrú ar na comhábhar ionas gur féidir veigeán a ghlaoch ar an deoch cáiliúil go hoifigiúil&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.    

Tá sé ráite ag Guinness go bhfuil dath dearg ar an leann seachas dubh&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=The Guinness Storehouse|date=07/02/2021|url=https://www.guinness-storehouse.com/content/pdf/factsheets/factsheet_pdf_10.pdf|title=Guinness Facts|journal=Fact Sheet|volume=|issue=1}}&lt;/ref&gt;. Sna sean laethanta, bhí Guinness déanta ag baint úsáid as uisce ón [[An Chanáil Mhór|Chánail Mhór]]&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://wildrovertours.com/blog/facts-about-guinness-you-probably-didnt-know/|teideal=Facts about Guinness you probably didn't know|dáta=2018-01-11|language=en-US|work=Wild Rover Tours|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;.    

== Féiniúlacht na hÉireannaigh agus Guinness ==
[[Íomhá:Guinness.jpg|thumb|Pionta Guinness]]Sa bhliain 2003, Rinne [[Ollscoil Mhálta]] staidéar ar an gcaoi go bhfuil baint ag an Guinness leis an bhféiniúlacht d'Éireannaigh&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Brenda Murphy|date=01/01/2003|url=https://www.researchgate.net/publication/236799953_Pure_Genius_Guinness_Consumption_and_Irish_Identity|title=Pure Genius: Guinness Consumption and Irish Identity|journal=New Hibernia Review|volume=|issue=7}}&lt;/ref&gt;. Déantar cur síos ar an gcaoi go n-ordaíonn daoine pionta Guinness nuair atá siad faoi bhrú chairde faoin tuaithe nó nuair atá siad i dtíortha eile, chun an blas Éireannach a fháil&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Déantar tagairt chomh maith chuig an 'Pionta Foirfe' agus na scéalta draíochtúil atá taobh thiar den leann dubh&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. 

Tá pointe sa pháipéar a dheireann go bhfuil cumhacht ag Guinness a bheith ceangailte i gcuimhneacháin daoine mar áit, seachas mar deoch&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Deir roinnt de na daoine curtha faoi agallamh go smaoiníonn siad ar [[Contae Dhún na nGall|Tír Chonaill]] nó Baile Átha Cliath&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Tá béim ar seo sa chonclúid, a deirtear go bhfuil Guinness ceangailte go mór le heisimircigh atá ag iarraidh blaisín Éireannach&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Bíodh sé Baile Átha Cliath nó [[Corcaigh]], Is cuimhneacháin den áit dúchais é&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

I 1959, Thosaigh Guinness le scéim fógraíochta, ag díriú ar aois an chomhlachta&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Patricia Medcalf|date=01/11/2016|url=https://arrow.tudublin.ie/cgi/viewcontent.cgi?article=1143&amp;context=icr|title=In Search of Identity: an Exploration of the Relationship Between
Guinness' Guinness's Advertising and Ir tising and Ireland's Social and E s Social and Economic conomic
Evolution Between 1959 and 1969|journal=Irish Communication Review|volume=15|issue=1}}&lt;/ref&gt;. Dhírigh an scéim ar an gcaoi go raibh Guinness thart ar feadh 200 bhliain, agus go mbeidh sé thart ar feadh tamaill eile. Bhí seo déanta chun dul in iomaíocht dhíreach le comhlachtaí agus grúdlainne eile sa tír ag an am&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. Tá sé dírithe ar an lucht oibre Éireannach, na comhábhair Éireannach, agus an bród atá ag Guinness a bheith Éireannach&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. &quot;Brewed by the Irish for the Irish&quot; ceann de na línte den fhógra. Chríochnaigh an fhógra leis an ráiteas go bhfuil Guinness sláintiúil duit (frása nach raibh ceadaithe níos déanaí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/now-ads-cant-say-it-but-you-always-knew-it-guinness-is-good-for-you-25922072.html|teideal=Now ads can't say it but you always knew it: Guinness IS good for you|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-02-07}}&lt;/ref&gt;, féach [https://www.independent.ie/irish-news/now-ads-cant-say-it-but-you-always-knew-it-guinness-is-good-for-you-25922072.html anseo]). I bhfógra eile ón scéim céanna, deirtear go bhfuil daoine Éireannach a chabhraigh le Arthur Guinness a gnó a bhunú fós ag baint sult as Guinness 200 bliain níos déanaí&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

Sa bhliain 1966, rinne Guinness scéim fógraíochta eile, ina chuireadar béim ar na feirmeoirí agus an [[eorna]]&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. Luaitear sa fógra go n-úsáideann Guinness 75% (80% níos déanaí&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;) den eorna atá á fás ag feirmeoirí na tíre. Bhí siad ag tabhairt tacaíocht chuig [[Seó Samhradh Corcaigh]] agus Seó Talmhaíochta Chill an Dísirt sa bhliain chéanna, ag léiriú nach raibh siad chun a dhroim a chasadh leis an roinn sin den Geilleagar&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.[[Íomhá:Guinness brewery gate.jpg|mion|Geata San Séamus]]
== Geata San Séamus ==
Lonnaithe ar [[Sráid Thomáis Baile Átha Cliath|Sráid Thomáis]], Tá Geata San Séamus mar cheann de na grúdlainne is mó ar domhain. Thosaigh an scéal seo nuair a shínigh Arthur Guinness léas ar an ngrúdlann ar feadh 9000 mbliain&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/business/st-james-s-gate-a-brief-history-1.1308346|teideal=St James's Gate: a brief history|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;. Bhí an ghrúdlann chomh mór le ceithre acra, agus bhí dó dhéag chapaill ag an ngrúdlann ag an am. 

Mhéadaigh an ghrúdlann ó shin, le méadú ag teacht ar na tithe grúdaithe, atá fós ina seasamh sa lá atá inniu ann&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;. Sa bhliain 1886, bhí Guinness mar an ghrúdlann is mó ar domhain go hoifigiúil, ag cur amach 1.2 milliúin barrille in aghaidh na bliana&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;. I rith an fichiú aois, tháinig níos mó feabhais ar an ngrúdlann, nuair a rinneadh é go hiomlán uathoibríoch&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. I ndiaidh sin, sa bhliain 1996, thuill an ghrúdlann an teastas ISO 14001. Is teastas a thuilltear as a bheith ag feidhmiú go maith i leith an timpeallacht&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;.

D'oscail teach grúdaithe 4 sa bhliain 2014. Is ceann de na tithe grúdaithe is fearr ó thaobh na teicneolaíochta ar domhain é&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Tá Guinness go fóill ag ceannach eorna Éireannach agus ag cuidiú leis an nGeilleagar Éireannach sa lá atá inniu ann&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Sa bhliain 2000, d'osclaíodh an Guinness Storehouse mar imeacht do turasóirí&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;. Tá clú agus cáil ar an turas ar fud an domhain, agus de réir Tripadvisor, caithfear an turas a dhéanamh má tá tú ag déanamh cuairt ar Cathair Átha Cliath&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.tripadvisor.ie/Attraction_Review-g186605-d189694-Reviews-Guinness_Storehouse-Dublin_County_Dublin.html|teideal=Guinness Storehouse {{!}} Dublin {{!}} UPDATED February 2021 Top Tips Before You Go (with Photos)|language=en-IE|work=Tripadvisor|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;. [[Íomhá:St. James's Gate Brewery, Dublin, Ireland.jpg|mion|Comhartha os comhair Geata San Séamus, Baile Átha Cliath]]
== Grúdlainne domhanda ==
Tá Guinness díolta sa lá atá inniu an ar fud an domhain. De réir an Grúdlann Guinness i mBaile Átha Cliath, tá Guinness déanta i 49 tír ar domhain agus díolta i 150 tír ar domhain&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.  Deirtear go n-óltar 10 milliún gloine de Guinness ar fud an domhain gach lá&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.  

Tá cúig phríomhghrúdlann lonnaithe timpeall an domhain, i m[[Baile Átha Cliath]], sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]], sa [[An Nigéir|Nigéir]], i g[[Camarún]] agus i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;. Deirtear go n-óltar thart ar 40% de Guinness ar fad ar domhain san [[Aifric]]&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.  

== Lá Arthur ==
Sa bhliain 2009, bhí ceiliúradh 250 bliain ag Geata San Séamus. D'eagraigh Guinness an ceiliúradh de 'Arthurs Day' a chur ar siúl. Lá lán de ceolchoirmeacha a bhí i gceist leis an lá, ach fuair Guinness réidh leis i ndiaidh cúig bliana&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/news/guinness-scraps-arthurs-day-after-five-years-in-favour-of-amplify-30402022.html|teideal=Guinness scraps Arthur's Day after five years, in favour of Amplify|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-01-27}}&lt;/ref&gt;.

== Guinness Sofheicthe ==
Sa bhliain 2019, Chuir Guinness fógra amach le [[Brian O'Driscoll]] agus [[Lawrence Dallaglio]], ag fógairt Guinness so-fheicthe. Is féidir an fógra a fheiceáil [https://www.youtube.com/watch?v=KBe0koxErT4 anseo]&lt;ref&gt;Brian O’Driscoll and Lawrence Dallaglio try Guinness Clear for the first time #GuinnessClear - YouTube&lt;/ref&gt;. Ba scéim fógraíochta é chun fógraíocht a dhéanamh ar uisce agus na buntáistí atá ag baint leis nuair atá daoine amach ag baint taitneamh as an rugbaí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.guinness.com/en-ie/guinness-clear-responsible-drinking/|teideal=Guinness Clear|language=en-ie|work=www.guinness.com|dátarochtana=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;. Ba é an mana a bhí ag an fógra ná chun é a ól chun cuimhniú ar an gcluiche.  

== Táirgí ==
Tá raon leathan ag Guinness sa lá atá inniu ann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.guinness.com/en/our-beers/|teideal=Our Beers|language=en|work=www.guinness.com|dátarochtana=2021-01-28|archivedate=2021-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206025752/https://www.guinness.com/en/our-beers/}}&lt;/ref&gt;. I measc na táirgí seo tá:

* Guinness Bhairille 
* Guinness Eachtrach Leann Dubh
* Guinness Buidéalaithe
* Pórtar Átha Cliath
* Pórtar na nIndiacha Thiar

Is féidir an raon iomlán a fheiceáil [https://www.guinness.com/en/our-beers/ anseo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210206025752/https://www.guinness.com/en/our-beers/ |date=2021-02-06 }}.

== Féach freisin ==

* [[Grúdlann Gheata Naomh Séamuis]]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.guinness.com/ Guinness.com (Suíomh oifigiúil)]
[[Catagóir:Deochanna Éireannacha]]
[[Catagóir:Deochanna alcólacha na hÉireann]]
[[Catagóir:Brandaí Éireannacha]]
[[Catagóir:Muintir Guinness]]</text>
      <sha1>qu25kxlmgb5jmsu70seh0x5dte03u26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CLG Chontae Luimnigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11186</id>
    <revision>
      <id>1332178</id>
      <parentid>1306010</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21105" sha1="jnw8e2iydgem3916jbvu7a9lgs1nzb3" xml:space="preserve">{{Contae CLG bosca eolais |
 CLG contae = Luimneach |
 Íomhá =  |
 ainm i mBéarla = Limerick GAA |
 cúige = [[Cúige Mumhan]] |
 leasainm = Na Luimnígh&lt;br /&gt;Contae an Chonartha&lt;br /&gt;The Shannonsiders |
 dathanna = Uaine is bán |
 staid = [[Páirc na nGael]], [[Luimneach]]|
 iomáint/peil ghaelach = [[Iomáint]] |
 sraith NFL = Roinn 4 |
 sraith NHL = Roinn 1B |
 craobh peil = [[Corn Mhic Uidhir]] |
 craobh iomána = [[Corn Mhic Carthaigh]] |
 sraith Peil na mBan = [[Corn Uí Mháirtín]] |
 sraith camógaíocht = [[Corn Uí Dhubhthaigh]] |
  pattern_la1 =  |
  pattern_b1  =  |
  pattern_ra1 =  |
  leftarm1    = 008000 |
  body1       = 008000 |
  rightarm1   = 008000 |
  shorts1     = FFFFFF |
  socks1      = 008000 |   
|}}
Imrítear na [[Na Cluichí Gaelacha|cluichí Gaelacha]] i g[[Contae Luimnigh]] faoi cheannas '''Chumann Lúthchleas Gael Chontae Luimnigh'''. Tá sé freagrach as an [[iománaíocht]], [[peil Ghaelach]] agus [[camógaíocht]] a imrítear sa chontae.
  
== Iomáint ==
=== Craobh na hÉireann ===
* [[Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann|Iomáint Sinsear]] (8): [[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1897|1897]], [[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1918|1918]], [[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1921|1921]], [[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1934|1934]], [[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1936|1936]], [[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1940|1940]], [[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1973|1973]], [[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2018|2018]]
* Iomáint Idirmheánach (1): 1998
* Iomáint Sóisear (4): 1935, 1941, 1954, 1957
* Iomáint Faoi 21 (6): 1987, 2000, 2001, 2002, 2015, 2017
* Iomáint Mionúir (3): 1940, 1958, 1984

=== Craobh na Mumhan ===
* Iomáint Sinsear (19): 1897, 1910, 1911, 1918, 1921, 1923, 1933, 1934, 1935, 1936, 1940, 1955, 1973,1974, 1980, 1981, 1994, 1996, 2013
* Iomáint Idirmheánach (3): 1968, 1998, 2008
* Iomáint Sóisear (10): 1927, 1935, 1939, 1941, 1946, 1948, 1952, 1954, 1957, 1986
* Iomáint Faoi 21 (8): 1986, 1987, 2000, 2001, 2002, 2011, 2015, 2017
* Iomáint Mionúir (7): 1940, 1958, 1963, 1965, 1984, 2013 2014
* Craobh Waterford Crystal (2): 2006, 2015

=== Sraith Náisiúnta ===
* [[Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta|Sraith Náisiúnta Iomána]] (11): 1934-1938, 1947, 1971, 1984-85, 1992, 1997

=== Foireann ===
{{CLG squad start}}
{{CLG squad player|no=1|seasamh=Cúl báire|ainm=[[Nioclás Mac Uaid]]|club=[[CLG Eithbhinn|Eifinn]]}}
{{CLG squad player|no=2|seasamh=Lánchúlaí deas|ainm=Richie English|club=[[CLG Dún Bleisce|Dún Bleisce]]}}
{{CLG squad player|no=3|seasamh=Lánchúlaí láir|ainm=[[Risteard Mac Cárthaigh]]|club=[[CLG An Charraig Dhubh|An Charraig Dhubh]]}}
{{CLG squad player|no=4|seasamh=Lánchúlaí clé|ainm=Mike Casey|club=[[CLG Na Piarsaigh (Luimneach)|Na Piarsaigh]]}}
{{CLG squad player|no=5|seasamh=Leathchúlaí deas|ainm=[[Biarmaid Ó Broin]]|club=[[CLG Tobar Phádraig|Tobar Phádraig]]}}
{{CLG squad player|no=6|seasamh=Leathchúlaí láir|ainm=[[Déaglán hAnnáin]]|club=[[CLG Áth Dara|Dara]]}}
{{CLG squad player|no=7|seasamh=Leathchúlaí clé|ainm=[[Séamus Ó hÍcí]]|club=[[CLG Máigh Rua/An Bóthar|Máigh Rua/An Bóthar]]}}
{{CLG squad player|no=8|seasamh=Imreoir lár páirce|ainm=Alan Dempsey|club=[[CLG Na Piarsaigh (Luimneach)|Na Piarsaigh]]}}
{{CLG squad player|no=9|seasamh=Imreoir lár páirce|ainm=William O'Donoghue|club=[[CLG Na Piarsaigh (Luimneach)|Na Piarsaigh]]}}
{{CLG squad player|no=10|seasamh=Leatosaí deas|ainm=[[Seán Ó Dualaing]]|club=[[CLG Na Piarsaigh (Luimneach)|Na Piarsaigh]]}}
{{CLG squad player|no=11|seasamh=Leatosaí láir|ainm=David Dempsey|club=[[CLG Na Piarsaigh (Luimneach)|Na Piarsaigh]]}}
{{CLG squad player|no=12|seasamh=Leatosaí clé|ainm=[[Gearóid Ó hÉigeartaigh]]|club=[[CLG Naomh Pádraig (Luimneach)|Naomh Pádraig]]}}
{{CLG squad player|no=13|seasamh=Lántosaí deas|ainm=[[Cian Ó Loingsigh]]|club=[[CLG Tobar Phádraig|Tobar Phádraig]]}}
{{CLG squad player|no=14|seasamh=Lántosaí láir|ainm=Kyle Hayes|club=[[CLG Pailís Chaonraí|Pailís Chaonraí]]}}
{{CLG squad player|no=15|seasamh=Lántosaí clé|ainm=[[Gréacháin Ó Maolchathaigh]]|club=[[CLG Cill Mocheallóg|Cill Mocheallóg]]}}
{{CLG squad player|no=16|seasamh=Fir ionad|ainm=[[Barra Ó hAonghusa]]|club=[[CLG Cill Mocheallóg|Cill Mocheallóg]]}}
{{CLG squad player|no=17|seasamh=Fir ionad|ainm=Stephen Cahill|club=[[CLG Tuar na Fola|Tuar na Fola]]}}
{{CLG squad player|no=18|seasamh=Fir ionad|ainm=Seán Finn|club=[[CLG Brú na Déise|Brú na Déise]]}}
{{CLG squad player|no=19|seasamh=Fir ionad|ainm=[[Gabhán Ó Mathúna]]|club=[[CLG Cill Mocheallóg|Cill Mocheallóg]]}}
{{CLG squad player|no=20|seasamh=Fir ionad|ainm=[[Séamus Ó Riain]]|club=[[CLG Garrdha Uí Spiolláin|Garrdha Uí Spiolláin]]}}
{{CLG squad player|no=21|seasamh=Fir ionad|ainm=[[Seán Mac Giobúin]]|club=[[CLG Áth Dara|Áth Dara]]}}
{{CLG squad player|no=22|seasamh=Fir ionad|ainm=[[Tomás Ó Muireasa]]|club=[[CLG Átháin|Átháin]]}}
{{CLG squad player|no=23|seasamh=Fir ionad|ainm=[[Barra de Nais]]|club=[[CLG Saor Theas|Saor Theas]]}}
{{CLG squad player|no=24|seasamh=Fir ionad|ainm=[[Rónán Ó Loingsigh]]|club=[[CLG Na Piarsaigh (Luimneach)|Na Piarsaigh]]}}
{{CLG squad player|no=25|seasamh=Fir ionad|ainm=[[Seán Ó Tóibín]]|club=[[CLG Máigh Rua/An Bóthar|Máigh Rua/An Bóthar]]}}
{{CLG squad player|no=26|seasamh=Fir ionad|ainm=Colin Ryan|club=[[CLG Pailís na Gréine|Pailís na Gréine]]}}
{{CLG squad end}}

==Peil==
* [[Craobh Shinsear Peile na hÉireann|Peil Sinsear]] (2): 1887, 1896
* Peil Sinsear (1): 1896
* Peil Sóisear (4): 1916, 1929, 1939, 1950
* Peil Faoi 21 (1): 2000
* Peil Mionúir (1): 1956

== Clubanna CLG Luimnigh ==
=== Roinn na Cathrach ===
[[Íomhá:CityboardGAA.gif|250px|thumb|right|Clubanna Roinn na Cathrach]]
* [[Íomhá:AbbeySarsfieldsGAA.jpg|20px]] [[CLG Sáirséiligh na Mainistreach|Sáirséiligh na Mainistreach]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://abbeysarsfields.limerick.gaa.ie |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090227225706/http://abbeysarsfields.limerick.gaa.ie/ |archivedate=2009-02-27 |dátarochtana=2009-03-30}}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:Ballinacurra Gaels GAA.png|20px]] [[CLG Gaeil Baile na Cora|Gaeil Baile na Cora]] (peil amháin)
* [[Íomhá:BallybrownGAA.jpg|20px]] [[CLG Baile Brún|Baile Brún]] &lt;ref&gt;http://www.ballybrown.com/GAA.html{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:ClaughaunGAA.jpg|20px]] [[CLG Clochán (Luimneach)|Clochán]] &lt;ref&gt;http://www.claughaun.limerick.gaa.ie/index.html&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:Crecora.jpg|20px]] [[CLG Craobh Chumhra|Craobh Chumhra]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://crecoramanistergaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2009-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090924071056/http://www.crecoramanistergaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:KildimoGAA.jpg|20px]] [[CLG Cill Díoma|Cill Díoma]] (iomáint amháin) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://homepage.eircom.net/~kildimogaa/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2007-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071214055944/http://homepage.eircom.net/~kildimogaa/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:Milford.jpg|20px]] [[CLG Áth an Mhuilinn (Luimneach)|Áth an Mhuilinn]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://milford.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2010-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100106180830/http://www.milford.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:MonaleenGAA.jpg|20px]] [[CLG Móin a' Lín|Móin a' Lín]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.monaleengaa.com/index.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-04-06 |archivedate=2009-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105225214/http://monaleengaa.com/index.html }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:MungretGAA.JPG|20px]] [[CLG Mungairit|Mungairit]] &lt;ref&gt;http://www.mungretstpauls.com/clg.asp?teanga=gaeilge/{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:PiarsaighLK.jpg|20px]] [[CLG Na Piarsaigh (Luimneach)|Na Piarsaigh]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://napiarsaigh.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2007-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071118184611/http://napiarsaigh.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:OldChristiansGAA.jpg|20px]] [[CLG Sean-Chríostaithe|Sean-Chríostaithe]] (iomáint amháin)
* [[Íomhá:PallaskenryGAA.jpg|20px]] [[CLG Pailís Chaonraí|Pailís Chaonraí]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.pallaskenrygaa.com/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2010-06-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100627035559/http://www.pallaskenrygaa.com/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:PatrickswellGAA.gif|20px]] [[CLG Tobar Phádraig|Tobar Phádraig]] &lt;ref&gt;http://patrickswellgaa.com/&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:StPatrick'sLKGAA.jpg|20px]] [[CLG Naomh Pádraig (Luimneach)|Naomh Pádraig]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.stpatricksgaaclub.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2010-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100306010613/http://stpatricksgaaclub.ie/ }}&lt;/ref&gt;

=== An Roinn Thoir ===
[[Íomhá:Eastboard.gif|250px|thumb|right|Clubanna na Roinne Thoir]]
* [[Íomhá:AhaneGAA.jpg|20px]] [[CLG Átháin|Átháin]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://ahane.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2007-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070327172002/http://ahane.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:BallybrickenGAA.gif|20px]] [[CLG Baile Bricín/An Bóthar Mór|Baile Bricín/An Bóthar Mór]] 
* [[Íomhá:CappamoreGAA.jpg|20px]] [[CLG An Cheapach Mhór|An Cheapach Mhór]] 
* [[CLG Cathair Chinn Lis|Cathair Chinn Lis]] (peil amháin)
* [[Íomhá:CaherlineGAA.jpg|20px]] [[CLG Cathair Laighin|Cathair Laighin]] (iomáint amháin)
* [[Íomhá:DoonGAA.jpg|20px]] [[CLG Dún Bléisce|Dún Bleisce]] (iomáint amháin) &lt;ref&gt;http://www.doonbleisce.com/GAA{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Central.htm&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:FedamoreGAA.jpg|20px]] [[CLG Feadamar|Feadamar]] 
* [[Íomhá:Kilteely-DromkeenGAA.jpg|20px]] [[CLG Cill Tíle/Drom Chaoin|Cill Tíle/Drom Chaoin]] 
* [[Íomhá:KnockaneGAA.jpg|20px]] [[CLG An Cnocán (Luimneach)|An Cnocán]] &lt;ref&gt;http://www.knockane.com/&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:Murroe-BoherGAA.jpg|20px]] [[CLG Máigh Rua/An Bóthar|Máigh Rua/An Bóthar]] 
* [[Íomhá:OolaGAA.jpg|20px]] [[CLG Úlla|Úlla]] (peil amháin) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://oolagaa.wetpaint.com/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2011-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718034703/http://oolagaa.wetpaint.com/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:PallasgreenGAA.jpg|20px]] [[CLG Pailís na Gréine|Pailís na Gréine]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://pallasgreen.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2009-09-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090914132824/http://www.pallasgreen.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:LibertiesGAA.jpg|20px]] [[CLG Saor Theas|Saor Theas]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://southliberties.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2007-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071118224347/http://southliberties.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;

=== An Roinn Theas ===
[[Íomhá:Southboard.gif|250px|thumb|right|Clubanna na Roinne Theas]]
* [[Íomhá:BallylandersGAA.jpg|20px]] [[CLG Baile an Londraigh|Baile an Londraigh]] (peil amháin) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://ballylandersgaa.com/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-04-06 |archivedate=2009-06-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090621014301/http://ballylandersgaa.com/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:BanogueGAA.jpg|20px]] [[CLG An Bhánóg|An Bhánóg]] (peil amháin)
* [[Íomhá:BlackrockLimerick.jpg|20px]] [[CLG An Charraig Dhubh (Luimneach)|An Charraig Dhubh]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ardpatrick.net/gaa/gaa.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-04-06 |archivedate=2005-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050204075902/http://www.ardpatrick.net/gaa/gaa.htm }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:BruffGAA.gif|20px]] [[CLG Brú na Déise|Brú ne Déise]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://bruff.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2009-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090915165504/http://bruff.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:BrureeGAA.jpg|20px]] [[CLG Brú Rí|Brú Rí]]
* [[Íomhá:Camogue Rovers.gif|20px]] [[CLG Fánaithe na Camóige|Fánaithe na Camóige]] 
* [[Íomhá:Castletown-BallyagranGAA.jpg|20px]] [[CLG Baile an Chaisleáin/Béal Átha Grean|Baile an Chaisleáin/Béal Átha Grean]] 
* [[Íomhá:CroomGAA.jpg|20px]] [[CLG Cromadh|Cromadh]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.croomgaa.com/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2007-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071214011635/http://croomgaa.com/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:Dromin-AthlaccaGAA.jpg|20px]] [[CLG An Dromainn/An tÁth Leacach|An Dromainn/An tÁth Leacach]] (iomáint amháin)
* [[Íomhá:EffinGAA.jpg|20px]] [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] (iomáint amháin) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://effingaa.com/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2010-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100128221345/http://www.effingaa.com/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:GarryspillaneGAAcrest.gif|20px]] [[CLG Garrdha Uí Spiolláin|Garrdha Uí Spiolláin]] (iomáint amháin) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.garryspillanegaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-04-06 |archivedate=2009-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090604184403/http://www.garryspillanegaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:GalballyGAA.JPG|20px]] [[CLG Gallbhaile (Luimneach)|Gallbhaile]] (peil amháin) 
* [[Íomhá:Galtee Gaels.jpg|20px]] [[CLG Gaeil Gailtí|Gaeil Gailtí]] (peil amháin) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://galteegaels.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2009-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090915121907/http://galteegaels.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:GlenroeGAA.jpg|20px]] [[CLG An Gleann Rua (Luimneach)|An Gleann Rua]] (iomáint amháin) &lt;ref&gt;http://www.glenroegaa.com/&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:HospitalHerbertstownGAA.jpg|20px]] [[CLG An tOspidéal/Cathair Fuinse|An tOspidéal/Cathair Fuinse]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.hospital-herbertstown.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-04-06 |archivedate=2011-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110222041402/http://hospital-herbertstown.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:KilmallockGAA.jpg|20px]] [[CLG Cill Mocheallóg|Cill Mocheallóg]] &lt;ref&gt;http://kilmallockgaa.com/&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:KnockaineyGAA.jpg|20px]] [[CLG Cnoc Áine|Cnoc Áine]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.knockaineygaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2005-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050413032107/http://www.knockaineygaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:StakerWallaceGAA.jpg|20px]] [[CLG Stáicéirí de Bhailís|Stáicéirí de Bhailís]]

=== An Roinn Thiar ===
[[Íomhá:Westboard.gif|250px|thumb|right|Clubanna na Roinne Thiar]]
* [[Íomhá:AdareGAA.jpg|20px]] [[CLG Áth Dara|Áth Dara]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://adare.limerick.gaa.ie/index.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-06-15 |archivedate=2009-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090915165719/http://adare.limerick.gaa.ie/index.html }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:AskeatonGAA.jpg|20px]] [[CLG Eas Géibhtine|Eas Géibhtine]] (iomáint amháin) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://askeaton.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2010-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100307051600/http://askeaton.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:AtheaGAA.jpg|20px]] [[CLG Áth an tSléibhe|Áth an tSléibhe]] (peil amháin) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.atheagaa.com/index.html |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131025145936/http://www.atheagaa.com/index.html |archivedate=2013-10-25 |dátarochtana=2009-04-06}}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:BallysteenGAA.jpg|20px]] [[CLG Baile Stiabhana|Baile Stiabhana]] (peil amháin)
* [[CLG An Cheapach (Luimneach)|An Cheapach]] (peil amháin)
* [[Íomhá:Croagh-KilfinnyGAA.jpg|20px]] [[CLG Cróch/Cill na Fíonaí|Cróch/Cill na Fíonaí]] (iomáint amháin) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://croaghkilfinny.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2009-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090915165445/http://croaghkilfinny.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:Dromcollogher-BroadfordGAA.jpg|20px]] [[CLG Drom Chollachair/Béal an Átha|Drom Chollachair/Béal an Átha]] &lt;ref&gt;https://sites.google.com/a/gaa.ie/dromcollogher-broadford-gaa/{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:AbbeyfealeGAA.png|20px]] [[CLG An tAthair Ó Cathasaigh|An tAthair Ó Cathasaigh]] (peil amháin) &lt;ref&gt;http://www.frcaseysgaa.ie/&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:Feenagh-KilmeedyGAA.jpg|20px]] [[CLG Fíonach/Cill Mhíde|Fíonach/Cill Mhíde]] &lt;ref&gt;http://feenaghkilmeedygaa.weebly.com/&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:Feohanagh-CastlemahonGAA.jpg|20px]] [[CLG An Fheothanach/Caisleán Uí Mhathúna|An Fheothanach/Caisleán Uí Mhathúna]]
* [[Íomhá:GeraldGriffinsGAA.jpg|20px]] [[CLG Gearóid Ó Gríofa|Gearóid Ó Gríofa]] (peil amháin)
* [[Íomhá:GlinGAA.jpg|20px]] [[CLG An Gleann (Luimneach)|An Gleann]] (peil amháin)
* [[Íomhá:Granagh-BallingarryGAA.jpg|20px]] [[CLG Greanach/Baile an Gharrdha|Greanach/Baile an Gharrdha]] 
* [[Íomhá:KilcornanGAA.jpg|20px]] [[CLG Cill Chuarnáin|Cill Chuarnáin]] 
* [[Íomhá:KilleedyGAA.jpg|20px]] [[CLG Cill Íde|Cill Íde]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.killeedy.com/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2007-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929224303/http://www.killeedy.com/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:KnockaderryGAA.jpg|20px]] [[CLG Cnoc an Doire (Luimneach)|Cnoc an Doire]] 
* [[Íomhá:MountcollinsGAA.jpg|20px]] [[CLG Cnoc Uí Choileáin|Cnoc Uí Choileáin]] &lt;ref&gt;http://mountcollinsgaa.webs.com/{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (peil amháin) 
* [[Íomhá:MonageaGAA.jpg|20px]] [[CLG Móin na nGé|Móin na nGé]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://homepage.eircom.net/~monageagaa/index.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2007-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212121431/http://homepage.eircom.net/~monageagaa/index.html }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:NewcastlewestGAA.jpg|20px]] [[CLG An Caisleán Nua Thiar|An Caisleán Nua Thiar]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://newcastlewestgaa.csn.ul.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2007-11-29 |archivedate=2008-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501031112/http://newcastlewestgaa.csn.ul.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:RathkealeGAA.jpg|20px]] [[CLG Ráth Caola|Ráth Caola]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://rathkeale.limerick.gaa.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-04-06 |archivedate=2009-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090616054553/http://www.rathkeale.limerick.gaa.ie/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:StKieransLKGAA.jpg|20px]] [[CLG Naomh Ciarán (Luimneach)|Naomh Ciaráin]] 
* [[Íomhá:StSenansLK.jpg|20px]] [[CLG Naomh Seanán (Luimneach)|Naomh Seanán]] (peil amháin)
* [[Íomhá:TempleglantineGAA.jpg|20px]] [[CLG Teampall an Ghleanntáin|Teampall an Ghleanntáin]] (iomáint amháin) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://templeglantinegaa.com/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-04-06 |archivedate=2009-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090604130355/http://www.templeglantinegaa.com/ }}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:TournafullaGAA.jpg|20px]] [[CLG Tuar na Fola|Tuar na Fola]] (iomáint amháin)

== Naisc sheachtracha ==
* [http://limerick.gaa.ie/ Suíomh oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109015758/http://limerick.gaa.ie/ |date=2008-01-09 }}
* [http://www.hoganstand.com/Limerick/ Eolas faoi Luimneach ar Hoganstand.com]
* [http://www.hoganstand.com/Limerick/Profile.aspx Cluichí buaite ag Luimneach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525185227/http://www.hoganstand.com/Limerick/Profile.aspx |date=2012-05-25 }}
* [http://www.askaboutireland.ie/show_image_gallery.do?institution_id=44&amp;topic_id=8 Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071120082529/http://askaboutireland.ie/show_image_gallery.do?institution_id=44&amp;topic_id=8 |date=2007-11-20 }}
 
== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{stumpa}}

[[Catagóir:CLG Chontae Luimnigh| ]]
[[Catagóir:Boird contae CLG]]</text>
      <sha1>jnw8e2iydgem3916jbvu7a9lgs1nzb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michael Collins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12061</id>
    <revision>
      <id>1332118</id>
      <parentid>77163</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Mícheál Ó Coileáin]]</comment>
      <origin>1332118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="mvxtda39cvxriv0mu9uzkfu6pdi4sn6" xml:space="preserve">{{Idirdhealú}}
*[[Mícheál Ó Coileáin)]]  (réabhlóidí)
*[[Michael Collins (Fianna Fáil)]]
*[[Michael Collins (spásaire)]])]]</text>
      <sha1>mvxtda39cvxriv0mu9uzkfu6pdi4sn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332119</id>
      <parentid>1332118</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="ketv1b35567e35ssuyyixudcgp015n1" xml:space="preserve">{{Idirdhealú}}
*[[Mícheál Ó Coileáin]]  (réabhlóidí)
*[[Michael Collins (Fianna Fáil)]]
*[[Michael Collins (spásaire)]])]]</text>
      <sha1>ketv1b35567e35ssuyyixudcgp015n1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332120</id>
      <parentid>1332119</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="ao1fwn8mjkht4gbzo6g213mcv23u7by" xml:space="preserve">{{Idirdhealú}}
*[[Mícheál Ó Coileáin]]  (réabhlóidí)
*[[Michael Collins (a rugadh in 1958)]], de chuid [[Independent Ireland]]
*[[Michael Collins (spásaire)]])]]</text>
      <sha1>ao1fwn8mjkht4gbzo6g213mcv23u7by</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louis XIV na Fraince</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12643</id>
    <revision>
      <id>1332378</id>
      <parentid>1327357</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="7wvzs1p1zoyvseelfbziap46oem6j11" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'é '''Laoiseach XIV''' nó mar is fearr aithne air, '''an &quot;Grian-Rí&quot;'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/an%20Grian-R%C3%AD/ga/|teideal=&quot;an Grian-Rí&quot;|work=téarma.ie|dátarochtana=2019-09-01}}&lt;/ref&gt; (nó ''Louis-Dieudonné'') ([[5 Meán Fómhair]], [[1638]] – [[1 Meán Fómhair]], [[1715]]) Rí [[An Fhrainc|na Fraince]] agus Rí Navarre ón [[14 Bealtaine]] [[1643]] go lá a [[bháis]]. 

Tugadh 
* &quot;an Grian-Rí&quot; (''Le Roi Soleil'' as [[Fraincis]]) nó 
* Louis Mór (''Louis le Grand'') nó 
* An Monarc Mór (''Le Grand Monarque'') 
ar Louis. 

Chaith sé dhá bhliain déag is trí scór sa ríchathaoir, ní b'fhaide ná aon [[Monarcacht|mhonarc]] eile san [[An Eoraip|Eoraip]] ag an am. 

== Tús a Shaoil ==
[[Íomhá:Louis14-2.jpg|clé|mion|alt=|234x234px]]

Bhí sé ina Rí sular shlánaigh sé cúig bliana d'aois, ach ní bhfuair sé cumhachtaí an Rí i ndáiríre sular cailleadh an [[Príomh-Aire]] [[Jules Mazarin]] sa bhliain [[1661]]. 
[[Íomhá:Louis XIV Testament.jpg|clé|mion|177x177px|Uacht Louis]]

== Reiligiún agus Cogaí ==
Is iomaí [[cogadh]] a chuir Louis XIV, cosúil leis an gCogadh Franc-Ollannach, Cogadh Léig Augsburg, agus Cogadh Chomharbas na Spáinne. Chaill na h[[Úgónaigh]] a gceart nuair a chealaigh Louis XIV in 1685 Fógra Nantes (1598).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/|teideal=Le Curé d'Ars. Comhar 70 (7), lch 18-19. Réamonn Ó Muireadhaigh.|údar=Comhar|dáta=Iúil 2010|dátarochtana=2019}}&lt;/ref&gt;

Ach bhí cúrsaí an-chasta ann ar fad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://100objects.ie/wp-content/uploads/2017/01/9-Story_King-Williams-Gauntlets_Irish_V1.pdf|teideal=King Williams Gauntlets|údar=100objects.ie|dáta=|dátarochtana=2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171121191124/http://100objects.ie/wp-content/uploads/2017/01/9-Story_King-Williams-Gauntlets_Irish_V1.pdf|archivedate=2017-11-21}}&lt;/ref&gt; Bhí an cogadh in [[Éirinn]] sna 1690idí ina chuid de choimhlint níos mó san Eoraip chun cur i gcoinne Louis XIV arbh é an rialtóir ba chumhachtaí san Eoraip é an tráth sin. Bhí [[Liam I Shasana|Liam]] ag troid ar son cúis [[An Protastúnachas|Phrotastúnach]] ós rud é go raibh sé ag cur i gcoinne Louis, a cheap gur rialtóir mór [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] é féin agus go raibh sé i gcoinne an Phrotastúnachais. Ach bhí [[Pápa]] na [[An Róimh|Róimhe]], a bhí i gcoimhlint le Louis an tráth sin, i measc lucht tacaíochta Liam.

== Bás ==
Tháinig [[iscéime]] ar Louis agus fuair sé bás ar 1 Meán Fómhair [[1715|1715.]] Is éard a dúirt sé agus é ag fáil bháis ná: ''Tá mé ag imeacht anois, ach mairfidh an Stát i gcónaí'' (Fraincis: ''Je m'en vais, mais l'État demeurera toujours'').

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-fr}}

{{DEFAULTSORT:Louis 14 na Fraince}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1638]]
[[Catagóir:Básanna i 1715]]
[[Catagóir:Bailitheoirí ealaíne]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na Fraince]]
[[Catagóir:Ríthe Navarre]]
[[Catagóir:Teaghlach Búrbónach]]
[[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]]</text>
      <sha1>7wvzs1p1zoyvseelfbziap46oem6j11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pádraig Sáirséal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12842</id>
    <revision>
      <id>1332426</id>
      <parentid>1326528</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8795" sha1="muuxpmnzgwbydu46i3irurm1rs1k1j2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Saighdiúir [[Éire]]annach agus ceannaire ar fhórsaí na hÉireann le linn [[Cogadh an Dá Rí]], go háirithe i [[Léigear Luimnigh]], ab ea '''Pádraig Sáirséal''' nó '''Patrick Sarsfield''', [[Iarla Leamhcáin]] (c. [[1655]] – [[21 Lúnasa]] [[1693]]).

[[Íomhá:Portrait of a Gentleman, possibly Patrick Sarsfield .PNG|clé|mion|272x272px|An Sáirséalach, is dócha&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://onlinecollection.nationalgallery.ie/objects/8300|teideal=Sarsfield, b'fhéidir|údar=nationalgallery.ie|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Patrick Sarsfield, Earl of Lucan.jpg|clé|mion|287x287px|An Sáirséalach, is dócha&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;]]
[[Íomhá:Portrait of Patrick Sarsfield, Earl of Lucan .PNG|clé|mion|262x262px|Sáirséal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://onlinecollection.nationalgallery.ie/objects/8303|teideal=Sáirséal|údar=nationalgallery.ie|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;]]

== Óige ==
Rugadh Pádraig Sáirséal i [[Leamhcán]], [[Baile Átha Cliath|Contae Átha Cliath]], timpeall na bliana 1655. Ba é an dara mac é agus an duine ba óige de chúigear clainne. B'uasal [[Caitliceach]] a athair, Pádraig, a phós Áine Ní Mhórdha, iníon an taoisigh Ghaelaigh [[Ruairí Ó Mórdha]] a fuair bás timpeall na bliana 1655, duine de cheannairí [[Éirí Amach 1641]] i gcoinne riail na Sasanach in Éirinn.

== Sa Fhrainc agus i Sasana ==

Thug sé seirbhís i reisimint [[Sasana|Shasanach]] a throid in arm na Fraince ar son an Rí [[Laoiseach XIV na Fraince|Laoiseach XIV]] le linn réimeas [[Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Shéarlais II]] i Sasana, agus d'fhill sé ar Shasana nuair a tháinig an Caitliceach Séamas II i réim sa bhliain [[1685]].

Sa bhliain chéanna, nuair a d'éirigh Diúc Monmouth amach i gcoinne an rí nua, throid sé i gCath Sedgemoor i gcoinne fhórsaí an Diúic ar an 6 Iúil 1685. Rinneadh coirnéal de go gairid ina dhiaidh sin agus d'fhill sé ar Éirinn i dteannta [[Risteard Talbóid]], Iarla Thír Chonaill, chun ceannaireacht Chaitliceach a chur ar arm na hÉireann.

== Cogadh an Dá Rí ==

Cuireadh an Rí [[Séamus II Shasana|Séamas]] as cumhacht sa bhliain [[1688]] agus ainmníodh a chliamhain Protastúnach, [[Liam III Shasana|Liam III Oráiste]] [[An Ísiltír|na hOllainne]], mar chomharba air. Theith Séamas go dtí [[an Fhrainc]] agus, le cabhair ó Laoiseach XIV, tháinig sé go hÉirinn chun a ríocht a athghabháil. Duine dá cheannairí ab ea an Sáirséalach, a ghabh seilbh ar [[Cúige Chonnacht|Chúige Chonnacht]] do Shéamas agus a fuair ardú céime dá bharr. Toghadh ina fheisire do Chontae Átha Cliath é sa Pharlaimint Éireannach a tháinig le chéile i mBaile Átha Cliath sa bhliain [[1689]].

Ghlac sé páirt i [[Léigear Dhoire]] (1689), i [[Cath na Bóinne]] (1690) agus i [[Cath Eachroma]] (1691) mar dhuine de na ceannairí Éireannacha, ach chaill fórsaí Shéamais gach ceann acu.

== Léigear Luimnigh ==
{{Príomhalt|Léigear Luimnigh}}
Nuair a chúlaigh arm Shéamais go Luimneach, bhain an Sáirséalach cáil mhór amach nuair a phléasc sé gunnaí móra na Liamach san aer le cabhair ón ropaire [[Gealapa Ó hÓgáin]] i m[[Baile an Fhaoitigh, Contae Luimnigh (Clann Liam)|Baile an Fhaoitigh]] gar do [[Pailís Ghréine|Phailís Ghréine]] i g[[Contae Luimnigh]] i mí Lúnasa 1690. Dá bharr sin, ní raibh na Liamaigh in ann [[Luimneach]] a ghabháil roimh theacht an gheimhridh.

Bhronn Séamas II teideal Iarla Leamhcáin air i mí Eanáir 1691. Cuireadh an dara léigear ar an gcathair i bhfómhar na bliana sin, ach faoin am sin bhí fórsaí an tSáirséalaigh ina n-aonar agus b'éigean dóibh géilleadh. Tar éis idirbheartaíochta idir an Sáirséalach agus an Ginearál Ginkel, ceannasaí na Liamach, síníodh [[Conradh Luimnigh]] ar an 3 Deireadh Fómhair 1691, conradh a thug cearta creidimh do Chaitlicigh na hÉireann.

== Deoraíocht ==

Sheol an Sáirséalach agus formhór a shaighdiúirí — tuairim is 12,000 fear — go dtí an Fhrainc sa bhliain [[1691]] agus chuaigh siad isteach in Arm na Fraince. Tugadh '[[Na Géanna Fiáine]]' orthu. Ar an 22 Nollaig 1691 chroch na Géanna Fiáine a gcuid seolta agus sheol an long dheireanach as [[Cuan Chorcaí]] agus Pádraig Sáirséal ar bord.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://stairnaheireann.net/2013/12/22/1691-patrick-sarsfield-and-the-wild-geese-sail-out-of-cork-harbour-for-france/|teideal=1691 – Patrick Sarsfield and The Wild Geese sail out of Cork harbour for France.|údar=Stair na hÉireann|dáta=2013-12-22|language=en-GB|work=Stair na hÉireann/History of Ireland|dátarochtana=2018-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190918082412/https://stairnaheireann.net/2013/12/22/1691-patrick-sarsfield-and-the-wild-geese-sail-out-of-cork-harbour-for-france/|archivedate=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;

Bhain an-chuid díobh (ar nós [[Peadar de Lása|Pheadair de Lása]]) mórcháil amach mar cheannairí airm sna blianta dár gcionn.

Ach ní raibh saol fada ag an Sáirséalach. Ceapadh ina mhaorghinearál in arm na Fraince é agus throid sé go cróga ar son Laoiseach XIV i [[Flóndras|bhFlóndras]], i gCath Steenkerque i mí Lúnasa 1692 mar shampla. Goineadh go dona é i [[Cath Landen]], ar a dtugtar Cath Neerwinden freisin, ar an 29 Iúil 1693, agus fuair sé bás i Huy, atá sa [[An Bheilg|Bheilg]] inniu, ar an [[21 Lúnasa]] [[1693]]. Adhlacadh i reilig Shéipéal Mháirtín Naofa sa bhaile sin é. Deirtear gurbh iad seo a fhocail dheireanacha: &quot;''Mo thrua nach ar son na hÉireann é seo''.&quot;

[[Íomhá:Sairseal.jpg|clé|mion|293x293px|Dealbh den Sáirséalach i bPlás na hArd-Eaglaise, [[Luimneach]]]]

== Oidhreacht an tSáirséalaigh ==
Bhris na Sasanaigh Conradh Luimnigh beagnach chomh luath agus a thriomaigh an dúch, agus baineadh gach ceart sibhialta de Chaitlicigh na hÉireann go gairid ina dhiaidh sin.

Ach lean cuimhne ar Phádraig Sáirséal ar aghaidh i measc na gnáthmhuintire agus ainmníodh an-chuid bóithre, clubanna, droichead agus a leithéid in onóir dó, go mór mór i dtimpeallacht Chathair Luimnigh.

Ina measc siúd, tá Droichead an tSáirséalaigh, Sráid an tSáirséalaigh, club [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] Sháirséalaigh na Mainistreach agus Dún an tSáirséalaigh i gCathair Luimnigh, Carraig Phádraig Sáirséal i g[[Contae Luimnigh]], Baile Sarsfield in [[Ontario]], [[Ceanada]] agus club sacair Vélez Sarsfield i m[[Buenos Aires]] [[An Airgintín|na hAirgintíne]]. Tá Club CLG Sháirséalaigh Leamhcáin, ina bhaile dúchais féin, ainmnithe in onóir dó chomh maith.&lt;ref&gt;http://www.lucansarsfields.ie/&lt;/ref&gt;

Is féidir ''Marcaíocht an tSáirséalaigh'' a leanúint trí Chontaetha an [[Contae an Chláir|Chláir]], [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] agus [[Contae Luimnigh|Luimnigh]]. Deirtear gurbh é seo an bealach a thóg an Sáirséalach timpeall ar fhórsaí na Liamach nuair a chuaigh sé ag pléascadh a gcuid gunnaí móra san aer.

Tá dealbh chuimhneacháin den Sáirséalach ina seasamh i bPlás na hArd-Eaglaise i Luimneach, agus tá sé le feiceáil ar shuaitheantas [[Comhairle Contae Luimnigh|Chomhairle Contae Luimnigh]]. Is cuid de rosc catha an tSáirséalaigh, &quot;''Cuimhnigh ar Luimneach agus ar fheall na Sasanach''&quot;, é mana Chomhairle Contae Luimnigh agus [[CLG Coiste Luimneach|Choiste CLG Chontae Luimnigh]].

== Teaghlach ==
Phós Pádraig Sáirséal an Bhantiarna Nóra de Búrca, iníon Iarla Chlann Riocaird, i ngeimhreadh na bliana 1689. Rugadh mac amháin dóibh, Séamas Sáirséal, sa bhliain 1693. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair mar an Dara hIarla Leamhcáin ach d'éag sé gan chlann sa bhliain 1719.

== Féach freisin ==

* [[Cogadh an Dá Rí]]
* [[Conradh Luimnigh]]
* [[Cath Eachroma]]
* [[Gealapa Ó hÓgáin]]
* [[Stair Luimnigh]]

== Naisc Sheachtracha ==

*[http://indigo.ie/~wildgees/sarsfiel.htm Cuntas ar an Sáirséalach ó Iarsmalann agus Leabharlann Oidhreacht na nGéanna Fiáine i nGaillimh]
*[http://www.newadvent.org/cathen/13478a.htm Cuntas ar Phádraig Sáirséal ón gCiclipéid Chaitliceach]
*[http://www.thewildgeese.com/pages/history.html Cuntas ar na Géanna Fiáine ag www.thewildgeese.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220175354/http://www.thewildgeese.com/pages/history.html |date=2007-12-20 }}

== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sáirséal, Pádraig}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1655]]
[[Catagóir:Básanna i 1693]]
[[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]]
[[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Diaspóra Éireannach]]
[[Catagóir:Ginearáil]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Reachtóirí]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Seacaibínigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>muuxpmnzgwbydu46i3irurm1rs1k1j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dolores O'Riordan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12863</id>
    <revision>
      <id>1332288</id>
      <parentid>1310730</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8821" sha1="s7x2tj7wzkq0y9di0k3mganyzg02swp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:The Cranberries, Enmore Theatre (6871311538).jpg|mion|26 Márta 2012, Amharclann Enmore, [[Sydney]], An Astráil|clé]]
B'[[amhránaí]] Éireannach í '''Dolores Mary Eileen O'Riordan''' ([[6 Meán Fómhair]] [[1971]] i [[Luimneach]] - [[15 Eanáir]] [[2018]] i [[Londain]]). An príomhamhránaí sa ghrúpa [[The Cranberries]] ab ea í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishcentral.com/culture/entertainment/irish-language-cranberries-zombie-dolores-oriordan|teideal=WATCH: A beautiful Irish language tribute to The Cranberries' Dolores O'Riordan
This chilling cover version of 'Zombie' by The Cranberries as Gaeilge will give you goosebumps.|údar=irishcentral.com|dáta=2019|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;   [[Íomhá:The Cranberries en Barcelona 11.jpg|clé|mion|[[Barcelona]], 2010-03-13]]Bhain Dolores O'Riordan cáil idirnáisiúnta amach leis na Cranberries.  Dhíol ''The Cranberries'' níos mó ná daichead milliún dlúthdhiosca ar fud an domhain.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-amhránaí clúiteach Dolores O'Riordan tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0115/933527-an-t-amhranai-cluiteach-dolores-oriordan-tar-eis-bhais/|date=2018-01-15|language=ga|author=RTÉ Nuacht|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;. Ba ag tús na 1990í a tháinig Dolores agus an banna i mbéal an phobail ar dtús leis na halbaim ''Everybody Else Is Doing It, So Why Can’t We?'' agus ''No Need to Argue'' agus lean cáil mhór idirnáisiúnta sna blianta ina dhiaidh. 

Scríobh O'Riordan cuid mhór de na hamhráin a chan sí í féin. Ba é an bua ba mhó a luaití le rath na Cranberries ná guth binn sainiúil an Ríordánaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ba-agus-meisce-na-cuiseanna-a-bhi-le-bas-de-thimpiste-dolores-oriordan-coiste-croineara/|teideal=Bá agus meisce na cúiseanna a bhí le bás de thimpiste Dolores O’Riordan – coiste cróinéara|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-01-15}}&lt;/ref&gt; Bhí glór Dolores an-difriúil, agus chan sí i gcónaí lena blas Éireannach&lt;ref&gt;Eleathanach 282, 22 Eanáir 2018&lt;/ref&gt; 

== Óige ==
Rugadh Dolores ar an [[6 Meán Fómhair|6ú Meán Fómhair]] [[1971]] i m[[Baile Bricín]] i [[gContae Luimnigh]], an páiste ab óige i gclann seachtair. 

Chuaigh sí ar an mbunscoil i gCathair Éile. Ba ar an meánscoil lán-Ghaeilge Cnoc na Labhras i g[[Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)|Cathair Luimnigh]] a d’fhreastail Dolores ina hóige. 

B’fheirmeoirí iad a muintir. Baisteadh mar Chaitliceach í agus bhí mór-thionchar ag a creidimh uirthi agus í ag fás suas.

== The Cranberries ==
Bhunaigh na deartháireacha Maidhc agus Nollaig Ó hÓgáin as [[Luimneach]] agus Feargal Ó Leathlobhair ón bPáirtín, [[Contae an Chláir]] ''The Cranberries Saw Us'' sa bhliain 1989. D'fhág an príomhamhránaí Niall Ó Cuinn an grúpa sa bhliain dár gcionn agus tháinig a chara Dolores isteach sa bhanna.

Bhaineadar cáil idirnáisiúnta amach sa bhliain 1993 lena gcéad albam ''Everybody Else is Doing It, So Why Can’t We?''. 

Tar éis iad a gcéad albam, ghearr an grúpa an t-ainm go dtí ''The Cranberries''.

Cé go raibh leanúint láidir ag an mbuíon i [[Luimneach]] ar dtús, ba i [[Meiriceá]] a bhain siad mór-chlú amach, go mór mór ar chúrsa na n-ollscoileanna. Dhíol an chéad albam go láidir ar dhá bhruach an [[An tAigéan Atlantach|Atlantaigh]] agus d’fhoilsigh siad ceithre albam eile ina dhiaidh, ''&quot;No Need to Argue&quot;'' (1994), ''&quot;To the Faithful Departed&quot;'' (1996), ''&quot;Bury the Hatchet&quot;'' (1999) agus ''&quot;Wake Up and Smell the Coffee&quot;'' (2001) chomh maith leis an mbailiúcháin ''“Stars - The Best of 1992 – 2002”'' (1992).

Is deartháir léi P.S. Ó Ríordáin, bainisteoir na g''Cranberries''.

== I ndiaidh na g''Cranberries'' ==
Cé nár bhriseadar suas riamh go hoifigiúil, chan na Cranberries le chéile don uair dheireanach sa bhliain 2003 agus lean na baill a spéiseanna pearsanta féin.

Chan Dolores an t-amhrán ''“Pure Love”'' leis an Iodálach Zucchero ar an albam ''“Zu &amp; Co”'' (2004) agus sa bhliain chéanna d’oibrigh sí leis an gcumadóir Angelo Badalamenti ar fhuaimrian an scannáin ''“Evilenko”'' .

Chan Dolores ''“Mirror Lover”'' ar albam ''“Tripomatic Fairytales 3003”'' le ''Jam &amp; Spoon''.

Chuir sí a céad albam aonair ''“Are You Listening?”'' amach i mí Bealtaine na bliana 2007.

Tháinig [[Irish Women in Harmony]] ar an bhfód sa bhliain 2020 agus Ruth-Anne Cunningham, an bunaitheoir. An chéad amhrán a chan an grúpa ná ‘Dreams’ le The Cranberries. Dúirt RuthAnne gur inspioráid í [[Dolores O'Riordan|Dolores O’Riordan]] don ghrúpa..&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/filefield_paths/Eleathanach%20358%2014%20Me%CC%81an%20Fo%CC%81mhair%202020.pdf|teideal=Eleathanach 358|údar=maynoothuniversity.ie|dáta=14 Meán Fómhair 2020|dátarochtana=14 Meán Fómhair 2020|archivedate=2020-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112204226/https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/filefield_paths/Eleathanach%20358%2014%20Me%CC%81an%20Fo%CC%81mhair%202020.pdf}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Dolores O'Riordan.jpg|thumb|Dolores O'Riordan|clé]]
== Saol pearsanta ==
[[Íomhá:DoloresO'Riordan.jpg|mion|2010-05-12|clé]]Bhí Dolores pósta leis an [[Ceanada|gCeanadach]] Don Burton, iarbhainisteoir an ghrúpa Sasanach ''Duran Duran''. Bhí triúr clainne (Taylor, Molly agus Dakota) aici agus leas-mhac (Donnie). Bhí cónaí orthu i m[[Binn Éadair]], [[Baile Átha Cliath|Contae Átha Cliath]]. Chomh maith le sin, Bhí caibín adhmaid aici in [[Ontario]], [[Ceanada]], graí capaill i g[[Cill Mocheallóg]], [[Contae Luimnigh]], agus villa saoire i mBenissa [[An Spáinn|na Spáinne]].

Gabhadh Dolores tar éis &quot;buile aeir&quot; a tháinig uirthi agus í ag eitilt abhaile ó Nua-Eabhrac ar an 10 Samhain, 2014. Bhí uirthi sé mhíle euro a chur i mbosca na mbocht mar phionós.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ordú tugtha do O'Riordan €6000 euro a íoc|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0224/770498-ordu-tugtha-do-o-riordan-fineail-6000-euro-a-ioc/|date=2016-02-24|language=ga|author=RTÉ Nuacht|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;

Ba bhreitheamh ar ''[[The Voice of Ireland]]'' í.

=== Gaeilge ===
Ba ar an [[meánscoil]] lán-Ghaeilge Cnoc na Labhras i g[[Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)|Cathair Luimnigh]] a d’fhreastail Dolores ina hóige.  Bhí teach saoire ag Dolores i nDún Chaoin i g[[Corca Dhuibhne]] agus bhí aithne mhaith uirthi ann.

Seo [https://nos.ie/cultur/ceol/nuair-a-labhair-dolores-oriordan-gaeilge-ar-staisiun-teilifise-ceanadach/ agallamh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122022914/https://nos.ie/cultur/ceol/nuair-a-labhair-dolores-oriordan-gaeilge-ar-staisiun-teilifise-ceanadach/ |date=2021-01-22 }} le Dolores O’Riordan Gaeilge ar stáisiún teilifíse Ceanadach nuair a labhair sí Gaeilge (meastar gur ag tagairt don cheantar  i g[[Corca Dhuibhne]] atá sí san agallamh seo),&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/nuair-a-labhair-dolores-oriordan-gaeilge-ar-staisiun-teilifise-ceanadach/|teideal=Nuair a labhair Dolores O’Riordan Gaeilge ar stáisiún teilifíse Ceanadach|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-01-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122022914/https://nos.ie/cultur/ceol/nuair-a-labhair-dolores-oriordan-gaeilge-ar-staisiun-teilifise-ceanadach/|archivedate=2021-01-22}}&lt;/ref&gt;

=== Bás ===
Ar an [[15 Eanáir]] [[2018]] i [[Londain|Londain]], bhásaigh Dolores go tobann in óstán i Londain. Bá agus meisce na cúiseanna a tugadh le bás an amhránaí. De thionóisc a bádh í, san fholcadán, ar meisce (330 mg alcól / 100 ml), agus 46 bliain d'aois aici ag an am.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-45434898|teideal=Cranberries singer O'Riordan died by drowning|dáta=2018-09-06|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2021-01-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0123/935401-na-ceadta-i-lathair-ag-sochraid-dolores-oriordan-i-luimneach/|teideal=Bhí na céadta i láthair inniu ag sochraid Dolores O'Riordan i mBaile Uí Bhricín i Luimneach|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2018|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;  

Tuigtear go raibh sí i Londain le hamhráin a thaifeadadh i stiúideo ansin. San óstán Hilton i b[[Park Lane]] a fuarthas a [[Corp an duine|corp]].

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{The Voice of Ireland}}

{{DEFAULTSORT:O'Riordan, Dolores}}
[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Luimneach]]
[[Catagóir:Breithiúna The Voice]]
[[Catagóir:The Voice of Ireland]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]]
[[Catagóir:Básanna in 2018]]
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]</text>
      <sha1>s7x2tj7wzkq0y9di0k3mganyzg02swp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liosta Gaelscoileanna in Éirinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13168</id>
    <revision>
      <id>1332365</id>
      <parentid>1305772</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41209" sha1="6jlh9ad26481os6j4vfqsm1cbm24mrn" xml:space="preserve">= Cúige Uladh =

== Contae Aontroma ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Feirste|'''Coláiste Feirste''']],  Teach Ard na bhFea, 7 Páirc Radharc na bhFea, Béal Feirste BT12 7PY. Éire 32.  ''Bunaithe'': '''1991''' (fén ainm Meanscoil Feriste) ''Sainmheon''':''' ?''  ''Príomhoide'':  '''Mícheal Mac Giolla Ghunna''', ''Daltaí (22-23)'': '''842'''. 

==== Bunscoileanna ====
* '''[[Bunscoil an Chaistil|Gaelscoil an Chaistil]],'''  5 Bóth&lt;nowiki/&gt;ar na hÁithe, Baile an C&lt;nowiki/&gt;haistil, Co. Aontroma, BT54 6QQ. Éire 32 -   ''Bunaithe:'' '''2000'''''. Sainmheon''':'''? P.''&lt;nowiki/&gt;''oide'': '''Brídín''' '''Ní Dhonngha'''&lt;nowiki/&gt;'''ile.''' ''Daltaí (22-23):'' '''113.''' 
* [[Bunscoil Phobal Feirste|'''Bunscoil Phobal Feirste''']] 11 Páirc Rosgoill, Bóthar Seoighe, Béal Feirste, BT11 9QS, Éire 32 -  ''[https://www.bunscoilphobalfeirste.com/page/School-History/369/Index.html Bn]: '''1971.''''' ''P.oide:'' '''Róisín Ní Ghadhra'''''.''  ''S.mheon: '''?'''''  ''Daltaí (22-23): '''423'''.  .''
* [[Gaelscoil an Lonnáin|'''Gaelscoil an Lonnáin''']]  61 Bóthar na bhFál, Béal Feirste, BT12 4AH.Éire 32 -  ''[https://www.etini.gov.uk/sites/etini.gov.uk/files/publications/focused-inspection-gaelscoil-an-lonnain-irish-version.pdf Bn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123085005/https://www.etini.gov.uk/sites/etini.gov.uk/files/publications/focused-inspection-gaelscoil-an-lonnain-irish-version.pdf |date=2025-01-23 }}: '''1999'''. S.mheon: '''?''' P.oide:'' '''Ciara (Nic Bríde) ''McBri'''''&lt;nowiki/&gt;'''''de'''. Daltaí (22-23): '''52'''.''
* [[Bunscoil an tSléibhe Dhuibh|'''Bunscoil an tSléibhe Dhuibh''']] 10a Bóthar Bhaile Uí&lt;nowiki/&gt; Mhurchú, Bóthar na Carraige Báine, Béal Feirste, BT12 7JL. Éire 32  -  ''[https://www.meoneile.ie/pobal/bunscoil-an-tsleibhe-dhuibh-ag-ceiliuradh-25-bliain-oscailte Bn]: '''1993.''''' ''S.mheon: '''?''' P.oide:'' '''Pilib Mistéil''.''''' ''Daltaí (22-23): '''215'''.''
* [[Gaelscoil na Móna|'''Gaelscoil na Móna''']] 10a Bóthar Bhaile Uí Mhurchú, Bóthar na Carraige Báine, Béal Feirste, BT12 7JL. Éire 32 -  ''[https://m.facebook.com/249187925190750/videos/599222527596889/?locale=ar_AR Bn]: '''2000'''. S.mheon: '''?''' P.oide:'' '''Caireann Uí Mhuireagáin'''''.'' ''Daltaí (22-23): '''117'''. .''
* '''[http://bunscoilbheannmhadagain.weebly.com/ Bunscoil Bheann Mhadagáin]''',  156 Bóthar Cliftonville, Béal Feirste, Éire 32 -   ''[https://belfastmedia.com/bunscoil-bheann-mhadagain-is-at-the-heart-of-the-irish-language-community-in-ardoyne Bn]:'' '''''1994.''' S.mheon''':''' '''?''' P.oide:'' '''Máire Uí Éigeartaigh'''. ''Daltaí. (22-23): '''172'''''
* [[Scoil an Droichid|'''Scoil an Droichid''']] 4 Sráid Cooke, Bóthar Ormeau, Béal Feirste, BT7 2EP., Éire 32 -  ''[http://www.beo.ie/alt-an-droichead-2.aspx B]n: '''1996.''''' ''S.mheon: '''Idir-chreidmheach.''''' ''P.oide:'' '''Fionnuala (Nic Coitir) ''McCott'''''&lt;nowiki/&gt;'''''er'''.'' ''Daltaí (22-23): '''188'''.''
* [[Scoil na Fuiseoige|'''Scoil na Fuiseoige''']],  6 Bóthar Chnoc an tSamhraidh, Cil&lt;nowiki/&gt;l Uaighe ''(Twinbrook,)'' Béal Feirste, BT17 ORL. Éire 32 - ''Bn:  S.mheon''':''' '''?''' P.oide'': '''Caoimhín (Mac Liam) ''Williamson'''''. ''Daltaí'' (22-23): '''170'''.     
* [[Gaelscoil Ghleann Darach|'''Gaelscoil Ghleann Darach''']] Seanscoil Naomh Iosaif, 15 Bóthar Lann Abhaigh, Croimghlinn, Co. Aontroma, BT29 4LA. Éire 32 - ''Bn: '''??''' S.mheon: '''?''' Príomhoide''':''''' '''Stephen (de Bhailís)''Wallace'''''. ''Daltaí'' (22-23): '''93'''.              
* '''[[Gaelscoil na bhFál]]''' 34A Corrán Uíbh Eathach, Bóthar na bhFál, Béal Feirste, BT12 6AW.Éire 32 '''-'''  ''Bn:  S.mheon: '''?''' Príomhoide:'' '''Áine (Nic Aindriú) ''Andre'''''&lt;nowiki/&gt;'''''ws''','' ''Daltaí'' ''(22-23): '''219'''''
* [[Bunscoil Mhic Reachtain|'''Bunscoil Mhic Reachtain''']] 10a Sráid Lancaster, Béal Feirste, Co. Aont&lt;nowiki/&gt;roma, BT1 5IEZ. Éire 32 -  ''Bn: S.mheon:'''?''' Príomhoide:'' '''Séamas Ó Donnghaile'''''.'' ''Daltaí (22-23): '''68'''''.
* '''[[Gaelscoil Éanna]]''' 102 Bóthar Bhaile na hAirde, Clann Ghormlaithe, Co. Aontroma, BT36 7AU. Éire 32  ''-''  ''Bn: '''??''' S.mheon''':?''' Príomhoide'': '''M. Ní''' '''Chonghaile'''''.'' ''Daltaí (22-23)'': '''221'''
'''Naíscoileanna'''

* '''Naíscoil Bhreandáin''' -  ''Bunscoil Pobal Feriste'' ''[https://www.etini.gov.uk/sites/etini.gov.uk/files/publications/focused-inspection-gaelscoil-an-lonnain-irish-version.pdf Bn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240103001832/https://www.etini.gov.uk/sites/etini.gov.uk/files/publications/focused-inspection-gaelscoil-an-lonnain-irish-version.pdf |date=2024-01-03 }}:'' '''1971'''''. S.mheon:  ?? Stiúrthóir'': '''??'''. ''Daltaí'' ''(22-23)'': '''22'''. 
* [[Gaelscoil an Lonnáin|'''Naíscoil an Lonnáin''']],   61 Bóthar na bhFál, Béal Feirste, BT12 4AH. Éire 32 -  ''[https://www.bunscoilphobalfeirste.com/page/Fis-Naiscoil-Bhreandain/401/Index.html Bn]:'' '''??'''''. S.mheon:  Stiúrthóir'': '''Seáinín (Ó Murchú)''Murphy''''' . ''Daltaí'' ''(22-23)'': '''18'''.
* '''[http://bunscoilbheannmhadagain.weebly.com/ Naíoscoil Bheann Mhadagáin]''',   ''Bunaithe:  S.mheon: Stiúrthóir'':: Daltaí: '''30'''  
* [[Scoil an Droichid|'''Naíscoil''' '''an Droichid''']] 4 Sráid Cooke, Bóthar Ormeau, Béal Feirste, BT7 2EP, Éire 32. ''[https://peig.ie/ionaid/an-droichead-2/ Bunaithe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231130130414/https://peig.ie/ionaid/an-droichead-2/ |date=2023-11-30 }}:'' '''1981''' ''[https://www.anphoblacht.com/contents/2732 Dúnta]:'' '''1990''' ''Athbhunaithe''''': 1991.'''  ''S.mheon:'' '''??''' ''Stiúrthóir'': '''??''' ''Daltaí (22-23)'': '''??'''.                                                      .                                                                        ''i''

== Contae Dhoire ==
==== Meánscoileanna ====
'''Gaelcholáiste Dhoire''',   Caisleán Dhún Geimhin, 145 Príomhshráid, Dún Geimhin, Contae Dhoire, BT47 4LF, Éire 32                                                                                                             ''Bunaithe: '''2015''' Príomhoide'': '''Diarmaid Ua Bruadair''' . ''Daltaí (22-23)'': '''400'''                                                                                                                               

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Éadain Mhóir|'''Gaelscoil Éadain Mhóir''']],  128 Bóthar Lecky, An Gháslann, Tobar an Fhíoruisce, Doire, BT48 6NP, Éire 32.          ''Bunaithe: '''?,'''  S.mheon: '''?,''' Príomhide'': '''Mary Nic Ailín'''. ''Daltaí (22-23)'': '''196'''.   ''gaelscoil@hotmail.com''
* [[Gaelscoil na Daróige|'''Gaelscoil na Daróige''']],  110 8-12 Bóthar Cois Caoine Baile Mhic Rabhartaigh Doire BT48 0ND, Éire 32. ''Bunaithe: '''?,'''  S.mheon: '''?,''' Príomhoide'': '''Oisín Mac Eochaidh'''. ''Daltaí'' (22-23):'''''?'''''                                                    ''info@gaelscoilnadaroige.derry.ni.sch.uk''
* '''[https://www.gaelscoilantseanchai.com/contact-us/ Gaelscoil an tSeanchaí]''',  Bóthar Choill Abhann, Machaire Fíolta, Co. Dhoire BT45 6DS, Éire 32.   ''Bn:'' '''??'''  ''S.mheon:'' '''??''' ''Príomhoide'': '''??'''  ''Daltaí (22-23):''  '''??,'''  ??@??                                                                                                   
* [[Gaelscoil Naomh Pádraig|'''Gaelscoil Naomh Pádraig''']],   Bóthar Mhoin na nIonadh, Baile na Scríne, Machaire Fíolta, Co. Dhoire BT45 7EN, Éire 32. ''Bunaithe:'' '''2002,''' ''Dúnta:'' '''[https://dera.ioe.ac.uk/id/eprint/655/7/review_of_irish-medium_education_report__english_pdf__Redacted.pdf 2007],''' ''Príomhoide'': '''??'''. 
* [[Bunscoil Cholmcille|'''Bunscoil Cholmcille''']], (Aonad)  40A Br Bhaile an Stíligh, Doire BT48 8EX, Éire 32.  ''Bn: '''??'''  S.mheon:'' '''??''' ''Príomhoide'': '''Máire Mhic Lochlainn'''. ''Daltaí (22-23)'': '''143'''                                                  ''smaccionnaith@bunscoilcholmcille.doire.ni.sch.uk''
* [[Bunscoil Naomh Bríd|'''Bunscoil Naomh Bríd''']], (Aonad), 131 Bóthar Thír Chiana, Machaire Ratha, Co. Dhoire, BT46 5NH, Éire 32 ''Bunaithe:  Príomhoide'': '''Patricia Nic an Mháistir'''. ''Daltaí (22-23)'': '''??'''                                                                                                                                                                   info@stbrigidsps.maghera.ni.sch.uk
* [[Bunscoil Naomh Cainneach|'''Bunscoil Naomh Cainneach''']], - Féach - '''Gaelscoil Neachtain'''  ''Bn:  S.Mheon: P.oide:  Daltaí (22-23)''                                                                                            Aonad a fuair stádas buan,  
* '''Gaelscoil an tSeanchaí''',  40 Sráid an Tionól, Machaire Fíolta, Co. Dhoire. Éire 32.  ''Bn:'' '''??''' ''S.mheon:'' '''??''?''''' ''P.oide'': '''Deirdre Nic Suibhne'''. ''Daltaí'' ''(22-23)'': '''121'''   info@gaelscoilantseanchai.magherafelt.ni.sch.uk
* '''Gaelscoil Léim an Mhadaidh''', 57 Sráid na hEaglaise, Léim an Mhadaidh, Co. Dhoire, Éire 32 ''Bn'': '':S.mheon:  .íoide'': '''Charmaine Uí Dhaighre'''. ''Daltaí'' ''(22-23)'': '''104'''                                                                                                                                       info@gaelscoilantseanchai.magherafelt.ni.sch.uk
* '''Gaelscoil na Speiríní,'''  82a Bóthar na Sé Bhaile, Baile na Scríne, Machaire Fíolta, Co. Dhoire. Éire 32. ''Bunaithe:''  ''Príomhoide'': '''Seána Uí Cheallaigh'''. ''Daltaí (22-23)'': '''79'''    info@gsnaspeirini.magherafelt.ni.sch.uk
* '''Gaelscoil Neachtain''', 8 Bóthair an tSéipéil, Dún Geimhin, Co. Dhoire, Éire 32 ''Bn'':'':'''''??''' ''S.mheon:'' '''??'''  ''Príomhoide'': '''Máirín Uí Cheallaigh'''. ''Daltaí (22-23)'': '''149.'''                                                                                                                           info@gaelscoil.dungiven.ni.sch.uk
'''Naíscoileanna'''

*

== Contae Ard Mhacha ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Scoil Chaitríona]], ''Bn:  S.Mheon: P.oide:  Daltaí (22-23)''    Bóthar an Chlochair, Ard Mhacha, BT 60 4BG.

==== Bunscoileanna ====
* [[Bunscoil Eoin Baiste]] ''Bn:  S.Mheon: P.oide:  Daltaí (22-23)''    ,250 Bóthar Gharbh Eachaidh, Port an Dúnáin, Co Ard Mhacha BT62 1EB              : bunscoil.eoinbaiste@hotmail.com 
* [[Bunscoil Ard Mhacha|Bunscoil Ard Mhach]] ''Bn:  S.Mheon: P.oide:  Daltaí (22-23)''   
[[Bunscoil Ard Mhacha|a]],Scoil na mBráithre Críostaí, Páirc Ghlas, Ard Mhacha BT60 4AB         : Nsmyth@armaghcbs.armagh.ni.sch.uk 
* [[Bunscoil Naomh Pádraig]] ''Bn:  S.Mheon: P.oide:  Daltaí (22-23)''    , 54 Bóthar Carran, Crois Mhic Lionnáin, Co. Ard Mhacha BT35 9J          : edonnelly@stpatricksps.crossmaglen.ni.sch.uk
* [[Bunscoil Naomh Proinsias]] ''Bn:  S.Mheon: P.oide:  Daltaí (22-23)''    , Sráid Phroinsias, An Lorgain, Co. Ard Mhacha, BT66 6D  : office@stfrancis.lurgan.ni.sch.uk
'''Naíscoileanna'''

*

== Contae Thír Eoghain ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Colaiste N. Iosaif, Domhnach Mór]], Domhnach Mór, Co Thír Eoghain,

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil na gCrann]], Dún Uladh, Baile na Mullán An Ómaigh, BT79 ONF, Co Thir Eoghain 
* [[Gaelscoil Phádraig Naofa]],(Aonad) Scoil Phádraig, 90 Príomhshráid, An Goirtín, Co Thír Eoghain, BT79 8PU 
* [[Gaelscoil Uí Dhochartaigh]],Estáit Bhaile Uí Cholmáin, Newtownkennedy St., An Sráth Bán, Co Thír Eoghain BT82 9AQ 
* [[Gaelscoil Uí Néill]], 104 Br. an Chuain, Cluain Eo, Oileán an Ghuail, Co Thír Eoghain, BT71 4PU. r-phost : conchurmacphilib@yahoo.co.uk 
* [[Scoil Mhuire]], 5 Bóthar Chabhán an Chaorthainn, Cabhán an Chaorthainn, Co. Thír Eoghain, BT70 2RD. r-phost : stmarys.pomeroy.ni.sch.uk 
* [[Bunscoil na Carraige Móire]], f/ch Bunscoil Naomh Cholmcille, Bóthar an Chreagáin, An Charraig Mhór, Co. Thír Eoghain, BT79 9BD
'''Naíscoileanna'''

*

== Contae Fhear Manach ==
==== Bunscoileanna ====
* [[Bunscoil an Traonaigh]], Páirc CLG Emmet, Bóthar Dhoire Loinn, Lios na Scíthe, Co. Fhear Manach BT92 0HD

== Contae an Dúin ==
==== Bunscoileanna ====
* [[Bunscoil Naomh Pádraig]], f/ch St. Patricks BS, Leath Chathail, Ascaill Naomh Dallan, Dún Phádraig, Co. an Dúin BT30 6HZ. r-phost : hkelly@stpatricksboysps.downpatrick.ni.sch.uk 
* [[Bunscoil an Iúir]], 72 Sráid Chill Mhuire, Iúr Cinn Trá,, Co an Dúin BT34 2DH. r-phost : mcaraher@bunscoilaniuir.newry.ni.sch.uk
* [[Bunscoil Bheanna Boirche]], An tIonad Pobail, Bóthar an Chaisleáin Nua, Caisleán Uidhilín, Co an Dúin BT31 9DP. r-phost : bunscoil-bheanna-boirche@yahoo.co.uk
* [[Gaelscoil na mBeann]], Sráid an Chaisleáin Nua, Cill Chaoil, Co. an Dúin. BT34 4NL. Uimh.Ghutháin: 02841258418.

== Contae Dhún na nGall ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Phobail Cholmcille]], Oileán Thoraigh, Co. Dhún na nGall.
* [[Gairmscoil Chú Uladh]], Béal an Átha Móir, An Clochán, Leifear, Co. Dhún na nGall.
* [[Pobalscoil Ghaoth Dobhair]], Doirí Beaga, Gaoth Dobhair, Co. Dhún na nGall.
* [[Coláiste Ailigh]], Sprackburn House, Bóthar Ard, Leitir Ceanainn, Co. Dhún na nGall.
* [[Pobalscoil Chloch Ceann Fhaola]], An Fál Carrach, Leitir Ceanainn, Co Dhún na nGall.
* [[Gaelcholáiste Chineál Eoghain]], Muileann Thulaigh Gharbháin, Bun Chranncha, Co. Dhún na nGall.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Adhamhnáin]], Gleann Cearra, Leitir Ceanainn, Co Dhún na nGall.
* [[Gaelscoil Bhun Cranncha]], Ascaill an Chaisleáin, Bun Cranncha, Co Dhún na nGall.
* [[Gaelscoil na gCeithre Máistrí]], Droim Cliabh, Baile Dhún na nGall, Co. Dhún na nGall.
* [[Gaelscoil Chois Feabhail]], Bun an Phobail, Leifear, Inis Eoghain, Co. Dhún na nGall.
* [[Gaelscoil Éirne]], Fearainn an Bhaile, Béal Átha Seanaidh,Co. Dhún na nGall.

== Contae Mhuineacháin ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Oiriall]], Ard Feá, Muineachán, Co Mhuineacháin.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Eois]], Eanach Cille, An Lios Darach, Co. Mhuineacháin.
* [[Scoil Rois]], An Phríomhshráid, Carraig Mhachaire Rois, Co Mhuineacháin
* [[Gaelscoil Ultain]], An Cnoc, Co. Mhuineacháin.
* [[Gaelscoil Lorgan]], Baile na Lorgan, Co. Mhuineacháin.

== Contae Chabháin ==
==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Bhreifne]], Sráid Fearnáin, An Cabhán.

= Cúige Chonnacht =

== Contae Liatroma ==
==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Liatrom|Gaelscoil Liatroma]], Achadh Maonaigh Bóthair an Chartha, Cora Droma Rúisc, Co Liatroma. N41 V2H5
* [[Gaelscoil Chluainín]], Sráid an Chaisleáin, Cluainín Uí Ruairc, Co. Liatroma.

== Contae Ros Comáin ==
==== Bunscoileanna ====
* [http://www.gaelscoildehide.ie/ Gaelscoil de hÍde], Cnoc na Crúibe, Ros Comáin, Co. Ros Comáin.

== Contae Shligigh ==
==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Chnoc na Ré]], CLG Naomh Mhuire, Br Bhaile Uí Dhúgáin, Co. Shligigh.

== Contae Mhaigh Eo ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Chomáin]], Ros Dumhach, Co. Mhaigh Eo.
* [[Coláiste Mhuire, Tuar Mhic Éadaigh|Coláiste Mhuire]], Tuar Mhic Éadaigh, Co. Mhaigh Eo.

==== Bunscoileanna ====
* [[Scoil Raiftéirí]], Caisleán an Bharraigh, Co. Mhaigh Eo.
* [[Gaelscoil na Cruaiche]], Sráid Altamount, Cathair na Mart, Co Mhaigh Eo.
* [[Scoil na gCeithre Maol]], Lochan na nBradán, Béal an Átha, Co Mhaigh Eo. 
* [[Gaelscoil Uileog de Búrca]], Lochán na mBan, Clár Chlainne Mhuiris, Co. Mhaigh Eo.
* [[Scoil Náisiúnta an Ghleanna Mhóir]],Crois Mhaoilíona, Co. Mhaigh Eo.

== Contae na Gaillimhe ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Cholmcille]], Aille Thiar, Indreabhán, Co. na Gaillimhe. r-phost cccile@eircom.net
* [[Coláiste Chroí Mhuire gan Smál]], An Spidéal, Co. na Gaillimhe. r-phost ccmspideal@hotmail.com
* [[Gairmscoil Fheichín Naofa]], Corr na Móra, Co. na Gaillimh. r-phost corrvec@eircom.net
* [[Coláiste Iognáid]], Bóthar na Mara, Gaillimh. r-phost admin@iognaid.ie
* [[Gairmscoil Éinne]], Cill Rónáin, Inis Mór, Árainn, Co. na Gaillimhe.
* [[Gairmscoil na bPiarsach]], Ros Muc, Co. na Gaillimhe.
* [[Coláiste Ghobnait]], Inis Oírr, Árainn, Co.na Gaillimhe.
* [[Scoil Chuimsitheach Naomh Chiaráin]], An Cheathrú Rua, Co. na Gaillimhe
* [[Scoil Phobail Mhic Dara]], Carna, Co. na Gaillimhe.
* [[Coláiste Naomh Eoin]], Inis Meáin, Co. na Gaillimhe.
* [[Coláiste an Eachréidh]], Baile Átha an Rí, Co. na Gaillimhe. r-phost colaisteaneachreidh@cogalvec.ie
* [[Coláiste na Coiribe]], Bóthar Thúama, Caithair na Gaillimhe. r-phost eolas@colaistenacoiribe.ie

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil de hÍde]], Úran Mór, Co. na Gaillimhe
* [[Gaelscoil Dara]], An Rinn Mór, Gaillimh.
* [[Gaelscoil Iarfhlatha]], Sráid an Easpaig, Tuaim, Co. an Gillimhe.
* [[Gaelscoil Mhic Amhlaigh]], An Coimín Mór, Bóthar na gCeapach, Cnoc na Cathrach, Gaillimh.
* [[Scoil Uí Cheithearnaigh]], Céide Gabhaile, Béal Átha na Slua, Co. na Gaillimhe.
* [[Gaelscoil Riabhach]], Cúirt an tSrutháin, Sean Bhr. na Gaillimhe, Baile Locha Riach, Co. na Gaillimhe.
* [[Scoil Fhursa]], Nile Lodge, Gaillimh
* [[Scoil Iognáid]], Bóithrín na Sliogán, Gaillimh.
* [[Gaelscoil Riada]], Baile Átha an Rí, Co. na Gaillimhe.
* [[Gaelscoil na bhFilí]], Ionad Phobail Gort Inse Guaire, Gort Inse Guaire, Co. na Gaillimhe.

= Cúige Laighean =

== Contae na Mí ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Pobail Rath Cairn]], Rath Cairn, Baile Átha Buí, Co. na Mí.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Thulach na nÓg]], Bóthar Rúisc, Dún Bóinne, Co. na Mí. R-phost: tulach@eircom.net
* [[Gaelscoil na Bóinne]], Bóthar Átha Cliath, Baile Átha Troim, Co. na Mí. R-phost: gaelscoilnaboinne@eircom.net, 
* [[Gaelscoil na Cille]], Cill Dhéagláin, Co. na Mí. R-phost: gsnacille.ias@eircom.net,
* [[Gaelscoil na Ríthe]], Bóthar Dhroim Rí, Domhnach Seachnaill, Co. na Mí. R-phost: gaelscoilnarithe@eircom.net, 
* [[Gaelscoil Éanna]], Bóthar Átha Troim, An Uaimh, Co. na Mí. R-phost: gaelscoileanna@eircom.net, 
* [[Gaelscoil an Bhradáin Feasa]], Bóthar an Mhuilinn, Droichead Átha, Co. na Mí. R-phost:siobhannidhuill@eircom.net,

== Contae Chill Dara ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Gael-Choláiste Chill Dhara]], Lóiste Herbert, An Currach, Co. Chill Dara.

==== Bunscoileanna ====
* [[Scoil Chearbhaill Uí Dhálaigh]], Léim an Bhradáin, Co Chill Dara.
* [[Scoil Uí Riada]], An Chearnóg, Cill Choca, Co Chill Dara.
* [[Gaelscoil Chill Dara]], Bóthar Glas, An Currach, Co. Chill Dara.
* [[Gaelscoil Uí Fhiaich]],Bóthar Chill Droichid, Maigh Nuad, Co Chill Dara. 
* [[Gaelscoil Nás na Ríogh]], Cnoc an Phíobaire, An Nás, Co. Chill Dara.
* [[Gaelscoil Átha Í]], Átha Í, Co. Chill Dara.

== Contae Átha Cliath ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Eoin]], Bóthair Stig Lorgáin, Baile an Bhóthair, Baile an Bhóthair, Co, ÁC.
* [[Coláiste Íosagán]], Bóthair Stig Lorgáin, Baile an Bhóthair, Co. ÁC.
* [[Coláiste Chilliain]], Bóthar Nangor, Cluain Dolcáin, BÁC 22.
* [[Coláiste Cois Life]], Gleann an Ghrifín, Leamhcán, Co ÁC.
* [[Coláiste de hÍde]], Bóthar Chaisleán Thigh Motháin, Tamhlacht, BÁC 24.
* [[Coláiste Ghlór na Mara]], Bóthar na hAille, Baile Brigín, Co. ÁC
* [[Coláiste Mhuire, An Chabrach|Coláiste Mhuire]], Bóthar Ráth Tó, BÁC 7.
* [[Gaelcholáiste Reachrann]], Bóthar Mhainistir na nGráinsí, Domhnach Míde, BÁC 13.
* [[Gaelcholáiste an Phiarsaigh]], Bóthar na Gráinsí Ráth Fearnáin, BÁC 14.
* [[Meánscoil Shráid Synge]]
* [[Scoil Chaitríona]],  Bóthar Mobhí, Glas Naíon, BÁC 9, ''[[1928|Bn]]'': '''1928''' ''S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide:''  ''Daltaí (22-23):''

==== Bunscoileanna ====
*
* [https://gaelscoilanchuilinn.ie/ '''Gaelscoil an Chuilinn'''] Bóthair Bhaile an Phaoraigh, Baile an Tirialaigh, BÁC 15. -   [https://www.youtube.com/watch?v=Dh9PQtOtXXw&amp;t=98s ''Bn'']'': '''2012''' S.mheon: '''Idirchreidmheach''' P.oide: Fergus Ó Conghaile, Daltaí (22-23): '''293'''''
* '''[https://www.gsbhailebrigin.ie/ Gaelscoil Bhaile Brigín],'''  Fearann an Chaisleáin, Baile Brigín, Co. ÁC. -   ''[https://www.gsbhailebrigin.ie/culra-na-scoile Bn]: '''2006''' S.mheon: '''Idirchreidmheach''' P.oide: '''C'''lodagh Ní Mhaoilchiaráin, Daltaí (22-23):'' '''''401'''''
* '''[https://www.gaelscoilbhailemunna.ie/ Gaelscoil Bhaile Munna],''' Bóthar Choltraí, Baile Munna, BÁC 9. -   ''Bn: '''1994''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide:  Ray Ó Díomsaigh, Daltaí (22-23): '''169''' :''.
* '''[https://www.gaelscoilbharra.net/ Gaelscoil Bharra,].''' Ascaill an Fhasaigh, An Chabrach, BÁC 7.  -   ''[https://www.gaelscoilbharra.net/r-scoil/stair/ Bn]: '''1996''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: Seán Ó Donaile, Daltaí (22-23):'' '''''214'''''
* '''[https://www.gsbb.ie/ Gaelscoil Bhriain Boróimhe],''' Seanbhaile, Coill na nÚll, Bóthar Chill Dhéagláin, Sord, Co. ÁC. -  ''Bn: '''1999''' S.mheon: '''Idirchreidmheach''' P.oide: Pádraig Ó Conchubhair, Daltaí (22-23): '''452'''''
* '''[http://www.gscd.ie/ Gaelscoil Chluain Dolcáin],''' Bóthar Nangor, Cluain Dolcáin, BÁC 22. -   ''[https://gaelphobal.ie/irish-lang-networks/clondalkin/?lang=ga Bn]: '''1984''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: Shane Dáibhéis Daltaí (22-23): '''446''''' .
* '''[https://gaelscoilchnocliamhna.ie/ Gaelscoil Chnoc Liamhna],''' Sean Bóthar Chnoc Liamhna, BÁC 16. -   ''[https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Liosta_Gaelscoileanna_in_%C3%89irinn&amp;veaction=edit&amp;section=46 Bn]: '''1996''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: Cárthaigh Ó Cuill, Daltaí (22-23): '''215'''''
* '''[https://gaelscoilcm.ie/ [[Gaelscoil Choláiste Mhuire, Cearnóg Pharnell|Gaelscoil Choláiste Mhuire]]],''' Cearnóg Pharnell, BÁC 1'''. -'''   ''[https://gaelscoilcm.ie/page/Stair-na-Scoile-School-History/17869/Index.html Bn]: '''1938''' Dn: '''1986''' Ath-bn: '''1988''' S.mheon: CatiliceachP.oide: Pól Hansard''',''' Daltaí (22-23):'' '''''172'''''
* '''[http://gaelscoilcholmcille.ie/ Gaelscoil Cholmcille,]''' Bóthar Oscar Traynor, Lána na Cúlóige, An Chúlóg, BÁC 17.  '''-'''   ''Bn: S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: Neasa Ní Aoláin,  Daltaí (22-23):'' '''''240'''''
* '''[https://gser.ie/ Gaelscoil Eiscir Riada],''' Bóthar an Ghrifín, Leamhcán, Co. ÁC. -   ''[https://gser.ie/Page/Stair-na-Scoile/369/Index.html Bn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240103220224/https://gser.ie/Page/Stair-na-Scoile/369/Index.html |date=2024-01-03 }}: '''2005''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: '''Ciara Uí Éilí''' Daltaí (22-23):''  '''''418'''''
* '''[http://gaelscoilinsechor.ie/ Gaelscoil Inse Chóir,]''' An Cuarbhóthar Theas, Droichead na hInse, BÁC 8.  -   ''[http://gaelscoilinsechor.ie/en/ Bn]: '''1977''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: Colm Ó Nualláin, Daltaí (22-23):'' '''218'''
* [https://www.liosnanog.com/ '''Gaelscoil Lios na nÓg''',]  Clochar Mhuckross, Páirc Mhuckross, BÁC 6. -   ''[https://www.liosnanog.com/arscoil Bn]: '''1996''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: '''Cormac Chambers''', Daltaí (22-23):'' '''203'''
* '''[https://www.gaelscoilmide.com/ Gaelscoil Míde,]''' Bóthar an Ghleantáin Ghlais, Cill Bharróg, BÁC 5. -   ''[https://www.gaelscoilmide.com/documents-1/stair-agus-strucht%C3%BAr-na-gaelscoile--%7C-history-and-structure-of-the-school Bn]: 1981 S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: Joe Ó Dónaill, Daltaí (22-23):''  '''229'''
* '''[http://www.gaelscoilnacamoige.ie/?lang=ga Gaelscoil na Camóige],'''  Áras Chrónáin, Bóthar an Úllóird, Cluain Dolcáin, BÁC 22. -   ''[http://www.gaelscoilnacamoige.ie/?s=buna%C3%ADodh&amp;x=0&amp;y=0 Bn]: '''1993''' S.mheon: '''Caitliceach''''' ''P.oide: '''Aoife Ní''' '''Raghallaigh''', Daltaí (22-23): '''231'''''
* [https://www.gaelscoilnagiuise.ie/ '''Gaelscoil na Giuise'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240103005911/https://www.gaelscoilnagiuise.ie/ |date=2024-01-03 }}, ''[https://www.gaelscoilnagiuise.ie/ Bn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240103005911/https://www.gaelscoilnagiuise.ie/ |date=2024-01-03 }}: '''2013''' S.mheon: '''Ilchreidmheach''' P.oide: '''Caitríona Nic Giolla Easpaig''' Daltaí (22-23): '''238'''''
* [https://www.gsnp.ie/ '''Gaelscoil Naomh Pádraig''',] Bóthar an Chaisleáin, Leamhcán, Co. ÁC. -   ''[https://www.gsnp.ie/r-scoil/faoin-scoil/ Bn]: '''1989''' S.mheon: '''Caitiliceach''' P.oide: '''Liam Breathnach''', Daltaí (22-23):'' '''''413'''''
* [https://gaelscoilphadraig.ie/ '''Gaelscoil Phádraig''',]  Ascaill Shíleann, Baile Breac, Co ÁC. -   ''[https://tuairisc.ie/tri-oiread-gaelscoileanna-agus-gaelcholaisti-ag-brath-ar-choiriocht-shealadach/ Bn]: '''1995''' S.mheon: '''Caitiliceach''' P.oide: '''Roise Uí Labhraidh''', Daltaí (22-23):'' '''''145'''''
* [https://gaelscoilroseo.com/ '''Gaelscoil Ros Eo''',] Club CLG Naomh Mhaur, Ros Eo, Co. ÁC. -   ''Bn: '''2008''' S.mheon: '''Caitiliceach''' P.oide: '''Rob Ó Caoilte''' Daltaí (22-23):'' '''''182'''''
* [https://gaelscoilshliabhrua.ie/ '''Gaelscoil Shliabh Rua'''],  Bóthar Bhaile Uí Ógáin, Baile Átha Cliath 18, D18. -   ''[https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/1025/1006620-gaelscoil-shliabh-rua-ag-fanacht-le-sceala/ Bn]: 2015 S.mheon: '''Ilchreidmheach''' P.oide: Ruth Mhic Adaim, Daltaí (22-23):'' '''''328'''''
* [http://www.taobhnacoille.ie/ '''Gaelscoil Thaobh na Coille'''], Beallairmín, An Chéim, B.Á.C. 18 -   ''[https://www.taobhnacoille.ie/school/stair-na-scoile/ Bn]: '''1995''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: '''Emer''' '''Nic Chonchradha''', Daltaí (22-23):'' '''''437'''''
* [http://www.gsue.ie/ '''Gaelscoil Uí Earcáin'''],  Bóthar Ghlas an Éin, Fionnghlas, BÁC 11. -   ''[http://www.gsue.ie/stair.html Bn]: '''2005,''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: Leah Ní Mhaoláin, Daltaí (22-23):'' '''''291'''''
* [http://scoiland.ie/ '''Scoil an Duinnínigh'''], Draighneán, Sord, Co ÁC. -  ''[http://scoiland.ie/fuinn-about-us/ Bn]: '''1986,''' S.mheon: '''Caitliceach,''' P.oide:  '''Nóirín Ní Laighin''', Daltaí (22-23):'' '''412'''
* '''[https://scoilantseachtarlaoch.ie/ Scoil an tSeachtar Laoch]''',  Bóthar Bhaile Munna, Baile Átha Cliath 11. -   ''[https://scoilantseachtarlaoch.ie/fuinn-about-us/stair/ Bn]: '''1973''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: Deirdre Ní Chongaile, Daltaí (22-23): '''173'''''
* '''[http://scoilbhride1917.ie/ Scoil Bhríde]''',  Bóthar Feadh Cuilinn, Raghnallach, BÁC 6. -  ''[http://scoilbhride1917.ie/page/Stair-na-Scoile--Cead-Bliain-faoi-Bhlath/6838/Index.html Bn]: '''1917''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: '''Gráinne Dollard''' Daltaí (22-23): '''379'''''
* [https://www.scoilcm.ie/ '''Scoil Chaitlín Maude'''],  Cnoc Mhuire, Tamhlacht, Baile Átha Cliath 24. - ''[https://www.scoilcm.ie/stairhistory.html Bn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240103235019/https://www.scoilcm.ie/stairhistory.html |date=2024-01-03 }}: '''1985''' S.mheon: '''Ilchreidmheach,''' P.oide: Bairbre Ní Ghoill, Daltaí (22-23): '''307'''''
* [http://scoilchaoimhin.ie/index.html '''Scoil Chaoimhín'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240103235022/http://scoilchaoimhin.ie/index.html |date=2024-01-03 }},  Sráid Mhaoilbhríde, BÁC 1. -  ''[http://scoilchaoimhin.ie/fuacuteinneabout-us.html Bn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240103235021/http://scoilchaoimhin.ie/fuacuteinneabout-us.html |date=2024-01-03 }}: '''1983''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: '''Ciaran Ó Fearraigh''', Daltaí (22-23): '''62'''''
* '''[https://www.scoilchronain.ie/ Scoil Chrónáin]''',  Ráth Cúil, Co ÁC. -  ''[http://www.beo.ie/alt-aras-chronain.aspx Bn]: '''1975''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide:  '''Siobhán Mhic Gearailt''', Daltaí (22-23):'' '''''393'''''
* '''[http://www.scoillorcain.ie/ Scoil Lorcáin],'''  Cearnóg Eaton, Baile na Manach, Co ÁC. -  ''[https://web.archive.org/web/20240103235024/http://homepage.eircom.net/~scoillorcain/eolas.htm Bn]: '''1952,''' S.mheon: '''Caitliceach''' ,P.oide: '''Colmán Ó Drisceoil''', Daltaí (22-23):'' '''''481'''''
* '''[https://scoilmobhi.ie/ Scoil Mobhí],'''  Bóthar Mobhí, Glas Naíon, Baile Átha Cliath 9. -  ''Bn: '''1972''', S.mheon: '''Caitliceach,''' P.oide: '''Marcella Nic Niallaigh''', Daltaí (22-23):'' '''''247'''''
* '''[http://scoilmologa.com/ Scoil Mológa],'''  Bóthar Tigh Clár, Crois Araild, BÁC 6W. -  ''Bn: '''1987,''' S.mheon: '''Caitliceach,''' P.oide: '''Daire Mac Pháidín''', Daltaí (22-23): '''229'''''
* '''[https://www.scoilnaithi.com/ Scoil Naithí],'''  Bóthar Átha Leathain, Baile an tSaoir, BÁC 16. -  ''[https://www.scoilnaithi.com/ar-scoil/stair Bn]: '''1973,''' S.mheon: '''Caitliceach,''' P.oide: '''Paula Ní Uigín''', Daltaí (22-23): '''229'''''
* '''[https://www.scoilneasain.ie/ Scoil Neasáin],'''  Bóthar Mhic Amhlaoi, Baile Hearman, BÁC 5. -  ''[https://www.scoilneasain.ie/page/Stair-na-Scoile/37278/Index.html Bn]: '''1969,''' S.mheon: '''Caitliceach,''' P.oide: '''Deirble Nic Conghamhna''', Daltaí (22-23):'' '''''248'''''
* '''[http://www.gaelscoiloilibheir.ie/ Scoil Oilibhéir],'''  An Chúil Mhín, Cluain Saileach, BÁC 15. '''-'''   ''[http://www.gaelscoiloilibheir.ie/stair-na-scoile--school-history.html Bn]: '''1975,''' S.mheon: '''Caitliceach''' P.oide: '''Antóin Ó Cléirigh''',  Daltaí (22-23):'' '''260'''
* '''[https://gsnafuinseoige.ie/ Gaelscoil na Fuinseoige],'''  Páirc Finsbury Baile an Teampaill, BÁC 16. -  ''[https://gaeloideachas.ie/document/iarratas-a-dheanamh-ar-post-i-ngaelscoil/ Bn]: '''2016,''' S.mheon: '''Ilchreidmheach,''' P.oide: '''Aisling Uí Fhéich''', Daltaí (22-23): '''334'''''
* [https://www.gaelscoillaighean.com/ '''Gaelscoil Laighean'''],  Bóthar Chnoc Ainbhil, Cnoc Mhuirfean, BÁC14. - ''Bn: '''2019,''' S.mheon: '''Ilchreidmheach,''' P.oide: Aoife Ní Scolaí, Daltaí (22-23): '''54'''''
* [https://www.gaelscoilaine.com/ '''Gaelscoil Áine'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240104002834/https://www.gaelscoilaine.com/ |date=2024-01-04 }},  Bóthair Móibhí, Drom Chonrach BÁC 9,  ''[https://gaeloideachas.ie/muinteoir-ranga-priomhshrutha-a-earcu-ag-gaelscoil-aine-bac9/?lang=ga Bn]: '''2019,''' S.mheon: '''Ilchreidmheach,''' P.oide: '''Niamh Nic Dhiarmada''', Daltaí (22-23): '''89'''''
* '''[https://bunscoilsynge.ie/ Bunscoil Sancta Maria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231130015202/https://bunscoilsynge.ie/ |date=2023-11-30 }},'''  Sráid Synge BÁC 7,  ''Bn: '''2017.''' S.mheon: '''Caitliceach,''' P.oide: '''Victoria McQuaid''', Daltaí (22-23): '''113,'''''
* '''[http://www.scoilsantain.com/ Scoil Santain],''' Bóthar na hAbhann Móire, Tamhlacht, BÁC 24. -  ''Bn: '''1979,''' S.mheon: '''Caitliceach,''' P.oide: '''Róisín Ní Chearúil''', Daltaí (22-23):'' '''293''' 
* '''[https://gaelscoilnamara.ie/ Gaelscoil na Mara],''' Domhnach Bat, Co. ÁC.  ''[https://gaeloideachas.ie/school/gaelscoil-na-mara/ Bn]: '''2020''' S.mheon: '''Ilchreidmheach,''' P.oide: '''Karen Ní Chatháin,''' Daltaí (22-23): '''53'''''
* '''[http://www.gslir.ie/ Gaelscoil Lir],''' Lána Bhaile Uí Fhoirtcheirn, Teach Sagard, BÁC 24,  ''Bn: '''2021''' S.mheon: P.oide: Daltaí (22-23): '''23'''''
* [http://www.gsgm.ie/ '''Gaelscoil Ghráinne Mhaol'''],  Bóthar Mhainéar na Gráinsí, Baile Dhúil, BÁC 13,  ''Bn: '''2021''' S.mheon: '''ilchreidmheach,''' P.oide: '''Cliodhna Ní''' '''Chearbhaill''', Daltaí (22-23): '''16'''''
* '''[https://gaelscoileoin.ie/ Gaelscoil Eoin]{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},''' Plás Haddington, BÁC 4. -   ''Bn: '''2021''''' ''S.mheon: '''ilchreidmheach,''' P.oide: '''Cristín Ní Chairealláin''', Daltaí (22-23):'' '''''23'''''

== Contae Loch Garman ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Meánscoil Gharman]], 4 Brown's Wood, Inis Córthaidh, Co. Loch Garman.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Charman]], An Charraig Bhán Thuaidh, Loch Garman, Co. Loch Garman.
* [[Gaelscoil Mhoshíológ]], Bóthar Carn an Bhua, Guaire, Co. Loch Garman.
* [[Gaelscoil Inis Córthaidh]], Bóthar Ros Mhic Thriúin, Inis Córthaidh, Co. Loch Garman.

== Contae an Longfoirt ==
==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil an Longfoirt]], Cúirt Auburn, Rae an Chalaidh, An Longfort.

== Contae na hIarmhí ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Gaelcholáiste Átha Luain (A)]], Bóthar na Díthreibhe, Áth Luain, Co. na hIarmhí.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil an Mhuilinn]], Oaklands, An Muileann gCearr, Co na hIarmhí.
* [[Scoil na gCeithre Máistrí]], Díseart Mhuire, Bóthar na Dithréibhe, Baile Átha Luain, Co na hIarmhí.
* [[Gaelscoil Choillín]], An Muileann gCearr,Co na hIarmhí.

== Contae Cheatharlach ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Gaelcholáiste Cheatharlach]], Easca, Ceatharlach.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Eoghain Uí Thuairisc]], Cnoc na Silíní, Ceatherlach, Contae Cheatharlach [N52.82978 W006.91219]

== Contae Chill Chainnigh ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Pobail Osraí]], Bóthar Urmhumhan, Cill Chainnigh.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Osraí]], Bóthar Uachar Rátha, Cathair Chill Chainnigh, Contae Chill Chainnigh [N52.63979 W007.24544]

== Contae Chill Mhantáin ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Ráithín]], Bóthar Florence, Bré, Co. Chill Mhantáin.
* [[Gaelcholáiste na Mara]], Páirc na bPiarsach, Bóthar an Ghleanntáin, An t-Inbhear Mór, Co. Chill Mhantáin.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil an Inbhir Mhóir]], Bóthar Emoclew, An tInbhear Mór, Co Chill Mhantáin.
* [[Gaelscoil Chill Mhantáin]], An Casadh Meidhreach, Cill Mhantáin.
* [[Gaelscoil Uí Chéadaigh]], Bóthar Vevay, Bré, Co Chill Mhantáin.
* [[Scoil Chualann]], Bóthar Vevay, Bré, Co Chill Mhantáin.
* [[Gaelscoil na Lochanna]], Halla an Choiste Gairmoideachais,Baile Coimín,Co Chill Mhantáin. 
* [[Gaelcholáiste na Mara]], Páirc na bPiarsach, Bóthar an Ghleantáin, An t-Inbhear Mór, Co. Chill Mhantáin.
* [[Gaelscoil na gCloch Liatha]], Bealach Laighean (Black Lion) Na Clocha Liatha, Co. Chill Mhantáin.

== Contae Lú ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Rís (S)]], Sráid an tSéipéil, Dún Dealgan, Co. Lú.
* Gaelcholáiste Dhún Dealgan, Teach Róibín, Dún Dealgan, Co. Lú

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Dhún Dealgan]], Muirtheimhne Mór, Na Riascaigh Uachtarach, Dún Dealgan, Co. Lú.
* [[Scoil Aonghusa]], Geata an Domhnaigh, Droichead Átha, Co. Lú.

== Contae Uibh Fhailí ==
==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil an Eiscir Riada]], Cluain Calga, Tulach Mhór, Co. Uíbh Fhailí.
* [[Gaelscoil Éadan Doire]], Lárionad Gnó Éadain Doire, Éadan Doire, Co. Uíbh Fháilí.

== Contae Laoise ==
==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Tromaire]], Tromaire, Maighean Rátha, Co Laoise.
* [[Gaelscoil Phort Laoise]], Páirc Uí Fhaoláin, Port Laoise, Co. Laoise.
* [[Gaelscoil an tSlí Dála]], An Bealach Mór, Co Laoise.

= Cúige Mumhan =

== Contae Phort Láirge ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Meánscoil San Nioclás]], An Rinn, Dún Garbhán, Co. Phort Láirge.
* [[Gaelcholáiste Phort Láirge]], Kilbarry Road, Port Láirge, Co. Phort Láirge

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil na nDéise]], Bóthar Gracedieu, Cathair Phort Láirge, Contae Phort Láirge. [N52.26342 W007.12894] 
* [[Gaelscoil Philib Barún]], Seanbhóthar Phort Láirge, Trá Mhór, Contae Phort Láirge. [N52.16856 W007.14662]
* [[Gaelscoil Phort Láirge]], Plás Mhuire, Baile Mhic Gonair, Contae Phort Láirge. [N52.229823 W007.061849]
* [[Scoil Gharbháin]], Clais na Lachan, Dún na Mainistreach, Dún Garbháin, Co. Phort Láirge. [N52.099785 W007.595427]
* [[Scoil na Leanaí]], Coláiste na Rinne, An Mhaoilinn, Rinn Ó gCuanach, Dún Garbháin, Contae Phort Láirge [N52.04962 W007.59236]

== Contae an Chláir ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Gaelcholáiste an Chláir]], F/ch Coláiste Phobail na hInse, Inis, Co an Chláir.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Dhonncha Rua]], Sionna, Co. an Chláir.
* [[Gaelscoil Mhichíl Chíosóig]], Gleann Aibhne, Bóthar an Ghoirt, Inis, Co. an Chláir.
* [[Gaelscoil Uí Choimín]], Cill Rois, Co an Chláir.
* [[Scoil Náisiúnta Iosaf]], Maigh, An Leacht, Co an Chláir.

== Contae Chorcaí ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste an Phiarsaigh]], Gleann Maighir, Corcaigh.
* [[Coláiste Ghobnatan Naofa]], Baile Mhic Íre, Maigh Chromtha, Co. Chorcaí.
* [[Gaelcholáiste Chloich na Coillte]], Cloich na Coillte, Co. Chorcaí.
* [[Gaelcholáiste Choilm]] (A), Baile an Chollaigh, Co. Chorcaí.
* [[Gaelcholáiste Dáibhéid]], An tÁrdán Theas, Corcaigh.
* [[Pobalscoil na Tríonóide]], Eochaill, Co. Chorcaí.
* [[Scoil Mhuire]], Béal Átha an Ghaorthaidh, Co Chorcaí.
* [[Gaelcholáiste Mhuire]], An Mhainistir Thuaidh, Ard Mhuire, Corcaigh.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil na Dúglaise]], Br. Theas na Dúglaise, Dúglas, Corcaigh.
* [[Gaelscoil an Ghoirt Álainn]], Aibhinne Murmont, An Ghoirt Álainn, Corcaigh.
* [[Gaelscoil Bheanntraí]], An Príomhshráid, Beanntraí, Co Chorcaí.
* [[Gaelscoil Charraig Uí Leighin]], Bóthar Chorcaí, Carraig Uí Leighin, Corcaigh.
* [[Gaelscoil Chloch na gCoillte]], Scartagh, Cloch na gCoillte, Co Chorcaí.
* [[Gaelscoil Choráin]], Sráid na Trá, Eochaill, Co Chorcaí.
* [[Gaelscoil de hÍde]], Sráid Mhic Curtain, Mainistir Fhear Maí, Co. Chorcaí.
* [[Gaelscoil Dhoctúir Uí Shúilleabháin]], Gort na Cloiche, An Sciobairín, Co Chorcaí.
* [[Gaelscoil Dhroichid na Banndan]], Pavillion CLG, Droichead na Banndan, Co Chorcaí.
* [[Gaelscoil Mhachan]], Teach Rinn Mhachain, Avenue de Rennes, An Charraig Dhubh, Corcaigh.
* [[Gaelscoil Mhainistir na Corann]], An Ionad Phobail, Mainistir na Corann, Co Chorcaí.
* [[Gaelscoil Pheig Sayers]], F/ch Gaelcholáiste Mhuire, An Mhainistir Thuaidh, Corcaigh.
* [[Gaelscoil Sheáin Uí Éigeartaigh]], Carraig na Fhia, An Cóbh, Corcaigh.
* [[Gaelscoil Sheáin Uí Ríordáin]], Cúl Rua, Baile an Chollaigh, Co Chorcaí.
* [[Gaelscoil Thomáis Dáibhís]], Cnoc an tSamhraidh, Maigh Eala, Co Chorcaí.
* [[Gaelscoil Uí Riada]], Wilton, Baile an Easpaig, Corcaigh.
* [[Gaelscoil an Teaghlaigh Naofa]], Bóthar na mBuaircíní, Baile Feitheán, Corcaigh.
* [[Scoil na nÓg]], Gleann Maighir, Corcaigh.
* [[Scoil Naomh Therese]], Páirc Bhaile an Easpaig, Baile an Easpaig, Corcaigh.
* [[Gaelscoil {{sic|Mhus|craí|hide=yes}}]], Estáit Riverview, Teamhair, An Bhlarna, Co. Chorcaigh.
* [[Gaelscoil Uí Drisceoil]], Club Rugbaí Old Christians, Gleann Maghair, Co Chorcaí.
* [[Gaelscoil Chionn tSáile]], Ceapach, Cionn tSáile, Co. Chorcaigh.

== Contae Chiarraí ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Coláiste Íde]], Baile an Ghóilín, An Daingean, Co. Chiarraí.
* [[Gaelcholáiste Chiarraí]], Tobar Mhaigh Doire, Trá Lí.
* [[Pobalscoil Chorca Dhuibhne]], An Gróbh, An Daingean, Co Chiarraí.
* [[Meánscoil na Toirbhirte]], An Daingean, Co Chiarraí.
* [[Coláiste na Sceilge]] (A), Cathair Saidhbhín, Co Chiarraí.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Aogáin]], Bóthar an Choláiste, Oileán Chiarraí, Co Chiarraí.
* [[Gaelscoil Faithleann]], An Pháirc, Cill Airne, Co Chiarraí.
* [[Gaelscoil Lios Tuathail]], Bóthar na Leabharlainne, Lios Tuathail, Co Chiarraí.
* [[Scoil Mhic Easmainn]], Ráth Rónáin, Trá Lí, Co Chiarraí.
'''Naíonraí'''

*

== Contae Luimnigh ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Gaelcholáiste Uí Chonbá]], F/ch Desmond College, Gort Buí, Caisleán Nua Thiar, Co. Luimnigh.
* [[Coláiste Laurel Hill FCJ]], Cnoc na Labhráis, Luimneach.
* [[Gaelcholáiste Luimnigh]], Meal Sior Anraí, Cathair Luimnigh.

==== Bunscoileanna ====
* [[An Mhodhscoil]], Bealach Uí Chonaill, Luimneach.
* [[Gaelscoil Sheoirse Clancy]], Teach an Chnoic Theas, Cnoc Theas, Luimneach.
* [[Gaelscoil Ó Doghair]], Ionad an Phobail, An Caisleán Nua Thiar, Co. Luimnigh.
* [[Gaelscoil Sáirséal]], Sráid an Droichid, Luimneach.
* [[Gaelscoil Chaladh an Treoigh]], Móin a Lín, Caladh an Treoigh, Co. Luimnigh.
* [[Gaelscoil an Ráithín]], Club rugbaí Garryowen, Tuar an Daill, An Ráithín, Co. Luimnigh.
'''Naíonraí'''

*

== Contae Thiobraid Árann ==
==== Meánscoileanna ====
* [[Gaelcholáiste an Aonaigh]], Bóthar Dhroimín, Aonach Urmhumhan, Co Thiobraid Árann.
* [[Gaelcholáiste na Siúire]], Cluain na gCaisleáin, Bóthar an Aonaigh, Dúrlas, Co. Thiobraid Árann.
* [[Gaelcholáiste Chéitinn]], An Meall, Cluain Meala, Co. Thiobraid Árann.

==== Bunscoileanna ====
* [[Gaelscoil Aonach Urmhumhan]], Bóthar Naomh Chonláin, Gort Lán Rua, An tAonach, Co. Thiobraid Árann.
* [[Gaelscoil Thiobraid Árann]], Morgáiste, Co. Thiobraid Árann.
* [[Gaelscoil Bhríde]], Teach Monatrea, Bóthar na Mainistreach, Durlas Éile, Co. Thiobraid Árann.
* [[Gaelscoil Charraig na Siúire]], Bóthar Chúl na Muc, Carraig na Siúire, Co. Thiobraid Árann.
* [[Gaelscoil Chluain Meala]], Baile Gaelach, Cluain Meala, Co. Thiobraid Árann.
'''Naíonrai'''

*

= Naisc sheachtracha =
* [http://www.gaelscoileanna.ie/index.php?page=primary_schools Bunscoileanna]
* [http://www.gaelscoileanna.ie/index.php?page=secondary_schools Iarbhunscoileanna]

[[Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn|*]]</text>
      <sha1>6jlh9ad26481os6j4vfqsm1cbm24mrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Francis Ledwidge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13181</id>
    <revision>
      <id>1332310</id>
      <parentid>1109201</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2703" sha1="lpwruxa8g179fjmkshixmj9rxsb0050" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Filíocht|File]] iomráiteach [[Éire]]annach, [[saighdiúir]] agus náibhí, ab ea '''Francis Ledwidge''' ([[19 Lúnasa]] [[1887]] - [[31 Iúil]] [[1917]]). Rugadh i gcontae na [[Contae na Mí|Mí]] é agus maraíodh é sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|chéad chogadh domhanda]].

== Saol agus Saothar ==
Duine de [[Teaghlach|theaghlach]] mór beo bocht ab ea é, ach meas acu riamh ar an léann. D'éag a athair agus gan ach cúig bliana slánaithe ag Ledwidge. Lean sé lena chuid [[Oideachas|oideachais]] agus é ag obair leis chun é féin a chothú. 
[[Íomhá:Frances Ledwidge from Bain collection.jpg|clé|mion|317x317px|thart ar 1914]]
Thosaigh sé ag cumadh dánta agus luí sé isteach leis an bhfilíocht go díograiseach. Foilsíodh cuid mhaith dánta leis, faoin am seo, i nuachtáin áitiúla. Thug [[Lord Dunsany]] pátrúnacht dó ó [[1912]] ar aghaidh agus chuir sé a [[leabharlann]] ar fáil dó, chomh maith le cuid mhaith áiseanna eile. Thug seisean cabhair dó a chéad chnuasach filíochta, ''Songs of the Fields'', a chur in eagar agus i gcló.

== An Chéad Chogadh Domhanda ==
Ba [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] Éireannach daingean é. Mar bhall de na ''Irish Volunteers'', chuaigh Ledwidge isteach in [[Arm na Breataine|Arm Shasana]] chun troid sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|chéad chogadh domhanda]] ar son [[Tír|tíortha]] beaga, mar dhea. Tháinig sé slán ón sléacht i n[[Feachtas Gallipoli|Gallipoli,]] agus d'éirigh sé tinn i sléibhte [[an tSeirbia|na Seirbia]] ansin, áit ar chum sé neart filíochta. 

Bhí sé cráite tar éis [[Éirí Amach na Cásca]]. Briseadh as an arm é, óir nár fhill sé in am óna chuid saoire agus as a bheith ólta faoi éide freisin.

Tar éis tamall gearr, cuireadh ar ais chuig an gcogadh é. Ar an 31 Iúil [[1917]], agus é ag ól [[tae]] lena chomrádaí, ar thaobh an bhóthair in aice le Pilkem, gar do [[Ypres]], maraíodh é de bharr [[Pléascán|pléasc]] sliogáin.

== A Shaothar ==
Níor foilsíodh ach cnuasach amháin filíochta leis i rith a shaoil ach cuireadh neart filíochta leis i gcló i nuachtáin áitiúla.
Foilsíodh dhá cnuasach filíochta eile leis, ''Songs of Peace'' agus ''Last Songs'', tar éis dó bás a fháil.

== Naisc sheachtracha ==
{{commonscat}}
* [http://www.francisledwidge.com/ Ionad/Iarsmalann Francis Ledwidge, i gContae na Mí]
* [http://www.poemhunter.com/francis-ledwidge/ Téacs dhánta Francis Ledwidge]
* [https://web.archive.org/web/20091004191939/http://www.irishwriters-online.com/francisledwidge.html Próifíl Francis Ledwidge ag ''Irish Writers Online'']

{{DEFAULTSORT:Ledwidge, Francis}}
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]</text>
      <sha1>lpwruxa8g179fjmkshixmj9rxsb0050</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Déirdre de Búrca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14245</id>
    <revision>
      <id>1332295</id>
      <parentid>1270263</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1749" sha1="1rflwjo09jhgiqx7lfpd0wnhr42jbst" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is polaiteoir [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] í '''Déirdre de Búrca'''. Ba duine den bheirt Sheanadóirí ón g[[Comhaontas Glas]] í - in éineacht le [[Dan Boyle]]. Cheap an Taoiseach í chun an tSeanaid i Lúnasa 2007, tar éis don Chomhaontas Glas dul i gcomhrialtas le [[Fianna Fáil]]. Bhí sí ina comhairleoir contae ar Chomhairle Chontae Chill Mhantáin agus ina comhairle baile i mBré ó 1999 i leith. D'éirigh sí as na poist sin mar gheall ar an riail maidir le dé-shainordú a bheith ag ball den Oireachtas. Sheas sí don Chomhaontas Glas in olltoghchán na bliana sin agus bá í an tuairim choitianta ná go mbuafadh sí suíochán, ach theip uirthi sa deireadh agus gan ach 7.38% den vóta aici i gCill Mhantáin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.electionsireland.org/result.cfm?election=2007&amp;cons=235 |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071024003652/http://www.electionsireland.org/result.cfm?election=2007&amp;cons=235 |archivedate=2007-10-24 |dátarochtana=2007-10-15}}&lt;/ref&gt;. D'éirigh sí as an Comhaontas Glas agus ón tSeanaid sa bhliain 2010.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.independent.ie/national-news/de-burca-resigns-from-greens-and-seanad-2061273.html |teideal=De Burca resigns from Greens and Seanad |work=[[Irish Independent]] |dáta=12/2/2010 }}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Burca, Deirdre de}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill an Chomhaontais Ghlais]]
[[Catagóir:Baill den 23ú Seanad]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>1rflwjo09jhgiqx7lfpd0wnhr42jbst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CLG Sáirséiligh na Mainistreach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14535</id>
    <revision>
      <id>1332181</id>
      <parentid>1236234</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4748" sha1="8ekhzxgm5d3byi4tm238atqif6jny17" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|escut=AbbeySarsfieldsGAA.jpg}}
{{glanadh}}
{{Bosca Eolais club CLG|
 Club CLG = Sáirséaligh na Mainistreach |
 Béarla = Abbey Sarsfields |
 crest = AbbeySarsfieldsGAA.jpg |
 parishmap = City parish.gif |
 clubmap = Abbey Sarsfields club.gif |
 bunaithe = 1994 |
 contae = [[CLG Coiste Luimneach|Luimneach]] |
 roinn = Cathrach |
 peil = Sóisear B |
 iomáint = Sóisear B |
 dathanna = Uaine is dearg |
 páirc = Coláiste Mhainchín, Corrbhaile, [[Luimneach]] |
  pattern_la1 = |
  pattern_b1  = _redhorizontal |
  pattern_ra1 = |
  leftarm1    = 008000 |
  body1       = 008000 |
  rightarm1   = 008000 |
  shorts1     = FFFFFF |
  socks1      = 008000 |   
}}

Is club [[Cumann Lúthchleas Gael]] i [[CLG Coiste Luimneach|gContae Luimnigh]] é '''CLG Sáirséiligh na Mainistreach '''.

== Suíomh ==
Tá an club bunaithe i bparóistí Naomh Nioclás agus Naomh Mhuire ar an dtaobh thoir-thuaidh de [[Luimneach|Chathair Luimnigh]]. Tagann formhór dá imreoirí ó bhruachbhaile Corrbhaile agus ó Oileán an Rí. Tá an chuid de pharóiste Naomh Nioclás ar bhruach thuaidh na [[Sionainn]]e suite i g[[Contae an Chláir]] agus imríonn iománaithe agus peileadóirí na mbruachbhailte Bruach na Sionainne agus Baile Thiar le CLG An Páirtín.

== Cluichí ==
Imrítear an [[peil Ghaelach|pheil]] agus an [[iománaíocht|iomáint]] sa chlub. Bhí béim an chlub dírithe i dtreo na hiomána nuair a bhunaíodh é ach bhí na Sáirséiligh níos gníomhaí sa pheil le linn blianta lár na 2000í. Tá an bhéim chéanna ar an dá chód anois.

== Stair ==
Cé ná raibh cluichí Gaelacha chomh láidir sin riamh sa cheantar seo ina bhfuil mór-thraidisiún rugbaí, bhíodh clubanna ann ó am go chéile i bparóiste Naomh Mhuire ó bhunú [[Cumann Lúthchleas Gael]]. Ina measc siúd, tá tagairt ann faoi fhoireann a d'imir faoin ainm ''Naomh Mhuire'' i gcomórtas peile ag deireadh an 19ú haois ach níl tuairisc ann gur chláraíodh aon chlub go hoifigiúil faoin ainm sin ag an am. Is ar éigin gur imir peileadóirí agus iománaithe na linne as an bparóiste le clubanna eile sa chathair ar nós Na Trádálaithe, Na Seamróga, Na Náisiúnaithe agus Éire Óg.

Bhí club darbh ainm dó ''Corrbhaile'' gníomhach le linn blianta na 1940í ach thit an cheann deireanach, a bhunaíodh le linn blianta thosaigh na 1970í faoin ainm ''Naomh Mhuire'', as a chéile sa bhliain 1988. Shroich an club sin cluiche ceannais Craobh Peile Sóisear na Cathrach sa bhliain 1981 ach chailleadar i gcoinne [[CLG Baile Brún|Baile Brún]]. Ghlac club eile faoin ainm ''Corrbhaile'' páirt i gcomórtaisí na n-óg le linn blianta na 1970í. Nuair a d’éirigh an dá chlub sin as an imirt, théadh formhór imreoirí na háite chuig [[CLG Naomh Pádraig (Luimneach)|Naomh Pádraig]] nó chuig [[CLG Clochán (Luimneach)|Clochán]].

Bunaíodh Sáirséiligh na Mainistreach sa bhliain 1994 ach, ós rud é ná raibh páirc imeartha dá gcuid féin acu riamh, tháinig an fás go mall chucu agus tá siad ag imirt sa ghrád sóisear B sa dá sport óna mbunú. Bhí béim an chlub ar dtús ar an iomáint agus bhuadar Craobh Iomána Sóisear B Cathair Luimnigh sna blianta 1997 agus 1998 ach níor éirigh leo aon chraobh eile a bhaint amach i gcomórtaisí fásta ó shin i leith. I láthair na huaire, tá an club níos láidre sa pheil ná san iomáint.

== Páirc Imeartha ==
Imríonn Sáirséaligh na Mainistreach móramh dá gcuid cluichí i gColáiste Mhainchin i gCorrbhaile.

== Imreoirí Cáiliúla ==
I measc bunaitheoirí an chlub, bhí Micheál Mac An Airchinnigh  a d’imir ar fhoireann iomaint an chontae le linn blianta na 1997í.

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20090227225706/http://abbeysarsfields.limerick.gaa.ie/ Abbey Sarsfields GAA Club (Béarla)]
* [http://limerick.gaa.ie/ Limerick GAA (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109015758/http://limerick.gaa.ie/ |date=2008-01-09 }}
* [http://www.limerickdioceseheritage.org/StNicholas.htm Saint Nicholas's Parish (Béarla)]
* [http://www.limerickdioceseheritage.org/StMarys.htm Saint Mary's Parish (Béarla)]
* [http://www.askaboutireland.ie/reading-room/sports-recreation/sport/o-ceallaigh-gaa-collectio/content-of-the-o-ceallaig/ Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
* ''“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”'', Ó Ceallaigh, Séamus &amp; Murphy, Seán, 1984, (Béarla).

{{Clubanna CLG i gContae Luimnigh}}

[[Catagóir:Clubanna Iomána|Sairseiligh Na Mainistreach]]
[[Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha|Sairseiligh Na Mainistreach]]
[[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Luimnigh|Sairseiligh Na Mainistreach]]</text>
      <sha1>8ekhzxgm5d3byi4tm238atqif6jny17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blag</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14663</id>
    <revision>
      <id>1332169</id>
      <parentid>1301534</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3836" sha1="td4jfbs3270m1ams7l5krbk0is887ka" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin‎}}

Is éard is '''blag''' ann ná [[dialann]] phearsanta nó pholaitiúil ina ndáiltear eolas agus ina dtugtar cuireadh do dhaoine eile a mbarúil a nochtadh faoina bhfuil ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|teideal=Ar an taifead (Cois Life)|údar=[[Breandán Delap]]|dáta=2012|work=1lib.domains|dátarochtana=2022-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817075430/https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|archivedate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt; 

Sainmhíniú eile ná [[dialann]] [[idirlín]], nó [[leathanach gréasáin]] a gcuirtear iontrálacha nua leis i rith an ama, agus na hiontrálacha á gcur ar taispeáint ionas gurb í an iontráil is úire an ceann is airde thuas. 

Tá an focal féin, ''blog'' as [[Béarla]], bunaithe ar an téarma ''weblog'' nó ''web logbook'', is é sin, logleabhar [[Gréasán Domhanda|gréasáin]].

== Stair ==
Is féidir a rá gurbh é an [[nuachtghrúpa]] (is éard is nuachtghrúpa ann ná an téarma a thagraíonn do chláracha plé ar an gcóras úd [[Usenet]]) &quot;mod.ber&quot; an chéad bhlag a bhí ann riamh. Ba é Brian E. Redman a bhunaigh an nuachtghrúpa seo sa bhliain 1983. Bhí úsáid an fhóraim díospóireachta á baint as cosúil leis na nuachtghrúpaí eile, ach ba nós le Redman achoimrí tráthrialta a thabhairt ar na diospóireachtaí deireanacha agus ar rudaí spéisiúla eile a bhí ar siúl ar an [[USENET|Usenet]]. Níor mhair &quot;mod.ber&quot; ach ocht mí.

Thosaigh na dialanna [[Idirlíon|Idirlín]] nó cíona lae lín (focal eile ar dialann isea 'cin lae') ag dul i bhfairsinge timpeall na bliana 1994, ach níor cumadh an téarma sin &quot;blog&quot; ach sa bhliain 1999. Ba é Jorn Barger a cheap an téarma &quot;weblog&quot;, agus is éard a bhí i gceist aige ná fíor-logleabhar gréasáin, is é sin, dialann scimeála Idirlín ina dtugadh sé cur síos ar rudaí spéisiúla éagsúla ar tháinig sé trasna orthu ar a chamchuairt ar an nGréasán. Ba é Peter Merholz, áfach, a rinne an athanailis ar an bhfocal &quot;weblog&quot; mar &quot;we blog&quot;, agus go gasta ina dhiaidh sin, thosaigh na daoine ag tagairt don &quot;bhlagáil&quot;, is é sin, ag baint úsáide as an mbriathar úd ''to blog'' sa chiall &quot;do logleabhar gréasáin a leasú, ábhar nua a chur leis&quot;. Gaelú ar an gcomhfhocal Béarla ''web-log'', ''blog'' – loga nó dialann gréasáin, é ''blag''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/rapalai-blag-agus-teilifis-realtachta-deich-dtearma-gaeilge-a-ceapadh-fiche-bliain-o-shin/|teideal=‘Rapálaí’, ‘blag’ agus ‘teilifís réaltachta’ – deich dtéarma Gaeilge a ceapadh fiche bliain ó shin}}&lt;/ref&gt; 

Faoin am sin a chuaigh na blaganna i bhfairsinge, agus bunaíodh [[Láithreán Gréasáin|láithreáin Ghréasáin]] a bhí deartha le haghaidh bhlagadóirí, agus iad ag tairiscint uirlisí agus bogearraí le haghaidh blagála. Ba é ''Open Diary'', a hosclaíodh i Mí Dheireadh Fómhair 1998 a chruthaigh an chéad phobal gréasáin do scríbhneoirí dialainne ar líne. An bhliain ina dhiaidh sin, bhunaigh Brad Fitzpatrick, ceannródaí blagála, an pobal Gréasáin úd [https://www.livejournal.com/ LiveJournal]. Ba iad Evan Williams agus Meg Hourihan a chuir tús le [http://www.blogger.com Blogger.com] sa bhliain chéanna.
== Naisc ==
* Blaganna as Gaeilge: Tá liosta de na blaganna le fáil [http://indigenousblogs.com/ga/ anseo]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://indigenousblogs.com/ga/|teideal=Indigenous Blogs: Gaeilge|work=indigenousblogs.com|dátarochtana=2022-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Idirlíon]]
* [[Clár fógraí Idirlín]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Meáin dhigiteacha]]
[[Catagóir:Gréasán Domhanda]]
[[Catagóir:Iriseoireacht]]
[[Catagóir:Neamhfhicsean]]
[[Catagóir:Litríocht neamhfhicsin]]</text>
      <sha1>td4jfbs3270m1ams7l5krbk0is887ka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dúglas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15144</id>
    <revision>
      <id>1332296</id>
      <parentid>1276408</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7041" sha1="ss3c1m1rabcnzyg3mm49y3tluvnnt3i" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Bruachbhaile de chuid [[Corcaigh|Chorcaí]] é '''Dúglas''' (i m[[Béarla]]: ''Douglas''),&lt;ref name='Logainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1166058|title=Dúglas/Douglas {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2024-01-12|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; ar thaobh theas na cathrach, timpeall ar cheithre chiliméadar ó lár na cathrach. Tá 26,883 duine ina gcónaí i nDúglas. Ní raibh ann ach sráidbhaile beag go dtí an 20ú céad, ach tá borradh agus fás tagtha ar air le blianta beaga anuas.

==Siopadóireacht agus gnó==

Tá dhá phríomhshráid tráchtála i lár an bhaile i nDúglas, Douglas East agus Douglas West, atá suite thart ar 300m óna chéile. Tá gníomhaíocht mhiondíola dírithe freisin ar dhá ionad siopadóireachta, Ionad Siopadóireachta Douglas Court agus Ionad Siopadóireachta Sráidbhaile Douglas. Tógadh &quot;Douglas Court&quot; (a chuir Dunnes Stores ar ancaire) go luath sna 1990í, agus forbraíodh &quot;Douglas Village&quot; (ar ancaire ag Tesco, Marks and Spencer agus TK Maxx) ar dtús i lár na 1970idí agus ba é an dara ionad siopadóireachta é riamh tógtha in Éirinn.

Bhí Douglas ina láthair ag ceanncheathrú Chorcaí agus Luimnigh. Mar sin féin, rinneadh an banc seo a chomhcheangal le Banc Taisce Trustee i 1992. Baineadh úsáid as an gceanncheathrú roimhe seo le haghaidh riarachán réigiúnach i dtosach, ach aistríodh an fheidhm seo go foirgneamh nua i bPáirc Ghnó Aerfort Chorcaí.

Reáchtáiltear margadh feirmeoirí gach maidin Dé Sathairn lasmuigh de bhealach isteach Ionad Siopadóireachta Douglas Village.
==Déimeagrafaic==
I ndaonáireamh 2016, d'aithin 79% de chónaitheoirí roinn toghcháin Douglas gur Caitlicigh iad, bhí 8% ina mbaill de reiligiúin eile, ní raibh aon chreideamh ag 12% acu agus níor luaigh níos lú ná 1% reiligiún. Sa daonáireamh céanna, d'aithin 86.2% de chónaitheoirí na ranna toghcháin gur Éireannach Bán (Gaeilge) iad, ba dhaoine geala eile iad 8.3%, 1% dubh, 1.7% na hÁise, 1.4% d'eitneacht eile, agus níor luaigh 1% eitneacht.

==Comhphobail reiligiúnacha==
[[File:St Columba's Church - geograph.org.uk - 760133.jpg|thumb|Séipéal Caitliceach Naomh Columbas, Dubhghlas]]
Mar a tharla i ndaonáireamh 2016, d'aithin 79% de dhaonra Dhúghlais gur Caitlicigh Naomh Colm Cille mar an chéad eaglais pharóiste Chaitliceach sa cheantar, ag dul go dtí 1814. Ó na 1960idí, le forbairtí tithíochta agus fás daonra i nDúglas, plódú i St. Columbas spreag cinneadh chun séipéal Caitliceach nua a thógáil i gceantar Grange / Frankfield. Rinneadh an séipéal nua seo (Eaglais an Incarnation) a chíoradh i 1976, agus bhí sé ina shéipéal suaimhneas do pharóiste Dúglas sular scaradh sé isteach ina bparóiste féin i 1982. Freastalaíonn séipéal Caitliceach Naomh Pádraig ar cheantar Bhaile an Róistigh, agus téann sé go dtí 1991.

==Iompar==
===Bóthar===

Téann an N40 trí Dhubhghlas, ach ní féidir dul isteach ann i dtreo an oirthir agus ní fhéadfaidh an trácht siar an bóthar a fhágáil. Tá rochtain níos iomláine ar fáil tríd an N28 ó Bhaile an Róistigh in aice láimhe.

Tá roinnt bóithre R-chaighdeánacha ag Dubhghlas, lena n-áirítear an R609 (a nascann leis an N28 ag Maryborough), R610 (An Pasáiste go lár chathair Chorcaí), R851 (lár chathair Chorcaí go dtí an N27), agus R853 (go Baile an Locha).
===Bus===

Cuireann Bus Éireann seirbhísí bus ar fáil, agus tá uimhreacha 206 (Gráinseach go lár na cathrach), 207 (Domhnach Broc go Baile Uí Bhealaigh), 216 (Mount Oval go hOspidéal Ollscoile Chorcaí), 219 (Mahon go Institiúid Chorcaí Teicneolaíocht), 220 (Carraig Uí Leighin go Baile an Chollaigh), agus 223 (Lár Chathair Chorcaí go hUa Boghain).
===Iarnród===
Is é an stáisiún traenach gníomhach is gaire stáisiún traenach Chorcaí Kent, thart ar 5 km ar shiúl. Go dtí 1932, sheirbheáil Dúglas ar bhealach An Linn Dubh-Dúglas de chuid &quot;Electric Tramways and Lighting Company&quot;.
==Spórt==
===GAA===


I measc na gclubanna GAA sa cheantar tá clubanna iománaíochta agus peile Douglas GAA agus Nemo Rangers. Bhí baint ag Nemo Rangers go stairiúil le Turners Cross, ach bhog siad go dtí suíomh nua i gceantar na Trá Beag de Douglas sna 1990í.

I gCluichí Pobail u10 2004, 2007 agus 2012, bhuaigh Douglas Cluichí Pobail Chorcaí, Cluichí Pobail na Mumhan agus na Cluichí Pobail uile-Éireann.
===Cumann peile===

I measc na gclubanna peile (sacar) comhlachais áitiúla tá F.C. Lúthchleasaíochta na Trá Móire, CLG Ghrangevale, Coláiste na Corantaigh agus CLG Douglas Hall.
===Galf===

Chomh maith leis sin tá clubanna gailf (agus páirceála agus putt) áitiúla, lena n-áirítear Club Gailf Douglas, Club Gailf Frankfield agus Club Páirceanna agus Páirceanna Douglas.
===Aontas Rugbaí===

Tá ionadaíocht ag Douglas i rugbaí aontas, agus bunaíodh RFC Douglas i 1902 mar cheann de na clubanna rugbaí is luaithe i gCorcaigh. Cé gur tharraing an club bunaidh seo baill ó fhórsa oibre Mhuilte Woo Naomh Pádraig i nDúglas (a dhúnadh sna 1970idí), bunaíodh an club ina fhoirm reatha i 1979.
===Spórt eile===
I measc na spóirt agus na gclubanna eile tá leadóg (Club Leadóige Douglas), cispheil (Club Cispheile an Athair Mathews), gleacaíocht (ag Club Gleacaíochta Douglas), cruicéad agus haca (Harlequins Chorcaí), healaíona comhraic (Ionad Folláine Elite) agus haca ([Eaglais Club Haca na hÉireann, Garraí Dubh).
== Oideachas ==

'''Oideachas Bunscoile:'''

*Eglantine - Scoil chailíní Caitliceacha
*Scoil an Athar Tadhg Ó Murchú - scoil ghnéas measctha
*Scoil ghnéas measctha Naomh Lúcás - Eaglais na hÉireann
*Scoil Nioclais - scoil Chaitliceach mheasctha
*BNS Naomh Colm Cille - scoil bhuachaillí Caitliceacha
*GNS Naomh Colm Cille - Scoil chailíní Caitliceacha

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.corkandross.org/parishes.jsp?parishID=26 Douglas Parish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011152704/http://www.corkandross.org/parishes.jsp?parishID=26 |date=2010-10-11 }} - [[Caitliceach]]
* [http://www.cork.anglican.org/Parishes/Douglas.html Douglas Parish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091025171952/http://www.cork.anglican.org/parishes/douglas.html |date=2009-10-25 }} - [[Eaglais na hÉireann]]
* [https://web.archive.org/web/20110515035337/http://homepage.eircom.net/~wesleyardfallen/ Wesley Chapel] - [[Modhach]]
* [http://www.douglasbaptist.ie/ Douglas Baptist Church] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110209165516/http://douglasbaptist.ie/ |date=2011-02-09 }} - [[Baisteach]]
* [http://www.dcscork.ie/history-of-douglas/ History of Douglas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416203928/http://www.dcscork.ie/history-of-douglas/ |date=2010-04-16 }} 
* [http://www.douglasscouts.ie 6th/47th Cork Douglas Scout Group]

{{síol}}

[[Catagóir:Corcaigh]]</text>
      <sha1>ss3c1m1rabcnzyg3mm49y3tluvnnt3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cher</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15356</id>
    <revision>
      <id>1332190</id>
      <parentid>1277586</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10631" sha1="6i2ctqak5lrtjb9pv601enj4cm26w0f" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[ceoltóir]] agus ban-[[aisteoir]] [[Hollywood]] as [[Los Angeles]], [[California]] sna [[Stáit Aontaithe]] í '''Cher''' (a rugadh mar '''Cherilyn LaPierre Sarkisian''' on [[20 Bealtaine]], [[1946]]).

==Gradaim==
Tá 155 ghradam buaite ag Cher.

== Dioscliosta ==
;Albaim stiúideo
* 1965: ''All I Really Want To Do'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=50 |teideal=All I Really Want To Do |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210541/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=50 }}&lt;/ref&gt;
* 1966: ''The Sonny Side of Cher'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=49 |teideal=The Sonny Side Of Cher |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210618/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=49 }}&lt;/ref&gt;
* 1966: ''Cher '66'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=48 |teideal=Cher 66 |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210531/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=48 }}&lt;/ref&gt;
* 1967: ''With Love, Cher'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=46 |teideal=With Love |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210631/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=46 }}&lt;/ref&gt;
* 1968: ''Backstage'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=47 |teideal=Backstage |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210844/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=47 }}&lt;/ref&gt;
* 1969: ''3614 Jackson Highway'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=45 |teideal=3614 Jackson Highway |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210854/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=45 |archivedate=2007-09-27 |dátarochtana=2008-01-26}}&lt;/ref&gt;
* 1971: ''Gypsys, Tramps and Thieves'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=44 |teideal=Gypsies, Tramps and Thieves |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210722/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=44 }}&lt;/ref&gt;
* 1972: ''Foxy Lady'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=43 |teideal=Foxy Lady |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210944/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=43 }}&lt;/ref&gt;
* 1973: ''Bittersweet White Light'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=42 |teideal=Bittersweet White Light |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210646/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=42 }}&lt;/ref&gt;
* 1973: ''Half Breed'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=41 |teideal=Half-Breed |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210932/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=41 }}&lt;/ref&gt;
* 1974: ''Dark Lady'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=40 |teideal=Dark Lady |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210659/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=40 }}&lt;/ref&gt;
* 1975: ''Stars'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=39 |teideal=Stars |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210907/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=39 }}&lt;/ref&gt;
* 1976: ''I’d Rather Believe in You'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=38 |teideal=I'd Rather Believe In You |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210711/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=38 }}&lt;/ref&gt;
* 1977: ''Cherished'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=37 |teideal=Cherished |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210833/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=37 }}&lt;/ref&gt;
* 1977: ''Allman and Woman'' ''Two the hard way'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.everythingcher.com/pages/77twothehardway.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2008-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080110121819/http://www.everythingcher.com/pages/77twothehardway.htm }}&lt;/ref&gt;
* 1979: ''Take Me Home'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=35 |teideal=Take Me Home |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210733/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=35 }}&lt;/ref&gt;
* 1979: ''Prisoner'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=36 |teideal=Prisoner |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210553/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=36 }}&lt;/ref&gt;
* 1980: ''Black Rose'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=34 |teideal=Black Rose |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210745/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=34 }}&lt;/ref&gt;
* 1982: ''I Paralyze'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=33 |teideal=I Paralyze |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210522/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=33 }}&lt;/ref&gt;
* 1987: ''Cher'' (23.950.000)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=32 |teideal=Cher 87 |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210822/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=32 }}&lt;/ref&gt;
* 1989: ''Heart of Stone'' (28.800.000)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=31 |teideal=Heart Of Stone |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927211009/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=31 }}&lt;/ref&gt;
* 1991: ''Love Hurts'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=30 |teideal=Love Hurts |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210808/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=30 }}&lt;/ref&gt;
* 1995: ''It’s a Man’s World'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=29 |teideal=It's A Mans World |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210921/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=29 }}&lt;/ref&gt;
* 1998: ''Believe'' (36.000.000)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=28 |teideal=Believe |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210513/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=28 }}&lt;/ref&gt;
* 2000: ''Not Commercial'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=27 |teideal=Not Commercial |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210604/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=27 }}&lt;/ref&gt;
* 2001: ''Living Proof'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=26 |teideal=Living Proof |dátarochtana=2008-01-26 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210757/http://www.cher-fanplace.de/modules.php?name=cfpalbumreviews&amp;rop=showcontent&amp;id=26 }}&lt;/ref&gt;
* 2013: ''Closer to the Truth''
* 2018: ''Dancing Queen''

;Albaim eile
* 1968: ''Cher's Golden Greats''
* 1969: ''Chastity''
* 1972: ''Superpack Vol. 1''
* 1972: ''Superpack Vol. 2''
* 1974: ''Greatest Hits''
* 1990: ''Mermaids''
* 1992: ''Greatest Hits: 1965–1992''
* 1999: ''If I Could Turn Back Time: Cher's Greatest Hits''
* 1999: ''VH1 Divas 1999''
* 1999: ''The Greatest Hits''
* 2002: ''VH1 Divas Las Vegas''
* 2003: ''Live: The Farewell Tour''
* 2003: ''The Very Best of Cher''
* 2005: ''Gold''
* 2010: ''Burlesque''

== Naisc sheachtracha ==
[http://www.cher.com Cher.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110223074301/http://cher.com/ |date=2011-02-23 }}

== Tagairtí ==
{{reflist|3}}

{{Síolta ceol}}

{{DEFAULTSORT:Cher}}
[[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]]</text>
      <sha1>6i2ctqak5lrtjb9pv601enj4cm26w0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cumann na gCarad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15879</id>
    <revision>
      <id>1332268</id>
      <parentid>1275792</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4970" sha1="90uev7qh348w15j1ic13jppmcqhrqgb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Cumann [[reiligiún]]ach is ea '''Cumann na gCarad''', nó '''‘na Caecair'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Quakers'' nó ''Religious Society of Friends''&lt;/ref&gt;'''’''' mar a thugtaí orthu freisin. 

Is é an &quot;solas istigh&quot; dúshraith an &quot;Chaecarachais&quot;, is é sin, [[Dia]] i gcroí an duine agus i gcoinsias an duine. Níl mórán deasghnátha foirmeálta ag Cumann na gCarad, agus ceadaíonn siad an-saoirse coinsiasa dá chéile.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/FINAL-IRISH-WWGS_DoingDE_HistoryJunior_Irish_2019__Irish.pdf|teideal=Na Sraithe Sóisearaí: Stair|údar=COGG / .worldwiseschools.ie|dátarochtana=2025|archivedate=2025-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250510193130/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/FINAL-IRISH-WWGS_DoingDE_HistoryJunior_Irish_2019__Irish.pdf}}&lt;/ref&gt;

Sa lá atá inniu ann in Éirinn, tá go leor sloinnte de chuid na gCarad fós le cloisteáil in earnáil na tráchtála, ar nós Goodbodys, Bewleys, Pims, Lambs, Jacobs, Edmundsons, Perrys agus Bells. 

[[Íomhá:Fox-George-LOC.jpg|thumb|[[George Fox]] - an duine is mó clú acu siúd a bhí páirteach i mbunú an Chumainn|alt=|clé|274x274px]]
[[Íomhá:Quaker graveyard in Ballitore, County Kildare, Ireland 5.jpg|clé|mion|220x220px|Reilig na gCaecar  i m[[Béal Átha an Tuair]] i g[[Contae Chill Dara]]]]
[[Íomhá:Youghal Quaker Community Soup Kitchen plaque.jpg|clé|mion|220x220px|Barry's Lane,  [[Eochaill]]]]
[[Íomhá:Friends Meeting Room - geograph.org.uk - 6418195.jpg|clé|mion|331x331px|teach tionóil, [[Sráid an Iústásaigh]]  i mBÁC]]
[[Íomhá:Monkstown Quakers (7942832600).jpg|clé|mion|220x220px|teach tionóil  i m[[Baile an Mhanaigh (BÁC)]]'[[Baile an Mhanaigh (BÁC)|,]] tógadh circa na 1870idí]]
[[Íomhá:Fountian Street Bessbrook looking toward Church Road - geograph.org.uk - 1347272.jpg|clé|mion|220x220px|Bhunaigh na Caecair [[An Sruthán]] i Co Ard Mhacha]]

== Stair ==
Tháinig an Cumann ar an bhfód i [[Sasana]] sa [[17ú haois|seachtú haois déag]], agus glactar leis gurbh é [[George Fox]], easaontóir Sasanach a mhair sna blianta 1624-1691, a bhunaigh an ghluaiseacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/FINAL-IRISH-WWGS_DoingDE_HistoryJunior_Irish_2019__Irish.pdf|teideal=aa|údar=cogg.ie|dátarochtana=2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250510193130/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/FINAL-IRISH-WWGS_DoingDE_HistoryJunior_Irish_2019__Irish.pdf|archivedate=2025-05-10}}&lt;/ref&gt; 

Rugadh George Fox in Leicestershire Shasana. Agus é ina fhear óg, ba chúis díomá aige é an chaoi a mbíodh an eaglais ró-thugtha do shaibhreas an tsaoil. In éineacht le daoine eile a bhí ag iarraidh saol simplí Críostúil a chaitheamh, bhunaigh sé Chumann na gCarad,  Bhí sé míshásta leis na coimhlintí agus na cogaí idir na dreamanna reiligiúnda a chonaic sé ina thimpeall, agus é ag iarraidh teorainneacha na seicteacha éagsúla a shárú is a tharchéimniú trí [[Críostaíocht|Chríostaíocht]] ghlan a chraobhscaoileadh mar a thuig sé féin í. 

Le himeacht na mblianta, tháinig an cháil ar bhaill Chumann na gCarad gur leasaitheoirí í, agus iad á spreagadh ag an mbunphrionsabal a bhí acu go bhfuil gach duine ar chomhchéim. Chuir siad i gcoinne na sclábhaíochta agus gach saghas cogaidh toisc nach raibh siadsan ag teacht le meon agus teagasc Chríost. Bhí baint acu leis an leasú ar chóras na bpríosún agus rinne siad iarracht deireadh a chur le pionós an bháis. Bhí meas mór ar scoileanna Chumann na gCarad as ucht ardchaighdeán an oideachais iontu. Scoileanna ilchreidmheacha a bhí iontu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Na Caecair in Éirinn ==
Reáchtáladh na chéad Chruinnithe Adhartha de chuid an Chumainn in Éirinn in 1654 i dteach William Edmundson sa [[An Lorgain|Lorgain]], i gContae Ard Mhacha. Idir sin agus an Chéad Chogadh Domhanda, chuir baill de chuid an Chumainn go mór leis an [[Cumann na gCarad in Éirinn|bhforbairt shóisialta agus eacnamaíoch ar oileán na hÉireann.]]

Tá meath sóisialta agus eacnamaíoch na gCarad in Éirinn ag dul siar chomh fada leis an mbliain 1860, nuair a thug siad leasuithe isteach faoinar ceadaíodh dóibh daoine nár bhaill den Chumann iad a phósadh. Tar éis an chéad Chogaidh Dhomhanda, chlis ar na gnólachtaí a bhí ag go leor muilleoirí de chuid na gCarad agus le himeacht an 20ú haois ba lú an ról a bhí acu i gcúrsaí gnó na hÉireann. Ba é caifé Bewleys an gnólacht mór deireanach i mBaile Átha Cliath a bhí á rith ag Cumann na gCarad, agus ceannaíodh uathu é sna 1980idí. I nDaonáireamh na bliana 2016, fuarthas go raibh 848 mball de Chumann na gCarad ina gcónaí i bPoblacht na hÉireann.{{Main|Cumann na gCarad in Éirinn}}

== Féach freisin ==

* [[Anna Haslam]]
* [[Cumann na gCarad in Éirinn]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cumann na gCarad]]
[[Catagóir:Protastúnachas]]</text>
      <sha1>90uev7qh348w15j1ic13jppmcqhrqgb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enda Kenny</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16063</id>
    <revision>
      <id>1332303</id>
      <parentid>1270268</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14191" sha1="qqvyclr96h2u0pl369pofks6fkba05n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is polaiteoir [[Éire]]annach é '''Éanna Ó Coinnigh'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín | url = http://www.oireachtas.ie/viewdoc.asp?DocID=17671&amp;&amp;CatID=67 | teideal = Members of the Government (Cabinet Ministers), Attorney General, and Ministers of State | foilsitheoir = Tithe an Oireachtais | dátarochtana = 27 Bealtaine 2011 | archivedate = 5 Meitheamh 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110605104243/http://www.oireachtas.ie/viewdoc.asp?DocID=17671&amp;&amp;CatID=67 }}&lt;/ref&gt; (nó ''Éanna Ó Cionnaith'' uaireanta) nó '''Enda Kenny''' mar is fearr aithne air (a rugadh ar an [[24 Aibreán]] [[1951]]). B'é an 13ú [[Taoiseach]] ar [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]] ó [[9 Márta]] [[2011]] chomh maith le bheith ina cheannaire ar [[Fine Gael|Fhine Gael]]. Vótáladh isteach don chéad uair é sa bhliain [[1975]] ó dháilcheantar [[Maigh Eo|Mhaigh Eo]], agus é ag teacht i gcomharbas ar a athair, Henry Kenny. 

Is é an Teachta Dála is faide seirbhís gan bhriseadh ('[[Athair na Dála]]') i nDáil Éireann faoi láthair agus is é an chéad cheannaire ar Fhine Gael ó rialtas Ghearóid Mhic Gearailt i [[1982]] ar éirigh leis dul i mbun rialtais trí olltoghchán a bhuachan.

== Óige agus saol pearsanta ==
Rugadh Éanna Ó Coinnigh do Henry Kenny agus dá bhean chéile i [[1951]] i g[[Caisleán an Bharraigh]] agus tógadh é ar fheirm bheag a mhuintire i n[[Doire Chuais, Ceara|Doire Chuais]] i Maigh Eo. Is é an tríú páiste is sine de chúigear. D'fhreastail sé ar bhunscoil Phádraig, ar Choláiste Ghearailt i g[[Caisleán an Bharraigh]], [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]], agus ar [[Coláiste Phádraig, Droim Conrach|Choláiste Phádraig]] i n[[Droim Conrach]], [[Baile Átha Cliath]], áit ar cháiligh sé mar mhúinteoir bunscoile.

Bhí cáil ar a athair mar pheileadóir Gaelach a bhí páirteach san fhoireann as Maigh Eo a bhuaigh Craobh Uile-Éireann sa bhliain [[1936]]. Bhí an fear céanna ina Theachta Dála de chuid Fhine Gael ó 1954, ach fuair sé bás d'[[ailse]] i [[1975]]. Tá dúil mhór ag Éanna é féin sa pheil agus bhí sé ina pheileadóir agus ina thraenálaí sa chlub áitiúil in [[Oileán Éadaí]] nuair a bhí sé ina fhear óg. Roghnaíodh Éanna le seasamh ar son an pháirtí san fhothoghchán a ghaireadh chun an suíochán sin a líonadh agus d'éirigh leis é a bhuachan gan stró le 52.80% de na vótaí céadrogha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.electionsireland.org/result.cfm?election=1973B&amp;cons=177%20&amp;ref=98|teideal=ElectionsIreland.org: 20th Dail By Elections - Mayo West First Preference Votes|work=www.electionsireland.org|dátarochtana=2024-03-24|archivedate=2024-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240324132104/https://www.electionsireland.org/result.cfm?election=1973B&amp;cons=177%20&amp;ref=98}}&lt;/ref&gt; Tá éirithe leis a shuíochán Dála a choinneáil i ngach aon olltoghchán ó shin. Cé gurb é 'Athair na Dála' faoi láthair, ba é 'Leanbh na Dála' nuair a toghadh ar dtús é, toisc é a bheith ar an Teachta Dála ab óige ag an am.

Phós sé Fionnuala O'Kelly sa bhliain [[1992]], tar éis dó aithne a chuir uirthi breis is deich mbliana roimhe sin, nuair a bhí sí ag obair i bpreasoifig [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] i d[[Teach Laighean]]. Tá cónaí orthu i Maigh Eo agus tá triúr páistí acu faoi láthair, mar atá, Aoibhinn, Ferdia agus Naoise.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/weekend/2011/0226/1224290907162.html|teideal=Who is Enda Kenny? - The Irish Times - Sat, Feb 26, 2011|dáta=2011-08-13|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-03-24|archivedate=2011-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813023441/http://www.irishtimes.com/newspaper/weekend/2011/0226/1224290907162.html}}&lt;/ref&gt;

Taitníonn cnocadóireacht/sléibhteoireacht leis mar chaitheamh aimsire agus dhreap sé go mullach [[Kilimanjaro]] sa bhliain [[2003]] agus tá sléibhte eile ar fud na hÉireann dreaptha aige le blianta fada anuas. Is léitheoir cíocrach é chomh maith agus suim ar leith aige i leabhair staire. Is breá leis ceol [[Bruce Springsteen]] chomh maith.

== Gairmréim go dtí 2001 ==
Chaith Ó Coinnigh breis is deich mbliana ina chúlbhinseoir sular ceapadh é ina Aire Sóisearach Oideachais agus Saothair i rialtas [[Gearóid Mac Gearailt|Ghearóid Mhic Gearailt]] i [[1986]]. D'oibrigh sé mar Aire Sóisearach Turasóireachta agus Trádála sa [[comhrialtas bogha ceatha|chomhrialtas bogha ceatha]] a mhair idir [[1994]] agus [[1997]] chomh maith. 

Chuaigh sé san iomaíocht le bheith mar cheannaire Fhine Gael sa bhliain 2001, tar éis do [[Seán de Briotún|Sheán de Briotún]] éirí as an bpost sin, ach thug [[Mícheál Ó Nuanáin]], iar-Aire Sláinte, an svae leis sa chomórtas sin. D'éirigh go tubaisteach le Fine Gael in Olltoghchán 2002, áfach, nuair nach bhfuair siad ach 31 suíochán (laghdú 23 suíochán&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.electionsireland.org/results/general/29dail.cfm|teideal=Elections Ireland: 29th Dáil|work=www.electionsireland.org|dátarochtana=2024-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240324132104/https://www.electionsireland.org/results/general/29dail.cfm|archivedate=2024-03-24}}&lt;/ref&gt;) agus ba ghá don Nuanánach éirí as mar cheannaire chomh maith mar gheall ar an toradh sin. Sheas Ó Cionaoith arís i gcomórtas ceannaireachta [[2002]] agus d'éirigh leis an bua a fháil faoi dheireadh ansin.

Bhí de pholasaí aige féin agus ag [[Brian Hayes]] an Ghaeilge a dhéanamh éigeantach san Ardteist, polasaí a tharraing cáineadh géar ó mhuintir na hÉireann. Tar éis an cháinte seo, dúradh go ndéanfaí athbhreithniú ar mhúineadh na teanga agus ansin go mbreathnófaí arís ar a héigeantas.

== Tréimhse mar cheannaire an fhreasúra ==
Nuair a toghadh Ó Coinnigh mar cheannaire Fhine Gael, bhí an páirtí go mór in ísle brí agus bhí cuid mhaith cainte ann faoi dheireadh a bheith ag teacht leis an bpáirtí, ach chuaigh sé i mbun oibre go díograiseach chun an príomhpháirtí freasúra a atógáil. Thaistil sé ar fud na tíre ar mhaithe le bualadh le baill agus grúpaí áitiúla Fhine Gael le bheith ag éisteacht agus ag plé leo, chomh maith le bheith ag iarraidh iad a spreagadh agus chun beocht nua a chur sa pháirtí. Dhírigh sé go speisialta ar atógáil an pháirtí ón mbonn aníos trí bhallra an pháirtí a mhéadú agus ar thiomsú airgid. Chuir sé deireadh leis an gcosc a bhí ar ghlacadh le síntiúis chorparáideacha a bhí curtha i bhfeidhm ag Mícheál Ó Nuanáin mar cheannaire roimhe sin, rud a chiallaigh go raibh Fine Gael in ann glacadh le hairgead ó lucht gnó arís.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-1354159/FG-s-secret-cash-developers-Hundreds-thousands-euro-handed-lavish-golf-events.html|teideal=Fine Gael’s secret cash from developers: Hundreds of thousands of euro handed over at lavish golf events|údar=Michael O'farrell|dáta=2011-02-06|work=Mail Online|dátarochtana=2024-03-24}}&lt;/ref&gt;

D'éirigh thar barr le Fine Gael i dtoghcháin áitiúla 2004 nuair a d'éirigh leo 293 suíochán údarás áitiúil a bhaint amach (16 breise) agus cuid mhaith de na suíochán tógtha acu ó Fhianna Fáil, páirtí ar bualadh go dona iad sna toghcháin chéanna (laghdú 80 suíochán). Anuas air sin, d'éirigh le Fine Gael níos mó suíochán a bhuachan ná Fianna Fáil i b[[Parlaimint na hEorpa]] sna toghcháin Eorpacha a bhí ar siúl ag an am céanna leis na toghcháin áitiúla agus ba é seo an chéad uair riamh ar éirigh le Fine Gael Fianna Fáil a shárú i dtoghchán ar bith ó thaobh líon suíochán de (5 shuíochán as 13 cinn i gcomparáid le 4 cinn ag Fianna Fáil).

Rinne FG socrú le [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] tar éis toghcháin áitiúla [[2004]] maidir le comhoibriú vótála in Olltoghchán 2007, rud ar a tugadh ' Comhaontú [[An Muileann gCearr|an Mhuilinn Chearr]]', ar mhaithe le cur in aghaidh pháirtithe an rialtais ag an am.

Nuair a bhí vótaí an olltoghcháin i 2007 comhairthe, ba léir go raibh dul chun cinn mór déanta ag Fine Gael ó thaobh líon suíochán de (méadú 20 suíochán go 51), ach níor leor é le dul i mbun rialtais, ó ba rud é go raibh níos mó suíocháin Dála ag Fianna Fáil go fóill agus ba ghá gach uile pháirtí sa fhreasúra a thabhairt le chéile chun comhrialtas nua a chruthú, rud nach raibh dóchúil i bhfianaise líon na ndreamanna éagsúla polaitiúla a bhí ag teastáil. D'éirigh le rialtas [[Bertie Ahern]] rialtas nua a chruthú leis an b[[An Páirtí Daonlathach|Páirtí Daonlathach]] agus le páirtí comhrialtais nua, mar atá, [[An Comhaontas Glas]].

=== Coimhlint an Cheannaire ===
Sa bhliain 2010, d'fhógair Richard Bruton nach raibh muinín aige as Kenny bheith mar cheannaire an pháirtí agus chuige sin go raibh sé féin ag dul chun cinn le cur isteach ar cheannaireacht an pháirtí. Bhris Kenny é óna áit ar bhinse tosaigh an pháirtí ach thacaigh naonúr le Bruton.

==== Polasaí ar an nGaeilge Éigeantach san Ardteistiméireacht ====
D'fhógair Ó Coinnigh gan choinne i [[Samhain]] [[2005]] gur chreid sé gur chóir go mbeadh [[an Ghaeilge]] mar ábhar roghnach san [[Ardteistiméireacht]] mar chuid de leasú iomlán ar churaclam na Gaeilge agus go mbeadh sé seo mar pholasaí Fhine Gael ar an gceist ón am sin i leith. Mhaígh sé gur chóir go mbeadh sé de rogha ag daltaí Ardteiste an Ghaeilge a roghnú toisc go bhfuil grá acu don teanga agus gur chóir go mbeadh cead ag daltaí nach bhfuil ag éirí go maith leo sa teanga sin ábhar eile a roghnú mar ábhar scrúdaithe tar éis don [[An Teastas Sóisearach|Teastas Sóisearach]] a bheith déanta acu. Tharraing an polasaí seo cáineadh géar ó eagraíochtaí Gaeilge agus ó pháirtithe polaitiúla áirithe toisc go bhfacthas dóibh gurbh ionann a leithéid agus ísliú stádais don teanga sa chóras oideachais agus go raibh an baol ann go dtiocfadh deireadh le múineadh na Gaeilge i scoileanna áirithe ar leibhéal na hArdteistiméireachta mar gheall ar chur i bhfeidhm an pholasaí seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=150 protest against Fine Gael's Irish policy|url=https://www.rte.ie/news/2005/1116/69819-irish/|date=2005-11-16|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://insideireland.ie/2011/02/22/litir-don-eagarthoir-polasai-fhine-gael-i-leith-na-gaeilge-9340/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2011-03-19 |archivedate=2011-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110626022018/http://insideireland.ie/2011/02/22/litir-don-eagarthoir-polasai-fhine-gael-i-leith-na-gaeilge-9340/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://insideireland.ie/2011/02/22/litir-don-eagarthoir-polasai-fhine-gael-i-leith-na-gaeilge-9340/|teideal=Litir don Eagarthóir: Polasaí Fhine Gael i leith na Gaeilge » Inside Ireland|údar=Litir / insideireland.ie|dáta=2011-06-26|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-03-24|archivedate=2011-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110626022018/http://insideireland.ie/2011/02/22/litir-don-eagarthoir-polasai-fhine-gael-i-leith-na-gaeilge-9340/}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh sa bhliain 2016 nach mbeadh an cur chuige seo mar pholasaí acu a thuilleadh.

== Tréimhse mar Thaoiseach ==
Toghadh Ó Coinnigh mar Thaoiseach ar an gcéad lá den 31ú Dáil, Dé Céadaoin 9 Márta 2011. Chaith 117 Teachta Dála vóta ar a shon agus 27 ina choinne tar éis dó a bheith ainmnithe ag a pháirtí féin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Enda Kenny reveals new Cabinet|url=https://www.rte.ie/news/2011/0309/298480-politics/|date=2011-03-09|language=en|author=RTE News}}&lt;/ref&gt;

Níor éirigh le Fine Gael móramh a bhaint amach in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016]]. Ach bhí sé in ann rialtas a cur le chéile le tacaíocht ó Fhianna Fáil sa fhreasúra i g[[Comhaontú Muiníne agus Soláthair]].

Ar 13 Meitheamh 2017 thairg Kenny éirí as oifig agus tháinig [[Leo Varadkar]] i gcomharba air mar Thaoiseach an lá dár gcionn.

== Féach freisin ==

* [[Leo Varadkar]] - [[Micheál Martin]] - [[Simon Harris]]
* [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Maigh Eo]]
* [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo (Dáilcheantar)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.finegael.ie/our-people/taoiseach/ Éanna Ó Coinnigh Fine Gael suíomh oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421032454/http://www.finegael.ie/our-people/taoiseach/ |date=2012-04-21 }}
* [http://www.votefinegael.com/candidate/index.asp?name=endakenny Leathanach gréasáin oifigiúil Éanna Uí Choinnigh ar shuíomh Fhine Gael]
* [https://web.archive.org/web/20240324132107/https://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3199 Stair thoghchánaíochta Éanna Uí Choinnigh ar electionsireland.org]
* [http://www.rte.ie/news/av/2011/0228/media-2914658.html Gearrthóg scannáin as Béarla ó RTÉ ina ndéantar cur síos ar ghairmréim Éanna Uí Choinnigh go dtí Olltoghchán 2011]

{{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 21ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{Taoisigh na hÉireann}}
{{DEFAULTSORT:Kenny, Enda}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1951]]
[[Catagóir:Ceannairí Fhine Gael]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]]
[[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]]
[[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 21ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]]</text>
      <sha1>qqvyclr96h2u0pl369pofks6fkba05n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Duaiseanna an Acadaimh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16156</id>
    <revision>
      <id>1332221</id>
      <parentid>1264548</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1332221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6134" sha1="8b4vktwxqpqbt5ry8wygspeee3563km" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
[[Íomhá:1stOscars 1929.jpg|clé|mion|Cuireadh tús leis na Gradaim ar an [[16  Bealtaine]] [[1929]]]]
[[Íomhá:31st Acad Awards.jpg|mion|clé|31ú Gradaim an Acadaimh, [[Hollywood]], [[1959]].]]
[[Íomhá:81st Academy Awards Ceremony.JPG|mion|clé|81ú Gradaim an Acadaimh, [[Hollywood]], [[2009]].]]
Is ionann '''Duaiseanna an Acadaimh''''','' '''Gradaim an Acadaimh''' nó '''na hOscair''',&lt;ref&gt;''The Academy Awards'' nó ''the Oscars'' as Béarla&lt;/ref&gt; agus gradaim a bhronnann an tAcadamh [[Ealaíon]]a agus [[Eolaíocht]]aí na [[Scannán]] (AMPAS) i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] gach bliain, chun aitheantas a léiriú d'fheabhas na n[[duine|daoine]] gairmiúla i d[[tionscal]] na scannán, idir [[Stiúrthóir scannáin|stiúrthóir]]í, [[aisteoir|aisteoir]]í agus [[scríbhneoir]]í. 

Déantar é seo ag searmanas bronnta gach uile bhliain, i mí an Mhárta de ghnáth. Bíonn sé ar cheann de na himeachtaí [[teilifís]]e is mó ar [[domhan]] ó thaobh lucht féachana de.

Bronntar [[Dealbhóireacht|deilbhín]] [[ór|óir]] (cré-umha teilgthe agus plátáilte le hór i ndáiríre) ar an duine a thugann an svae leis/léi i gcatagóir ar bith de na gradaim. Rinne an dealbhóir George Stanley an chéad cheann&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=George Stanley (sculptor)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Stanley_(sculptor)&amp;oldid=1211848696|journal=Wikipedia|date=2024-03-04|language=en}}&lt;/ref&gt; as sceitse de chuid Cedric Gibbons.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://epicchq.com/story/cedric-gibbons-the-irish-american-who-designed-the-oscar/|teideal=Cedric Gibbons, the Irish American who designed the Oscar|language=en-GB|work=EPIC The Irish Emigration Museum in Dublin {{!}} Official Site|dátarochtana=2024-05-16}}&lt;/ref&gt;  

==Stair==
Cuireadh tús leis na Gradaim ar an [[16  Bealtaine]] [[1929]].  Reáchtáladh an ócáid san Ostán Roosevelt i Hollywood agus 270 i láthair. Mhair an searmanas cúig nóiméad déag. Bhronn Douglas Fairbanks Oscar ar Janet Gaynor, banaisteoir. Bronnadh Oscar &quot;an t-aisteoir is fearr&quot; ar Emil Jannings&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Emil Jannings|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Emil_Jannings&amp;oldid=1219793432|journal=Wikipedia|date=2024-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt; in absentia; [[Naitsíochas|Naitsíoch]] cruthanta ba ea é agus d'fhill sé go dtí an Ghearmáin roimh an ócáid, a dheilbhín óir faoina ascaill aige.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/best-actor-oscar-winner-nazi-emil-jannings-b2509263.html|teideal=Oscars: The Nazi shame of Best Actor winner Emil Jannings|údar=Martin Chilton|dáta=2024-03-08|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2024-05-16}}&lt;/ref&gt; $5 ba ea luach an dinnéir (b’fhéidir $100 inniu) agus d'ith an lucht scannánaíochta sicín gríosctha ar phíosa tósta, pónairí agus prátaí.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/01/27/movies/academy-awards-history.html|teideal=The First Oscar Ceremony Lasted 15 Minutes. What Happened?|údar=Jason Bailey|dáta=2021-01-27|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2024-05-16}}&lt;/ref&gt; 

Sa bhliain 1953, craoladh na Gradaim ar an [[teilifís]] don chéad uair (19 Márta ar NBC, agus ansin ABC ó 1960).

Bhí conspóid ag Gradaim an Acadaimh 2022 nuair a bhuail an t-aisteoir [[Will Smith]] an fuirseoir [[Chris Rock]] tar éis dó jóc a insint faoina bhean chéile Jada Pinkett-Smith.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22078434/|teideal=Tús Áite: Conspóid ag Gradaim Oscars|dáta=2022-03-28|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2024-05-16}}&lt;/ref&gt;

Níor éirigh le ''[[An Cailín Ciúin]]'' an gradam don scannán i dteanga nach í an Béarla í a thabhairt leo sa bhliain 2023. Bhí dóchas ag na Gaeil go dtabharfadh an chéad scannán Gaeilge a ainmníodh dá leithéid de ghradam an duais mhór thar Atlantach abhaile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://peig.ie/en/2023/03/deireadh-le-briongloid-an-oscair-do-an-cailin-ciuin/|teideal=Deireadh le brionglóid an Oscair do ‘An Cailín Ciúin’|údar=NÓS|dáta=2023-03-13|language=ga-IE|work=PEIG|dátarochtana=2024-05-16}}&lt;/ref&gt;

== Rialacha ==
Fógraíodh rialacha nua maidir le roghnú na mbuaiteoirí Oscar i mí Aibreán 2025.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cqx4y1lrz2vo|teideal=Films made with AI can win Oscars, Academy says|dáta=2025-04-22|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-04-27}}&lt;/ref&gt; 

Chuir ceann amháin díobh sin, go gcaithfidh an painéal moltóirí féachaint ar na scannáin ábhartha ar fad, fearg ar dhaoine nach raibh sé seo ina riachtanas cheana féin. 

Mar thoradh ar riail eile, is féidir scannáin atá ag brath ar [[intleacht shaorga]] a roghnú mar bhuaiteoirí, cé go bhfuil sé ráite ag an Acadamh freisin go measfadh sé rannpháirtíocht na n-aisteoirí sa phróiseas roghnúcháin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/26-aibre%C3%A1n-2025-luimneach/id1525428808?i=1000705017877|teideal=Nuacht Mhall (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=26 Aibreán 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-04-27}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bhí béim curtha ag roinnt aisteoirí agus scríbhneoirí scáileáin ar an mbaol go gcaillfí saothar le IS agus go n-úsáidfí é chun mí-úsáid a bhaint as a n-íomhá féin. Sa bhliain 2025, tháinig fadhb chun cinn maidir le roghnú na mbuaiteoirí Oscar; baineadh úsáid as an IS chun an scannán ''The Brutalist'' a fhorbairt, go háirithe chun blas an phríomh-aisteora - [[Adrien Brody]] - a &quot;fheabhsú&quot; nuair a labhair sé san Ungáiris.&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.oscars.org/ Suíomh oifigiúil an Acadaimh]

== Féach freisin ==
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
* [[Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann]] (IFTA)
* [[Féile na Meán Ceilteach]]
* [[Féile Scannán Cannes]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Dámhachtainí scannánaíochta]]
[[Catagóir:Hollywood, Los Angeles]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1929]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1920í]]</text>
      <sha1>8b4vktwxqpqbt5ry8wygspeee3563km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turlach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16738</id>
    <revision>
      <id>1332490</id>
      <parentid>1280562</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10166" sha1="q1t9p0wn6islxzekdqlk1di6cwxlkid" xml:space="preserve">Cineál locha is ea an '''turlach''' a imíonn as amharc uaireanta agus atá le fáil d'fhormhór i [[limistéir]]  aolchloiche laistiar d'[[An tSionainn|Abhainn na Sionainne]]. Is minic turlaigh le fáil i limistéir bhoireannacha, agus is annamh a gheofá lasmuigh d'Éirinn iad, cé go bhfuil ceann i [[Llandeilo]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.jncc.gov.uk/protectedsites/sacselection/habitat.asp?FeatureIntCode=H3180 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2010-02-26 |archivedate=2009-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007203052/http://www.jncc.gov.uk/protectedsites/sacselection/habitat.asp?FeatureIntCode=H3180 }}&lt;/ref&gt;. 

Cuireann a lán eolaithe an-suim iontu: is mian le geomoirfeolaithe a fháil amach cén chaoi ar cumadh na turlaigh, déanann hidreolaithe taighde ar thuile na dturlach, déanann luibheolaithe taighde ar an bhfásra neamhchoitianta a bhaineann leo, agus scrúdaíonn na míoleolaithe a bhfuil d'ainmhithe ann.

[[Íomhá:Carran Turlough.jpg|thumb|600px|Lough Corrib|Turlach sa Charn i g[[Contae an Chláir]]]] 
  
== Turlaigh shéasúracha ==
Tuileann formhór na dturlach san Fhómhar, i Mí Dheireadh Fómhair de ghnáth, agus triomaíonn siad idir Mí Aibreáin agus Mí Iúil. Tá turlaigh sa Bhoireann a thuileann i gceann cúpla uair an chloig tar éis báisteach throm agus a d'fhéadfadh trá arís i gceann cúpla lá. Téann an taoide i bhfeidhm ar roinnt turlach: líonann agus tránn Loch Chathair Ghlasáin de ló is d'oíche sa samhraidh agus é cúig chiliméadar ó Chuan na Gaillimhe. Bíonn an chuid is mó de na turlaigh dhá mhéadar ar doimhne, ach tá cuid acu níos doimhne fós; tá turlaigh ann i ngar do Ghort agus iad timpeall cúig mhéadar ar doimhne i lár an gheimhridh. Tá cuid acu níos leithne ná a chéile: tá tuarlach [[Ráth Asáin]], atá laistiar de [[Creachmhaoil|Chreachmhaoil]] i g[[Contae na Gaillimhe]], tá sé ar an gceann is mó in Éirinn, agus é timpeall dhá chiliméadar ar leithead. 

== Foirmíocht ==
  
I limistéir aolchloiche atá na turlaigh uile le fáil. Is é an chúis atá leis seo gur féidir le fearthainn an aolchloch a leá, go háirithe má tá an fhearthainn úd aicídithe de bharr [[dé-ocsaíd charbóin]] a thabhairt léi anuas ón atmaisféar. Méadaítear gága na cloiche i dtreo gur féidir leis an bhfearthainn uile dul faoi thalamh, í ag imeacht trí bhearnaí a d'fhéadfadh a bheith chomh cúng le scoilt nó chomh leathan le huaimh. Sa chás sin deirtear go bhfuil an aolchloch carstaithe. Lastoir d'Abhainn na Sionainne is minic an aolchloch clúdaithe le síobán oighearshruthach, ach is gann é an síobán úd thiar, rud a fhágann nach bhfuil gréasán ceart aibhneacha ann toisc go dtéann an t-uisce síos tríd an gcloch agus go n-éiríonn aníos ina fhuaráin. Tá fuaráin mhóra le fáil thiar agus iad ag soláthar uisce chun [[Loch Coirib|na Coiribe]] agus chun [[Cuan na Gaillimhe]]. 
   
Nuair a éiríonn an maoschlár sa gheimhreadh agus nach féidir leis na bealaí faoi thalamh an oiread sin uisce a iompar, b'fhéidir go dtiocfadh uisce maoschláir ar barr ina thurlach. 

Is minic nach bhfuil sna haibhneacha thiar ach roinnt turlach atá innealtóirí draenála a cheangal dá chéile ón 19ú haois i leith. Mar seo a rinneadh [[Abhainn an Chláir]], agus gan sa chuid lárnach di ach turlach mór, an ceann ba mhó in Éirinn, agus é 6.5 ciliméadar ar leithead.

== Súmairí ==
Is gnách le turlaigh líonadh agus trá trí shúmairí. Ní gá gur poill iad siúd; b'fhéidir nach mbeadh iontu ach log agus púróga istigh ann. Uaireanta tá fuarán in áit amháin agus súmaire in áit eile, ach de ghnáth déantar idir líonadh agus thrá san áit chéanna. Tá cúpla turlach á gcothú ag aibhneacha agus ag uisce aníos araon.

An t-uisce a thránn i súmaire téann sé faoi thalamh agus anonn chun fuaráin a d’fhéadfadh a bheith roinnt ciliméadar as sin. De ghnáth is mór an mhoill a bheadh ar uisce agus é ag imeacht trí charraige, gan de luas faoi ach cúpla méadar sa lá nó cúpla ceintiméadar féin. In aolchloch charsaithe is annamh moill air: b’fhéidir go mbeadh sé ag gabháil 100 méadar san uair ag imeacht ón turlach dó.

== Cailc charbóin ==
Tá aolchloch déanta de chailc charbóin, agus fágann an t-uisce ina dhiaidh ina screamh bhán í ag trá dó sa turlach. Agus an t-uisce ag teacht ar uachtar, tugann sé dé-ocsaíd charbóin uaidh don atmaisféar agus do phlandaí, rud eile is cúis le screamh chailc charbóin a bheith ann mar dhríodar.
Uaireanta tá deasca liathbhán le fáil i dturlaigh thráite agus cuma páipéir air. Tá sé déanta de snáithíní algaí a fhásann go borrúil le linn na haimsire breá. 

Is minic atá deasca bán nó bánbhuí le fáil faoin bhfásra nó faoin móin. Níl as “mharla bán” seo ach cailc charbóin. Tá sé le fáil i leath na dturlach nó mar sin, agus fágadh ann é na mílte bliain ó shin nuair a bhíodh na turlaigh lán go bruach ar feadh na bliana.

== Plandaí agus ainmhithe ==
Bíonn féar lingeach gearr, cíob agus luibheanna ag fás sa chuid is mó de na turlaigh. Sa Bhoireann is minic tor cúigmhéarach na mbláthanna buí (''Potentilla fruticosa'') agus rú léana ina gcomhartha ar theorainn uachtair an uisce. Níos faide síos bíonn sailchuach chon ag fás, agus i dturlaigh éigin bheadh ''Viola persicifolia'', planda gann, le fáil méadar síos arís; bíonn magairlín corraigh agus lus cré ag fás ar thaobhanna an dturlach, agus bíonn briosclán ag fás leath slí síos agus ar thóin na dturlach is éadoimhne.

Má tá limistéar riascach gar don súmaire b’fhéidir go mbeadh mismín, duileasc abhann agus glasair léana bheag ann, in éineacht le féar altach agus le ''Ranunculus flammula''. Ní bhfaighfeá i bhformhór na súmairí triomaithe ach carraigí, agus caonach dubhaithe tirim orthu - ''Cinclidotus'' agus sailchaonach.

Bíonn ainmhithe ann: froganna, eirc, snáthaidí mara a chónaíonn sna tuarlaigh is mó agus a mhaireann i ngága faoi thalamh nuair a thránn an t-uisce. Is é an scéal céanna ag ribí róibéis agus ag míolta uisce é, agus san áit nach mbíonn iasc bíonn dreancaidí uisce agus séaclaí, iad ag síolrú agus ag fás go tapa. Is minic leithphéistí agus seilidí iomadúil, agus iad beo i mbéal fuaráin nó i riasc in aimsir thirim. 

Má tá uisce le fáil ar feadh na bliana beidh éin ann. Tá iomrá ar [[Ráth Asáin]] i gContae na Gaillimhe agus an oiread sin géanna bánéadanacha, ealaí glóracha, lachan rua agus praslachain ann, gan trácht ar lapairí sa gheimhreadh. 

== Caomhnú na dturlach ==
Is iad na rudaí is mó a chuireann na turlaigh i gcontúirt an draenáil, an iomarca innilte, an t-eotrófú, baint na móna agus an mharla, oibriú na gcairéal, áitriú spréite, úsáid an uisce agus athrú aeráide. 
&lt;ref&gt;http://www.tcd.ie/Botany/research/turlough_conservation/docs/Turlough%20Conservation%20Assessment%20%20Report.pdf&lt;/ref&gt;

Is maith an áit iad na turlaigh chun beithígh a chur ag innilt, agus glár aoil á fhágáil ann. Ach is iomaí feirmeoir ar dóigh leis go mbíonn talamh maith á chur amú ag an tuile gheimridh agus gur fearr na turlaigh a dhraenáil. Dá bhrí sin, déantar clais a bhaint trí lár an turlaigh chun uisce breise a thabhairt amach, go minic mar chuid de scéimeanna móra draenála. Tá an tríú cuid de thurlaigh na hÉireann triomaithe cheana agus tá an obair ar siúl i gcónaí. Ar an drochuair, ní maith an rud é ó thaobh na timpeallachta de: ní féidir le hainmhithe agus le plandaí na dturlach teacht slán gan tuile shéasúrach. Ní gá go rachadh sé ar sochar don fheirmeoir féin, mar cailleann an talamh an glár agus níl de leigheas air sin ach leasú ceimiceach a úsáid, ábhar a ritheann chun srutha. Chomh maith leis sin, b'fhéidir nach mbeadh an ithir thanaí in ann satailt na gcrúb a sheasamh i rith an gheimhridh. 

Tá turlaigh luaite anois ag an AE mar ghnáthóga tábhachtacha agus mar éiceachórais screamhuisce. Dá bhrí sin ní mór measúnacht agus monatóireacht a dhéanamh ach baint a bheith ag an gcaomhnú le rudaí atá ag dul i bhfeidhm ar oibriú na dturlach. Deir lucht taighde go bhfuil práinn le plean caomhnaithe agus gur gá eolas níos fearr a fháil dá bharr ar chúrsaí éiceahidreolaíochta san abhantrach agus sna turlaigh féin.&lt;ref&gt;http://www.tcd.ie/Botany/research/turlough_conservation/docs/Turlough%20Conservation%20Assessment%20%20Report.pdf&lt;/ref&gt;

Tríd is tríd, is cimíneachtaí iad na turlaigh agus iad i seilbh an stáit nó na bhfeirmeoirí. Aithnitear gur gá dul chun cainte leis an oiread úinéirí agus is féidir chun taighde agus measúnacht a dhéanamh ar na láithreáin. Síleadh tráth go raibh méid 81.6 ciliméadar cearnach sna turlaigh ina n-iomláine, ach dealraíonn sé anois gur meastachán iomarcach é sin. Meastar anois gurb é is dóichí gur meánmhéid deich heicteár atá san 204 turlach atá ann. 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Leabhair agus eile ==
* National Parks and Wildlife Service (c. 1980). ''Wetlands Discovered''. (Ar fáil ó Dhúchas.)

* O'Gorman, F. (1979). ''The Irish Wildlife Book'', Irish Wildlife Publications, Dublin. Lgh 58-60. 

* Praeger, R. Lloyd (1950). ''The Natural History of Ireland'', Collins, Ireland. 

* Webb, D.A. &amp; Scannell, M. (1983). ''Flora of Connemara and the Burren''. Royal Dublin Society, Cambridge.

== Naisc Eachtracha ==
* [http://www.tcd.ie/Botany/research/turlough_conservation/ Caomhnú na dturlach] 

* [http://users.bathspa.ac.uk/watd2/preface.html Turlaigh i gcoitinne, agus léargas ar leith ar Thurlach an Chairn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061003200322/http://users.bathspa.ac.uk/watd2/preface.html |date=2006-10-03 }}

* [https://web.archive.org/web/20090207060809/http://enfo.ie/ ENFO: Eolas ar chúrsaí comhshaoil in Éirinn] 

* [http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/places/the_burren/turloughs_flora.htm Flóra na dturlach]

[[Catagóir:Geolaíocht]]
[[Catagóir:Lochanna]]
[[Catagóir:Lochanna na hÉireann]]</text>
      <sha1>q1t9p0wn6islxzekdqlk1di6cwxlkid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16832</id>
    <revision>
      <id>1332443</id>
      <parentid>1307207</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28251" sha1="n85t65swbra41o5tcrttepre0rnlui8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|logo=Lógó an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe.png}}
Tá '''An Páirtí Caomhach''' nó '''An Páirtí Coimeádach''' ar cheann de na [[Páirtí polaitíochta|páirtithe polaitiúla]] is sine agus is mó sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] (leasainm: '''Na [[Tóraí|Tóraithe]]''';   Ainm Oifigiúil: '''An Páirtí Coimeádach agus Aontachtach''') . Glacann sé seasamh [[eite dheis]] ar cheisteanna eacnamaíochta, agus seasamh [[Coimeádachas|coimeádach]] ar cheisteanna sóisialta.  

Bhí sé ar an bpáirtí is mó i [[Rialtas na Ríochta Aontaithe]] ó 2010 go dtí 2024, agus b'eisean an t-aon pháirtí amháin sa rialtas idir 2015-2024.  Ba é an príomhpháirtí polaitíochta a bhí lárnach deasach, nó claonta i dtreo na heite deise, sa Bhreatain sa 20ú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/an+p%C3%A1irt%C3%AD+caomhach|teideal=an páirtí+caomhach - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for an páirtí+caomhach by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt; Ach ritheadh reifreann na [[Breatimeacht|Breatimeachta]] in 2016 agus tá an lámh in uachtar ag lucht i bhfad amach ar an eite dheis ó shin. 

[[Íomhá:Vote for the Conservatives Who Gave You the Alliance. (22487157297).jpg|clé|mion|c1905-c1910  Comhaontú An Ríocht Aontaithe - An tSeapáin|344x344px]]

== Stair ==
B’fhada nimh san fheoil ag na Tóraithe don [[Náisiúnachas in Éirinn]], le linn na d[[Na Trioblóidí|Trioblóidí]] ach ag dul siar sa stair fosta sular tháinig an tIRA ar an saol sna [[1910idí]]. Bhí siad in éadan na m[[Rialtas Dúchais|Billí Riail Bhaile]] i 1886 agus i 1893 agus nárbh é an coimeádach Lord [[Randolf Churchill]] a dúirt: ''&quot;Ulster will fight, and Ulster will be right&quot;'' agus ''&quot;The Orange card was the one to play&quot;''. 

I ndiaidh na [[Críochdheighilt na hÉireann|críochdheighilte]], bhí siad sásta - dála Pháirtí an Lucht Oibre - neamhaird a dhéanamh de [[Tuaisceart Éireann|Sé Chontae]] agus a raibh de leatrom ann. Bhí na Tóraithe i gcumhacht 52 bhliain den 89 mbliain ó bunaíodh an stát ó thuaidh go dtí i mbliana agus le linn an ama sin, nuair ba ghá, thug Coimeádaigh lántacaíocht dá gcomhghleacaithe i rialtas Aontachtach Stormont. ''‘The Conservative and Unionist Party’'' an t-ainm atá air ar ndóigh. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-gra-agus-an-buam-de-ghra-an-reitigh.aspx|teideal=An Grá agus an Buam’ – de Ghrá an Réitigh|údar=Robert McMillen|dáta=Lúnasa 2010|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-10-12}}&lt;/ref&gt;

Faoi 1984 bhí [[na Trioblóidí]] faoi bharr lasrach. “Targaid fhoirfe” a bhí i gComhdháil na gCaomhach tráth, díoltas as na [[Stailc ocrais 1981|stailceanna ocrais]] a tharla le linn 1980-1981. Fogha fíochmhar ar bhunaíocht Shasana a bhí i m[[Buamáil Brighton (1984)|Buamáil Brighton, 1984]], ag an IRA agus baineadh creathadh astu. Bhí [[Na Trioblóidí|Trioblóid an Tuaiscirt]] tagtha go leic an dorais chucu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/saothar-neamhchlaonta-agus-ionraic-faoi-bhuamail-brighton/|teideal=Saothar neamhchlaonta agus ionraic faoi bhuamáil Brighton|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=11 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-10-12}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:UK Prime Minister David Cameron (15327093613).jpg|mion|clé|David Cameron, a bhí ina cheannaire ar an bPáirtí Coimeádach idir 2006 agus 2016, agus ina Phríomh-Aire ar an Ríocht Aontaithe ó 2010 go dtí 2016|220x220px]]
== Rialtas na Ríochta Aontaithe 2010–2015 ==
==== Caiteachtas rialtais ====
In olltoghchán na bliana 2010, bhain na Coimeádaigh, faoi cheannas [[David Cameron]], 306 de na 650 suíomh i Westminster amach, rud a chuir ar a gcumas comhrialtas a chur le chéile leis an [[An Páirtí Daonlathach Liobrálach|bPáirtí Daonlathach Liobrálach]]. Chuaigh na Coimeádaigh isteach san olltoghchán ag gealladh easnamh bhúiste an rialtais a mhaolú agus ag gealladh 'stát níos lú': mar sin, chiorraigh an rialtas sin a lán caiteachas rialtais. Idir 2010 agus 2015, thit leibhéal caiteachas an rialtais 2.6% san iomlán. Bhí difríochtaí móra idir ranna difriúla – mar shampla, ardaíodh caiteachas ar shláinte 2.7% (cé gur ardaigh éileamh ar chúram sláinte níos tapaí fós), fad is gur gearraíodh an méid airgid a thugtaí do chomhairlí áitiúla timpeall ar 33%.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://www.nuffieldfoundation.org/sites/default/files/files/RR04_SUMMARY.pdf&lt;/ref&gt;

Ag deireadh an téarma sin, i 2015, bhí an easnamh búiste tite ó £153.5 billiún sa bhliain go £88.0 billiún sa bhliain: maolú mór, cé nach raibh an t-easnamh seo imithe san iomlán mar ba aidhm i bhforógra na bliana 2010.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.economicshelp.org/blog/334/uk-economy/uk-national-debt/|teideal=UK National Debt|údar=Tejvan Pettinger|dáta=2024-09-25|language=en-GB|work=Economics Help|dátarochtana=2024-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.conservatives.com/~/media/Files/Manifesto2010|teideal=Conservative Party Manifesto - General Election 2010|údar=|dáta=|dátarochtana=|archivedate=2020-01-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200104012929/https://www.conservatives.com/~/media/Files/Manifesto2010}}&lt;/ref&gt; Ar an láimh eile, cáineadh an rialtas mar gheall ar thionchar neamhionann na ngearrthacha: sna chéad cheithre bliana, mhaolaigh athruithe i gcaitheamh an rialtais ioncam gach cinn de na cúig dheicheatán is boichte sa Ríocht Aontaithe – maolú beagnach 3%, an t-athrú is mó, don deicheatán is boichte ar fad – fad is gur mhéadaigh siad ioncam gach cinn de na cúig dheicheatán is saibhre ach amháin an deicheatán is saibhre ar fad.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== Cánacha ====
Sa bhliain 2010, d'ardaigh an rialtas [[cáin bhreisluacha]] na Ríochta Aontaithe ó 17.5% go 20%.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Osborne increases VAT rate to 20%|url=https://www.bbc.com/news/10371590|work=BBC News|dáta=2010-06-22|dátarochtana=2018-10-22|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Ar an taobh eile, ar feadh an téarma 2010-2015 ar fad, laghdaigh siad ráta na cánach corporáidí ó 28% go 20% (cé go ndearna athruithe eile ar fheidhmíocht na cánach seo cúiteamh ar an laghdú).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ifs.org.uk/uploads/publications/budgets/Budgets%202015/Summer/Adam_tax_.pdf#page=3|teideal=Tax Measures|údar=Stuart Adam|dáta=2015|language=Béarla|foilsitheoir=Institute for Fiscal Studies|dátarochtana=28/11/2018|archivedate=2019-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191011011356/https://www.ifs.org.uk/uploads/publications/budgets/Budgets%202015/Summer/Adam_tax_.pdf#page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Budget 2010: Corporation tax cut to record low|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/budget/7848122/Budget-2010-Corporation-tax-cut-to-record-low.html|dáta=2010-06-23|dátarochtana=2018-10-22|language=en-GB|údar=Holly Watt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Have the Conservatives brought in £70 billion worth of tax cuts?|url=https://fullfact.org/economy/have-conservatives-brought-70-billion-worth-tax-cuts/|work=Full Fact|dátarochtana=2018-10-22}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2012, mhaolaigh siad an ráta ar bhanda is airde na cánach ioncaim chomh maith, é ag dul ó 50% go 45%.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=George Osborne slashes 50% top tax rate|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/george-osborne-slashes-50-top-tax-rate-7580187.html|work=The Independent|dátarochtana=2018-10-22|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Better Together campaigning at Kinross - geograph.org.uk - 4160846.jpg|mion|Rinne na Coimeádaigh feachtas ar son 'Níl' i reifreann 2014 ar neamhspleáchas na hAlban.|clé|220x220px]]

==== Reifreann ar an Vótáil Chomórtais Dheabhaigh ====
Mar chuid den mhargadh comhrialtais idir an bPáirtí Coimeádach agus an [[An Páirtí Daonlathach Liobrálach|bPáirtí Daonlathach Liobrálach]], d'aontaigh an dá pháirtí sa chomhrialtas reifreann a dhéanamh ar córas olltoghchán na Ríochta Aontaithe a athrú ón córas 'First-Past-the-Post' go córas Vótála Chomórtais Dheabhaigh (Instant Runoff Voting ([[:en:Instant-runoff_voting|en]])) – beart ar thacaigh na Daonlathaigh Liobrálacha leis, cé go raibh an Páirtí Coimeádach ina aghaidh. I rith feachtais an reifrinn, rinne an Páirtí Coimeádach feachtas ina aghaidh. I ndeireadh an scéil, theip ar an mbeart, 68% in aghaidh 32%.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/news/datablog/2011/may/06/av-referendum-results-map|teideal=AV referendum results, mapped and listed|údar=Simon Rogers|dáta=2011-05-06|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2018-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.electoralcommission.org.uk/find-information-by-subject/elections-and-referendums/past-elections-and-referendums/referendums/2011-UK-referendum-on-the-voting-system-used-to-elect-MPs|teideal=Electoral Commission {{!}} 2011 UK referendum on the voting system used to elect MPs - results|language=en-GB|work=www.electoralcommission.org.uk|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2017-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120195813/http://www.electoralcommission.org.uk/find-information-by-subject/elections-and-referendums/past-elections-and-referendums/referendums/2011-UK-referendum-on-the-voting-system-used-to-elect-MPs}}&lt;/ref&gt;

==== An pósadh comhghnéis ====
Sa bhliain 2011, d'fhógair an rialtas go mbeadh comhairliúchán ar dlí ar son an phósta chomhghnéis, comhairliúchán a leainseáladh ar 12ú Mhí Mhárta 2012.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.pinknews.co.uk/2011/09/16/government-proposes-introduction-of-full-gay-marriage-after-cameron-intervention/|teideal=Government proposes introducing gay marriage after Cameron intervention · PinkNews|dáta=2016-03-04|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060136/http://www.pinknews.co.uk/2011/09/16/government-proposes-introduction-of-full-gay-marriage-after-cameron-intervention/}}&lt;/ref&gt; Bhain an comhairliúchán seo ach amháin le [[Sasana]] agus an [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]], toisc gurb iad [[Tionól Thuaisceart Éireann]] agus Parlaimint na [[Albain|hAlban]] atá freagrach ar reachtaíocht an phósta ina ndlínsí faoi seach. Sa bhliain 2013, tháinig bille chun aitheantas a thabhairt sa dlí don phósadh comhghnéis roimh Pharlaimint; vótáil 127 baill Choimeádacha (Cameron, a raibh ról suntasach aige san fheachtas ar son an bhille, ina measc) ar a shon, agus 137 ina aghaidh, ach tháinig an bille isteach sa dlí mar gheall ar thacaíocht ó na páirtithe eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.publicwhip.org.uk/division.php?date=2013-02-05&amp;number=151|teideal=Marriage (Same Sex Couples) Bill — Second Reading — 5 Feb 2013 at 18:52 — The Public Whip|dáta=2016-03-23|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2016-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160323233043/http://www.publicwhip.org.uk/division.php?date=2013-02-05&amp;number=151}}&lt;/ref&gt; In 2014 a chuir rialtas na hAlban bille roimh [[Párlamaid na h-Alba|Pharlaimint na hAlban]] chun an pósadh comhghnéis a chur isteach sa dlí; ní raibh an Páirtí Coimeádach i rialtas na hAlban ag an am sin, ach sa vóta parlaiminte, vótáil 7 mball ar son an bhille, agus 8 ina aghaidh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Parlaimint na hAlban|date=04/02/2014|url=http://www.parliament.scot/parliamentarybusiness/report.aspx?r=9329&amp;mode=pdf|title=Official Report - Meeting of the Parliament, Tuesday 4th February 2014|language=Béarla|journal=|volume=|issue=|pages=27390-27391}}&lt;/ref&gt;

==== Ceisteanna eile ====
Bhí ceisteanna éagsúla eile faoi chaibidil i rith na tréimhse seo chomh maith. Ina n-áireamh siúd bhí: ardú i dtáillí ollscoile [[Sasana|Shasana]] i 2010; scannal na haiceálta gutháin i 2011; ceist na hinimirce ón [[An Rómáin|Rómáin]] agus ón [[An Bhulgáir|mBulgáir]] i 2013; gealltanas de chuid David Cameron ar [[Breatimeacht|reifreann ar bhallraíocht an Ríochta Aontaithe san Aontas Eorpach]]; idirghabháil mhilíteach sa [[An Libia|Libia]] agus san [[An Iaráic|Iaráic]] – ach ní sa [[An tSiria|tSiria]], tar éis cliseadh don rialtas i vóta parlaiminte – sna blianta 2013 agus 2014; reifreann ar neamhspleáchas na [[Albain|hAlban]], a socraíodh sa bhliain 2012 agus a tharla sa bhliain 2014, agus atheagrú ar an [[An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte|tSeirbhís Náisiúnta Sláinte]] a rinneadh le linn roinnt blianta amach as 2010. Rinne nó thosaigh an rialtas athchóirithe ar na córais sláinte agus slándáil shóisialta freisin, athchóirithe a tháinig i bhfeidhm thar tréimhse roinnt blianta

==== Olltoghchán 2015 ====
Faoi dheireadh, is breithiúnas maith a thug na vótóirí don pháirtí in olltoghchán na bliana 2015: d'ardaigh an páirtí a roinnt vóta ó 36.1% go 36.8%, agus a méid suíomhanna a bhí acu ó 306 go 331, fad is a chaill a bpairtnéirí, na [[An Páirtí Daonlathach Liobrálach|Daonlathaigh Liobrálacha]], beagnach dhá thrian a ranna vóta féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ukpolitical.info/2015.htm|teideal=2015 UK General election results, manifestos {{!}} UK Political Info|language=en|work=www.ukpolitical.info|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2018-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181010114405/http://www.ukpolitical.info/2015.htm}}&lt;/ref&gt; Tar a éis seo, tháinig an páirtí in ann dul i rialtas ina n-aonar, an socrú a chruthaigh rialtas na Breataine idir 2015 agus 2017.
[[Íomhá:EU referendum leave poster, Belfast, June 2016 - geograph.org.uk - 4990237.jpg|clé|mion|220x220px|Póstaer ar son an fheachtais 'imeachta' sa reifreann ar an [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]]. Tháinig an maíomh seo i dtaobh an airgid a chuireadh an Ríocht Aontaithe isteach i mbuiséad Institiúidí an Aontais faoi cháineadh áirithe ón taobh 'fanacht' ag baint lena chruinneas fíriciúil.]]
[[Íomhá:EU referendum remain poster, Belfast, June 2016 - geograph.org.uk - 4990237.jpg|clé|mion|220x220px]]

== Rialtas na Ríochta Aontaithe 2015-2017 ==
''Féach freisin: [[Breatimeacht]]''
[[Íomhá:Theresa May MSC 2018.jpg|mion|[[Theresa May]], a bhí ina ceannaire ar an bPáirtí Coimeádach agus ar an Ríocht Aontaithe ó Mhí Iúil 2016 go dtí Mí Iúil 2019|clé|220x220px]]
Tar éis Olltoghcháin 2015, ba é gealltanas an pháirtí reifreann ar bhallraíocht na Ríochta Aontaithe san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] (AE) a reáchtáil a d'éirigh ina phríomhfhócas don rialtas. Shocraigh David Cameron, a bhí ar son fanacht san AE, an reifreann a reáchtáil sa bhliain 2016, trí mhí déag go leith i ndiaidh an olltoghcháin. Tuairimítí go gcabhródh an feachtas gairid a bhí mar thoradh ar an rogha seo de dháta leis an taobh 'fanacht'. Chinn lucht an taoibh 'fanacht' sa pháirtí a bhfeachtas a dhíriú ar an damáiste eacnamaíochta arbh eagail a bheadh mar thoradh dá bhfágfadh an Ríocht Aontaithe an Aontas, fad is a chinn lucht an taoibh 'imeacht' sa pháirtí a bhfeachtas-sa a dhíriú ar a gcreideamh go raibh easpa daonlathais ag baint leis an Aontas Eorpach, a gcuid maíomh féin go gcabhródh an ''&lt;nowiki/&gt;'Breatimeacht''' leis an ngeilleagar, agus ar imnithe faoin inimirce ó thíortha eile san AE, ó thíortha iarrthóra don AE, agus ó thíortha lasmuigh den AE óna mbeadh daoine ag teacht trí thíortha an AE chun fáil go dtí an Ríocht Aontaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Britain Stronger In Europe|url=https://www.strongerin.co.uk/#YXLCseejlteZCcYV.97|work=Britain Stronger In Europe|dátarochtana=2018-10-20|language=en|archivedate=2018-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181021140345/https://www.strongerin.co.uk/#YXLCseejlteZCcYV.97}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=ABOUT - Leave.EU|url=https://leave.eu/about/|work=Leave.EU|dátarochtana=2018-10-20|language=en-GB|archivedate=2018-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180711172504/https://leave.eu/about/}}&lt;/ref&gt; Bhí scoilt mhór sa pháirtí le feiceáil i rith an reifrinn: sa pháirtí parlaiminteach, thacaigh 185 feisirí leis an taobh 'fanacht', i gcomórtas le 138 feisirí a thacaigh leis an taobh 'imeacht'.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-eu-referendum-35616946|teideal=EU vote: Where the cabinet and other MPs stand|dáta=2016-02-19|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2024-10-12}}&lt;/ref&gt; Faoi dheireadh, b'é an taobh 'imeacht' a thug an reifreann leo, le 51.9% den vóta, agus 58% na ndaoine a vótáil ar son na gCoimeádach i 2015 agus a vótáil sa reifreann seo ag vótáil ar son imeacht den Aontas Eorpach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://lordashcroftpolls.com/2016/06/how-the-united-kingdom-voted-and-why/|teideal=How the United Kingdom voted on Thursday... and why|údar=Vicky|dáta=2016-06-24|language=en-US|work=Lord Ashcroft Polls|dátarochtana=2024-10-12}}&lt;/ref&gt; Cé go ndúirt Cameron roimh an reifreann nach n-éireodh sé as mar Phríomh-Aire agus Ceannaire an Pháirtí dá gcaillfeadh sé, d'fhógair sé a éirí as mar Phríomh-Aire agus Ceannaire an Pháirtí an lá tar éis an reifrinn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Bhruiséil réidh &quot;inniu&quot; le tosú ar an scarúint|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0628/798663-cameron-le-buaileadh-le-ceannairi-na-heorpa-inniu/|date=2016-06-28|language=ga}}&lt;/ref&gt; Thosaigh comórtas ceannais ina dhiaidh seo, ach shocraigh feisirí Westminster an pháirtí gur [[Theresa May]], Aire Gnóthaí Baile go dtí sin, a d'éireodh ina ceannaire páirtí agus ina Príomh-Aire sula raibh vótáil ag baill an pháirtí ar an gceist.

An samhradh díreach i ndiaidh an olltoghcháin, samhradh 2016, rinne an rialtas roinnt athruithe eacnamaíochta chomh maith. Ina measc sin, d'fhógair an [[Seansailéir an Státchiste|Seansailéir]], George Osborne, go n-ardódh siad an ráta pá íosta go dtí £7.20 san uair amach as Aibreán 2016, agus go dtí £9.00 faoin mbliain 2020.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/uk-news/2015/jul/08/george-osborne-budget-minimum-wage-rise-12bn-welfare-cuts|teideal=Budget 2015: Osborne hopes minimum wage increase will soften welfare cuts|údar=Larry Elliott, Patrick Wintour|dáta=2015-07-09|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2018-11-28}}&lt;/ref&gt; D'fhógair siad roinnt gearrúchán don chóras creidmheasaí cánach ag an am céanna; i ndiaidh brú ó fheachtasóirí a dúirt go ndéanfadh an t-athrú sin barraíocht dochair do na daoine is boichte, áfach, lagaigh an rialtas na gearrúcháin seo. Ina theannta sin, d'fhógair siad ísliú breise i ráta cánach na gcomhlachtaí, ó 20% ag an am sin go dtí 18% faoi 2020.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Olltoghchán 2017 go dtí deireadh cheannasaíocht May ==
''&lt;nowiki/&gt;''
[[Íomhá:Anti-DUP Protest at Downing Street (34834155500).jpg|mion|Agóid laistigh de Sráid Downing in aghaidh an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|Pháirtí Aontachtach Daonlathach]], dhá lá tar éis an olltoghcháin|220x220px]]
I ndiaidh [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghchán 2017]], shocraigh an Páirtí Coimeádach margadh muinín-agus-soláthar leis an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|bPáirtí Aontachtach Daonlathach]] (DUP) le tromlach a fháil i Westminster do na vótáilí eochracha, nós na mbuiséad. Mar chuid den mhargadh seo, fuair an DUP gealltanas ón bpáirtí £1 billiún breise caithimh a dhéanamh i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]], in infheistíocht i gcúrsaí sláinte, oideachais agus infreastruchtúir.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Margadh déanta idir an DUP agus an Páirtí Caomhach|url=https://tuairisc.ie/margadh-deanta-idir-an-dup-leis-an-bpairti-caomhach/|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2018-10-20|language=ga-IE}}&lt;/ref&gt; Spreag an margadh seo cáineadh ó roinnt polaiteoirí sa [[An Bhreatain|Bhreatain Mhór]], a bhí neamhshásta le seasaimh an DUP ar cheisteanna na bhfoircheannadh toirchis agus an [[Pósadh|phósta]] chomhghnéis. Mar thoradh air seo, d'aontaigh an rialtas an ginmhilleadh a chur ar fáil do mhná as Tuaisceart Éireann ar [[An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte|Sheirbhís Náisiúnta Sláinte]] Shasana gan a bheith orthu íoc as, tar éis gur mhol feisire de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]], Stella Creasy, leasú ar an ''Queen's Speech'' (rún parlaiminte a léiríonn pleananna an rialtais don bhliain le teacht, agus a mheastar go ginearálta mar rún muiníne ar an rialtas) a chuirfeadh an rud díreach céanna sa dlí.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Ginmhilleadh? Pósadh comhghnéis? Acht Gaeilge? Saol corrach i ndán don DUP|url=https://tuairisc.ie/ginmhilleadh-posadh-comhghneis-acht-gaeilge-saol-corrach-i-ndan-don-dup/|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2018-10-20|language=ga-IE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=NI women to get free abortions in England|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-40438390|work=BBC News|dáta=2017-06-29|dátarochtana=2018-10-20|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/world/2017/jun/29/rebel-tories-could-back-northern-ireland-abortion-amendment|teideal=Northern Irish women win access to free abortions as May averts rebellion|údar=Jessica Elgot, Henry McDonald|dáta=2017-06-29|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2018-10-20}}&lt;/ref&gt;

Ar 13ú Samhain 2018, d'fhógair Theresa May go raibh margadh Breatimeachta socraithe idir í agus lucht idirbheartaí­ochta an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]]&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Cruinniú éigeandála ag Rialtas na Breataine agus a margadh Breatimeachta déanta ag May|url=https://tuairisc.ie/cruinniu-eigeandala-ag-rialtas-na-breataine-agus-a-margadh-breatimeachta-deanta-ag-may/|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2018-11-29|language=ga-IE}}&lt;/ref&gt;: bhí vóta i bParlaimint na Ríochta Aontaithe (chomh maith le [[Parlaimint na hEorpa]]) de dhíth, áfach, len é a chur i bhfeidhm. Ar 14ú Samhain, shocraigh Caibinéad na Ríochta Aontaithe a dtacaí­ocht a thabhairt don mhargadh. D'éirigh an margadh seo ina ábhar mór conspóide laistigh den pháirtí, áfach, agus a lán ball ina aghaidh. I Mí na Nollag 2018, chuir roinnt feisirí parlaiminte ar an eite dheis, Eoraisceipteach den pháirtí rún neamhmhuiníne in Theresa May síos mar cheannaire den pháirtí Coimeádach, mar gheall ar a dtuairim siúd go raibh an margadh seo ró-Eoraifíleach. I Mí Eanáir, vótáil Teach na dTeachtaí i gcoinne an mhargaidh, agus níos mó ná trian d'fheisirí an pháirtí i measc na bhfeisirí a vótáil ina choinne. I Mí Feabhra, d'fhág triúr feisirí ar eite Eoraifíleach an pháirtí, [[Anna Soubry]], Sarah Wollaston agus Heidi Allen, an páirtí mar gheall ar a neamhshástacht le tionchar na n-Eoraisceipteach laistigh den pháirtí. Chuaigh siad le hochtur feisirí a raibh [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre]] fágtha acu chun grúpa polaitiúil nua a chur ar bun, ar ar baisteadh 'The Independent Group' ('An Grúpa Neamhspleách').

I Mí na Bealtaine 2019, i ndiaidh don pháirtí teacht sa chúigiú háit sa Ríocht Aontaithe i dtoghchán Eorpach 2019, agus gan ach 9% den vóta buaite acu, d'fhógair May go n-éireodh sí as mar cheannaire an pháirtí agus mar phríomh-aire ar an tír i Mí Meithimh. Roghnaigh an páirtí ceannaire nua i bpróiseas a mhair mí amháin ag tosú ar 10ú Mí Meithimh, iad ag roghnú [[Boris Johnson]] i ndeireadh an scéil. Mar sin, d'éirigh seisean ina phríomh-aire ar an Ríocht Aontaithe ag deireadh Mhí Iúil.
== Ceannasaíocht Johnson agus Olltoghchán 2019 ==
[[Íomhá:Boris Johnson in 2018.jpg|mion|Boris Johnson, ceannaire an pháirtí Coimeádaigh agus Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó Mhí Iúil 2019|312x312px]]
I Mí Dheireadh Fómhair 2019, shocraigh rialtas na Ríochta Aontaithe agus lucht idirbheartaíochta an Aontais Eorpach margadh nua [[Breatimeacht|Breatimeachta]]. Chuir an rialtas bille chun ceadú leis an margadh seo isteach i dTeach na dTeachtaí, ach tar éis don Teach leasú a chur air chun tabhairt ar an rialtas síneadh ama eile a iarraidh ar an Aontas Eorpach mura socrófaí an Breatimeacht roimh 31ú Mí na Samhna, tharraing an rialtas an bille den Teach. Ina ionad sin, shocraigh an rialtas iarracht a dhéanamh olltoghchán a ghlao, beartú ar ghlac an dá thrian riachtanach de [[Teach na dTeachtaí|Theach na dTeachtaí]] leis. Mar sin, tharla olltoghchán sa Ríocht Aontaithe ar 12ú Nollaig na bliana sin.  

San [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|olltoghchán sin]], b'é príomh-mhana an pháirtí ná &quot;''Get Brexit Done. Unleash Britain's Potential''&quot;, agus iad ag maíomh gurbh í an dóigh ab fhearr leis an Breatimeacht a fhíorú go tapa ná tromlach a thabhairt don Pháirtí Coimeádach i dTeach na dTeachtaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://vote.conservatives.com/|teideal=Vote Conservative {{!}} Get Brexit Done {{!}} Unleash Britain's Potential|language=en-gb|work=vote.conservatives.com|dátarochtana=2019-11-20|archivedate=2020-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223180311/https://vote.conservatives.com/}}&lt;/ref&gt; 

I ndeireadh an scéil, in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|olltoghchán na Ríochta Aontaithe]], i Mí Nollag 2019,  bhuaigh an páirtí tromlach i dTeach na dTeachtaí, iad ag baint amach 365 shuíomh as na 650 cinn a bhí le fáil, le 44% de na guthanna, agus mar sin fuair siad mandáid eile cúig bliana an tír a rialú.

== 2024- ==
Bhí scrios déanta ar na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024]].
{{Main|Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024}}

== An páirtí in Albain ==
Tá Páirtí Coimeádach na [[Albain|hAlban]] ar an dara páirtí is mó i [[Párlamaid na h-Alba|bParlaimint na hAlban]]. Cuireann an páirtí in Albain béim mhór ar a chuid creideamh [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtach]], agus meastar de réir a chéile go bhfuil an páirtí méid áirithe níos faide ar chlé ar cheisteanna eacnamaíochta in Albain ná mar atá i gcodanna eile na Ríochta Aontaithe. Fuair an páirtí 31 tsuíochán as 129 gcinn a bhí le fáil i bParlaimint na hAlban sa toghchán is déanaí, i 2021. Douglas Ross a bhí ina cheannaire ar an bpáirtí ag an am.

== An páirtí sa Bhreatain Bheag ==
Tháinig an páirtí sa dara háit sa toghchán sa bhliain 2021, do Sheanad na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]]. Tá dearcadh láidir [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtach]] ag an bpáirtí sa Bhreatain Bheag chomh maith.

== An páirtí i dTuaisceart Éireann ==
Eagraíonn an páirtí i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]] fosta, cé nach ach páirtí an-bheag atá ann ansin. Tá dearcadh [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtach]] acu. I dtoghchán [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionóil]] na bliana 2022, fuair an páirtí 254 vóta chéad rogha, nó 0.03% den iomlán. Matthew Robinson a bhí ina chathaoirleach ar an bpáirtí ag an am. Ní raibh aon ionadaí tofa ag an bpáirtí ag leibhéal rialtais ar bith.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://ukpollingreport.co.uk/voting-intention-2|teideal=UK Polling Report|work=ukpollingreport.co.uk|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2018-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181017150224/http://ukpollingreport.co.uk/voting-intention-2}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Coimeádachas]]
* [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre (Ríocht Aontaithe)]]
* [[An Páirtí Daonlathach Liobrálach|Páirtí Daonlathach Liobrálach]]
* [[Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe]]
*[[Páirtí an Athchóirithe]] ([[Brexit Party]])
* [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachas Éireannach]]
''&lt;nowiki/&gt;''

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.conservatives.com/ Suíomh gréasáin oifigiúil an Pháirtí Choimeádaigh]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Pairti Coimeadach (An Riocht Aontaithe)}}
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1834]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta ar an bhfíordheis]]</text>
      <sha1>n85t65swbra41o5tcrttepre0rnlui8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332446</id>
      <parentid>1332443</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* An páirtí i dTuaisceart Éireann */</comment>
      <origin>1332446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28178" sha1="kl3ui3c6fpy7ais9wylopfgekiahna8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|logo=Lógó an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe.png}}
Tá '''An Páirtí Caomhach''' nó '''An Páirtí Coimeádach''' ar cheann de na [[Páirtí polaitíochta|páirtithe polaitiúla]] is sine agus is mó sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] (leasainm: '''Na [[Tóraí|Tóraithe]]''';   Ainm Oifigiúil: '''An Páirtí Coimeádach agus Aontachtach''') . Glacann sé seasamh [[eite dheis]] ar cheisteanna eacnamaíochta, agus seasamh [[Coimeádachas|coimeádach]] ar cheisteanna sóisialta.  

Bhí sé ar an bpáirtí is mó i [[Rialtas na Ríochta Aontaithe]] ó 2010 go dtí 2024, agus b'eisean an t-aon pháirtí amháin sa rialtas idir 2015-2024.  Ba é an príomhpháirtí polaitíochta a bhí lárnach deasach, nó claonta i dtreo na heite deise, sa Bhreatain sa 20ú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/an+p%C3%A1irt%C3%AD+caomhach|teideal=an páirtí+caomhach - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for an páirtí+caomhach by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt; Ach ritheadh reifreann na [[Breatimeacht|Breatimeachta]] in 2016 agus tá an lámh in uachtar ag lucht i bhfad amach ar an eite dheis ó shin. 

[[Íomhá:Vote for the Conservatives Who Gave You the Alliance. (22487157297).jpg|clé|mion|c1905-c1910  Comhaontú An Ríocht Aontaithe - An tSeapáin|344x344px]]

== Stair ==
B’fhada nimh san fheoil ag na Tóraithe don [[Náisiúnachas in Éirinn]], le linn na d[[Na Trioblóidí|Trioblóidí]] ach ag dul siar sa stair fosta sular tháinig an tIRA ar an saol sna [[1910idí]]. Bhí siad in éadan na m[[Rialtas Dúchais|Billí Riail Bhaile]] i 1886 agus i 1893 agus nárbh é an coimeádach Lord [[Randolf Churchill]] a dúirt: ''&quot;Ulster will fight, and Ulster will be right&quot;'' agus ''&quot;The Orange card was the one to play&quot;''. 

I ndiaidh na [[Críochdheighilt na hÉireann|críochdheighilte]], bhí siad sásta - dála Pháirtí an Lucht Oibre - neamhaird a dhéanamh de [[Tuaisceart Éireann|Sé Chontae]] agus a raibh de leatrom ann. Bhí na Tóraithe i gcumhacht 52 bhliain den 89 mbliain ó bunaíodh an stát ó thuaidh go dtí i mbliana agus le linn an ama sin, nuair ba ghá, thug Coimeádaigh lántacaíocht dá gcomhghleacaithe i rialtas Aontachtach Stormont. ''‘The Conservative and Unionist Party’'' an t-ainm atá air ar ndóigh. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-gra-agus-an-buam-de-ghra-an-reitigh.aspx|teideal=An Grá agus an Buam’ – de Ghrá an Réitigh|údar=Robert McMillen|dáta=Lúnasa 2010|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-10-12}}&lt;/ref&gt;

Faoi 1984 bhí [[na Trioblóidí]] faoi bharr lasrach. “Targaid fhoirfe” a bhí i gComhdháil na gCaomhach tráth, díoltas as na [[Stailc ocrais 1981|stailceanna ocrais]] a tharla le linn 1980-1981. Fogha fíochmhar ar bhunaíocht Shasana a bhí i m[[Buamáil Brighton (1984)|Buamáil Brighton, 1984]], ag an IRA agus baineadh creathadh astu. Bhí [[Na Trioblóidí|Trioblóid an Tuaiscirt]] tagtha go leic an dorais chucu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/saothar-neamhchlaonta-agus-ionraic-faoi-bhuamail-brighton/|teideal=Saothar neamhchlaonta agus ionraic faoi bhuamáil Brighton|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=11 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-10-12}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:UK Prime Minister David Cameron (15327093613).jpg|mion|clé|David Cameron, a bhí ina cheannaire ar an bPáirtí Coimeádach idir 2006 agus 2016, agus ina Phríomh-Aire ar an Ríocht Aontaithe ó 2010 go dtí 2016|220x220px]]
== Rialtas na Ríochta Aontaithe 2010–2015 ==
==== Caiteachtas rialtais ====
In olltoghchán na bliana 2010, bhain na Coimeádaigh, faoi cheannas [[David Cameron]], 306 de na 650 suíomh i Westminster amach, rud a chuir ar a gcumas comhrialtas a chur le chéile leis an [[An Páirtí Daonlathach Liobrálach|bPáirtí Daonlathach Liobrálach]]. Chuaigh na Coimeádaigh isteach san olltoghchán ag gealladh easnamh bhúiste an rialtais a mhaolú agus ag gealladh 'stát níos lú': mar sin, chiorraigh an rialtas sin a lán caiteachas rialtais. Idir 2010 agus 2015, thit leibhéal caiteachas an rialtais 2.6% san iomlán. Bhí difríochtaí móra idir ranna difriúla – mar shampla, ardaíodh caiteachas ar shláinte 2.7% (cé gur ardaigh éileamh ar chúram sláinte níos tapaí fós), fad is gur gearraíodh an méid airgid a thugtaí do chomhairlí áitiúla timpeall ar 33%.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://www.nuffieldfoundation.org/sites/default/files/files/RR04_SUMMARY.pdf&lt;/ref&gt;

Ag deireadh an téarma sin, i 2015, bhí an easnamh búiste tite ó £153.5 billiún sa bhliain go £88.0 billiún sa bhliain: maolú mór, cé nach raibh an t-easnamh seo imithe san iomlán mar ba aidhm i bhforógra na bliana 2010.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.economicshelp.org/blog/334/uk-economy/uk-national-debt/|teideal=UK National Debt|údar=Tejvan Pettinger|dáta=2024-09-25|language=en-GB|work=Economics Help|dátarochtana=2024-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.conservatives.com/~/media/Files/Manifesto2010|teideal=Conservative Party Manifesto - General Election 2010|údar=|dáta=|dátarochtana=|archivedate=2020-01-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200104012929/https://www.conservatives.com/~/media/Files/Manifesto2010}}&lt;/ref&gt; Ar an láimh eile, cáineadh an rialtas mar gheall ar thionchar neamhionann na ngearrthacha: sna chéad cheithre bliana, mhaolaigh athruithe i gcaitheamh an rialtais ioncam gach cinn de na cúig dheicheatán is boichte sa Ríocht Aontaithe – maolú beagnach 3%, an t-athrú is mó, don deicheatán is boichte ar fad – fad is gur mhéadaigh siad ioncam gach cinn de na cúig dheicheatán is saibhre ach amháin an deicheatán is saibhre ar fad.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== Cánacha ====
Sa bhliain 2010, d'ardaigh an rialtas [[cáin bhreisluacha]] na Ríochta Aontaithe ó 17.5% go 20%.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Osborne increases VAT rate to 20%|url=https://www.bbc.com/news/10371590|work=BBC News|dáta=2010-06-22|dátarochtana=2018-10-22|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Ar an taobh eile, ar feadh an téarma 2010-2015 ar fad, laghdaigh siad ráta na cánach corporáidí ó 28% go 20% (cé go ndearna athruithe eile ar fheidhmíocht na cánach seo cúiteamh ar an laghdú).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ifs.org.uk/uploads/publications/budgets/Budgets%202015/Summer/Adam_tax_.pdf#page=3|teideal=Tax Measures|údar=Stuart Adam|dáta=2015|language=Béarla|foilsitheoir=Institute for Fiscal Studies|dátarochtana=28/11/2018|archivedate=2019-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191011011356/https://www.ifs.org.uk/uploads/publications/budgets/Budgets%202015/Summer/Adam_tax_.pdf#page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Budget 2010: Corporation tax cut to record low|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/budget/7848122/Budget-2010-Corporation-tax-cut-to-record-low.html|dáta=2010-06-23|dátarochtana=2018-10-22|language=en-GB|údar=Holly Watt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Have the Conservatives brought in £70 billion worth of tax cuts?|url=https://fullfact.org/economy/have-conservatives-brought-70-billion-worth-tax-cuts/|work=Full Fact|dátarochtana=2018-10-22}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2012, mhaolaigh siad an ráta ar bhanda is airde na cánach ioncaim chomh maith, é ag dul ó 50% go 45%.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=George Osborne slashes 50% top tax rate|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/george-osborne-slashes-50-top-tax-rate-7580187.html|work=The Independent|dátarochtana=2018-10-22|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Better Together campaigning at Kinross - geograph.org.uk - 4160846.jpg|mion|Rinne na Coimeádaigh feachtas ar son 'Níl' i reifreann 2014 ar neamhspleáchas na hAlban.|clé|220x220px]]

==== Reifreann ar an Vótáil Chomórtais Dheabhaigh ====
Mar chuid den mhargadh comhrialtais idir an bPáirtí Coimeádach agus an [[An Páirtí Daonlathach Liobrálach|bPáirtí Daonlathach Liobrálach]], d'aontaigh an dá pháirtí sa chomhrialtas reifreann a dhéanamh ar córas olltoghchán na Ríochta Aontaithe a athrú ón córas 'First-Past-the-Post' go córas Vótála Chomórtais Dheabhaigh (Instant Runoff Voting ([[:en:Instant-runoff_voting|en]])) – beart ar thacaigh na Daonlathaigh Liobrálacha leis, cé go raibh an Páirtí Coimeádach ina aghaidh. I rith feachtais an reifrinn, rinne an Páirtí Coimeádach feachtas ina aghaidh. I ndeireadh an scéil, theip ar an mbeart, 68% in aghaidh 32%.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/news/datablog/2011/may/06/av-referendum-results-map|teideal=AV referendum results, mapped and listed|údar=Simon Rogers|dáta=2011-05-06|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2018-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.electoralcommission.org.uk/find-information-by-subject/elections-and-referendums/past-elections-and-referendums/referendums/2011-UK-referendum-on-the-voting-system-used-to-elect-MPs|teideal=Electoral Commission {{!}} 2011 UK referendum on the voting system used to elect MPs - results|language=en-GB|work=www.electoralcommission.org.uk|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2017-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120195813/http://www.electoralcommission.org.uk/find-information-by-subject/elections-and-referendums/past-elections-and-referendums/referendums/2011-UK-referendum-on-the-voting-system-used-to-elect-MPs}}&lt;/ref&gt;

==== An pósadh comhghnéis ====
Sa bhliain 2011, d'fhógair an rialtas go mbeadh comhairliúchán ar dlí ar son an phósta chomhghnéis, comhairliúchán a leainseáladh ar 12ú Mhí Mhárta 2012.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.pinknews.co.uk/2011/09/16/government-proposes-introduction-of-full-gay-marriage-after-cameron-intervention/|teideal=Government proposes introducing gay marriage after Cameron intervention · PinkNews|dáta=2016-03-04|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060136/http://www.pinknews.co.uk/2011/09/16/government-proposes-introduction-of-full-gay-marriage-after-cameron-intervention/}}&lt;/ref&gt; Bhain an comhairliúchán seo ach amháin le [[Sasana]] agus an [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]], toisc gurb iad [[Tionól Thuaisceart Éireann]] agus Parlaimint na [[Albain|hAlban]] atá freagrach ar reachtaíocht an phósta ina ndlínsí faoi seach. Sa bhliain 2013, tháinig bille chun aitheantas a thabhairt sa dlí don phósadh comhghnéis roimh Pharlaimint; vótáil 127 baill Choimeádacha (Cameron, a raibh ról suntasach aige san fheachtas ar son an bhille, ina measc) ar a shon, agus 137 ina aghaidh, ach tháinig an bille isteach sa dlí mar gheall ar thacaíocht ó na páirtithe eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.publicwhip.org.uk/division.php?date=2013-02-05&amp;number=151|teideal=Marriage (Same Sex Couples) Bill — Second Reading — 5 Feb 2013 at 18:52 — The Public Whip|dáta=2016-03-23|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2016-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160323233043/http://www.publicwhip.org.uk/division.php?date=2013-02-05&amp;number=151}}&lt;/ref&gt; In 2014 a chuir rialtas na hAlban bille roimh [[Párlamaid na h-Alba|Pharlaimint na hAlban]] chun an pósadh comhghnéis a chur isteach sa dlí; ní raibh an Páirtí Coimeádach i rialtas na hAlban ag an am sin, ach sa vóta parlaiminte, vótáil 7 mball ar son an bhille, agus 8 ina aghaidh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Parlaimint na hAlban|date=04/02/2014|url=http://www.parliament.scot/parliamentarybusiness/report.aspx?r=9329&amp;mode=pdf|title=Official Report - Meeting of the Parliament, Tuesday 4th February 2014|language=Béarla|journal=|volume=|issue=|pages=27390-27391}}&lt;/ref&gt;

==== Ceisteanna eile ====
Bhí ceisteanna éagsúla eile faoi chaibidil i rith na tréimhse seo chomh maith. Ina n-áireamh siúd bhí: ardú i dtáillí ollscoile [[Sasana|Shasana]] i 2010; scannal na haiceálta gutháin i 2011; ceist na hinimirce ón [[An Rómáin|Rómáin]] agus ón [[An Bhulgáir|mBulgáir]] i 2013; gealltanas de chuid David Cameron ar [[Breatimeacht|reifreann ar bhallraíocht an Ríochta Aontaithe san Aontas Eorpach]]; idirghabháil mhilíteach sa [[An Libia|Libia]] agus san [[An Iaráic|Iaráic]] – ach ní sa [[An tSiria|tSiria]], tar éis cliseadh don rialtas i vóta parlaiminte – sna blianta 2013 agus 2014; reifreann ar neamhspleáchas na [[Albain|hAlban]], a socraíodh sa bhliain 2012 agus a tharla sa bhliain 2014, agus atheagrú ar an [[An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte|tSeirbhís Náisiúnta Sláinte]] a rinneadh le linn roinnt blianta amach as 2010. Rinne nó thosaigh an rialtas athchóirithe ar na córais sláinte agus slándáil shóisialta freisin, athchóirithe a tháinig i bhfeidhm thar tréimhse roinnt blianta

==== Olltoghchán 2015 ====
Faoi dheireadh, is breithiúnas maith a thug na vótóirí don pháirtí in olltoghchán na bliana 2015: d'ardaigh an páirtí a roinnt vóta ó 36.1% go 36.8%, agus a méid suíomhanna a bhí acu ó 306 go 331, fad is a chaill a bpairtnéirí, na [[An Páirtí Daonlathach Liobrálach|Daonlathaigh Liobrálacha]], beagnach dhá thrian a ranna vóta féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ukpolitical.info/2015.htm|teideal=2015 UK General election results, manifestos {{!}} UK Political Info|language=en|work=www.ukpolitical.info|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2018-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181010114405/http://www.ukpolitical.info/2015.htm}}&lt;/ref&gt; Tar a éis seo, tháinig an páirtí in ann dul i rialtas ina n-aonar, an socrú a chruthaigh rialtas na Breataine idir 2015 agus 2017.
[[Íomhá:EU referendum leave poster, Belfast, June 2016 - geograph.org.uk - 4990237.jpg|clé|mion|220x220px|Póstaer ar son an fheachtais 'imeachta' sa reifreann ar an [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]]. Tháinig an maíomh seo i dtaobh an airgid a chuireadh an Ríocht Aontaithe isteach i mbuiséad Institiúidí an Aontais faoi cháineadh áirithe ón taobh 'fanacht' ag baint lena chruinneas fíriciúil.]]
[[Íomhá:EU referendum remain poster, Belfast, June 2016 - geograph.org.uk - 4990237.jpg|clé|mion|220x220px]]

== Rialtas na Ríochta Aontaithe 2015-2017 ==
''Féach freisin: [[Breatimeacht]]''
[[Íomhá:Theresa May MSC 2018.jpg|mion|[[Theresa May]], a bhí ina ceannaire ar an bPáirtí Coimeádach agus ar an Ríocht Aontaithe ó Mhí Iúil 2016 go dtí Mí Iúil 2019|clé|220x220px]]
Tar éis Olltoghcháin 2015, ba é gealltanas an pháirtí reifreann ar bhallraíocht na Ríochta Aontaithe san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] (AE) a reáchtáil a d'éirigh ina phríomhfhócas don rialtas. Shocraigh David Cameron, a bhí ar son fanacht san AE, an reifreann a reáchtáil sa bhliain 2016, trí mhí déag go leith i ndiaidh an olltoghcháin. 

Síleadh go gcabhródh an feachtas gairid leis an taobh 'fanacht'. Chinn lucht an taoibh 'fanacht' sa pháirtí a bhfeachtas a dhíriú ar an damáiste eacnamaíochta a bheadh mar thoradh dá bhfágfadh an Ríocht Aontaithe an Aontas, fad is a chinn lucht an taoibh 'imeacht' sa pháirtí a bhfeachtas-sa a dhíriú ar a gcreideamh go raibh easpa daonlathais ag baint leis an Aontas Eorpach, a gcuid maíomh féin go gcabhródh an ''&lt;nowiki/&gt;'Breatimeacht''' leis an ngeilleagar, agus ar inimirce ó thíortha eile san AE, ó thíortha iarrthóra don AE, agus ó thíortha lasmuigh den AE óna mbeadh daoine ag teacht trí thíortha an AE chun fáil go dtí an Ríocht Aontaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Britain Stronger In Europe|url=https://www.strongerin.co.uk/#YXLCseejlteZCcYV.97|work=Britain Stronger In Europe|dátarochtana=2018-10-20|language=en|archivedate=2018-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181021140345/https://www.strongerin.co.uk/#YXLCseejlteZCcYV.97}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=ABOUT - Leave.EU|url=https://leave.eu/about/|work=Leave.EU|dátarochtana=2018-10-20|language=en-GB|archivedate=2018-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180711172504/https://leave.eu/about/}}&lt;/ref&gt; 

Bhí scoilt mhór sa pháirtí le feiceáil i rith an reifrinn: sa pháirtí parlaiminteach, thacaigh 185 feisirí leis an taobh 'fanacht', i gcomórtas le 138 feisirí a thacaigh leis an taobh 'imeacht'.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-eu-referendum-35616946|teideal=EU vote: Where the cabinet and other MPs stand|dáta=2016-02-19|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2024-10-12}}&lt;/ref&gt; Faoi dheireadh, b'é an taobh 'imeacht' a thug an reifreann leo, le 51.9% den vóta, agus 58% na ndaoine a vótáil ar son na gCoimeádach i 2015 agus a vótáil sa reifreann seo ag vótáil ar son imeacht den Aontas Eorpach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://lordashcroftpolls.com/2016/06/how-the-united-kingdom-voted-and-why/|teideal=How the United Kingdom voted on Thursday... and why|údar=Vicky|dáta=2016-06-24|language=en-US|work=Lord Ashcroft Polls|dátarochtana=2024-10-12}}&lt;/ref&gt; 

Cé go ndúirt Cameron roimh an reifreann nach n-éireodh sé as mar Phríomh-Aire agus Ceannaire an Pháirtí dá gcaillfeadh sé, d'fhógair sé a éirí as mar Phríomh-Aire agus Ceannaire an Pháirtí an lá tar éis an reifrinn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Bhruiséil réidh &quot;inniu&quot; le tosú ar an scarúint|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0628/798663-cameron-le-buaileadh-le-ceannairi-na-heorpa-inniu/|date=2016-06-28|language=ga}}&lt;/ref&gt; Thosaigh comórtas ceannais ina dhiaidh seo, ach shocraigh feisirí Westminster an pháirtí gur [[Theresa May]], Aire Gnóthaí Baile go dtí sin, a d'éireodh ina ceannaire páirtí agus ina Príomh-Aire sula raibh vótáil ag baill an pháirtí ar an gceist.

An samhradh díreach i ndiaidh an olltoghcháin, samhradh 2016, rinne an rialtas roinnt athruithe eacnamaíochta chomh maith. Ina measc sin, d'fhógair an [[Seansailéir an Státchiste|Seansailéir]], George Osborne, go n-ardódh siad an ráta pá íosta go dtí £7.20 san uair amach as Aibreán 2016, agus go dtí £9.00 faoin mbliain 2020.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/uk-news/2015/jul/08/george-osborne-budget-minimum-wage-rise-12bn-welfare-cuts|teideal=Budget 2015: Osborne hopes minimum wage increase will soften welfare cuts|údar=Larry Elliott, Patrick Wintour|dáta=2015-07-09|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2018-11-28}}&lt;/ref&gt; D'fhógair siad roinnt gearrúchán don chóras creidmheasaí cánach ag an am céanna; i ndiaidh brú ó fheachtasóirí a dúirt go ndéanfadh an t-athrú sin barraíocht dochair do na daoine is boichte, áfach, lagaigh an rialtas na gearrúcháin seo. Ina theannta sin, d'fhógair siad ísliú breise i ráta cánach na gcomhlachtaí, ó 20% ag an am sin go dtí 18% faoi 2020.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Olltoghchán 2017 go dtí deireadh cheannasaíocht May ==
''&lt;nowiki/&gt;''
[[Íomhá:Anti-DUP Protest at Downing Street (34834155500).jpg|mion|Agóid laistigh de Sráid Downing in aghaidh an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|Pháirtí Aontachtach Daonlathach]], dhá lá tar éis an olltoghcháin|220x220px]]
I ndiaidh [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghchán 2017]], shocraigh an Páirtí Coimeádach margadh muinín-agus-soláthar leis an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|bPáirtí Aontachtach Daonlathach]] (DUP) le tromlach a fháil i Westminster do na vótáilí eochracha, nós na mbuiséad. Mar chuid den mhargadh seo, fuair an DUP gealltanas ón bpáirtí £1 billiún breise caithimh a dhéanamh i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]], in infheistíocht i gcúrsaí sláinte, oideachais agus infreastruchtúir.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Margadh déanta idir an DUP agus an Páirtí Caomhach|url=https://tuairisc.ie/margadh-deanta-idir-an-dup-leis-an-bpairti-caomhach/|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2018-10-20|language=ga-IE}}&lt;/ref&gt; Spreag an margadh seo cáineadh ó roinnt polaiteoirí sa [[An Bhreatain|Bhreatain Mhór]], a bhí neamhshásta le seasaimh an DUP ar cheisteanna na bhfoircheannadh toirchis agus an [[Pósadh|phósta]] chomhghnéis. Mar thoradh air seo, d'aontaigh an rialtas an ginmhilleadh a chur ar fáil do mhná as Tuaisceart Éireann ar [[An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte|Sheirbhís Náisiúnta Sláinte]] Shasana gan a bheith orthu íoc as, tar éis gur mhol feisire de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]], Stella Creasy, leasú ar an ''Queen's Speech'' (rún parlaiminte a léiríonn pleananna an rialtais don bhliain le teacht, agus a mheastar go ginearálta mar rún muiníne ar an rialtas) a chuirfeadh an rud díreach céanna sa dlí.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Ginmhilleadh? Pósadh comhghnéis? Acht Gaeilge? Saol corrach i ndán don DUP|url=https://tuairisc.ie/ginmhilleadh-posadh-comhghneis-acht-gaeilge-saol-corrach-i-ndan-don-dup/|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2018-10-20|language=ga-IE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=NI women to get free abortions in England|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-40438390|work=BBC News|dáta=2017-06-29|dátarochtana=2018-10-20|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/world/2017/jun/29/rebel-tories-could-back-northern-ireland-abortion-amendment|teideal=Northern Irish women win access to free abortions as May averts rebellion|údar=Jessica Elgot, Henry McDonald|dáta=2017-06-29|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2018-10-20}}&lt;/ref&gt;

Ar 13ú Samhain 2018, d'fhógair Theresa May go raibh margadh Breatimeachta socraithe idir í agus lucht idirbheartaí­ochta an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]]&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Cruinniú éigeandála ag Rialtas na Breataine agus a margadh Breatimeachta déanta ag May|url=https://tuairisc.ie/cruinniu-eigeandala-ag-rialtas-na-breataine-agus-a-margadh-breatimeachta-deanta-ag-may/|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2018-11-29|language=ga-IE}}&lt;/ref&gt;: bhí vóta i bParlaimint na Ríochta Aontaithe (chomh maith le [[Parlaimint na hEorpa]]) de dhíth, áfach, len é a chur i bhfeidhm. Ar 14ú Samhain, shocraigh Caibinéad na Ríochta Aontaithe a dtacaí­ocht a thabhairt don mhargadh. D'éirigh an margadh seo ina ábhar mór conspóide laistigh den pháirtí, áfach, agus a lán ball ina aghaidh. I Mí na Nollag 2018, chuir roinnt feisirí parlaiminte ar an eite dheis, Eoraisceipteach den pháirtí rún neamhmhuiníne in Theresa May síos mar cheannaire den pháirtí Coimeádach, mar gheall ar a dtuairim siúd go raibh an margadh seo ró-Eoraifíleach. 

I Mí Eanáir, vótáil Teach na dTeachtaí i gcoinne an mhargaidh, agus níos mó ná trian d'fheisirí an pháirtí i measc na bhfeisirí a vótáil ina choinne. I Mí Feabhra, d'fhág triúr feisirí ar eite Eoraifíleach an pháirtí, [[Anna Soubry]], Sarah Wollaston agus Heidi Allen, an páirtí mar gheall ar a neamhshástacht le tionchar na n-Eoraisceipteach laistigh den pháirtí. Chuaigh siad le hochtur feisirí a raibh [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre]] fágtha acu chun grúpa polaitiúil nua a chur ar bun, ar ar baisteadh 'The Independent Group' ('An Grúpa Neamhspleách').

I Mí na Bealtaine 2019, i ndiaidh don pháirtí teacht sa chúigiú háit sa Ríocht Aontaithe i dtoghchán Eorpach 2019, agus gan ach 9% den vóta buaite acu, d'fhógair May go n-éireodh sí as mar cheannaire an pháirtí agus mar phríomh-aire ar an tír i Mí Meithimh. Roghnaigh an páirtí ceannaire nua i bpróiseas a mhair mí amháin ag tosú ar 10ú Mí Meithimh, iad ag roghnú [[Boris Johnson]] i ndeireadh an scéil. Mar sin, d'éirigh seisean ina phríomh-aire ar an Ríocht Aontaithe ag deireadh Mhí Iúil.
== Ceannasaíocht Johnson agus Olltoghchán 2019 ==
[[Íomhá:Boris Johnson in 2018.jpg|mion|Boris Johnson, ceannaire an pháirtí Coimeádaigh agus Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó Mhí Iúil 2019|312x312px]]
I Mí Dheireadh Fómhair 2019, shocraigh rialtas na Ríochta Aontaithe agus lucht idirbheartaíochta an Aontais Eorpach margadh nua [[Breatimeacht|Breatimeachta]]. Chuir an rialtas bille chun ceadú leis an margadh seo isteach i dTeach na dTeachtaí, ach tar éis don Teach leasú a chur air chun tabhairt ar an rialtas síneadh ama eile a iarraidh ar an Aontas Eorpach mura socrófaí an Breatimeacht roimh 31ú Mí na Samhna, tharraing an rialtas an bille den Teach. Ina ionad sin, shocraigh an rialtas iarracht a dhéanamh olltoghchán a ghlao, beartú ar ghlac an dá thrian riachtanach de [[Teach na dTeachtaí|Theach na dTeachtaí]] leis. Mar sin, tharla olltoghchán sa Ríocht Aontaithe ar 12ú Nollaig na bliana sin.  

San [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|olltoghchán sin]], b'é príomh-mhana an pháirtí ná &quot;''Get Brexit Done. Unleash Britain's Potential''&quot;, agus iad ag maíomh gurbh í an dóigh ab fhearr leis an Breatimeacht a fhíorú go tapa ná tromlach a thabhairt don Pháirtí Coimeádach i dTeach na dTeachtaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://vote.conservatives.com/|teideal=Vote Conservative {{!}} Get Brexit Done {{!}} Unleash Britain's Potential|language=en-gb|work=vote.conservatives.com|dátarochtana=2019-11-20|archivedate=2020-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223180311/https://vote.conservatives.com/}}&lt;/ref&gt; 

I ndeireadh an scéil, in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|olltoghchán na Ríochta Aontaithe]], i Mí Nollag 2019,  bhuaigh an páirtí tromlach i dTeach na dTeachtaí, iad ag baint amach 365 shuíomh as na 650 cinn a bhí le fáil, le 44% de na guthanna, agus mar sin fuair siad mandáid eile cúig bliana an tír a rialú.

== 2024- ==
Bhí scrios déanta ar na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024]].
{{Main|Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024}}

== An páirtí in Albain ==
Tá Páirtí Coimeádach na [[Albain|hAlban]] ar an dara páirtí is mó i [[Párlamaid na h-Alba|bParlaimint na hAlban]]. Cuireann an páirtí in Albain béim mhór ar a chuid creideamh [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtach]], agus meastar de réir a chéile go bhfuil an páirtí méid áirithe níos faide ar chlé ar cheisteanna eacnamaíochta in Albain ná mar atá i gcodanna eile na Ríochta Aontaithe. Fuair an páirtí 31 tsuíochán as 129 gcinn a bhí le fáil i bParlaimint na hAlban sa toghchán is déanaí, i 2021. Douglas Ross a bhí ina cheannaire ar an bpáirtí ag an am.

== An páirtí sa Bhreatain Bheag ==
Tháinig an páirtí sa dara háit sa toghchán sa bhliain 2021, do Sheanad na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]]. Tá dearcadh láidir [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtach]] ag an bpáirtí sa Bhreatain Bheag chomh maith.

== An páirtí i dTuaisceart Éireann ==
Eagraíonn an páirtí i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]] fosta, cé nach ach páirtí an-bheag atá ann. Tá dearcadh [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtach]] acu. I dtoghchán [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionóil]] na bliana 2022, fuair an páirtí 254 vóta chéad rogha, nó 0.03% den iomlán. Matthew Robinson a bhí ina chathaoirleach ar an bpáirtí ag an am. Ní raibh aon ionadaí tofa ag an bpáirtí ag leibhéal rialtais ar bith.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://ukpollingreport.co.uk/voting-intention-2|teideal=UK Polling Report|work=ukpollingreport.co.uk|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2018-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181017150224/http://ukpollingreport.co.uk/voting-intention-2}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Coimeádachas]]
* [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre (Ríocht Aontaithe)]]
* [[An Páirtí Daonlathach Liobrálach|Páirtí Daonlathach Liobrálach]]
* [[Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe]]
*[[Páirtí an Athchóirithe]] ([[Brexit Party]])
* [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachas Éireannach]]
''&lt;nowiki/&gt;''

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.conservatives.com/ Suíomh gréasáin oifigiúil an Pháirtí Choimeádaigh]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Pairti Coimeadach (An Riocht Aontaithe)}}
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1834]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta ar an bhfíordheis]]</text>
      <sha1>kl3ui3c6fpy7ais9wylopfgekiahna8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snámh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17085</id>
    <revision>
      <id>1332466</id>
      <parentid>1226746</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="ptgslqe7h9eimp2y0l3hz30kzpuxfml" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Spórt}}

[[Íomhá:KingdomGames07 02.jpg|mion|clé|Comórtas snámha]]
Nuair a bhíonn duine ag '''snámh''', bíonn sé ag gluaiseacht san [[uisce]], gan cúnamh de ghnáth. Is féidir leis an snámh bheith úsáideach agus is féidir leis bheith ina chaitheamh aimsire nó ina spórt freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_10.25.pdf|teideal=Ar Snámh ǃ|údar=cogg.ie|dáta=Imleabhar 10, Eagrán 25, 21 Bealtaine 2014|dátarochtana=2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923232217/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_10.25.pdf|archivedate=23 Meán Fómhair 2020}}&lt;/ref&gt; Is iad [[folcadh]], [[fuarú]], [[taisteal]], [[iascaireacht]], [[éalú]] agus [[spórt]] na húsáidí is mó a bhaineann leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://watersafety.ie/wp-content/uploads/2020/02/PAWS-2-Presentation-Gaeilge.pdf|teideal=SÁBHÁILTEACHT UISCE IN OILIÚINT UISCE BUNSCOILE|údar=watersafety.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Snámhóirí|Snámhóirí]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-spórt}}

[[Catagóir:Rásaíocht]]
[[Catagóir:Uisce]]
[[Catagóir:Spóirt Oilimpeacha]]
[[Catagóir:Spórt]]
[[Catagóir:Snámh]]</text>
      <sha1>ptgslqe7h9eimp2y0l3hz30kzpuxfml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bodhrán</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17220</id>
    <revision>
      <id>1332171</id>
      <parentid>1306383</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26162" sha1="oiy3kdr0lladkjcg0rayg3s2gmxkkpi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Uirlis Cheoil
| gaolmhar = [[tambóirín]]}}

Is [[Cnaguirlisí|cnaguirlis]] [[Éire]]annach é an '''bodhrán'''( {{Fuaim|LL-Q9142 (gle)-Ériugena-Bodhrán.wav|'''bodhrán'''}}) .&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oaim.ie/bodhran/|teideal=Bodhrán {{!}} Easy Online Lessons|údar=|dáta=|language=en-US|work=Online Academy of Irish Music|dátarochtana=2021-02-01}}&lt;/ref&gt; Seinntear go minic é i g[[ceol traidisiúnta na hÉireann]].&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://folkfriends.com/en/Infos/Glossary/Bodhr-n.htm|teideal=Bodhran, Irish Frame Drum - Folkfriends en|údar=|dáta=|work=folkfriends.com|dátarochtana=2021-02-01}}&lt;/ref&gt; Is [[druma]] fráma é.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt; Tá an druma fráma i measc na n-uirlisí ceoil is ársa.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pearldrum.com/eu/products/percussion/frame-drums|teideal=Frame Drums {{!}} Pearl Drum|language=eu|work=pearldrum.com|dátarochtana=2021-02-05|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120024946/https://pearldrum.com/eu/products/percussion/frame-drums}}&lt;/ref&gt; I rangú uirlisí ceoil Hornbostel-Sachs, is é [[uimhir]] 211.321 é (Druma fráma le [[craiceann]] amháin).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Classification of Musical Instruments: Translated from the Original German by Anthony Baines and Klaus P. Wachsmann|url=https://www.jstor.org/stable/842168|journal=The Galpin Society Journal|date=1961|issn=0072-0127|pages=3–29|volume=14|doi=10.2307/842168|author=Erich M. von Hornbostel, Curt Sachs}}&lt;/ref&gt; Tá an bodhrán an-chosúil leis an [[tambóirín]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bodhran-info.de/en/the-bodhran-history-and-more/history#:~:text=The%20origins%20are%20uncertain,%20although,no%20final%20proof%20for%20that.&amp;text=The%20name%20%E2%80%9EBodhr%C3%A1n%E2%80%9C%20comes%20from,meanig%20deaf,%20dull%20or%20numb.|teideal=::bodhran-info:: - History|work=www.bodhran-info.de|dátarochtana=2021-01-29|archivedate=2021-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203095212/https://www.bodhran-info.de/en/the-bodhran-history-and-more/history#:~:text=The%20origins%20are%20uncertain,%20although,no%20final%20proof%20for%20that.&amp;text=The%20name%20%E2%80%9EBodhr%C3%A1n%E2%80%9C%20comes%20from,meanig%20deaf,%20dull%20or%20numb.}}&lt;/ref&gt;  

== Stair ==

Ní fios cathain a ceapadh an bodhrán. Tá go leor cosúlachtaí idir an bodhrán agus drumaí fráma ón [[An Afraic Thuaidh|Afraic Thuaidh]] agus ón [[Tuaisceart]] na h[[An Áise|Áise]].&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; D'fhéadfadh sé gur ceapadh an bodhrán i gceann amháin de na háiteanna seo.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Bodhrán: The Black Sheep in the Family of Traditional Irish Musical Instruments|url=https://www.jstor.org/stable/841276|journal=The Galpin Society Journal|date=1985|issn=0072-0127|pages=9–19|volume=38|doi=10.2307/841276|author=David G. Such}}&lt;/ref&gt; Deirtear freisin, áfach, gur [[uirlis]] [[Talmhaíocht|talmhaíochta]] a bhí ann ar dtús agus úsáideadh é ina dhiaidh sin mar [[uirlis cheoil]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishcentral.com/culture/irish-bodhran-drum|teideal=A guide to the Irish bodhrán drum|údar=Rachel Brown|dáta=2020-05-06|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2021-02-03}}&lt;/ref&gt; Tá go leor cosúlachtaí idir an bodhrán agus tráidire craicinn a úsáidtear sa talmhaíocht chun síolta a scaradh ón gcáithleach.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.museum.ie/en-IE/Collections-Research/Collection/Resilience/Artefact/Bodhran-and-Stick/9a036da6-9e7c-4c47-96a9-9b5a23ba60b7|teideal=Bodhrán and Stick|language=en|work=National Museum of Ireland|dátarochtana=2021-02-04}}&lt;/ref&gt; I m[[Bailiúchán na Scol]] ó dheireadh na 1930idí, tá tríocha tagairt don fhocal 'bodhrán' as trí [[Contae|chontae]] dhéag.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Baineann na tagairtí seo den chuid is mó leis an uirlis talmhaíochta nó le [[bodhaire]]. Ní thagraíonn ach tagairt amháin dó mar uirlis cheoil a úsáideann [[Lucht an dreoilín|lucht an Dreoilín.]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ba bhannaí fear agus buachaillí iad lucht an Dreoilín, a chuaigh ó theach go teach ag seinm [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|ceoil thraidisiúnta]] chun siamsaíocht a chur ar fáil do mhuintir na háite ar [[Lá Fhéile Stiofáin]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Tháinig tóir ar an mbodhrán toisc gur úsáideadh é mar bhuille don cheol a sheinn siad.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Baineadh úsáid as an mbodhrán freisin mar dhruma [[Cogadh|cogaidh]] ar feadh na staire.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá an chéad tagairt scríofa don fhocal bodhrán le fáil i lámhscríbhinn a scríobhadh roimh thús an tseachtú haois déag.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://comhaltas.ie/music/treoir/detail/bodhran_its_origin_meaning_and_history/|teideal=Comhaltas: Bodhrán: its origin, meaning and history|údar=Liam Ó Bharáin|dáta=|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2021-02-02|archivedate=2012-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120605123529/http://comhaltas.ie/music/treoir/detail/bodhran_its_origin_meaning_and_history/}}&lt;/ref&gt; Luaitear sa lámhscríbhinn seo [[fuaim]] an bhodhráin. Tá an chéad tagairt eile don fhocal bodhrán le fáil i ngluais a foilsíodh sa naoú haois déag.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bailíodh na focail sa ghluais seo idir deireadh an ochtú haois déag agus tús an naoú haois déag.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sa liosta focal seo, déantar cur síos ar an mbodhrán mar dhruma agus mar uirlis talmhaíochta.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Tá an chéad [[íomhá]] den bhodhrán le feiceáil i b[[Péintéireacht ola|pictiúr ola]] le Daniel Maclise de chóisir tí [[Oíche Shamhna]] i g[[Contae Chorcaí]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Taispeánadh an pictiúr ola in Acadamh Ríoga Londan in 1833.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Is féidir duine atá ag seinm an bhodhráin a fheiceáil go soiléir san íomhá.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Taifeadadh fuaim an bhodhráin den chéad uair ar cheirnín sna 1920idí.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thebodhranmaker.com/blogs/news/7658593-the-bodhran|teideal=The Bodhrán|údar=Paraic McNeela|dáta=|language=en|work=www.thebodhranmaker.com|dátarochtana=2021-02-03}}&lt;/ref&gt; Tháinig tóir air i lár an fhichiú haois nuair a rinneadh athnuachan ar an tóir a bhí ar cheol traidisiúnta na hÉireann.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bhí ról mór ag [[Seán Ó Riada]] i gcur chun cinn an bhodhráin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Thóg sé an bodhrán isteach sa ghrúpa [[Ceoltóirí Chualann|Ceoltóirí Cualann]] sna 1960idí agus chabhraigh sé seo le húsáid an bhodhráin a athbheochan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Sinéad Ní Fhathaigh &amp; Deirdre Ní Chaomhánaigh|date=2010|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-croileabhar.pdf|title=Fonn Ceoil|journal=Fonn Ceoil|volume=|issue=|archive-date=2021-02-08|access-date=2021-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208171146/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-croileabhar.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208171146/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-croileabhar.pdf |date=2021-02-08 }}&lt;/ref&gt; In 1973, cuireadh tús den chéad uair le comórtas bodhráin ag [[An Fhleadh Cheoil|Fleadh Cheoil na hÉireann]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Tá an comórtas bodhráin seo fós ar siúl.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://mayocomhaltas.weebly.com/entry-forms-fleadh-rules-and-guidelines.html|teideal=Entry Forms, Fleadh Rules and Guidelines|language=en|work=Mayo Comhaltas|dátarochtana=2021-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126182642/https://mayocomhaltas.weebly.com/entry-forms-fleadh-rules-and-guidelines.html|archivedate=2021-01-26}}&lt;/ref&gt; In 2006, bhí Craobhchomórtas Bodhráin an [[Domhan|Domhain]] ar siúl den chéad uair i g[[Contae Chiarraí|Ciarraí]].&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.goitse.ie/the-band/colm-phelan/|teideal=Colm Phelan – www.goitse.ie|dátarochtana=2021-02-12|archivedate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127033736/http://www.goitse.ie/the-band/colm-phelan/}}&lt;/ref&gt; Bhuaigh Colm Phelan é an bhliain sin agus ba é an chéad seaimpín domhanda den bhodhrán é.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;

== Tógáil ==

=== Bodhrán ===
[[Íomhá:Bodhrán (Uirlis Cheoil).jpg|mion|200x200px|'''Bodhrán le T-Bharra''']]
Is éard atá sa bhodhrán fráma ciorclach [[Adhmad|adhmaid]] le craiceann [[ainmhí]] sínte thar thaobh amháin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Go traidisiúnta, úsáideadh seithe [[Gabhar|gabhair]] nó craiceann [[Caora|caorach]] ach inniu tá sé níos coitianta craicne sintéiseacha a úsáid.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Mar sin féin, ní dhéanann craiceann sintéiseach an cineál céanna fuaime le craiceann ainmhithe.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://bodhrangradetutor.com/bodhran-buying-guide|teideal=The Bodhrán Grade Tutor|work=bodhrangradetutor.com|dátarochtana=2021-02-05}}&lt;/ref&gt; De ghnáth bíonn trastomhas an bhodhráin idir 35 agus 40 [[ceintiméadar]] agus de ghnáth bíonn an doimhneacht idir 12 agus 15 cheintiméadar.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tá méid an bhodhráin tábhachtach ionas gur féidir leis an seinnteoir é a sheinm i gceart. Bíonn tionchar aige freisin ar an bhfuaim a dhéanann sé.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Is féidir le barra tacaíochta roghnach a bheith ag bodhrán. Is féidir leis seo a bheith ina bharra aonair, T-bharra nó barra trasna.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tugann an barra seo tacaíocht do lámh an tseinnteora nuair atá an lámh in aghaidh an chraicinn. Dá bhrí sin, is minic a roghnaíonn tosaitheoirí barra tacaíochta a bheith acu ar a mbodhrán chun é a dhéanamh níos éasca dóibh agus iad ag foghlaim.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Is féidir an barra tacaíochta a úsáid freisin chun an bodhrán a choinneáil agus tú i do sheasamh ag seinm é.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;  [[Íomhá:203-0106-bodhran-rosewood-frame hinnerk-ruemenapf-v01-i01-h2000.jpg|mion|'''Bodhrán Intiúnáilte'''|200x200px|clé]]

=== Mionathruithe Coitianta ===
Féadann dálaí an [[Atmaisféar an Domhain|atmaisféir]] an craiceann a scaoileadh nó a theannadh.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Rialaíonn teannas an chraicinn an fhuaim a dhéantar.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Má tá craiceann an bhodhráin teann, beidh sé ina chúis le ton ard.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Má tá craiceann an bhodhráin scaoilte, beidh sé ina chúis le ton íseal.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Dá bhrí sin, tá scriúnna ag go leor bodhrán nua-aimseartha chun cabhrú le teannas an chraicinn a athrú go dtí na leibhéil oiriúnacha, rud a chabhraíonn le nóta níos ceolmhaire a dhéanamh.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Úsáidtear eochair Allen de ghnáth chun na scriúnna a chasadh sna bodhráin intiúnáilte seo.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.learnthebodhran.ie/support/bodhran_care|teideal=Bodhran Care {{!}} Learn the Bodhran - Online Bodhran Lessons|work=www.learnthebodhran.ie|dátarochtana=2021-02-11}}&lt;/ref&gt; Is éard atá i gceist le mionathrú coitianta eile ná téip leictreach a chur timpeall imeall an bhodhráin chun fuaimeanna nach bhfuil ag teastáil a tharlaíonn ó chreathanna an chraicinn a laghdú.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.celticmusicinstruments.com/bodhran-page/|teideal=Bodhran Page: History of the Irish Drum|údar=Blaine Collins|dáta=2015-10-07|language=en-US|work=Celtic Music Instruments|dátarochtana=2021-02-07|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507002808/https://www.celticmusicinstruments.com/bodhran-page/}}&lt;/ref&gt; Úsáidtear téip leictreach toisc go bhfuil sé déanta as [[rubar]] agus sínfidh sé de réir mar a athraíonn teannas an chraicinn.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

=== Bata ===
Buailtear an bodhrán leis an [[lámh]], nó le slat bheag ar a dtugtar cipín.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; De ghnáth, is píosa díreach adhmaid láidir é ar nós adhmad ó [[Crann|chrann]] [[Fuinseog|fuinseoige]] nó ó chrann [[Cuileann|cuilinn]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Is minic a bhíonn foircinn bhleibíneacha ar an gcipín.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Úsáidtear bata scuab freisin. Leis an mbata scuab, buailtear an druma leis na scuaba a tháirgeann fuaim níos boige.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ceolas.org/instruments/bodhran/styles.shtml|teideal=Styles of Play for the Bodhrán|work=www.ceolas.org|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;

== Conas an Bodhrán a Sheinm ==
[[Íomhá:Bodhrán.wav|mion|'''Sampla d'Fhuaim an Bhodhráin''']]
[[Íomhá:177-bodhran-playing-hinnerk-ruemenapf-0067.jpg|mion|200x200px|'''Stíl Chiarraí''']]
Is féidir an bodhrán a sheinm ar go leor bealaí éagsúla. De ghnáth seinntear an bodhrán agus tú i do shuí cé gur féidir é a sheinm agus tú i do sheasamh freisin.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.celticmusicinstruments.com/how-to-play-the-bodhran/|teideal=How to Play the Bodhran For Beginners: 5 Basic Steps|údar=Blaine Collins|dáta=2015-10-19|language=en-us|work=Celtic Music Instruments|dátarochtana=2021-02-08|archivedate=2021-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210919015715/https://www.celticmusicinstruments.com/how-to-play-the-bodhran/}}&lt;/ref&gt; Tá níos mó smachta ag seinnteoirí ar an mbodhrán má tá siad ag seinm agus iad ina suí mar is féidir leo an bodhrán a chur ar a n[[glúin]].&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Coinnítear an bodhrán go hingearach i lámh chlé an tseinnteora.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://freepercussionlessons.com/how-to-play-the-bodhran/|teideal=How to Play the Bodhran|údar=Andrew Proctor|dáta=|work=freepercussionlessons.com|dátarochtana=2021-02-09}}&lt;/ref&gt; Cuirtear an lámh chlé ar an gcraiceann ar chúl an druma chun an fhuaim a mhaolú agus a athrú.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Má tá barra tacaíochta ann is féidir leis tacú leis an lámh. Tá an bodhrán buailte le lámh dheas an tseinnteora nó leis an gcipín atá ina lámh dheas.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Is féidir le seinnteoir ciotógach an bodhrán a choinneáil ina lámh dheas agus é a bhualadh lena lámh chlé más mian leo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://bodhran.com/tutor/4.html|teideal=Bodhran tutor:The Instrument and Playing|údar=Malachy Kearns|dáta=|work=bodhran.com|dátarochtana=2021-02-11}}&lt;/ref&gt; Tá stíleanna láimhe agus stíleanna bata éagsúla ann a úsáidtear chun an bodhrán a sheinm. [[Íomhá:203-0046-bodhran top-end hinnerk-ruemenapf-v01-i01-h3000.jpg|mion|247x247px|'''Stíl &quot;Top-end&quot;''']]
=== Stíleanna Bata ===
Tá go leor stíleanna bata éagsúla ann. Úsáideann stíleanna bata difriúla teicnící difriúla. Is é stíl Chiarraí an stíl bata is coitianta.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;  Leis an stíl seo, coinnítear an cipín ar an mbealach céanna le [[peann]]&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.drumdojo.com/j15/world/ireland/bodhrantechnique.htm|teideal=Bodhrán basic technique|údar=Paul Marshall|dáta=|work=www.drumdojo.com|dátarochtana=2021-02-12|archivedate=2020-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128085801/http://www.drumdojo.com/j15/world/ireland/bodhrantechnique.htm}}&lt;/ref&gt; agus úsáidtear dhá fhoirceann an chipín.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Stíl eile is ea stíl [[Iarthar]] [[Luimneach|Luimnigh]].&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Is éard atá i gceist leis seo, an cipín a chrochadh go hingearach ón lámh agus an bodhrán a bhualadh.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Ní úsáidtear ach foirceann amháin den chipín leis an stíl seo.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

=== Stíleanna Bata Eile ===
Tá go leor stíleanna bata nua forbartha ag seinnteoirí bodhráin.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Tugtar an stíl &quot;top-end&quot; ar cheann de na stíleanna a forbraíodh.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Tá an stíl seo an-chosúil le stíl Iarthar Luimnigh. Leis an stíl &quot;top-end&quot;, áfach, coinnítear an bata idir an [[ordóg]] agus an chorrmhéar agus is lúbtar na trí [[Méar|mhéar]] eile isteach i mbos na láimhe.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Tá timpeall bharr an bhodhráin buailte leis an mbata.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Is gnách go mbíonn bodhrán a sheinntear sa stíl seo níos lú le ceann druma níos tibhe.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.masterclass.com/articles/how-to-play-the-bodhran#what-are-the-origins-of-the-bodhran|teideal=How to Play the Bodhran: 4 Irish Bodhran Playing Styles|údar=MasterClass|dáta=2020-11-08|dátarochtana=2021-02-10}}&lt;/ref&gt; Tá stíl eile a forbraíodh an-chosúil leis an stíl seo. Baineann sé le bun an bhodhráin a bhualadh, áfach.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Tugtar an stíl &quot;bottom-end&quot; ar an stíl seo.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

=== Stíleanna Láimhe ===
Tá go leor stíleanna láimhe éagsúla ann freisin a úsáideann teicnící éagsúla. Úsáidtear na méara, an ordóg agus ailt na méar go coitianta chun an bodhrán a bhualadh.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Leis stíl [[Ros Comáin]], seinntear an bodhrán le hailt na méar.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Tá stíl an [[Contae an Chláir|Chláir]] an-chosúil leis seo. Ní úsáidtear ach an t-alt ar an gcorrmhéar, áfach.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Tá stíl [[Iarthar Chorcaí]] cosúil le stíl Ros Comáin freisin ach ní úsáidtear ach alt na hordóige agus an t-alt ar an méar bheag.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://bsutton.com/brenda-sutton/brendas-music/bodhranista/tippers/|teideal=Tippers|dáta=2016-06-03|language=en-US|work=Parallelepipedish|dátarochtana=2021-02-10}}&lt;/ref&gt;  

== Cothabháil ==
Ba chóir an bodhrán a stóráil in áit fhionnuar le gnáthleibhéal taise.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ceolas.org/instruments/bodhran/santin/Maintain.htm#:~:text=Never%20store%20your%20drum%20in,Relative%20Humidity%20should%20be%20fine).|teideal=Maintaining Your Bodhran|work=www.ceolas.org|dátarochtana=2021-02-11}}&lt;/ref&gt; Má tá an bodhrán gan chosaint ón teas, is féidir leis an gcraiceann a bheith tirim. Is féidir leis an triomacht an craiceann a dhéanamh níos dolúbtha.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Má éiríonn an craiceann ró-dhaingean, is féidir leis scoilteadh nó tarraingt ó na bioráin a choinníonn é ina áit.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hobgoblin-usa.com/info/3/bodhr%C3%A1n/|teideal=Bodhrán FAQ {{!}} Hobgoblin Music|údar=|dáta=|work=www.hobgoblin-usa.com|dátarochtana=2021-02-11|archivedate=2017-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170824163852/http://www.hobgoblin-usa.com/info/3/bodhr%C3%A1n/}}&lt;/ref&gt; Bealach eile le cosc a chur ar chraiceann an bhodhráin ó bheith róthirim is ea [[ola]] nó oiriúntóir a chur ar an taobh seinnte den chraiceann ó am go chéile.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Is oiriúntóir coitianta é Lanailin a úsáidtear chun craicne bodhrán a chóireáil.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Má éiríonn an craiceann ar an mbodhrán tais agus má bhíonn sé scaoilte, is féidir é a dhéanamh níos teinne trína chuimilt go dian le bos na láimhe, nó le teas íseal.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Má éiríonn cúl an chraicinn salach, is féidir é a ní le huisce bog agus le leacht níocháin.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://bodhran.nl/about-brendan-white-bodhrans/the-bodhran/taking-care/|teideal=Taking care of your Bodhran - Brendan White Bodhrans|language=en-US|work=Brendan White Bodhran - Buy Bodhran Online|dátarochtana=2021-02-13}}&lt;/ref&gt; Is féidir é a ghlanadh le spúinse nó le héadach agus ba chóir é a fhágáil chun triomú thar oíche.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Glantar an cúl chun an salann agus salachar a bhaint a d'eascair as bos na láimhe atá sáithithe isteach sa chraiceann agus é á sheinm.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Mura ndéantar é a ghlanadh beidh an craiceann ag scoilteadh agus ag stróiceadh sa deireadh.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;

== Úsáid Idirnáisiúnta ==
Tá an bodhrán níos coitianta in Éirinn ná in aon áit eile, ach tá tóir air i dtíortha [[An Eoraip|Eorpacha]] eile freisin ar nós [[Albain]] áit a gcloistear é i gceol tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9h92nb/revision/7|teideal=Bodhrán - Scottish music - National 5 Music Revision|language=en-GB|work=BBC Bitesize|dátarochtana=2021-02-12}}&lt;/ref&gt; Seinntear é freisin i [[Meiriceá]] agus i gcúigí i g[[Ceanada]] ar nós [[Talamh an Éisc agus Labradar]].&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://shallibodhran.wordpress.com/2016/07/14/interview-with-bridget-bodhrans/|teideal=Interview with Bridget Bodhrans|údar=Alex Crocker|dáta=2016-07-14|language=en|work=Shallibodhran|dátarochtana=2021-02-13}}&lt;/ref&gt;     

== Seinnteoirí Bodhráin ==
Tá clú ar go leor daoine as an mbodhrán a sheinm. Tá [[Rónán Ó Snodaigh]], atá ar dhuine de bhunaitheoirí an bhanna [[Kíla]], aitheanta mar cheann de na seinnteoirí bodhráin is nuálaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.kila.ie/detail.php?category_id=3&amp;sub_category_1_id=27&amp;sub_category_2_id=27|teideal=Kíla, playing a fusion of Irish and World Music, Profile, history, discography, tour dates, and merchandise|dáta=2011-10-01|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-02-11|archivedate=2011-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001230021/http://www.kila.ie/detail.php?category_id=3&amp;sub_category_1_id=27&amp;sub_category_2_id=27}}&lt;/ref&gt; Tá cáil ar Junior Davey as an mbodhrán a sheinm freisin. Bhuaigh sé craobh na hÉireann ar an mbodhrán cúig huaire ag Fleadh Cheoil na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ceolas.org/instruments/bodhran/moreperformers.shtml|teideal=More Bodhrán Performers|work=www.ceolas.org|dátarochtana=2021-02-12}}&lt;/ref&gt; Bhuaigh Aimee Farrell Courtney an chraobh dhomhanda ar an mbodhrán in 2010. Ba í an chéad bhean a bhuaigh an teideal seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dit.ie/newsandevents/news/archive2010/worldbodhranchampionship/#:~:text=9th%20June%202010,of%20visitors%20to%20the%20town.|teideal=DIT Dublin Institute of Technology - World Bodhran Championship|work=www.dit.ie|dátarochtana=2021-02-12}}&lt;/ref&gt; Tá cáil ar {{sic|Sé|an|hide=yes}} McCann, as Talamh an Éisc agus Labradar, as an mbodhrán a sheinm.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://lfpress.com/entertainment/local-arts/great-big-seas-sean-mccann-rolls-back-into-london|teideal=Great Big Sea's {{sic|Sé|an|hide=yes}} McCann rolls back into London|údar=Joe Belanger|dáta=2018-04-05|language=en-CA|work=lfpress|dátarochtana=2021-02-15}}&lt;/ref&gt; Chuidigh John Joe Kelly, atá ina bhall den bhanna ceoil Flook, leis an íomhá as dáta den bhodhrán a nuashonrú.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://blog.mcneelamusic.com/2020/12/09/bodhran-legends/|teideal=5 Bodhrán Players You Should Know - McNeela Music|language=en-US|work=blog.mcneelamusic.com|dátarochtana=2021-02-12}}&lt;/ref&gt; Bhí meas mór ar Paul Phillips mar sheinnteoir bodhráin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athasmusic.com/amy-richter|teideal=Amy Richter bodhran {{!}} athas|údar=|dáta=|language=en-US|work=athas {{!}} Irish Music from Milwaukee|dátarochtana=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; Tá clú ar go leor eile as an mbodhrán a sheinm ar nós Tommy Hayes, a bhí ina bhall den bhanna ceoil Stockton's Wing, Peter Mercier a bhí ina bhall de na bannaí Ceoltóirí Chualann agus [[The Chieftains]],&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Kevin Conneff atá ina bhall reatha den bhanna ceoil The Chieftains,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thechieftains.com/kevin-conneff/|teideal=Kevin Conneff – The Chieftains|language=en-US|dátarochtana=2021-02-11|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124164347/https://www.thechieftains.com/kevin-conneff/}}&lt;/ref&gt; [[Caroline Corr]] atá ina ball den bhanna [[The Corrs]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://peoplepill.com/people/caroline-corr|teideal=About Caroline Corr: Singer from Ireland and member of The Corrs (1973-) {{!}} Biography, Facts, Career, Wiki, Life|údar=peoplepill.com|dáta=|language=en|work=peoplepill.com|dátarochtana=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; Kevin Crawford atá ina bhall den bhanna Lúnasa,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/trad-1.783015|teideal=Trad|údar=Siobhan Long|dáta=2009-06-12|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; [[Christy Moore]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/the-pulse-of-irish-music-1.67913|teideal=The pulse of Irish music|údar=Patricia O'reilly|dáta=1996-07-17|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; agus go leor daoine eile.

== Amhráin ina gCloistear an Bodhrán ==
Tá an bodhrán le cloisteáil in go leor amhrán cáiliúla ar nós &quot;Galway Girl&quot; le [[Ed Sheeran]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://thecircular.org/4-famous-pop-songs-that-use-irish-traditional-instruments/|teideal=4 Famous Pop Songs that use Irish Traditional Instruments|údar=Kym Duignan|dáta=2019-04-01|language=en-US|work=The Circular|dátarochtana=2021-02-14}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Tá os cionn 900 milliún sruth ag an amhrán seo ar Spotify.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://open.spotify.com/artist/6eUKZXaKkcviH0Ku9w2n3V|teideal=Ed Sheeran|language=en|work=Spotify|dátarochtana=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; Tá an t-amhrán le fáil ar a albam “Divide”.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; Is féidir an bodhrán a chloisteáil freisin i leagan de &quot;The Foggy Dew&quot; le The Chieftains agus [[Sinéad O'Connor|Sinead O'Connor]].&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2020/0224/1117274-the-chieftains-and-sinead-oconnor/|teideal=The Chieftains And Sinéad O'Connor|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; Tá an t-amhrán le fáil ar an albam &quot;The Long Black Veil&quot; le The Chieftains.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Tá os cionn 12 milliún sruth ag an amhrán seo ar Spotify.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://open.spotify.com/artist/6AnrSlk5Gp1YMXgaI3mWCL|teideal=The Chieftains|údar=|dáta=|language=en|work=Spotify|dátarochtana=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;  Is féidir an bodhrán a chloisteáil freisin i roinnt amhrán le The Corrs.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://softshoe-slim.com/lists/c/corrs.html|teideal=The Corrs Albums|work=softshoe-slim.com|dátarochtana=2021-02-14|archivedate=2019-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190730115314/http://softshoe-slim.com/lists/c/corrs.html}}&lt;/ref&gt; Is amhráin le The Corrs iad &quot;When He’s Not Around&quot; agus &quot;Dreams&quot; ina gcloistear an bodhrán.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt; Tá na hamhráin seo le fáil ar an albam &quot;Talk on Corners&quot;.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist|2}}

{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Cnaguirlisí]]
[[Catagóir:Ceol traidisiúnta na hÉireann]]</text>
      <sha1>oiy3kdr0lladkjcg0rayg3s2gmxkkpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leonardo DiCaprio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17435</id>
    <revision>
      <id>1332359</id>
      <parentid>1287789</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3306" sha1="hw7x7m8kzaswpeicv7d3v12m3pgpfc3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is aisteoir agus léiritheoir é '''Leonardo DiCaprio''' a rugadh ar an [[11 Samhain]] [[1974]] in [[Los Angeles]], [[California]]. Tá iomadúil duaiseanna buaite aige, Golden Globe dá charachtar sa scannán ''The Aviator'' (2004) san áireamh.&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0000138/awards&lt;/ref&gt; Bhain sé ciall amach go hidirnáisiúnta sa ''[[Titanic]]'' (1997) le James Cameron, scannán leis an ioncan chomhlán is mó go dtí 2010.&lt;ref&gt;http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/&lt;/ref&gt; Sna [[2000idí|00í]], fuair DiCaprio moltaí aird ó chriticeoirí agus cuid mhór ainmniúchán don a scannáin mar ''Catch Me If You Can'' (2002) agus ''The Departed'' (2006). Tá a scannáin is déanaí, ''Shutter Island'' (2010) agus ''Inception'' (2010), i measc a scannán is brabúsaí a slí bheatha.&lt;ref&gt;http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&amp;id=leonardodicaprio.htm&lt;/ref&gt;

== Tús a shaoil ==
Rugadh DiCaprio do Irmelin, iar-rúnaí dlí, agus George DiCaprio, ealaíontóir agus léiritheoir greannán. Bhuail siad lena chéile agus iad ag freastal ar ollscoil. Ainmníodh é Leonard mar, nuair a bhí a mháthair ag féachaint ar phictiúir le [[Leonardo Da Vinci]], chic sé don chéad am. Nuair a bhí sé bliain d'aois, fuair a thuismitheoirí colscaradh agus bhí sé ina chónaí leis a mháthair. Bhí siad ina gcónaí i gcomharsanachtaí difriúla i [[Los Angeles]] agus a mháthair ag obair postanna éagsúla, ag déanamh iarrachta a thacaigh leo.

== Slí bheatha ==
=== An tús ===
Thosaigh DiCaprio a shlí bheatha le fógraí agus scannáin oideachais. Ag 14 bliana d'aois, fuair sé post ag fógairt carranna Matchbox. A chéad post mór ná páirt ar an tsraith ''Parenthood'', ach níorbh fhada gur chríoch an seó. Tar éis sin, fuair sé cúpla páirteanna beaga ar shraitheanna mar ''The New Lassie'' agus ''Roseanne''.

Bhí a chéad scannáin ''Critters 3'', scannáin uafáis [[ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] a scaoileadh sa bhliain 1991. Go luath tar éis sin, d'éirigh sé ina bhall foirne rialta ar an tsraith ''Growing Pains'' mar bhuachaill gan dídean. Áfach, bhí sé sa bhliain 1992 a fhuair sé a chéad páirt mhór sa scannán. Roghnaigh [[Robert De Niro]] é as 400 aisteoir óg eile chun príomhpháirt a fháil sa ''This Boy's Life'' le Ellen Barkin agus De Nior féin.

== Scannánliosta ==
{{Scannánliosta Leonardo DiCaprio}}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.leonardodicaprio.com/ Leonardo DiCaprio Suíomh Oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803121304/http://www.leonardodicaprio.com/ |date=2009-08-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20100908030247/https://twitter.com/LeoDiCaprio Leonardo DiCaprio] ar Twitter
* [http://www.imdb.com/name/nm0000138/ Leonardo DiCaprio] ar an IMDb

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:DiCaprio, Leonardo}}
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1974]]
[[Catagóir:Daoine as Los Angeles, California]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]]</text>
      <sha1>hw7x7m8kzaswpeicv7d3v12m3pgpfc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CLG Áth an tSléibhe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18813</id>
    <revision>
      <id>1332182</id>
      <parentid>1236279</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6065" sha1="ragv3h3cn3muv3syw799jmfd85n1dj5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|escut=AtheaGAA.jpg}}
{{glanadh}}
{{Bosca Eolais club CLG|
 Club CLG = Áth an tSléibhe |
 Béarla = Athea |	
 parishmap = Athea parish.gif |
 clubmap = Athea club.gif |
 crest = AtheaGAA.jpg |
 bunaithe = 1905 |
 contae = [[CLG Coiste Luimneach|Luimneach]] |
 roinn = Thiar |
 peil =    Idirmheanach |
 iomáint = - |
 dathanna = Marún is bán |
 páirc = Páirc na nGael, Teampall an tSléibhe, [[Áth an tSléibhe]], [[Contae Luimnigh]] |
  pattern_la1 = |
  pattern_b1  = _whiteshoulders|
  pattern_ra1 = |
  leftarm1    = 800000 |
  body1       = 800000 |
  rightarm1   = 800000 |
  shorts1     = FFFFFF |
  socks1      = 800000 |
}}
Is club [[Cumann Lúthchleas Gael]] i [[CLG Coiste Luimneach|gContae Luimnigh]] é '''CLG Áth an tSléibhe'''.

== Suíomh ==
Tá an club bunaithe i bparóiste Áth an tSléibhe idir An Gleann agus [[Mainistir na Féile]] in Iarthar [[Contae Luimnigh|gContae Luimnigh]], 60km siar ó [[Luimneach|Chathair Luimnigh]]. Tagann formhór imreoirí an chlub as baile Áth an tSléibhe agus as na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Gort na gCros, An Chúil, Cnoc na gCoirneach agus Gleann an Ghabhair.

== Cluichí ==
Tá paróiste Áth an tSléibhe suite díreach ar theorainn [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]] agus tá traidisiún láidir [[peil Ghaelach|peile]] sa cheantar. Ós rud é ná imrítear an [[iománaíocht|iomáint]] go forleathan sa pharóiste, imrítear ach an pheil amháin sa chlub. Is iad [[CLG Naomh Ciarán (Luimneach)|Naomh Ciarán]], [[CLG Tuar na Fola|Tuar na Fola]], [[CLG Teampall an Ghleanntáin|Teampall an Ghleanntáin]] agus [[CLG Móin na nGé|Móin na nGé]] na clubanna iomána is gaire do Áth an tSléibhe.

== Stair ==
Cé go raibh an pheil á imirt go forleathan sa cheantar le linn blianta deiridh an 19ú céad, níor bhunaíodh aon club i bparóiste Áth an tSléibhe go dtí an bhliain 1905. Roimhe sin, d’imir peileadóirí na háite le [[CLG An tAthair Ó Cathasaigh|Mainistir na Féile]], [[CLG An Gleann (Luimneach)|An Gleann]] agus Máigh Mheáin i g[[Contae Chiarraí]]. Níl aon tagairt ann d'fhoirne ag imirt faoi ainm ''Áth an tSléibhe'' nó faoi aon ainm eile gaolmhar leis an bparóiste i gcomórtaisí a eagraíodh in Iarthar Luimnigh nó i dtuaisceart Chiarraí le linn blianta na 1990í.

Ós rud é go raibh foireann an-láidir ag Mainistir na Féile le linn blianta na 1900í agus na 1910í, mealladh roinnt des na himreoirí ab fhearr chucu ó na paróistí lámh leo. Ina measc siúd bhí Áth an tSléibhe agus níor éirigh go maith leis an gclub nua sna blianta díreach i ndiaidh a bhunú.

D’athraigh an scéal nuair a bhuadar cluiche ceannais an Iarthair chun cluiche ceannais Craobh Peile Sóisear Chontae Luimnigh na bliain 1919 a shroichint ach níor imríodh é de dheasca na d[[Cogadh na Saoirse|Trioblóidí]]. Bhí ar Áth an tSléibhe fanacht go dtí an bhliain 1937 sular tháinig an deis arís chucu. Ach d’ainneoin Craobh an Iarthair a ghabháil sa bhliain sin i ndiaidh dóibh an lámh in uachtar d'fháil ar [[CLG Baile Stiabhana|Bhaile Stiabhana]] agus arís sna blianta 1948 agus 1949, níor shroicheadar cluiche ceannais Craobh Peile Sóisear Chontae Luimnigh go dtí an bhliain dár gcionn nuair a buadar ar Sháirséalaigh an Chonartha.

Tháinig corn sóisear an chontae chuig an bparóiste don dara huair sa bhliain 1963 tar éis dóibh [[CLG Pailís na Gréine|Pailís na Gréine]] a chloí agus bhí Áth an tSléibhe ar ais sa ghrád sinsear don dara huair. Cúig bhliain ina dhiaidh sin, bhuadar ar Sháirséalaigh an Chonartha i gcluiche ceannais [[Craobh Peile Sinsear Chontae Luimnigh]] ach, nuair a thosnaigh an fhoireann sin ag titim as a chéile, bhíodar ar ar ag imirt peile sóisir arís le linn blianta na 1980í.

Tháinig feabhas ar an scéal le blianta na 1990í nuair a tháinig glún nua le chéile chun Craobh Faoi-21B an Chontae a ghabháil sa bhliain 1995. Buadh Craobh Peile Sóisear A an Chontae sa bhliain 1997 tar éis dhá athimirt i gcoinne [[CLG Drom Chollachair/Béal an Átha|Drom Chollachair/Béal an Átha]] agus Craobh Peile Idirmheánach Chontae Luimnigh sa bhliain 2002 le bua ar [[CLG Gallbhaile (Luimneach)|Ghallbhaile]] agus shoicheadar cluiche ceannais [[Craobh Peile Sinsear Chontae Luimnigh|Craobh Sinsear an Chontae]] na bliana dár gcionn ach chailleadar i gcoinne Drom Chollachair/Béal an Átha. Thiteadar síos go dtí an grád idirmheánach sa bhliain 2006, bhíodar ar ais sa phríomhghrád láithreach bonn tar éis buachaint ar Ghallbhaile arís i gcluiche ceannais Craobh Idirmheánach na bliana 2007 ach níor fhanadar ach bliain amháin ann sular thiteadar síos arís.

== Páirc Imeartha ==
Tá Páirc na nGael, Áth an tSléibhe suite i dTeampall an tSléibhe, 2km soir ó lár an bhaile ar bhóthar Charraig Chiarraí.

== Imreoirí Cáiliúla ==
I measc peileadóirí cáiliúla an chlub, tá Tadhg de Bhulbh (''Timmy Woulfe'') agus Seán Ó Maoláin (''Johnny Mullane'') a d'imir ar fhoireann Luimnigh i gcluiche ceannais Craobh Peile Sinsear na Mumhan sa bhliain 1965 agus Pádraig Ó hEathairn (''Pat Ahern'') a bhí ar an bhfoireann i gcluiche ceannais na bliana 2003.

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20131025145936/http://www.atheagaa.com/index.html Athea GAA (Béarla)]
* [http://limerick.gaa.ie/ Limerick GAA (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109015758/http://limerick.gaa.ie/ |date=2008-01-09 }}
* [http://www.limerickdioceseheritage.org/Athea.htm Athea Parish (Béarla)]
* [http://www.askaboutireland.ie/reading-room/sports-recreation/sport/o-ceallaigh-gaa-collectio/content-of-the-o-ceallaig/ Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
* ''“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”'', Ó Ceallaigh, Séamus &amp; Murphy, Seán, 1984, (Béarla).

{{Clubanna CLG i gContae Luimnigh}}

[[Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha|Ath An Tsleibhe]]
[[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Luimnigh|Ath An Tsleibhe]]</text>
      <sha1>ragv3h3cn3muv3syw799jmfd85n1dj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prix Renaudot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18893</id>
    <revision>
      <id>1332237</id>
      <parentid>1100739</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1332237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6170" sha1="cz0q2ojz6stfvq4jind21oe4toxpuud" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Duais [[litríocht]]a is ea an '''Prix Renaudot''' sa [[An Fhrainc|Fhrainc]].

== Buaiteoirí ==
* 1926: ''Nicolo Peccavi'', [[Armand Lunel]] (Gallimard) 
* 1927: ''Maïtena'', [[Bernard Narbonne]] (Grasset) 
* 1928: ''Le Joueur de triangle'', [[André Obey]] (Grasset) 
* 1929: ''La Table aux crevés'', [[Marcel Aymé]] (Gallimard) 
* 1930: ''Piège'', [[Germaine Beaumont]] (Lemerre) 
* 1931: ''L'Innocent'', [[Philippe Hériat]] (Denoël) 
* 1932: ''[[Voyage au bout de la nuit]]'', [[Louis-Ferdinand Céline]] (Denoël) 
* 1933: ''Le roi dort'', [[Charles Braibant]] (Denoël) 
* 1934: ''Blanc'', [[Louis Francis]] (Gallimard) 
* 1935: ''Jours sans gloire'', [[François de Roux]] (Gallimard) 
* 1936: ''Les Beaux Quartiers'', [[Louis Aragon]] (Denoël) 
* 1937: ''Mervale'', [[Jean Rogissart]] (Denoël) 
* 1938: ''Léonie la bienheureuse'', [[Pierre-Jean Launay]] (Denoël) 
* 1939: ''Les Javanais'', [[Jean Malaquais]] (Denoël) 
* 1940: ''L'Univers concentrationnaire'', [[David Rousset]] (Minuit) 
* 1941: ''Quand le temps travaillait pour nous'', [[Paul Mousset]] (Grasset) 
* 1942: ''Les Liens de chaîne'', [[Robert Gaillard]] (Colbert) 
* 1943: ''J'étais médecin avec les chars'', [[Dr. André Soubiran]] (Didier) 
* 1944: ''[[Les Amitiés particulières]]'', [[Roger Peyrefitte]] (La Table ronde) 
* 1945: ''Le Mas Théotime'', [[Henri Bosco]] (Charlot) 
* 1946: ''La Vallée heureuse'', [[Jules Roy]] (Charlot) 
* 1947: ''Je vivrai l'amour des autres'', [[Jean Cayrol]] (Le Seuil) 
* 1948: ''Voyage aux horizons'', [[Pierre Frisson]] (Julliard) 
* 1949: ''Le Jeu de patience'', [[Louis Guilloux]] (Gallimard) 
* 1950: ''Les Orgues de l'enfer'', [[Pierre Molaine]] (Corréa) 
* 1951: ''Le Dieu nu'', [[Robert Margerit]] (Gallimard) 
* 1952: ''L'Amour de rien'', [[Jacques Perry]] (Julliard) 
* 1953: ''La Dernière Innocence'', [[Célia Bertin]] (Corréa) 
* 1954: ''Le Passage'', [[Jean Reverzy]] (Julliard) 
* 1955: ''Le Moissonneur d'épines'', [[Georges Govy]] (La Table ronde) 
* 1956: ''Le Père'', [[André Perrin]] (Julliard) 
* 1957: ''La Modification'', [[Michel Butor]] (Minuit) 
* 1958: ''La Lézarde'', [[Édouard Glissant]] (Le Seuil) 
* 1959: ''L'Expérience'', [[Albert Palle]] (Julliard) 
* 1960: ''Le Bonheur fragile'', [[Alfred Kern]] (Gallimard) 
* 1961: ''Les Blés'', [[Roger Bordier]] (Calmann-Lévy) 
* 1962: ''Le Veilleur de nuit'', [[Simone Jacquemard]] (Le Seuil) 
* 1963: ''Le Procès-verbal'', [[Jean-Marie Gustave Le Clézio]] (Gallimard) 
* 1964: ''L'Écluse'', [[Jean-Pierre Faye]] (Le Seuil) 
* 1965: ''Les Choses'', [[Georges Perec]] (Julliard) 
* 1966: ''La Bataille de Toulouse'', [[José Cabanis]] (Gallimard) 
* 1967: ''Le Monde tel qu'il est'', [[Salvat Etchart]] (Mercure de France) 
* 1968: ''Le Devoir de violence'', [[Yambo Ouologuem]] (Le Seuil) 
* 1969: ''Les Feux de la colère'', [[Max-Olivier Lacamp]] (Grasset) 
* 1970: ''Isabelle ou l'arrière-saison'', [[Jean Freustié]] (La Table ronde) 
* 1971: ''Le Sac du palais d'été'', [[Pierre-Jean Rémy]] (Gallimard) 
* 1972: ''La Nuit américaine'', [[Christopher Franck]] (Le Seuil) 
* 1973: ''La Terrasse des Bernardini'', [[Suzanne Prou]] (Calmann-Lévy) 
* 1974: ''Voyage à l'étranger'', [[Georges Borgeaud]] (Grasset)
* 1975: ''L'Homme de sable'', [[Jean Joubert]] (Grasset) 
* 1976: ''L'Amour les yeux fermés'', [[Michel Henry]] (Gallimard) 
* 1977: ''Les Combattants du petit bonheur'', [[Alphonse Boudard]] (La Table ronde) 
* 1978: ''L'Herbe à brûler'', [[Conrad Détrez]] (Calmann-Lévy) 
* 1979: ''Affaires étrangères'', [[Jean-Marc Roberts]] (Le Seuil) 
* 1980: ''Les Portes de Gubbio'', [[Danièle Sallenave]] (Le Seuil) 
* 1981: ''La Nuit du décret'', [[Michel Del Castillo]] (Le Seuil) 
* 1982: ''La Faculté des songes'', [[Georges-Olivier Châteaureynaud]] (Grasset) 
* 1983: ''Avant-Guerre'', [[Jean-Marie Rouart]] (Grasset) 
* 1984: ''La Place'', [[Annie Ernaux]] (Gallimard) 
* 1985: ''Mes nuits sont plus belles que vos jours'', [[Raphaëlle Billetdoux]] (Grasset) 
* 1986: ''Station balnéaire'', [[Christian Giudicelli]] (Gallimard) 
* 1987: ''L'Enfant halluciné'', [[René-Jean Clot]] (Grasset) 
* 1988: ''Hadriana dans tous mes rêves'', [[René Depestre]] (Gallimard) 
* 1989: ''Les Comptoirs du Sud'', [[Philippe Doumenc]] (Le Seuil) 
* 1990: ''Les Frères Romance'', [[Jean Colombier]] (Calmann-Lévy) 
* 1991: ''La Séparation'', [[Dan Franck]] (Le Seuil)
* 1992: ''La Démence du boxeur'', [[François Weyergans]] (Gallimard)
* 1993: ''Les Corps célestes'', [[Nicolas Bréhal]]
* 1994: ''Comme ton père'', [[Guillaume Le Touze]] (L'Olivier)
* 1995: ''Les Braban'', [[Patrick Besson]]
* 1996: ''Un silence d'environ une demi-heure'', [[Boris Schreiber]]
* 1997: ''Les Voleurs de beauté'', [[Pascal Bruckner]] (Grasset)
* 1998: ''Le Manuscrit de Port-Ebène'', [[Dominique Bona]] (Gallimard)
* 1999: ''L'Enfant léopard'', [[Daniel Picouly]] (Grasset)
* 2000: ''Allah n'est pas obligé'', [[Ahmadou Kourouma]] (Le Seuil)
* 2001: ''Céleste'', [[Martine Le Coz]] (Editions du Rocher)
* 2002: ''Assam'', [[Gérard de Cortanze]] (Albin Michel)
* 2003: ''Les Âmes grises'', [[Philippe Claudel]] (Stock)
* 2004: ''[[Suite française (Irène Némirovsky)|Suite française]]'', [[Irène Némirovsky]] (Denoël)
* 2005: ''Mes mauvaises pensées'', [[Nina Bouraoui]] (Stock)
* 2006: ''Mémoires de porc-épic'', [[Alain Mabanckou]] (Le Seuil)
* 2007: ''Chagrin d'école'', [[Daniel Pennac]] ([[Gallimard]])
* 2008: ''Le Roi de Kahel'', [[Tierno Monénembo]] (Le Seuil)
* 2009: ''Un roman français'', [[Frédéric Beigbeder]] (Grasset)
* 2010: ''Apocalypse bébé'', [[Virginie Despentes]] (Grasset)
* 2011: ''Limonov'', [[Emmanuel Carrère]] (P.O.L)
* 2012: ''Notre-Dame du Nil'', [[Scholastique Mukasonga]] (Gallimard)
* 2013: ''Naissance'', [[Yann Moix]] (Grasset)
* 2014: ''Charlotte'', [[David Foenkinos]] (Gallimard)

== Féach freisin ==
* [[Gradaim Liteartha an Oireachtais]]
* [[Comórtais Liteartha an Oireachtais]]
* [[Prix Renaudot]]

{{síol}}

[[Catagóir:Dámhachtainí]]
[[Catagóir:Litríocht Fhrancach]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1926]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1920í]]</text>
      <sha1>cz0q2ojz6stfvq4jind21oe4toxpuud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prix Goncourt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18894</id>
    <revision>
      <id>1332236</id>
      <parentid>1263061</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1332236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11994" sha1="g8oklsm2tz6tftwxags7wdtzbh5d4nf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[File:Edmond Goncourt - Schriftsteller.jpg|thumb|[[Edmond de Goncourt]] (1822-1896), ba eisean a bhunaigh an Prix Goncourt. Ba é [[Nadar]] a ghlac an grianghraf.]]
Duais [[litríocht]]a is ea an '''Prix Goncourt''' ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: 'Duais Ghoncourt') sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Is í an duais seo an duais litríochta is mó agus is sine sa Fhrainc. 

Ba é le hairgead a d'fhág an [[scríbhneoir]] Francach [[Edmond de Goncourt]] le huacht a bunaíodh an Prix Goncourt, rud a deineadh sa bhliain 1896. Ansin bunaíodh an ''Société littéraire des Goncourt'' (Gaeilge: 'Cumann Liteartha na Goncourt') go hoifigiúil sa bhliain 1902. An bhliain dár gcionn, moladh an chéad Prix Goncourt riamh ar an [[21 Nollaig]] [[1903]] don scríbhneoir John-Antoine Nau, mar aitheantas ar a úrscéal ''Force Ennemie''.
[[Íomhá:John-Antoine Nau.jpg|clé|mion|Duais 1903 don scríbhneoir John-Antoine Nau, mar aitheantas ar a úrscéal ''Force Ennemie'']]
Chomh maith leis an Prix Goncourt, moltar an ''Société littéraire des Goncourt ''na duaiseanna seo a leanas gach bliain: 

* an Prix Goncourt de la Poésie; 
* an Prix Goncourt de la Nouvelle; 
* an Prix Goncourt de la Biographie; 
* an Prix Goncourt de la Jeunesse, agus 
* an Prix Goncourt du Premier Roman.

== Buaiteoirí ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=100%
! Bliain
! Buaiteoir
! Saothar
|-
| 1903
| {{sort |Nau, John Antoine |[[John Antoine Nau]]}}
| ''Force ennemie''
|-
| 1904
| {{sort |Frapié, Léon |[[Léon Frapié]]}}
| ''La Maternelle''
|-
| 1905
| {{sort |Farrère, Claude |[[Claude Farrère]]}}
| ''Les Civilisés''
|-
| 1906
| {{sort |Tharaud, Jérôme et Jean |[[Jérôme et Jean Tharaud]]}}
| ''Dingley, l'illustre écrivain''
|-
| 1907
| {{sort |Moselly, E. |[[E. Moselly]]}}
| ''Terres lorraines''
|-
| 1908
| {{sort |Miomandre, Francis de |[[Francis de Miomandre]]}}
| ''Écrit sur de l'eau...''
|-
| 1909
| {{sort |Leblond, Marius et Ary |[[Marius et Ary Leblond]]}}
| ''En France''
|-
| 1910
| {{sort |Pergaud, Louis |[[Louis Pergaud]]}}
| ''De Goupil à Margot''
|-
| 1911
| {{sort |Chateaubriant, Alphonse de |[[Alphonse de Chateaubriant]]}}
| ''Monsieur des Lourdines''
|-
| 1912
| {{sort |Savignon, André |[[André Savignon]]}}
| ''Les Filles de la pluie''
|-
| 1913
| {{sort |Elder, Marc |[[Marc Elder]]}}
| ''Le peuple de la mer''
|-
| 1914&lt;ref&gt;Níor bronnadh (de réir an chogadh)&lt;/ref&gt;
| {{sort |zzz|}}
| 
|-
| 1915
| {{sort |Benjamin, René |[[René Benjamin]]}}
| ''Gaspard''
|-
| 1916&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;An t-aon uair amháin a bhronn Académie Goncourt an duais ar bheirt scríbhneoirí&lt;/ref&gt;
| {{sort |Barbusse, Henri |[[Henri Barbusse]]}}
| ''Le Feu'' (''[[Under Fire (novel)|Under Fire]]'')
|-
| 1916&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
| {{sort |Bertrand, Adrien |[[Adrien Bertrand]]}}
| ''l'Appel du Sol''
|-
| 1917
| {{sort |Malherbe, Henri |[[Henri Malherbe]]}}
| ''La Flamme au poing''
|-
| 1918
| {{sort |Duhamel, Georges |[[Georges Duhamel]]}}
| ''Civilisation''
|-
| 1919
| {{sort |Proust, Marcel |[[Marcel Proust]]}}
| ''A l'ombre des jeunes filles en fleur''  (cuid de ''[[À la recherche du temps perdu]]'')
|-
| 1920
| {{sort |Pérochon, Ernest |[[Ernest Pérochon]]}}
| ''Nêne''
|-
| 1921
| {{sort |Maran, René |[[René Maran]]}}
| ''Batouala''
|-
| 1922
| {{sort |Béraud, Henry |[[Henry Béraud]]}}
| ''[[Le vitriol de la lune]]'' agus ''[[Le Martyre de l'obèse]]''
|-
| 1923
| {{sort |Fabre, L. |[[L. Fabre]]}}
| ''Rabevel ou Le mal des ardents''
|-
| 1924
| {{sort |Sandre, Thierry |[[Thierry Sandre]]}}
| ''Le Chèvrefeuille, le Purgatoire, le Chapitre XIII''
|-
| 1925
| {{sort |Genevoix, Maurice |[[Maurice Genevoix]]}}
| ''Raboliot''
|-
| 1926
| {{sort |Deberly, H. |[[H. Deberly]]}}
| ''Le supplice de Phèdre''
|-
| 1927
| {{sort |Bedel, Maurice |[[Maurice Bedel]]}}
| ''Jérôme 60° latitude nord''
|-
| 1928
| {{sort |Constantin-Weyer, Maurice |[[Maurice Constantin-Weyer]]}}
| ''Un Homme se penche sur son passé''
|-
| 1929
| {{sort |Arland, Marcel |[[Marcel Arland]]}}
| ''L'Ordre''
|-
| 1930
| {{sort |Fauconnier, H. |[[H. Fauconnier]]}}
| ''Malaisie''
|-
| 1931
| {{sort |Fayard, Jean |[[Jean Fayard]]}}
| ''Mal d'amour''
|-
| 1932
| {{sort |Mazeline, Guy |[[Guy Mazeline]]}}
| ''Les Loups''
|-
| 1933
| {{sort |Malraux, André |[[André Malraux]]}}
| ''[[La Condition humaine]]''
|-
| 1934
| {{sort |Vercel, Roger |[[Roger Vercel]]}}
| ''Capitaine Conan''
|-
| 1935
| {{sort |Peyre, Joseph |[[Joseph Peyre]]}}
| ''Sang et Lumières''
|-
| 1936
| {{sort |Van Der Meersch, Maxence |[[Maxence Van Der Meersch]]}}
| ''L'Empreinte de Dieu''
|-
| 1937
| {{sort |Plisnier, Charles |[[Charles Plisnier]]}}
| ''Faux Passeports''
|-
| 1938
| {{sort |Troyat, Henri |[[Henri Troyat]]}}
| ''L'Araignée''
|-
| 1939
| {{sort |Hériat, Philippe |[[Philippe Hériat]]}}
| ''Les enfants gâtés''
|-
| 1940
| {{sort |Ambrière, Francis |[[Francis Ambrière]]}}
| ''Les grandes vacances''
|-
| 1941
| {{sort |Pourrat Henri |[[Henri Pourrat]]}}
| ''Le vent de mars''
|-
| 1942
| {{sort |Marc, Bernard |[[Bernard Marc]]}}
| ''Pareil à des enfants''
|-
| 1943
| {{sort |Grout, Marius |[[Marius Grout]]}}
| ''Passage de l'Homme''
|-
| 1944
| {{sort |Triolet, Elsa |[[Elsa Triolet]]}}
| ''Le premier accroc coûte 200 Francs''
|-
| 1945
| {{sort |Bory, Jean-Louis |[[Jean-Louis Bory]]}}
| ''Mon village à l'heure allemande''
|-
| 1946
| {{sort |Gautier, Jean-Jacques |[[Jean-Jacques Gautier]]}}
| ''Histoire d'un Fait divers''
|-
| 1947
| {{sort |Curtis, Jean-Louis |[[Jean-Louis Curtis]]}}
| ''Les Forêts de la Nuit''
|-
| 1948
| {{sort |Druon, Maurice |[[Maurice Druon]]}}
| ''Les grandes familles''
|-
| 1949
| {{sort |Merle, Robert |[[Robert Merle]]}}
| ''Week-end à Zuydcoote''
|-
| 1950
| {{sort |Colin, Paul |[[Paul Colin]]}}
| ''Les jeux sauvages''
|-
| 1951
| {{sort |Gracq, Julien |[[Julien Gracq]]}}
| ''[[Le Rivage des Syrtes]]'' ('''Dhiúltaigh sé an duais''')
|-
| 1952
| {{sort |Beck, Béatrix |[[Béatrix Beck]]}}
| ''[[Léon Morin, prêtre]]''
|-
| 1953
| {{sort |Gascar, Pierre |[[Pierre Gascar]]}}
| ''Les Bêtes''
|-
| 1954
| {{sort |Beauvoir, Simone de |[[Simone de Beauvoir]]}}
| ''[[Les Mandarins]]'' 
|-
| 1955
| {{sort |Ikor, Roger |[[Roger Ikor]]}}
| ''Les eaux mêlées''
|-
| 1956
| {{sort |Gary, Romain |[[Romain Gary]]}}
| ''[[Les racines du ciel]]''
|-
| 1957
| {{sort |Vailland, Roger |[[Roger Vailland]]}}
| ''La Loi''
|-
| 1958
| {{sort |Walder, Francis |[[Francis Walder]]}}
| ''Saint Germain ou la Négociation''
|-
| 1959
| {{sort |Schwarz-Bart, André |[[André Schwarz-Bart]]}}
| ''Le dernier des Justes''
|-
| 1960
| {{sort |Horia, Vintilă |[[Vintilă Horia]]}}
| ''[[Dieu est né en exil]]''
|-
| 1961
| {{sort |Cau, Jean |[[Jean Cau]]}}
| ''La pitié de Dieu''
|-
| 1962
| {{sort |Langfus, Anna |[[Anna Langfus]]}}
| ''Les bagages de sable''
|-
| 1963
| {{sort |Lanoux, Armand |[[Armand Lanoux]]}}
| ''Quand la mer se retire''
|-
| 1964
| {{sort |Conchon, Georges |[[Georges Conchon]]}}
| ''L'Etat sauvage''
|-
| 1965
| {{sort |Borel, Jacques |[[Jacques Borel]]}}
| ''L'Adoration''
|-
| 1966
| {{sort |Charles-Roux, Edmonde |[[Edmonde Charles-Roux]]}}
| ''Oublier Palerme''
|-
| 1967
| {{sort |Mandiargues, André Pieyre de |[[André Pieyre de Mandiargues]]}}
| ''La Marge''
|-
| 1968
| {{sort |Clavel, Bernard |[[Bernard Clavel]]}}
| ''Les fruits de l'hiver''
|-
| 1969
| {{sort |Marceau Félicien |[[Félicien Marceau]]}}
| ''Creezy''
|-
| 1970
| {{sort |Tournier Michel  |[[Michel Tournier]]}}
| ''Le Roi des Aulnes''
|-
| 1971
| {{sort |Laurent Jacques |[[Jacques Laurent]]}}
| ''Les Bêtises''
|-
| 1972
| {{sort |Carrière Jean |[[Jean Carrière]]}}
| ''L'Epervier de Maheux''
|-
| 1973
| {{sort |Chessex Jacques |[[Jacques Chessex]]}}
| ''L'Ogre''
|-
| 1974
| {{sort |Lainé, Pascal |[[Pascal Lainé]]}}
| ''[[La Dentellière]]''
|-
| 1975
| {{sort |Ajar, Emile |[[Emile Ajar]]}} ([[Romain Gary]])
| ''[[La vie devant soi]]''
|-
| 1976
| {{sort |Grainville, Patrick |[[Patrick Grainville]]}}
| ''Les Flamboyants''
|-
| 1977
| {{sort |Decoin, Didier |[[Didier Decoin]]}}
| ''John l'enfer''
|-
| 1978
| {{sort |Modiano, Patrick |[[Patrick Modiano]]}}
| ''Rue des boutiques obscures''
|-
| 1979
| {{sort |Maillet, Antonine |[[Antonine Maillet]]}}
| ''Pélagie la Charette''
|-
| 1980
| {{sort |Navarre, Yves |[[Yves Navarre]]}}
| ''Le Jardin d'acclimatation''
|-
| 1981
| {{sort |Bodard, Lucien |[[Lucien Bodard]]}}
| ''Anne Marie''
|-
| 1982
| {{sort |Fernandez, Dominique |[[Dominique Fernandez]]}}
| ''dans la main de l'Ange''
|-
| 1983
| {{sort |Tristan, Frédérick |[[Frédérick Tristan]]}}
| ''Les égarés''
|-
| 1984
| {{sort |Duras, Marguerite |[[Marguerite Duras]]}}
| ''[[L'Amant]]''
|-
| 1985
| {{sort |Queffelec, Yann |[[Yann Queffelec]]}}
| ''Les Noces barbares''
|-
| 1986
| {{sort |Host, Michel  |[[Michel Host]]}}
| ''Valet de nuit''
|-
| 1987
| {{sort |Jelloun, Tahar ben |[[Tahar ben Jelloun]]}}
| ''La Nuit sacrée''
|-
| 1988
| {{sort |Orsenna Erik |[[Erik Orsenna]]}}
| ''L'Exposition coloniale''
|-
| 1989
| {{sort |Vautrin, Jean |[[Jean Vautrin]]}}
| ''Un grand pas vers le Bon Dieu''
|-
| 1990
| {{sort |Rouaud, Jean |[[Jean Rouaud]]}}
| ''Les Champs d'honneur''
|-
| 1991
| {{sort |Combescot, Pierre |[[Pierre Combescot]]}}
| ''Les Filles du Calvaire''
|-
| 1992
| {{sort |Chamoiseau, Patrick |[[Patrick Chamoiseau]]}}
| ''Texaco''
|-
| 1993
| {{sort |Maalouf, Amin |[[Amin Maalouf]]}}
| ''Le Rocher de Tanios''
|-
| 1994
| {{sort |Cauwelaert, Didier Van |[[Didier Van Cauwelaert]]}}
| ''Un Aller simple''
|-
| 1995
| {{sort |Makine Andreï |[[Andreï Makine]]}}
| ''Le Testament français''
|-
| 1996
| {{sort |Roze, Pascale |[[Pascale Roze]]}}
| ''Le Chasseur Zéro''
|-
| 1997
| {{sort |Rambaud, Patrick |[[Patrick Rambaud]]}}
| ''La Bataille''
|-
| 1998
| {{sort |Constant, Paule |[[Paule Constant]]}}
| ''Confidence pour confidence''
|-
| 1999
| {{sort |Echenoz, Jean |[[Jean Echenoz]]}}
| ''Je m'en vais''
|-
| 2000
| {{sort |Schuhl, Jean-Jacques |[[Jean-Jacques Schuhl]]}}
| ''Ingrid Caven''
|-
| 2001
| {{sort |Rufin, Jean-Christophe |[[Jean-Christophe Rufin]]}}
| ''[[Rouge Brésil]]''
|-
| 2002
| {{sort |Quignard, Pascal |[[Pascal Quignard]]}}
| ''Les Ombres errantes''
|-
| 2003
| {{sort |Amette, Jacques-Pierre |[[Jacques-Pierre Amette]]}}
| ''La maîtresse de Brecht''
|-
| 2004
| {{sort |Gaudé, Laurent |[[Laurent Gaudé]]}}
| ''Le Soleil des Scorta''
|-
| 2005
| {{sort |Weyergans, François |[[François Weyergans]]}}
| ''[[Trois jours chez ma mère]]''
|-
| 2006
| {{sort |Littell, Jonathan |[[Jonathan Littell]]}}
| ''[[The Kindly Ones (Littell novel)|Les Bienveillantes]]''
|-
| 2007
| {{sort |Leroy, Gilles |[[Gilles Leroy]]}}
| ''[[Alabama song (novel)|Alabama song]]''
|-
|2008
|[[Atiq Rahimi]]
|''Syngué sabour. Pierre de patience''
|-
|2009
|[[Marie NDiaye]]
|''Trois femmes puissantes''
|-
|2010
|[[Michel Houellebecq]]
|''La Carte et le Territoire''
|-
|2011
|[[Alexis Jenni]]
|''L'Art français de la guerre''
|-
|2012
|[[Jérôme Ferrari]]
|''Le Sermon sur la chute de Rome''
|-
|2013
|[[Pierre Lemaitre]]
|''Au revoir là-haut''
|-
|2014
|[[Lydie Salvayre]]
|''Pas pleurer''
|-
|2015
|[[Mathias Énard]]
|''Boussole''
|-
|2016
|[[Leïla Slimani]]
|''Chanson douce''
|-
|2017
|[[Éric Vuillard]]
|''L'Ordre du jour''
|-
|2018
|[[Nicolas Mathieu]]
|''Leurs enfants après eux'' 
|-
|2019
|[[Jean-Paul Dubois]]
|''Tous les hommes n'habitent pas le monde de la même façon''
|-
|2020
|[[Hervé Le Tellier]]
|''L'Anomalie''
|-
|2021
|[[Mohamed Mbougar Sarr]]
|''La plus secrète mémoire des hommes'' 
|-
|2022
|[[Brigitte Giraud]]
|''Vivre vite''
|-
|2023
|[[Jean-Baptiste Andréa]]
|''Veiller sur elle''
|-
|2024
|[[Kamel Daoud]]
|''Houris''
|-
|2025
|
|
|}

== Féach freisin ==
* [[Gradaim Liteartha an Oireachtais]]
* [[Comórtais Liteartha an Oireachtais]]
* [[Prix Renaudot]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}

[[Catagóir:Dámhachtainí]]
[[Catagóir:Litríocht Fhrancach]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1903]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1900í]]</text>
      <sha1>g8oklsm2tz6tftwxags7wdtzbh5d4nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niall Mòr MacMuireadhaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19484</id>
    <revision>
      <id>1332409</id>
      <parentid>1110100</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1104" sha1="5zswgbo9tpf49eiomuaft8t37rd1qiw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Niall Mòr MacMuireadhaigh''' (nó MacMhuirich) (c.[[1550]]-tar éis [[1613]]) ar dhuine de na [[file|filí]] is déanaí a bhain le Chlann Mhuirich (sliocht an fhile chlúitigh Muireadhach Albanach Ó Dálaigh). Tháinig ceithre cinn dá chuid dánta anuas chugainn agus an dán grá aithnidiúil ‘Soraidh slán don oidhche a réir’ ina measc. 

:''Soraidh slán don oidhche a-réir,''&lt;br&gt;
:''fada géar a dul ar gcúl;''&lt;br&gt;
:''dá ndáiltí mo chur i gcroich,''&lt;br&gt;
:''is truagh nach í a-nocht a tús...''&lt;br&gt;

De réir sheanchas an teaghlaigh, bhí ocht nginealach déag idir Niall Mòr agus Muireadhach Albanach, a tháinig go [[Albain|hAlbain]] breis is trí chéad bliain roimhe sin.

==Naisc sheachtracha==

[https://web.archive.org/web/20250222212231/http://www.leabharmor.net/leabharmor/033.htm An Leabhar Mór: Téacs iomlán &quot;Soraidh slán don oidhche a-réir&quot;.]

{{síol}}

[[Catagóir:Filí Albanacha|MacMuireadhaigh, Niall Mor]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1550|MacMuireadhaigh, Niall Mor]]
[[Catagóir:Básanna i 1613|MacMuireadhaigh, Niall Mor]]</text>
      <sha1>5zswgbo9tpf49eiomuaft8t37rd1qiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gael Linn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19507</id>
    <revision>
      <id>1332314</id>
      <parentid>1309818</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9812" sha1="54izliht5yyvojwfjrhx663iu20qohl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta
|logo=[[Íomhá:GaelLinn.png|220px]]
}}

Eagraíocht [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í '''Gael Linn''' a bunaíodh sa bhliain 1953 le labhairt na [[Gaeilge]] a chur chun cinn i saol na [[Éire|hÉireann]] ar gach aon nós ab fhéidir. anuas. Bunaíodh Gael Linn chun  an cultúr Gaelach a chur chun cinn chomh maith agus a athbheochan trí réimse bealaí – lena n-áirítear ceol, scannáin agus tionscnaimh oideachais de réir a chéile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Amharc Éireann : A View of Ireland|url=https://ifiarchiveplayer.ie/gael-linn/|work=IFI Archive Player|dátarochtana=2026-03-07|language=ga-IE}}&lt;/ref&gt;

== Bunú Ghael Linn ==

Ba é an [[Comhchaidreamh]] (agus an iris [[Comhar|''Comhar'')]] réamhtheachtaire Ghael Linn; eagraíocht do lucht [[ollscoil]]e - na mic léinn agus na céimithe araon - a bhí sa Chomhchaidreamh. Bhí an Comhchaidreamh ag obair ó lár na [[1930í|dtríochaidí]] 

I ndiaidh [[Ré na Práinne]], bhí athruithe móra ag teacht ar shaol na Gaeilge agus ar shochaí na hÉireann go léir. Bhí caighdeán úr agus litriú nua ag dul i bhfeidhm ar an teanga, agus an tír féin á hoscailt don domhan mhór. Mar sin, shíl go leor daoine go raibh athchruthú agus athnuachan ag teastáil ó ghluaiseacht na Gaeilge féin. Ba í an chorrthónacht seo a thug spreagadh agus inspioráid dóibh siúd a bhunaigh Gael Linn.

Ball den [[Comhchaidreamh|Chomhchaidreamh]]&lt;ref&gt;An Comhchaidreamh, eagraíocht idirollscoile, a shíolraigh an iris Comhar.&lt;/ref&gt; ba ea [[Riobard Mac Góráin]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=3009|teideal=MAC GÓRÁIN, Riobard (1928–2007)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2022-05-03}}&lt;/ref&gt; agus ba é, in éineacht le baill eile, le [[Dónall Ó Moráin]] go háirithe, a bhunaigh Gael Linn ar [[3 Bealtaine]] [[1953]] san Óstan Imperial i g[[Corcaigh]]. Ba iad an bheirt sin ba mhó a chuir an ghluaiseacht sin chun cinn.

Ar dtús, ní raibh i gceist le Gael Linn ach scéim urraíochta. Mhol Dónall Ó Móráin go mbunófaí &quot;linn pheile&quot;, in aithris ar na linnte [[sacair]] nó ''football pools'' i [[Sasana]], ach í a bheith bunaithe ar na cluichí Gaelacha, go háirithe ar an b[[peil Ghaelach]]. Pé brabús a shaothródh an linn rachadh sé chun sochair do na scéimeanna Gaeilge. D'íocadh na baill cineál deachú, nó &quot;scilling na Gaeilge&quot;, in aghaidh na seachtaine.[[Íomhá:Máirtín Ó Cadhain.jpg|mion|[[Máirtín Ó Cadhain]]]]
Tháinig lucht ceannais na heagraíochta le chéile an chéad uair eile ar Shráid an Fheistí, BÁC&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1383655?s=Westmoreland+street|teideal=Sráid Westmoreland/Westmoreland Street|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2022-05-03}}&lt;/ref&gt; i Mí Lúnasa  1953. Dónall Ó Móráin a bhí ina chathaoirleach, agus bhí an scríbhneoir [[Máirtín Ó Cadhain]] ar dhuine de na daoine cáiliúla a bhí ag an gcruinniú. Daoine eile ab ea Aogán Brioscú, Máire Bhreathnach, Riobard Mac Górán, Clár Ní Dhuigneáin, agus Seán Ó Síocháin.

Ceapadh an Móránach le dul ina mbun, agus ar a chomhairle siúd, thogh an coiste gnó cúigear ball den Chomhchaidreamh ina gcomhaltaí de choiste reáchtála na linnte:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://cic.ie/en/books/published-books/sceal-ghael-linn|teideal=Scéal Ghael-Linn|údar=Mairéad Ní Chinnéide|dáta=2013|work=Cló Iar-Chonnacht, CIC|dátarochtana=2022-05-03|archivedate=2020-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201210143507/https://cic.ie/en/books/published-books/sceal-ghael-linn}}&lt;/ref&gt;

* Aodhagán Brioscú, ailtire, agus ball den Chomhchaidreamh a bhí ar choiste ''Comhar''; 
* Art Ó Maolfabhail, mac léinn de chuid an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath;
* Tomás Ó Laidhin, céimí de chuid Choláiste na hOllscoile, Corcaigh, a bhí ag obair sa Roinn Airgeadais; 
* Mícheál Ó Riain, reachtaire chumann Gaelach an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath; agus 
* Solamh Woolfson, a bhí ina reachtaire ar an chumann Gaelach i gColáiste na Tríonóide agus ina uachtarán ar an Chomhchaidreamh sa bhliain 1953.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Fás Ghael Linn ==

[[Íomhá:MiseÉire.jpg|mion|B'iad Gael Linn a léirigh an scannán ''[[Mise Éire (scannán)|Mise Éire]]'' (1959)]]

Sé bliana i ndiaidh a bunaithe, bhí Gael Linn ag tabhairt uaithi breis is céad míle punt airgid in aghaidh na bliana le cúis na Gaeilge a chur chun cinn. Ar dtús, ní raibh i gceist ach maoiniú - is é sin, bhí Gael Linn ag tabhairt tacaíochta do scéimeanna is d'fhiontair de chuid gníomhaithe eile i saol na Gaeilge.

Tháinig athrú ar an scéal seo go gasta, áfach, agus thosaigh an eagraíocht ag dréachtú a cuid fiontar féin.  Ba liosta le lua ar éirigh leis an ngluaiseacht a chur i gcrích le linn Uí Mhóráin agus Mhic Górain:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Íomhá:Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte.jpg|mion|Ceirnín dar chuir Gael Linn amach: ''[[Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte (Dán)|Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte]]'' (1969)]]

* Na céadta albam ceoil Gael Linn; 
* [[Mise Éire (scannán)|''Mise Éire'']]; Maítear gurbh é Gael Linn, agus Mac Góráin go háirithe, ba thúisce a d’aithin cumas Sheáin Uí Riada sa chumadóireacht, go háirithe in Mise Éire, an scannán mórchlúiteach acu in 1959. Meastar gur chuir ceol an scannáin sin le tuiscint daoine ar thábhacht na teanga.
* Scannáin sheachtainiúla nuachta Gaeilge dar teideal ‘[[Amharc Éireann]]’ i gcuid mhór de phictiúrlanna na hÉireann (féach thíos); 
* An amharclannaíocht agus an [[Amharclann an Damer|Damer]] go háirithe. Bhí ciorcal drámaíochta ann, agus ba sa Damer a céadléiríodh dráma cáiliúil [[Breandán Ó Beacháin|Bhreandáin Uí Bheacháin]], [[An Giall|''An Giall'',]] a chuaigh ar fud an domhain ina dhiaidh sin faoi chulaith Bhéarla.
* ''[[Anois]]'' (1984–1996), páipéar seachtainiúil; scoláireachtaí Gaeltachta; 
* Fiontair ghnó sa Ghaeltacht.  Scéimeanna [[Gaeltacht]]a, ar nós scéimeanna feirmeoireachta, tionsclaíochta agus turasóireachta;
* [[Slógadh]]
* Múineadh na Gaeilge (féach thíos) agus cúrsaí ar nós Eachtra Ghael Linn, cúrsa samhraidh i d[[Tír Chonaill]]. Bhí Gael Linn ag tabhairt urraíochta agus ag soláthar scoláireachtaí do pháistí scoile Gaeltachta freisin.

Bhí na gníomhaíochtaí go léir ag brath go pointe áirithe ar linn pheile a bhí bunaithe ar chluichí [[Chumann Lúthchleas Gael]]. 

=== Múineadh na Gaeilge ===
Bhí múineadh agus teagasc na Gaeilge ar cheann de na clocha ba mhó ar phaidrín Ghael Linn riamh, ní nach ionadh. Bhí sí ar tús cadhnaíochta ag cur ranganna Gaeilge ar bun do dhaoine fásta, agus bhí sí páirteach i ndréachtú agus i dtaifeadadh an chúrsa Gaeilge a d'fhoilsigh Linguaphone, an comhlacht idirnáisiúnta a rinne speisialtóireacht ar na cúrsaí féinteagasctha teanga a bhfuil taifeadtaí ag dul leo i bhfad sula ndeachaigh na foilsitheoirí eile leis an ngnó sin.

=== Ceannródaíocht na mórmheán ===
Bhí tuiscint mhaith ag Gael Linn ar thábhacht na poiblíochta agus na mórmheán [[Meáin chumarsáide na hÉireann|cumarsáide]] in obair na Gaeilge. Mar sin, bhí an eagraíocht sách luath ag maoiniú déantús scannán faisnéise, go háirithe ''Amharc Éireann''. Is éard a bhí i gceist le h''Amharc Éireann'' ná nuachtríl a chuaigh ar taispeáint ar phictiúrlanna na tíre go seachtainiúil. Roimh theacht na [[teilifís]]e, bhí tábhacht nár bheag leis na nuachtríleanna mar mheán cumarsáide, agus mar sin, ba bheart éifeachtach nuálach é ''Amharc Éireann'' lena linn féin. Tríd is tríd, bhí ról lárnach ag Gael Linn i nua-aoisiú agus i mórmheánú na teanga.[[Íomhá:Gearoid Pierre.jpg|mion|Ceol - Gearóid Ó hAllmhurain &amp; Pierre Schryer|240x240px]]

== Gael Linn inniu ==
Tá ceannoifig Ghael Linn suite ag 35 [[Sráid an Dáma]], [[Baile Átha Cliath]] 2.

=== Gaelbhratach ===
Is scéim spreagtha í [https://gaelbhratach.ie/ Gaelbhratach] a thacaíonn le scoileanna atá ag déanamh iarrachta an Ghaeilge a chur chun chinn. Is féidir le gach saghas scoil páirt a glacadh sa scéim, ag leibhéal bunscoile agus iarbhunscoile.

An príomhaidhm atá ag an scéim ná chun cultúr de labhairt na Gaeilge neamhfhoirmiúil a chruthú agus a chothú i measc phocal na scoile. Cuirtear tacaíocht ar fáil do múinteoirí chun spriocanna foghlama Curaclam Teanga na Bunscoile a bhaint amach i gcomhar le plean oifigiúil na scoile.

== Féach freisin ==
* An [[Comhchaidreamh]]

* ''[[Comhar]]''
* [[Amharc Éireann]]

== Naisc ==
* [http://www.gael-linn.ie Suíomh oifigiúil]
* [https://web.archive.org/web/20040830120339/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_1-2_38/ai_105439608 Aiste de chuid Jerry White (2003): Translating Ireland back into Eire: Gael Linn and film making in Irish]
* ''Seoltaí Séidte - Setting Sail''. ''Forty-Three Historical Recordings. Traditional Songs in Irish and Tunes on Fiddle, Flute, Accordion and Uilleann Pipes''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.itma.ie/shop/seoltai-seidte-setting-sail|teideal=Seoltaí Séidte : Setting Sail|language=en-US|work=ITMA|dátarochtana=2022-05-03|archivedate=2022-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220915120125/https://www.itma.ie/shop/seoltai-seidte-setting-sail}}&lt;/ref&gt; (Is éard atá i gceist leis seo ná pacáiste dhá dhlúthdhiosca a bhfuil ceol Gaelach ó sheancheirníní 78 imrothlú sa nóiméad le cloisteáil orthu, ach tá leabhrán cuimsitheach eolais ag dul leis an bpacáiste ina ríomhtar scéal Ghael Linn. Tháinig an pacáiste seo amach sa bhliain 2004, mar cheiliúradh ar leathchéad bliain na heagraíochta ar an bhfód).

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Gael Linn| ]]
[[Catagóir:Comhlachtaí Éireannacha]]</text>
      <sha1>54izliht5yyvojwfjrhx663iu20qohl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scitsifréine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19684</id>
    <revision>
      <id>1332450</id>
      <parentid>1323718</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6174" sha1="l091ohkw0424xnj7behwg775lm3xofd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}

Is [[galar]] millteach [[Neamhoird mheabhracha|meabhrach]] é '''scitsifréine'''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Neurodevelopmental disorder|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Neurodevelopmental_disorder&amp;oldid=1065560613|journal=Wikipedia|date=2022-01-14|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;As [[Gréigis]], ciallaíonn ''Schizo'' deighilt agus ciallaíonn ''Phrene'' intinn.&lt;/ref&gt; Is riocht [[Athlasadh|athlastach]] é san [[inchinn]] ach níl tuiscint iomlán ar an gcúis &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/science/neurophilosophy/2015/oct/16/brains-immune-cells-hyperactive-in-schizophrenia|teideal=Brain’s immune cells hyperactive in schizophrenia|údar=Mo Costandi|dáta=2015-10-16|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2022-02-09}}&lt;/ref&gt;  Tosaíonn an scitsifréine go minic nuair a bhíonn [[duine]] sna déaga nó sna fichidí. 

Is iad na siomptóim a bhaineann léi, dímhothú, [[Siabhránacht|siabhráin]], maolú mothúchán, glórtha inmheánacha á gcloisint, srl.  [[Íomhá:Schizophrenia brain large.gif|mion|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Risperdal tablets.jpg|mion|clé|Risperidone nó Risperdal:[[cógas]]|292x292px]][[Íomhá:Schizophrenia video.webm|mion|Físeán: Míniú|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Schizophrenia (Illustration).png|mion|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Share-with-schizophrenia.svg|mion|Eipidéimeolaíocht, 2019|clé|220x220px]]
== Cúiseanna ==
Cheaptaí fadó gur easpa [[Cumarsáid|cumarsáide]] sa [[teaghlach]] ba chiontach leis an scitsifréine'''.''' Ach is cinnte anois gur [[Neamhoird mheabhracha|galar intinne]] í.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|url=|title=Fréamh an Eolais|journal=|volume=|issue=|location=http://www.coiscéim.ie}}&lt;/ref&gt;  

Tá baint ag a lán cúinsí leis an ngalar, b'fhéidir [[géinitic]], cúram réamhbhreithe, tógáil,  tosca [[Timpeallacht|timpeallachta]] agus saol uirbeach, [[bochtanas]], caitheamh drugaí agus alcóil, agus mar sin de.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Risk factors of schizophrenia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Risk_factors_of_schizophrenia&amp;oldid=1067465518|journal=Wikipedia|date=2022-01-23|language=en}}&lt;/ref&gt;  Tá níos mó fear buailte ná mná.  

=== Fás an fhéatais ===
Uaireanta cuirtear síolta an ghalair le linn fás an [[Féatas|fhéatais]] sa [[Broinn (útaras)|bhroinn]],  De réir mar a fhorbraíonn an féatas, fásann néaróga tríd an mbánábhar san [[inchinn]], agus trí phláta fonéarógach idir an bánábhar is an liathábhar, chun ceangail a dhéanamh i liathábhar na [[Coirtéis|coirtéise]].  

De ghnáth, bíonn [[Cill (bitheolaíocht)|cealla]] comharthaíochta sa phláta fo-néarógach a threoraíonn an fás seo, ach bíonn easpa cealla comharthaíochta i nduine le scitsifréine agus an-chuid néaróg míthreoraithe dá bharr.  

Ní fios fós cad is ciontach leis an easpa seo. Ach de réir mar a chuirtear an tuiscint ar an ngalar iomlán seo chun cinn, tá súil ag na h[[Eolaí|eolaithe]] gur féidir an féatas a chosaint ón easpa amach anseo. 

== Na tréithe a bhaineann le scitsifréine ==
Léiríonn an ghalar na hairí seo go coitianta;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://presspack.rte.ie/2011/04/30/slainte-mhaith-8/|teideal=Sláinte Mhaith {{!}} RTÉ Presspack|work=presspack.rte.ie|dátarochtana=2019-05-18}}&lt;/ref&gt; 

* siabhránacht chloisteála,
* siabhráin pharanóideacha,
* urlabhra agus
* smaointeoireacht gan eagar maille le mífheidhm cheirde nó shóisialta.

I gcás daoine a bhfuil bunfhadhbanna sláinte intinne acu, d'fhéadfaí go músclódh úsáid [[Cannabas (druga)|cannabais]] an scitsifréine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=Tobar navgaoise|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114054846/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|archivedate=2017-11-14}}&lt;/ref&gt;
== Eipidéimeolaíocht ==
Buaileann scitsifréine timpeall 1% de [[Daonra|dhaonra]] in [[Éire|Éirinn]].

Deirtear uaireanta go bhfuil na hÉireannaigh sa dara háit, tar éis daoine dubha ón [[Muir Chairib|Chairib]], ó thaobh scitsifréine de.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-ag-tabhairt-foirithinte-ar-eireannaigh-ata-i-gcrua.aspx|teideal=Ag tabhairt fóirithinte ar Éireannaigh atá i gcruachás|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2019-05-18}}&lt;/ref&gt; Ach níl sé sin fíor ar chor ar bith.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Epidemiology of schizophrenia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Epidemiology_of_schizophrenia&amp;oldid=890085401|journal=Wikipedia|date=2019-03-29|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Chum [[Eugen Bleuler]] an téarma 'scitsifréine' don ghalar intinne sa bhliain 1911 (&quot;Néaltrú Praecox&quot; an téarma go dtí an t-am sin). Thuig sé nach raibh [[néaltrú]] i gceist agus nár thosaigh sé sna hóig (Praecox) i gcónaí. 

Tagann ainm an ghalair ó dhá fhocal sa t[[Sean-Ghréigis]] 'scitsi' (σχίζειν, &quot;scoilt&quot;) agus 'fréin' (φρήν, φρεν-, ''Phrene'', &quot;meabhair&quot; nó intinn). 

== Daoine a raibh scitsifréine orthu ==

* [[John Nash (ailtire)|John Nash]]: Scitsifréine pharanóiach a bhí ar Nash, a scríobh Nash tráchtas dochtúireachta sa bhliain 1950 a ghnóthaigh Duais Nobel dó i 1994, ach sa bhliain 1959 bhí sé in ospidéal meabhairghalair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-eireaball-mo-chuid-aineolais.aspx|teideal=Eireaball mo chuid aineolais|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2019-05-18}}&lt;/ref&gt; 
* Scitsifréine pharanóiach a bhí ar  [[Seosamh Mac Grianna|Sheosamh Mac Grianna]] a cuireadh isteach in ospidéal [[Leitir Ceanainn]] tuairim is 1957.  Ach níor fhág sin nach bhféadfadh sé a bheith páirteach in éigsí agus i bhféiltí i n[[Dún na nGall]] ar ball.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1580|teideal=MAC GRIANNA, Seosamh (1900–1990)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2019-05-18}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Athlasadh]]
* [[Eugen Bleuler]]
* [[Cannabas (druga)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Síceolaíocht chliniciúil]]
[[Catagóir:Neamhoird]]
[[Catagóir:Scitsifréine]]</text>
      <sha1>l091ohkw0424xnj7behwg775lm3xofd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bliain bhisigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20103</id>
    <revision>
      <id>1332170</id>
      <parentid>1308772</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="28ry1pmlu21mfitct9twztgk4csno7d" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is éard is '''Bliain Bhisigh''' ann na [[bliain]] ina mbíonn [[lá]] sa bhreis sa bhliain. Bíonn 366 sa bhliain agus 29 i mí [[Feabhra]]. Tarlaíonn bliain bhisigh gach ceithre bliana.

== Féilire ==
[[Íomhá:Gregoriancalendarleap solstice.svg|clé|mion|177x177px|Is bliain bhisigh í bliain an chéid más féidir í a roinnt ar 400.]]
Bíonn 365 [[lá]] i mbliain de ghnáth, mar tógann sé an méid sin [[am]]a ar an domhan dul timpeall na [[An Ghrian|gréine]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-8-16.pdf|teideal=Eureka|údar=COGG.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415110836/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-8-16.pdf|archivedate=2021-04-15}}&lt;/ref&gt; Ach ní théann an [[An Domhan|domhan]] timpeall na gréine i 365 lá go díreach. Dá bharr sin, cuirimid lá breise le bliain gach ceithre bliana – sin an rud is cúis le bliain bhisigh. 

Aon bhliain is féidir a roinnt ar a ceathair mar shampla, 2024, is blianta bisigh iad sin. Is bliain bhisigh í bliain an chéid más féidir í a roinnt ar 400.

=== Rím: ===
“30 [[lá]] a thugann siad leo [[An tSamhain|Samhain]], [[An tAibreán|Aibreán]] agus na [[An Meitheamh|Meithimh]] teo. 

Lá sa bhreis ag gach mí eile ach an [[Feabhra]] thiar ar deireadh. 

Gan aige ach ocht lá is fiche, Naoi lá is fiche i mbliain bhisigh.”
[[Íomhá:PostcardLeapYearMaidensAre1908.jpg|clé|mion|177x177px|1908: faigheann na mná a seans ar an 29 Feabhra]]

== Nósanna ==
Ceann de na nósanna traidisiúnta is mó cáil a bhain riamh le bliain bhisigh ná go bhféadfadh bean iarraidh ar fhear í a [[Pósadh|phósadh]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-cuma-cathain-a-stopfar-an-ceili-muide-a-dheanfaidh-breithiunas-ar-na-rinceoiri-i-mbliain-bhisigh-2020/|teideal=Is cuma cathain a stopfar an céilí, muide a dhéanfaidh breithiúnas ar na rinceoirí i mbliain bhisigh 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-02-29}}&lt;/ref&gt; Ba mhinic an [[cleamhnas]] á dhéanamh i rith an [[Carghas|Charghais]] ainneoin rialacha [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|eaglasta]] in aghaidh a leithéide.

== Féach freisin ==

* [[Féilire Ghréagóra]]  

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}

[[Catagóir:Blianta| ]]
[[Catagóir:Aonaid ama]]</text>
      <sha1>28ry1pmlu21mfitct9twztgk4csno7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dolly Parton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20202</id>
    <revision>
      <id>1332244</id>
      <parentid>1326977</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lapin kuski</username>
        <id>78616</id>
      </contributor>
      <comment>File</comment>
      <origin>1332244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17798" sha1="814bogj60bq6obtldtj2tamhts6bc5l" xml:space="preserve">{{WD Bosca_Sonraí_Duine}}
[[File:Dolly Parton @ Lanxess-Arena (Köln).jpg|thumb|Dolly Parton (2014)]]

Amhránaí, cumadóir amhrán, aisteoir agus daonchara Meiriceánach ab ea '''Dolly Rebecca Parton''' ([[19 Eanáir]] [[1946]] i Pittman Center, [[Tennessee]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|na Stáit Aontaithe]] – [[25 Lúnasa]] [[2026]] i [[Nashville, Tennessee|Nashville]], Tennessee). Duine de na ceoltóirí ba mhó tionchar i stair an [[Ceol tuaithe|cheoil tuaithe]] a bhí inti.  Tugadh &quot;Banríon an Cheoil Tíre&quot; uirthi go coitianta. Scríobh sí breis is 3,000 amhrán agus díoladh níos mó ná 100 milliún taifead léi ar fud an domhain.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-amhránaí Dolly Parton tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0825/1589215-an-t-amhranai-dolly-parton-tar-eis-bhais/|date=2026-08-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Óige agus oideachas ==
Rugadh Dolly Parton i mbothán aon seomra cois na habhann Little Pigeon i gContae Sevier in oirthear Tennessee ar an 19 Eanáir 1946. Ba í an ceathrú de dháréag clainne í. Ba iad Robert Lee Parton (1921–2000), fear a shaothraigh a bheatha ag feirmeoireacht tobac agus ag obair sa tógáil, agus Avie Lee Owens (1923–2003) a tuismitheoirí. Tógadh an chlann ar Locust Ridge, áit a raibh saol na bochtaineachta acu. Níor éirigh riamh lena hathair léamh ná scríobh a fhoghlaim, ach dúirt Parton gurbh eisean an duine ba chliste dár casadh uirthi riamh.

Ba ó thaobh a máthar a tháinig an ceol chuici. Thosaigh sí ag canadh sa séipéal in aois a sé bliana agus fuair sí a céad ghiotár in aois a hocht mbliana. Bhí sí ag canadh ar an raidió agus ar an teilifís go háitiúil in oirthear Tennessee agus í ina páiste, agus bhí sí le cloisteáil ar ''The Cas Walker Show'' agus í deich mbliana d'aois. Rinne sí a céad taifeadadh, &quot;Puppy Love&quot;, agus í trí bliana déag d'aois. Chríochnaigh sí an mheánscoil i Sevier County High School i [[Sevierville, Tennessee|Sevierville]] i 1964, agus bhog sí go Nashville an lá dár gcionn.

== Tús a gairme ==
Ba mar chumadóir amhrán a bhain sí an chéad rath amach. In éineacht lena huncail Bill Owens scríobh sí amhráin do cheoltóirí eile, ina measc Bill Phillips agus Skeeter Davis, agus chuaigh cuid acu sna cairteacha. Shínigh sí conradh le Monument Records i 1965. Ba é &quot;Dumb Blonde&quot; (1967) an chéad amhrán dá cuid a chuaigh sna cairteacha ceoil tuaithe, agus tháinig a céad albam, ''Hello, I'm Dolly'', amach an bhliain chéanna.
[[Íomhá:Porter Wagoner and Dolly Parton 1969.jpg|clé|mion|264x264px|Porter Wagoner agus [[Dolly Parton]] in 1969: chaith siad seacht mbliana ag obair le chéile agus bhí sraith fhada de [[Dísréad|dhísréid]] rathúla acu.]]
I 1967 thug an t-amhránaí Porter Wagoner cuireadh di páirt a ghlacadh ina chlár teilifíse agus ina sheó bóthair, agus chuir sé ina luí ar RCA Victor conradh a thairiscint di. Chaith siad seacht mbliana ag obair le chéile agus bhí sraith fhada de [[Dísréad|dhísréid]] rathúla acu. 

I 1970 chuaigh a leagan de &quot;Mule Skinner Blues&quot; go dtí uimhir a trí sna cairteacha, agus i 1971 bhí a céad amhrán aonair ag barr na gcairteacha, &quot;Joshua&quot;. 

Ina dhiaidh sin tháinig &quot;Coat of Many Colors&quot; (1971) amach, amhrán faoin gcóta ildaite a rinne a máthair di as ceirteacha, agus &quot;Jolene&quot; (1973), a chuaigh go huimhir a haon i Meiriceá i mí Feabhra 1974 agus go huimhir a seacht sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] i 1976.

Scar sí le Wagoner i 1974. Scríobh sí &quot;I Will Always Love You&quot;, agus chuaigh an t-amhrán sin go barr chairt an cheoil tuaithe i 1974 agus arís i 1982. Nuair a d'iarr bainisteoir [[Elvis Presley]], an Coirnéal Tom Parker, leath na gceart foilsitheoireachta uirthi sula dtaifeadfadh Presley an t-amhrán, dhiúltaigh sí — cinneadh a thuill na milliúin dollar di ina dhiaidh sin, go háirithe nuair a rinne [[Whitney Houston]] leagan de don scannán ''The Bodyguard'' i 1992. Díoladh breis is 40 milliún cóip den leagan sin ar fud an domhain.

== Rath idirnáisiúnta ==
Ó 1976 amach dhírigh Parton ar lucht éisteachta níos leithne. Ba é ''Here You Come Again'' (1977) an chéad albam dá cuid a dhíol milliún cóip, agus bhuaigh sí [[Grammy|Duais Grammy]] air i 1978. I 1980 ghlac sí páirt sa scannán ''9 to 5'' in éineacht le [[Jane Fonda]] agus [[Lily Tomlin]]; chuaigh an t-amhrán teidil, a scríobh sí féin, go huimhir a haon i gcairt an cheoil tuaithe agus sa chairt phopcheoil araon i mí Feabhra 1981, agus ainmníodh don [[Duaiseanna an Acadaimh|Oscar]] don Amhrán Bunaidh is Fearr é. 

I 1983 chaith &quot;Islands in the Stream&quot;, dísréad le [[Kenny Rogers]] a scríobh na [[Bee Gees]], coicís ag barr chairt phop na Stát Aontaithe. Idir 1974 agus 1980 bhí ocht n-amhrán aici ag uimhir a haon sna cairteacha ceoil tuaithe, agus idir 1981 agus 1985 bhí dhá cheann déag acu i measc na ndeich n-amhrán ab airde sna cairteacha.

== Scannáin agus teilifís ==
Chomh maith le ''9 to 5'', bhí príomhpháirteanna aici in ''The Best Little Whorehouse in Texas'' (1982), ''Rhinestone'' (1984), ''Steel Magnolias'' (1989), ''Straight Talk'' (1992) agus ''Joyful Noise'' (2012). Ainmníodh don Oscar den dara huair í as an amhrán &quot;Travelin' Thru&quot; (2005) a scríobh sí don scannán ''Transamerica''. Scríobh sí an ceol do ''9 to 5: The Musical'' freisin, dráma ceoil a osclaíodh i Nua-Eabhrac i 2009 agus a thuill ainmniúchán Tony di.

== An gormfhéar agus na blianta deiridh ==
I 1987 tháinig ''Trio'' amach, albam a rinne sí le hEmmylou Harris agus [[Linda Ronstadt]] agus a bhuaigh Grammy. Ag deireadh na 1990idí d'fhill sí ar cheol traidisiúnta na sléibhte le sraith albam [[Gormfhéar (ceol)|gormfhéir]]: ''The Grass Is Blue'' (1999), ''Little Sparrow'' (2001) agus ''Halos &amp; Horns'' (2002). Bhuaigh ''The Grass Is Blue'' Grammy don albam gormfhéir ab fhearr.

Cuireadh isteach i Halla na Laochra Ceoil Tuaithe (''Country Music Hall of Fame'') í i 1999 agus i Halla na Laochra do Chumadóirí Amhrán (''Songwriters Hall of Fame'') i 2001. I mí na Bealtaine 2022 cuireadh isteach sa [[Rock and Roll Hall of Fame|Halla na Laochra Rac-cheoil]] í, cé gur dhiúltaigh sí don onóir ar dtús toisc gur cheap sí nach raibh sé ann ach do cheoltóirí rac-cheoil. Ba é ''Rockstar'' (2023), an chéad albam rac-cheoil dá cuid, an t-albam stiúideo aonair deireanach aici; bhí [[Paul McCartney]], [[Ringo Starr]], [[Elton John]], [[Sting]], [[Sheryl Crow]] agus [[Miley Cyrus]] ar na haíonna air, agus is ag uimhir a trí i gcairt albam na Stát Aontaithe a thosaigh sé — an áit ab airde a bhain aon albam aonair dá cuid amach riamh. I mí na Samhna 2024 d'eisigh sí ''Smoky Mountain DNA – Family, Faith &amp; Fables'', albam ina raibh seacht n-amhrán is tríocha agus baill dá muintir féin páirteach ann.

== Gnó agus daonchairdeas ==
D'oscail Parton an pháirc shiamsaíochta théama Dollywood i Pigeon Forge, Tennessee, i 1986, agus ba mhór an tacaíocht do gheilleagar an cheantair í. Bhunaigh sí ''Dolly Parton's Imagination Library'' (Leabharlann Samhlaíochta Dolly Parton) i 1995 in ómós dá hathair, scéim a chuireann leabhar amháin sa phost gach mí, saor in aisce, chuig gach páiste cláraithe ón mbreith go dtí aois a cúig. Faoi 2026 bhí breis is 300 milliún leabhar tugtha amach ag an scéim sna Stáit Aontaithe, i gCeanada, sa Ríocht Aontaithe, san Astráil agus in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://imaginationlibrary.com/about-us/ |teideal=About Dolly Parton's Imagination Library |foilsitheoir=Dolly Parton's Imagination Library |dátarochtana=2026-08-26}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2020 bhronn sí milliún dollar ar thaighde in Ollscoil Vanderbilt a chuidigh le vacsaín Moderna in aghaidh [[COVID-19]] a fhorbairt. Ar an 16 Samhain 2025 bronnadh Gradam Daonchairdis Jean Hersholt (''Jean Hersholt Humanitarian Award'') uirthi ag Duaiseanna an Acadaimh — an chéad Oscar a bronnadh riamh uirthi — agus ba í Lily Tomlin a thug di é.

== Éire ==
I 1990, agus í ar saoire i [[Contae Chiarraí]], stop Parton gan choinne i dteach tábhairne [[Páidí Ó Sé|Pháidí Uí Shé]] i [[Ceann Trá]]. Chan sí &quot;Coat of Many Colors&quot; don slua a bhí istigh, agus [[Séamus Ó Beaglaoich]] agus [[Steve Cooney]] á tionlacan. Craoladh an t-ábhar ar an gclár ''Cúrsaí'' ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] ar an 1 Deireadh Fómhair 1990.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.rte.ie/archives/2015/0929/731153-dolly-parton-in-kerry/ |teideal=Dolly Parton In Kerry |foilsitheoir=Cartlann RTÉ |dáta=1990-10-01 |dátarochtana=2026-08-26}}&lt;/ref&gt; 

Cuireadh tús le ''Dolly Parton's Imagination Library'' in Éirinn i 2019.

== Pearsanta ==
Phós Parton Carl Dean ar an 30 Bealtaine 1966 in Ringgold, Georgia. Ní raibh clann orthu, agus choinnigh Dean é féin as radharc an phobail ar feadh a shaoil. 

Cailleadh Carl Dean i mí an Mhárta 2025 in aois a 82 bliain. Bhí drochshláinte ar Parton féin ag an am céanna — bhuail ailse í, bhí fadhbanna leis an gcóras imdhíonachta, deacrachtaí díleá agus clocha duáin ina measc.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2026/08/27/health/dolly-parton-husband-caregiving-wellness|teideal=Dolly Parton’s legacy includes an unfortunate reality of caregiving: Not taking care of oneself {{!}} CNN|dáta=2026-08-27|language=en|work=CNN|dátarochtana=2026-08-28}}&lt;/ref&gt;  Chuir sí seónna a bhí beartaithe aici i [[Las Vegas, Nevada|Las Vegas]] ar athló. Ar an 14 Lúnasa 2026 rinne sí físeán ina teach i Nashville á rá nach mbeadh sí in ann freastal ar oscailt turais nua i Dollywood de bharr a sláinte.

Cuireadh isteach in Ionad Leighis Ollscoil Vanderbilt i Nashville í go luath maidin Dé hAoine, an 21 Lúnasa 2026, le fadhbanna duáin agus le galar uath-imdhíonachta, agus fuair sí bás ann maidin Dé Máirt, an 25 Lúnasa 2026, in aois a 80 bliain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.rte.ie/entertainment/2026/0825/1589206-dolly-parton-music-legend-dies-aged-80/ |teideal=Dolly Parton's career spanned six decades |foilsitheoir=RTÉ |dáta=2026-08-25 |dátarochtana=2026-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.npr.org/2026/08/25/nx-s1-3650175/dolly-parton-obituary |teideal=Dolly Parton, one of country music's most singular performers, has died at age 80 |foilsitheoir=NPR |dáta=2026-08-25 |dátarochtana=2026-08-26}}&lt;/ref&gt;

== Oidhreacht agus gradaim ==
Bhí cúig shingil is fiche dá cuid ag uimhir a haon i gcairteacha ceoil tuaithe na Stát Aontaithe, an líon céanna a bhí ag Reba McEntire agus an líon is mó ag aon amhránaí mná. Bhain 44 albam dá cuid áit amach i measc na ndeich n-albam ceoil tuaithe ab airde, an líon is mó ag aon cheoltóir, agus chuaigh 110 singil dá cuid sna cairteacha thar thréimhse daichead bliain. Bhuaigh sí aon Ghrammy dhéag agus trí Emmy, agus ainmníodh don Oscar faoi dhó í. Ainmníodh an chaora chlónáilte Dolly ina honóir i 1996.

== Dioscliosta ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=50%
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| Bliain
! rowspan=&quot;2&quot;| Albam
! colspan=&quot;3&quot;| Cairteacha&lt;ref name=&quot;DollyPartonAHistory&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.lpdiscography.cz/p/Parton/parton2.htm |teideal=LP Discography - Dolly Parton Discography |dátarochtana=2009-01-25 |archivedate=2008-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210164734/http://www.lpdiscography.cz/p/Parton/parton2.htm }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot;| Teastais
! rowspan=&quot;2&quot;| Lipéad
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! width=&quot;45&quot;| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|US Country]]
! width=&quot;45&quot;| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|US 200]]
! width=&quot;45&quot;| [[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! &lt;small&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;DollyPartonASearch&quot;&gt;[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&amp;artist=Dolly%20Parton&amp;format=ALBUM&amp;go=Search&amp;perPage=50 RIAA Gold and Platinum Search for albums by Dolly Parton]&lt;/ref&gt;
! &lt;small&gt;[[Ceanada|CDA]]&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;DollyPartonCRIA&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cria.ca/cert_db_search.php |teideal=CRIA Certification Database |dátarochtana=2009-01-25 |archivedate=2016-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160111074458/http://www.cria.ca/cert_db_search.php }}&lt;/ref&gt;
|-
| 1967
| align=&quot;left&quot;| ''[[Hello, I'm Dolly]]''
| 11
| —
| —
| —
| —
| Monument
|-
| 1968
| align=&quot;left&quot;| ''[[Just Because I'm a Woman (1968 album)|Just Because I'm a Woman]]''
| 22
| —
| —
| —
| —
| rowspan=&quot;26&quot;| RCA
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1969
| align=&quot;left&quot;| ''[[In the Good Old Days (When Times Were Bad)]]''
| 15
| —
| —
| —
| —
|-
| align=&quot;left&quot;| ''[[My Blue Ridge Mountain Boy]]''
| 6
| 194
| —
| —
| —
|-
| 1970
| align=&quot;left&quot;| ''[[The Fairest of Them All (Dolly Parton album)|The Fairest of Them All]]''
| 13
| —
| —
| —
| —
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 1971
| align=&quot;left&quot;| ''[[Golden Streets of Glory]]''
| 22
| —
| — 
| —
| —
|-
| align=&quot;left&quot;| ''[[Joshua (Dolly Parton album)|Joshua]]''
| 16
| 198
| —
| —
| —
|-
| align=&quot;left&quot;| ''[[Coat of Many Colors]]''
| 7
| —
| —
| —
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1972
| align=&quot;left&quot;| ''[[Touch Your Woman]]''
| 19
| —
| —
| —
| —
|-
| align=&quot;left&quot;| ''[[My Favorite Songwriter: Porter Wagoner]]''
| 33
| —
| —
| —
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1973
| align=&quot;left&quot;| ''[[My Tennessee Mountain Home]]''
| 19
| —
| —
| —
| —
|-
| align=&quot;left&quot;| ''[[Bubbling Over]]''
| 14
| —
| —
| —
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1974
| align=&quot;left&quot;| ''[[Jolene (album)|Jolene]]''
| 6
| —
| —
| —
| —
|-
| align=&quot;left&quot;| ''[[Love Is Like a Butterfly]]''
| 7
| —
| —
| —
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1975
| align=&quot;left&quot;| ''[[The Bargain Store]]''
| 9
| —
| —
| —
| —
|-
| align=&quot;left&quot;| ''[[Dolly: The Seeker/We Used To]]''
| 14
| —
| —
| —
| —
|-
| 1976
| align=&quot;left&quot;| ''[[All I Can Do]]''
| 3
| —
| —
| —
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1977
| align=&quot;left&quot;| ''[[New Harvest - First Gathering|New Harvest... First Gathering]]''
| 1
| 71
| —
| —
| —
|-
| align=&quot;left&quot;| ''[[Here You Come Again]]''
| 1
| 20
| —
| Platanam
| Ór
|-
| 1978
| align=&quot;left&quot;| ''[[Heartbreaker (Dolly Parton album)|Heartbreaker]]''
| 1
| 27
| —
| Ór
| Ór
|-
| 1979
| align=&quot;left&quot;| ''[[Great Balls of Fire (Dolly Parton album)|Great Balls of Fire]]''
| 4
| 40
| —
| Ór
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1980
| align=&quot;left&quot;| ''[[Dolly, Dolly, Dolly]]''
| 7
| 71
| —
| —
| —
|-
| align=&quot;left&quot;| ''[[9 to 5 and Odd Jobs]]''
| 1
| 11
| —
| Ór
| Ór
|-
| 1982
| align=&quot;left&quot;| ''[[Heartbreak Express]]''
| 5
| 106
| —
| —
| —
|-
| 1983
| align=&quot;left&quot;| ''[[Burlap &amp; Satin]]''
| 5
| 127
| —
| —
| —
|-
| 1984
| align=&quot;left&quot;| ''[[The Great Pretender (Dolly Parton album)|The Great Pretender]]''
| 7
| 73
| —
| —
| —
|-
| 1985
| align=&quot;left&quot;| ''[[Real Love (Dolly Parton album)|Real Love]]''
| 9
| —
| —
| —
| —
|-
| 1987
| align=&quot;left&quot;| ''[[Rainbow (Dolly Parton album)|Rainbow]]''
| 18
| 153
| —
| —
| —
| rowspan=&quot;6&quot;| Columbia
|-
| 1989
| align=&quot;left&quot;| ''[[White Limozeen]]''
| 3
| —
| —
| Ór
| —
|-
| 1990
| align=&quot;left&quot;| ''[[Home for Christmas (Dolly Parton album)|Home for Christmas]]''
| 74
| —
| —
| Ór
| —
|-
| 1991
| align=&quot;left&quot;| ''[[Eagle When She Flies]]''
| 1
| 24
| —
| Platanam
| Ór
|-
| 1993
| align=&quot;left&quot;| ''[[Slow Dancing with the Moon]]''
| 4
| 16
| —
| Platanam
| Ór
|-
| 1995
| align=&quot;left&quot;| ''[[Something Special (Dolly Parton album)|Something Special]]''
| 10
| 54
| —
| —
| —
|-
| 1996
| align=&quot;left&quot;| ''[[Treasures (Dolly Parton album)|Treasures]]''
| 21
| 122
| —
| —
| —
| Rising Tide
|-
| 1998
| align=&quot;left&quot;| ''[[Hungry Again]]''
| 23
| 167
| 41
| —
| —
| rowspan=&quot;2&quot;|Blue Eye/MCA
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1999
| align=&quot;left&quot;| ''[[Precious Memories (Dolly Parton album)|Precious Memories]]''
| —
| —
| —
| —
| —
|-
| align=&quot;left&quot;| ''[[The Grass Is Blue]]''
| 24
| 198
| —
| —
| —
| rowspan=&quot;5&quot;| Sugar Hill
|-
| 2001
| align=&quot;left&quot;| ''[[Little Sparrow]]''
| 12
| 97
| 30
| —
| —
|-
| 2002
| align=&quot;left&quot;| ''[[Halos &amp; Horns]]''
| 4
| 58
| 37
| —
| —
|-
| 2003
| align=&quot;left&quot;| ''[[For God and Country (album)|For God and Country]]''
| 23
| 167
| —
| —
| —
|-
| 2005
| align=&quot;left&quot;| ''[[Those Were the Days (Dolly Parton album)|Those Were the Days]]''
| 9
| 48
| 35
| —
| —
|-
| 2008
| align=&quot;left&quot;| ''[[Backwoods Barbie]]''
| 2
| 17
| 35
| —
| —
| Dolly
|-
| 2011
| align=&quot;left&quot;| ''[[Better Day]]''
| 11
| 51
| 9
| —
| —
| Dolly/Warner Music Nashville
|-
| 2014
| align=&quot;left&quot;| ''[[Blue Smoke (albam)|Blue Smoke]]''
| 2
| 6
| 2
| —
| —
| Dolly/Sony Masterworks
|-
| 2016
| align=&quot;left&quot;| ''[[Pure &amp; Simple (albam)|Pure &amp; Simple]]''
| 1
| 11
| 2
| —
| —
| rowspan=&quot;2&quot;| Dolly/RCA
|-
| 2017
| align=&quot;left&quot;| ''[[I Believe in You (albam)|I Believe in You]]''
| 20
| 173
| —
| —
| —
|-
| 2020
| align=&quot;left&quot;| ''[[A Holly Dolly Christmas]]''
| 1
| 16
| 16
| Ór
| —
| rowspan=&quot;3&quot;| Butterfly
|-
| 2022
| align=&quot;left&quot;| ''[[Run, Rose, Run (albam)|Run, Rose, Run]]''
| 4
| 34
| 23
| —
| —
|-
| 2023
| align=&quot;left&quot;| ''[[Rockstar (albam)|Rockstar]]''
| 1
| 3
| 5
| Ór
| —
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;8&quot;| &lt;small&gt;Ciallaíonn &quot;—&quot; nár bhain an t-albam áit amach sna cairteacha nó nach bhfuair sé teastas&lt;/small&gt;
|}

== Féach freisin ==
* [[Ceol tuaithe]]
* [[Johnny Cash]]
* [[Kenny Rogers]]
* [[Loretta Lynn]]
* [[Whitney Houston]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Nasc seachtrach ==
* [http://www.dollyparton.com Suíomh oifigiúil]
* [https://imaginationlibrary.com/ Dolly Parton's Imagination Library]

{{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}}

[[Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>814bogj60bq6obtldtj2tamhts6bc5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gradam Grammy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20207</id>
    <revision>
      <id>1332220</id>
      <parentid>1068203</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Féach freisin</comment>
      <origin>1332220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="c59081l0iy4miw130na7f51y50ggpzq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is duaiseanna iad na '''Gradaim Grammy''' a bhronnann '''Acadamh Náisiúnta na nEalaíon Taifeadta agus Eolaíochta''', [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], ar [[Ceoltóir|cheoltóirí]] gach bliain, mar gheall ar éachtaí [[Ceol|ceoil]] na bliana sin. Is cosúil le [[Gradam Oscar]], ach amháin do cheoltóirí in áit d'aisteoirí. Is é an Grammy an gradam ceoil is clúití sa [[An Domhan|domhan]].

Bíonn ócáid na nGrammy ar siúl gach bliain i [[Los Angeles]] sna Stáit Aontaithe.

== Féach freisin ==
* [[Gradaim NÓS]]
* [[Gradaim Y Selar]]

== Nasc seachtrach ==
[http://www.grammy.com Suíomh oifigiúil]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síolta ceol}}

[[Catagóir:Ceol]]
[[Catagóir:Dámhachtainí]]</text>
      <sha1>c59081l0iy4miw130na7f51y50ggpzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grace Kelly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21056</id>
    <revision>
      <id>1332324</id>
      <parentid>1308239</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7130" sha1="25a7qkctebd4fqnadsy373cytj95bvl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ban-[[aisteoir]] [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] agus réalta faisin ba ea '''Grace Patricia Kelly''' ({{lang-ga|Gráinne Pádraigín Ní Cheallaigh}}), nó níos déanaí '''Grace, Banphrionsa Mhonacó,''' de phór [[Éire|Éireannach]]  ([[12 Samhain]], [[1929]] – [[14 Meán Fómhair]], [[1982]]). Bhí Grace Kelly ar dhuine de na haisteoirí ba cháiliúla le linn ré órga Hollywood.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clar-faisneise-taitneamhach-faoi-bhanphrionsa-mhaigh-eo-agus-mhonaco/|teideal=Clár faisnéise taitneamhach faoi Bhanphrionsa Mhaigh Eo agus Mhonacó|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=26 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-30}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Grace Kelly MGM photo.jpg|clé|mion|Grace Kelly, ag MGM|alt=]][[Íomhá:GraceKellyHighNoonTrailerScreenshot1952.jpg|mion|High Noon, 1952|clé]]
[[Íomhá:Mogambo1.jpg|mion|Mogambo, 1953|clé]]
[[Íomhá:To Catch a Thief1.jpg|mion|To Catch a Thief, 1955|clé]]
[[Íomhá:Stamp 1956 Monaco MiNr0561 mt B002.jpg|clé|mion|1956]]

== Saol ==
Tháinig seanathair Grace as [[Baile Uí Fhiacháin]], i gContae Mhaigh Eo.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1488076/How-Princess-Graces-ancestral-home-fell-into-ruins.html|teideal=How Princess Grace's ancestral home fell into ruins|údar=Thomas Harding|dáta=2005-04-17|language=en-GB|dátarochtana=2020-04-19}}&lt;/ref&gt; Chuaigh John Henry Kelly ar imirce chuig Philadelphia Mheiriceá in 1867. D’éirigh le Jack Kelly, athair Grace, trí bhonn Oilimpeacha a chrochadh leis dá ghaiscí [[Rámhaíocht|rámhaíochta]] in 1920 agus 1924.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Jack Kelly Sr. (rower)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jack_Kelly_Sr._(rower)&amp;oldid=1189871114|journal=Wikipedia|date=2023-12-14|language=en}}&lt;/ref&gt; Bhí a dhóthain de mhaoin an tsaoil aige rud a d’fhág saol sócúil ag Grace. 

=== Hollywood ===
[[Íomhá:Gracia van Monaco (1972).jpg|clé|mion|1972]]Sna [[1950idí]], d'oibrigh Kelly ar an stáitse agus i [[Scannán|scannáin]] de chuid [[Hollywood]]. Sa bhliain 1955, bronnadh [[Gradaim an Acadaimh|Oscar]] dá ról sa  ''The Country Girl,'' agus í i mbarr a réime gairmiúla. Bhí sí le feiscint ar scáileán taobh le leithéidí [[Gary Cooper]], [[Clark Gable]], [[Cary Grant]], agus [[Bing Crosby]] agus bhí leithéidí [[Alfred Hitchcock]] agus [[John Ford]] mar stiúrthóirí aici.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

Bhí a saol aisteoireachta in airde láin nuair a phós sí an Prionsa Rainier ó Phrionsacht Mhonacó in 1956.    

=== Pósadh ===
In 1955, d’eagraigh [[Paris Match]] deis [[Grianghrafadóireacht|fótagrafaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a do Grace Kelly leis an bPrionsa Rainier ag an bPálás Ríoga in [[Monte Carlo]]. Níor aontaigh an bheirt a bhí i gceist leis ach go drogallach, is cosúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://castletown.ie/ga/exhibitions/|teideal=Taispeántais {{!}} Castletown|údar=|dáta=29 Bealtaine – 30 Meán Fómhair 2017,  Gailearaí, Dara hUrlár, Teach Bhaile an Chaisleáin|language=ga|dátarochtana=2020-04-19}}&lt;/ref&gt; Níor thúisce le chéile iad ná go raibh siad pósta.
Rinne an Phrionsa Rainier aistear chuig na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] i [[mí na Nollag]] – ar chúiseanna [[Míochaine|leighis]], mar dhea – inar chaith sé an [[Nollaig]] le muintir Uí Cheallaigh agus inar iarr sé ar Grace é a [[Pósadh|phósadh]]. Ansin d'fhill Grace go Monacó san [[earrach]] dár gcionn chun pósadh. [[Pósadh|Phós]] sí Prionsa Mhonacó, Rainier III, ar 19 Aibreán 1956 agus d'fhág sí Hollywood.

Chaith Grace Kelly an chuid eile dá saol i [[Monacó]]. 

'''Saol pósta''' 

Bhí triúr páiste ag Grace Kelly: an prionsa Albert agus na banphrionsaí Caroline agus Stéphanie.

Fuair Grace Kelly bás de bharr stróc agus í ag tiomáint, ar an 14 Meán Fómhair 1982, tubaiste a fhágann greanta i scioból samhlaíochta an phobail í mar an duine óg álainn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Grace in Éirinn ==
Bhí Grace Kelly an-mhórtasach as a dúchas Éireannach. Mar shampla bhunaigh sí [[leabharlann]] Éireannach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.visitmonaco.com/de/blog/24811/the-princess-grace-irish-library-monaco|teideal=The Princess Grace Irish Library, Monaco|work=www.visitmonaco.com|dátarochtana=2020-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220516114131/https://www.visitmonaco.com/de/blog/24811/the-princess-grace-irish-library-monaco|archivedate=2022-05-16}}&lt;/ref&gt;  Thug sí cúpla cuairt ar Éireann sna [[1960idí|1960dí]] agus na [[1970idí]] (thug  an Lánúin Ríoga cuairt stáit ar Éirinn&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Marion agus an Banphrionsa,|url=https://vimeo.com/84876934|date=2014-01-23|author=Breege Rowley}}&lt;/ref&gt; don chéad uair sa bhliain 1961).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://strutandbellow.com/index.php/2016/10/14/marion-and-the-princess/|teideal=Marion and the Princess – Strut and bellow|language=en-US|dátarochtana=2020-04-19|archivedate=2020-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200120234119/http://strutandbellow.com/index.php/2016/10/14/marion-and-the-princess/}}&lt;/ref&gt;

Chabhraigh Grace Kelly go mór saol an [[Faisean|fhaisin]] in Éirinn a chur chun cinn nuair a chaith sí [[Geansaí Árannach|geansaí Árann]] i bpictiúir di féin faoi theas na [[An Ghrian|gréine]] ar luamh ar an [[An Mheánmhuir|Meánmhuir]], pictiúr a bhí ar chlúdach na h[[Iriseoireacht|iris]]&lt;nowiki/&gt;e [[Vogue]] i lár na [[1950idí]].  

Bhí Albert II i measc an phobail i m[[Baile Uí Fhiacháin]] i g[[contae Mhaigh Eo]] mí na Márta 2023 nuair a nochtadh dealbh in ómós dá mháthair.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[Íomhá:Grace Kellycropped.jpg|clé|mion|1981]]

== Tionchar ==
Chuir an AFI (''Institiúid Scannáin Mheiriceá'') Kelly in airde ag #13 i measc na mbanréaltaí scannáin is fearr a bhí ann riamh.

Tháinig mac le Grace Kelly, Ailbhe II (Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi), i gcomharbas ar a athair Rainier III sa bhliain 2005. 
== Scannáin ==
* [[1951]] : ''Fourteen Hours''
* [[1952]] : ''High Noon''
* [[1953]] : ''Mogambo''
* [[1954]] : ''Dial M for Murder''
* [[1954]] : ''Green Fire''
* [[1954]] : ''Rear Window''
* [[1954]] : ''The Country Girl''
* [[1954]] : ''The Bridges at Toko-Ri''
* [[1955]] : ''To Catch a Thief''
* [[1956]] : ''The Swan'' 
* [[1956]] : ''High Society''

== Naisc ==
* [http://www.gracekellyonline.com Suíomh oifigiúil]
* Clár ''Grace Kelly: Banphrionsa Mhaigh Eo'' (TG4, 2023) 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Kelly, Grace}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]]
[[Catagóir:Básanna i 1982]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Básanna tionóisceacha]]
[[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine as Philadelphia]]
[[Catagóir:Daoine ó Mhonacó]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Inimircigh]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>25a7qkctebd4fqnadsy373cytj95bvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CLG Na Seamróga Baile Héil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21300</id>
    <revision>
      <id>1332180</id>
      <parentid>1277106</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="il9cduhovqcuu63cd0mxvo5sdjit7rx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
{{Bosca Eolais club CLG|
 Club CLG = Na Seamróga Baile Héil |
 Béarla = Ballyhale Shamrocks |	
 bunaithe = 1972 |
 contae = [[CLG Coiste Contae Cill Chainnigh|Cill Chainnigh]] |
 peil =     |
 iomáint = Sinsear |
 dathanna = Glas is bán |
 páirc = [[Baile hÉil|Baile Héil]], [[Contae Chill Chainnigh]] |
  pattern_la1 = |
  pattern_b1  = _whitehorizontal |
  pattern_ra1 =  |
  leftarm1    = 27AE7B |
  body1       = 36AE7B |
  rightarm1   = 27AE7B |
  shorts1     = FFFFFF |
  socks1      = 28AE7B |
}}
Is club [[CLG]] é '''Na Seamróga Baile Héil''' (Béarla: ''Ballyhale Shamrocks'') atá suite sa pharóiste [[Baile hÉil|Baile Héil]], i g[[Contae Chill Chainnigh]]. Club [[iomáint|iomána]] atá ann don chuid is mó, agus tá na Seamróga ar cheann de na foirne is rathúla sa chontae agus i gCraobh na hÉireann.

Bunaíodh an club sa bhliain 1972, nuair a d'aontaigh na sean-chlubanna ó Bhaile Héil, Cnoc an Tóchair agus Cnoc Maoláin le chéile.

== Imreoirí cáiliúla ==
{|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|
* [[Riobeard Aighleart]] 
* [[Pádraig Aighleart]]
* [[Pádraig Ó Cearúill]]  
* [[Proinsias Ó Coimín]]
* [[Liam Daltúin]] 
* [[Seán Ó Fearail]] 
||
* [[Seán Mac Giolla Phádraig]]
* [[Séamas Mac Giolla Phádraig|Séamas &quot;Cha&quot; Mac Giolla Phádraig]]
* [[Séamas Ó Ceallaigh]]
* [[Gearóid Ó Fionnalaigh]]
* [[Caoimhín Ó Fionnalaigh]]
* [[Liam Ó Fionnalaigh]]
||
* [[Seán Ó Fionnalaigh]] 
* [[Donncha Heaslip]]
* [[Proinsias Ó hUallacháin]] 
* [[Mícheál Ó Ceallaigh]]
* [[Liam Ó Ceallaigh]]
* [[Muiris Masún]] 
||
* [[Seán Ó Faoláin]] 
* [[Risteard Ó Maoildeirg]]  
* [[Anraí Ó Sibhleáin]]
* [[Liam Breathnach]]
* [[Séamas Breathnach]] 
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.ballyhale-shamrocks.com/ Suíomh oifigiúil an chlub]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.kilkennygaa.ie/KK%20GAA%20Bible.pdf &quot;Bíobla&quot; Chill Chainnigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071118175238/http://www.kilkennygaa.ie/KK%20GAA%20Bible.pdf |date=2007-11-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20070928213136/http://www.kilkennycats.com/clubs/cgi-bin/cginews.pl?record=41/ Eolas ar kilkennycats.com]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síol}}

[[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Chill Chainnigh]]
[[Catagóir:Clubanna Iomána|Seamroga Baile Heil]]</text>
      <sha1>il9cduhovqcuu63cd0mxvo5sdjit7rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Triail (Máiréad Ní Ghráda)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22721</id>
    <revision>
      <id>1332150</id>
      <parentid>1329775</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18433" sha1="b92stn2r06uhq404yqnli1wlpsj7pg6" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ealaíona Taibhiúcháin}}

[[Drámaíocht na Gaeilge|Dráma]] le [[Máiréad Ní Ghráda]] is ea '''''An Triail''''',&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Ní Ghráda, M., 1978. ''An Triail''. Baile Átha Cliath: An Gúm.&lt;/ref&gt; atá ar churaclam na h[[Ardteistiméireacht|Ardteistiméireachta]]. Léiríodh an dráma den chéad uair ar 22 Meán Fómhair 1964 ar stáitse [[Amharclann an Damer|Amharchlann An Damer]] agus thug [[Caitlín Maude]] sa phríomhpháirt. 

Scríobh Máiréad Ní Ghráda an dráma seo i rith na [[1960idí|seascóidí]], ach tá sé chomh tráthúil sa lá atá inniu ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=AN TRIAIL le Máiréad Ní Ghráda (2015)|url=https://www.youtube.com/watch?v=BOhEBWVHvRo&amp;feature=youtu.be|date=2015-05-31|author=Garry Bannister}}&lt;/ref&gt; Léiríonn sí samplaí maithe den imeallú a bhíodh coitianta in [[Éirinn]] maidir le máithreacha singil. Taispeánann sí smacht láidir ag an cumhacht a bhí ar an [[Eaglais Chaitliceach na hÉireann]] ar na mhuintir agus conas a bhí tionchar acu orthu ar dhaoine in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/theatre-arts/our-forgotten-writer-who-put-society-on-trial-in-the-1960s-30743291.html|teideal=Our forgotten writer who put society on trial in the 1960s|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2019-04-28}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Máiréad Ní Ghráda.jpg|mion|[[Máiréad Ní Ghráda]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;|alt=]]

== Cúlra ==
Tá an dráma bunaithe in [[Éirinn]] le linn na [[1960idí]]. Sa dráma corraitheach, tragóideach seo, feicimid an dearcadh cúng, bréagchráifeach, fimíneach a bhí ag tír [[An Chríostaíocht|Chríostaí]] seo i leith na cailín mar Mháire.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=file:///home/chronos/u-387d750b5958874ec047cafa3a77fd4bab976271/Downloads/An%20Triail.pdf|teideal=An Triail {{!}} Key Phrases|údar=anaithnid|dáta=|dátarochtana=2019}}&lt;/ref&gt;

Sna [[1960idí|seascaidí]] ba mhór an scannal é páiste a bheith ag [[bean]] shingil. &quot;Tuairim na gcomharsan&quot; is mó a chuireann isteach ar mháthair Mháire. Bhí cumhacht agus smacht an-láidir ag an Eaglais Chaitliceach ar an bpobal ag an am. Bhí bean shingil le leanbh ar imeall na sochaí.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An triail : staidéar ar an dráma don Ardteistiméireacht (Ardleibhéal)|url=http://worldcat.org/oclc/49738883|publisher=Gill &amp; Macmillan|date=2002|oclc=49738883|author=Ní Ghlinn, Gearóidín.}}&lt;/ref&gt;  Bhí Máire imeallaithe ag gach duine, a [[Teaghlach|teaghlach]] san áireamh.  

Taispeánann Ní Ghráda léiriú an-dhiúltach ar shocaí na hÉireann sa dráma seo. Feicimid conas mar a déantar imeallú ar dhaoine áirithe toisc nach leanann siad na &quot;rialacha&quot;.&lt;ref&gt;Foinse sa Rang. 2010. ''Máire torrach fághta ar an imeall''. Independent. 24 Feabhra Dé Céadaoin.&lt;/ref&gt; Tugtar léiriú dúinn den bhéalchráifeacht, forlámhas na bhfear, daoine gan scrupaill agus an [[striapachas|striapachas,]]&lt;ref&gt;Foinse sa Rang. 2010. ''An taobh dorcha den duine''. Independent. 5 Bealtaine Dé Céadaoin.&lt;/ref&gt;

== Achoimre plota ==
Is [[Drámaíocht|dráma]] tragóideach é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.gaelminn.org/triail/synopsis1.htm|teideal=Gaeltacht Minnesota: An Triail|údar=achoimre i mBéarla|dáta=|work=www.gaelminn.org|dátarochtana=2019-04-28}}&lt;/ref&gt;  Léiríonn Ní Ghráda, Máire in umar na haimléise agus í tréighte.  Buaileann Máire le Pádraig ag an rince sa teach scoile. Titeann sí i ngrá le Pádraig. Ach tar éis tamaill an-ghairid, is léir go bhfuil sí ag iompar leanbh Phádraig.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Wikipedia. 2019. ''An Triail''. Ar fáil: &lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/An_Triail#Main_characters&lt;/nowiki&gt;. Dáta rochtana: 24/02/19.&lt;/ref&gt;  

Nuair a fhaigheann a máthair amach go bhfuil sí ag [[Toircheas|iompar clainne]], déanann sí iarracht an leanbh i mbroinn Mháire a chur chun báis. Is é náire an mothúchán is láidir, agus feiceann muid é nuair a dhéanann siad tagairt don ‘''tuairimí gcomharsan’''. Cuireann Bean Uí Chathasaigh brú ar Mháire ainm athair an linbh a thabhairt di, ach diúltann sí; tá sí dílis dá fear.  

Níl aon rogha eile as ag Máire ach dul ina haonar go Baile Átha Cliath agus saol nua a chruthú uirthi féin.  Caitheann Máire tréimhse ag obair i &quot;dTeach tearmainn&quot;. San áit sin, coinnítear máithreacha singil atá ag súil le breith i bhfad ó shúile an phobail.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;  Taispeánann an dráma seo, conas a dhéanann an tsochaí a leithéidí do mháithreacha aonair.

== Na Carachtair ==

=== Máire ===
Is í Máire príomhcharachtar an dráma seo. Cailín ciúin, cúthail atá inti. Tá sí go mór faoi smacht a máthar. Chomh maith, tá meas aici ar a máthair agus déanann sí gach rud dá máthair mar, beidh Máire ag dul isteach sna [[Bean rialta|mná rialta]], dar léi, ach tá Máire féin in amhras faoi sin. Níl mórán de thaithí an tsaoil ag Máire.

Nuair a bhuaileann Máire le Pádraig Mac Cárthaigh den chéad uair, is cailín goilliúnach, soineanta í. Cuireann a máthair mallacht uirthi, nuair a fhaigheann sí amach go bhfuil Máire ag iompar clainne.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Glaonn sí [[Striapachas|striapach]] uirthi, agus ruaigeann sí ón dteach í.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Acht fanann Máire an-dhílís do Phádraig.

Tá saol dian, uaigneach ag Máire nuair a fhaigheann sí amach go raibh sí ag iompar clainne. Tréigeann gach duine í, a clann san áireamh mar tá siad buartha faoi ‘''thuairim na gcomharsan''’. I rith an dráma ar fad, tá Máire ag fás agus ag forbairt mar dhuine. Cailín ciúin, soineanta a bhí inti ar dtús, ach, faigheann sí neart agus misneach nuair a théann sí go dtí Baile Átha Cliath. Ach sroicheann sí deireadh na feide nuair a thréigeann Pádraig í agus a leanbh agus nuair a chuireann sé [[Striapachas|striapach]] uirthi, níl puinn dóchais fágtha aici. Mar sin, tugann sí a breithiúnas féin ar an bhfadhb ina bhfuil sí: &lt;blockquote&gt;''&lt;nowiki/&gt;'Mharaigh mé mo leanbh de bhrí gur cailín í. Fásann gach cailín suas ina bean. Ach tá m’iníon saor. Tá sí saor. Ní bheidh sí ina hóinsín bhog ghéilliúil ag aon fhear. Tá sí saor''&lt;nowiki/&gt;',&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;O Laoghaire, D. 2015. ''An Triail''. Ar fáil: &lt;nowiki&gt;http://dolaoghaire.wdfiles.com/local--files/drama/An%20Triail.pdf&lt;/nowiki&gt;. Dáta rochtana: 24/02/19.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== Bean Uí Chathasaigh (máthair Mháire) ===
Máthair míthrocáireach, coimeádach atá inti. Glacann sí páirt thábhachtach sa dráma seo. Bhí saol crua aici ag sclábhaíocht ar an bhfeirm. Bean an-údarásach atá ann, toisc go bhfuil pleananna móra saoil leagtha amach aici don triúr páiste.  Tá sí ag súil go rachadh Máire sna [[Bean rialta|mná rialta]], go mbeadh Seán ina [[Sagart|shagart]] agus go bhfágfadh sí an [[Feirm|fheirm]] do Liam,&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Ní theastaíonn ar na páistí na bealaigh sin a roghnú, ach ní éisteann sí leo,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Nuair a fhaigheann sí amach go bhfuil Máire torrach, tá fearg uirthi nach mbeidh sí in ann a cuid uaillmhianta a chomhlíonadh. Déanann sí iarracht leanbh sa bhroinn a mharú, mar dar léi ''‘níl aon pheaca deireadh a chur le rud neamhghlan- rud a bhí mallaithe ag Dia agus ag duine’,''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Níor thaispeáin sí grá mháthair dá híníon. Tá sí buartha faoi ''thuairimí na gcomharsan'' agus ceapann sí gur mór an [[Peaca marfach|peaca]] leanbh a bheith ag máthair shingil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Pádraig Mac Carthaigh ===
Is é an fríthlaoch an dráma seo.  Fear fimíneach é, iarábhar [[Sagart|sagairt]] agus [[Múinteoir|múinteoir scoile]] agus bhí meas mór ag gach duine leis. Feicimid Pádraig den chéad uair sa [[Scoil|teach scoile]].  Buaileann sé le Máire. Tuigeann sé go bhfuil cumhacht aige ar Mháire agus úsáideann sé é sin chun a shlí féin a bheith aige&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  Meallann sé Máire. Tuigeann sé go maith go bhfuil sí óg, saonta agus simplí.  Cuireann sé faoi gheasa í ag rá gur rud ''‘beannaithe’'' atá ar siúl eatarthu. Tá bua na cainte aige. Síleann sé go bhfuil Máire faoi smacht a máthair,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Déanann sé dúshaothrú mínáireach ar shoineantacht Mháire. Tá sé fimíneach chomh maith, mar, os comhair na muintire, is duine urramach é, an máistir scoile. Ach san oíche, i ngan fhios d’éinne, tá sé ag bualadh le Máire, agus iarrann sé uirthi gan aon rud a rá le haon duine,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Is bréagóir é, nuair a fhaigheann sé amach go bhfuil sí ag iompar clainne, tréigeann sé í, mar is ar a shon féin atá sé i gcónaí. Ag an deireadh, chuireann Máire [[Féinmharú|lámh in bás féin]] agus maraíonn sí a leanbh

=== Mailí ===
Cara le Máire is ea Mailí. Is í an t-aon chara atá ag Máire agus mhothaíonn trua aici di. Léiríonn sí sualicí an duine ar fad an dráma, mar ní chuireann sí brú ar bith ar Mháire. Feicimid an caidreamh maith idir Mailí agus na mná eile sa Teach Tearmainn,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  Buaileann Máire léi den chéad uair nuair a théann sí go dtí an Teach Tearmainn. Bhí siad sa chás céanna ach bhí Mailí sásta leis an tsocrú.  [[Striapachas|Striapach]] is ea í, chomh maith, mar sin tá sí imeallaithe ag an tsochaí,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Is bean chinéalta, chabrach í Mailí agus feiceann sí soineantacht Mháire, tugann sí comhairle di, mar sin, ''&lt;nowiki/&gt;'Croith suas tú féin, ná bí suite i gcónaí ag déanamh trua duit féin''&lt;nowiki/&gt;',&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Dar le Máire ''‘Is aingeal í’'', Mailí- ‘''aingeal dubh’'', mar is í Mailí an t-aon duine amháin a chabhraíonn léi.  Tá  eitic Chríostaí níos láidre ag Mailí ná duine ar bith eile.

=== Liam Ó Cathasaigh (deartháir Mháire) ===
Is é Liam an deartháir is sine.  Tá sé faoi bhois an chait ag a mháthair. Níl trua ar bith aige dá Mháire- nuair a fhaigheann a mháthair amach go bhfuil Máire ag iompar clainne ní thacaíonn sé léi,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Studyclix. 2019. ''An Triail''. Ar fáil: &lt;nowiki&gt;https://www.studyclix.ie/resources/leaving-certificate/higher/irish/prose-_dash_-an-triail/&lt;/nowiki&gt;. Dáta rochtana: 24/02/19.&lt;/ref&gt; Tar éis a athair a fuair bás, ghlac sé lena húdarás.  Ach is léir go bhfuil eagla air roimh a mháthair&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, mar d'éalaíonn sé amach an [[Fuinneog|bhfuinneog]] san [[oíche]] agus buaileann sé lena chailín Beití de Búrca. Nuair a cheistigh a mháthair é, inisíonn sé bréag dá mháthair. Tá sé féinlárnach.  Deireann sé ‘''Ní mise a coimeádaí’. '' Tá comhluadar dá chuid féin aige,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Seán Ó Cathasaigh (deartháir Mháire) ===
Is é Seán an deatháir is óige.  Tá sé faoin smacht ag a mháthair agus tá plean ag a mháthair go mbeidh a mac ina [[Sagart|shagart]]. Cosúil le Liam, duine leithleasach atá ann; ní smaoiníonn sé ar dhuine ar bith ach air féin,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Fiú go mbeadh sé ina shagart, ní thaispeánann sé aon catharnacht do Mháire. Deireann sé ''‘ní ghlacann sí Comaoineach Naofa’,''&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Níl sé ag smaoineamh faoi conas a mhothaíonn Máire. Ní léiriíonn sé aon trua di. Dar leis, pheacaigh Máire in aghaidh Dé,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Téamaí ==
* Gan amhras, is í fimíneacht mhuintir na hÉireann sna [[1950idí|caogaidí]] agus sna [[1960idí|seascaidí]] an phríomh-théama an dráma seo.

* Léiríonn an t-údar béim mhór ar chúrsaí [[creideamh]], ba mhaith máthair Mháire go mbeadh a hiníon ina [[bean rialta]]. Ach, nuair a fhaigheann sí amach go bhfuil a hiníon ag iompar- is beag rian den Chríostaíocht a fheicimid inti - ‘''níl aon pheaca deireadh a chur le rud neamhghlan- rud a bhí mallaithe ag Dia agus ag duine’''. Fiú, is máthair í, níl tréithe maithreacha aici in aon chor.
*Bhuail Máire le Pádraig Mac Cárthaigh, ag an rince sa teach scoile. Fimíneach ba ea é gan dabht,&lt;ref&gt;Foinse sa Rang. 2010. ''An fhimíneacht mar thréith Éireannach.'' Independent. 3 Feabhra Dé Céadaoin.&lt;/ref&gt; Creideann Máire gach rud a deireann sé.  Cuireann sé faoi gheasa í.
*Tháinig na scéalta truamhéalacha ar fad amach faoi mhná agus leanaí sna '''Tithe Níocháin Maigdiléanacha''’&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-run-na-dtithe-niochain-maigdileanacha.aspx|teideal=Rún na dTithe Níocháin Maigdiléanacha|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2019-04-28|archivedate=2022-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221201101642/http://www.beo.ie/alt-run-na-dtithe-niochain-maigdileanacha.aspx}}&lt;/ref&gt; agus sna dílleachtlanna, le déanaí.  Faraor nuair a scríobh Ní Ghráda an dráma seo, ba bheag caint faoi in Éirinn ag an am,&lt;ref&gt;Ní Nuadháin, M., 2019. ''Feimineach a bhí i Mairéad Ní Ghráda nuair nárbh ann don téarma sin''. Tuairisc.&lt;/ref&gt;
== Stair ==
* Ghlac [[Caitlín Maude]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Próifíl: Caitlín Maude (Géibheann)|url=https://www.youtube.com/watch?v=4zeA4Oae8hI|date=2017-03-30|author=TG4}}&lt;/ref&gt; an phíomh-pháirt sa chéad léiriú den dráma 'An Triail', in [[Amharclann an Damer]] i m[[Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1964.  Craoladh an dráma ar dtús ar Raidió Éireann sa bhliain 1965,&lt;ref&gt;RTÉ Archives. 2014. ''An Triail At The Damer Theatre 1965''. Ar fáil: &lt;nowiki&gt;https://www.rte.ie/archives/2014/0922/645418-ground-breaking-play-an-triail-50-years-old/&lt;/nowiki&gt;. Dáta rochtana: 24/02/2019.&lt;/ref&gt;
* Tugann an teideal don dráma , ''[[An Triail (Franz Kafka)|An Triail]]'' leagan [[An Ghaeilge|Gaeilge]] den úrscéal [[Franz Kafka]], aistrithe ag Risteárd Mac Annraoi).

== Féach freisin ==

* ''[[Breithiúnas]]'', [[Drámaíocht na Gaeilge|dráma]] eile le Máiréad Ní Ghráda''''',''''' ar cheann de mhórdhrámaí na Gaeilge chomh maith

* ''[[An Triail (Franz Kafka)|An Triail]]'', leagan [[An Ghaeilge|Gaeilge]] d'úrscéal [[Franz Kafka]], arna aistriú ag [[Risteárd Mac Annraoi]]

== Acmhainní ==
* An téacs iomlán [https://web.archive.org/web/20231030014826/https://fr1lib.org/book/17576422/9b081e anseo]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=%2Fbook%2F17576422%2F9b081e&amp;id=17576422&amp;secret=9b081e|teideal=an téacs iomlán|dáta=1964|work=1lib.domains  / Z-Library|dátarochtana=2021-10-21|archivedate=2021-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021165729/https://1lib.domains/?redirectUrl=%2Fbook%2F17576422%2F9b081e&amp;id=17576422&amp;secret=9b081e}}&lt;/ref&gt; agus éist [https://www.youtube.com/watch?v=EgZsZO5YgwA anseo] ar Youtube&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Triail le Máiréad Ní Ghráda - An Dráma|url=https://www.youtube.com/watch?v=EgZsZO5YgwA|language=en|author=Éist ar Youtube}}&lt;/ref&gt;
*Gaeilge Coláiste Pobail Acla - gaeilgecpa.blogspot.com: [http://gaeilgecpa.blogspot.com/2012/05/bean-ui-chathasaigh.html Bean Uí Chathasaigh]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://gaeilgecpa.blogspot.com/2012/05/bean-ui-chathasaigh.html|teideal=Gaeilge Coláiste Pobail Acla: Bean Uí Chathasaigh|údar=L. Ní Mhuineog|dáta=2012-05-14|work=Gaeilge Coláiste Pobail Acla|dátarochtana=2019-04-28}}&lt;/ref&gt;, [http://gaeilgecpa.blogspot.com/2012/05/triail-ceisteanna-scrudaithe.html Ceisteanna Scrúdaithe]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://gaeilgecpa.blogspot.com/2012/05/triail-ceisteanna-scrudaithe.html|teideal=Gaeilge Coláiste Pobail Acla: An Triail : Ceisteanna Scrúdaithe|údar=L. Ní Mhuineog|dáta=2012-05-03|work=Gaeilge Coláiste Pobail Acla|dátarochtana=2019-04-28}}&lt;/ref&gt;, [http://gaeilgecpa.blogspot.com/2012/05/triail-ce-ata-ciontach.html An Triail: Cé atá ciontach?]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://gaeilgecpa.blogspot.com/2012/05/triail-ce-ata-ciontach.html|teideal=Gaeilge Coláiste Pobail Acla: An Triail: Cé atá ciontach?|údar=L. Ní Mhuineog|dáta=2012-05-03|work=Gaeilge Coláiste Pobail Acla|dátarochtana=2019-04-28}}&lt;/ref&gt;
* [http://www.beo.ie/alt-run-na-dtithe-niochain-maigdileanacha.aspx Rún na dTithe Níocháin Maigdiléanacha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201101642/http://www.beo.ie/alt-run-na-dtithe-niochain-maigdileanacha.aspx |date=2022-12-01 }}   ar beo.ie
* [https://pdst.ie/sites/default/files/An%20Triail.pdf Ár Triail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191015023121/https://pdst.ie/sites/default/files/An%20Triail.pdf |date=2019-10-15 }}&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pdst.ie/sites/default/files/An%20Triail.pdf|teideal=Cá bhfuil ár dTriall nuair a léímid “An Triail”? • Moltaí praiticiúla ... Powerpoint|údar=PDST|dáta=|dátarochtana=2019|archivedate=2019-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191015023121/https://pdst.ie/sites/default/files/An%20Triail.pdf}}&lt;/ref&gt; Cá bhfuil ár dTriall nuair a léímid “An Triail”? • Moltaí praiticiúla ... - PDST
* D Ó Laoghaire, 2015: &quot;[http://dolaoghaire.wdfiles.com/local--files/drama/An%20Triail.pdf Téama an Scéil]&quot;  agus &quot;[http://dolaoghaire.wdfiles.com/local--files/drama/An%20Triail%20-%20Breitheamh.pdf Breitheamh a thabhairt]&quot;
* Foinse: &quot;[http://dolaoghaire.wdfiles.com/local--files/drama/Foinse%20-%20An%20Triail.pdf Níor cás  eisceacthúil Máire ag an am&quot; (pdf])&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://dolaoghaire.wdfiles.com/local--files/drama/Foinse%20-%20An%20Triail.pdf|teideal=Níor cás eisceachtúil Máire ag an am|údar=Foinse|dáta=|dátarochtana=2019}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20190428145552/https://www.scoilnet.ie/uploads/resources/26050/25786.pdf Scoilnet]

== Físeanna ==
*''An Triail'' ar Youtube&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=AN TRIAIL le Máiréad Ní Ghráda (2015)|url=https://www.youtube.com/watch?v=BOhEBWVHvRo&amp;feature=youtu.be|date=2015-05-31|author=Garry Bannister}}&lt;/ref&gt;: [https://www.youtube.com/watch?v=BOhEBWVHvRo Tionscnamh den dráma 'AN TRIAIL' a rinne rang 5] i gColáiste Choilm.
*[https://www.youtube.com/watch?v=EgZsZO5YgwA Taifeadadh fuaime proifisiúnta] - ní fios go díreach a bhunús&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Triail  le Máiréad Ní Ghráda - An Dráma|url=https://www.youtube.com/watch?v=EgZsZO5YgwA|date=2017-04-05|author=Mo Dhuine}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==

* [[Breithiúnas|''Breithiúnas'']]
* [[Máiréad Ní Ghráda]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Triail, An}}
[[Catagóir:Drámaí Gaeilge]]
[[Catagóir:Striapachas]]
[[Catagóir:Féinmharú]]
[[Catagóir:1964]]
[[Catagóir:Máiréad Ní Ghráda]]
[[Catagóir:Feimineachas]]</text>
      <sha1>b92stn2r06uhq404yqnli1wlpsj7pg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cluiche na Bliana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23202</id>
    <revision>
      <id>1332243</id>
      <parentid>1328529</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13537" sha1="ia27gcx5iezku4pv9jdo66hd2qt74bl" xml:space="preserve">{{glanadh-mar| Tá roinnt Béarla inti (Ranna, srl)}}
Is gradam é ''Cluiche na Bliana'' a dhámhann [[irisleabhar|irisleabhair]] agus suíomhanna idirlín éagsúla ar [[físchluiche|fhíschluiche]] a bhfuil sé toilte aige. Seo a leanas roinnt dos na heagrais agus [[foilseachán|foilseacháin]] a dhámhann Cluiche na Bliana de chineál éigin:

* [[Interactive Achievement Awards|Academy of Interactive Arts &amp; Sciences]] ''(féach thíos)''
* [[British Academy Video Games Awards|British Academy of Film and Television Arts]]
* ''[[Computer Gaming World]]
* [[Crispy Gamer]]
* [http://www.destructoid.com Destructoid]
* ''[[Edge (magazine)|Edge]]''
* ''[[Electronic Gaming Monthly]]'' ('''EGM''')
* [[Eurogamer]]
* ''[[Games (magazine)|Games]]''
* [[GameFAQs]] (trí phobalbhreitheanna)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín | url=http://www.gamefaqs.com/poll/index.html?poll=2630 | teideal=Poll of the Day: BEST OF 2006: Game of the Year (Final Vote) | publisher=[[GameFAQs]] | date=[[2007-01-13]] | accessdate=2007-03-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Game Informer]]
* [[Gamereactor]]
* [[GameSpot]]
* [[GameSpy]]
* [[GameTrailers]]
* ''[[G-Phoria]]''
* ''[http://wiki.noobtoob.com/Main_Page NoobToob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121203060634/http://wiki.noobtoob.com/Main_Page |date=2012-12-03 }}''
* [[Giant Bomb]] 
* [[IGN]]
* ''[[JIVE Magazine]]''
* [[Kotaku]]
* ''[[Nintendo Power]]''
* ''[[PC Gamer]]''
* ''[[PC World (magazine)|PC World]]
* ''[[Pelit]]''
* ''[[Penny Arcade (webcomic)|Penny Arcade]]'' 
* ''[[Play (UK magazine)|Play]]''
* [[Spike Video Game Awards|Spike TV]]
* ''[[X-Play]]''

== Buaiteoirí Cluiche na Bliana Iomlána de chuid an AIAS ==
Roghnaítear buaiteoirí na Interactive Achievement Awards trí phobalbhreith rúnda dos na daoine a oibríonn i dtionscail na gcluichí.&lt;ref&gt;[http://www.interactive.org/awards/index.asp AIAS Awards]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-

|-
| '''2008''' (12ú) || ''[[Little Big Planet]]''|| [[Platformer]] || [[Playstation 3]] || [[Media Molecule]]
|-
| '''2007''' (11ú) || ''[[Call of Duty 4: Modern Warfare]]''|| [[Shooter]] ||  [[Xbox 360]], [[Windows]], [[Playstation 3]] ||  [[Infinity Ward]] ||
|-
| '''2006''' (10ú) || ''[[Gears of War]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Xbox 360]], [[Windows]], [[Mac OS X]] || [[Epic Games]] 
|-
| '''2005''' (9ú) || ''[[God of War (video game)|God of War]]'' || [[Hack and slash]], [[Action Game|Action]] || [[PlayStation 2]] || [[SCE Studios Santa Monica]]
|-
| '''2004''' (8ú) || ''[[Half-Life 2]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Windows]] || [[Valve Corporation]]
|-
| '''2003''' (7ú) || ''[[Call of Duty]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Windows]], [[Mac OS X]] || [[Infinity Ward]]
|-
| '''2002''' (6ú) || ''[[Battlefield 1942]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Windows]] || [[Digital Illusions]]
|-
| '''2001''' (5ú) || ''[[Halo: Combat Evolved]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Xbox]] || [[Bungie Software]]
|-
| '''2000''' (4ú) || ''[[Diablo II]]'' || [[Action RPG]], [[Hack and slash]] || [[Windows]], [[Mac OS]], [[Mac OS X]] || [[Blizzard Entertainment]]
|-
| '''1999''' (3ú) || ''[[The Sims]]'' || [[Life simulation game]] || [[Windows]], [[Mac OS]], [[Linux]] || [[Maxis Software]]
|-
| '''1998''' (2ú) || ''[[The Legend of Zelda: Ocarina of Time]]'' || [[Action-adventure game|Action-Adventure]] || [[Nintendo 64]] || [[Nintendo EAD]]
|-
| '''1997''' (1ú) || ''[[GoldenEye 007]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Nintendo 64]] || [[Rareware]]
|}

== Buaiteoirí Cluiche na Bliana de chuid Crispy Gamer ==
Roghnaítear buaiteoirí Cluiche na Bliana de chuid Crispy Gamer trí [http://www.crispygamer.com/gametrust.aspx Iontaobhas na gCluichí Crispy Gamer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216020405/http://www.crispygamer.com/GameTrust.aspx |date=2008-12-16 }}.&lt;ref&gt;[http://www.crispygamer.com Crispy Gamer Website]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-
| '''2008''' || ''[[Fallout 3]]'' || [[Action RPG]] || [[Xbox 360]], [[PS3]], [[Personal computer|PC]] || [[Bethesda Game Studios]]
|-
| '''2007''' || ''[[BioShock]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Xbox 360]], [[PS3]], [[Windows]], [[Mac OS X]] || [[2K Boston/2K Australia]]
|}

== Buaiteoirí Cluiche na Bliana de chuid Destructoid ==
Roghnaíonn eagarthóirí Destructoid Cluiche na Bliana seo.&lt;ref&gt;[http://www.destructoid.com Destructoid]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-
| '''2008''' || ''[[Left 4 Dead]]'' || [[Survival horror]], [[Shooter game|Shooter]] || [[Windows]], [[Xbox 360]] || [[Valve Corporation]]
|-
| '''2007''' || ''[[BioShock]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Windows]], [[PS3]], [[Xbox 360]], [[Mac OS X]] || [[2K Boston/2K Australia]]
|}

== Buaiteoirí Cluiche na Bliana GameSpot ==
Roghnaíonn eagarthóirí GameSpot buaiteoirí Cluiche na Bliana GameSpot seo.&lt;ref&gt;[http://www.gamespot.com GameSpot Website]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-
| '''2008''' || ''[[Metal Gear Solid 4: Guns of the Patriots]]'' || [[Action|Stealth Game]], [[Action game|Action]] || [[PS3]]|| [[Kojima Productions]]
|-
| '''2007''' || ''[[Super Mario Galaxy]]'' || [[Platformer]] || [[Wii]] || [[Nintendo]]
|-
| '''2006''' || ''[[Gears of War]]'' || [[Tactical Shooter]] || [[Xbox 360]] || [[Epic Games]]
|-
| '''2005''' || ''[[Resident Evil 4]]'' || [[Survival horror]], [[Shooter game|Shooter]] || [[GameCube]], [[PS2]] || [[Capcom]]
|-
| '''2004''' || ''[[World of Warcraft]]'' || [[MMORPG]] || [[Windows]], [[Mac OS X]] || [[Blizzard]]
|-
| '''2003''' || ''[[The Legend of Zelda: The Wind Waker]]'' || [[Action-adventure game|Action-Adventure]] || [[GameCube]]  || [[Nintendo]]
|-
| '''2002''' || ''[[Metroid Prime]]'' || [[Action-adventure game|Action-Adventure]] || [[GameCube]] || [[Nintendo]]
|}
* Ó 1996 go 2001, roghnaíodh gradaim eallóige agus ríomhairí PC óna chéile. Ní raibh gradaim le haghaidh eallóga roimh 1998.

'''PC'''
{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-
| '''2001''' || ''[[Serious Sam: The First Encounter]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Personal Computer|PC]] || [[Croteam]]
|-
| '''2000''' || ''[[The Sims]]'' || [[Life simulation game]] || [[Windows]], [[Mac OS]], [[Linux]] || [[Maxis]]
|-
| '''1999''' || ''[[EverQuest]]'' || [[MMORPG]] || [[Personal Computer|PC]] || [[Sony Online Entertainment]] 
|-
| '''1998''' || ''[[Grim Fandango]]'' || [[Adventure Game|Adventure]] || [[Windows]] || [[LucasArts]] 
|-
| '''1997''' || ''[[Total Annihilation]]'' || [[Real-time strategy]] || [[Windows]], [[Mac OS]] || Cavedog Ent.
|-
| '''1996''' || ''[[Diablo (video game)|Diablo]]'' || [[Action RPG]], [[Hack and Slash]] || [[Windows]], [[Mac OS]] || [[Blizzard North]]  
|}
'''Eallóg'''
{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-
| '''2001''' || ''[[Grand Theft Auto III]]'' || [[Open world game|Open World]], [[Action game|Action]] || [[PS2]] || [[Rockstar North]]
|-
| '''2000''' || ''[[Chrono Cross]]'' || [[Role-playing game|RPG]] || [[Playstation]] || [[Square Co.]]
|-
| '''1999''' || ''[[Soulcalibur|Soul Calibur]]'' || [[Fighting game|Fighter]] || [[Dreamcast]] || [[Namco]] 
|-
| '''1998''' || ''[[The Legend of Zelda: Ocarina of Time]]'' || [[Action-adventure game|Action-Adventure]] || [[Nintendo 64]] || [[Nintendo]] 
|}

== Buaiteoirí Cluiche na Bliana de réir na Léitheoirí GameSpot ==
Mar aon rogha na heagarthóirí, reachtálann GameSpot pobalbhreith mór mílteach le haghaidh Cluiche na Bliana de réir na Léitheoirí
{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-
| '''2008''' || ''[[Metal Gear Solid 4: Guns of the Patriots]]'' || [[Action|Stealth Game]], [[Action game|Action]] || [[PS3]]|| [[Kojima Productions]]
|-
| '''2007''' || ''[[Call of Duty 4: Modern Warfare]]'' || [[Action]] || [[PS3]], [[Xbox 360]], [[PC]] || [[Infinity Ward]]
|-
| '''2006''' || ''[[Gears of War]]'' || [[Tactical Shooter]] || [[Xbox 360]] || [[Epic Games]]
|-
| '''2005''' || ''[[Resident Evil 4]]'' || [[Survival horror]], [[Shooter game|Shooter]] || [[GameCube]], [[PS2]] || [[Capcom]]
|-
| '''2004''' || ''[[Halo 2]]'' || [[FPS]] || [[Windows]], [[Xbox]] || [[Bungie]]
|}

== Buaiteoirí Cluiche na Bliana IGN ==
Roghnaíonn eagarthóirí IGN buaiteoirí Cluiche na Bliana IGN. Foilsítear na torthaí i mí Eanáir ionas go mbeidh an deis ag gach eagarthóir na cluichí is fearr a imirt. Is é IGN an suíomh idirlín do fhíschluichí is mó éileamh ar domhain ó 2008 ar aghaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ebizmba.com/articles/video-games |teideal=Most visited video game web sites |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090530082404/http://www.ebizmba.com/articles/video-games |archivedate=2009-05-30 |dátarochtana=2009-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ign.com IGN Website]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-
| '''2008''' || ''[[Fallout 3]]'' || [[Shooter game|Shooter]], [[Role-playing game|RPG]] || [[Personal computer|PC]], [[PS3]], [[Xbox 360]] || [[Bethesda Game Studios]]
|-
| '''2007''' || ''[[Super Mario Galaxy]]'' || [[Platformer]] || [[Wii]] || [[Nintendo]]
|-
| '''2006''' || ''[[Ōkami]]'' || [[Adventure]] || [[PS2]] || [[Capcom]]
|-
| '''2005''' || ''[[God of War (video game)|God of War]]'' || [[Hack and slash]], [[Action Game|Action]] || [[PS2]] || [[SCE Studios Santa Monica]]
|-
| '''2004''' || ''[[Half-Life 2]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Personal Computer|PC]] || [[Valve Corporation]]
|-
| '''2003''' || ''[[Star Wars: Knights of the Old Republic]]'' || [[Role-playing game|RPG]] || [[Xbox]], [[Personal Computer|PC]]  || [[BioWare]]
|-
| '''2002''' || ''[[Battlefield 1942]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Personal Computer|PC]] || [[Digital Illusions CE]]
|-
| '''2001''' || ''[[Halo: Combat Evolved]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Xbox]] || [[Bungie Studios]]
|}
* Roimh a 2001 bronnadh duaiseanna ar ardáin faoi leith agus ní roghnaíodh príomhbhuaiteoir.

== Buaiteoirí Cluiche na Bliana Kotaku ==
Roghnaíonn eagarthóirí Kotaku buaiteoirí Cluiche na Bliana Kotaku.&lt;ref&gt;[http://www.kotaku.com Kotaku]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-
| '''2008''' || ''[[Grand Theft Auto IV]]'' || [[Open world game|Open World]], [[Action game|Action]] || [[Xbox 360]], [[PS3]], [[Personal computer|PC]] || [[Rockstar North]]
|-
| '''2007''' || ''[[Super Mario Galaxy]]'' || [[Platformer]] || [[Wii]] || [[Nintendo]]
|}

== Buaiteoirí Cluiche na Bliana Spike TV VGA ==
Bronnadh Gradaim Fhíschluichí de chuid Spike TV gach bliain ó 2004 ar aghaidh. Tá na gradaim seo ar nós na hOscair ach is do fhíschluichí iad. Dámhadh na duaiseanna de réir toil an phobail ar dtús, ach ó 2007 i leith is iad saineolaithe atá ag obair i dtionscail na gcluichí, iriseoirí agus forbróirí ina measc, a roghnaíonn na buaiteoirí.&lt;ref&gt;[http://www.spike.com/event/vga Spike TV VGAs]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-
| '''2008''' || ''[[Grand Theft Auto IV]]'' || [[Open world game|Open World]], [[Action game|Action]] || [[Personal computer|PC]], [[PS3]], [[Xbox 360]] || [[Rockstar North]]
|-
| '''2007''' || ''[[BioShock]]'' || [[Shooter game|Shooter]] || [[Windows]], [[PS3]], [[Xbox 360]], [[Mac OS X]] || [[2K Boston/2K Australia]]
|-
| '''2006''' || ''[[Elder Scrolls IV: Oblivion]]'' || [[Action RPG]] || [[Personal computer|PC]], [[PS3]], [[Xbox 360]] || [[Bethesda Game Studios]]
|-
| '''2005''' || ''[[Resident Evil 4]]'' || [[Survival horror]], [[Shooter game|Shooter]] || [[GameCube]], [[PS2]] || [[Capcom]]
|-
| '''2004''' || ''[[Grand Theft Auto: San Andreas]]'' || [[Open world game|Open World]], [[Action game|Action]] || [[PS2]] || [[Rockstar North]]
|}

== Buaiteoirí Cluiche na Bliana Gamezine ==
Roghnaíonn léitheoirí Gamezine amháin buaiteoirí Cluiche na Bliana Gamezine.&lt;ref&gt;[http://www.gamezine.co.uk/news/formats/xbox360/gamezine-s-2008-game-the-year-$1258471.htm]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;
!Bliain
!Cluiche
!Aicme
!Ardá(i)n
!Forbróirí
|-
| '''2008''' || ''[[Metal Gear Solid 4: Guns of the Patriots]]'' || [[Action|Stealth Game]], [[Action game|Action]] || [[PS3]]|| [[Kojima Productions]]
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==
* [http://goty.gamespy.com/2004/ Cluiche na Bliana 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416045146/http://goty.gamespy.com/2004/ |date=2009-04-16 }} ag [[GameSpy]]
* [http://www.gametrailers.com/game/5931.html Gradaim Cluiche na Bliana 2007] ag [[GameTrailers]]
* [http://www.crispygamer.com/goty2007/ Gradaim Cluiche na Bliana 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510100952/http://www.crispygamer.com/goty2007/ |date=2008-05-10 }} ag [[Crispy Gamer]]
* [http://www.crispygamer.com/features/2008-12-20/2008-game-of-the-year-day-1-the-year-in.aspx Gradaim Cluiche na Bliana 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209025125/http://www.crispygamer.com/features/2008-12-20/2008-game-of-the-year-day-1-the-year-in.aspx |date=2009-02-09 }} ag [[Crispy Gamer]]
* [https://web.archive.org/web/20090708002505/http://kotaku.com/5122222/kotakus-2008-games-of-the-year-awards?skyline=true&amp;s=x Gradaim Kotaku Cluiche na Bliana 2008] ag [[Kotaku]]

{{síol}}

[[Catagóir:Físchluichí]]</text>
      <sha1>ia27gcx5iezku4pv9jdo66hd2qt74bl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uachtar reoite</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23218</id>
    <revision>
      <id>1332492</id>
      <parentid>1226500</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2563" sha1="k02pe8jsxqi7sa76nidhkocyfq70sac" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Bia}}

Is [[bia]] é '''uachtar reoite''' nó '''reoiteog''' a itear go forleathan timpeall na cruinne é. Déantar le [[uachtar]], [[bainne]], [[Ubh|uibheacha]], [[siúcra]] agus purée torthaí, más gátar sin, é. Reoitear na comhábhair agus coimeadtar reoite i gcónaí iad. Bíonn [[teocht]] íseal ag uachtar reoite nuair a itear é. Braitheann uigeacht an uachtair reoite ar cé chomh fuar is atá sé. Má tá sé fíor-reoite, beidh sé crua, ach má thosaíonn sé ag téamhú, tosóidh sé ag leá agus beidh uigeacht bog aige agus is furast le dhuine é a scaobadh ansin.

[[Íomhá:StrawberryIce.jpg|thumb|upright|left|Coirceog reoiteoige]]
Is iomaí cineál agus blasanna uachtar reoite atá ann. Is féidir comhábhair éagsúla a chumasc leis an oideas bunaidh. Is féidir torthaí, [[seacláid]], brioscáin, milseáin, cnónna, [[taifí]], [[caife]], [[alcól]] is araile a mheascadh leis an uachtar reoite chun blasanna agus [[dath]]&lt;nowiki/&gt;anna éagsúla a thabhairt dó.

== Stair ==
Ní fios go díreach cé a d’airg uachtar reoite&lt;ref&gt;Eureka, COGG   http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Eureka_Irish_12.32.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218121237/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Eureka_Irish_12.32.pdf |date=2017-12-18 }}&lt;/ref&gt;. B’fhéidir gurbh iad muintir na [[An tSín|Síne]] a d’airg é, chomh luath le 3,000 R.C. 

Is dócha gur tháinig nós an uachtair reoite ón tSín chun na Eorpa sna [[An Mheánaois|Meánaoiseanna]]. In imeacht aimsire, bhí tóir ar uachtar reoite i gcúirteanna ríoga na [[An Fhrainc|Fraince]] agus na [[An Iodáil|hIodáile]]. 

Ansin leath an nós go [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]].   Nuair a bhí cuisneoirí agus reoiteoirí ar fáil go forleathan, bhí sé níos éasca uachtar reoite a dhéanamh.  
[[Íomhá:1954 Morris Commercial ice cream van trading at Barbican, Plymouth, 17 March 2012.jpg|mion|1954 Morris]]

== Nósanna ==
Is deas an só é uachtar reoite, go háirithe ar lá te samhraidh. 

Is nós le daoine é a ithe mar [[milseog|mhilseog]] tar éis béile a chaitheamh. Is féidir freisin uachtar reoite a ithe in aonar am ar bith mar [[smailc]] i rith an lae, nó nuair a mbíonn daoine ag breathnú ar scannáin.

Tá cáil faoi leith ar an uachtar reoite a dhéantar s[[an Iodáil]]. Síltear gurb é an uachtar reoite is fearr ar domhan. ''Gelato'' a ghlaonn muintir na hIodáile ar uachtar reoite.

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

[[Catagóir:Uachtar reoite]]
[[Catagóir:Bia]]</text>
      <sha1>k02pe8jsxqi7sa76nidhkocyfq70sac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ardeaglais Phádraig, Ard Mhacha (Eaglais na hÉireann)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23379</id>
    <revision>
      <id>1332161</id>
      <parentid>1235706</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4400" sha1="k5iev8xojcmb1mokke9b8gchxtn6eao" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
[[Íomhá:Leacht.jpg|thumb|right|250px|Leacht ar an bhall thiar taobh amuigh den Chroslann Thuaidh i gcoimhne [[Brian Bóirmhe]], [[Ard-Rí na hÉireann]]]]

Is í '''Ardeaglais Phádraig''', [[Ard Mhacha]] suíochán Ardeaspaigh Ard Mhacha de chuid [[Eaglais na hÉireann]]. Ba é suíochán na [[Eaglais Chaitliceach|hEaglaise 
Caitlicí]] é go dtí aimsir an [[Athleasú Creidimh|Reifirméisin]]. 

== Stair ==
De réir traidisiúin, sa bhliain 445, thóg [[Naomh Pádraig]] eaglais chloiche ar an chnoc ar a dtugtaí an Droim Saileach.
Tógadh ceann de na mórscoileanna mainistreacha ba mhó clú agus cáil in Éirinn ann agus thriall mic léinn uirthi ó cheithre hairde na hEorpa,
Bhí léirscrios déanta ar an Ardeaglais agus an láthair naofa, ar a laghad 17 uair lena linn, ach rinneadh í a athchóiriú, i gcónaí, ina dhiaidh.
Sa bhliain 1268, mhéadaigh an tArdeaspag Ó Scanláin an teach pobail agus thug seo an leagan amach dó mar atá anois.
Rinne an tArdeaspag Tiarna John George Beresford agus an t-ailtire Lewis Nockalls Cottingham an mór-athchóiriú deireanach dó, idir na blianta 1834 agus 1840.
[[Íomhá:Bunchlónatalún.jpg|thumb|right|250px|Bunchló urlár na talún, Ardeaglais Phádraig( Eaglais na hÉireann)]]

[[Íomhá:Ardeaglais Naomh Pádraig.jpg|mion|Ardeaglais Phádraig, Ard Mhacha]]

== Nithe stairiúla ==
Tá na nithe seo a leanas ar thaispeáint san Ardeaglais;
* Dealbh de Sir Thomas Molyneaux M.D. ó Castledillon, Cill Dara, arna dhéanamh ag [[Roubillac ( 1695-1762).]]
* Codanna de chros ársa Ceilteach ón 11 ú haois, a bhí ina sheasamh tráth ar shleas an chnoic taobh thoir den Ardeaglais.
* Leach i gcuimhne an Déan Peter Drelincourt. a rugadh i sa bhliain 1644, arna dhéanamh ag [[Rysbrack]], an delabhadóir clúiteach.
* 'Cathaoir Bramhall' ón bhliain 1661, tabhartas ón ardeaspag John Bramhall ((1594—1663).
* Léachtán prais ón bhliain 1879, tabhartas Chichester Samuel Parkinson-Fortescue, an Dara Tiarna Clermont (1823-1898).
* Séipéal Míleata sa Chroslann Dheas, i gcuimhne na Royal Irish Fusiliers ata anois cósnaimthe leis an Royal Irish Regiment.
* Dealbh bhrás den Phríomhaidh Richard Robinson ( 1765-94), arna dhéanamh ag Nollekins.
* Fear Thíon Re Ghaoith.
* Umar baistí ar cóip e de chloch shnoite aisteach ochtagánach a fuarthas seacht dtroigh faoin talamh cóngarach do dhoras thiar na hArdeaglaise sa bhliain 1805. An t-ailtire L.N. Cottingham a dhear é sa bhliain 1834.
* Leacht ar an bhalla thoir taobh amuigh den Chroslann Thuaidh i gcuimhne Brian fir1 Bóramha.

== Seirbhísí ==

* An Domhnach: 10.00 r.n., 11.00 r.n., 3.15 i,n,
* Laethanta na seachtaine: 9.30 r.n.
* Céad Satharn: 6.00 i.n.


== Adhlacthaí ==
* [[Marcus Gervais Beresford]] (1801-85), [[Ardeaspag Ard Mhacha]] agus Príomhach Uile-Éireann (ceaptha 1862). Col ceathair an Tiarna John Beresford.
* [[Charles Frederick D'Arcy]] (1859-1938), Ardeaspag Ard Mhacha agus Príomhach Uile-Éireann.
* Naomh Eithne, baiste ag N. Pádraig, agus a fuair bás timpeall na bliana 433 AD.

== Orgán and Orgánaithe ==
=== Orgán ===
[https://web.archive.org/web/20241130132529/https://npor.org.uk/cgi-bin/Rsearch.cgi?Fn=Rsearch&amp;rec_index=D03371 Sonraí an orgáin ó an 'National Pipe Organ Register'.]

=== Orgánaithe ===

* 1634 Richard Galway
* 1661 John Hawkshaw 
* 1695 Robert Hodge 
* 1711 William Toole
* 1722 Samuel Bettridge
* 1752 John Woffington
* 1759 Robert Barnes
* 1776 Langrishe Doyle
* 1782 Richard Langdon
* 1794 [[John Clarke Whitfield]]
* 1797 John Jones 
* 1816 Frederick Horncastle
* 1823 Robert Turle
* 1872 Thomas Marks
* 1917 G. H. P. Hewson
* 1920 Edred Chaundy
* 1935 Reginald West
* 1951 Frederick Carter
* 1966 Christopher Phelps
* 1968 Martin White
* 2002 Theo Saunders 

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.stpatricks-cathedral.org/ Láithreán Gréasáin oifigiúil]
* [https://web.archive.org/web/20050615192637/http://www.stjohnscamberwell.org.au/Images/stpatsarmagh.jpg Photo: An foirgneamh ón taobh amuigh.]
* [https://web.archive.org/web/20050422221543/http://www.anglicancommunion.org/acns/articles/39/00/acns3946bhi-res.jpg Photo: An foirgneamh ón taobh istigh]

[[Catagóir:Ardeaglaisí Anglacánacha in Éirinn]]
[[Catagóir:Contae Ard Mhacha]]
[[Catagóir:Críostaíocht sa Ríocht Aontaithe]]
[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>k5iev8xojcmb1mokke9b8gchxtn6eao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Regina Uí Chollatáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23525</id>
    <revision>
      <id>1332429</id>
      <parentid>1305439</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4453" sha1="0ksnxi88b75pd4inxp881puknuiwr4m" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Scolái
Tairseach chomhphobail
Athruithe deireanacha
Leathanach fánach
Cabhair
Leathanaigh speisialta
Síntiúis
Ag athrú Regina Uí Chollatáin

re agus scríbhneoir [[Éire]]annach is ea an Dr. '''Regina Uí Chollatáin'''. 

== Saol ==
As [[Leitir Ceanainn]] ó dhúchas di. Tá sí pósta ar Déaglán Ó Collatáin agus tá beirt chlainne orthu. Ba mhúinteoir bunscoile í i d[[Tír Chonaill]], [[Laois]] agus [[Ceatharlach]] ó na 1980í go 1999. Bhain sí amach MA (Modh 1- Mórthráchtas) agus PhD in [[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad]] le Scoláireacht ón gComhairle um Thaighde sna Dána agus sna hEolaiochtaí Sóisialta (2000) agus sparántacht oibre (2002). Sa bhliain 2003, bronnadh Comhaltacht Iar-Dhochtúra Ollscoil na hÉireann i Léann na Gaeilge / an Léann Ceilteach uirthi.

Is léachtóir í ar nualitríocht, scríbhneoireacht chomhaimseartha na Gaeilge, staidéar na meániriseoireacht chraolta agus chlóite, agus an Ghaeilge ar an scáileán - staidéar scannánaíochta.
Ba í Uí Chollatáin tionscnóir agus comhordaitheoir MA: Scríobh agus Cumarsáid na Gaeilge agus comhordaitheoir an togra d'Iriseoir Cónaitheach Ollscoile urraithe ag Foras na Gaeilge (sa bhliain 2006). Stiúrthóir ar Lárionad de Bhaldraithe do Léann na Gaeilge, COBÁC agus oifigeach iarchéime do Scoil na Gaeilge, an Léinn Cheiltigh, Bhéaloideas Éireann agus na Teangeolaíochta, COBÁC is ea í. Ball den 'History of Media Centre' is ea í freisin.

Dearthóir agus stiúrthóir Ard-Chúrsa Gaeilge, Coláiste Cheatharlach (HETAC) agus Teagascóir ar Scéim OILTE a bhuaigh Gradam Eorpach do thogra tionscnach do Theagasc agus Fhoghlaim Teanga 2004 is ea Uí Chollatáin. Ghnóthaigh sí Bonn Dhonnchadh Uí Shúilleabháin agus Gradam Lil Nic Dhonncha sna blianta 1999, 2001 agus 2002 ag [[Oireachtas na Gaeilge]] dá cuid taighde ar stair [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]]. Ghnóthaigh sí duais Oireachtais dá saothar Iriseoirí Pinn na Gaeilge (Cois Life, 2008) sa bhliain 2008.

Ball de Bhord [[TG4]] is ea Uí Chollatáin agus is minic a ghlacann sí páirt i gcláracha litríochta agus cúrsaí reatha ar TG4, [[RTÉ Raidió na Gaeltachta]] agus [[RTÉ Ráidió a hAon]]. Tá baint aici le h[[Éigse Cholm Cille]], le Coláiste Cheatharlach, le h[[Ollscoil Uladh]] agus le h[[Ollscoil Auckland]]. Ball bunaidh de choiste an Newspaper and Periodical History Forum of Ireland a bunaíodh i mí Dheireadh Fómhair sa bhliain 2008 is ea í. Tá sí mar mholtóir ar ar an scéim GLEO, ar The National Media Awards, agus ar chomórtais liteartha Oireachtas na Gaeilge.

Sa bhliain 2006, stiúraigh Regina Uí Chollatáin comhdháil idirnáisiúnta, idirdhisciplíneach P.H.Pearse: Life and After-Life/ Pádraig Mac Piarais: Saol agus Oidhreacht agus bhí sí ar choiste taighde agus ar choiste na Comhdhála do 'Tuiscintí Féiniúlachta/ Gaelic Identities'.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ucd.ie/research/people/irishcelstirishflling/drreginauichollatain/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-07-04 |archivedate=2015-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150720171909/http://www.ucd.ie/research/people/irishcelstirishflling/drreginauichollatain/ }}&lt;/ref&gt; 

== Scríbhneoireacht ==
=== Ailt ===
Tá go leor alt foilsithe in irisí acadúla agus léinn aici. Ina taighde, tá suim ar leith aici i meáin chlóite agus chraolta na Gaeilge, [[Athbheochan na Gaeilge|ré na hathbheochana]], nualitríocht agus critic na Gaeilge, agus polaitíocht thús an fichiú haois.
=== Leabhair ===
* An Claidheamh Soluis agus Fáinne an Lae 1899-1932 (Cois Life, 2004), 
* Iriseoirí Pinn : An Cholúnaíocht Liteartha- critic iriseoireachta (Cois Life, 2008),
* P.H. Pearse: Life and After-life/ Pádraic Mac Piarais: Saol agus Oidhreacht (eagarthóir) (Irish Academic Press, 2009).

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.beo.ie/index.php?page=cuinne_na_nealaion&amp;content_id=728 Leabharmheas: Iriseoirí Pinn na Gaeilge le Regina Uí Chollatáin]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20250222165015/http://coislife.ie/authors/CLauthors/regina.htm Cois Life: Regina Uí Chollatáin]

{{DEFAULTSORT:Collatain, Regina Ui}}

[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Acadóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>0ksnxi88b75pd4inxp881puknuiwr4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mitraillette</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23630</id>
    <revision>
      <id>1332400</id>
      <parentid>1286369</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3820" sha1="724rv1mikl2rhrvcznoj3mk0s5gym39" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Bia}}

[[Íomhá:Mitraillette.JPG|thumb|250px|Dhá mhitraillettes le hanlainn &quot;riche&quot; agus &quot;brésil&quot;. [[Liège]], [[An Bheilg]].]]
Is ionann '''''mitraillette''''' (ón bhFraincis: [[Cabhair:IPA for French|[mitʁajɛt]]], i., &quot;fo-mheaisínghunna&quot; ) agus ceapaire ó bhunús na [[an Bheilg|Beilge]]. Deanta as [[Leath baguette|leath-bhaguette]] atá líonta le feoil, [[sceallóga prátaí]], agus rogha [[anlann]], itear mitraillettes agus iad te. Ceann de na ceapairí is coitianta i siopaí sceallóg sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]] iad.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.westword.com/restaurants/mowed-down-by-the-mitraillette-sandwich-at-manneken-frites-6046323|teideal=Mowed Down by the Mitraillette Sandwich at Manneken Frites |trans-title=Iontas leis an ceapaire Mitraillette ag Manneken Frites |language=en|first=Mark|last=Antonation|website=Westword}}&lt;/ref&gt;

Ceaptar gur tháinig an mhitraillette ar an bhfód den chéad uair sa Bhruiséil&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insidebrussels.be/V2/bruxelles/les-meilleures-friteries-a-bruxelles-frites-belges/ |language=fr|teideal=Les 5 Meilleures Friteries et baraques à Frites Belges à Bruxelles|date=24 Ean 2021}}&lt;/ref&gt;, agus tá cáil orthu i bh[[Flóndras]], sa [[An Vallúin|Vallúin]] agus i dTuaisceart na [[An Fhrainc|Fraince]] chomh maith, ach tugtar &quot;''Sandwich'' ''Américain''&quot; ar an gcineál seo ceapaire sa Fhrainc.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/europe/belgium/articles/belgian-food-explained-the-mitraillette|language=|teideal=Belgian Food Explained, The Mitraillette|first=Nana Van De|last=Poel|date=19 Lún 2016|website=Culture Trip|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230716003515/https://theculturetrip.com/europe/belgium/articles/belgian-food-explained-the-mitraillette/|archivedate=16 Iúil 2023|dátarochtana=26 Meitheamh 2017}}&lt;/ref&gt;

== Comhdhéanamh ==
Cuirtear an mhitraillette thraidisiúnta le chéile agus na nithe seo a leanas ann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://marcussamuelsson.com/recipe/la-mitraillette-belgian-machine-gun-sandwich-recipe |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-06-26 |archivedate=2017-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170824134601/http://marcussamuelsson.com/recipe/la-mitraillette-belgian-machine-gun-sandwich-recipe }}&lt;/ref&gt;:
* [[Leath baguette|Leath-bhaguette]]
* Feoil bhogthe (nó uaireanta feoil fhuar)
* [[Sceallóga]]
* Anlann
Is féidir sailéad a fháil sa mhitraillette chomh maith, mar shampla [[Leitís|leitis]], [[Tráta|trátaí]], nó [[Oinniún|oinniúin]] fhriochta.

Clúdaítear an ceapaire i bpáipéar bán agus itear ar an láthair é, nó faightear iad &quot;''à emporter&quot;'' .i., chun tabhairt leat.

== Anlainn ==
Tá rogha fairsing d'anlainn ar fáil sna siopaí sceallóga ar fud na Beilge agus is féidir aon cheann de na hanlainn a chur ar an mitraillette, ag brath ar rogha an chustaiméra. De ghnáth, cuirtear an t-anlann díreach ar an arán agus faoi na sceallóga. Uaireanta, ní chuirtear an t-anlann ar an mitraillette í fhéin ach i bpota beag plaisteach a ghabhann leis.

== An mhitraillette i gcultúr an phobail sa Bheilg ==
I ndiaidh na n-ionsaithe sceimhleithoireachta a tharla sa Bhruiséil ar an 22 Márta 2016, scaipeadh iomhánna de mhitraillettes ar na meáin shóisialta sa Bheilg agus thar lear, chun sceon na ndaoine a laghdú trí ghreann agus chun dlúthpháirtíocht a léiriú.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/alanwhite/belgians-are-breaking-out-these-machine-guns-to-mock-terrori|teideal=Belgians Are Breaking Out These &quot;Machine Guns&quot; To Mock Terrorists|language=en}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==
* [[Sceallóga Nollag]]
* [[Mála spíosrach]]
* [[Rollóg filléid sicín]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Bia]]
[[Catagóir:An Bheilg]]
[[Catagóir:Prátaí]]</text>
      <sha1>724rv1mikl2rhrvcznoj3mk0s5gym39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tour de France</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23649</id>
    <revision>
      <id>1332488</id>
      <parentid>1255879</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30271" sha1="nm1005ah5h975db7w7qgxdruibb1a2p" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Paris - Tour de France 2008 - Carlos SASTRE.jpg|thumb|Tour de France (2008 - Páras)]]
Is comórtas [[rothar|rothaíochta]] céime na bhfear é an Tour de France a thrasnaíonn [[an Fhrainc]] agus ó am go chéile i dtíortha. Ó shin i leith, tá an rás ar siúl gach bliain, ach amháin le linn an dá chogadh domhanda. 

Is iad an Tour de France, [[Giro d'Italia]] agus [[Vuelta a Espana]] na trí thuras mhóra. Is é an Tour de France an ceann is sine agus meastar go ginearálta gurb é an ceann is mó le rá de na trí cinn é.

Tá Le Tour ar cheann d’imeachtaí [[Turas Domhanda UCI|Thuras Domhanda UCI]]. Faoi láthair is é 22 líon na bhfoirne atá rannpháirteach, comhdhéanta d’[[fhoirne Turas an Domhain]] agus foirne ar tugadh cuireadh dóibh. . Críochnaítear an rás ar an [[Champs-Élysées]]. 

== Stair ==

== Rangú ==

* '''Rangú Ginearálta - Geansaí buí''' : [[Fichier:yellow pink.svg|35px|maillot jaune.]] 
* '''Rangú pointe - Geansaí uaine''' : [[Fichier:Jersey green.svg|50px|left|maillot vert.]] 
* '''Ridire an tsléibhe - Geansaí breachdhearg''' : [[Fichier:Jersey polkadot.svg|50px|left|maillot à pois.]] 
* '''Geansaí bán''' : [[Fichier:Jersey white.svg|35px|Maillot blanc.]]

== liosta na mbuaiteoirí ==

''Nuashonraithe go eagrán 2021.''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.memoire-du-cyclisme.eu/eta_tdf/tour_de_france.php|teideal=Tour de France (Fra)|work=memoire-du-cyclisme.eu|teanga=fr|dátarochtana=21 Iúil 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160214133533/http://memoire-du-cyclisme.eu/eta_tdf/tour_de_france.php|archivedate=14 Feabhra 2016}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=uci&gt;Il 26 ottobre 2012 l'UCI, preso atto dei risultati dell'inchiesta della USADA relativa all'uso di sostanze dopanti da parte di Armstrong e di diversi altri ciclisti, stabilì la non alterabilità di tutte le classifiche generali, così come delle vittorie di tappa, relative a tutti gli eventi sportivi inerenti al periodo 1998-2005. La stessa UCI dispose quindi la non riassegnazione di tutte le vittorie o dei piazzamenti conseguiti dagli atleti squalificati per doping nel periodo sopra menzionato. Cfr. {{Lua idirlín|teanga=en|udar=Brian Homewood|url=https://www.reuters.com/article/2012/10/26/us-cycling-armstrong-idUSBRE89P0S620121026|teideal=No winner for 1999-2005 Tours, says UCI|pubblicazione=Reuters.com|data=26 deireadh fómhair 2012|dátarochtanaO Meitheamh 2015|dataarchivio=18 giugno 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150618052707/http://www.reuters.com/article/2012/10/26/us-cycling-armstrong-idUSBRE89P0S620121026|urlmorto=sì|archivedate=18 Meitheamh 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150618052707/http://www.reuters.com/article/2012/10/26/us-cycling-armstrong-idUSBRE89P0S620121026}} {{Lua idirlín|teanga=en|udar=|url=http://www.ctvnews.ca/sports/uci-to-leave-tour-de-france-winner-list-blank-from-1999-2005-1.1011923|teideal=UCI to leave Tour de France winner list blank from 1999-2005|pubblicazione=Ctvnews.ca|data=26 deireadh fómhair 2012|dátarochtanaO Meitheamh 2015}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Blian
!Buaiteoir
!2ú
!3ú
|-
|[[Tour de France 1903|1903]]
|{{Bratach|France}} [[Maurice Garin]]
|{{Bratach|France}} [[Lucien Pothier]]
|{{Bratach|France}} [[Fernand Augereau]]
|-
|[[Tour de France 1904|1904]]
|{{Bratach|France}} [[Henri Cornet]]
|{{Bratach|France}} [[Jean-Baptiste Dortignacq]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Aloïs Catteau]]
|-
|[[Tour de France 1905|1905]]
|{{Bratach|France}} [[Louis Trousselier]]
|{{Bratach|France}} [[Hippolyte Aucouturier]]
|{{Bratach|France}} [[Jean-Baptiste Dortignacq]]
|-
|[[Tour de France 1906|1906]]
|{{Bratach|France}} [[René Pottier]]
|{{Bratach|France}} [[Georges Passerieu]]
|{{Bratach|France}} [[Louis Trousselier]]
|-
|[[Tour de France 1907|1907]]
|{{Bratach|France}} [[Lucien Petit-Breton]]
|{{Bratach|France}} [[Gustave Garrigou]]
|{{Bratach|France}} [[Émile Georget]]
|-
|[[Tour de France 1908|1908]]
|{{Bratach|France}} [[Lucien Petit-Breton]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[François Faber]]
|{{Bratach|France}} [[Georges Passerieu]]
|-
|[[Tour de France 1909|1909]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[François Faber]]
|{{Bratach|France}} [[Gustave Garrigou]]
|{{Bratach|France}} [[Jean Alavoine]]
|-
|[[Tour de France 1910|1910]]
|{{Bratach|France}} [[Octave Lapize]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[François Faber]]
|{{Bratach|France}} [[Gustave Garrigou]]
|-
|[[Tour de France 1911|1911]]
|{{Bratach|France}} [[Gustave Garrigou]]
|{{Bratach|France}} [[Paul Duboc]]
|{{Bratach|France}} [[Émile Georget]]
|-
|[[Tour de France 1912|1912]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Odile Defraye]]
|{{Bratach|France}} [[Eugène Christophe]]
|{{Bratach|France}} [[Gustave Garrigou]]
|-
|[[Tour de France 1913|1913]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Philippe Thys]]
|{{Bratach|France}} [[Gustave Garrigou]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Marcel Buysse]]
|-
|[[Tour de France 1914|1914]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Philippe Thys]]
|{{Bratach|France}} [[Henri Pélissier]]
|{{Bratach|France}} [[Jean Alavoine]]
|-
|1915-1918
|colspan=3 align=center|''Gan choimhlint mar gheall ar an [[Chéad Chogadh Domhanda]]''
|-
|[[Tour de France 1919|1919]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Firmin Lambot]]
|{{Bratach|France}} [[Jean Alavoine]]
|{{Bratach|France}} [[Eugène Christophe]]
|-
|[[Tour de France 1920|1920]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Philippe Thys]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Hector Heusghem]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Firmin Lambot]]
|-
|[[Tour de France 1921|1921]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Léon Scieur]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Hector Heusghem]]
|{{Bratach|France}} [[Honoré Barthélémy]]
|-
|[[Tour de France 1922|1922]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Firmin Lambot]]
|{{Bratach|France}} [[Jean Alavoine]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Félix Sellier]]
|-
|[[Tour de France 1923|1923]]
|{{Bratach|France}} [[Henri Pélissier]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Ottavio Bottecchia]]
|{{Bratach|France}} [[Romain Bellenger]]
|-
|[[Tour de France 1924|1924]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Ottavio Bottecchia]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Nicolas Frantz]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Lucien Buysse]]
|-
|[[Tour de France 1925|1925]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Ottavio Bottecchia]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Lucien Buysse]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Bartolomeo Aymo]]
|-
|[[Tour de France 1926|1926]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Lucien Buysse]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Nicolas Frantz]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Bartolomeo Aymo]]
|-
|[[Tour de France 1927|1927]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Nicolas Frantz]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Maurice Dewaele]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Julien Vervaecke]]
|-
|[[Tour de France 1928|1928]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Nicolas Frantz]]
|{{Bratach|France}} [[André Leducq]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Maurice Dewaele]]
|-
|[[Tour de France 1929|1929]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Maurice Dewaele]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Giuseppe Pancera]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Jef Demuysere]]
|-
|[[Tour de France 1930|1930]]
|{{Bratach|France}} [[André Leducq]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Learco Guerra]]
|{{Bratach|France}} [[Antonin Magne]]
|-
|[[Tour de France 1931|1931]]
|{{Bratach|France}} [[Antonin Magne]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Jef Demuysere]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Antonio Pesenti (ciclista)|Antonio Pesenti]]
|-
|[[Tour de France 1932|1932]]
|{{Bratach|France}} [[André Leducq]]
|{{Bratach|Germany (3-2)}} [[Kurt Stöpel]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Francesco Camusso]]
|-
|[[Tour de France 1933|1933]]
|{{Bratach|France}} [[Georges Speicher]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Learco Guerra]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Giuseppe Martano]]
|-
|[[Tour de France 1934|1934]]
|{{Bratach|France}} [[Antonin Magne]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Giuseppe Martano]]
|{{Bratach|France}} [[Roger Lapébie]]
|-
|[[Tour de France 1935|1935]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Romain Maes]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Ambrogio Morelli]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Félicien Vervaecke]]
|-
|[[Tour de France 1936|1936]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Sylvère Maes]]
|{{Bratach|France}} [[Antonin Magne]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Félicien Vervaecke]]
|-
|[[Tour de France 1937|1937]]
|{{Bratach|France}} [[Roger Lapébie]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Mario Vicini]]
|{{Bratach|Switzerland}} [[Leo Amberg]]
|-
|[[Tour de France 1938|1938]]
|{{Bratach|Italy (1861-1946) crowned}} [[Gino Bartali]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Félicien Vervaecke]]
|{{Bratach|France}} [[Victor Cosson]]
|-
|[[Tour de France 1939|1939]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Sylvère Maes]]
|{{Bratach|France}} [[René Vietto]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Lucien Vlaemynck]]
|-
|1940-1946
|colspan=3 align=center|''Gan choimhlint mar gheall ar an  [[Dara Cogadh Domhanda]]''
|-
|[[Tour de France 1947|1947]]
|{{Bratach|France}} [[Jean Robic]]
|{{Bratach|France}} [[Edouard Fachleitner]]
|{{Bratach|Italy}} [[Pierre Brambilla]]
|-
|[[Tour de France 1948|1948]]
|{{Bratach|Italy}} [[Gino Bartali]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Alberic Schotte]]
|{{Bratach|France}} [[Guy Lapébie]]
|-
|[[Tour de France 1949|1949]]
|{{Bratach|Italy}} [[Fausto Coppi]]
|{{Bratach|Italy}} [[Gino Bartali]]
|{{Bratach|France}} [[Jacques Marinelli]]
|-
|[[Tour de France 1950|1950]]
|{{Bratach|Switzerland}} [[Ferdi Kübler]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Stan Ockers]]
|{{Bratach|France}} [[Louison Bobet]]
|-
|[[Tour de France 1951|1951]]
|{{Bratach|Switzerland}} [[Hugo Koblet]]
|{{Bratach|France}} [[Raphaël Géminiani]]
|{{Bratach|France}} [[Lucien Lazaridès]]
|-
|[[Tour de France 1952|1952]]
|{{Bratach|Italy}} [[Fausto Coppi]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Stan Ockers]]
|{{Bratach|Spain (1945–1977)}} [[Bernardo Ruiz]]
|-
|[[Tour de France 1953|1953]]
|{{Bratach|France}} [[Louison Bobet]]
|{{Bratach|France}} [[Jean Malléjac]]
|{{Bratach|Italy}} [[Giancarlo Astrua]]
|-
|[[Tour de France 1954|1954]]
|{{Bratach|France}} [[Louison Bobet]]
|{{Bratach|Switzerland}} [[Ferdi Kübler]]
|{{Bratach|Switzerland}} [[Fritz Schär]]
|-
|[[Tour de France 1955|1955]]
|{{Bratach|France}} [[Louison Bobet]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Jean Brankart]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Charly Gaul]]
|-
|[[Tour de France 1956|1956]]
|{{Bratach|France}} [[Roger Walkowiak]]
|{{Bratach|France}} [[Gilbert Bauvin]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Jan Adriaensens]]
|-
|[[Tour de France 1957|1957]]
|{{Bratach|France}} [[Jacques Anquetil]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Marcel Janssens]]
|{{Bratach|Austria}} [[Adolf Christian]]
|-
|[[Tour de France 1958|1958]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Charly Gaul]]
|{{Bratach|Italy}} [[Vito Favero]]
|{{Bratach|France}} [[Raphaël Géminiani]]
|-
|[[Tour de France 1959|1959]]
|{{Bratach|Spain (1945–1977)}} [[Federico Bahamontes]]
|{{Bratach|France}} [[Henry Anglade]]
|{{Bratach|France}} [[Jacques Anquetil]]
|-
|[[Tour de France 1960|1960]]
|{{Bratach|Italy}} [[Gastone Nencini]]
|{{Bratach|Italy}} [[Graziano Battistini (ciclista)|Graziano Battistini]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Jan Adriaensens]]
|-
|[[Tour de France 1961|1961]]
|{{Bratach|France}} [[Jacques Anquetil]]
|{{Bratach|Italy}} [[Guido Carlesi]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Charly Gaul]]
|-
|[[Tour de France 1962|1962]]
|{{Bratach|France}} [[Jacques Anquetil]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Joseph Planckaert]]
|{{Bratach|France}} [[Raymond Poulidor]]
|-
|[[Tour de France 1963|1963]]
|{{Bratach|France}} [[Jacques Anquetil]]
|{{Bratach|Spain (1945–1977)}} [[Federico Bahamontes]]
|{{Bratach|Spain (1945–1977)}} [[José Pérez Francés]]
|-
|[[Tour de France 1964|1964]]
|{{Bratach|France}} [[Jacques Anquetil]]
|{{Bratach|France}} [[Raymond Poulidor]]
|{{Bratach|Spain (1945–1977)}} [[Federico Bahamontes]]
|-
|[[Tour de France 1965|1965]]
|{{Bratach|Italy}} [[Felice Gimondi]]
|{{Bratach|France}} [[Raymond Poulidor]]
|{{Bratach|Italy}} [[Gianni Motta]]
|-
|[[Tour de France 1966|1966]]
|{{Bratach|France}} [[Lucien Aimar]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Jan Janssen]]
|{{Bratach|France}} [[Raymond Poulidor]]
|-
|[[Tour de France 1967|1967]]
|{{Bratach|France}} [[Roger Pingeon]]
|{{Bratach|Spain (1945–1977)}} [[Julio Jiménez]]
|{{Bratach|Italy}} [[Franco Balmamion]]
|-
|[[Tour de France 1968|1968]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Jan Janssen]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Herman Van Springel]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Ferdinand Bracke]]
|-
|[[Tour de France 1969|1969]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Eddy Merckx]]
|{{Bratach|France}} [[Roger Pingeon]]
|{{Bratach|France}} [[Raymond Poulidor]]
|-
|[[Tour de France 1970|1970]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Eddy Merckx]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Joop Zoetemelk]]
|{{Bratach|Sweden}} [[Gösta Pettersson]]
|-
|[[Tour de France 1971|1971]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Eddy Merckx]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Joop Zoetemelk]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Lucien Van Impe]]
|-
|[[Tour de France 1972|1972]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Eddy Merckx]]
|{{Bratach|Italy}} [[Felice Gimondi]]
|{{Bratach|France}} [[Raymond Poulidor]]
|-
|[[Tour de France 1973|1973]]
|{{Bratach|Spain (1945–1977)}} [[Luis Ocaña]]
|{{Bratach|France}} [[Bernard Thévenet]]
|{{Bratach|Spain (1945–1977)}} [[José Manuel Fuente]]
|-
|[[Tour de France 1974|1974]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Eddy Merckx]]
|{{Bratach|France}} [[Raymond Poulidor]]
|{{Bratach|Spain (1945–1977)}} [[Vicente López Carril]]
|-
|[[Tour de France 1975|1975]]
|{{Bratach|France}} [[Bernard Thévenet]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Eddy Merckx]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Lucien Van Impe]]
|-
|[[Tour de France 1976|1976]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Lucien Van Impe]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Joop Zoetemelk]]
|{{Bratach|France}} [[Raymond Poulidor]]
|-
|[[Tour de France 1977|1977]]
|{{Bratach|France}} [[Bernard Thévenet]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Hennie Kuiper]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Lucien Van Impe]]
|-
|[[Tour de France 1978|1978]]
|{{Bratach|France}} [[Bernard Hinault]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Joop Zoetemelk]]
|{{Bratach|Portugal}} [[Joaquim Agostinho]]
|-
|[[Tour de France 1979|1979]]
|{{Bratach|France}} [[Bernard Hinault]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Joop Zoetemelk]]
|{{Bratach|Portugal}} [[Joaquim Agostinho]]
|-
|[[Tour de France 1980|1980]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Joop Zoetemelk]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Hennie Kuiper]]
|{{Bratach|France}} [[Raymond Martin]]
|-
|[[Tour de France 1981|1981]]
|{{Bratach|France}} [[Bernard Hinault]]
|{{Bratach|Belgium}} [[Lucien Van Impe]]
|{{Bratach|France}} [[Robert Alban]]
|-
|[[Tour de France 1982|1982]]
|{{Bratach|France}} [[Bernard Hinault]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Joop Zoetemelk]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Johan van der Velde]]
|-
|[[Tour de France 1983|1983]]
|{{Bratach|France}} [[Laurent Fignon]]
|{{Bratach|Spain}} [[Ángel Arroyo]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Peter Winnen]]
|-
|[[Tour de France 1984|1984]]
|{{Bratach|France}} [[Laurent Fignon]]
|{{Bratach|France}} [[Bernard Hinault]]
|{{Bratach|United States of America}} [[Greg LeMond]]
|-
|[[Tour de France 1985|1985]]
|{{Bratach|France}} [[Bernard Hinault]]
|{{Bratach|United States of America}} [[Greg LeMond]]
|{{Bratach|Ireland}} [[Stephen Roche]]
|-
|[[Tour de France 1986|1986]]
|{{Bratach|United States of America}} [[Greg LeMond]]
|{{Bratach|France}} [[Bernard Hinault]]
|{{Bratach|Switzerland}} [[Urs Zimmermann]]
|-
|[[Tour de France 1987|1987]]
|{{Bratach|Ireland}} [[Stephen Roche]]
|{{Bratach|Spain}} [[Pedro Delgado]]
|{{Bratach|France}} [[Jean-François Bernard]]
|-
|[[Tour de France 1988|1988]]
|{{Bratach|Spain}} [[Pedro Delgado]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Steven Rooks]]
|{{Bratach|Colombia}} [[Fabio Parra]]
|-
|[[Tour de France 1989|1989]]
|{{Bratach|United States of America}} [[Greg LeMond]]
|{{Bratach|France}} [[Laurent Fignon]]
|{{Bratach|Spain}} [[Pedro Delgado]]
|-
|[[Tour de France 1990|1990]]
|{{Bratach|United States of America}} [[Greg LeMond]]
|{{Bratach|Italy}} [[Claudio Chiappucci]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Erik Breukink]]
|-
|[[Tour de France 1991|1991]]
|{{Bratach|Spain}} [[Miguel Indurain]]
|{{Bratach|Italy}} [[Gianni Bugno]]
|{{Bratach|Italy}} [[Claudio Chiappucci]]
|-
|[[Tour de France 1992|1992]]
|{{Bratach|Spain}} [[Miguel Indurain]]
|{{Bratach|Italy}} [[Claudio Chiappucci]]
|{{Bratach|Italy}} [[Gianni Bugno]]
|-
|[[Tour de France 1993|1993]]
|{{Bratach|Spain}} [[Miguel Indurain]]
|{{Bratach|Switzerland}} [[Tony Rominger]]
|{{Bratach|Poland}} [[Zenon Jaskula]]
|-
|[[Tour de France 1994|1994]]
|{{Bratach|Spain}} [[Miguel Indurain]]
|{{Bratach|Latvia}} [[Pëtr Ugrjumov]]
|{{Bratach|Italy}} [[Marco Pantani]]
|-
|[[Tour de France 1995|1995]]
|{{Bratach|Spain}} [[Miguel Indurain]]
|{{Bratach|Switzerland}} [[Alex Zülle]]
|{{Bratach|Denmark}} [[Bjarne Riis]]
|-
|[[Tour de France 1996|1996]]
|{{Bratach|Denmark}} [[Bjarne Riis]]
|{{Bratach|Germany}} [[Jan Ullrich]]
|{{Bratach|France}} [[Richard Virenque]]
|-
|[[Tour de France 1997|1997]]
|{{Bratach|Germany}} [[Jan Ullrich]]
|{{Bratach|France}} [[Richard Virenque]]
|{{Bratach|Italy}} [[Marco Pantani]]
|-
|[[Tour de France 1998|1998]]
|{{Bratach|Italy}} [[Marco Pantani]]
|{{Bratach|Germany}} [[Jan Ullrich]]
|{{Bratach|United States of America}} [[Bobby Julich]]
|-
|[[Tour de France 1999|1999]]&lt;ref name=uci/&gt;
|nach gcuirtear i leith&lt;ref name=armstrong&gt;Il 22 ottobre 2012 l'UCI riconosce la sanzione imposta dall'USADA a [[Lance Armstrong]], accusato di aver utilizzato sostanze dopanti durante la sua permanenza alla US Postal Service, e conferma di fatto la cancellazione dei suoi piazzamenti e delle vittorie dall'agosto del 1998 fino al termine della carriera. Cfr. {{Lua idirlín|teanga=en|autore=Laura Weislo|url=http://www.cyclingnews.com/news/usadas-reasoned-decision-on-lance-armstrong-follows-the-money-trail|teideal=USADA's reasoned decision on Lance Armstrong follows the money trail|pubblicazione=Cyclingnews.com|data=10 Deireadh Fómhair 2012|dátarochtana=26 Deireadh Fómhair 2012}} {{Lua idirlín|teanga=en|autore=|url=http://www.uci.ch/Modules/ENews/ENewsDetails2011.asp?id=ODgzNA&amp;MenuId=MTYzMDc&amp;LangId=1&amp;BackLink=%2Ftemplates%2FUCI%2FUCI3%2Flayout.asp%3FMenuId%3DMTYzMDc%26LangId%3D1|teideal=The UCI recognises USADA decision in Armstrong case|pubblicazione=Uci.ch|data=22 Deireadh Fómhair 2012|dátarochtana=26 Deireadh Fómhair 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130318011052/http://www.uci.ch/Modules/ENews/ENewsDetails2011.asp?id=ODgzNA&amp;MenuId=MTYzMDc&amp;LangId=1&amp;BackLink=%2Ftemplates%2FUCI%2FUCI3%2Flayout.asp%3FMenuId%3DMTYzMDc%26LangId%3D1|dataarchivio=18 Márta 2013}} {{Lua idirlín|teanga=en|autore=|url=https://www.usatoday.com/story/sports/cycling/2012/10/22/uci-no-appeal-lance-armstrong-usada-decision/1648865/|teideal=UCI backs stripping Lance Armstrong of Tour de France wins|pubblicazione=Usatoday.com|data=22 Deireadh Fómhair 2012|dátarochtana=26 Deireadh Fómhair 2012}} Il 26 ottobre la stessa UCI ufficializza la decisione di non attribuire ad altri corridori le vittorie ottenute dallo statunitense e nemmeno di modificare i piazzamenti degli altri corridori. Cfr. {{Lua idirlín|teanga=en|autore=|url=http://www.uci.ch/Modules/ENews/ENewsDetails2011.asp?id=ODg0NQ&amp;MenuId=MTYzMDQ&amp;LangId=1&amp;BackLink=%2Ftemplates%2FUCI%2FUCI8%2Flayout.asp%3FMenuId%3DMTYzMDQ%26LangId%3D1|teideal=Press release: UCI takes decisive action in wake of Lance Armstrong affair|pubblicazione=Uci.ch|data=26 Deireadh Fómhair 2012|dátarochtana=26 Deireadh Fómhair 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20121029154953/http://www.uci.ch/Modules/ENews/ENewsDetails2011.asp?id=ODg0NQ&amp;MenuId=MTYzMDQ&amp;LangId=1&amp;BackLink=%2FTemplates%2FUCI%2FUCI8%2Flayout.asp%3FMenuID%3DMTYzMDQ%26LangId%3D1|dataarchivio=29 Deireadh Fómhair 2012}}&lt;/ref&gt;
|{{Bratach|Switzerland}} [[Alex Zülle]]
|{{Bratach|Spain}} [[Fernando Escartín]]
|-
|[[Tour de France 2000|2000]]&lt;ref name=uci/&gt;
|nach gcuirtear i leith&lt;ref name=armstrong/&gt;
|{{Bratach|Germany}} [[Jan Ullrich]]
|{{Bratach|Spain}} [[Joseba Beloki]]
|-
|[[Tour de France 2001|2001]]&lt;ref name=uci/&gt;
|nach gcuirtear i leith&lt;ref name=armstrong/&gt;
|{{Bratach|Germany}} [[Jan Ullrich]]
|{{Bratach|Spain}} [[Joseba Beloki]]
|-
|[[Tour de France 2002|2002]]&lt;ref name=uci/&gt;
|nach gcuirtear i leith&lt;ref name=armstrong/&gt;
|{{Bratach|Spain}} [[Joseba Beloki]]
|{{Bratach|Lithuania}} [[Raimondas Rumšas]]
|-
|[[Tour de France 2003|2003]]&lt;ref name=uci/&gt;
|nach gcuirtear i leith&lt;ref name=armstrong/&gt;
|{{Bratach|Germany}} [[Jan Ullrich]]
|{{Bratach|Kazakhstan}} [[Aleksandr Vinokurov]]
|-
|[[Tour de France 2004|2004]]&lt;ref name=uci/&gt;
|nach gcuirtear i leith&lt;ref name=armstrong/&gt;
|{{Bratach|Germany}} [[Andreas Klöden]]
|{{Bratach|Italy}} [[Ivan Basso]]
|-
|[[Tour de France 2005|2005]]&lt;ref name=uci/&gt;
|nach gcuirtear i leith&lt;ref name=armstrong/&gt;
|{{Bratach|Italy}} [[Ivan Basso]]
|nach gcuirtear i leith&lt;ref&gt;Il 9 Feabhra 2012 il TAS/CAS in un arbitrato tra Ullrich e l'UCI ha dato ragione a quest'ultima circa le accuse di doping rivolte al corridore in seguito all'Operazione Puerto, squalificando retroattivamente Ullrich per due anni e revocando tutti i titoli vinti dal 1º maggio 2005 al suo ritiro. Si veda {{Lua idirlín|teideal=Jan Ullrich found guilty...|autore=Court of Arbitration for Sport|url=http://www.tas-cas.org/d2wfiles/document/5692/5048/0/Media20Release202012.02.09.pdf|data=9 Feabhra 2012|dátarochtana=26 Feabhra 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20120227051309/http://www.tas-cas.org/d2wfiles/document/5692/5048/0/Media20Release202012.02.09.pdf|dataarchivio=27 Feabhra 2012|archivedate=27 Feabhra 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227051309/http://www.tas-cas.org/d2wfiles/document/5692/5048/0/Media20Release202012.02.09.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Tour de France 2006|2006]]
|{{Bratach|Spain}} [[Óscar Pereiro]]&lt;ref name=&quot;Landis&quot;&gt;La vittoria finale del Tour era andata allo statunitense [[Floyd Landis]], che perse il titolo a causa di positività al [[testosterone]], confermata dall'Agenzia Antidoping United States of America. L'UCI quindi assegnò la vittoria al secondo classificato, lo spagnolo [[Oscar Pereiro Sio]]. Si veda {{Lua idirlín|url=http://www.gazzetta.it/Ciclismo/Primo_Piano/2008/06_Giugno/30/landis_3006.shtml|teideal=Landis, l'ultima condanna Addio al Tour del 2006|pubblicazione=gazzetta.it|lá=30|mí=6|bliain=2008|dátarochtana=17 Feabhra 2010}}&lt;/ref&gt;
|{{Bratach|Germany}} [[Andreas Klöden]]
|{{Bratach|Spain}} [[Carlos Sastre]]
|-
|[[Tour de France 2007|2007]]
|{{Bratach|Spain}} [[Alberto Contador]]
|{{Bratach|Australia}} [[Cadel Evans]]
|nach gcuirtear i leith&lt;ref name=leipheimer&gt;Levi Leipheimer fu squalificato nell'ottobre 2012 dalla USADA dal 1º settembre 2012 al 1º marzo 2013 per uso di sostanze dopanti nel corso della sua militanza nelle seguenti squadre: [[Discovery Channel Pro Cycling Team|US Postal Service]], [[Rabobank (ciclismo)|Rabobank]], [[Gerolsteiner (ciclismo)|Gerolsteiner]] e [[Discovery Channel Pro Cycling Team|Discovery Channel]]. L'agenzia antidoping americana gli revocò inoltre tutti i risultati sportivi conseguiti dal 1º giugno 1999 al 30 luglio 2006 e dal 7 al 29 luglio 2007, compreso il terzo posto al Tour de France 2007. Cfr. {{Lua idirlín|teanga=en|autore=Daniel Benson|url=http://www.cyclingnews.com/news/six-former-armstrong-usps-teammates-receive-bans-from-usada|teideal=Six former Armstrong USPS teammates receive bans from USADA|pubblicazione=Cyclingnews.com|data=10 Deireadh Fómhair 2012|dátarochtanaO Meitheamh 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Tour de France 2008|2008]]
|{{Bratach|Spain}} [[Carlos Sastre]]
|{{Bratach|Australia}} [[Cadel Evans]]
|{{Bratach|Russia}} [[Denis Men'šov]]&lt;ref&gt;In seguito alla squalifica di [[Bernhard Kohl]] per doping, all'austriaco sono stati annullati i risultati ottenuti al [[Tour de France 2008]].&lt;/ref&gt;
|-
|[[Tour de France 2009|2009]]
|{{Bratach|Spain}} [[Alberto Contador]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Andy Schleck]]
|{{Bratach|United Kingdom}} [[Bradley Wiggins]]&lt;ref name=armstrong/&gt;
|-
|[[Tour de France 2010|2010]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Andy Schleck]]&lt;ref name=&quot;Contador&quot;&gt;In seguito alla squalifica di Contador per doping, in base alla sentenza del [[Tribunale Arbitrale dello Sport]], allo spagnolo sono stati annullati i risultati ottenuti al [[Tour de France 2010]]. Si veda {{Lua idirlín|teanga=en|url=http://www.uci.ch/Modules/ENews/ENewsDetails.asp?id=NzgzNA&amp;MenuId=MTI2Mjc&amp;LangId=1&amp;BackLink=%2Ftemplates%2FUCI%2FUCI7%2Flayout.asp%3FMenuId%3DMTI2Mjc%26LangId%3D1|teideal=Press release: CAS decision in Contador case|editore=Uci.ch|lá=6|mí=feabhra|bliain=2012|dátarochtana=11 feabhra 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://archive.today/20121204135646/http://www.uci.ch/Modules/ENews/ENewsDetails.asp?id=NzgzNA&amp;MenuId=MTI2Mjc&amp;LangId=1&amp;BackLink=/templates/UCI/UCI7/layout.asp%3FMenuId%3DMTI2Mjc%26LangId%3D1|dataarchivio=4 dicembre 2012}}, {{Lua idirlín|teanga=en|url=http://www.uci.ch/Modules/ENews/ENewsDetails.asp?id=NzgzNg&amp;MenuId=MTI2Mjc&amp;LangId=1&amp;BackLink=%2Ftemplates%2FUCI%2FUCI7%2Flayout.asp%3FMenuId%3DMTI2Mjc%26LangId%3D1|teideal=Alberto Contador case: the consequences of the CAS ruling|editore=Uci.ch|lá=6|mí=feabhra|bliain=2012|dátarochtana=11 feabhra 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://archive.today/20121204190500/http://www.uci.ch/Modules/ENews/ENewsDetails.asp?id=NzgzNg&amp;MenuId=MTI2Mjc&amp;LangId=1&amp;BackLink=/templates/UCI/UCI7/layout.asp%3FMenuId%3DMTI2Mjc%26LangId%3D1|dataarchivio=4 dicembre 2012}} La vittoria fu dunque assegnata ad [[Andy Schleck]], secondo nella classifica generale. Si veda al riguardo {{Lua idirlín|teanga=en|url=http://www.uci.html.infostradasports.com/cache/2/TheASP.asp%40PageID%3D102006%26SportID%3D102%26CompetitionID%3D20433%26SeasonID%3D478%26ClassID%3D1%26GenderID%3D1%26EventID%3D12146%26EventPhaseID%3D464849%26PhaseID%3D464849%26PhaseClassificationID%3D451472%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html?855968|teideal=Results Tour de France (France/HIS) - 2010|pubblicazione=Uci.ch|dátarochtana=11 feabhra 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20121114175511/http://www.uci.html.infostradasports.com/cache/2/TheASP.asp%40PageID%3D102006%26SportID%3D102%26CompetitionID%3D20433%26SeasonID%3D478%26ClassID%3D1%26GenderID%3D1%26EventID%3D12146%26EventPhaseID%3D464849%26PhaseID%3D464849%26PhaseClassificationID%3D451472%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html?855968|dataarchivio=14 samhain 2012|archivedate=14 Samhain 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114175511/http://www.uci.html.infostradasports.com/cache/2/TheASP.asp%40PageID%3D102006%26SportID%3D102%26CompetitionID%3D20433%26SeasonID%3D478%26ClassID%3D1%26GenderID%3D1%26EventID%3D12146%26EventPhaseID%3D464849%26PhaseID%3D464849%26PhaseClassificationID%3D451472%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html?855968}}&lt;/ref&gt;
|{{Bratach|Spain}} [[Samuel Sánchez]]&lt;ref name=Menchov&gt;Il 12 luglio 2014 Denis Men'šov è stato squalificato per due anni (fino al 9 aprile 2015) per irregolarità nel suo passaporto biologico riscontrate nel corso delle edizioni del Tour del 2009, 2010 e 2012. In seguito a tali irregolarità il corridore russo è stato squalificato nelle tre edizioni della corsa francese e, per l'edizione 2010 dove era arrivato in origine terzo, ha perso il secondo posto ottenuto dopo la squalifica di Contador (v. {{Lua idirlín|url=http://www.uci.ch/Modules/BUILTIN/getObject.asp?MenuId=MTU3Mjg&amp;ObjTypeCode=FILE&amp;type=FILE&amp;id=Nzk5OTY&amp;LangId=1|data=12 iúil 2014|teideal=Athlete sanctions press release|dátarochtana=25 iúil 2014|editore=UCI}}). Samuel Sánchez, in origine quarto, è stato classificato dall'UCI al secondo posto e il belga Jurgen Van Den Broeck al terzo (v. {{Lua idirlín|teideal=Passaporto biologico, due anni di squalifica per Denis Menchov: il russo perde il podio al Tour 2010|url=http://www.cicloweb.it/news/2014/07/12/passaporto-biologico-due-anni-di-squalifica-per-denis-menchov-il-russo-perde-il-podi|data=12 iúil 2014|pubblicazione=Cicloweb.it|dátarochtana=25 iúil 2014|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140714024732/http://www.cicloweb.it/news/2014/07/12/passaporto-biologico-due-anni-di-squalifica-per-denis-menchov-il-russo-perde-il-podi|dataarchivio=14 iúil 2014|archivedate=14 Iúil 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714024732/http://www.cicloweb.it/news/2014/07/12/passaporto-biologico-due-anni-di-squalifica-per-denis-menchov-il-russo-perde-il-podi}})&lt;/ref&gt;
|{{Bratach|Belgium}} [[Jurgen Van Den Broeck]]
|-
|[[Tour de France 2011|2011]]
|{{Bratach|Australia}} [[Cadel Evans]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Andy Schleck]]
|{{Bratach|Luxembourg}} [[Fränk Schleck]]
|-
|[[Tour de France 2012|2012]]
|{{Bratach|United Kingdom}} [[Bradley Wiggins]]
|{{Bratach|United Kingdom}} [[Chris Froome]]
|{{Bratach|Italy}} [[Vincenzo Nibali]]
|-
|[[Tour de France 2013|2013]]
|{{Bratach|United Kingdom}} [[Chris Froome]]
|{{Bratach|Colombia}} [[Nairo Quintana]]
|{{Bratach|Spain}} [[Joaquim Rodríguez]]
|-
|[[Tour de France 2014|2014]]
|{{Bratach|Italy}} [[Vincenzo Nibali]]
|{{Bratach|France}} [[Jean-Christophe Péraud]]
|{{Bratach|France}} [[Thibaut Pinot]]
|-
|[[Tour de France 2015|2015]]
|{{Bratach|United Kingdom}} [[Chris Froome]]
|{{Bratach|Colombia}} [[Nairo Quintana]]
|{{Bratach|Spain}} [[Alejandro Valverde]]
|-
|[[Tour de France 2016|2016]]
|{{Bratach|United Kingdom}} [[Chris Froome]]
|{{Bratach|France}} [[Romain Bardet]]
|{{Bratach|Colombia}} [[Nairo Quintana]]
|-
|[[Tour de France 2017|2017]]
|{{Bratach|United Kingdom}} [[Chris Froome]]
|{{Bratach|Colombia}} [[Rigoberto Urán]]
|{{Bratach|France}} [[Romain Bardet]]
|-
|[[Tour de France 2018|2018]]
|{{Bratach|United Kingdom}} [[Geraint Thomas]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Tom Dumoulin]]
|{{Bratach|United Kingdom}} [[Chris Froome]]
|-
|[[Tour de France 2019|2019]]
|{{Bratach|Colombia}} [[Egan Bernal]]
|{{Bratach|United Kingdom}} [[Geraint Thomas]]
|{{Bratach|Netherlands}} [[Steven Kruijswijk]]
|-
|[[Tour de France 2020|2020]]
|{{Bratach|Slovenia}} [[Tadej Pogacar]]
|{{Bratach|Slovenia}} [[Primož Roglic]]
|{{Bratach|Australia}} [[Richie Porte]]
|-
|[[Tour de France 2021|2021]]
|{{Bratach|Slovenia}} [[Tadej Pogacar]]
|{{Bratach|Denmark}} [[Jonas Vingegaard]]
|{{Bratach|Ecuador}} [[Richard Carapaz]]
|}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
{{Catcómhaoin}}
* [http://www.letour.fr/ Suíomh oifigiúil]

[[Catagóir:Spórt]]
[[Catagóir:Rothaíocht]]
[[Catagóir:Spórt na Fraince]]
[[Catagóir:Rásaíochta bóthair]]
[[Catagóir:Turas Domhanda UCI|*]]</text>
      <sha1>nm1005ah5h975db7w7qgxdruibb1a2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Linda Bhreathnach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24229</id>
    <revision>
      <id>1332364</id>
      <parentid>1325743</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="qqwqslxdiw2ijv9k62n4mvaje067z8y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Duine de na haisteoirí is gnóthaí agus is aitheanta atá ag saothrú trí mheán na Gaeilge is ea '''Linda Bhreathnach'''. Bíonn sí le feiceáil ar chláir mar [[Ros na Rún]], [[The Running Mate]] agus [[Seacht]]. 

==Luathshaol==
Rugadh Linda Bhreathnach sa bhliain [[1983]] i [[Ros Muc]] i nGaeltacht Chontae na Gaillimhe. Ba thábhairneoir é a hathair. 

== Gairm ==
Bhain sí ról Róise de Búrca amach ar ''Ros na Rún'' tar éis di an Ardteist a chríochnú, nuair nach raibh ach seacht mbliana déag slánaithe aici. Bhain sí an chéad áit i gcomórtas Miss Galway 2007 agus an dara háit i gcomórtas Miss Ireland sa bhliain sin.

Maidir le rólanna, deir sí go mba “bhreá liom an deis a fháil ar stáitse chun bean láidir, fhiáin, a léiriú. Bean neamhspleách, lena cuid smaointe féin, agus duine a bheadh mar inspioráid do mhná eile,” ar sí. “Nílim i ndiaidh an deis sin a fháil go fóill, i ndáiríre, ach b’fhéidir go dtiocfadh sé lá éigin.”
É sin is maith léi carachtair dhifriúla a léiriú freisin. 

Ról Eithne atá aici i ''Seacht''. Dar léi
“Caithfidh mé a admháil go raibh díomá orm ar dtús nuair a léigh mé an script,” ar sí. “Bhí Eithne i gcónaí ina cailín maith, nár chuir isteach ar éinne, agus thaitin an ról sin liom. Bhí mé sásta a bheith ag aisteoireacht mar Eithne, go háirithe mar gur thaitin sí liom mar dhuine. Thuig mé í agus bhí áthas orm nár tharraing sí trioblóid uirthi féin agus nach raibh sí ina duine gránna. Mar sin, bhí mé amhrasach nuair a fuair mé amach go raibh history ag Eithne, agus nach raibh sí chomh soineanta nó chomh deas agus a shamhlaigh muid ar fad ón tús. Is dócha nach raibh ann ach go raibh mé i ndiaidh aithne a chur ar mo charachtar agus go tobann, bhí sí difriúil, agus bhí sin deacair ar dtús. De réir mar a d’éirigh mé cleachtach ar an script, áfach, d’éirigh mé níos compordaí leis an Eithne nua seo, agus tá mé breá sásta leis an ról nua atá agam sa tsraith.”

Taitníonn [[ióga]] agus scríbhneoireacht léi.

Tháinig Linda sa dara háit ar ''[[An Ríl Deal]]'', comórtas damhsa ar [[TG4]]. Ar an gcéad clár, roghnaíodh í mar an damhsóir is fearr agus mar thoradh bhí sí slán go dtí an tríú seachtain. Ar an gcúigiú seachtain bhí sí sa bhunbheirt le [[Micheál Ó Ciaraidh]].

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.independent.ie/entertainment/news-gossip/linda-breathnach-1275128.html Sunday Independent]
* [http://www.independent.ie/entertainment/tv-radio/fame-game-linda-stars-in-new-drama-1259383.html Sunday Independent]
* [http://www.irishfilmboard.ie/movie.php?id=611 The Running Mate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071204002111/http://www.irishfilmboard.ie//movie.php?id=611 |date=2007-12-04 }}
* [https://web.archive.org/web/20100204011323/http://www.tg4.ie/bearla/clar/seac/eith.asp] (&quot;Eithne&quot;)
* [http://www.imdb.com/name/nm0080436/ IMDB]

{{DEFAULTSORT:Breathnach, Linda}}
[[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Muintir Ros na Rún]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>qqwqslxdiw2ijv9k62n4mvaje067z8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Philip Cummings</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24308</id>
    <revision>
      <id>1332419</id>
      <parentid>1110225</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1642" sha1="m5muqyu03pohtfj5wlvbfrgtwsed809" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[litríocht|scríbhneoir]] é '''Philip Cummings''' (rugadh 1964).

== Saol ==
Rugadh Philip Cummings i m[[Béal Feirste]] sa bhliain [[1964]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.irishwriters-online.com/philipcummings.html |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091004185925/http://www.irishwriters-online.com/philipcummings.html |archivedate=2009-10-04 |dátarochtana=2009-09-08}}&lt;/ref&gt; Chaith sé tréimhsí ag obair mar mhúinteoir teangacha, ar an dól agus ag obair in earnáil na cáilíochta sular chaith sé 6 bliana mar riarthóir in [[Ollscoil na Banríona]]. Bhí sé ina Eagarthóir Ealaíon ar Lá Nua ó Mheán Fómhair 2003 go Deireadh Fómhair 2008. 

== Saothar ==
* ad delectationem stultorum (Coiscéim, 2012)
* An Fear sa Ghealach (Coiscéim, 2010)
* Dar Liom ([[Coiscéim]], 2008)
* (mar eagarthóir) Lón Léitheoireachta 2 (Coiscéim, 2008)
* (mar eagarthóir) Lón Léitheoireachta 1, (Coiscéim, 2005) 
* Néalta (Coiscéim, 2005)
* (mar eagarthóir) Ár nuachtán laethúil: fiche bliain de Lá (Coiscéim, 2004)

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.moinin.ie/gafa.html Léirmheas ar ‘Lá’, le Philip Cummings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071118181642/http://www.moinin.ie/gafa.html |date=2007-11-18 }}
* [http://www.artscouncil-ni.org/news/2006/new01122006.htm Scéal ón Chomhairle Ealaíon maidir le Néalta]

{{DEFAULTSORT:Cummings, Philip}}
[[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma|Cummmings, Philip]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha|Cummmings, Philip]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]</text>
      <sha1>m5muqyu03pohtfj5wlvbfrgtwsed809</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aoife Valley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24357</id>
    <revision>
      <id>1332157</id>
      <parentid>1241861</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1712" sha1="sqg9u6kd9ce7zmo2axzgnj0zlqepf2a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Scríbhneoir agus ealaíontóir as [[Tuaisceart Éireann]] is ea '''Aoife Valley'''.

== Saol ==
Saolaíodh sa bhliain 1976 i d[[Tuaisceart Éireann]] í. Chaith sí a hóige idir na tailte portaigh cois [[Loch nEathach]] i d[[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] agus limistéar uirbeach Craigavon i g[[Contae Ard Mhacha]]. Rinne sí staidéar sa Mhínealaín sa Bhreatain agus i mBaile Átha Cliath agus chaith roinnt blianta ag obair i mbun na n-ealaíon pobail i dTuaisceart Éireann agus i mBÁC.

Chuaigh sí ag taistil timpeall an domhain sa bhliain 2004 agus scríobh sí ''Teach an Oighir'', a céad scéal do leanaí, sa Téalainn. Go dtí le déanaí bhí sí i d[[Tír Chonaill]] i mbun grianghrafadóireachta agus priontaí a chur ar taispeáint ar bhonn lánaimseartha agus ag obair mar gharraíodóir agus mar dhearthóir gréasáin.

D'aistrigh sí go Sasana mar a bhfuil sí fós ag scríobh agus ag taispeáint a cuid oibre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.coislife.ie/authors/CLauthors/valley.htm |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250924064158/http://www.coislife.ie/authors/CLauthors/valley.htm |archivedate=2025-09-24 |dátarochtana=2009-09-09}}&lt;/ref&gt; 
 
== Saothar foilsithe ==
* Teach an Oighir (Cois Life 2009) 
 
== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.aoifev.com/ Suíomh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007233504/http://www.aoifev.com/ |date=2009-10-07 }}

{{DEFAULTSORT:Valley, Aoife}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha|Valley, Aoife]]
[[Catagóir:Ealaíontóirí Éireannacha|Valley, Aoife]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1976|Valley, Aoife]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>sqg9u6kd9ce7zmo2axzgnj0zlqepf2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siobhán Parkinson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24358</id>
    <revision>
      <id>1332465</id>
      <parentid>1297835</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3392" sha1="ojtzrn4atskgdt95s12upg9f38l41ui" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Scríbhneoir Éireannach is ea '''Siobhán Parkinson'''.

== Saol ==
Rugadh Parkinson i m[[Baile Átha Cliath]] agus tógadh í i m[[Baile Locha Riach]], [[Contae na Gaillimhe]], baile dúchais a máthar. Bhí sí ina cónaí i Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall, ar feadh roinnt blianta, arbh as a seanmháthair, agus d'fhreastail sí ar an meánscoil ann. D'fhill sí ar an bpríomhchathair ina dhiaidh sin chun freastal ar Choláiste na Tríonóide, sna 1970idí, áit a ndearna sí staidéar ar litríocht an Bhéarla agus ar an nGearmáinis. Bhain sí PhD amach sa bhliain 1981.

Scríbhneoir agus eagarthóir gairmiúil is ea í, agus tá clú uirthi go háirithe mar scríbhneoir don aos óg. Ghnóthaigh an t-úrscéal ''Sisters - No Way'' (O'Brien Press 1996), gradam Bisto Book of the Year, agus is iomaí gradam eile de chuid Bisto atá bainte amach ó shin aici.

Is deileadóir é a fear céile, Roger Bennett, agus tá siad ina gcónaí lena mac fásta, Matthew, in Áth Cilath, gar don chathair.

Tá spéis aici sa litríocht agus san fhilíocht, ach le déanaí tá míchumas radhairc tagtha uirthi, agus níl sí in ann leabhair a léamh. Is minic a éistíonn sí le closleabhair ar a seinnteoir MP3, agus í ag gabháil thart ar an mbus nó ag siopadóireacht. Taitnionn an taistil léi freisin, agus tá sí ina comheagarthóir i ar iris idirnáisiúnta Bookbird, agus deiseanna aici taisteal thar lear mar gheall ar an obair seo. Tá suim aici sna teangacha freisin, agus bíonn sí i gcónaí ag foghlaim teanga nua éigin.Is maith léi a bheith ag taisteal fosta, agus is comheagarthóir i ar iris idirnáisiúnta Bookbird, agus deiseanna aici taisteal thar lear mar gheall ar an obair sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.coislife.ie/Authors/CLauthors/parkinson.htm |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241225212508/http://www.coislife.ie/authors/CLauthors/parkinson.htm |archivedate=2024-12-25 |dátarochtana=2009-09-09}}&lt;/ref&gt; Is i mBéarla a scríobhann sí an chuid is mó den am ach sa bhliain 2008 'fhoilsigh Cois Life Dialann Sár-Rúnda Amy Ní Chonchúir, an chéad leabhar aici i nGaeilge.

== Leabhair do Pháistí ==
* ''Four Kids, Three Cats, Two Cows, One Witch (Maybe)'' (Bisto Merit Award)
* ''The Moon King'' (Bisto Merit Award, Certificate of Honour for Writing by IBBY)
* ''Sisters... No Way!'' (Bisto Book of the Year Award 1996/97)
* ''Breaking the Wishbone''
* ''The Love Bean''
* ''Kathleen: The Celtic Knot''
* ''Second Fiddle''
* ''Something Invisible''
* ''Amelia''
* ''No Peace for Amelia''
* ''Animals Don't Have Ghosts''
* ''Cows Are Vegetarians''
* ''Blue Like Friday''
* ''The Henny Penny Tree''
* ''The Leprechaun Who Wished He Wasn't''
* ''Dialann Sár-Rúnda Amy Ní Chonchúir''

== Leabhair Eile ==
* ''All Shining in the Spring: The Story of a Baby Who Died''
* ''The Thirteenth Room''

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20241225212508/http://www.coislife.ie/authors/CLauthors/parkinson.htm Siobhán Parkinson]

{{DEFAULTSORT:Parkinson, Siobhan}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Déaglitríocht]]
[[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>ojtzrn4atskgdt95s12upg9f38l41ui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BBC Thuaisceart Éireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24472</id>
    <revision>
      <id>1332217</id>
      <parentid>1332014</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Roinnt athruithe</comment>
      <origin>1332217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3534" sha1="lrltyk7cv7x0k9xu56n4n2tsy4xuz8m" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is é '''BBC Thuaisceart Éireann''' an craoltóir [[teilifís]]e agus [[raidió]] is mó i d[[Tuaisceart Éireann]].

Ceann de réigiúin an [[BBC]] is ea BBC Thuaisceart Éireann, chomh maith le [[BBC Cymru|BBC Cymru/Wales]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]] agus [[BBC Alba]] in [[Albain]]. Bhíodh 700 duine fostaithe acu i m[[Béal Feirste]] tráth.

Sa bhliain 2026 fógraíodh plean chun fáil réidh le 50 sa bhreis. Mhaígh an BBC nach mbeadh aon athrú ar chaiteachas na heagraíochta ar chraoltaí Gaeilge ná Éireannach ar an raidió.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/eilimis-go-gcuireann-an-bbc-deireadh-leis-an-phlean-acu-somhairle-mag-uidhir/|teideal=&quot;Éilímis go gcuireann an BBC deireadh leis an phlean acu&quot;|údar=Somhairle Mag Uidhir|dáta=20 Deireadh Fómhair 2026|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/udar-naire-ciorruithe-foirne-an-bbc-ata-ag-eiri-nios-naimhdi-i-leith-na-gaeilge/|teideal=Údar ‘náire’ ciorruithe foirne an BBC, atá ‘ag éirí níos naimhdí’ i leith na Gaeilge|dáta=2026-10-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

== Gaeilge ==
{{Príomhalt|BBC Gaeilge}}
Tá Roinn na Gaeilge ag BBC Thuaisceart Éireann darb ainm [[BBC Gaeilge]]. Craolann siad cláracha raidió agus teilifíse i nGaeilge, an clár seanbhunaithe ''[[Blas (BBC)|Blas]]'' san áireamh.

Is iomaí gradam atá buaite ag cláracha Gaeilge BBC Thuaisceart Éireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/udar-imni-e-an-slad-ar-aonad-gaeilge-an-bbc/|teideal=Údar imní é an slad ar Aonad Gaeilge an BBC|údar=[[Póilín Ní Chiaráin]]|dáta=2026-10-21|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

Dar le huachtarán [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] [[Ciarán Mac Giolla Bhéin]] ní bhíonn comharthaíocht dhátheangach ag an mBBC ina bhfoirgnimh agus ní bhíonn &quot;ach líon fíorbheag d'ábhar Gaeilge do pháistí agus daoine óga acu.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Fógraíodh sa bhliain 2026 go raibh i gceist ag an mBBC foireann an aonaid a ghearradh siar go beirt. Dúirt Mac Giolla Bhéin go raibh na ciorruithe seo &quot;díréireach&quot; i gcomparáid le codanna eile den BBC agus gur chosúil go raibh an BBC &quot;ag éirí níos naimhdí&quot; i leith na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Táthar ann a deireanns gur seanchlaonadh de chuid na heagraíochta é bheith frith-Ghaelach.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Spreag na ciorruithe feachtas ina gcoinne.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Roibeard Mac Maoláin|date=04 Samhain 2026|title=Gaeil ag diúltú ceadúnas an BBC a íoc mar gheall ar chiorruithe|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lgh 1 ⁊ 4|url=https://www.independent.ie/seachtain/gaeil-ag-diultu-ceadunas-an-bbc-a-ioc-mar-gheall-ar-chiorruithe/a/164041581.html}}&lt;/ref&gt;

== Teilifís ==
* [[BBC Thuaisceart Éireann a hAon]]
* [[BBC Thuaisceart Éireann a Dó]]

== Raidió ==
* [[BBC Raidió Uladh]] (92-95 FM)
* [[BBC Raidió Feabhail]] (93.1 FM)

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.bbc.co.uk/northernireland/ bbc.co.uk/northernireland/]
* [https://www.bbc.co.uk/gaeilge/ bbc.co.uk/gaeilge/]

== Féach freisin ==
* [[BBC Gaeilge]]
* [[BBC Scotland]]
* [[BBC Cymru Wales]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teilifís in Éireann}}
[[Catagóir:Cultúr Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Stáisiúin teilifíse na hÉireann]]
[[Catagóir:BBC]]
[[Catagóir:BBC Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1924]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1920í]]</text>
      <sha1>lrltyk7cv7x0k9xu56n4n2tsy4xuz8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clog</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24877</id>
    <revision>
      <id>1332242</id>
      <parentid>1226073</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2195" sha1="r84vyfym3h6hend3ibf9dnydml61zse" xml:space="preserve">[[Íomhá:Berlin Alexanderplatz BW 2.jpg|thumb|&lt;center&gt;Clog domhanda&lt;/center&gt;&lt;center&gt; in [[Alexanderplatz]]&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;&lt;center&gt;i [[Beirlín|mBeirlín]], [[An Ghearmáin]]&lt;/center&gt;]] 
[[Íomhá:BadSalzdetfurthBadenburgerStr060529.jpg|thumb|Clog le uimhreacha Rómhánacha ar a aghaidh]]
Is gléas é '''clog''' chun an t-[[am]] a léiriú, a thomhais agus a choimeád. Fadó theastaigh ó dhaoine fios a bheith acu faoi am an lae chomh maith le ham na bliana. Is gléas ársa é an clog óir tá siad á ndearadh agus á dtógáil ag daoine ón g[[An Chianaois|cianaois]]. 

== Stair ==
Thóg daoine cloig a bhain feidhm as [[solas]] na [[grian|gréine]], [[uisce]] agus [[gaineamh]] chun an t-am a insint.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-8-16.pdf|teideal=Eureka|údar=COGG|dáta=29 Feabhra 2012|dátarochtana=29 Feabhra 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415110836/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-8-16.pdf|archivedate=15 Aibreán 2021}}&lt;/ref&gt; Mar shampla, deir daoine gurbh [[Féilire|fhéilirí]] iad [[Brú na Bóinne]] i g[[Contae na Mí|Co. Na Mí]] agus [[Stonehenge]] i [[Sasana]]. Tá na háiteanna sin na mílte bliain d’aois.  Sna cloig luatha a bhí acu chruthaigh an ghrian scáthanna chun an t-am a thaispeáint.

Ba chloig [[uisce]] iad na chéad chloig aláraim. Fadó, bhuail na cloig uisce cloigín chun [[Manach|manaigh]] a dhúiseacht chun a gcuid [[Paidir|paidreacha]] a rá.

Ina dhiaidh sin arís, bhí [[Orláiste|orláistí]] ann a raibh [[gaineamh]] iontu.

== Inniu ==
Sa lá atá inniu tá córais ann chun an t-am a insint a ritheann ar [[Ríomhaire|ríomhairí]] agus ar [[Innealtóireacht bogearraí|innill]]. s é an clog [[Adamhachas|adamhach]] i [[Londain]] an clog is cruinne ar domhan. Tá sé chomh cruinn sin go gcaillfi dh sé níos lú ná [[soicind]] amháin i 138 milliún [[bliain]] nó go rachaidh sé níos lú ná soicind amháin chun tosaigh san am sin.
[[Íomhá:Wooden hourglass edit.jpg|clé|mion|383x383px|[[orláiste]]]]

== Féach freisin ==

* [[Soicind bisigh]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}&lt;br /&gt;

{{Commonscat|Clocks}}

{{síol}}

[[Catagóir:Am]]
[[Catagóir:Tomhas]]</text>
      <sha1>r84vyfym3h6hend3ibf9dnydml61zse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Louis Stevenson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26338</id>
    <revision>
      <id>1332433</id>
      <parentid>1304809</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4239" sha1="8uoc3st77iawxdhd33m0kgdl30kkmpg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Úrscéalaí]], [[file]], agus [[scríbhneoir]] taistil ab ea '''Robert Louis Stevenson''' ([[13 Samhain]] [[1850]] i n[[Dún Éideann]] na h[[Alban]] - [[3 Nollaig]] [[1894]] in Vailima, [[Samó]]). Aithnítear leabhair dá chuid go coitianta i measc chlasaicí na litríochta domhanda.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/kidnapped-sceal-scleondrach-atmaisfearach-robert-louis-stevenson-ar-fail-i-ngaeilge-o-leabhar-breac/|teideal=‘Kidnapped’ – scéal ‘scleondrach atmaisféarach’ Robert Louis Stevenson ar fáil i nGaeilge ó Leabhar Breac|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2016|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2021-12-03}}&lt;/ref&gt;  Scríobh Stevenson dhá cheann de na leabhair is cáiliúla do pháistí riamh – ''Treasure Island'' agus ''Kidnapped''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-7-7.pdf|teideal=Eureka|údar=cogg.ie|dátarochtana=2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203233927/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-7-7.pdf|archivedate=2021-12-03}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Stevenson's Portrait.jpg|clé|mion|251x251px]]

== Saol ==
[[Íomhá:Robert Louis Stevenson Knox Series.jpg|clé|mion|236x236px]]
Oileáin agus longa báite na téamaí atá sna leabhair de chuid Stevenson. Baineann na scéalta le háiteanna ina ndeachaigh sé lena mhuintir agus é óg.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ba iad a sheanathair, a athair, a uncailí agus a chol ceathracha a dhear agus a thóg formhór na dteach solais in Albain. Choimeád siad na mílte mairnéalach slán. Ceapadóir ab ea athair Robert Stevenson, Thomas Stevenson (1818 - 1887);  d'fhionn sé an &quot;[[scáthlán Stevenson]]&quot;.&lt;ref&gt;[[Matthew Hussey|Hussey, Matt]] - [[Fréamh an Eolais]] (Coiscéim 2011)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[Íomhá:Robert Louis Stevenson-1.jpg|clé|mion|244x244px]]

Ach bhí níos mó suime ag Robert Louis Stevenson i scríbhneoireacht a dhéanamh ar théamaí na farraige agus na long ná mar a bhí aige i gcúrsaí tógála nó na haireagáin. 

Bhain Robert Louis Stevenson  cáil amach mar scríbhneoir lena bheo. Áirítear anois é ar dhuine de na scríbhneoirí is mó a bhfuil [[aistriúchán|aistriúcháin]] déanta ar a chuid saothair. 

Bhásaigh Stevenson ar an [[3 Nollaig]] [[1894]] in Vailima, [[Samó]]. Bhuail rith fola san inchinn é, is cosúil, in aois 44 dó. 
[[Íomhá:Robert Louis Stevenson 1885.jpg|clé|mion|222x222px|1885]]

=== Saothar ===
I measc roinnt dá shaothar tá 

* ''[[Oileán an Órchiste]]''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/Earra/oilean-an-orchiste-3/|teideal=Oileán an Órchiste {{!}} Leabhar Breac|work=leabharbreac.com|dátarochtana=2020-12-03}}&lt;/ref&gt; (Béarla: ''Treasure Island'', ''[[A Child's Garden of Verses]]'', 
* ''[[An Fuadach]]'' (Béarla: ''Kidnapped''); i nGaeltacht na hAlban atá cuid mhaith den scéal lonnaithe.
* ''Cás Aduain an Dr Jekyll agus Mhr Hyde'' (Béarla: ''[[The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde]]''), agus 
* ''Maighistir Bhaile na Trágha'' (Béarla: ''The Master of Ballantrae)''.

[[Íomhá:Robert Louis Stevenson playing his flageolet, published 1902.jpg|clé|mion|177x177px|Stevenson agus a a [[Fideog|fhídeog]] in [[Haváí]], timpeall 1889]]

==== Gaeilge ====
Tá ceithre mhórshaothar dá chuid ar fáil inniu as Gaeilge: ''Cás Aduain an Dr Jekyll agus Mhr Hyde,'' agus ''Máistir Bhaile na Trá'' san áireamh. Rinne Leabhar Breac aistriúchán den leabhar ''Oileán an Órchiste'' sa bhliain 2014 agus ''Kidnapped''  / ''[[An Fuadach]]'' in 2016.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* ''[[Oileán an Órchiste]]''
* ''[[An Fuadach]]''

==Tagairtí==
{{reflist|colwidth=30em}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.robert-louis-stevenson.org/ Robert Louis Stevenson.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217110239/http://www.robert-louis-stevenson.org/ |date=2009-12-17 }} {{en}}

{{DEFAULTSORT:Stevenson, Robert Louis}}
[[Catagóir:Robert Louis Stevenson| ]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1850]]
[[Catagóir:Básanna i 1895]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Albanacha]]
[[Catagóir:Daoine as Dún Éideann]]
[[Catagóir:Ficsean Gotach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean Gotach]]</text>
      <sha1>8uoc3st77iawxdhd33m0kgdl30kkmpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feamainn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26940</id>
    <revision>
      <id>1332304</id>
      <parentid>1308760</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5038" sha1="31w53jydzj2n6gdxn2onpqdmfsly24e" xml:space="preserve">[[Íomhá:Seaweed_600.jpg|thumb|[[Carraig]] agus feamainn uirthi sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]]]]
[[Íomhá:Seaweed Salad (4052214994).jpg|mion|sailéid]]
[[Íomhá:Beach at Port na Feamainn - geograph.org.uk - 302462.jpg|mion|Port na Feamainn, Colonsay.]]
[[Íomhá:Seaweed accumulation - geograph.org.uk - 1461213.jpg|mion|feamainn: tá na cothaithigh riachtanacha ann]]
[[Íomhá:Seaweed_factory_-_geograph.org.uk_-_1442400.jpg|mion|[[Arramara Teo|Arramara Teo,]] [[Cill Chiaráin]]]]
Glaoitear '''feamainn'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''seaweed''&lt;/ref&gt; ar réimse leathan [[algaí]] móra. Tá trí chineál dathanna ann: glas, dearg agus donn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.seaweed.ie/algae/seaweeds.html|teideal=What are seaweeds? / Cóip cartlainne|údar=Seaweed Site from Michael Guiry|dátarochtana=2009-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007185131/http://seaweed.ie/algae/seaweeds.html|archivedate=2010-10-07}}&lt;/ref&gt; Is iomaí úsáid thairbheach is féidir a bhaint as an fheamainn. Cuirtear ar an talamh mar [[Leasú (talmhaíocht)|leasachán]] í, itear í, agus baintear úsáid go forleathan aisti mar fhoinse [[Ailgionáit|ailgionáití]]. Is cineál de ghlóthach iad na hailgionáití a úsáidtear le roinnt mhaith gnáthrudaí a dhéanamh tiubh nó a chobhsú - [[uachtar reoite]], mar shampla, agus beoir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Úsáid ==
Úsáidimid feamainn ar bhealaí éagsúla, cuid acu neamhghnách, 

=== Bia ===
Itear feamainn go háirithe san [[Áise]] Thoir.

D'itheadar feamainn in [[Éire|Éirinn]], go formhór i rith [[an Gorta Mór|an Ghorta Mhóir]], agus mar gheall air sin bhí ceangal idir feamainn agus bochtanas i meon an phobail.&lt;ref name=&quot;seaweedresourcesIreland&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishseaweed.com/documents/seaweedresourcesIreland.pdf|teideal=seaweed resources Ireland - odf  / Cóip cartlainne|údar=irishseaweed.com|dátarochtana=2009-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121115255/http://www.irishseaweed.com/documents/seaweedresourcesIreland.pdf|archivedate=2008-11-21}}&lt;/ref&gt;

In uachtar reoite a dhéantar i monarchana, tá algaí leis chun go mbeidh sé mín&lt;ref&gt;Eureka 12.32  COGG  http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Eureka_Irish_12.32.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218121237/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Eureka_Irish_12.32.pdf |date=2017-12-18 }}&lt;/ref&gt;. Tá saghsanna áirithe algaí i d[[taos fiacla]], cáis, [[iógart]], creathán bainne agus a lán rudaí eile a úsáidimid go laethúil.

=== Talmhaíocht ===
Úsáidtear an fheamainn mar [[Leasú (talmhaíocht)|leasachán]] don [[talamh]] le fada in [[Éire|Éirinn]].&lt;ref name=&quot;seaweedresourcesIreland&quot; /&gt; Cuirtear faoin talamh é. &quot;An talamh a fheamnú&quot; a deirtear.

Anois úsáidtear an fheamainn chun [[leasachán]] eile a chruthú; is leasachán nádúrtha é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.seaweed.ie/uses_ireland/irishagrochemicals.html|teideal=Irish seaweed agrochemicals|údar=Seaweed Site from Michael Guiry|dátarochtana=2009-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101009064633/http://seaweed.ie/uses_ireland/irishagrochemicals.html|archivedate=2010-10-09}}&lt;/ref&gt;

=== Smideadh agus talasaiteiripe ===
Tá an comhlacht Voya Spa nó &quot;Celtic Seaweed Baths&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.voyaseaweedbaths.com/|teideal=Home {{!}} Voya Seaweed Baths|work=www.voyaseaweedbaths.com|dátarochtana=2024-07-04}}&lt;/ref&gt; ag cur folcadh feamainne ar fáil.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-famaireacht-agus-feamainn.aspx|teideal=Fámaireacht agus feamainn|údar=Liz Curtis|dáta=EAGRÁN 26 · MEITHEAMH 2003|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-07-04}}&lt;/ref&gt;

{{Main|Talasaiteiripe}}

== In Éirinn ==
Thug an fheamainn cothú do mhuintir Iarthar na hÉireann ar feadh na mílte bliain. Bhí na glúnta sin a tháinig le linn an 12ú haois ag braith ar fheamainn mar ábhar leighis, mar chothú bia agus i gcleachtais feirmeoireachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.arramara.ie/ga/eolas-fuinn/stair/|teideal=Connemara Seaweed Processing Company {{!}} Arramara History|údar=arramara.ie|dáta=2024|language=ga-IE|work=Arramara|dátarochtana=2024-07-04|archivedate=2024-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240301161752/https://www.arramara.ie/ga/eolas-fuinn/stair/}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Arramara Teo]]
* [[Ailgionáit|Ailgionáití]],  salainn cailciam an aigéad ailginigh a fhaightear i bhfeamainn.
* [[Algaí|Alga]]: Síneann na foirmeacha algaí ó phlanctón simplí plandúil aoncheallach go dtí feamainn thromábhal anfhada.
* ''[[Ascophyllum nodosum]]: [[Speiceas]] de [[Phaeophyceae]] nó d'algaí donna, san [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] Fucaceae''
* [[Ceilp]]: Feamainn mhór dhonn atá coiteann i gcreasanna ísle idirthaoide is fo-thaoide
* [[Duileasc]]: Itear é mar smailc bheag bia nó mar scroid in Éirinn.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Eocaróit]]
[[Catagóir:Feamainn]]
[[Catagóir:Leasú (talmhaíocht)]]
[[Catagóir:Bia na hÉireann]]</text>
      <sha1>31w53jydzj2n6gdxn2onpqdmfsly24e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dún na hArmlainne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27084</id>
    <revision>
      <id>1332297</id>
      <parentid>1248393</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8989" sha1="a2psg8hmxatv6ucz7zk2kmsmznl9bpc" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

[[Íomhá:DSCF5478 stitch.jpg|thumb|450px|Tá an dún lonnaithe in oirdheisceart na páirce]]
[[Íomhá:Túr an Dún Armthaisce.jpg|thumb|Túr ar an Dún]]

Is éard is '''Dún na hArmlainne''' (uaireanta ''An Dún Armthaisce'') ([[Béarla]]: ''The Magazine Fort'' ) ann ná foirgneamh a tógadh sa bhliain [[1734]] san áit a raibh áras cónaithe ann roimhe, i m[[Baile Átha Cliath]] na h[[Éireann]], agus ar athraíodh is ar bhain rialtas na Breataine agus an t[[Saorstáit]] úsáid as mar dhún armlainne. Tógadh an Dún in áit árais chónaithe, mar dúirt Diúc Dorset go raibh armthaiscí de dhíth i m[[Baile Átha Cliath]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.phoenixpark.ie/about/sightsofthepark/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2010-01-07 |archivedate=2010-08-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100829154849/http://www.phoenixpark.ie/about/sightsofthepark/ }}&lt;/ref&gt;. Tá sé suite ar Chnoc Tomás i b[[Páirc an Fhionnuisce]] i m[[Baile Átha Cliath]] na h[[Éireann]]. Tagann ainm an Dúin ón úsáid a baineadh as mar thaisce arm thar na blianta, ag rialtas na [[Ríocht na Breataine Móire|Breataine]] ar dtús, agus níos déanaí ag [[Saorstát Éireann]].

Tá cruth cineál réalta ar an dún, agus tá móta (gan uisce) timpeall air freisin. Rinne siad forbairt ar an dún sa bhliain [[1801]] chun áit chónaithe a chur ar fáil. Níl an dún in úsáid i láthair na huaire.

Bhí áras cónaithe ag [[Sir Edward Fisher]] ar an suíomh. Glaoitear 'The Phoenix' air, ainm a thagann as ainm mí-aistrithe na páirce.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.chaptersofdublin.com/books/Neighbourhood/chapter39.html |teideal=Chapters of Dublin Cb 39 |dátarochtana=2010-01-07 |archivedate=2013-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124221501/http://www.chaptersofdublin.com/books/Neighbourhood/chapter39.html }}&lt;/ref&gt;. Thóg sé an t-áras tar éis a fuair sé léasaigh 400 [[acra]] sa bhliain [[1611]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.chaptersofdublin.com/books/ball1-6/Ball4/ball4.17.htm |teideal=Chapters of Dublin 'ball4' |dátarochtana=2010-01-07 |archivedate=2008-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013055011/http://www.chaptersofdublin.com/books/ball1-6/Ball4/ball4.17.htm }}&lt;/ref&gt;.

== Ainm ==

Tugtar ''Rath na Piléarlainne'' agus ''Dún Armthaisce'' ar an Dún ó am go chéile cé gur ''Dún na hArmlainne'' an leagan atá ar chomharthaí na páirce féin. ''The Magazine Fort'' a thugtar air sa [[Bhéarla]].

== Éirí Amach na Cásca: ==
{{Príomhalt|Éirí Amach na Cásca}}
Sa bhliain [[1916]], d'úsáid [[Arm na Breataine]] an Dún Armthaisce mar stór arm don tír. Bhí sé mar phlean ag na h[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh]] an stór arm a phléascadh mar thús an Éirí amach&lt;ref&gt;http://www.firstworldwar.com/features/easterrising.htm&lt;/ref&gt;. D'éirigh leo fáil isteach sa dún tar éis liathróid a chur thar an balla 'trí thimpiste', lig na saighdiúirí iad isteach chun í a fháil ar ais, agus iad isteach san dún d'úsáid siad na gunnaí leo chun na saighdiúirí a smachtú&lt;ref&gt;[http://books.google.ie/books?id=X_LY5lZ62w8C&amp;pg=PA39&amp;lpg=PA39&amp;dq=Magazine+Fort+easter+rising&amp;source=bl&amp;ots=i-wxzE97iI&amp;sig=EilnyvPYny-UgB1WD-lyGBaoDpE&amp;hl=ga&amp;ei=OvxES_6-F4O80gS6qvSRBQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=6&amp;ved=0CBsQ6AEwBQ#v=onepage&amp;q=Magazine%20Fort%20easter%20rising&amp;f=false| Easter Rising 1916: Birth of the Irish Republic le Michael McNally, Peter Dennis: lth. 45]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Theip orthu bris isteach sa phríomhstór mar bhí an eochair ar iarraidh. Chur siad pléascán sna stór eile (bhí roinnt piliúir ann)&lt;ref&gt;Caulfield, Max, The Easter Rebellion, lth. 48-50&lt;/ref&gt;
Bhí ar an briogáid dóiteáin an tine a chur amach, ba é tús na hoibre don briogáid dóiteáin sa tseachtain sin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.irishtimes.com/focus/easterrising/saturday/article12b.htm |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101110181040/http://www.irishtimes.com/focus/easterrising/saturday/article12b.htm |archivedate=2010-11-10 |dátarochtana=2010-01-07}}&lt;/ref&gt;.

Bhí Garry Holohan agus [[Paddy Daly]] bainteach leis an ionsaí. Bhí mapa déanta ag Daly tar éis obair deisiúcháin a dhéanamh ar an bhfoirgneamh. Mharaigh Holohan buachaill óg darbh ainm Playfair, mac ceannasaí an dhúin, nach raibh ach 14, agus é ag rith ó na hÓglaigh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://bluwiki.com/go/Magazine_Fort_Attack |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2010-01-07 |archivedate=2009-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091026221313/http://bluwiki.com/go/Magazine_Fort_Attack }}&lt;/ref&gt;.

== Ruathar na Nollag: ==
Tharla an eachtra seo díreach roimh a glactar le &quot;an tAcht Cumhachtaí Práinne 1939&quot;. Rinne [[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|an tIRA]] ionsaí ar an dún chun arm a fháil ar an [[23 Nollaig]] [[1939]]. Roghnaigh an tIRA an Nollaig mar bhí cosaint an dún níos lige ná de ghnáth fiú.

==== An Ruathar ====

Ní raibh mórán deacrachtaí acu an Dún a ionsaí. Ghearr siad an tsreang theileafóin sula ndearna siad ionsaí tríd príomhdhoras an dún&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.searcs-web.com/brady.html |teideal=Cuntas an Ruathar ó Liam Ó Brádaigh |dátarochtana=2010-01-17 |archivedate=2011-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110613015845/http://www.searcs-web.com/brady.html }}&lt;/ref&gt;. 

Ag timpeall leathuair tar éis a hocht an oíche sin chuaigh duine suas chuig doras an Armthaisce le pacáiste. Chuaigh an Póilíní Airm a raibh ar dualgas garda amach agus d'oscail sé an cúldoras ag ceapadh gur sibhialtach atá ann, ach ansin tógann an fear gunna amach. Rinne sé iarracht éalú ar ais isteach san Dún, ach bhí lucht an IRA eile isteach san Dún cheana. Go luath bhí an Dún iomlán faoi smacht ag an IRA&lt;ref&gt;[http://books.google.ie/books?id=c_LgMiypJ80C&amp;pg=PA175&amp;lpg=PA175&amp;dq=Magazine+Fort+raid+D%C3%A1il&amp;source=bl&amp;ots=xf_E-D_YUi&amp;sig=X-EyXl_19h1AHLslIrkpD4fJd_Y&amp;hl=ga&amp;ei=AFBSS4WCM4ey0gTYr7ypCw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=8&amp;ved=0CCQQ6AEwBw#v=onepage&amp;q=&amp;f=false| '''The secret army: the IRA''' le J. Bowyer Bell, lth. 175]&lt;/ref&gt;

Thóg siad 1,084,000 urchar san iomlán i trí leoraí déag. Le sin bhí ceithre gunnaí ''Lee-Enfield'', gunnán amháin agus gunna ''Webley Pattern''&lt;ref name=&quot;Dáil_1&quot;&gt;[http://www.oireachtas-debates.gov.ie/plweb-cgi/fastweb?state_id=1263682036&amp;view=oho-view&amp;docrank=10&amp;numhitsfound=32&amp;query=Magazine%20Fort%20Raid&amp;query_rule=(($query1)%3C%3DDATE%3C%3D($query2))%20AND%20(($query4))%3ASPEAKER%20AND%20(($query5))%3Aheading%20AND%20(($query6))%3ACATEGORY%20AND%20(($query3))%3Ahouse%20AND%20(($query7))%3Avolume%20AND%20(($query8))%3Acolnumber%20AND%20(($query))&amp;docid=57026&amp;docdb=Debates&amp;dbname=Debates&amp;sorting=none&amp;operator=and&amp;TemplateName=predoc.tmpl&amp;setCookie=1| Dáil Éireann 1940]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== Athghabháil: ====

Bhí deacrachtaí ag an IRA déileáil leis an méid arm a fuair siad ón ruathar, ní raibh siad ábalta an líon ard arm a chur i bhfolach timpeall an tír. Le sin d'úsáid an rialtas na cumhachtaí nua go rialta, agus roimh [[An tAibreán|Aibreáin]] [[1940]], bhí thart ar 975,530 piliúir ar ais ag an rialtas&lt;ref name=&quot;Dáil_1&quot;/&gt;.

== Anois: ==
[[Íomhá:Geata Dún Armthaisce.jpg|thumb|Geata an Dúin, níl cead dul isteach sa dún i láthair na huaire.]]

Dúradh sa bhliain [[1998]] go hoifigiúil go raibh aon iarrachtaí athchóiriú róchostasach, ach fós tá caint faoi athchóiriú an dúin mar ionad cultúrtha nó músaem&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.irish-architecture.com/news/2001/000252.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2010-01-07 |archivedate=2006-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060214010352/http://www.irish-architecture.com/news/2001/000252.htm }}&lt;/ref&gt;. Cé nach bhfuil plean deimhnithe acu go fóill, rinne bainistíocht caomhnú na páirce fiosrú faoi cén sórt athchóirithe atá á lorg ag an bpobal.&lt;ref&gt;http://www.phoenixpark.ie/media{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Phoenix%20Park%20Conservation%20Management%20Plan%20Consultation%20Draft%20March%202009.pdf&lt;/ref&gt;

Bhí athchóiriú ar siúl le linn 2024 agus súil an Dún ar fad a oscailt. Bíonn cuid d'fhoirne [[Na Gaeil Óga, CLG]] ag traenáil in aice leis an Dún.

== Tagairtí sa Litríocht ==

Rinne [[Johnathon Swift]] magadh faoin áit sa rann thíos.

''Now's here's a proof of Irish sense,''
''Here Irish wit is seen,''
''When nothing's left that's worth defence,''
''We build a Magazine''

== Tagairtí: ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]]
[[Catagóir:Inlíochtaí Óglaigh na hÉireann]]
[[Catagóir:Nithe i mBaile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>a2psg8hmxatv6ucz7zk2kmsmznl9bpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Mód Náisiúnta Ríoga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27527</id>
    <revision>
      <id>1332218</id>
      <parentid>1332023</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Méid áirithe curtha leis</comment>
      <origin>1332218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4432" sha1="cx96ymctk7vj61cxm4quatc7w97vrof" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is é '''an Mód Náisiúnta Ríoga''' nó '''Mòd na hAlban''' ([[Gaeilge na hAlban]]: ''Am Mòd Nàiseanta Rìoghail'') an phríomhócáid chultúrtha i saol Ghaeilge na hAlban. 

Tá an fhéile chultúrtha seo inchurtha le h[[Oireachtas na Gaeilge]] in [[Éire|Éirinn]] agus leis an [[Eisteddfod]] Genedlaethol sa m[[An Bhreatain Bheag|Breatain Bheag]].  

Chuir [[an Comunn Gàidhealach]] (Cumann Gaelach) an Mòd ar bun sa mbliain [[1892]] agus bíonn an Mòd ar siúl go rialta uair amháin in aghaidh na bliana sa bh[[fómhar]]. 

[[Íomhá:HRH The Princess Royal visits Paisley. (10297695584).jpg|clé|mion|220x220px|An Mód in 2013, [[Pàislig]]]]
[[Íomhá:Gathan air an Iomall 1.JPG|clé|mion|220x220px|An Mód in 2008: ''[[Na Gathan]]'' in Falkirk]]

== Stair ==
Bunaíodh an Mòd in 1892 agus aistrítear go ceantar eile é gach bliain. Bhronn an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] an teideal ''Rìoghail'' air in 1992, mar aitheantas ar an gceangal idir teaghlach ríoga na Breataine agus [[An Comunn Gàidhealach]], lucht eagraithe na féile.

Le linn do Rí [[Séarlas III]] freastal ar an Mhòd in 2010, chosain sé comharthaí bóthair dátheangacha agus chríochnaigh a óráid leis an mana “Suas leis a’ Ghàidhlig!”''.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;''

== Eagraíocht ==
Bíonn a lán comórtas ar siúl ag an Mòd agus duaiseanna le haghaidh na mbuaiteoirí, mar shampla comórtais bhéalaithrise, sean-nós, amhráin Ghaeilge na hAlban, cóir Ghaeilge na hAlban, [[ceol traidisiúnta na hÉireann|ceol traidisiúnta]], comórtais ionstraime – [[Fidil|an fhidil]], [[píb mhála|an phíb mhór]] agus an [[cláirseach|chláirseach]] ina measc. Bíonn comórtais i [[litríocht]], léamh [[filíocht]]a nó an [[An Bíobla|Bhíobla]] ann agus ealaíona eile freisin. Ar ndóigh, bíonn [[céilí|céilithe]] ar siúl chuile oíche.

Bíonn [[camanachd]] (iománaíocht na hAlban) agus peil ag an Mòd chomh maith agus clár spéisiúil le haghaidh [[Imeall an Mhòid]], le [[ceol]], ceardlanna agus óráidí. Tarraingíonn na comórtais go leor daoine chun an Mhòid gach bliain agus is minic a bhíodh slua maith ann, go háirithe ag comórtais na clainne.

Anois, de bhrí go bhfuil cainéal teilifíse i nGaeilge na hAlban, bíonn an Mòd le feiceáil ar [[BBC Alba]]. Craolann [[Radio nan Gàidheal]] na buaicphointí chomh maith.

Bíonn an Mòd ann chuile bhliain i Mí [[Deireadh Fómhair|Dheireadh Fómhair]] in áiteanna éagsúla ar fud na h[[Albain|Alban]]. D’fhreastail breis agus 11,000 duine ar an Mhòd in 2026 i nGlaschú.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/11/breis-agus-11000-duine-ag-mod-na-halban-i-nglaschu/|teideal=Breis agus 11,000 duine ag Mòd na hAlban i nGlaschú|údar=Dubhaltach Mac Conmidhe|dáta=2026-11-06|work=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|dátarochtana=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

== Suíomhanna ==
Suíomhanna an Mhóid le blianta beaga anuas:
* 2000 – [[Dún Omhain]]
* 2001 – [[Steòrnabhagh]]
* 2002 – [[An Leargaidh Ghallda]]
* 2003 – [[An t-Òban]] – an 100ú Mòd Náisiúnta Ríoga
* 2004 – [[Peairt]] 
* 2005 – [[Steòrnabhagh]]
* 2006 – [[Dùn Omhain]] 
* 2007 – [[Loch Abar]] 
* 2008 – [[An Eaglais Bhreac]] 
* 2009 – [[An t-Òban]] 
* 2010 – [[Gallaibh]]
* 2011 – [[Na hOileáin Siar|Na h-Eileanan Siar]]
* 2012 – [[Dùn Omhain]]
* 2013 – [[Pàislig]]
* 2014 – [[Inbhir Nis]]
* 2015 – [[An t-Òban]] 
* 2016 – [[Na hOileáin Siar|Na h-Eileanan Siar]]
* 2017 – [[Loch Abar]]
* 2018 – [[Dùn Omhain]]
* 2019 – [[Glaschú]]
* 2020 – ar ceal de dheasca na [[Paindéim COVID-19 sa Ríocht Aontaithe|Cóibhide]]
* 2021 – [[Inbhir Nis]]
* 2022 – [[Peairt]]
* 2023 – [[Pàislig]]
* 2024 – [[An t-Òban]]
* 2025 – [[An Gearasdan]], [[Loch Abar]]
* 2026 – [[Glaschú]]

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.the-mod.co.uk/gaelic/ Am Mòd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015085301/http://www.the-mod.co.uk/gaelic/ |date=2008-10-15 }} (Gàidhlig)

== Féach freisin ==

* [[An Comunn Gàidhealach]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Mod Naisiunta Rioga, An}}
[[Catagóir:Cultúr na hAlban]]
[[Catagóir:Féilte Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Ceol Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Féilte ealaíon]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1892]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1890í]]</text>
      <sha1>cx96ymctk7vj61cxm4quatc7w97vrof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sclábhaíocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28534</id>
    <revision>
      <id>1332451</id>
      <parentid>1303931</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9897" sha1="0fmljoy2zdldg5bfc2mp5z3afza9tdq" xml:space="preserve">[[File:Slaves ruvuma.jpg|thumb|Trádáil sclábhaithe, St. Paul de Loando, 1854, Livingstone]]
[[File:Crowe-Slaves Waiting for Sale - Richmond, Virginia.jpg|thumb|Sclábhaíocht i [[Richmond, Virginia]], [[SAM]], [[1853]].]]

Is córas oibre éigeantais í an '''sclábhaíocht''' nó '''an tráilleacht'''. Bíonn ar na sclábhaithe obair a dhéanamh dá n-úinéirí gan mórán pá, nó pá ar bith.  

Ar feadh trí chéad bliain go leith, rinne muintir na h[[An Eoraip|Eorpa]] creach ar mhuintir na h[[An Afraic|Afraic]]&lt;nowiki/&gt;e agus thugadar iad go dtí an taobh eile den [[An tAigéan Atlantach|Atlantach]] ina sclábhaithe.&lt;ref&gt; Alex Hijmans, 14 Samhain 2015  http://tuairisc.ie/doirteadh-daoine-na-hafraice/&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Sa bhliain 1535,thosaigh na Spáinnigh a thabhairt [[Sclábhaíocht|sclábhaí]] isteach ón [[An Afraic|Afraic]], idir 500,000 agus 1 mhilliún duine san iomlán i [[Veracruz]] ([[Meicsiceo]]). [[Réabhlóid|D'éirigh]] na sclábhaí amach arís agus aríst eile.
An rud is annamh is aisteach, agus cuireadh an sclábhaíocht ar ceal sa bhliain 1570 i mbaile beag, in Veracruz i Meicsiceo, faoi stiúir Gaspar Yanga. B'shin an chéad áit ar an domhan ina rinneadh amhlaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.blackhistoryheroes.com/2011/05/gaspar-yanga-1570-african-slave-revolt.html|teideal=Gaspar Yanga and Blacks in Mexico: 1570 African Slave Revolt in Veracruz|language=en|dátarochtana=2022-04-13}}&lt;/ref&gt;

=== 1770idí sna Stáit Aontaithe ===
Ar an [[14 Aibreán]] [[1775]] i bh[[Filideilfia, Pennsylvania|Filideilfia]],, bunaíodh an [[Society for the Relief of Free Negroes Unlawfully Held in Bondage]]. nó mar atá aithne air inniu, an Pennsylvania Abolition Society.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4252457851445173|teideal=Pennsylvania Abolition Society|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; Seo an chéad ghrúpa a bhí i mbun feachtais ar son chealú na [[Sclábhaíocht|sclábhaíochta]] ar fud na gcríocha as a ndearnadh Stáit Aontaithe Mheiriceá ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://explorepahistory.com/hmarker.php?markerId=1-A-273|teideal=Pennsylvania Abolition Society Historical Marker|údar=http://explorepahistory.com/|work=explorepahistory.com|dátarochtana=2021-04-15}}&lt;/ref&gt;   

=== 1790idí, réabhlóid na Fraince agus Haiti ===

==== Cúlra ====
Ní raibh na Spáinnigh sásta leis na bundúchasaigh mar lucht oibre i [[Háítí|Haiti]], agus chomh luath leis an mbliain 1517, thosaigh siad ag tabhairt isteach sclábhaithe ón [[An Afraic|Afraic]]. D'éalaigh cuid mhór Afracánach uathu, áfach, agus fuair siad dídean ag na bundúchasaigh dheireanacha. Mar sin, meascadh an dá chine seo trí chéile, agus is as an meascán sin a fáisceadh formhór mór mhuintir na hEaspainneola atá ann inniu. Sa 18ú haois, bhí [[siúcra]] agus [[tobac]] á saothrú sa choilíneacht seo, agus an eacnamaíocht bunaithe ar an sclábhaíocht: na mílte sclábhaithe Afracacha ag obair ar mhaithe le daonra beag Francach.
[[Íomhá:Caricature Slavery 1738.png|mion|Sclábhaíocht, aoir pholaitiúil, Sasana 1738]]

==== Saoirse ====
Ar an [[4 Feabhra]] [[1794]], chuir Poblacht [[An Fhrainc|na Fraince]] an sclábhaíocht ar ceal. 

Nuair a thosaigh an réabhlóid san [[An Fhrainc|Fhrainc]], d'éirigh na sclábhaithe i Saint-Domingue míshuaimhneach freisin, agus iad ag dul chun cearmansaíochta ar na Francaigh. Sa bhliain 1792, chuir rialtas na Fraince fórsa sluaíochta go Saint-Domingue leis an tsíocháin a chur ar bun ansin arís. 

Ansin, tháinig [[Toussaint d'Ouverture]] chun tosaigh. Iar-sclábhaí a bhí ann a chuir arm dá chuid féin i dtoll le chéile, agus d'éirigh leis ruaigeadh a chur ar an líon eachtrannach a bhí ann.

=== Indiacha Thiar ===
[[Íomhá:International Slavery Museum - Liverpool - England (27563557403).jpg|mion|International Slavery Museum, [[Learpholl]]]]Tharla [[Éirí Amach Bussa (1816)|Éirí Amach Bussa]] i m[[Barbadós]] ar 14–[[16 Aibreán]] [[1816]]. Chuir an [[réabhlóid]] seo tús le sraith reibiliún mór de chuid na [[Sclábhaíocht|sclábhaithe]] sna h[[Na hIndiacha Thiar|Indiacha Thiar]] in imeacht na gcúig bliana déag ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nlj.gov.jm/history-notes/The%20Emancipation%20Wars.pdf|teideal=The Emancipation Wars|údar=The National Library of Jamaica  / nlj.gov.jm|dátarochtana=2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414103058/http://www.nlj.gov.jm/history-notes/The%20Emancipation%20Wars.pdf|archivedate=2021-04-14}}&lt;/ref&gt; Bhrostaigh na himeachtaí seo cealú na sclábhaíochta ar fud [[Impireacht na Breataine]] trí an Acht um Chealú na Sclábhaíochta, 1833.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4252457851445173|teideal=Éirí Amach Bussa|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2021|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;
{{Main|Éirí Amach Bussa (1816)}}

=== Learpholl ===
Ba í [[Learpholl]] an calafort sclábhaíochta ba mhó san [[An Eoraip|Eoraip]] ón mbliain [[1750]] ar aghaidh.  D'fhás an trádáil leis na hIndiacha Thiar agus rinneadh brabús mór as an sclábhaíocht sa [[18ú haois|18ú haois.]] D'fhás an chathair go mór ar an trádáil triantánach: airm, slabhraí, earraí cadáis á n-easpórtáil chun na hAfraice, sclábhaithe á dtabhairt go [[Meiriceá Thuaidh]] agus Láir, agus cadás, tobac agus siúcra á n-iompórtáil ó na coilínigh. Faoi thús an [[19ú haois]], bhí 40% de thrádáil an domhain ag dul trí Learpholl.

Ar an [[1 Lúnasa]] 1833, chuir [[an Bhreatain]] deireadh le sclábhaíocht.
[[Íomhá:ExplorePAHistory.jpg|mion|Bunaíodh an cumann sa Rising Sun Tavern (le Joseph Pennell, 1880).]]

=== Suranam ===
Chealaigh an Ísiltír an sclábhaíocht i [[Suranam]] i 1863, ach níor scaoileadh na sclábhaithe saor go hiomlán go dtí 1873, tar éis tréimhse éigeantach deich mbliana ina raibh orthu oibriú ar phá suarach agus gan ghnáthsmacht stáit. A luaithe a bhain siad saoirse iomlán amach thréig an chuid is mó acu na plandálacha agus thug a n-aghaidh ar chathair Paramaribo.
Bhí gá le hoibrithe fós agus tugadh isteach ar conradh iad ó na hIndiacha Thoir Ollannacha ([[an Indinéis]]) agus ón [[An India|India]] (de bharr socrú a rinneadh leis n mBreatain). Ina theannta sin, tugadh roinnt bheag oibrithe isteach i ndeireadh an 19ú haois agus i dtús an 20ú haois ón [[An tSín|tSín]] agus ón Meánoirthear.
[[Íomhá:Une Dame d´une Fortune Ordinaire dans son Intérieur au Milieu de ses Habitudes Journalières, by Jean-Baptiste Debret 1823.jpg|mion|Jean-Baptiste Debret, roimh 1823]] 

=== Cartúm ===
[[Íomhá:Abolish child slavery.jpg|mion|Agóid i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], 1909]]
[[Cartúm]] ([[an tSúdáin]] san [[An Afraic|Afraic]]): Ionad sclábhaíochta a bhí ann sa [[19ú haois]]. Thosaigh an arm na himpireachta ag gabháil sclábhaithe sa deisceart le húsáid mar [[Saighdiúir|shaighdiúirí]], nó le hiad a dhíol. Tógadh na sclábhaithe ón deisceart, [[an tSúdáin Theas]] srl. Faoi bhrú na 'cumhachtaí móra', rinne [[an Éigipt]] iarracht an sclábhaíocht seo a chosc sna 1840idí. I ndeireadh na dála, d'éirigh na Súdánaigh amach i gcoinne an rialtais faoi cheannas Muhammed Ahmed.

=== Brasaíl ===
Ar 14 Bealtaine 1888, chuir an Lei Áurea an sclábhaíocht ar ceal sa Bhrasaíl, an tír dheireanach a tharla sin i measc na n-áiteanna ar tugadh isteach iontu í mar gheall ar an trádáil thrasatlantach sclábhaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2496798257011150/|teideal=Brasail|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Nypl.digitalcollections.ea7997f0-2657-0132-1964-58d385a7b928.001.v.jpg|mion|an [[long]], the &quot;Brookes&quot;, 1839]]

== An trádáil thrasatlantach ==
Tháinig meath ar an sclábhaíocht s[[an Eoraip]], ach thosaigh na hEorpaigh ar sclábhaithe a thabhairt ón Afraic thar an Atlantach. Bhí an trádáil sclábhaithe seo faoi lán seoil ón 17ú haois go dtí an 19ú haois. Na príomhthíortha a bhí páirteach ann ná
* [[An Phortaingéil]] (10,500,000 sclábhaí)
* [[An Ríocht Aontaithe]] 8,500,000
* [[An Spáinn]] 4,000,000
* [[An Fhrainc]] 2,000,000
* [[SAM]] 2,000,000
* [[An Ísiltír]] 1,000,000
* [[An Ghearmáin|Stáit na Gearmáine]] 500,000
* [[An Danmhairg]] 500,000
* [[An Bhreasail]] 500,000
* Eile 500.000

==Cealú na sclábhaíochta==
* Ar an [[18 Nollaig]] [[1865]], cuireadh deireadh le sclábhaíocht i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]].

== Sclábhaithe ==
* [[Harriet Tubman]]
* [[Toussaint d'Ouverture]]
* [[Frederick Douglass]]

== Ceannaí sclábhaithe ==
* [[Seán Mistéal]]. Chreid sé gur rud riachtanach í [[sclábhaíocht]] agus chosain sé cearta na stát sclábhaíocht a roghnú nó a mhalairt.

== Sna seansibhialtachtaí ==
Téann [[stair]] na sclábhaíochta siar go tús stair [[Cine daonna|an chine dhaonna]]. Bhí sclábhaithe ann i seansibhialtachtaí na cianaimsire mar shampla [[an tSean-Éigipt]], [[an tSean-Ghréig]] agus [[Impireacht na Róimhe]]. 

==  An sclábhaíocht sa lá atá inniu ann ==
Meastar go bhfuil go leor daoine ag obair mar sclábhaithe fós, i dtíortha áirithe s[[an Afraic]] go mór mhór.

== Féach freisin ==
* [[Trádáil sclábhaithe Bharbarach]]
* [[Trádáil sclábhaithe Arabach]]
* [[Ré Órga na bhFoghlaithe Mara]]
*[[Pennsylvania Abolition Society]]

== Naisc ==
* [http://homepage.eircom.net/~cuisle1/eagran3/sclabhai2.htm Sclábhaíocht na bpáistí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307082109/http://homepage.eircom.net/~cuisle1/eagran3/sclabhai2.htm |date=2016-03-07 }}
* [http://www.antislavery.org/english/ antislavery.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512234742/http://www.antislavery.org/english/ |date=2014-05-12 }}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Sclábhaíocht]]</text>
      <sha1>0fmljoy2zdldg5bfc2mp5z3afza9tdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard Bruton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29371</id>
    <revision>
      <id>1332431</id>
      <parentid>1260625</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2804" sha1="8zklfzywivb7qskil6792dkv8ott9ag" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir Éireannach de chuid [[Fine Gael|Fhine Gael]] é '''Richard Bruton''' ({{lang-ga|Risteard de Briotún}}; rugadh é ar an [[15 Márta]] [[1953]]) agus [[Teachta Dála]] (TD) é do thoghcheantar Bhaile Átha Cliath Thuaidh Láir ón mbliain 1982 i leith.&lt;ref&gt;[http://www.oireachtas.ie/members-hist/default.asp?housetype=0&amp;HouseNum=30&amp;MemberID=119&amp;ConstID=85 &quot;Mr. De Briotún Risteárd&quot; - Oireachtas Members Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610094321/http://www.oireachtas.ie/members-hist/default.asp?housetype=0&amp;HouseNum=30&amp;MemberID=119&amp;ConstID=85 |date=2010-06-10 }} Faighte 3 Meán Fómhair 2009.&lt;/ref&gt; Bhí sé mar Aire Fiontair agus Fostaíochta i rith na mblianta 1994 go 1997. B'é urlabhraí an fhreasúra ar chúrsaí Airgeadais agus Leas-cheannaire Fhine Gael go dtí an 14 Meitheamh 2010 nuair a bhris ceannaire an pháirtí [[Éanna Ó Cionnaith]] ó na rólanna sin é.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2010/0614/finegael.html &quot;Richard Bruton sacked as FG deputy leader&quot;.] RTÉ News. 14 June 2010. Faighte ar an 14 Meitheamh 2010.&lt;/ref&gt; Ceapadh é mar Aire Fiontar, Trádála agus Nualaíochta i mí Márta 2011 sa chomhrialtas idir Fhine Gael agus an Lucht Oibre a bunaíodh tar éis olltoghchán mhí Feabhra 2011.

Sheas Bruton san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus d'éirigh leis greim a choimeád ar a shuíochán Dála. Ceapadh mar Aire Oideachais é tar éis bunú rialtais nua

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh|Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]]
* [[Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc ==
* [http://www.irishtimes.com/newspaper/weekend/2008/1206/1228470880684.html Sheridan, Kathy (6 December 2008). &quot;The Mr Nice Guy of Irish politics&quot;. The Irish Times.] Faighte ar an 7 Nollag 2008.

{{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}

{{DEFAULTSORT:Bruton, Richard}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Baill den 15ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>8zklfzywivb7qskil6792dkv8ott9ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>TeleG</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30355</id>
    <revision>
      <id>1332204</id>
      <parentid>1300242</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí athraithe agus beagán eile</comment>
      <origin>1332204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="npfaosbtoc7hg41l5te7ftv8czqw0g9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Bunaíodh '''TeleG''' mar an chéad cainéal digiteach [[teilifís]]e laethúil i n[[Gaeilge na hAlban]], ar 31 Deireadh Fómhair 1999. Ní raibh sé ar fáil ach amháin ar an ardán [[Freeview]].

Bhíodh cláir TeleG a tharchur idir a 6-7 I.N. gach lá.

Cheangail An tAcht Craolacháin 1996, gur chláir a taispeánadh cheana féin ar chainéil analóg iad (go leor díobh lasmuigh den bhuaic-am). Cruthaigh an tAcht Cumarsáide 2003 [[Seirbheis nam Meadhanan Gáidhlig]] atá freagrach as cinneadh maidir le forbairt seirbhísí craolacháin trí mheán na Gaeilge in Albain feasta.

Chríochnaigh é ar 23 Bealtaine 2011.

{{Síol-gnó}}

[[Catagóir:Stáisiúin teilifíse]]
[[Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine]]
[[Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1999]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1990í]]</text>
      <sha1>npfaosbtoc7hg41l5te7ftv8czqw0g9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Duais Pulitzer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30782</id>
    <revision>
      <id>1332231</id>
      <parentid>1033092</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1332231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1045" sha1="sk2sh4fqd9d7yq4fm0swi1cge2migml" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Duais is ea '''Duais Pulitzer''' (''Pulitzer Prize''). Bronntar na duaiseanna seo ar na [[SAM|Meiriceánaigh]] is fearr i gcatagóirí éagsúla [[scríbhneoir]]eachta, cosúil leis an [[nuachtán|nuachtánaíocht]] agus an [[iriseoireacht]] ar líne, [[litríocht]] agus [[cumadóireacht]] [[ceol|cheoil]]. Ba é [[Joseph Pulitzer]], [[iriseoir]] agus [[foilsitheoireacht|foilsitheoir]] nuachtán, a chuir tús leo.

== Stair ==
* Ar an [[4 Meitheamh]] [[1917]] a bronnadh Duais Pulitzer an chéad uair riamh.
* Cuireadh tús leis an gcatagóir &quot;[[ficsean]]&quot; sa bhliain 1918 agus bronnadh é ar Ernest Poole as ucht an leabhair ''His Family''.

== Féach freisin ==
* [[Iriseoir na Bliana]] ([[Oireachtas na Gaeilge]])
* [[Comórtais Liteartha an Oireachtais#An iriseoireacht|Comórtais Liteartha an Oireachtais]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Pulitzer}}
[[Catagóir:Dámhachtainí]]
[[Catagóir:Iriseoireacht]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1917]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1910í]]</text>
      <sha1>sk2sh4fqd9d7yq4fm0swi1cge2migml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seamhan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31285</id>
    <revision>
      <id>1332454</id>
      <parentid>1234358</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="ry9z8sp4c8qoo3vggb5jlxcz7eqwe6i" xml:space="preserve">[[Íomhá:Used condom with semen inside.jpg|mion|238x238px|[[Coiscín]] le seamhan]]
Is [[sreabhán]] nó [[leacht]] bán é '''seamhan''' a iompraíonn na milliúin milliúin ceall beag bídeach [[Speirm|speirme]] de ghnáth.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=Tobar na gaoise|údar=COGG|dáta=|pages=96|dátarochtana=2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114054846/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|archivedate=2017-11-14}}&lt;/ref&gt; Mar sin, leacht [[Orgánach uatrófach|orgánach]] is ea seamhan a mbíonn spermatozoa ann go hiondúil. 

Déantar é a thál ag faireoga gnéis an fhireannaigh sna h[[Ainmhí|ainmhithe]] agus is féidir leis [[Ubh|uibheacha]] an bhainneanaigh a [[Toirchiú|thoirchiú]]. Seolann an fireannach isteach sa bhainneanach é ag [[súnás]].
[[Íomhá:Semen.pic.JPG|clé|mion|155x155px|seamhan ar mbord]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Sreabháin choirp]]
[[Catagóir:Gnéas]]</text>
      <sha1>ry9z8sp4c8qoo3vggb5jlxcz7eqwe6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae (paimfléad)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31837</id>
    <revision>
      <id>1332323</id>
      <parentid>1317626</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1616" sha1="jhaiu5djctgdr1htqy7rjeigg989dfq" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Paimfléad faoi pholaitíocht theanga na [[Gaeilge]] atá in '''''Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae''''' atá bunaithe ar léacht a thug [[Máirtín Ó Cadhain]] uaidh i [[Lúnasa]] na bliana [[1969]]. D'fhoilsigh an grúpa stocaireachta [[Misneach (grúpa)|Misneach]] é. San óráid, deir sé le Gaeilgeoirí páirt a ghlacadh in 'Athghabháil na hÉireann'. Is ón bpaimfléad seo a thagann a ráiteas cáiliúil: ''Arm cathartha Gaeilgeoirí ar son na Gaeilge agus ar son na hÉireann a theastaíos anois''. Is ann a deir sé gurb é ''dualgas lucht na Gaeilge a bheith ina sóisialaigh'' freisin.

Déanann sé cáineadh ann ar nach mór gach eagras Gaeilge a bhí suas in 1969, na Coláistí Samhraidh sa Ghaeltacht san áireamh. Shíl sé go raibh meon na méanaicme i dtreis i ngach eagras agus mar gheall air sin nach raibh siad radacach go leor. Bealach agóide a mhol sé féin.

Rinne [[Páirtí Cumannach na hÉireann]] aistriúchán go [[Béarla]] air dar teideal ''The Irish Language Movement, a Movement Astray''. Seósamh Ó Díochan a d'aistrigh.

==Féach freisin==
* Leagan scanáilte den phaimfléad https://web.archive.org/web/20230131094321/https://irishcitizenarmy.tripod.com/gluaiseacht/gluaiseacht.html
* Aistriúchán go [[Béarla]] https://conor-mccabe.com/2023/01/31/mairtin-o-cadhain-the-language-movement-a-movement-astray-1969-trans-1970/

[[Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain]]
[[Catagóir:Paimfléid]]
[[Catagóir:Paimfléid i nGaeilge]]
[[Catagóir:Gluaiseacht Athbheochana na Gaeilge]]
[[Catagóir:Léachtaí]]</text>
      <sha1>jhaiu5djctgdr1htqy7rjeigg989dfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé:Duais an Oireachtais</title>
    <ns>1</ns>
    <id>32686</id>
    <revision>
      <id>1332239</id>
      <parentid>624901</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>/* Duais nó duaiseanna */ mír nua</comment>
      <origin>1332239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3780" sha1="hlrn3fio9pgj2u6k9dfqg0co6021zr3" xml:space="preserve">Darach Ó Scolaí. Ghnóthaigh a úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac, 2007) Duais an Oireachtais 2007 agus Gradam Uí Shúilleabháin 2008.

PADDY BUSHE


POET

• Paddy Bushe was born in Dublin in 1948.
• He was educated at UCD and worked as a teacher until 1990.
• He has published seven books of poetry, the latest of which are In Ainneoin na gCloch and Hopkins on Skellig Michael.
• He was a runner up in the Patrick Kavanagh Award for Poetry in 1988.
• The recipient of the Oireachtas prize for poetry in 2006, Paddy Bushe was also the recipient of the 2006 Michael Hartnett Poetry Award. 
• He writes poetry in both English and Irish.
• He lived in Austrailia for many years and now lives in Waterville in County Kerry.
• He has travelled widely and given readings of his poetry and conducted poetry workshops in Thailand, China and Korea.
•  He has twice been awarded an Arts Council bursary (one of which was to complete a bilingual collection centred on journeys to the Far East) and has won the Strokestown International Prize, the Listowel Writers' Week Poetry Prize and Duais an Oireachtais.

Celia de Fréine is a poet, playwright and screenwriter who writes in Irish and English.

She was born in Newtownards, County Down and moved to Dublin as a child. Retaining strong links with Northern Ireland, she spent most of her summers with her extended family in Donaghadee.

She now divides her time between Dublin and Connemara. 


2005
Duais Oireachtais
Bronnadh breis agus €50,000 ar scríbhneoirí i gComórtais Liteartha an Oireachtais ar ócáid i mBaile Átha Cliath aréir. Bhuaigh Ré Ó Laighléis an chéad duais €4,000 d'úrscéal,


Celia's plays have been widely produced and won many awards. Four of her plays have been awarded Duais an Oireachtais for best full-length play: Anraith Neantóige; Cóirín na dTonn; Tearmann; and Meanmarc.


Tom Cullivan was born in 1939 in the cathedral and county town of Cavan, 70 miles north west of Dublin in the Irish lakelands. He began playing the piano at an early age and had formal lessons locally until his mid-teens. 
The play and the music grew together to become &quot;Aisling Mhic Artain&quot; which won the national drama prize, Duais an Oireachtais, in 1975 and which received its first production at the Peacock Theatre during the Dublin Theatre Festival of 1977.


Pádraic Ó Conaire ag dul ar stáitse ar an 7ú de Dheireadh Fómhair ag 1 a cloig san Ionaid Axis. Is seó aonair dhátheangach é seo a chuifidh Diarmuid de Faoite i láthair. Déanann trácht ar shaol an mhór-scríbhneora agus d'eirigh leis an Stewart Parker Award (2002) agus Duais an Oireachtais a bhaint amach. 


Mairtin O Cadhain's novel Cre na Cille (Graveyard Soil) won the Oireachtas literary competition in 1947. 


Athnuachan (1995) was published after lying in typescript since 1951, when it won the Oireachtas prize. Ó Cadhain did not wish to publish it in his lifetime, because the central character, Beartla Mór, a hypochondriac old man obsessed with death, was based upon his uncle.

Read more: http://www.answers.com/topic/m-irt-n-cadhain#ixzz1KHXVQAGl

== Duais nó duaiseanna ==
An bhfuiltear cinnte gur duais faoi leith is ea Duais an Oireachtais? Nílim cinnte ach táim ag ceapadh gur i gcomhthéacs chomórtais nó catagóire áirithe is mó a chloisim faoi – Duais an Oireachtas don [[Comórtais Liteartha an Oireachtais|Úrscéal is Fearr]] abair, nó d'[[Iriseoir na Bliana]]. Níor aimsigh mé trácht air ar shuíomh an Oireachtais fhéin.

Más amhlaidh nach ann do dhuais faoi leith, cé acu is fearr: an t-alt a aistriú ina mhol do na duaiseanna ar fad, nó é a scrios? [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 23:27, 7 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hlrn3fio9pgj2u6k9dfqg0co6021zr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niall Collins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32810</id>
    <revision>
      <id>1332127</id>
      <parentid>1331877</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TGcoa moved page [[Niall Ó Coileáin]] to [[Niall Collins]] over redirect</comment>
      <origin>1331398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2635" sha1="5zpoajkau9ggm9rxent780y57yaz0b5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] agus Aire Stáit as [[Luimneach]] é '''Niall Ó Coileáin''',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/22/eng/initiated/b2218d.pdf|teideal=An Bille um Iomaíocht agus Cosaint Tomhaltóirí (Leasú), 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=22 Feabhra 2018}}&lt;/ref&gt; nó '''''Niall Collins''''' as [[An Béarla|Béarla]] (a rugadh ar an [[30 Márta]] [[1973]]). Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Sheas Collins in Olltoghchán na bliana 2007 agus toghadh é mar TD don chéad uair.

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Ó Coileáin ina aire stáit sa Roinn Dlí agus Cirt i [[Rialtas an 34ú Dáil]], ag plé leis an athchóiriú dlí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}&lt;/ref&gt;   

Ar an  28 May 2026, ceapadh Ó Coileáin mar Aire Stáit sa Roinn Talmhaíochta, agus foraoiseacht, sábháilteacht ar fheirmeacha agus gairneoireacht faoina chúram aige.

In 2026, bhí fiosrúchán foirmiúil bunaithe ag an gCoimisiún um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí faoin Collins. Bhain an fiosrúchán le gearáin a rinneadh faoi  i bhfianaise tuairiscí ar an suíomh gréasáin ''The Ditch'' faoi phíosa talún le Comhairle Contae Luimnigh a cuireadh ar díol in 2007, tráth a bhí Collins féin ina chomhairleoir contae. Bhí Collins i measc na n-ionadaithe áitiúla a vótáil i bhfabhar an píosa talún a dhíol agus cheannaigh a bhean chéile é.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán foirmiúil bunaithe faoi Niall Collins|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0831/1589775-fiosruchan-foirmiuil-bunaithe-faoi-niall-collins/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Contae Luimnigh (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gContae Luimnigh]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Collins, Niall}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Luimneach]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]</text>
      <sha1>5zpoajkau9ggm9rxent780y57yaz0b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332129</id>
      <parentid>1332127</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2625" sha1="trf2arhhu797s5tgyqrmkk71whma4lj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] agus Aire Stáit as [[Luimneach]] é '''Niall Ó Coileáin''',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/22/eng/initiated/b2218d.pdf|teideal=An Bille um Iomaíocht agus Cosaint Tomhaltóirí (Leasú), 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=22 Feabhra 2018}}&lt;/ref&gt; nó '''''Niall Collins''''' as [[An Béarla|Béarla]] (a rugadh ar an [[30 Márta]] [[1973]]). Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Sheas Collins in Olltoghchán na bliana 2007 agus toghadh é mar TD don chéad uair.

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Collins ina aire stáit sa Roinn Dlí agus Cirt i [[Rialtas an 34ú Dáil]], ag plé leis an athchóiriú dlí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}&lt;/ref&gt;   

Ar an  28 May 2026, ceapadh Collins mar Aire Stáit sa Roinn Talmhaíochta, agus foraoiseacht, sábháilteacht ar fheirmeacha agus gairneoireacht faoina chúram aige.

In 2026, bhí fiosrúchán foirmiúil bunaithe ag an gCoimisiún um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí faoin Collins. Bhain an fiosrúchán le gearáin a rinneadh faoi  i bhfianaise tuairiscí ar an suíomh gréasáin ''The Ditch'' faoi phíosa talún le Comhairle Contae Luimnigh a cuireadh ar díol in 2007, tráth a bhí Collins féin ina chomhairleoir contae. Bhí Collins i measc na n-ionadaithe áitiúla a vótáil i bhfabhar an píosa talún a dhíol agus cheannaigh a bhean chéile é.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán foirmiúil bunaithe faoi Niall Collins|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0831/1589775-fiosruchan-foirmiuil-bunaithe-faoi-niall-collins/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Contae Luimnigh (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gContae Luimnigh]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Collins, Niall}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Luimneach]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]</text>
      <sha1>trf2arhhu797s5tgyqrmkk71whma4lj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332130</id>
      <parentid>1332129</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2621" sha1="sysn2fb5qucdl3s5dbdggn72tjs0ad5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] agus Aire Stáit as [[Luimneach]] é '''Niall Ó Coileáin''',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/22/eng/initiated/b2218d.pdf|teideal=An Bille um Iomaíocht agus Cosaint Tomhaltóirí (Leasú), 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=22 Feabhra 2018}}&lt;/ref&gt; nó '''Niall Collins''' as [[An Béarla|Béarla]] (a rugadh ar an [[30 Márta]] [[1973]]). Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Sheas Collins in Olltoghchán na bliana 2007 agus toghadh é mar TD don chéad uair.

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Collins ina aire stáit sa Roinn Dlí agus Cirt i [[Rialtas an 34ú Dáil]], ag plé leis an athchóiriú dlí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}&lt;/ref&gt;   

Ar an  28 May 2026, ceapadh Collins mar Aire Stáit sa Roinn Talmhaíochta, agus foraoiseacht, sábháilteacht ar fheirmeacha agus gairneoireacht faoina chúram aige.

In 2026, bhí fiosrúchán foirmiúil bunaithe ag an gCoimisiún um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí faoin Collins. Bhain an fiosrúchán le gearáin a rinneadh faoi  i bhfianaise tuairiscí ar an suíomh gréasáin ''The Ditch'' faoi phíosa talún le Comhairle Contae Luimnigh a cuireadh ar díol in 2007, tráth a bhí Collins féin ina chomhairleoir contae. Bhí Collins i measc na n-ionadaithe áitiúla a vótáil i bhfabhar an píosa talún a dhíol agus cheannaigh a bhean chéile é.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán foirmiúil bunaithe faoi Niall Collins|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0831/1589775-fiosruchan-foirmiuil-bunaithe-faoi-niall-collins/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Contae Luimnigh (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gContae Luimnigh]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Collins, Niall}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Luimneach]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]</text>
      <sha1>sysn2fb5qucdl3s5dbdggn72tjs0ad5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leo Varadkar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33950</id>
    <revision>
      <id>1332358</id>
      <parentid>1299017</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18762" sha1="l70o8n4aqc4l107vj9fybwlzvxymxh0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Polaitíocht|Polaiteoir]] [[Éire]]annach de chuid [[Fine Gael|Fhine Gael]] is ea '''Leo Varadkar''' ([[An Mharaitis|Maraitis]]: '''लिओ वराडकर''' Gaeilge: ''Leo de Varad''), (a rugadh ar [[18 Eanáir]] [[1979]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cen-ghaeilge-ata-ar-varadkar-ta-a-leagan-fein-cumtha-ag-an-taoiseach/|teideal=Cén Ghaeilge atá ar Varadkar? Tá a leagan féin cumtha ag an Taoiseach…|údar=Chum Varadkar leagan nua dá shloinne, 'Leo de Varad', sa bhliain 2017|dáta=2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-17}}&lt;/ref&gt; Is [[Teachta Dála]] é do dháilcheantar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] Thiar. Is ceannaire [[Fine Gael]] é ó Mheitheamh 2017. 

Ceapadh é ina [[Taoiseach|Thaoiseach]] don chéad uair ar 14 Meitheamh 2017,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An lá a toghadh Leo Varadkar ina Thaoiseach|url=https://www.facebook.com/NuachtTG4/videos/an-l%C3%A1-a-toghadh-leo-varadkar-ina-thaoiseach/1158713630907055/|language=ga-IE|author=Facebook|date=2017}}&lt;/ref&gt; agus arís ar 17 Nollaig 2022.  38 bliain d’aois a bhí Varadkar nuair a ceapadh ina Thaoiseach den chéad uair é in 2017. Ba é an Taoiseach is óige riamh agus bhí sé ar an gcéad duine aerach le bheith ina Thaoiseach.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/vota-caite-ag-dail-eireann-le-leo-varadkar-a-thoghadh-ina-thaoiseach-don-dara-huair/|teideal=Leo Varadkar ceaptha ina Thaoiseach den dara huair|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-17}}&lt;/ref&gt; D'fhógair sé ar 20 Márta 2024 go n-éireodh sé as mar cheannaire Fhine Gael agus mar Thaoiseach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Leo Varadkar steps down as Taoiseach and FG leader|url=https://www.rte.ie/news/ireland/2024/0320/1438924-ireland-politics/|date=2024-03-20|language=en|author=Mícheál Lehane}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cosan-glan-ag-simon-harris-do-cheannaireacht-fhine-gael/|teideal=Cosán glan ag Simon Harris do cheannaireacht Fhine Gael|dáta=2024-03-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Simon Harris deimhnithe ina iarrthóir do cheannaireacht FG|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0321/1439118-aimniuchain-do-cheannaireacht-fg-ar-oscailt-anois/|date=2024-03-21|language=ga}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tá Leo Varadkar ag éirí as, ach cad é a tharlóidh anois?|url=https://www.youtube.com/watch?v=qfM5O1nW1jo|language=ga-IE|author=Méabh Ní Thuathaláin|date=Márta 2024}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Leo Varadkar 2008.jpg|clé|mion|2008]]
[[Íomhá:Election 2011 - Leo Varadkar (5462699971).jpg|clé|mion|2011]]

== Teachta Dála ==
Bhí Varadkar ina bhall de ''Young Fine Gael'', óg-ghluaiseacht an pháirtí, i g[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]].

Comhthoghadh é do Chomhairle Chontae [[Fine Gall|Fhine Gall]] in áit Sheila Terry sa bhliain [[2003]] (24 bliain d'aois). Atoghadh é don chomhairle i gceantar [[Caisleán Cnucha|Chaisleán Cnucha]] sa bhliain [[2004]] (fuair sé an vóta chéad rogha is airde sa stát).

Toghadh Varadkar chun na Dála den chéad uair sa bhliain [[2007]] (28 bliain d'aois) agus atoghadh é sa bhliain [[2011]]. Ba urlabhraí Fiontar, Trádála agus Nuálaíochta an pháirtí é ó 2007 go [[2010]].

Bhí Varadkar páirteach in iarracht ceannaireacht an pháirtí a bhaint ó [[Éanna Ó Coinnigh]] sa bhliain 2010. Theip ar an iarracht ach athcheapadh é don bhinse tosaigh mar urlabhraí Cumarsáide agus Acmhainní Nádúrtha.
== Aire ==

=== 2011 ===
Ar an [[9 Márta]] [[2011]], ceapadh Varadkar mar Aire Iompair, [[Turasóireacht]]&lt;nowiki/&gt;a agus [[Spórt|Spóirt]] sa chomhrialtas idir Fine Gael agus [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] a socraíodh tar éis olltoghchán 2011.

Threoraigh Varadkar roinnt áirithe tionscnamh mar Aire Iompair, Turasóireachta &amp; Spóirt (2011-14):
* Ghlac Varadkar an cinneadh ó thaobh líonraí comaitéireachta an [[Iarnród|iarnróid]] éadroim agus an iarnróid  throm a nascadh le chéile i mBaile Átha Cliath trí Thionscadal Traschathrach [[Luas (tram)|Luas]];

* D’oscail Varadkar a thuilleadh busbhealaí i gcomhair na hiomaíochta;
* Rinne Varadkar forbairt a atosú ar an gCampas Náisiúnta Spóirt;
* Thug Varadkar neamhspleáchas d’[[Aerfort na Sionainne]].
* D’fhorbair sé Straitéis nua um Shábháilteacht ar Bhóithre agus Beartas Náisiúnta um Chalafoirt. 
* D’ordaigh sé don Údarás um Bóithre Náisiúnta comharthaí nua a chur in airde a mbeadh an stádas céanna ag an nGaeilge agus an Béarla orthu.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leo-varadkar-agus-an-ghaeilge-na-boiscini-ticeailte-ach-sin-an-meid/|teideal=Leo Varadkar agus an Ghaeilge – na boiscíní ticeáilte ach sin an méid|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=22 Márta 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-24}}&lt;/ref&gt;
=== 2014 ===
I mí Iúil na bliana 2014, nuair a rinne an taoiseach go leor athruithe pearsanra sa chomhaireacht, ceapadh ina Aire Sláinte é, mar chomharba ar James Reilly. Bhí géarchéim ann maidir le líon othar ar thralaithe le linn shaoire na Nollag 2014, agus cáineadh an tAire Sláinte mar gheall ar go raibh sé ar saoire le linn na héigeandála.

Mar Aire Sláinte
* Dhaingnigh Varadkar méadú €1bn sa bhuiséad sláinte;
* Thug sé isteach cúram Liachleachtóirí Ginearálta saor in aisce do gach leanbh faoi bhun sé bliana d’aois agus do gach seanóir atá 70 bliain d’aois;
* D’fhoilsigh Varadkar an chéad Straitéis Náisiúnta Máithreachais a rinneadh in Éirinn riamh;
* Dhaingnigh Varadkar maoiniú agus cead pleanála i dtaca le Nua-[[Ospidéal]] Náisiúnta na [[Leanbh|Leanaí]] in Éirinn;
* D’oibrigh Varadkar go tréan ar mhaithe le Plean “Éire Shláintiúil” an [[Rialtais na hÉireann|Rialtais]] chun sláinte mhuintir na hÉireann a fheabhsú, thug sé isteach an chéad reachtaíocht um [[Sláinte in Éirinn|shláinte phoiblí]] a achtaíodh in Éirinn chun praghsáil, infhaighteacht agus [[margaíocht]] na ndeochanna [[alcóil]] a rialáil.
[[Íomhá:DOORSTEP 2016-07-15 (28241788801) (cropped).jpg|clé|mion|Iúil 2016]]

=== 2016 ===
Ceapadh Varadkar mar Aire Coimirce Sóisialaí ar an 6 Bealtaine 2016. Ba é an t-aon aire a shínigh i nGaeilge Clár na nAirí i d[[Tithe an Oireachtais]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Taoiseach, 2017-2020 ==
Le linn thoghchán na ceannaireachta i bhFine Gael in 2017, chuir Varadkar cáipéis polasaí amach ina raibh mír faoin nGaeilge.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Ar 2 Meitheamh 2017, bhí Varadkar tofa mar ceannaire Fhine Gael. Ar 14 June 2017, bhí sé roghnaithe mar Taoiseach tar éis vóta 57–50 le 47 staonadh. Ba é Varadkar an Taoiseach ab óige riamh ag an am sin, agus an chéad Taoiseach aerach agus an chead Ceannaire Rialtais de leath-bhunadh na hIndia.

Bhí béim mhór aige ar an nGaeilge ina chéad óráid mar Thaoiseach sa Dáil. Dúirt sé chomh maith go raibh iarracht mhór á déanamh aige an Ghaeilge a fhoghlaim. Ach d’fhógair an Taoiseach nua sa Dáil gurbh í an Roinn Cultúir a thabharfaí feasta ar an roinn a mbeadh cúram na Gaeltachta uirthi. Ba é seo an chéad uair nach mbeadh ‘an Ghaeltacht’ luaite i dteideal aon roinn rialtais ó bunaíodh Roinn na Gaeltachta i 1956.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tánaiste==
Ar 27 Meitheamh 2020, bhí Varadkar ceaptha mar Thánaiste na hÉireann i gcomhrialtas le Fianna Fáil agus Comhaontas Glas.

==== Sceitheadh cáipéisí ====
Sceith Varadkar eolas lena chara Maitiú Ó Tuathail&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.leitrimobserver.ie/news/national-news/686718/varadkar-controversy-highlighted-at-global-web-summit.html|teideal=Varadkar controversy highlighted at global Web Summit|údar=Lili Lonergan|language=en|work=www.leitrimobserver.ie|dátarochtana=2023-10-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/paddy-cosgrave-ran-toxic-campaigns-against-varadkar-and-the-ida/41026123.html|teideal=Paddy Cosgrave ‘ran toxic campaigns’ against Varadkar and the IDA|dáta=2021-11-07|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2023-10-22}}&lt;/ref&gt; agus bhí [[Paddy Cosgrave]] ag magadh faoi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.breakingnews.ie/ireland/varadkar-leak-mentioned-at-opening-of-web-summit-1207916.html|teideal=Varadkar leak mentioned at opening of Web Summit|dáta=2021-11-02|language=en|work=BreakingNews.ie|dátarochtana=2023-10-23}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Taoiseach of Ireland Leo Varadkar in the United States - 2024.jpg|clé|mion|17 Márta 2024, le [[Joe Biden]]]]
[[Íomhá:Leo Varadkar, 21 March 2024, Brussels 02 (cropped).jpg|clé|mion|sa [[An Bhruiséil|Bhruséil]], 21  Márta 2024]]

== Taoiseach, 2022-2024 ==
Ceapadh Varadkar ina Thaoiseach don dara huair ar 17 Nollaig 2022,  Tháinig sé i gcomharbacht ar [[Mícheál Ó Máirtín|Mhicheál Martin]] mar chuid den socrú  rialtais, 2020, idir Fine Gael agus Fianna Fáil, agus i gceannas ar an gcomhrialtas in éineacht leis na páirtithe Fianna Fáil agus an [[Comhaontas Glas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishmirror.ie/news/irish-news/politics/live-updates-leo-varadkar-taoiseach-28755279|teideal=Live updates as Leo Varadkar becomes Taoiseach with largely unchanged Cabinet|údar=Anita McSorley, Ferghal Blaney, Sophie Collins, Louise Burne|dáta=2022-12-17|language=en|work=Irish Mirror|dátarochtana=2022-12-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ar an b[[Paindéim COVID-19|paindéim]] ba mhó a bhí aird an rialtais sa chuid dheireanach dá chéad théarma mar Thaoiseach. Thug sin deis dó cuma an státaire a chur air féin sna hóráidí móra a thugadh sé ar mhaithe leis an bpobal a chur ar an eolas faoi na rialacha is déanaí agus iad a spreagadh chun cloí leo. 

B’údar bróid ar leith dó, a dúirt sé nuair a d'éirigh sé as, gur éirigh leis an maoiniú do chúrsaí cultúir a dhúbailt.

Chaill Varadkar na reifrinn, [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|39ú Leasú]] agus [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann]] ar an [[8 Márta]] [[2024]].

=== Gaeilge ===
Go dtí 2017, níor thug Varadkar aon óráid shubstaintiúil faoin nGaeilge sa Dáil le linn a chéad deich mbliana sa Dáil. Ach é ina Thaoiseach léirigh sé tuiscint ar thábhacht shiombalach na Gaeilge. In 2021 dúirt sé cúpla babhta go gcaithfí machnamh a dhéanamh ar stádas bunreachtúil na Gaeilge a athrú mar chuid d’aon iarracht Éire a athaontú.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== An Tuaisceart ===
I dtús a ré mar Thaoiseach d’fháiltigh an tOrd Oráisteach roimhe ina Mhúsaem in oirthear Bhéal Feirste agus rinne sé an oscailt oifigiúil ar Fhéile an Phobail i gceantar na bhFál, an ceiliúradh in iarthar na cathrach a bhfuil Sinn Féin bródúil as.

Dúirt aontachtaithe gur mhinic a d’easaontaigh siad ach gur deineadh é go múinte.. Cé gur léirigh sé i bhfad níos mó spéise in Éire aontaithe ná mar is dual do Thaoisigh ó Fhine Gael, cháin poblachtánaithe é as easpa ullmhúcháin le haghaidh reifreann faoin teorainn.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teachtai-dala-a-raibh-ceangal-acu-le-sceal-an-tuaiscirt-ag-eiri-as/|teideal=Teachtaí Dála a raibh ceangal acu le scéal an Tuaiscirt ag éirí as|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=10 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-10}}&lt;/ref&gt;

=== Breatimeacht ===
Chuir [[Breatimeacht]] cor diúltach ina chaidreamh le haontachtaithe, toisc gur chuir sé cos i dtaca chun teorainn chrua iar-Bhreatimeachta ar oileán na hÉireann a chosc. Thuill sé féin agus a chomhghleacaí, [[Simon Coveney]] moladh as sin ó dhaoine ar mhian leo fanacht san Aontas Eorpach agus srian a chur leis an dochar ón mBreatimeacht.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Éirí as ===
Ar 20 Márta 2024, d'fhógair Varadkar go raibh sé ag éirí as a phost mar Thaoiseach agus mar cheannaire Fhine Gael, agus é ag rá gurb é an t-am a chaith sé ina Thaoiseach “an tréimhse is sásúla de mo shaol” agus go raibh “Éire á stiúradh aige ón dífhostaíocht go dtí an lánfhostaíocht, ó easnamh buiséid go barrachas buiséid, ó dhéine go rathúnas”. Dúirt sé go raibh sé “bródúil as go bhfuil an tír ina háit níos cothrome agus níos nua-aimseartha maidir le cearta leanaí, an phobail LADT, comhionannas do mhná agus a neamhspleáchas coirp”. Dúirt Varadkar go raibh sé le n-éirí as  &quot;ar chúiseanna pearsanta agus polaitiúla&quot;, ach ní dúirt sé níos mó faoin chúis lena chinneadh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/23-m%C3%A1rta-2024-an-d%C3%BAn/id1525428808?i=1000650204518|teideal=‎Nuacht Mhall (An Dún)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=23 Márta 2024|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2024-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Ionadh' ar an Tánaiste faoi chinneadh Leo Varadkar|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0320/1438975-ionadh-ar-an-tanaiste-micheal-martin-faoi-chinneadh-leo-varadkar/|date=2024-03-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Bhí Varadkar 45 bliain d'aois ag an am agus thug sé le tuiscint cheana go raibh rún aige éirí as an bpolaitíocht sula mbeadh an leathchéad sáraithe aige.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Leo Varadkar le n-éirí as mar Thaoiseach agus mar cheannaire FG|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0320/1438919-leo-varadkar-le-n-eiri-as-mar-thaoiseach-agus-mar-cheannaire-fg/|date=2024-03-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Saol pearsanta ==
Rugadh Varadkar i mBaile Átha Cliath. Is [[Éireannach]] í a mháthair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/tags/ashok-varadkar/|teideal=Ashok Varadkar|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-12-17|archivedate=2022-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221217182002/https://www.irishtimes.com/tags/ashok-varadkar/}}&lt;/ref&gt; 

Ciallaíonn Varadkar ‘as Varad’, baile beag san [[An India|India]] arbh as muintir athair an Taoisigh, Ashok Varadkar, ó thús.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/Varad,+Gujarat+394355,+India/@21.1697463,73.1272744,15z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3be067cd314bf8d5:0xe0afdc32a0eec07b!8m2!3d21.1703617!4d73.1320101?hl=en|teideal=Varad · Gujarat 394355, India|language=en|work=Varad · Gujarat 394355, India|dátarochtana=2022-12-17}}&lt;/ref&gt; Bhog Ashok go hÉirinn sna [[1960idí]].&lt;ref&gt;ELeathanach 266, 6 Meitheamh 2017&lt;/ref&gt; Dochtúir is ea a athair, a d'oibrigh mar [[Dochtúir leighis|dhochtúir]] teaghlaigh i m[[Baile Bhlainséir]]. 

D'fhreastail Varadkar ar Scoil Náisiúnta Naomh Proinsias Xavier agus ar Scoil Ospidéal an Rí, i m[[Baile Phámar]]. Rinne sé staidéar ar an [[leigheas]] i g[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]], áit ar cháiligh sé mar dhochtúir leighis.

Is maith le Varadkar bheith ag faire ar [[rugbaí]] agus ar an b[[Peil Ghaelach|peil ghaelach]], is  leantóir [[Cúige Laighean|Laighean]] (rugbaí) agus leantóir Bhaile Átha Cliath (CLG) é.
[[Íomhá:Leo Varadkar Leo de Varad 2017.png|mion|Leo Varadkar mar Leo de Varad sa bhliain 2017&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cen-ghaeilge-ata-ar-varadkar-ta-a-leagan-fein-cumtha-ag-an-taoiseach/|teideal=Cén Ghaeilge atá ar Varadkar? Tá a leagan féin cumtha ag an Taoiseach…|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=8 Meán Fómhair 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-17}}&lt;/ref&gt;|clé]]

=== Gaeilge ===
Bhronn an Coimisinéir Teanga Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil ar Varadkar  i dTeach an Ard-Mhéara i mBaile Átha Cliath ar 7 Meán Fómhair 2017.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil bronnta ar an Taoiseach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0908/903308-teastas-sa-ghaeilge-ghairmiuil-bronnta-ar-an-taoiseach/|date=2017-09-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Roimh an bhliain 2017, chloígh Varadkar le ‘Leo Varadkar’ nuair a bhí gnó oifigiúil aige i nGaeilge. Ach ba é an sloinne &quot;Leo de Varad&quot; a roghnaigh sé le cur ar an teastas Gaeilge sa bhliain 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Gnéasacht ===
I mí Eanáir 2015 d'fhógair Varadkar ar an gclár raidió ''Miriam on Sunday'' go bhfuil sé [[aerach]]. Theastaigh uaidh an méid sin a dhéanamh poiblí ionas nach gceapfaí go raibh clár folaithe oibre aige maidir leis an reifreann ar chomhionannas [[Pósadh|pósta]] ná ar cheisteanna eile. Dúirt sé gur [[duine]] an-phríobháideach é agus go leanfadh cúrsaí mar a bhí ón taobh sin de.

I mí na Nollag 2022, glacadh físeán de Varadkar i gclub oíche i mBaile Átha Cliath, ag pógadh fear.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://zacknation.net/2022/12/watch-video-of-leo-varadkar-nightclub-footage-leaked-online/|teideal=Watch Video Of Leo Varadkar Nightclub Footage Leaked Online|údar=Zack NatioN|dáta=2022-12-15|language=en-GB|work=Zacknation - Ghanaian No. 1 Music Download Website|dátarochtana=2022-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221217182016/https://zacknation.net/2022/12/watch-video-of-leo-varadkar-nightclub-footage-leaked-online/|archivedate=2022-12-17}}&lt;/ref&gt; Ar 11 Nollaig  2022, foilsíodh físeán den eachtra seo ar na meáin shóisialta. Cíoradh an scéal i gcuid de na meáin ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Sárú príobháideachais atá san fhíseán den Tánaiste&quot; - Taoiseach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1212/1341402-saru-priobhaideachais-ata-san-fhisean-den-tanaiste-taoiseach/|date=2022-12-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reddit.com/r/ireland/comments/zinhx1/leo_varadkar_nightclub_video_goes_viral_with/|teideal=Varadkar kiss debate|údar=Reddit|dáta=2022|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Enda Kenny]] - [[Micheál Martin]] - [[Simon Harris]] 

* [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Taoisigh na hÉireann}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}

{{DEFAULTSORT:Varadkar, Leo}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1979]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Ceannairí Fhine Gael]]
[[Catagóir:Fir aeracha]]
[[Catagóir:Lianna Éireannacha]]
[[Catagóir:Tánaistí na hÉireann]]
[[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>l70o8n4aqc4l107vj9fybwlzvxymxh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Petticoat Loose</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34381</id>
    <revision>
      <id>1332418</id>
      <parentid>1257976</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2336" sha1="2w2noz3zksetjspqba75s8mnmlr94o9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}

Is éard atá i gceist le '''Petticoat Loose''' ná sprid nó [[Púca|taibhse]] mná agus í ina hábhar scéalta i [[béaloideas|mbéaloideas]] na [[Mumhan]]. Mar a chreidtear, bíonn Petticoat Loose ag ionsaí taistealaithe istoíche, á n-imeaglú agus á gcrá. Is é [[Béal Locha]], [[Contae Phort Láirge]], is áit dúchais do Phetticoat (ach deirtear freisin gurb as Coilleagán sa chontae chéanna di), ach deir an béaloideas go mbíonn sí le feiceáil fud fad na Mumhan. 

== Cúlra ==

De réir an [[Béaloideas na hÉireann|bhéaloidis]] is é an t-ainm agus an sloinne a bhí ar Phetticoat ná Cáit (nó Máire) Ní Annagáin,&lt;ref name=&quot;v&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.vee.ie/page27.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2011-08-23 |archivedate=2009-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091025223539/http://www.vee.ie/page27.html }}&lt;/ref&gt; agus bhí sí pósta ar fhear dar shloinne Ó Scanláin. Luaitear cúiseanna éagsúla leis gur fágadh ina taibhse i ndiaidh a báis í:

* Bhí sí fiain feargach, agus bhuaileadh sí a máthair féin.
* Mharaigh sí leanbh gan bhaiste.
* Fuair sí bás nuair a bhí sí ag ól i dteach tábhairne le linn an Aifrinn.
* Bhí leannán aici, agus d'ordaigh sí don leannán a fear céile, an Scanlánach, a mharú, rud a rinne sé.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.clogheen.net/petticoat-loose/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202193532/http://www.clogheen.net/petticoat-loose/ |archivedate=2013-12-02 |dátarochtana=2011-08-23}}&lt;/ref&gt;
* Nuair a fuair sí bás, ní raibh sagart ar bith sásta teacht chun na sochraide.&lt;ref name=&quot;v&quot;/&gt;

Deirtear go raibh sí thar barr ag damhsa agus an-tugtha don ól. Fuair sí an t-ainm sin &quot;Petticoat Loose&quot; oíche aeraíochta, nuair a ghreamaigh a sciorta de thairne sa bhalla. Thosaigh sí ag damhsa go fiain, agus ansin réabadh an sciorta di, ionas nár fágadh ach an peireacót uirthi.

== Sa Litríocht ==

Scríobh an [[drámadóir]] Éireannach M. J. Molloy dráma faoin teideal ''Petticoat Loose'' sa bhliain 1979.

Is ''Petticoat Loose'' is teideal do ghearrscéal sa chnuasach gearrscéalta 'Na Seacht gCineál Meisce agus Finscéalta eile' le [[Pádraig Ó Siadhail]].

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]]</text>
      <sha1>2w2noz3zksetjspqba75s8mnmlr94o9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munro na hAlban</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34484</id>
    <revision>
      <id>1332404</id>
      <parentid>1310234</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="g9m7fh079ukh0b0wdvz0gvteft5wpxi" xml:space="preserve">[[Íomhá:Scotland sections of Munro's tables.png|thumb|Breac-chuntas ar na Limistéir i ''Munro's Tables'' sa bhliain 1891. Léarscáil bunaithe ar eolas san eagrán 2006 de 'The Munros - SMC Hillwalkers' Guide ISBN 0907521940]]
[[Íomhá:BenNevis2005.jpg|right|thumb|[[Beinn Nibheis]] an Bhinn Rothach is airde sa Bhreatain Mhór]]

Sliabh in Albain is ea '''&quot;Rothach'''&quot; nó de ghnáth '''Munro na hAlban,''' atá os cionn 3,000 troigh (914.4m) ar airde. Tá 282 acu ann. Tagann an téarma seo ón Ridire Ùisdean Rothach (Béarla: Sir Hugh Munro (1856–1919), a chruthaigh liosta de na beanna seo, ar a dtugtar ''Munro's Tables'', sa bhliain 1891. San áireamh freisin, bhí an méid a mheas an Ridire a bheith ina mbeanna níos lú, ar a dtugtar anois ''Munro Tops'', atá freisin os cionn 3,000 troigh ach atá níos ísle ná an sliabh príomhúil in aice láimhe. San athbhreithniú ar na sléibhte seo a d'fhoilsigh ''Club Streapadaireachd na h-Alba'' sa bhliain 2012, bhí 282 Rothach agus 227 ''Munro Tops'' eile ann. Athraíonn líon na Rothach ó am go chéile de réir mar a dhéantar athbhreithniú orthu le huirlisí teicneolaíochta níos nuaí agus níos cruinne.

I mí na Bealtaine agus i mí Iúil 2009, rinneadh athbhreithniú ar na beanna a bhí beagnach 3,000 troigh. Ar an 10 Meán Fómhair 2009 fógraíodh nach raibh [[Sgùrr nan Ceannaichean]] ach 2,996 troigh 10 n-orlach (913.43 m) ar airde, ag ceann theas Ghleann Carrainn. Dá bhrí sin, bhain ''Club Streapadaireachd na h-Alba'' an stádas mar Rothach uaidh agus is ''Corbett'' an sliabh seo anois. I samhradh na bliana 2011, fuarthas amach nach bhfuil Beinn a' Chlaidheimh in Achadh Iasgair ach 2,998 troigh agus 8 n-orlach (914 m) ar airde, agus mar sin róbheag le bheith ina Rothach. Baineadh stádas an tsléibhe i Meán Fómhair na bliana 2012, agus is ''Corbett'' é anois.&lt;ref&gt;[http://news.stv.tv/highlands-islands/189113-fisherfield-munro-demoted-to-corbett-status-after-coming-up-short-in-survey/ Fisherfield Munro demoted to Corbett status after coming up short in survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921054721/http://news.stv.tv/highlands-islands/189113-fisherfield-munro-demoted-to-corbett-status-after-coming-up-short-in-survey/ |date=2013-09-21 }} aig stv news (Béarla)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Graham Jackson is John Barnard: [http://caledonianmercury.com/2011/08/29/beinn-achlaidheimh-the-munro-society-surveyors-respond/002473 Beinn a’ Chlaidheimh: the Munro Society surveyors respond], aig Caledonian Mercury (Béarla)&lt;/ref&gt;

Ó Mheán Fómhair 2012, bhí 282 Binn Rothaich agus 227 mullach Rothaich eile ar liosta na mbeann seo.

Is caitheamh aimsire é do shiúlóirí agus dreapadóirí gach Rothach a dhreapadh agus taifead a choinneáil ar a ndul chun cinn.  Glaoitear &quot;pocadair rothach&quot; ar na daoine seo mar leasainm. Mar sin féin, gach bliain cailleann daoine a mbeatha ar na sléibhte agus bíonn an [[Aimsir (meitéareolaíocht)|aimsir]], tír-raon garbh, nó an easpa folláine ina dhúshlán dóibh.

Bronntar teastas ar chnocadóirí a dhreapann gach Munro in Albain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/sport/arda-eireann-liosta-munros-na-heireann-seolta-ag-sleibhteoireacht-eireann-agus-mountainviews/|teideal=‘Arda Éireann’ — liosta ‘Munros’ na hÉireann seolta ag Sléibhteoireacht Éireann agus MountainViews|údar=NÓS|dáta=2020-10-01|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2025-05-25|archivedate=2025-05-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250526135640/https://nos.ie/saol/sport/arda-eireann-liosta-munros-na-heireann-seolta-ag-sleibhteoireacht-eireann-agus-mountainviews/}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Arda Éireann]], nó Munros na hÉireann
* [[Beinn Chlìbric]], [[Rothach]], [[Sgùrr na Cìche (Cnòideart)]]

==Tagairtí==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban]]
[[Catagóir:Nithe is díol spéise do thurasóirí in Albain]]
[[Catagóir:Munros]]</text>
      <sha1>g9m7fh079ukh0b0wdvz0gvteft5wpxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Millbrook, Victoria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34547</id>
    <revision>
      <id>1332398</id>
      <parentid>1321401</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7103" sha1="nsa26tyqp9sjhxsfyfg3egglpxm2wux" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Ceantar tuaithe in [[Victoria]] na hAstráile is ea '''Millbrook'''&lt;ref&gt;[[Gaeilge]]: Sruth an Mhuilinn&lt;/ref&gt; agus é nócha ciliméadar soir ó thuaidh de Melbourne. Thugtaí &quot;Moorabool&quot; air ach athraíodh é toisc go raibh an t-ainm céanna ar cheantar in aice le Geelong. Roghnaíodh an t-ainm &quot;Millbrook&quot; toisc gur thóg Matthew Butterly muileann plúir ar bhruach abhainn an Moorabool Thiar&lt;ref&gt;http://services.land.vic.gov.au/vicnames/historicalInformation.html?method=edit&amp;id=6192 {{Webarchive|url=https://archive.today/20130906052945/http://services.land.vic.gov.au/vicnames/historicalInformation.html?method=edit&amp;id=6192 |date=2013-09-06 }} Léite ar an 6 Meán Fómhair 2013&lt;/ref&gt; 

Tá an seanbhóthar mór idir Melbourne agus Ballarat ag rith tríd, bóthar a thugadh na mianadóirí go dtí órcheantar Ballarat sna 1850í. Talamh droimneach atá ann, é measartha crannach fós agus an Moorabool Thiar, abhainn chaol, ag rith tríd. Is é an áit is airde sa cheantar an Cnoc Dubh (''Black Hill''). D'fhág na hÉireannaigh lorg ar leith ar an gceantar. 
 
De réir dhaonáireamh na bliana 2011 bhí 359 duine ina gcónaí ann (seachas 550 sa bhliain 2006).&lt;ref&gt;http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/SSC20895?opendocument&amp;navpos=220 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924045609/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/SSC20895?opendocument&amp;navpos=220 |date=2015-09-24 }} Léite ar an 6 Meán Fómhair 2013&lt;/ref&gt; 

== Stair ==
An stair chéanna, mórán, atá ag Millbrook agus ag na ceantair máguaird, [[Ballan, Victoria|Ballan]], [[Wallace, Victoria|Wallace]] agus [[Gordon, Victoria|Gordon]]. Na [[Wathaurong]], pobal Bundúchasach, a bhí ina gcónaí sa taobh tíre sin nuair a cuireadh réimsí caorach ar bun sa limistéar sa bhliain 1838. Chuaigh mórán Bundúchasach ag obair ar na réimsí sin, ach rinne galracha nua, ól agus achrann dochar mór dóibh agus tháinig scaipeadh orthu sa dara leath den 19ú haois. Tá a gcuid déantúsán le fáil ann fós, ach níl aon duine dá sliocht ina chónaí sa cheantar anois. 

Bhí fiadhúlra dúchasach flúirseach go leor ag an am ar fud an limistéir a mbaineann Millbrook leis, agus tá cuid de (ar nós [[kóála]]nna, [[pasam]] agus [[paraicít]]í) le fáil ann fós. Ar theacht na nEorpach d'imigh cuid eile in éag de dheasca seilge agus scrios gnáthóige. Orthu sin bhí [[cangurú]]nna, lucha léimneacha, [[diongó]]nna, bandacúit, cait dhúchasacha, crotacha, colúir agus a lán pearóidí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.greendaledalescreek.com/history.php |teideal=History of Greendale |dátarochtana=2011-09-16 |archivedate=2007-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070828205312/http://www.greendaledalescreek.com/history.php }}&lt;/ref&gt; 

Fuair a lán feirmeoirí beaga (roghnóirí talún no ''selectors'') gabháltais sa cheantar de bharr Acht Talún Duffy in 1862, reachtaíocht a lig dóibh talamh Corónach a cheannach ar £1 an t-acra.&lt;ref&gt;Year Book Australia 1911, Section 2 (Victoria) [http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/featurearticlesbytitle/88FD067140FC3F4DCA2569E300102388?OpenDocument].&lt;/ref&gt; Tá ithir mhéith bholcánach ar fud an cheantair agus í an-oiriúnach do phrátaí agus d'arbhar. 

=== Na hÉireannaigh ===
Lonnaigh a lán Éireannach sa cheantar de bharr Acht Talún Duffy agus sna ceantair máguaird. B’as Contae an Chláir do chuid acu agus as deisceart Thiobraid Árann do chuid eile, agus ní dóichí rud ná go raibh Gaeilge go leor acu.&lt;ref&gt;Céatadán na gcainteoirí dúchais de réir barúntachtaí i gContae an Chláir 1841-51 - Bun Raite Íochtarach 26%, Bun Raite Uachtarach 66%, An Bhoireann 92%, Cluain idir Dhá Lá 83%, Corca Mrua 92%, Uí Bhreacáin 91%, Inse Uí Chuinn 92%, Na hOileáin 55%, Maigh Fhearta 79%, An Tulaigh Íochtarach 7%, An Tulaigh Uachtarach 39%. Céatadán na gcainteoirí dúchais de réir barúntachtaí i ndeisceart Thiobraid Árann 1851-61 - Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thoir 19%, Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar 60%. Fitzgerald 1984, lch 132.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Chuirtí muintir Millbrook i reiligí Gordon: http://www.australiancemeteries.com/vic/moorabool/gordon.htm Gordon cemetery.&lt;/ref&gt; Ar na daoine úd bhí Muintir Riain, Muintir Shúilleabháin, Muintir Mhig Uiginn agus teaghlaigh eile. 

Bhí baint ag an nGaeilge le stair an cheantair fiú sa fichiú haois maidir le caomhnú leabhar agus saothrú liteartha.&lt;ref&gt;In Millbrook a tógadh Colin Ryan, údar Gaeilge a bhfuil a shaothar foilsithe ag [[Cló Iar-Chonnacht]] agus ag [[Coiscéim]] in Éirinn.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|first=Colin|last=Ryan|date=19 Meán Fómhair 2011|url=https://gaeilge.org.au/docs/anl156.pdf|title=Athdhúchas|journal=An Lúibín|volume=|issue=156|publisher=|location=Cumann Gaeilge na hAstráile}}{{Dead link|date=Iúil 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Iarnród ==
Tá seaniarnród Ballarat ag rith tríd an gceantar, cé gur dúnadh an stáisiún áitiúil agus ceithre cinn is tríocha eile ar 4 Deireadh Fómhair 1981 mar chuid d'amchlár nua do phaisinéirí tuaithe.&lt;ref&gt;Scott Martin &amp; Chris Banger, '&quot;New Deal&quot; for Country Passengers - 25 years on,' ''Newsrail'', Australian Railway Historical Society (Victorian Division), October, 2006, lch 319.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.victorianrailways.net/vr%20map/vrmap.pdf Léarscáil de bhóithre iarainn agus de stáisiúin Victoria.&lt;/ref&gt; Bhaintí feidhm mhór as an seantaobhlach maidir le barraí agus beithígh. Tógadh iarnród nua idir Melbourne agus Ballarat a raibh cuid de ag rith trí Millbrook, agus thosaigh seirbhís mhórluais ar 22 Nollaig 2005.&lt;ref&gt;http://wongm.fotopic.net/c802268.html|title=V/line {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241221113749/http://wongm.fotopic.net/c802268.html%7Ctitle=V/line |date=2024-12-21 }} - First Day of VLocity Revenue Operation (Ballarat).&lt;/ref&gt;

== Oifig an phoist ==
Athraíodh ainm na hoifige poist ó Moorabool Creek PO go Millbrook PO ar 1 Lúnasa 1879, agus dúnadh an oifig ar 31 Iúil 1985.&lt;ref&gt;https://www.premierpostal.com/cgi-bin/wsProd.sh/Viewpocd.w? Postal List: Millbrook.&lt;/ref&gt; Níor bunaíodh sráidbhaile riamh in Millbrook mar a tharla in áiteanna eile.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Féach freisin ==
* Billis, R. V. &amp; Kenyon, A.S.: ''Pastoral Pioneers of Port Phillip''. Melbourne: McMillan 1932.
* Clark, Ian D. (ed.): ''The journals of George Augustus Robinson, chief protector, Port Phillip Aboriginal Protectorate''. Melbourne : Heritage Matters, 1998-2000.
* Fitzgerald, Garrett, ‘Estimates for baronies of minimal level of Irish-speaking amongst successive decennial cohorts, 117-1781 to 1861-1871,’ Volume 84, ''Proceedings of the Royal Irish Academy'' 1984.
* Toohey, Jack: ''On the Eastern Fringe: Recollections and Stories on the Settlement and Farming Histories in the Bungaree, Wallace, Bolwarrah and Gordon Districts''. Ballarat 2005.

ÁÁ{{Bailte i Sír Moorabool}}

[[Catagóir:Bailte i Victoria]]</text>
      <sha1>nsa26tyqp9sjhxsfyfg3egglpxm2wux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luaithríona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35041</id>
    <revision>
      <id>1332380</id>
      <parentid>1288979</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2237" sha1="2q9gf3y7a6vy57mbk2e6setdg0w4g67" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Carachtar‎}}

Is finscéal é '''''Luaithríona''''' &lt;small&gt;(''Cinderella'' as Béarla, ''Cendrillon'' i bh[[Fraincís]], ''Aschenputtel'' i n[[Gearmáinis]] srl)&lt;/small&gt;, faoi chos ar bolg agus luaíocht.

Cuirfear leagan de ''Luaithríona'' ar siúl mar [[Geamaireacht (dráma Nollag)|Gheamaireacht]] na Nollag i g[[Cultúrlann McAdam Ó Fiaich]] i 2025.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cultur-feile-imram-trasna-na-dtonnta-feile-gaeilge-do-phobail-nua-litreacha-dhaidi-na-nollag/|teideal=CULTÚR: Féile IMRAM, Trasna na dTonnta, Féile Gaeilge do phobail nua, Litreacha Dhaidí na Nollag|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2025-11-21|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-26}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.cic.ie/item.aspx?id=1358 Cló Iar-Chonnacht] &lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.cic.ie/item.aspx?id=1358 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2011-11-13 |archivedate=2012-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113105111/https://www.cic.ie/item.aspx?id=1358 }}&lt;/ref&gt;
* [http://www.siopagaeilge.ie/products/Leabhair%20do%20Ph%E1ist%ED/phaisti69/product13c-70.htm An Siopa Gaeilge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709012209/http://www.siopagaeilge.ie/products/Leabhair%20do%20Ph%E1ist%ED/phaisti69/product13c-70.htm |date=2014-07-09 }} &lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.siopagaeilge.ie/products/Leabhair%20do%20Ph%E1ist%ED/phaisti69/product13c-70.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2011-11-13 |archivedate=2014-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140709012209/http://www.siopagaeilge.ie/products/Leabhair%20do%20Ph%E1ist%ED/phaisti69/product13c-70.htm }}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20160305041346/http://litriocht.com/shop/product_info.php?products_id=5089 Litríocht.com]
* [https://web.archive.org/web/20241202202802/http://www.udar.ie/product/Luaithr%C3%ADona_%7C_Cinderella_ISBN-9781857916751 Siopa Gaeilge Ar-Líne udar.ie]

==Tagairtí==
{{reflist}}

====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT: Luaithriona}}
[[Catagóir:Luaithríona| ]]
[[Catagóir:Fínscéalta]]
[[Catagóir:Leabhair]]
[[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]]</text>
      <sha1>2q9gf3y7a6vy57mbk2e6setdg0w4g67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sean-nós (amhránaíocht)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35669</id>
    <revision>
      <id>1332455</id>
      <parentid>1327857</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5354" sha1="btu57lfjztsbitxeaitbpd3ja62rziv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Séanra Ceoil}}

[[ Íomhá: Sean_Nos_Festival-www.TG4.ie-76807_66881_Cos_Cos.jpg |thumb|Fógra do féile &quot;sean-nós&quot; ón bhliain [[2011]]]][[Íomhá:Amhráin_is_Ansa_Liom-Eoiní_Mhaidhcí_O_Suilleabháin-www.TG4.ie-6142959521_367a4a284a_m.jpg |thumb|Tá clú ar Eoiní Mhaidhcí Ó Suilleabháin mar amhránaí ar an sean-nós. Rinneadh roinnt clár faoi (ar [[TG4]] ar [[Raidió na Gaeltachta]]) agus e ag casadh amhráin ar an sean nós.]]Traidisiún amhránaíochta is ea an '''sean-nós'''. Is ar stíl amhránaíochta a thugtar ‘an sean-nós’ go hiondúil – ar fhonnadóireacht na h[[Éireann]] trí chéile, idir [[Gaeilge|Ghaeilge]] agus [[Béarla|Bhéarla]] ach go háirithe ceol a ndéantar ornáidíocht air. Is stíl amhránaíochta é a chloistear go minic i g[[Conamara]] sna laethanta seo, ach tá traidisiún láidir in áiteanna eile chomh maith. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/is-strainseir-me-i-ndomhan-an-tsean-nois|teideal=Is strainséir mé i ndomhan an tsean-nóis &lt; Meon Eile|údar=Kathryn Ní Mhaoláin|dáta=15 Iúil 2025|language=ga-IE|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2025-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mar shampla, tá clú ar Eoiní Mhaidhcí Ó Suilleabháin mar amhránaí ar an “sean-nós”. Rinneadh roinnt clár faoi (ar [[TG4]] agus ar [[Raidió na Gaeltachta]]) agus é ag casadh amhráin i stíl na [[Mumhain|Mumhan]]. Féach [https://www.youtube.com/watch?v=BMUQBQLZRbc&amp;feature=related anseo, mar shampla ] clár [[TG4]] ó [[2011]]) ]] &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/sean-nos-2-6912465-Jan2026/|teideal=An bhfuil traidisiún na hamhránaíochta ar an sean nós i mbaol?|údar=Conor Brummell|dáta=2026-01-02|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-08-17}}&lt;/ref&gt;

== Amhránaíocht ==
Is é Corn Uí Riada an comórtas is airde caighdeáin ins an [[amhránaíocht]] sean-nós. Bíonn ar na hiomaitheoirí amhrán mall amháin a chasadh agus amhrán sciopaidh freisin.

== Stair ==

Is téarma é ‘sean-nós’ a tháinig chun cinn le linn athbheochaint na Gaeilge le bunadh [[Oireachtas na Gaeilge]], nuair a cuireadh tús le comórtais amhránaíochta mar chuid den fhéile&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.joeheaney.org/ga/saol-agus-saothar/amhranaiocht-dhuchasach-iarthar-eireann/ |teideal=An Amhránaíocht Dhúchasach in Iarthar na hÉireann, Cartlanna Joe Éinniú |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190915095011/https://www.joeheaney.org/ga/saol-agus-saothar/amhranaiocht-dhuchasach-iarthar-eireann/ |archivedate=2019-09-15 |dátarochtana=2022-11-12}}&lt;/ref&gt;. Bhí lucht an Oireachtais ag iarraidh idirdhealú a dhéanamh idir an amhránaíocht dhúchasach (an ‘sean-nós’) agus an cineál amhránaíocht a gcloisfí thart timpeall ar an bpianó i seomraí suite na meán-aicme (an ‘nós nua,’ cheapfá) ag an tráth sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.arts.ulster.ac.uk/irish_syllabus/downloads/Teacsanna_Fise/amhranaiocht_ar_an_sean-nos.pdf |teideal=Máire Ní Choilm ag cur síos ar amhránaíocht ar an sean-nós. |dátarochtana=2012-01-14 |archivedate=2016-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160606135455/http://www.arts.ulster.ac.uk/irish_syllabus/downloads/Teacsanna_Fise/amhranaiocht_ar_an_sean-nos.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Conspóid ==

=== Ainm ===
Inniu tá an téarma ‘sean-nós’ á úsáid go forleathan, ach ní léir go bhfuil mórán ar bith céille leis.

Is é tuairim amhránaithe áirithe nár cheart an téarma ‘sean-nós’ a úsáid ar chor ar bith.&lt;ref&gt;Mar shampla, [[Sorcha Ní Ghuairim]]. Cuireadh siompóisiam i láthair ag an tOireachtas [[1943]] ina ndearnadh plé ar an gceist seo; féach Róisín Nic Dhonncha, ‘An tOireachtas agus an Amhránaíocht ar an Sean-Nós: Cruthú agus Sealbhú Traidisiúin,’ i Ruairí Ó hUiginn agus Liam Mac Cóil (eag.), Bliainiris [[2004]], 57-71.&lt;/ref&gt;

=== Oideolaíocht ===
Is ealaín ar leith í amhránaíocht sean-nós. Mar sin, ceapann daoine áirithe nach féidir ealaín a mhíniú don té nach bhfuil sí aige nó aici, ach níor chuir sin stop le ranganna áirithe.&lt;ref&gt;Mar shampla [http://www.scoilcheoil.com/?lang=ga Scoil Cheoil an Earraigh]&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Windeáil]]
* [[Siolla gaoithe]]
* [[Abair Amhrán (leabhair agus suíomh)|''Abair Amhrán'' (leabhair agus suíomh)]]
* [[Tionscadal Abair Amhrán]] le  [[Doireann Ní Ghlacáin]] in 2025.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc ==
* [[Ceol traidisiúnta na hÉireann]]
* [[Canúintí Ceoil]], sraith [[TG4]]
* [[Ceol na nOileán]], sraith [[TG4]]
* [[Amhráin is Ansa Liom]], sraith [[TG4]] ina dtugann máistrí sean-nóis an lae inniu cur síos ar na hamhráin is fearr leo, ar an stíl cheoil a fuaireadar le hoidhreacht agus ar na cúiseanna gur fearr leo amhráin áirithe seachas a chéile.

== Naisc Sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20190915095011/https://www.joeheaney.org/ga/saol-agus-saothar/amhranaiocht-dhuchasach-iarthar-eireann/ ''An Amhránaíocht Dhúchasach in Iarthar na hÉireann'']. Cartlanna Joe Éinniú, [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]]
* [https://seannosbeo.ie/ Sean Nós Beo] ''(amhráin Ghaeilge traidisiúnta ó Ghaeltacht na nDéise)''

[[Catagóir:Ceol traidisiúnta na hÉireann]]
[[Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós|*]]
[[Catagóir:Ceol na Gaeilge]]
[[Catagóir:Amhráin ar an sean nós]]</text>
      <sha1>btu57lfjztsbitxeaitbpd3ja62rziv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dymphna Lonergan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35777</id>
    <revision>
      <id>1332293</id>
      <parentid>1261158</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4651" sha1="36i70d1a8k7e12o8lo0n2qphse9sp19" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Acadóir agus údar Astrálach is ea '''an Dr Dymphna Lonergan'''. Éireannach ó cheart í agus í ar an dream is mó a tharraing aird an phobail ar úsáid na [[Gaeilge]] s[[an Astráil]] sa 19ú haois.

Rugadh í i m[[Baile Átha Cliath]], áit ar fhoghlaim sí Gaeilge ar scoil. Bhain sí amach an Astráil sa bhliain 1972, agus sa bhliain 1994 fuair sí MA ó Ollscoil Flinders san Astráil Theas as staidéar a rinne sí ar fhocail Ghaeilge i dtéacsanna Angla-Éireannacha. Bhronn Ollscoil Flinders PhD uirthi sa bhliain 2002 as a tráchtas &quot;The Irish language in Australia&quot;. Faoi láthair tá sí ina léachtóir i Roinn Béarla Flinders.&lt;ref&gt;http://dspace.flinders.edu.au/xmlui/handle/2328/26375&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.flinders.edu.au/people/dymphna.lonergan&lt;/ref&gt; 

Déanann sí Gaeilge a mhúineadh in Adelaide agus a shaothrú ar fud na tíre. 

== Saothar ==
Tá a lán taighde déanta aici ar an rian a d'fhág an Ghaeilge ar Bhéarla na hAstráile, scéal a bhfuil dlúthbhaint aige le neart na teanga i measc inimirceach ó Éirinn ag an am. Tá Dymphna Lonergan ar dhream scoláirí, idir Astrálaigh agus eachtrannaigh, atá i mbun taighde ar theanga agus ar dhúchas na nGael san Astráil. Is é an saothar is tábhachtaí dá cuid ''Sounds Irish: The Irish Language in Australia'', leabhar a chuireann síos ar lorg stairiúil na Gaeilge ar ghnáthchaint agus ar litríocht na tíre.

== Leabhair agus ailt ==

•	Lonergan, D. (2002).'Native Voices: Irish Language Speaking Characters in Thomas Keneally's &quot;The Great Shame&quot; and Christopher Koch's &quot;Out of Ireland&quot;' in ''New Voices in Irish Criticism 3''. Dublin, Ireland: Four Courts Press, lgh 88-93. 

•	Lonergan, D. (2003). 'An Irish-centric view of Australian English' in ''Australian Journal of Linguistics'', 23(2) lgh 151-159. 

•	Lonergan, D. (2003). 'Music out of their mouths: Irish language speakers in Colonial Australia' in ''Australian Journal of Irish Studies, 3'' lgh 23-32. 
[Scopus]

•	Lonergan, D. (2004). ''Sounds Irish: The Irish Language in Australia''. Adelaide, SA: Lythrum Press. 

•	Williams, S.M., Lonergan, D., Hosking, R.G., Deane, L.I. agus Bierbaum, A.V. (2004). Introduction to ''The regenerative spirit'', Volume 2: (Un)settling, (dis)locations, (post-)colonial, (re)presentations. Adelaide, SA: Lythrum Press, lgh ix-xv. 

•	Lonergan, D. (2004). 'Away from Home: Fionan Mac Cartha's poetry' in Sue Williams, Dymphna Lonergan, Rick Hosking,Laura Deane and Nena Bierbaum (eag.). ''The regenerative spirit'', Volume 2: (Un)settling, (dis)locations, (post-)colonial, (re)presentations. Adelaide, Australia: Lythrum Press, lgh 200-205. 

•	Lonergan, D. (2008). 'Language in a Boat' in ''Irish Family History'', 24, lgh 23-33. 

•	Lonergan, D. (2009). 'Australia's Irish place names' in ''The Australasian Journal of Irish Studies'', 9, lgh 112-129. 
[Scopus]

•	Lonergan, D. (2009). 'Place names: a tool for finding the Irish in South Australia' in ''Journal of Historical Society of South Australia'', 37, lgh 113-116. 
[Scopus] 

•	Lonergan, D. (2010). 'The Irish language in Australia: survey of a community language' in Pamela O'Neill (eag.), ''Celts in Legend and Reality''. Sydney, NSW: The Celtic Studies Foundation University of Sydney. 6th Australian Conference of Celtic Studies. Sydney, NSW. Jul 2007, lgh 401-413.

== Nótaí ==
{{reflist}}

== Naisc ==
* [[Niall Ó Ciosáin]]

* [[Nicholas M. Wolf]]

* [[Val Noone]] 

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20120819204436/http://www.api-network.com/main/index.php?apply=reviews&amp;webpage=api_reviews&amp;flexedit=&amp;flex_password=&amp;menu_label=&amp;menuID=homely&amp;menubox=&amp;Review=4528 Léirmheas le Dymphna Lonergan ar ''The Irish in New Zealand: Historical Contexts and Perspectives'', Brad Patterson (ed.) (2003), Wellington: Stout Research Centre for New Zealand Studies.]
* [https://web.archive.org/web/20120910170656/http://www.api-network.com/main/index.php?apply=reviews&amp;webpage=api_reviews&amp;flexedit=&amp;flex_password=&amp;menu_label=&amp;menuID=homely&amp;menubox=&amp;Review=5420 Léirmheas le Val Noone ar ''Sounds Irish: The Irish Language in Australia''.]
* [http://dspace.flinders.edu.au/jspui/handle/2328/305 Dymphna Lonergan ag Ollscoil Flinders.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322045815/http://dspace.flinders.edu.au/jspui/handle/2328/305 |date=2012-03-22 }}
* [http://www.abc.net.au/radionational/programs/linguafranca/sounds-irish/3326038 Trascríobh d’agallamh ar “Lingua Franca,” clár de chuid an [[Australian Broadcasting Corporation]] (2006).]

{{DEFAULTSORT:Lonergan, Dymphna}}
[[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]]</text>
      <sha1>36i70d1a8k7e12o8lo0n2qphse9sp19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Teachtaí Dála an 31ú Dáil</title>
    <ns>10</ns>
    <id>35939</id>
    <revision>
      <id>1332117</id>
      <parentid>1331881</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Cealaíodh athruithe [[Special:Contributions/LametinoWiki|LametinoWiki]] ([[User talk:LametinoWiki|Plé]]); ar ais chuig leagan le [[User:Kevin Scannell|Kevin Scannell]]</comment>
      <origin>1249615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6927" sha1="95haoeq71u55rga8do8bijxe70g0qsl" xml:space="preserve">{{Navbox 
|name      = Teachtaí Dála an 31ú Dáil
|state     = 
|title     = [[An 31ú Dáil|Teachtaí Dála an 31ú Dáil]]
|bodyclass = hlist

|above     = 
Mar [[An 31ú Dáil|a toghadh chun na Dála sa bhliain 2011]], le hathruithe&lt;br/&gt;[[Ceann Comhairle]]: [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]]

|group1 = [[Fine Gael]] (66)
|list1  = [[James Bannon|Bannon]]{{·}} [[Tom Barry|Barry]]{{·}} [[Pat Breen|Breen]]{{·}} '''[[Richard Bruton|Bruton]]'''{{·}} [[Ray Butler (polaiteoir)|Butler]]{{·}} [[Jerry Buttimer|Buttimer]]{{·}} [[Catherine Byrne|C. Byrne]]{{·}} [[Ciarán Cannon|Cannon]]{{·}} [[Joe Carey|Carey]]{{·}} [[Paudie Coffey|Coffey]]{{·}} [[Áine Collins|A. Collins]]{{·}} [[Paul (Óg) Connaughton|Connaughton]]{{·}} [[Noel Coonan|Coonan]]{{·}} [[Marcella Corcoran Kennedy|Corcoran Kennedy]]{{·}} '''[[Simon Coveney|Coveney]]'''{{·}} [[Michael Creed|Creed]]{{·}} [[Jim Daly|J. Daly]]{{·}} [[John Deasy (Fine Gael)|Deasy]]{{·}} '''[[Jimmy Deenihan|Deenihan]]'''{{·}} [[Pat Deering|Deering]]{{·}} [[Regina Doherty|R. Doherty]]{{·}} [[Paschal Donohoe|Donohoe]]{{·}} [[Andrew Doyle|Doyle]]{{·}} [[Bernard Durkan|Durkan]]{{·}} [[Damien English|English]]{{·}} [[Alan Farrell|Farrell]]{{·}} [[Frank Feighan|Feighan]]{{·}} '''[[Frances Fitzgerald|Fitzgerald]]'''{{·}} [[Peter Fitzpatrick|Fitzpatrick]]{{·}} '''[[Charles Flanagan|C. Flanagan]]'''{{·}} [[Brendan Griffin|Griffin]]{{·}} [[Noel Harrington|Harrington]]{{·}} [[Simon Harris|Harris]]{{·}} [[Tom Hayes|T. Hayes]]{{·}} [[Martin Heydon|Heydon]]{{·}} '''[[Phil Hogan|Hogan]]'''{{·}} [[Heather Humphreys|H. Humphreys]]{{·}} [[Derek Keating|Keating]]{{·}} [[Paul Kehoe|Kehoe]]{{·}} '''''[[Enda Kenny|E. Kenny]]'''''{{·}} [[Seán Kyne|Kyne]]{{·}} [[Anthony Lawlor|Lawlor]]{{·}} [[Helen McEntee|McEntee]]{{·}} [[Gabrielle McFadden|McFadden]]{{·}}  [[Donnchadh Mac Fhionnlaoich|McGinley]]{{·}} [[Joe McHugh|McHugh]]{{·}} [[Tony McLoughlin|McLoughlin]]{{·}} [[Olivia Mitchell|Mitchell]]{{·}} [[Mary Mitchell O'Connor|Mitchell O'Connor]]{{·}} [[Michelle Mulherin|Mulherin]]{{·}} [[Dara Murphy|D. Murphy]]{{·}} [[Eoghan Murphy|E. Murphy]]{{·}} [[Dan Neville|Neville]]{{·}} '''[[Michael Noonan|Noonan]]'''{{·}} [[Kieran O'Donnell|O'Donnell]]{{·}} [[Patrick O'Donovan|O'Donovan]]{{·}} [[Fergus O'Dowd|O'Dowd]]{{·}} [[John O'Mahony (polaiteoir)|O'Mahony]]{{·}} [[Joe O'Reilly|O'Reilly]]{{·}} [[John Perry|Perry]]{{·}} [[John Paul Phelan|J. P. Phelan]]{{·}} '''[[James Reilly|Reilly]]'''{{·}} [[Michael Ring|Ring]]{{·}} [[Alan Shatter|Shatter]]{{·}} [[David Stanton|Stanton]]{{·}} [[Liam Twomey|Twomey]]{{·}} '''[[Leo Varadkar|Varadkar]]'''

|group2 = [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] (33)
|list2  = '''''[[Joan Burton|Burton]]'''''{{·}} [[Eric Byrne|E. Byrne]]{{·}} [[Michael Conaghan|Conaghan]]{{·}} [[Ciara Conway|Conway]]{{·}} [[Joe Costello (polaiteoir Éireannach)|Costello]]{{·}} [[Robert Dowds|Dowds]]{{·}} [[Anne Ferris|A. Ferris]]{{·}} [[Eamon Gilmore|Gilmore]]{{·}} [[Dominic Hannigan|Hannigan]]{{·}} '''[[Brendan Howlin|Howlin]]'''{{·}} [[Kevin Humphreys|K. Humphreys]]{{·}} [[Alan Kelly (polaiteoir)|Kelly]]{{·}} [[Seán Kenny|S. Kenny]]{{·}} [[Ciarán Lynch|C. Lynch]]{{·}} [[Kathleen Lynch|K. Lynch]]{{·}} [[John Lyons|Lyons]]{{·}} [[Eamonn Maloney|Maloney]]{{·}} [[Michael McCarthy|McCarthy]]{{·}} [[Gerald Nash|Nash]]{{·}} [[Derek Nolan|Nolan]]{{·}} [[Aodhán Ó Ríordáin|Ó Ríordáin]]{{·}} [[Jan O'Sullivan|J. O'Sullivan]]{{·}} [[Ann Phelan|A. Phelan]]{{·}} '''[[Ruairi Quinn|Quinn]]'''{{·}} '''[[Pat Rabbitte|Rabbitte]]'''{{·}} [[Brendan Ryan|Ryan]]{{·}} [[Seán Sherlock|Sherlock]]{{·}} [[Arthur Spring|Spring]]{{·}} [[Emmet Stagg|Stagg]]{{·}} [[Joanna Tuffy|Tuffy]]{{·}} [[Jack Wall|Wall]]{{·}} [[Alex White|White]]

|group3 = [[Fianna Fáil]] (21)
|list3  = [[Bobby Aylward|Aylward]]{{·}} [[John Browne (Fianna Fáil)|Browne]]{{·}} [[Dara Calleary|Calleary]]{{·}} [[Niall Collins|N. Collins]]{{·}} [[Barry Cowen|Cowen]]{{·}} [[Timmy Dooley|Dooley]]{{·}} [[Seán Fleming|S. Fleming]]{{·}} [[Colm Keaveney|Keaveney]]{{·}} [[Billy Kelleher|Kelleher]]{{·}} [[Séamus Kirk|Kirk]]{{·}} [[Michael P. Kitt|Kitt]]{{·}} ''[[Micheál Martin|Martin]]''{{·}} [[Charlie McConalogue|McConalogue]]{{·}} [[Michael McGrath]]{{·}} [[John J. McGuinness|McGuinness]]{{·}} [[Michael Moynihan (Polaiteoir Corcaíoch)|Moynihan]]{{·}} [[Éamon Ó Cuív|Ó Cuív]]{{·}} [[Willie O'Dea|O'Dea]]{{·}} [[Seán Ó Fearghaíl|Ó Fearghaíl]]{{·}} [[Brendan Smith|Smith]]{{·}} [[Robert Troy|Troy]]

|group4 = [[Sinn Féin]] (14)	
|list4  = ''[[Gearóid Mac Ádhaimh|Mac Ádhaimh]]''{{·}} [[Caoimhghín Ó Caoláin|Ó Caoláin]]{{·}} [[Michael Colreavy|Colreavy]]{{·}} [[Seán Crowe|Crowe]]{{·}} [[Piaras Ó Dochartaigh|P. Ó Dochartaigh]]{{·}} [[Dessie Ellis|Ellis]]{{·}} [[Martin Ferris|M. Ferris]]{{·}} [[Pádraig Mac Lochlainn|Mac Lochlainn]]{{·}} [[Mary Lou McDonald|McDonald]]{{·}} [[Sandra McLellan|McLellan]]{{·}} [[Jonathan O'Brien|O'Brien]]{{·}} [[Aengus Ó Snodaigh|Ó Snodaigh]]{{·}} [[Brian Stanley|Stanley]]{{·}} [[Peadar Tóibín|Tóibín]]

|group5 = [[Comhghuaillíocht Frith-Dhéine-Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|CFD-CPRB]] (4)	
|list5  = [[Richard Boyd Barrett|Boyd Barrett]]{{·}} [[Ruth Coppinger|Coppinger]]{{·}} [[Joe Higgins|Higgins]]{{·}} [[Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)|Murphy]]

|group6 = [[Renua Éireann]] (3)	
|list6  = ''[[Lucinda Creighton|Creighton]]''{{·}} [[Billy Timmins|Timmins]]{{·}} [[Terence Flanagan|T. Flanagan]]

|group7 = [[Na Daonlathaigh Shóisialta]] (3)	
|list7  = ''[[Stephen Donnelly|Donnelly]]''{{·}} ''[[Catherine Murphy|C. Murphy]]''{{·}} ''[[Róisín Shortall|Shortall]]''

|group8 = [[Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe is iad atá Dífhostaithe|Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe&lt;br /&gt;is iad atá Dífhostaithe]] (1)	
|list8  = [[Séamus Healy|Healy]]

|group9 = [[Neamhspleách (polaitíocht)|Neamhspleáigh]] (19)
|list9  = [[Tommy Broughan|Broughan]]{{·}} [[Joan Collins (polaiteoir)|J. Collins]]{{·}} [[Seán Conlan|Conlan]] {{·}} [[Clare Daly|C. Daly]]{{·}} [[Michael Fitzmaurice|Fitzmaurice]]{{·}} [[Tom Fleming|T. Fleming]]{{·}} [[Noel Grealish|Grealish]]{{·}} [[John Halligan|Halligan]]{{·}} [[Michael Healy-Rae|Healy-Rae]]{{·}} [[Michael Lowry|Lowry]]{{·}} [[Peter Mathews|Mathews]]{{·}} [[Finian McGrath|F. McGrath]]{{·}} [[Mattie McGrath]]{{·}} [[Michael McNamara|McNamara]]{{·}} [[Denis Naughten|Naughten]]{{·}} [[Patrick Nulty|Nulty]]{{·}} [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|M. O'Sullivan]]{{·}} [[Willie Penrose|Penrose]]{{·}} [[Thomas Pringle|Pringle]]{{·}} [[Shane Ross|Ross]]{{·}} [[Mick Wallace|Wallace]] 

|below = 
{{·}} ''Cló Iodálach'' = Ceannairí na bPairtithe '''Trom''' = Airí
}}&lt;noinclude&gt;
[[Catagóir:Dáil Éireann|{{PAGENAME}}]][[Catagóir:Teimpléid]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>95haoeq71u55rga8do8bijxe70g0qsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sande</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36279</id>
    <revision>
      <id>1332447</id>
      <parentid>1235669</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="oupjq91g6kpyjsyax91weebtdmpoou5" xml:space="preserve">{{Athbhreithniú}}
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Bardasacht i dtuaisceart na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] is ea '''Sande'''.

== Achoimre ==
* Daonra: 9,300in Sande (bruachbhailte san áireamh), 5,000 in Sande amháin&lt;ref&gt;http://www.sande.de/rathaus/gemeindeportrait/daten-zahlen-und-fakten {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130014622/http://www.sande.de/rathaus/gemeindeportrait/daten-zahlen-und-fakten |date=2012-11-30 }}: 30/06/2011.&lt;/ref&gt;. 

Baile beag réasúnta ciúin agus taitneamhach is ea Sande atá suite i dtuaisceart na [[An Ghearmáin|Gearmáine]], sa [[An tSacsain Íochtarach|tSacsain Íochtarach]] (Niedersachsen as Gearmáinis). Freaslainn (Friesland as Gearmáinis) a thugtar ar an cheantar ina bhfuil sí. Is gearr den [[An Mhuir Thuaidh|Mhuir Thuaidh]] í, agus tá tionchar mór ag an bhfarraige ar an mbaile seo. 
== Turasóirí i Sande ==
Is fiú é do thurasóirí cuairt a thabhairt do Sande.
Tá dhá óstán ann, Hotel Auerhahn &lt;ref&gt;^http://www.auerhahn.de/hotel-sande/&lt;/ref&gt; i lár an bhaile agus Landhaus Tapken &lt;ref&gt;^http://www.landhaustapken.de/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111093948/http://www.landhaustapken.de/ |date=2012-01-11 }}&lt;/ref&gt; ar an imeall. Tá árasáin féinfhreastail le fáil freisin, chomh maith le leaba &amp; bricfeasta.

In Sande, tá go leor nádúr le feiceáil - baineann cuairteoirí taitneamh as siúlóidí tríd an sráidbhaile, ar na bealaí beaga a leanann an chanáil, agus timpeall an locha bhig ar thaobh amháin an sráidbhaile.

Tá cúpla músaem ann freisin, ceann faoi stáir chois fharraige&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.sande.de/tourismus/aktivit%C3%A4ten/k%C3%BCsteum |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2012-04-02 |archivedate=2013-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130221091705/http://www.sande.de/tourismus/aktivit%C3%A4ten/k%C3%BCsteum }}&lt;/ref&gt; agus ceann faoin mbruachbhaile is stairiúla, Neustadtgödens (Baile Nua Gödens).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.neustadtgoedens.de/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120403104946/http://www.neustadtgoedens.de/ |archivedate=2012-04-03 |dátarochtana=2012-04-02}}&lt;/ref&gt;

Is féidir turais sa char a dhéanamh chuig na bailte beaga iascaireachta cois fharraige. Tá na hoileáin Fhreaslannacha le feiceáil ann freisin, le tránna le gaineamh chomh mín le plúr.
 
Ní féidir réigiún níos fearr a shamhlú chun rothaíocht a dhéanamh. Tá rothair le fáil ar cíos ann, agus tá bealaigh deasa sábháilte don rothaíocht ann. Níl sléibhte nó cnoic ann, agus mar sin, tá sé éasca na mílte a chlúdach ar rothar. 

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Íomhá:EaglaisSande.JPG|Eaglais Naomh Magnus - fuirgneamh is sine in Sande, ón XIV aois
Íomhá:TeachSande.JPG|Teach i lár Sande
Íomhá:Rothair.JPG|Comharthaí bóthair don rothaíocht
Íomhá:CanáilSande.JPG|An chanáil
Íomhá:LochSande.JPG|An loch
Íomhá:WangeroogeTrá.JPG|An trá san oileán Wangerooge
{{Obair féin|údar=PiosaSpraoi|CC-3.0}}
&lt;/gallery&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>oupjq91g6kpyjsyax91weebtdmpoou5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henri Matisse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36498</id>
    <revision>
      <id>1332330</id>
      <parentid>1323896</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4847" sha1="6vvc2nsuh7woiwplouzuo51gxx5k6sj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ealaíontóir]] agus iar-[[Impriseanachas|Impriseanaí]] [[An Fhrainc|Francach]] ba ea '''Henri Matisse''' (Le Cateau-Cambrésis, [[31 Nollaig]] [[1869]] - [[3 Samhain]] [[1954]]), ar dhuine de na péintéirí is tábhachtaí i stair na nua-ealaíne. Dréachtóir, déantóir priontaí, agus [[dealbhóireacht|dealbhóir]] a bhí ann. Is í an phéintéireacht is mó a thuill clú dó, áfach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://stairnahealain.wordpress.com/2013/10/22/henri-matisse/|teideal=Henri Matisse|údar=neelo46 (blag &quot;StairNahEalain&quot;)|dáta=2013-10-22|language=ga|work=stairnahealain|dátarochtana=2020-11-03}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==

Bhí Matisse 20 bliain d'aois agus ag teacht chuige féin ó bhabhta tinnis, nuair a thug a mháthair bosca péinteanna dó. Ag an nóiméad sin a thosaigh a shaol mar phéintéir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/en/books/published-books/leabhar-mor-na-healaine-leabhair-cloite|teideal=Leabhar Mór na hEalaíne {{!}}  Futa Fata|údar=Anna Heussaff|dáta=|work=www.cic.ie|dátarochtana=2020-11-03|archivedate=2020-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201212202502/https://www.cic.ie/en/books/published-books/leabhar-mor-na-healaine-leabhair-cloite}}&lt;/ref&gt; [[Íomhá:Still Life with Apples, by Henri Matisse, 1916, oil on panel - Fogg Art Museum, Harvard University - DSC00728.jpg|clé|mion|150x150px|Na hÚlla (1916)]]Bhí Matisse an-tógtha le [[dath]]&lt;nowiki/&gt;anna, a d'úsáid sé chun cruthanna agus mothúcháin a chur in iúl. Chaith sé a shaol ar fad ag spraoi le dathanna, agus feicimid ina shaothar an chraic a bhain sé astu.

Sa bhliain 1905, cheannaigh Leo agus [[Gertrude Stein]] a phictiúir &quot;fauve&quot; is cáiliúla, “[[Bean le Hata]]”. Duine anaithnid a bhí ann ag an am agus bhí siad ag iarraidh cabhair a thabhairt do Matisse (chaith siad 500 franc, timpeall 70 euro inniu).

Sna [[1910idí]], bhí stiúideo ag Henri Matisse ar an Quai Saint-Michel i b[[Páras]] agus d'fhan sé ann le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.vermontdrawingstudio.com/thelifeofart/2019/2/4/the-studio-quai-st-michel-azr6z|teideal=Studio, Quai St Michel, 1916|údar=vermontdrawingstudio.com|dáta=|language=en-US|work=the drawing studio|dátarochtana=2020-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820073225/https://www.vermontdrawingstudio.com/thelifeofart/2019/2/4/the-studio-quai-st-michel-azr6z|archivedate=2019-08-20}}&lt;/ref&gt; D'éirigh na dathanna níos dorcha ar feadh na mblianta sin.

== Seanaois ==
[[Íomhá:Henri Matisse Nu drapé étendu (1923-1924) RF 1963-65.jpg|clé|mion|150x150px|Henri Matisse - Nu drapé étendu (1923-1924)]]
Sa bhliain 1941 chuaigh Matisse faoi scian agus ní raibh sé in ann seasamh ag seastán ealaíne a thuilleadh. Ní raibh radharc na [[An tsúil|súl]] go maith aige ach an oiread. Bhí sé i gcathaoir rothaí ach bhí sé go fóill ag iarraidh a bheith ina ealaíontóir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://scoilgharbhain.ie/Article/Ealain-Rang-4-ar-Henri-Matisse/9892/Index.html|teideal=Ealáin Rang 4 ar Henri Matisse|údar=Scoil Gharbháin|language=Irish|work=Scoil Gharbháin|dátarochtana=2020-11-03}}&lt;/ref&gt; Thosaigh sé ag déanamh [[colláis]] le páipéar óna chathaoir rothaí. An t-ainm a chuir sé ar an ealaín seo ná ‘Ag tarraingt le siosúir’.

Bhí 84 bliain d'aois slánaithe ag Matisse nuair a fuair sé bás: bhuail taom croí é ar an [[3 Samhain]] [[1954]].
[[Íomhá:Lemons on a Pewter Plate.jpg|clé|mion|150x150px|&quot;Lemons on a Pewter Plate&quot; (1929)]]

== Matisse agus Éire ==
Ó thaobh na hÉireann de, is díol spéise ar leith grúpa léaráidí le Henri Matisse in 1935 d'fhoilseachán [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] de ''[[Ulysses (úrscéal)|Ulysses]]'' le [[James Joyce]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.museum.ie/ga-IE/Collections-Research/Art-and-Industry-Collections/Art-Industry-Collections-List/Asian/Albert-Bender-and-the-Asian-art-collection/Legacy-of-Albert-Bender-and-his-Collections|teideal=Oidhreacht Albert Bender agus a Bhailiúcháin {{!}} Ard-Mhúsaem na hÉireann|language=en|work=National Museum of Ireland|dátarochtana=2020-11-03}}&lt;/ref&gt;

I rith 2011, chuir an [[Leabharlann Chester Beatty]] taispeántas ar bun de leabhair ealaíne Henri Matisse i mBaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/app/uploads/2015/09/tuarascail-bhliantuil-2011.pdf|teideal=Matisse i mBáile Átha Cliath|údar=chg.gov.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
[http://www.artchive.com/artchive/M/matisse.html Matisse ar Artchive.com]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Matisse, Henri}}
[[Catagóir:Péintéirí Francacha|Matisse, Henri]]
[[Catagóir:Dealbhóirí Francacha|Matisse, Henri]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1869|Matisse, Henri]]
[[Catagóir:Básanna i 1954|Matisse, Henri]]</text>
      <sha1>6vvc2nsuh7woiwplouzuo51gxx5k6sj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Na Sceirí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36980</id>
    <revision>
      <id>1332407</id>
      <parentid>1318252</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12308" sha1="ac6tpzgto2uutzdejfz5ljlz3voz82x" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
{{glanadh}}
Tá '''na Sceirí'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/127107|title=Na Sceirí/Skerries {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; suite ar an gcósta i bh[[Fine Gall]] i dtuaisceart [[Contae Bhaile Átha Cliath]]. Tá na Sceirí i mbarúntacht [[Baile an Ridire Thoir|Bhaile an Ridire Thoir]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/127107|teideal=Na Sceirí/Skerries|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Is baile uirbeach comaitéireachta é Na Sceirí. Tá 10,043 duine ina gcónaí sa bhaile seo de réir an daonáirimh is déanaí in 2016.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://citypopulation.de/en/ireland/towns/fingal/0854__skerries/|teideal=Skerries (Fingal, All Towns, Ireland) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information|work=citypopulation.de|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Téann stair na Sceirí siar i bhfad. Tá an chéad tagairt don bhaile ar fáil in [[Annála Inis Faithlinn]]. San fhoinse seo, léirítear an nasc idir [[Naomh Pádraig]] agus Na Sceirí. Ar cheann dé na hoileáin atá suite ar imeall an chósta, bhunaigh Naomh Pádraig mainistir ar an oileán. Ní hé seo an nasc amháin idir Na Sceirí agus Naomh Pádraig. Nuair a bhog Naomh Pádraig go dtí an ceantar, bhí gabhar mar chomhluadar dó. Rinne Naomh Pádraig iarracht na daoine áitiúla a iompú go Críostaíocht toisc go raibh na daoine ina bpágánach. Nuair bhí Naomh Pádraig ag triail na daoine a iompú chun na Críostaíochta, ghoid an pobal an gabhar agus d’ith siad é. Nuair a chuaigh Naomh Pádraig ar ais go dtí an t-oileán, thug Pádraig faoi dheara go raibh an gabhar imithe. D’fhill sé ar ais go dtí an baile. Deirtear gur léim sé ón oileán. Nuair a chuir Naomh Pádraig ceisteanna ar dhaoine faoin ghabhar, tharla rud aisteach. Rinne an pobal áitiúil iarrachtaí bréaga a rá do Phádraig ach ní raibh siad in ann ach a bheith ag éagaoineadh agus torann gabhair a thabhairt ar ais do Phádraig. Nuair a bhí siad réidh le hadmháil gur goid agus gur ith siad an gabhar, tháinig an caint ar ais chucu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.skerrieshomepage.com/skerries-and-st-patrick/|teideal=Skerries and St.Patrick|language=en-US|work=VisitSkerries.com and Skerries Homepage - Official Site for Skerries, Dublin, Ireland|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1145 bhí sionad ar oileán Naomh Pádraig. Bhí ceannairí reiligiúnacha ag iarraidh teacht ar réiteach chun todhchaí deoise na hÉireann a shocrú. Tháinig easpaig na hÉireann le chéile ar an Oileán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.goodreads.com/book/show/38250011-early-medieval-ireland-431-1169|teideal=Early Medieval Ireland 431-1169|work=www.goodreads.com|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

{{glanadh}}
== Réabhlóid na hÉireann ==
Ghlac Na Sceirí ról beag i réabhlóid na hÉireann. Le linn an éirí amach na casca, Tháinig dhá chéad saighdiúirí na Breataine ón ‘North Staffordshire regiment ’ i dtír Na Sceirí agus cuirtear an baile faoi chuirfiú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/localnotes/rising-recalled-from-skerries-perspective-29660118.html|teideal=Rising recalled from Skerries perspective|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Le linn an cogadh na Saoirse, bhí dhá eachtraí suntasach. I 1919, fuair Vol. Terrence Sherlock bás. Bhí sé in a bhall de óglaigh na hÉireann. Ar an Oíche an 27ú lá de mhí mheán fomhair, thogadh Sherlock amach ón a theach agus cailleadh é de bharr a sháite.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/skerries-hero-terry-sherlock-remembered-some-99-years-later-38637943.html|teideal=Skerries hero Terry Sherlock remembered some 99 years later|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Fuair T[[homas Hand]] bás sa sceirí ar an 5ú la de mhí Nollaig 1920. Thimpeallaigh na Dúbhchronach a theach agus rinne siad dúnmharú ar Thomas. I dhá mhíle is a cúig d’fhoilsigh plaic chuimhneacháin do.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/skerries-honour-for-irish-volunteer-thomas-hand-27770270.html|teideal=Skerries honour for Irish volunteer Thomas Hand|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; I rith an Chogadh na gCarad, maraíodh [[Énrí Ó Beóláin|Harry Boland]] sa ‘ Skerries Grand Hotel’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/harry-boland-wounded-in-skerries-hotel-27785580.html|teideal=Harry Boland wounded in Skerries hotel|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;Duine cáiliúil ab é agus tionchar iontach láidre i gcoadh na saoirse agus i gcogadh na gCarad.

== Oileáin na Sceirí ==
Sá lá atá inniu ann tá trí oileáin suite as an gcosta. ‘Shenick Island, Colt Island agus St. Patrick’s Island. Tá teachsolas ann chomh maith. Nuair atá an taoide amach is féidir le héinne súil amach go dtí shenick Island. 

== Tionscal ==
Go trádisúin, bhí Na Sceirí mar shraidbhaile iascaireachta. Níl sé chomh láidre sa lá atá inniu mar a bhí sé ach fós tá an oidhreacht fós ann. Tá báid i gcónaí le feiceáil san cuan. 

== Muilleann Gaoithe ==
Tá dhá muileann Gaoithe sa sceirí. An chéad muileann Gaoithe a thogadh i 1525 agus an dára muileann agus an ceann is mó a thogadh i 1725. Bhain na muilte gaoithe úsáid as cumhacht na gaoithe agus cumhacht na huisce chun cruithneacht, coirce agus eorna a mhaslú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://curiousireland.ie/the-great-windmill-skerries/|teideal=The Skerries Windmills, Skerries, County Dublin 1525 &amp; 1750|údar=emmet|language=en-US|work=Curious Ireland|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Níl na muilte ag feidhmiú inniu ach meallean sé a lán turasóirí don áit. 

== Martello Towers ==
Tá dhá Martello towers lonnaithe sa scéirí. Thógadh iad mar chosaint in aghaidh Napoleon agus na fraince i gcas go mbeadh ionsaithe ag teacht. Níor tháinig ionradh ón bhfrainach. Tá ceann amháin suite ar oileán Naomh Pádraig agus an ceann eile suite ar Red Island ‘Oileán dhearg’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://oldskerries.ie/the-martello-towers/|teideal=The Martello Towers {{!}} Skerries Historical Society|language=en-GB|dátarochtana=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024114506/https://oldskerries.ie/the-martello-towers/|archivedate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

== Aiseanna ==
Is baile turasóireacht é Na Sceirí. In aice leis an piara, ta neart bialainne, teach tábhairne, caiféanna, siopaí agus siopa uachtar reoite. Tá dhá tránna sa scéirí. ''The north beach'' An trá thuaidh agus The South beach An trá theas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.visitdublin.com/see-do/details/skerries-south-beach|teideal=Skerries Beaches|údar=|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;

== Scoileanna ==
Tá ceithre búnscoil ar fáil do phaistí sna Sceirí. Réalt na Mara, Scoil Naomh Pádraig, Holmpatrick N.S agus Educate Together.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://skerriesnews.ie/directory/|teideal=Business Directory|language=en-US|work=Skerries News|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Tá meánscoil amháin sa Sceirí, ''Skerries Community College'', Cólaiste Pobal Na Sceirí. Bunaíodh an scoil i 1982, is scoil mheasctha é. Tá thart ar 1000 dalta ag freastail ar Chólasite Pobal Na Sceirí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://skerriesnews.ie/directory/|teideal=Business Directory|language=en-US|work=Skerries News|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Reiligiúin ==
Tá trí eaglaisí sa Sceirí. Tá eaglais Chaitliceach, eaglais Photastúnach agus eaglais mhitidisteach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tripadvisor.ie/Attractions-g551518-Activities-c47-t175-Skerries_County_Dublin.html|teideal=Skerries Churches &amp; Cathedrals - Tripadvisor|language=en-IE|work=www.tripadvisor.ie|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Spórt ==
Tá a lán áiseanna spóirt agus clubanna spóirt lonnaithe sa Sceirí. Na clubanna a bhfuil tóir air na, an club CLG cláirseacha na Sceirí, Skerries Harps&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.skerriesharps.ie/home|teideal=Skerries Harps|work=www.skerriesharps.ie|dátarochtana=2020-12-07|archivedate=2020-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125170612/http://www.skerriesharps.ie/home}}&lt;/ref&gt; an cumann rugbaí ''Skerries RFC''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.skerriesrfc.ie/|teideal=Home|language=en-US|work=Skerries RFC|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; agus an cumann sacair ''Skerries Town''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://skerriestownfc.ie/skerries-town-football-club|teideal=Skerries Town Football Club|dáta=2015-01-21|language=en|work=Skerries Town FC|dátarochtana=2020-12-07}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Tá Cumann hoca Na Sceirí, cumann seoltóireacht Na Sceirí, an cumann lúthchleas Na Sceirí, agus an cumann gleacaíochta Na Sceirí. Tá trí ionad aclaíochta ar fáil chomh maith. Ar an 5ú Deireadh Fómhair 2019, osclaíodh páirc scátálta sa bhaile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fingal.ie/news/new-skate-parks-balbriggan-and-skerries-officially-open|teideal=New Skate Parks in Balbriggan and Skerries Officially Open|language=en|work=Fingal County Council|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Ceol ==
Tá beirt daoine cáiliúil atá as Na Sceirí atá mór le rá i gcúrsaí ceol. Rugadh Grian Chattan sa Sceirí. Is é Chattan an príomhamhranaí sa bhanna ceoil ‘''Fontaines DC’''. D’iondaigh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/arts/2020/07/31/news/fontaines-dc-s-grian-chatten-it-s-hard-not-to-be-led-by-the-mass-adulation-2019548/|teideal=Fontaines DC's Grian Chatten: It's hard not to be led by the mass adulation|dáta=2020-07-31|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Ryan O’ Shaughnassey Éireann sa European Song contest i 2018.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/ryan-o-shaughnessy-holds-it-together-amid-eurovision-madness-1.3493703|teideal=Ryan O’Shaughnessy holds it Together amid Eurovision madness|údar=Karen Fricker|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an banna [[Miotal trom (ceol)|miotal trom]] [[Primordial (banna)|Primordial]] sa bhaile.

== Gradaim ==
I 2016, bhuaigh Na Sceirí an comórtas &quot;Tidy Towns&quot;. Bhain Na Sceirí an bua amach sa cátagóír ''Large Town'' don chéad uair riamh. Bhuaigh Na Sceirí corn agus duais de bhreis €10,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/tidy-towns-skerries-wins-competition-for-the-first-time-1.2805709|teideal=Tidy Towns: Skerries wins competition for the first time|údar=Ronan McGreevy|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; I 2015, bhí Na Sceirí líostaithe mar cheann de na cathracha is fearr san Eoraip. Bhí Na Sceirí sa líosta cheanna le Prág, An Roimh agus Vín.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eatingeurope.com/blog/europe-most-beautiful-cities/|teideal=10 of Europe's Most Beautiful Cities|dáta=2015-04-08|language=en-GB|work=Eating Europe|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Daoine cáiliúla ==
Tá roinnt réaltaí spóirt as Na Sceirí. Idir an Peil, rugbaí agus an saccar. Ach is é Bryan Cullen an duine sport is rathúil. Bhí sé mar chaptaen foireann peile Bhaile áth cliath nauir a bhuaigh Áth cliath an chraobh sínsir peile na hÉireann in dhá mhíle is haon déag.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2011 All-Ireland Senior Football Championship|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2011_All-Ireland_Senior_Football_Championship&amp;oldid=992727695|journal=Wikipedia|date=2020-12-06|language=en}}&lt;/ref&gt; Thug an fhoireann cuairt ar cláirseacha Na Sceirí leis an Sam Maguire an lá in a dhiaidh sin.

== Féach freisin ==
* ''[[Skerries News]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}}
{{Síol-tír-ie}}

{{DEFAULTSORT:Sceiri, Na}}
[[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fine Gall]]</text>
      <sha1>ac6tpzgto2uutzdejfz5ljlz3voz82x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radio Studio 54 Network</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37271</id>
    <revision>
      <id>1332428</id>
      <parentid>1196379</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="575" sha1="knwhlv21lqw9pmnryha5ng86d2lxtv8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is é '''Radio Studio 54 Network''' stáisiún raidió i [[Locri]] in [[Iodáil]].

== Naisc Sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20191225112737/http://www.studio54network.it/ Suíomh gréasáin Radio Studio 54 Network, ónar féidir éisteacht leis an stáisiún]
* [http://share.xdevel.com/scriptshare/streamsolution/playeros/index.php?logobackground=000000&amp;logo=true&amp;autostart=true&amp;height=36&amp;width=380&amp;id=442964986e275016d0e4a3e3ec40e0d6Scéal faoi bhunú an stáisiún]

{{síol}}

[[Catagóir:Stáisiúin raidió in Iodáil]]</text>
      <sha1>knwhlv21lqw9pmnryha5ng86d2lxtv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meadhrath</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37545</id>
    <revision>
      <id>1332394</id>
      <parentid>1269084</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1883" sha1="pcut4wtcjs0b5xz86qpb2gk7dfbuvv0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is [[baile]] i n[[Gallaibh]], [[Comhairle na Gàidhealtachd]], in [[Albain]], é '''Meadhrath''' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.ainmean-aite.scot/placename/reay/ |teideal=Meadhrath/Reay |dátarochtana=2023-01-11 |archivedate=2023-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230111175831/https://www.ainmean-aite.scot/placename/reay/ }}&lt;/ref&gt; nó '''Meaghrath.'''&lt;ref&gt;[http://www.scottish.parliament.uk/Gaelic/placenamesP-Z.pdf Iain Mac an Tàilleir: ''Gaelic placenames'', td 99]&lt;/ref&gt; 
Tá sé suite ar acomhal an A836, timpeall 19 km siar ó [[Inbhir Theòrsa]] agus 4.8 km siar ó [[Dùnrath|Dhùnrath]]. Go dtí an bhliain 1891, bhí sé suite idir [[Gallaibh]] agus [[Cataibh]], ach anois, ó tháinig athrú ar an teorainn idir Cataibh agus Gallaibh, is i nGallaibh amháin atá Meadhrath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.scotlandsplaces.gov.uk/hay_shennan/pdfs/caithness-boundaries.pdf |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193711/http://www.scotlandsplaces.gov.uk/hay_shennan/pdfs/caithness-boundaries.pdf |archivedate=2016-03-04 |dátarochtana=2017-02-22}}&lt;/ref&gt;

Tá teach mór, Taigh Shandasaid, ar an taobh thiar den bhaile ó 1751 &lt;ref&gt;[https://canmore.org.uk/site/7250/sandside-house Sandside House ]&lt;/ref&gt; . Tá tíleanna Cruithneacha snoite ann &lt;ref&gt;[ https://canmore.org.uk/site/7247/sandside-house  Sandside House ]&lt;/ref&gt;
.

Rinneadh piara Albanach de &quot;Lord Reay&quot; an 20 Meitheamh 1628 nuair a cuireadh an Tiarna Dòmhnall MacAoidh chun cinn; as an mainéar a baisteadh an baile. Tá Aonghas Sìm MacAoidh, an Morair hMeadhrath sa lá atá inniu ann &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080608050738/http://www.leighrayment.com/peers/peersR1.htm Morair Mheadhrath] (Beurla).&lt;/ref&gt;

[[Catagóir:Bailte in Albain]]
[[Catagóir:Gallaibh]]
[[Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd]]</text>
      <sha1>pcut4wtcjs0b5xz86qpb2gk7dfbuvv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Palawa kani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37595</id>
    <revision>
      <id>1332414</id>
      <parentid>1169706</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13595" sha1="o941mwt7i58jutr86kgzw5dmqmoqsgr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Teanga}}

Is éard atá in '''palawa kani''' tionscadal a bhfuil de chuspóir aige [[teanga (cumarsáid)|teanga]] chineálach a chruthú atá cosúil le seanteangacha [[Bundúchasaigh na hAstráile|Bundúchasach]] na [[An Tasmáin|Tasmáine]] (Palawa), teangacha a chuaigh i léig. 
[[Íomhá:Truganini and last 4 tasmanian aborigines.jpg|thumb|300px|deas|An ceathrar Bundúchasach deireanach de shliocht neamh-mheasctha sna 1860í, nuair a bhí na seanteangacha beo go fóill. [[Trugernanner]] atá ar thaobh na láimhe deise.]]

== Stair ==

Chuaigh na seanteangacha Tasmánacha i léig nuair a cailleadh an cainteoir dúchais deireanach sa bhliain 1905. Tá iarracht á tabhairt anois ar theanga nua a chruthú chun a oiread den dúchas [[teangeolaíocht|teangeolaíoch]] a athbheochan agus is féidir. Bhí idir ocht gcinn agus sé cinn déag de theangacha á labhairt sa Tasmáin tráth, ach ní mór an t-eolas atá ar aon cheann ar leith acu, agus ní mór focail a bhaint as gach teanga de réir mar is cuí. Faightear focail ón mBéarla féin de réir mar is gá - &quot;he&quot; agus &quot;in&quot;, mar shampla. 

Tá amhras ar scoláirí áirithe nach féidir teanga chineálach Thasmánach a athchruthú agus a laghad sin eolais againn ar na bunteangacha. Admhaítear go mbeadh an-tábhacht leis na teangacha sin mar léiriú ar réamhstair theangeolaíoch imeall deisceartach na hAstráile, agus dá bhrí sin ar réamhstair theangeolaíoch an domhain,&lt;ref&gt;Nichols, Johanna. ''Linguistic Diversity in Space and Time'', 1992, University of Chicago Press, pp. 262-263.&lt;/ref&gt; ach áitítear nár bailíodh ach fíorbheagán fianaise ar theangacha Tasmánacha sula ndeachaigh siad i léig i ndeireadh an 19ú haois.&lt;ref&gt;Dixon, R.M.W.. ‘Australian Languages,’ ''International Encyclopaedia of Linguistics'', ed. William Bright, Oxford University Press, 1992 (vol. 1, p. 137)&lt;/ref&gt; Tugtar le fios freisin, agus palawa kani á chumadh d'aonghnó ag dream áirithe, go mbaineann sin le haighneas polaitiúil agus cultúrtha idir an dá dhream Thasmánacha (na Palawa agus na [[Lia Pootah]]) a deir gur de shliocht Bundúchasach iad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.andaman.org/BOOK/chapter52/6-Tasmania-language/language.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2012-08-28 |archivedate=2013-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606012600/http://www.andaman.org/BOOK/chapter52/6-Tasmania-language/language.htm }}&lt;/ref&gt;

== Tionscadal ==

Thosaigh Theresa Sainty agus Jenny Longey, beirt oibrí teanga, ag obair ar an tionscadal sa bhliain 1999. Tá tairbhe á bhaint as a lán foinsí. Orthu sin tá dialann [[George Augustus Robinson]] (gníomhaire agus eadránaí), taifid de chuid shluaíocht Fhrancach [[d'Entrecasteaux]] sa bhliain 1793, focail a chuir Brian Plomley i dtoll a chéile, agus taifeadadh a rinneadh ar [[Fanny Cochrane Smith]], duine de na cainteoirí dúchais deireanacha. 

Bhí roinnt den teanga á húsáid i dtús an 20ú haois ag teaghlaigh ar na hoileáin bheaga i gCaolas Bass agus ag teaghlach sa Tasmáin féin. Rinneadh díobháil don teanga nuair a d'aistrigh a lán teaghlach anonn go dtí an Tasmáin i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda de bharr an pholasaí imeasctha a bhí ann ag an am. Ach tá cuimhne ag na seanóirí ar chuid di fós agus is cuid de chaint na ndaoine riamh cuid de na focail. Bhailigh Theresa Sainty agus Jenny Longey os cionn céad focal le chéile ar rudaí a bhain leis an bhfarraige agus leis na hoileáin - sliogáin, iasc, ainmhithe mara agus plandaí. Bhí cuid mhaith de na focail sin á n-úsáid fós sa bhliain 1910. Rinneadh leabhar agus téip agus tugadh cuntas ar stair gach focail - cárbh as don fhocal, cé bhí á úsáid agus cén obair theangeolaíoch a rinneadh air. Tá fáil ag an bpobal Bundúchasach ar an eolas seo sna trí oifig réigiúnacha atá ag Lárionad Bundúchasach na Tasmáine.&lt;ref name=&quot;Spotswood&quot;&gt;http://www.fatsilc.org.au/languages/language-of-the-month/lotm-1996-to-2000/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418220702/http://www.fatsilc.org.au/languages/language-of-the-month/lotm-1996-to-2000 |date=2012-04-18 }} 1999 Dec - Lynne Spotswood&lt;/ref&gt;
  
Múintear an teanga i mBunscoil Cape Barren, ar oileán eile i gCaolas Bass agus i Lárionad Bundúchasach na bPáistí in aice le Hobart. Baintear tairbhe as ghnóthaí an ghnáthshaoil chun labhairt na teanga a mhúineadh. Tá leabhair, dlúthdhioscaí, cairteanna balla agus cártaí pictiúir ar fáil. Bíonn baint ag muintir na bpáistí leis an obair, agus táthar ag iarraidh cuid nádúrtha den saol a dhéanamh den teanga.&lt;ref name=&quot;Spotswood&quot;/&gt;

== Gramadach ==
Teanga leithlisithe is ea palawi kani agus tá struchtúr ainmní-briathar-cuspóir (ABC) aici. Tagann aidiachtaí roimh an ainmní. Níl comhartha ar leith ar an iolra: ciallaíonn ''nayri kati'' &quot;uimhir mhaith&quot; nó &quot;uimhreacha maithe&quot;. Tagann an diúltach roimh an mbriathar: is ionann ''putiya makara'' agus &quot;gan stopadh&quot; nó &quot;ní stopann&quot;. Ar éigean a úsáidtear príomhlitreacha sa litriú. 

Tá bunstruchtúir na teanga cosúil lena leithéid i dteangacha Bundúchasacha eile. 

=== Forainmneacha ===
Úsáidtear ''mapali'' (&quot;mórán&quot;) mar iarmhír iolra ar roinnt forainmneacha agus sealbhach. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|mina
|mé
|-
|nina
|tú/thú
|-
|
|sí, í/sé, é
|-
|waranta
|sinn/muid
|-
|
|sibh 
|-
|nara-mapali
|siad/iad
|-
|}

Is féidir táthmhíreanna treocha a chur le sealbhaigh, mar a leanas: ''-tu'' (go dtí/i dtreo) - ''mana-mapali-tu'' (go dtí ár…) nó ''-ta'' (ar) - ''nika-ta'' (ar a n-…).

=== Forainmneacha sealbhacha ===
[[Íomhá:Tasmanian tribes ga.jpg|thumb|250px|deas|Léarscáil a thugann léargas éigin ar cheantair eitneacha sa Tasmáin roimh theacht na nEorpach.]]

Tagann sealbhaigh i ndiaidh an ainmní: ciallaíonn ''milaythina mana'' &quot;ár dtír&quot;. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|mana
|mo
|-
|nanya
|do
|-
|
|a ''bain. uatha'', a ''fir. uatha''
|-
|mana-mapali
|ár
|-
|
|bhur
|-
|nika
|a n-
|-
|}

=== Briathra ===
* '''''kipli''''' : ith
* '''''krakapaka''''' : faigh bás
* '''''laykara''''' : rith
* '''''liyini''''' : can
* '''''makara''''' : stop
* '''''mulaka''''' : seilg
* '''''ningina''''' : faigh
* '''''takara''''' : siúil
* '''''tapilti''''' : téigh
* '''''tunapri''''' : 1. tuig, a fhios a bheith agat 2. cuimhnigh ar
* '''''yangina''''' : snámh

=== Focail eile ===
* '''''kanaplila''''' : déan rince
* '''''kani''''' : teanga
* '''''katin''''' : uimhir
* '''''katina''''' : trá
* '''''kitana''''' : girseach
* '''''kunnikung''''' : ''Carpobrotus''
* '''''lakri''''' : raithneach chrainn
* '''''laymi''''' : riamh
* '''''luna''''' : bean
* '''''lutana''''' : gealach
* '''''luwana''''' : cailín
* '''''luwutina''''' : páistí
* '''''luyni''''' : cloch, carraig
* '''''mapali''''' : mórán
* '''''milaythina''''' : tír
* '''''muka''''' : farraige
* '''''mukra''''' : madra
* '''''munawuka''''' : cearc
* '''''mungalina''''' : báisteach
* '''''nala''''' : talamh
* '''''nayri''''' : go maith, sona
* '''''nika''''' : seo
* '''''nuyina''''' : spiorad
* '''''oanyi''''' : bogha báistí
* '''''pakana''''' : muintir, daoine
* '''''palawa''''' : Bundúchasach Tasmánach
* '''''payathanima''''' : valbaí
* '''''pliri''''' : buachaill
* '''''poatina''''' : uaimh
* '''''purinina''''' : diabhal Tasmánach
* '''''putiya''''' : ní, gan
* '''''rayakana''''' : amhrán
* '''''raytji''''' : duine bán, Eorpach
* '''''redpa''''' : corrmhíol
* '''''ringina''''' : poll i dtalamh
* '''''rrala''''' : láidir
* '''''temma''''' : bothán
* '''''timita''''' : pasam
* '''''tiya''''' : cac
* '''''tiyuratina''''' : gaoth
* '''''warina''''' : saghas éisc shliogánaigh
* '''''waypa''''' : fear
* '''''wura''''' : lacha
* '''''wurangkili''''' : spéir
* '''''yula''''' : cánóg earrghearr

=== Logainmneacha ===
* '''''kunanyi''''' : Mount Wellington]]
* '''''kutalayna''''' : Jordan River
* '''''larapuna''''' : Eddystone
* '''''lumaranatana''''' : Cape Portland Country
* '''''lungtalanana''''' : Clarke Island
* '''''lutriwita''''' : An Tasmáin
* '''''narawntapu''''' : Asbestos Range
* '''''preminghana''''' : Mount Cameron West
* '''''putalina''''' : Oyster Cove
* '''''tayaritja''''' : Furneaux Islands
* '''''truwana''''' : Cape Barren Island
* '''''wargata mina''''' : Judds Cavern
* '''''wukalina''''' : Mount William National Park

== Uimhreacha ==

Thug Theresa Sainty agus Jenny Longey na huimhreacha 1 - 10 chun solais agus bhain feidhm as tréithe gramadúla na mbunteangacha chun córas uimhrithe a chumadh a théann chomh fada le milliún.&lt;ref name=&quot;Spotswood&quot;/&gt;
 
* '''''pama''''' : 1 
* '''''paya''''' : 2
* '''''luwa''''' : 3
* '''''wulya''''' : 4
* '''''mara''''' : 5
* '''''nana''''' : 6
* '''''tura''''' : 7
* '''''pula''''' : 8
* '''''tali''''' : 9
* '''''kati''''' : 10
* '''''pamakati''''' : 11
* '''''payakati''''' : 12
* '''''luwakati''''' : 13
...
* '''''payaka''''' : 20
* '''''luwaka''''' : 30
* '''''wulyaka''''' : 40
...
* '''''pamaki''''' : 100
* '''''payaki''''' : 200
* '''''luwaki''''' : 300
* '''''wulyaki''''' : 400
* '''''maraki''''' : 500
* '''''nanaki''''' : 600
* '''''turaki''''' : 700
* '''''pulaki''''' : 800
* '''''taliki''''' : 900
* '''''pamaku''''' : 1000
* '''''payaku''''' : 2000
* '''''luwaku''''' : 3000
* '''''wulyaku''''' : 4000
* '''''maraku''''' : 5000
* '''''nanaku''''' : 6000
* '''''turaku''''' : 7000
* '''''pulaku''''' : 8000
* '''''taliku''''' : 9000

=== Phrases ===
* '''''he yangina in muka''''' : snámhann sé san fharraige (''sé + snámh + in + farraige'')
* '''''milaythina nika milaythina mana''''' : is í an tír seo ár dtírne (''tír + seo + tír + ár'')
* '''''mina putiya tunapri raytji kani''''' : ní thuigim Béarla (''mé + ní + tuig + Eorpach + teanga'')
* '''''mina kani palawa kani''''' : labhraím palawa kani (''mé + labhair + dúchasach + teanga'')
* '''''mina takara on milaythina mana''''' : seasaim ar mo thalamh (''mé + seas + on + talamh/tír + mo'')
* '''''mukra mana laymi putiya nayri''''' : níl mo mhadra riamh gan a bheith go maith (''madra + mo + riamh + ní + maith'')
* '''''mukra mana nayri mapali''''' : tá mo mhadra go han-mhaith (''madra + mo + maith + mórán'')
* '''''nina tunapri mina kani''''' : an dtuigeann tú céard táim a rá? (''tú + tuig + mé + labhair'')
* '''''ningina paruwi mimara''''' : faigh an sceartán sin (''faigh + sceartán + sin'')
* '''''tapilti ningina mumara prupari patrule''''' : téigh faoi choinne adhmaid le haghaidh na tine (''imigh + faigh + adhmad + do + tine'')
* '''''taypani pinikita''''' : tar faoi dheifir (''tar + deifir'')
* '''''waranta mulaka payathanima''''' : táimid ag seilg valbaithe (''muid + seilg + valbaí'')
* '''''waranta putiya makara''''' : ní stopfaimid (''muid + ní + stop'')
* '''''waranta tapilti nayri''''' : táimid ag imeacht, ok? (''muid + imeacht + maith'')
* '''''ya''''' : Dia dhuit!
* '''''ya pulingina''''' : fáilte romhat/romhaibh!
* '''''ya tawatja''''' : Dia dhuit (ar maidin etc.)!

=== Téacsanna ===
Seo adhmholadh de chuid an Tasmanian Aboriginal Centre Language Program a tugadh sa bhliain 2004 ag ceiliúradh sléacht Chamas Risdon sa bhliain 1804.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''ya pulingina milaythina mana mapali tu'''
|''Fáilte romhaibh anseo ar ár dtír.''
|-
|'''mumirimina laykara milaythina mulaka tara'''
|''Sheilgeadh na Mumirima cangurúnna ar fud a dtailte anseo''
|-
|'''raytji mulaka mumirimina'''
|''Sheilgeadh daoine bána na Mumirimina''
|-
|'''mumirimina mapali krakapaka laykara'''
|''Fuair a lán de na Mumirimina bás agus iad ag rith''
|-
|'''krakapaka milaythina nika ta'''
|''Fuair siad bás anseo ar a dtailte''
|-
|'''waranta takara milaythina nara takara'''
|''Siúlaimid mar a siúlaidís''
|-
|'''waranta putiya nayri'''
|''Tá brón orainn ina ndiaidh''
|-
|'''nara laymi krakapaka waranta tu manta waranta tunapri nara.'''
|''Ní marbh linn iad fad is cuimhin linn iad''
|-
|}
Téacs eile ó na cláracha míniúcháin i bPáirc Kunanyi.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''milaythina nika milaythina-mana'''
|''Is í ár dtírne an tír seo''
|-
|'''pakana laykara milaythina nika mulaka'''
|''Ritheadh Bundúchasaigh ar an tír seo ag seilg''
|-
|'''pakana-mapali krakapaka milaythina nika'''
|''Fuair mórán acu bás asneo''
|-
|'''tapilti larapuna, tapilti putalina
|''ó Rinn Eddystone go dtí Camas na nOisrí''
|-
|'''tapilti kunanyi  tapilti tayaritja'''
|''Ó Kunyani (Mount Wellington) go dtí oileáin Chaolas Bass''
|-
|'''waranta takara milaythina nara takara'''
|''Siúlaimid mar a siúlaidís''
|-
|'''nara taymi krakapaka waranta-tu waranta tunapri nara'''
|''Ní marbh linn iad fad is cuimhin linn iad''
|-
|'''milaythina nika waranta pakana'''
|''san áit seo''
|-
|'''waranta palawa, milaythina nika'''
|''Sinne na Palawa agus is linne an tír seo''
|-
|}

== Féach freisin ==
* [[Teangacha Bundúchasacha na hAstráile]]
* [[Yolngu Matha]]
* [[Woiwurrung]]

== Le léamh ==

* &quot;Pakana Luwana Liyini&quot; 2005 (CD), Tasmanian Aboriginal Centre Inc
* Plomley, N.J.B.. ''A word-list of the Tasmanian aboriginal languages''. N.J.B. Plomley and the Government of Tasmania 1976 
* Sainty, T &quot;Tasmanian places and Tasmanian Aboriginal language&quot; 2005, ''Placenames Australia Newsletter of the Australian National Placenames Survey''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.tmag.tas.gov.au/index.aspx?base=2759 Dewayne Everettsmith ag rá amhráin in palawa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712001738/http://www.tmag.tas.gov.au/index.aspx?base=2759 |date=2009-07-12 }}

[[Catagóir:Teangacha na hAstráile]]</text>
      <sha1>o941mwt7i58jutr86kgzw5dmqmoqsgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joachim Gauck</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38042</id>
    <revision>
      <id>1332346</id>
      <parentid>1243320</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3108" sha1="o3qwrbw35twsdwblwvc6m7z079gqtyn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is é '''Joachim Gauck''' an chéad uachtarán déag [[An Ghearmáin|na Gearmáine]]. Toghadh mar uachtarán é ar an [[18 Márta]] [[2012]]. 
== Saol ==
Rugadh Joachim Gauck ar an [[24 Eanáir]] [[1940]] sa teaghlach mairnéalaigh i [[Rostock]] ar an [[Muir Bhailt]]. Captaen farraige ba ea a athair ''Joachim''. Bainisteoir oifige ba ea a mháthair ''Olga''.
Nuair a bhí sé ina óige chaith a athair ceithre bhliana i mbraighdeanas sa [[An tSibéir|tSibéir]] ón mbliain 1951 go dtí 1955. Ag an am céanna tharla [[Éirí Amach 17 Meitheamh]] ar an seachtú lá déag de mhí Meitheamh 1953 i b[[Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine]] (DDR). D'fhorbair Gauck [[Cumannachas|frith-Chumannachas]] láidir leis na heachtraí an ama sin. 
I ndiaidh sin, sa tréimhse ó lár na seascaidí go deireadh na n-ochtaidí, bhí sé ina shagairt mar thréadaí Protastúnach i [[Mecklenburg]] i dtuaisceart na DDR agus bhí sé gníomhach chomh maith ag an am sin mar ghníomhaí ar son chearta an duine. Tar éis thitim Bhalla Bheirlín sa bhliain 1989, bhí sé gníomhach san eagraíocht daonlathach ''Neues Forum'' agus toghadh é mar bhall de pharlaimint na DDR ar an 18 Márta 1990. 
Tar éis [[An Ghearmáin|athaontú na Gearmáine]] sa bhfómhar i 1990, bhí sé ina phríomhfheidhmeannach ar an BStU (Oifig Taighde sa Chartlann Stasi) le tréimhse deich mbliana ó Dheireadh Fómhair 1990 go dtí Deireadh Fómhair 2000.

== Toghchán uachtaránachta ==
Ghlac sé páirt mar iarrthóir sa toghchán uachtaránachta dhá uair.
Bhí sé ina iarrthóir don chéad uair sa bhliain 2010 tar éis éirí as uachtaránacht den naoú uachtarán [[Horst Köhler]]. Bhí sé ag an am sin ina iarrthóir fhreasúra (''SPD'' agus ''Bündnis 90/Die Grünen'') ach toghadh mar dheichiú Uachtarán na Gearmáine [[Christian Wulff]], iarrthóir an rialtais (CDU/FDP agus [[Angela Merkel]]). Nuair a d’éirigh Christian Wulff as an bpost ar an 17 Feabhra 2012, bhí Gauck ainmnithe mar iarrthóir don dara huair, ach anois bhí sé ina iarrthóir na bpáirtithe ''CDU, FDP'', ''SPD'' agus ''Bündnis 90/Die Grünen'' le chéile. Mar sin, toghadh Gauck mar Uachtarán ar an 18 Márta 2012 le 991 de 1232 vótaí aige. 
== Teaghlach ==
Sa bhliain 1959, phós sé ''Gerhild'', a bhean chéile agus tá ceathrar clainne acu. Ón mbliain 1991, tá siad scartha, ach ní colscartha. Sa bhliain 2000 thit Joachim Gauck i ngrá le ''Daniela Schadt'', iriseoir as [[Nürnberg]], agus tá siad curtha le chéile ó shin. 
== Naisc sheachtracha ==
* Uachtarán na Gearmáine éirithe as: [https://web.archive.org/web/20250124174653/http://www.nuacht24.com/nuacht/uachtaran-na-gearmaine-eirithe-as/ nuacht24] (Gaeilge)
* Athaontú na Gearmáine: [http://ec.europa.eu/news/culture/091106_ga.htm europa.eu] (Gaeilge)
* Curriculum vitae: [http://www.hdg.de/lemo/html/biografien/GauckJoachim/index.html hdg.de] (Gearmáinis)
{{síol}}

{{Uachtaráin na Gearmáine}}


{{DEFAULTSORT:Gauck, Joachim}}
[[Catagóir:Polaiteoirí na Gearmáine|Gauck, Joachim]]
[[Catagóir:Uachtaráin na Gearmáine|Gauck, Joachim]]</text>
      <sha1>o3qwrbw35twsdwblwvc6m7z079gqtyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Bhoth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39354</id>
    <revision>
      <id>1332144</id>
      <parentid>1327416</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10486" sha1="4xbvbge05jcvzygt09t9r21zq4o71q1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is sráidbhaile é [[An Bhoth]] (go hoifigiúil, '''Baile an Scotaigh'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/40963|title=Baile an Scotaigh/Scotstown {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;; [[An Béarla|Béarla]]: ''Scotstown'') atá suite i dtuaisceart [[Contae Mhuineacháin|Chontae Mhuineacháin]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/100025|teideal=Muineachán/Monaghan|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-12-02}}&lt;/ref&gt; Tá An Bhoth lonnaithe sa pharóiste Tigh Damhnata, in aice leis An Abhainn Mhór, agus is é an Bhoth an sráidbhaile is cóngaraí don abhainn. Ar na bailte atá suite in aice leis An Bhoth tá Baile Muineachán, [[Cluain Eois]] agus [[Ros Liath]]. Tagann an t-ainm, An Bhoth, ón bhaile fearainn An Bhothach, an áit ina bhfuil an sráidbhaile suite. Seasann An Bhothach do bhothán. Ach de réir cúpla teoiricí, tagann an ainm béarla do An Bhoth ó stair an cheantair seo. Ceaptar go raibh a lán Albainise suite sa cheantar seo le linn an plandáil Uladh. Bíonn An Bhoth aitheanta mar Bhaile an Scotaigh freisin dá réir An tSuirbhéireacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/40963|teideal=Baile an Scotaigh/Scotstown|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-12-02}}&lt;/ref&gt; Is é “An Bhoth” an príomhfhoirm den cheantar agus baineann an bhunscoil áitiúla agus Cumann Lúthchleas Gael áitiúla as.

== Stair ==
Le linn an ochtú agus naoú haois déag, bhí aontaí ar siúl ar an seachtú lá de gach mí. Bhí eallach, muca agus caora ar dhíol ag na margaí seo. Chomh maith le sin, bhí stocaí, éadach garbh, earraí crua, sceanra agus scuaba ar dhíol ann. Bhí na haontaí seo suite ar faiche an bhaile atá fós oscailte sa lá atá inniu ann. Bhí An Bhoth úsáidte mar iosta do charraigeacha a raibh ag teacht ó shléibhte Sliabh Beatha.

Bhí na [[Crannóg|crannóga]] iontach coitianta i gContae Mhuineacháin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.mcmahonsofmonaghan.org/crannogs_history.html|teideal=Crannógs in north Monaghan|work=www.mcmahonsofmonaghan.org|dátarochtana=2019-12-03|archivedate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203113928/http://www.mcmahonsofmonaghan.org/crannogs_history.html}}&lt;/ref&gt; De ghnáth bhí siad tógtha ar lochanna beaga nó ar phortach.Tá ceann de na crannóga is cáiliúla lonnaithe ar loch Hollywood atá suite sa Bhoth. Bhí an chrannóg seo mar ceanncheathrú do Patrick Mac Art Moyle MacMahon. Bhí aithne ar mar cheann de na seachtar mac de Art Maol. Bhí sé mar cheann amháin de na hiomaitheoirí don cheannas ar Mhuineacháin i 1590 agus bhí go leor iomaíocht idir eisean agus Hugh O’Neill. 

Bhí go leor fadhbanna reiligiúnach leis an [[Deoise Chlochair]] agus dá bharr seo bhí coiste beaga bunaithe de cheathrar ceannaire chun na fadhbanna seo a réiteach. Ba é James Murphy as an Bhoth, duine de na ceannairí sin. Ar dtús, oirníodh ina shagart é agus ina dhiaidh sin bhí sé socraithe mar Easpag Caitliceach Rómhánach de Chlochair i 1801. Chomh maith leis sin, thóg an tEaspag Murphy scoil do mhuintir na Botha.

Tá Cloch Chomóraidh don [[An Gorta Mór|Ghorta Mór]] sa bhaile fearainn in aice láimhe, An Seisceann (Béarla : Sheskin). Tá an chloch suite ar bun an Cnoc Dubh. Tá an chloch ansin mar mharcóir don chéad áit a raibh dúchán prátaí le feiceáil i gContae Mhuineacháin. Le linn an Ghorta Mhóir, bhí daonra de 210 duine agus ag deireadh an Ghorta thit sin go dtí 151 duine.
== Oideachas ==
Níl ach bunscoil amháin sa Bhoth. Is é Iorball Sionnaigh (Béarla : ''Urbleshanny'') ainm na Bunscoile seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://urbleshannyns.com/archive/newsitem|teideal=Urbleshanny NS|work=urbleshannyns.com|dátarochtana=2019-12-03|archivedate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203114009/https://urbleshannyns.com/archive/newsitem}}&lt;/ref&gt; Is éard is brí le Iorball Sionnaigh ná “eireaball an tsionnaigh”. Is scoil tuaithe measctha atá ann. De réir na dtuairiscí, is é Iorball Sionnaigh an scoil is sine sa Deoise Chlochair a raibh bunaithe i 1791 ag Easpag Murphy. Cuireann an bhunscoil seo an-bhéim ar ár dteanga dúchais, an Ghaeilge. Faoi láthair tá thart ar trí chéad daltaí ag freastal ar an scoil.

Tá naíonra ar fáil sa Bhoth darbh ainm ‘Tots to Teens’. Tá sé lonnaithe in aice leis an bhunscoil, thuas staighre san ollionad spóirt. Tá naíolann, naíonra agus cumann iarscoile ar fáil ann.

== Na Trioblóidí ==
Tháinig [[Conradh na Talún]] (Béarla : ''The Land League'') go Múineachán sa bhliain 1880. Bunaíodh [[John Dillon]] an chéad bhrainse den chonradh sa Bhoth. Phioc sé An Bhoth mar gheall go raibh An Bhoth mar cheantar ina raibh [[na Fíníní]] (Béarla : ''the Fenians'') beoga. Bhí na Fíníní le feiceáil sa Bhoth sa bhliain 1878, nuair a d’fhreastail siad ar chruinniú sa cheantar ag iarraidh saoirse do na príosúnaigh Fínín agus deireadh a chur leis an bhóthar parlaiminte den [[Rialtas Dúchais]] (Béarla : ''Home Rule''). 
[[Íomhá:John Dillon.jpg|mion|211x211px|John Dillon]]
Bhí a lán baill ghníomhacha d'[[An tIRA Sealadach|Óglaigh na hÉireann]] (Béarla: ''Irish Republican Army'') ina gcónaí sa Bhoth le linn na nóchaidí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Big boys' rules : the secret struggle against the IRA|url=http://worldcat.org/oclc/473529628|publisher=Faber and Faber|date=1993|oclc=473529628|author=Urban, Mark}}&lt;/ref&gt; Duine de na baill sin ná Séamus McElwaine. Scaoileadh é, le linn na dTrioblóidí sa bhliain 1986 agus tá sé curtha sa Bhoth, ag Séipéal Iorball Sionnaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/democracy/1993_hrp_report/93hrp_report_eur/UnitedKingdomNorthernIreland.html|teideal=1993 Human Rights Report: UNITED KINGDOM OF GREAT BRITAIN AND NORTHERN IRELAND|dáta=2011-07-17|work=web.archive.org|dátarochtana=2019-12-02|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717130739/http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/democracy/1993_hrp_report/93hrp_report_eur/UnitedKingdomNorthernIreland.html}}&lt;/ref&gt; Tháinig timpeall trí mhíle duine chuig an tseirbhís.  

== Spórt ==
Tá nasc láidir ag an sráidbhaile leis an [[Cumann Lúthchleas Gael|Chumann Lúthchleas Gael]] (CLG). CLG An Bhoth (Béarla : ''Scotstown GAA'')  an t-ainm atá ar an chlub.  Páirc Mhuire is ainm don pháirc imeartha agus tá sé suite oirthuaisceart den sráidbhaile. Tá a lán acmhainní ar fáil ag an pháirc pheile cosúil le hollionad spóirt agus seomraí feistis comhaimseartha. Tá a bpáirc thraenála lonnaithe thoir i gCill Mhór, atá suite idir na sráidbhailte An Bhoth agus [[Béal Átha an Fhóid]]. Tá foireann ann d’fhir agus mná sa chlub seo. Chomh maith le sin, tá na foirne le raon aoise difriúil, ag tosú ag faoi sheisir agus ag críochnú ag leibhéal sinsearach. Tagann an sean-ardstiúrthóir don Chumann Lúthchleas Gael, Páraic Duffy, ó An Bhoth freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.breakingnews.ie/sport/gaa/duffy-announced-as-gaas-new-director-general-337433.html|teideal=Duffy announced as GAA's new director general|dáta=2007-11-21|work=Breaking News|dátarochtana=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;

Is club iontach rathúil é An Bhoth i gcomhthéacs peil Ghaelach i Muineachán. Rinne an club a chéad fhionnachtain ag leibhéal sinsearach, nuair a bhuaigh siad a chéad Chraobh Sinsir Peile na gClub i Muineachán sa bhliain 1960. Agus i ndiaidh sin, tá an Chraobh Sinsir Peile na gClub i Muineachán buaite acu naoi n-uaire déag anois agus is é 2018 an bhliain is déanaí a bhuaigh siad an chraobh. Ach an tréimhse is rathúla don chlub ná nuair a bhuaigh siad an Chraobh Sinsir Peile Ulaidh na gClub faoi thrí ó 1978 go dtí 1980.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.scotstowngaa.ie/history|teideal=about|language=en|work=www.scotstowngaa.ie|dátarochtana=2019-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250808111339/https://www.scotstowngaa.ie/history|archivedate=2025-08-08}}&lt;/ref&gt; Bhuaigh siad é arís don uair dheireanach sa bhliain 1989. Imríonn ceathrar imreoir le foireann an Chontae Mhuineacháin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.monaghangaa.ie/|teideal=CLG Mhuineacháin {{!}} The Official Monaghan GAA Website|language=en|work=CLG Mhuineacháin|dátarochtana=2019-12-03|archivedate=2019-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191210142518/http://www.monaghangaa.ie/}}&lt;/ref&gt;; Rory Beggan, Darren Hughes, Kieran Hughes agus Shane Carey.

[[Coill an Locháin|Coill an Locha]] Foireann Peile (Béarla : ''Killylough FC'') an t-ainm atá ar an fhoireann sacar. Tá cónasctha idir na sraidbháilte, An Bhoth, Béal Átha an Fhóid agus [[Tigh Damhnata]] san fhoireann sacar seo. Tá páirc pheile s’acu lonnaithe i dTullygoney i dTigh Damhnata. Bunaíodh é sna nóchaidí agus d'imir siad i gconradh Mhuinéacháin agus an [[Contae an Chabháin|Chabháin]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://tydavnet.com/killylough-f-c-new/|teideal=Killylough F.C.|language=en-US|work=tydavnet.com|dátarochtana=2019-12-02}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Entering Scotstown - geograph.org.uk - 537342.jpg|mion|Fáilte go dtí An Bhoth]]

== Áiseanna le Spéis ==
Páirc Fhoraoise Hollywood an t-ainm atá ar an ionad fóillíochta atá lonnaithe taobh amuigh den Bhoth.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.discoverireland.ie/Arts-Culture-Heritage/hollywood-forest-park/89980|teideal=Hollywood Forest Park|údar=|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt; Tá sé suite in aice le loch agus tá go leor gníomhaíochtaí le déanamh ann cosúil le siúlóidí dúlra, dul ag snámh, clós spraoi agus iascaireacht. Tá liús, bran agus róiste ar fáil sa loch.  

Tá Scoil Railí na hÉireann suite sa Bhoth agus is é an t-ionad is fearr do raonrásaíocht carranna in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rallyschoolireland.ie/on-site-facilities/|teideal=On-Site Facilities|údar=admin|language=en-US|work=Rally School Ireland|dátarochtana=2019-12-03}}&lt;/ref&gt; Tá go leor áiseanna ann cosúil le hionad oiliúna, flít iontach agus raon tarmac atá níos mó ná gciliméadar amháin.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Bhoth, An}}
[[Catagóir:Bailte in Éirinn]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Mhuineacháin]]</text>
      <sha1>4xbvbge05jcvzygt09t9r21zq4o71q1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maolra Seoighe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40694</id>
    <revision>
      <id>1332388</id>
      <parentid>1329624</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11259" sha1="gk1tvb2w5ept5ipo1hf81sf1eaqv6ej" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Fear [[Gaeltacht]]a as Contae Mhaigh Eo a bhí i '''Maolra Seoighe''' a ciontaíodh agus a crochadh go héagórach ar an [[15 Nollaig]] [[1882]].&lt;ref&gt;{{cite web |author=Galway Advertiser - Kernan Andrews |url=http://www.gaelport.com/nuacht/Lords-seek-to-declare-execution-of-Mammatrasna-murder-accused-a-miscarriage-of-justice/ |teideal=Lords seek to declare execution of Mammatrasna murder accused a miscarriage of justice |foilsitheoir=Gaelport.com |date= |accessdate=2012-12-18 |dátarochtana=2012-12-18 |archivedate=2017-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910193400/http://www.gaelport.com/nuacht/Lords-seek-to-declare-execution-of-Mammatrasna-murder-accused-a-miscarriage-of-justice/ }}&lt;/ref&gt; Frítheadh é ciontach as [[Dúnmharuithe Mhám Trasna]], eachtra ina [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] Séan Seoighe agus a chlann, agus daoradh chun báis é dá bharr.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=163&amp;EventItemID=2000 |teideal=Prí­omhshuí­omh Eolais na Gaeilge |foilsitheoir=Gaelport.com |date= |accessdate=2012-12-18 |dátarochtana=2012-12-18 |archivedate=2017-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223054949/http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=163&amp;EventItemID=2000 }}&lt;/ref&gt; As [[An Béarla|Béarla]] amháin a bhí an cás, cé nach raibh ach [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ag an Seoigheach.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2012/1212/1224327770902.html |teideal=Maolra Seoighe le comóradh ar Aifreann speisialta i nGaillimh - The Irish Times - Wed, Dec 12, 2012 |foilsitheoir=The Irish Times |date=2012-12-12 |accessdate=2012-12-18 |dátarochtana=2012-12-18 |archivedate=2012-12-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121218080314/http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2012/1212/1224327770902.html }}&lt;/ref&gt;

Ar an [[17 Lúnasa]] [[1882]] a tharla an t-uafás ar a dtugtar Dúnmharuithe Mhám Trasna. Ceantar [[An Ghaeltacht|Gaeltacht]]&lt;nowiki/&gt;a é [[Mám Trasna]] atá suite ar bhruach [[Loch Measca|Locha Measca]] ar an teorainn idir [[Gaillimh]] agus [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo.]] Maraíodh cúigear ar fad: Seán Seoighe, a bhean Bríd, a iníon Peigí agus a mháthair Mairéad. Gortaíodh a mhac, Micheál, go dona agus bhásaigh seisean an lá ina dhiaidh sin de thoradh na ngortuithe. Gortaíodh mac óg eile, Pádraig (Patsy), ach tháinig seisean slán. Bhí mac eile de chuid an tí, Máirtín, ar fostú ag teaghlach ar an bhFairche agus bhí sé as baile oíche an tsléachta.

Níl aon aontú ar an gcúis a bhí leis an marú agus luaitear teoiricí éagsúla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/táirge%20/agoir-maolra-seoighe-agus-dunmharuithe-mham-trasna/|teideal=Éagóir. Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna|dáta=2016-04-20|language=en-GB|work=Litríocht|dátarochtana=2019-08-17}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Mhaígh na húdaráis go raibh Seán Seoighe ina chisteoir ar cheann de na cumainn rúnda áitiúla, lucht Ribíní/Fíníní, a bhí ag cur in aghaidh na dtiarnaí talún ag an am, agus dúradh gur mar dhíoltas a ionsaíodh a theaghlach nuair a chúbláil sé airgead de chuid an chumainn. Bhí teoiric láidir eile ann gur nós le Seán Seoighe a bheith ag goid chaoirigh na gcomharsan ó na cnoic agus gurbh é sin príomhchúis an ionsaithe. Bhí tuilleadh a mheas gurbh í a mháthair, Mairéad, an phríomhsprioc mar gur ceapadh gur sceith sí eolas leis na húdaráis faoin láthair i Loch Measca inar caitheadh coirp beirt bhall foirne le tiarna talún a chuaigh ar iarraidh tamall roimhe sin. Agus bhíodar ann a chreid gur bhain na dúnmharuithe leis an iomarca cairdis a bheith idir iníon an tí, Peigí, a bhí ina déagóir, agus duine den [[Constáblacht Ríoga na hÉireann |RIC]] - caidreamh nach raibh inghlactha ag an am.

==Deichniúr cúisithe==

Gabhadh agus cúisíodh deichniúr fear ón gceantar as na dúnmharuithe: '''Maolra Seoighe'''; a dheartháireacha, Máirtín agus Páidín; agus nia leis, Tomás, ó bhaile fearainn Cheapach na Creiche; Pádraig, Micheál agus Seán Ó Cathasaigh ón áit chéanna; chomh maith le Pádraig Seoighe ó Sheanbhaile Uí Chathail; Tomás Ó Cathasaigh ó Ghleann Sal; agus Antaine Ó Pilbin ón gCeapach Dhubh. Cuireadh ar a dtriail i m[[Baile Átha Cliath]] iad os comhair breithimh agus giúiré gan Ghaeilge cé gur chainteoirí aonteangach Gaeilge iad formhór na bhfear. Chinn beirt acu - faoi bhagairt báis nó meallta ag luach saothair, deirtear - fianaise a thabhairt in aghaidh an ochtair eile.  

Ciontaíodh an chéad triúr a cuireadh ar a dtriail - Pádraig Seoighe, &quot;Pádraig Shéamuis&quot; Ó Cathasaigh agus Maolra Seoighe -agus gearradh pionóis an bháis orthu. Bheartaigh an cúigear eile a bhí le cur ar a dtriail ar chomhairle ón sagart, an tAth. Micheál Mac Aoidh ón bhFairche, gur cheart dóibh pléadáil go raibh siad ciontach leis an gcrochadóir a sheachaint. Daoradh chun báis iad ach shocraigh Fear Ionaid na Banríona in Éirinn, an tIarla Spenser, go malartófaí sin ar phríosún saoil. Tuairiscíodh gur theastaigh ón mBanríon Victoria féin go gcrochfaí an t-ochtar.

Tugadh an triúr a bhí le crochadh ar ais go Gaillimh chuig an bpríosún a bhí ansin ag an am - san áit a bhfuil Ardeaglais na Gaillimhe anois. Go gairid sular crochadh iad d'admháil beirt acu, ina nduine agus ina nduine, i ráitis scríofa go raibh siad ciontach as na dúnmharuithe ach go raibh Maolra Seoighe neamhchiontach. Níor leor seo don '''Iarla Spenser''' leis an gcrochadh a chur ar athló nó a stopadh. Dhearbhaigh sé i dteileagram chuig gobharnóir an phríosúin; ''&quot;The law must take its course&quot;.''

==Crochadh==
Crochadh an triúr le chéile maidin an 15 Nollaig 1882 agus cuireadh a gcuid corp ar thalamh an phríosúin san áit a bhfuil carrchlós na hArdeaglaise anois.

Ar a bhealach chun a chrochta an mhaidin sin tuairiscíodh go ndúirt Maolra Seoighe:'' &quot;Feicfidh mé Iosa Críost ar ball beag - crochadh eisean san éagóir chomh maith. ...Ara, tá mé ag imeacht...Go bhfóire Dia ar mo bhean agus a cúigear dílleachtaí.&quot;''

Tuairiscíodh nach ndearna an crochadóir, William Marwood, a chuid oibre go críochnúil, gur tachtadh Maolra Seoighe agus gur shaothraigh sé an bás go mall agus go pianmhar.

==Aistharraingt agus feachtasaíocht==
[[Íomhá:Maam_Cross_Lough_Maamwee_geograph-3178854-by-Ben-Brooksbank.jpg|mion|Maam Cross agus na sléibhte]]
Dhá bhliain ina dhiaidh sin tháinig duine den bheirt bhrathadóirí a thug fianaise in aghaidh Mhaolra Seoighe i láthair an phobail agus i láthair Ardeaspag Thuama, an Dr Mac an Mhílidh agus é ag cur ógánaigh an cheantair faoina láimh ag Séipéal Thuar Mhic Eadaigh agus mhionnaigh sé gur fianaise bhréige a bhí tugtha faoi mhóid aige; ní raibh aon bhunús lena fhianaise sa chúirt go raibh baint ag Maolra Seoighe leis na dúnmharuithe.

Dhiúltaigh údaráis na Breataine don fhiosrúchán iomlán faoin gcás a bhí éilithe ag Ardeaspag Thuama, ag iriseoirí agus ag polaiteoirí go leor, Charles Stewart Parnell ina measc.

Tháinig tuilleadh eolais chun cinn faoin gcás in imeacht na mblianta&lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-ceacht-staire-ar-chearta-teanga-dunmharuithe-mham.aspx &quot;Ceacht Staire ar Chearta Teanga: Dúnmharuithe Mhám Trasna&quot;] Beo.ie &lt;/ref&gt;. Ba chosúil gur coinníodh siar ón gcúirt agus ó dhlíodóirí cosanta na bhfear fianaise a chabhródh le neamhchiontacht cuid acu a chruthú. Tháinig líomhaintí chun cinn go ndearna na húdaráis gach iarracht líon na gCaitliceach a theorannú a bheadh ar na giúiréithe a rinne breithiúnais sna cásanna. Tuigeadh go ndearna neamhaird den fhianaise i nGaeilge agus gur beag di a aistríodh go Béarla sa chúirt. Póilín a bhí i mbun an chúraim le caint na bhfear a aistriú go Béarla. Mhéadaigh an fhianaise go raibh iomrall ceartais i gceist ach níor géilleadh d'fhiosrúchán iomlán.

Glacadh go forleathan leis go raibh duine amháin den chúigear a bhí i bpríosún ciontach as a bheith páirteach sna dúnmharuithe (i dteannta na beirte a crochadh) ach glacadh leis go raibh an ceathrar eile chomh neamhchiontach céanna le Maolra Seoighe. Creideadh freisin go raibh triúr eile a bhí páirteach sna dúnmharuithe nár cúisíodh riamh, ina measc an duine a phleanáil agus a threoraigh iad.

==Maamtrasna Alliance==
[[Íomhá:Swallow_Hole,_Castle_Bay,_Lough_Mask_-_geograph.org.uk_-_178933.jpg|mion|[[Loch Measca]]]]
Pléadh cás Mhám Trasna ar fud na tíre seo agus i meáin an domhain mhóir. Bhí díospóireachtaí fada faoi i dTeach na Parlaiminte in Westminster - díospóireacht amháin a mhair ceithre lá agus a raibh ainmneacha móra i stair na polaitíochta páirteach inti. Diúltaíodh d'fhiosrúchán poiblí ar an gcás agus d'fhág sin go raibh sé ar cheann amháin de na cúiseanna gur thit Rialtas Liobrálach William Gladstone in 1885 nuair a thacaigh na teachtaí Éireannacha faoi cheannas Charles Stewart Parnell leis na Tóraithe faoi cheannas Randolph Churchill. An'' &quot;Maamtrasna Alliance&quot;'' a tugadh ar an gcomhghuaillíocht sin.

Cailleadh sa phríosún beirt den chúigear a ciontaíodh sa choir agus chaith an triúr eile, beirt deartháireacha agus nia Mhaolra Seoighe, scór bliain i ngéibheann. Rinne a gcuid mná céile impí ar Fhear Ionaid na Banríona, an Tiarna Dudley, agus a bhean chéile le linn cuairte ar Chonamara iad a shaoradh. Nuair a scaoileadh amach sna laethanta ina dhiaidh sin iad, ar an 24 Deireadh Fómhair 1902, cuireadh ar thraein as Baile Átha Cliath go Baile an Róba iad agus shiúil siad na 18 míle as sin i ndorchadas na hoíche agus sa bháisteach abhaile go Ceapach an Creiche faoi scáth Mhám Trasna.

==Comóradh==

Bhí [http://anghaeltacht.net/Mam1882/index.html comóradh ar a bhás i nGaillimh ar an 15 Nollaig 2012] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} eagraithe ag [[An_Coimisinéir_Teanga|An Coimisinéir Teanga]]. Bhí [[Uachtarán na hÉireann]] i láthair. Aifreann san Ard Eaglais - atá tógtha ar shuíomh Phríosúin na Gaillimhe inar crochadh Maolra Seoighe.
[[Íomhá:Cludach Leabhair Sheáin Uí Chuirreáin.jpg|mion|160x160px|Leabhar le [[Seán Ó Cuirreáin]]]]

==Leabhair foilsithe==

Seoladh leabhar nua ar an eachtra seo ar an 19ú Lá Bealtaine 2016 i dTeach Cúirte Sráid na Faiche, i m[[Baile Átha Cliath]]. Ba istigh sa gcúirt sin a daoradh Maolra Seoighe agus na daoine eile chun bháis sa bhliain 1882. Sé [[Seán Ó Cuirreáin]], iar [[An Coimisinéir Teanga|Choimisinéir Teanga]] na hÉireann údar an leabhair, [https://web.archive.org/web/20160720094911/http://www.coislife.ie/leabhar/166/eagoir &quot;Éagóir - Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna&quot;] agus tá sé foilsithe ag [[Cois Life]]. Insint úrnua í seo ar iomlán an scéil le pictiúir stairiúla agus taifid oifigiúla nár foilsíodh cheana i bhfoirm leabhair.

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Seoighe, Maolra}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 19ú haois]]
[[Catagóir:Básanna i 1882]]
[[Catagóir:Iomrall ceartais]]
[[Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Mhaigh Eo]]</text>
      <sha1>gk1tvb2w5ept5ipo1hf81sf1eaqv6ej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fuigeanna (páirtí polaitíochta)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41697</id>
    <revision>
      <id>1332311</id>
      <parentid>1309546</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8264" sha1="444tnuh64jjxoqdmwxuntzyis08kjcn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Ba fhaicsean polaitiúil iad na '''Fuigeanna''' agus ina dhiaidh sin ba pháirtí polaitíochta i bParlaimintí [[Ríocht Shasana|Shasana,]] na h[[Ríocht na hAlban|Alban]], na [[Ríocht na Breataine Móire|Breataine Móire]], na h[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Éireann]] agus na Ríochta Aontaithe iad. Idir na 1680idí agus na 1850idí, chuaigh na Fuigeanna san iomaíocht le haghaidh cumhachta lena n-iomaitheoirí, na [[Tóraithe]]. Chomhcheangail na Fuigeanna leis an Pháirtí Liobrálach nua sna 1850idí, cé gur fhág roinnt Fuigeanna uaisle [[an Páirtí Liobrálach]] i 1885 chun an Pháirtí Aontachtach Liobrálach a bhunú, a chónascadh le hiomaitheoirí na Liobrálaithe, [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|an Páirtí Coimeádach]] nua-aimseartha sa bhliain 1912.

Bhí bunús na bhFuigeanna leagtha amach san [[Monarcacht bhunreachtúil|mhonarcacht bunreachtúil]] agus i naimhdeas i gcoinne na [[monarcacht]]a absalóidí, agus i dtacsíocht a thabhairt don chóras parlaiminteach. Bhí ról lárnach ag na Fuigeanna san [[An Réabhlóid Ghlórmhar|Réabhlóid Ghlórmhar]] de 1688, agus ba naimhde seasta iad do ríthe agus na [[Seacaibíteachas|Seacaibítigh]], ar Caitlicigh Rómhánacha iad. Ghlac na Fuigeanna smacht iomlán ar an rialtas i 1715 agus d’fhan siad i gceannas go hiomlán go dtí gur ghlac an [[Seoirse III na Breataine Móire agus na hÉireann|Rí Seoirse III]] an cathaoir ríoga i 1760, a lig do na Tóraithe teacht ar ais. Cumasaíodh ardcheannas na bhFuigeanna (1715–1760) leis an chomharbas Hanófarach de Sheoirse I na Breataine Móire i 1714 agus éirí amach na Seacaibíteach teipthe 1715 ag reibiliúnaithe Thoraí. Fuair na Fuigeanna réidh le na Tóraithe go críochnúil ó gach post tábhachtach sa rialtas, san arm, san Eaglais, i ngairm an dlí agus in oifigí áitiúla. Bhí greim an pháirtí ar chumhacht chomh láidir agus chomh marthanach go nglaonn staraithe an tréimhse ó thart ar 1714 go 1783 mar aois olagarcacht na bhFuigeanna.&lt;ref&gt;Holmes, Geoffrey; and Szechi, D. (2014). ''The Age of Oligarchy: Pre-Industrial Britain 1722–1783''. Routledge. p. xi. {{ISBN|131789426X}}. {{ISBN|978-1317894261}}.&lt;/ref&gt;  Ba é [[Robert Walpole]] an chéad cheannaire mór le rá ar na bhFuigeanna, a choinnigh smacht ar an rialtas (1721–1742) agus a raibh a protégé [[Henry Pelham]] i gceannas air (1743–1754).
== Naisc sheachtracha ==
*http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/08/06.htm Karl Marx on the Tories and the Whigs (1852)]

==Leabharliosta==
* {{cite book|last=Black|first=Jeremy|author-link=Jeremy Black (historian)|title=Walpole in Power|place=Stroud|publisher=Sutton|isbn=075092523X|year=2001}}
* {{cite book|last=Brewer|first=John|title=Party Ideology and Popular Politics at the Accession of George III|url=https://archive.org/details/partyideologypop0000brew|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=1976}}
* {{cite book|editor-last=Cannon|editor-first=John Ashton|title=The Whig Ascendancy: Colloquies on Hanoverian England|url=https://archive.org/details/whigascendancyco0000unse_y6j1|publisher=Edward Arnold|year=1981|isbn=0713162775}}
* {{cite book|last=Carswell|first=John|title=The Old Cause: Three Biographical Studies in Whiggism|place=London|publisher=Cresset Press|year=1954|url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=24628959}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812120152/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=24628959 |date=2011-08-12 }}
* {{cite book|first=H. T.|last=Dickinson|author-link=H. T. Dickinson|title=Walpole and the Whig Supremacy|year=1973|isbn=0340115157|url=https://archive.org/details/walpolewhigsupre0000dick|url-access=registration}}
* Elofson, Warren M. ''The Rockingham Connection and the Second Founding of the Whig Party 1768–1773'' (1996).
* Fairlie, Henry.  &quot;Oratory in Political Life,&quot; ''History Today'' (Jan 1960) 10#1 pp 3-13. A survey of political oratory in Britain from 1730 to 1960. 
* Feiling, Keith; ''A History of the Tory Party, 1640–1714'', 1924 [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=6610420 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116151514/https://www.gale.com/databases/questia?a=o&amp;d=6610420 |date=2022-11-16 }}.
* Feiling, Keith; ''The Second Tory Party, 1714–1832'', 1938 [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=58567794 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116151515/https://www.gale.com/databases/questia?a=o&amp;d=58567794 |date=2022-11-16 }}.
* {{cite book|first=William|last=Harris|author-link=William Harris (Birmingham Liberal)|title=The History of the Radical Party in Parliament|place=London|publisher=Kegan Paul, Trench &amp; Co.|year=1885|url=https://archive.org/details/historyradicalp00ggoog}}
* {{cite book|title=The Whig Revival: 1808–1830|url=https://archive.org/details/whigrevival180810000hayw|series=Studies in Modern History|last=Hay|first=William Anthony|year=2005|publisher=Palgreave Macmillan|isbn=140391771X}}
* Holmes, Geoffrey.  &quot;British Politics in the Age of Anne&quot; (2nd ed. 1987).
* Jones; J. R. ''The First Whigs: The Politics of the Exclusion Crisis, 1678–1683'', 1961 [https://web.archive.org/web/20110812123544/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=98156041 online edition].
* McCallum; Ronald Buchanan. ''The Liberal Party from Earl Grey to Asquith'' (1963).
* Marshall, Dorothy. ''Eighteenth Century England'' (1962) [https://web.archive.org/web/20130706101236/http://www.questia.com/library/1619658/eighteenth-century-england online]. A standard scholarly history.
* {{cite book|last=Mitchell|first=L. G.|author-link=Leslie Mitchell (historian)|title=Charles James Fox and the Disintegration of the Whig Party, 1782–1794|url=https://archive.org/details/charlesjamesfoxd0000mitc|place=London|publisher=Oxford University Press|year=1971|isbn=0198218389}}
* {{cite book|last=Mitchell|first=Austin|author-link=Austin Mitchell|title=The Whigs in Opposition, 1815–1830|url=https://archive.org/details/whigsinoppositio0000aust|place=Oxford|publisher=Clarendon Press|year=1967}}
* O'Gorman, Frank. ''Voters, patrons, and parties: the unreformed electoral system of Hanoverian England 1734–1832'' (Clarendon Press, 1989).
* Plumb, J.H. ''Growth of Political Stability in England 1675–1725'' (2001).
* Reid; Loren Dudley. ''Charles James Fox: A Man for the People'', 1969 [https://web.archive.org/web/20110812123448/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=57023294 online edition].
* Speck, W. A.  ''Stability and Strife: England, 1714–1760'' (1977), A standard scholarly history.
* Trevelyan, George Otto.  ''The Early History of Charles James Fox'' (1880) [https://books.google.com/books?id=rJcgAAAAMAAJ online edition].
* Williams, Basil, and C. H. Stuart; ''The Whig Supremacy, 1714–1760'' (1962) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=96743013 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812123505/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=96743013 |date=2011-08-12 }}. A standard scholarly survey
* Willman, Robert. &quot;The Origins of 'Whig' and 'Tory' in English Political Language.&quot; ''Historical Journal'' 17, no. 2 (1974): 247-64. [https://www.jstor.org/stable/2638297 online].
* Woodward; E. L. ''The Age of Reform, 1815–1870'', 1938 [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=18250278 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812121751/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=18250278 |date=2011-08-12 }}. A standard scholarly stream.
==Staireolaíocht==
* Hill, Brain W. &quot;II. Executive Monarchy and the Challenge of Parties, 1689–1832: Two Concepts of Government and Two Historiographical Interpretations.&quot; ''The Historical Journal'' (1970) 13#3 pp: 379–401. [http://journals.cambridge.org/abstract_S0018246X00009249 abstract].
* Loades, David ed. ''Readers Guide to British History'' (2003) 2:1353–56.
* Thomas, Peter D. G. &quot;Party Politics in Eighteenth‐Century Britain: Some Myths and a Touch of Reality.&quot; ''Journal for Eighteenth‐Century Studies'' (1987) 10#2 pp.&amp;nbsp;201–210.
{{refend|2}}
== Tagairtí ==

[[Catagóir:Liobrálachas clasaiceach]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1678]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe]]</text>
      <sha1>444tnuh64jjxoqdmwxuntzyis08kjcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tigh Thaláin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41785</id>
    <revision>
      <id>1332481</id>
      <parentid>1282962</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="2rkm8xgud0j7v4v03idutl5aqenb4g7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is [[paróiste]] i g[[Contae Mhuineacháin]] é '''Tigh Thaláin'''.&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1995|title=Tigh Thaláin/Tehallan {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;tá Tigh Thaláin suite ar an teorann le chontae Ard Mhaca.

Téann Canáil Uladh as úsáid trí cheantar an pharóiste, mar a dhéanann na bóithre N12, R185, agus R213. Tá Ionad Spóirt Pobail ag an N12 ag Tigh Thaláin.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Stair ==
Is é Tyholland an paróiste is lú sa chontae agus tá teorainn aige le Co. Ard Mhacha sa Bhaile Meánach. Ar feadh tamaill tugadh paróiste Dhonncha air agus ina dhiaidh sin bhí sé i bparóiste Mhuineacháin.  Ba chuairteoir tábhachtach é Ó Donnabháin Rosa ar theaghlach Rís agus ar an bparóiste le linn thréimhse na bhFíníní. Chuir muintir Rice go mór le saol polaitiúil an chontae, agus is comóradh é Cros Mhór Cheilteach in Eaglais Pharóiste Tyholland ar an obair a rinne an teaghlach sin dá bparóiste dúchais agus d'Éirinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishidentity.com/extras/island/stories/parishes.htm|teideal=Monaghan parishes|work=www.irishidentity.com|dátarochtana=2025-01-30|archivedate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623174349/http://irishidentity.com/extras/island/stories/parishes.htm}}&lt;/ref&gt;

== Péil ==
Thosaigh Tyholland G.F.C i 1952 tar éis d'fhoireann Tyholland sraith pharóiste a bhuachan sa Bhaile Meánach. Spreag an rath sin an paróiste chun cleamhnas a dhéanamh le foireann i 1953 agus é a chur isteach sa chraobh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tyhollandgfc.com/history/|teideal=History|language=en|work=Tyholland GAA|dátarochtana=2025-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241105194733/https://tyhollandgfc.com/history/|archivedate=2024-11-05}}&lt;/ref&gt;

Bhí an club cleamhnaithe mar Tyholland St. Patrick's agus fuarthas &quot;The Meadow&quot; mar pháirc imeartha, a d'fhanfadh síos tríd na blianta. Aontaíodh dathanna na gclubanna de gheansaithe dearga agus coiléar bán agus ag deireadh na bliana 1952 bhí Tyholland anois dírithe ar a gcéad chluiche craoibhe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tyhollandgfc.com/history/|teideal=History|language=en|work=Tyholland GAA|dátarochtana=2025-01-30|archivedate=2024-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241105194733/https://tyhollandgfc.com/history/}}&lt;/ref&gt;{{Síol-tír-ie}}
{{DEFAULTSORT:Tigh Thalain}}
[[Catagóir:Contae Mhuineacháin]]</text>
      <sha1>2rkm8xgud0j7v4v03idutl5aqenb4g7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poll na Brón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43035</id>
    <revision>
      <id>1332423</id>
      <parentid>1267719</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1624" sha1="ro37umjf6znddvr2c4pww0ui63dxt9o" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
[[Íomhá:Paulnabrone.jpg|clé|250px|mion|Poll na Brón]]
Is [[Tuamaí ursanach|tuama ursanach]] suite i g[[Contae an Chláir]] é '''Poll na Brón'''.&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1166576|title=Poll na Brón/Poulnabrone {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Tógadh san aois [[Neoiliteach]] é. Is é an tuama ursanach is cáiliúla in Éirinn é.

==Stair==
Rinne Ann Lynch an láithreán a thochailt. Fuair sí iarsmaí 22 duine. Bhí cuid de na daoine thíos le foréigean. Na cnámha dar dáta 3800 agus 3200 RC (de fhaisnéis [[Dátú radacharbóin|dátú charbón 14]]). &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://irisharchaeology.ie/2013/06/poulnabrone-tomb-life-and-death-in-the-burren/|teideal=Poulnabrone Tomb: Life and Death in the Burren {{!}} Irish Archaeology|dáta=2013-06-18|language=en-US|work=irisharchaeology.ie|dátarochtana=2021-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210728172604/https://irisharchaeology.ie/2013/06/poulnabrone-tomb-life-and-death-in-the-burren/|archivedate=2021-07-28}}&lt;/ref&gt;

==Sanasaíocht==
Is foirm ghinideach den ainmfhocal “bró” (cloch mhuilinn) é “brón”; níl aon bhaint aige le “brón” sa bhrí “gruaim”.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Turasóireacht i gContae an Chláir}}
{{síol-tír-ie}}

{{DEFAULTSORT:Poll na Bron}}
[[Catagóir:Contae an Chláir]]
[[Catagóir:Seandálaíocht]]
[[Catagóir:Tuamaí ursanach]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí meigiliteacha]]</text>
      <sha1>ro37umjf6znddvr2c4pww0ui63dxt9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liosta sráideanna agus cearnóga i mBaile Átha Cliath</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43168</id>
    <revision>
      <id>1332370</id>
      <parentid>1248227</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19218" sha1="aux6xygriwhc47npps7jz9ydg29ybz2" xml:space="preserve">Seo liosta sráideanna agus cearnóga iomráiteacha i m[[Baile Átha Cliath]].
Seo liosta sráideanna agus cearnóga iomráiteacha i m[[Baile Átha Cliath]], [[Éire]].

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ &lt;big&gt;'''Sráideanna agus cearnóga i mBaile Átha Cliath'''&lt;/big&gt;
|-
! width=&quot;200&quot;|Ainm na sráide nó na cearnóige i [[An Béarla|mBéarla]] 
! width=&quot;200&quot;|Ainm na sráide nó na cearnóige i [[An Ghaeilge|nGaeilge]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.dublincity.ie/SiteCollectionDocuments/Sr%C3%A1idainmneacha%20Bhaile%20Atha%20Cliath.pdf |teideal=Dublin City Streetnames / Sráidainmneacha Bhaile Átha Cliath |dátarochtana=2015-05-05 |archivedate=2010-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100218145551/http://www.dublincity.ie/SiteCollectionDocuments/Sr%C3%A1idainmneacha%20Bhaile%20Atha%20Cliath.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Street Names, May 1996: Irish / English Translations.&quot; Unpublished [[Dublin Corporation]] internal document.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.iol.ie/~sob/sraidbac/index.html Sráidainmneacha Bhaile Átha Cliath] at [http://www.iol.ie/~sob/index.html Leathanach baile Shéamais Uí Bhrógáin] {{ga icon}}&lt;/ref&gt;
! width=&quot;20&quot;|Dáta&lt;br&gt;&lt;ref&gt;Date of creation or first reference to current name. Noted in Rev. C.T. M'Cready's ''Dublin Street Names: Dated and Explained'' (Dublin: Carraig Books, 1892) unless otherwise noted&lt;/ref&gt;
! width=&quot;300&quot;|Ainmneacha stairiúla&lt;br&gt;&lt;ref&gt;Rev. C.T. M'Cready. ''Dublin Street Names: Dated and Explained''. Dublin: Carraig Books, 1892.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.iol.ie/~ebairead/Files/DublinCityNameBooks.pdf Ordnance Survey Names Books for Dublin City (1836-40)]&lt;/ref&gt;
! width=&quot;20&quot;|[[Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn|Uimhir an Bhealaigh]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.transport.ie/upload/general/7617-0.pdf |teideal=Roads Act 1993 (Classification of Regional Roads) Order 2006 |dátarochtana=2015-05-05 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927005411/http://www.transport.ie/upload/general/7617-0.pdf }}&lt;/ref&gt;
! width=&quot;20&quot;|[[Liosta gCeantair Poist i mBaile Átha Cliath|Postcheantar]]
! width=&quot;50&quot;|Codanna
! width=&quot;300&quot;|Iarbhearta
! width=&quot;300&quot;|Scríbe agus tras-sráideanna móra
|-
|Abbey Street
|[[Sráid na Mainistreach]]
|1728
|
|
|1
|Lwr, mid, upr
|Mary's Abbey
|Beresford St, Capel St
|-
|Ailesbury Road
|[[Bóthar Ailesbury]]
|
|
|[[R824 road|R824]]
|4
|
|
|Sydney Parade Ave, Merrion Road|Merrion Rd, Stillorgan Rd
|-
|Amiens Street
|[[Sráid Amiens]]
|1800
|The Strand (1728)
|[[R105 road|R105]]
|1
|
|North Strand Road
|Memorial Rd/Beresford Pl, Talbot Street, Portland Row/Seville Pl
|-
|Anglesea Road
|[[Bóthar Mon]]
|
|
|[[R815 road|R815]]
|4
|
|
|-
|Anne Street South (South Anne Street)
|Sráid Anna Theas
|1723
|South St Anne St
|
|2
|
|Harry St
|Grafton Street, Dawson Street
|-
|Baggot Street
|[[Sráid Bhagóid]]
|1773
|Gallows Road&lt;ref&gt;John Rocque. ''Plan of the city of Dublin and the environs''. Dublin, 1756.&lt;/ref&gt; (1756), Blackrock Rd (Baggot St Upr, 1800)
|[[R816 road|R816]]
|2, 4
|Lwr, upr
|Merrion Row, [[Pembroke Road (Dublin)|Pembroke Rd]]
|[[Merrion Street|Merrion St Upr]], Waterloo Rd/Eastmoreland Pl
|-
|Bayside Boulevard
|[[Búlbhard Chois Bá]]
|
|
|
|13
|S, n
|Verbena Lawn
|[[Plásóg Bheirbhéine]]
|Dublin Rd, Bayside Sq, Verbena Ave
|-
|Bridge Street
|[[Sráid an Droichid]]
|1317
|
|[[R108 road|R108]]
|2
|Lwr, upr
|Fr Mathew Bridge
|[[Droichead an Athar Maitiú]]
|Usher's Qy/Merchant's Qy, Cornmarket/High St
|-
|Capel Street
|Sráid Chéipil
|1697
|
|[[R803 road|R803]] (part)
|1
|
|[[Grattan Bridge]]
|Droichead Grattan
|Ormond Qy, Mary's Abbey/[[Abbey Street|Abbey St Upr]], Little Mary St/Mary St, [[Parnell Street|Parnell St]], Bolton St
|-
|[[Carrickbrack Road]]
|Bóthar Charraig Bhreac
|
|
|[[R105 road|R105]]
|13
|
|[[Greenfield Road|Greenfield Rd]]
|Bóthar an Ghoirt Ghlais
|Strand Rd, [[Thormanby Road|Thormanby Rd]]
|-
|[[Clyde Road]]
|Bóthar Cluaidh
|
|
|
|4
|
|Wellington Pl
|[[Pembroke Road (Dublin)|Pembroke Rd]], [[Raglan Road (Dublin)|Raglan Rd]], Pembroke Park
|-
|[[College Green]]
|''Faiche an Choláiste''
|1666
|Hoggen Green (1635), The Old Shore (1734)
|[[M1 motorway (Republic of Ireland)|N1]]
|2
|
|
|[[Dame Street|Dame St]], [[Grafton Street|Grafton St]]/Westmoreland St
|-
|[[Dame Street]]
|Sráid an Dáma
|1610
|Teyngmouth St (1348), Damask St (1661)
|[[N81 road|N81]]
|2
|
|[[College Green]], Lord Edward St
|Church La, Great Georges St S, Parliament St/Cork Hill
|-
|[[Dawson Street]]
|Sráid Dhásain
|1723
|
|[[M1 motorway (Republic of Ireland)|N1]]
|2
|
|
|Nassau St, [[Molesworth Street (Dublin)|Molesworth St]], [[St Stephen's Green]]
|-
|[[Dorset Street (Dublin)|Dorset Street]]
|Sráid Dorset
|1756
|Drumcondra La (1728)
|[[M1 motorway (Republic of Ireland)|N1]], [[R804 road|R804]]
|1
|Lwr, upr
|Drumcondra Rd, Bolton St
|[[Binns Bridge|Binns Br]] ([[Royal Canal (Ireland)|Royal Canal]]), [[R101 road (Ireland)|N Circular Rd]]
|-
|[[M1 motorway (Republic of Ireland)|Drumcondra Road]]
|Bóthar Dhroim Conrach
|
|
|[[M1 motorway (Republic of Ireland)|N1]]
|9
|Lwr, upr
|[[Dorset Street (Dublin)|Dorset St Lwr]], Swords Rd
|[[Binns Bridge|Binns Br]] ([[Royal Canal (Ireland)|Royal Canal]]), Clonliffe Rd, Griffith Ave
|-
|[[East Wall Road]]
|Bóthar an Phoiirt Thoir
|
|
|[[R131 road|R131]]
|1, 3
|
|[[East-Link (Dublin)|East-Link]] Toll Bridge, Poplar Row
|North Wall Qy, Sheriff St Upr, Alfie Byrne Rd, [[North Strand Road|North Strand Rd]]
|-
|[[Eccles Street]]
|Sráid Eccles
|1772
|
|
|1
|
|Temple St N
|[[Dorset Street (Dublin)|Dorset St]], Berkeley Rd
|-
|[[Ely Plac (Dublin)|Ely Place]]
|Plás Íle
|1773
|
|
|2
|''Ely Pl'', ''Ely Pl Upr''
|[[Merrion Street|Merrion St Upr]]
|Merrion Row/[[Baggot Street|Baggot St Lwr]]
|-
|[[Fishamble Street]]
|Sráid Sheamlas an Éisc
|
|Fish St (1470), Fisher St (1570)
|
|2
|
|
|Essex Qy/Wood Qy, Essex St W, Lord Edward St/Christchurch Pl
|-
|[[Fitzwilliam Square]]
|''Cearnóg Mhic Liam'', ''Cearnóg Fitzwilliam''
|1794
|
|[[N11 road (Ireland)|N11]] (west)
|2
|N, s, e, w
|
|
|-
|[[Gardiner Street]]
|Sráid Ghairdinéir 
|1792
|Old Rope Walk (1756)
|[[R802 road|R802]]
|1
|Lwr, mid, upr
|Synnott Place
|Beresford Pl, [[Talbot Street|Talbot St]], [[Parnell Street|Parnell St]]/Summerhill, [[Dorset Street (Dublin)|Dorset Street]]
|-
| Gilford Road
|Bóthar Gilford
|
|
|
|4
|
|Seafort Ave
|Sandymount Green, [[Sandymount Avenue|Sandymount Ave]], [[Park Avenue (Dublin)|Park Ave]], Strand Rd
|-
|[[Grafton Street]]
|Sráid Grafton
|1708
|
|[[N11 road (Ireland)|N11]] (part)
|2
|
|Westmoreland St
|[[College Green]], [[Nassau Street (Dublin)|Nassau St]]/Suffolk St, [[St Stephen's Green]]
|-
|[[Greenfield Road]]
|
|
|
|[[R105 road|R105]]
|13
|
|Station Rd, [[Carrickbrack Road|Carrickbrack Rd]]
|Dublin Rd/Howth Rd, Strand Rd
|-
|[[Henrietta Street]]
|Sráid Henrietta
|1724
|
|
|1
|
|
|Bolton St, ''[[King's Inns]]''
|-
|[[Henry Street (Dublin)|Henry Street]]
|Sráid Anraí
|1724
|
|
|1
|
|Earl St N, Mary St
|[[O'Connell Street|O'Connell St]], Moore St, Liffey St Upr
|-
|[[Herbert Park]]
|Páirc Hoirbeaird
|
|
|
|4
|
|Marlborough Rd
|[[Pembroke Road (Dublin)|Pembroke Road]], Morehampton Rd/Donnybrook Rd
|-
|[[Herbert Road, Dublin|Herbert Road]]
|Bóthar Hoirbeaird
|
|
|
|4
|
|
|Landsdowne Rd, [[Tritonville Road|Tritonville Rd]]
|-
|[[Heytesbury Street]]
|Sráid Heytesbury
|1846
|
|
|8
|
|Stamer St, New Bridge St
|Pleasants St, Harrington St
|-
|Howth Road
|Bóthar Bhinn Éadair
|
|
|[[R105 road|R105]]
|3, 5
|
|Dublin Rd
|Fairview, Collins Ave E, Brookwood Ave/Sybil Hill Rd, Station Rd/Main St ([[Raheny]]), James Larkin Rd, Kilbarrack Rd
|-
|[[Kildare Street]]
|Sráid Chill Dara
|1756
|Coote St
|[[N11 road (Ireland)|N11]]
|2
|
|
|Leinster St S, [[Molesworth Street (Dublin)|Molesworth St]], [[St Stephen's Green]]
|-
|[[Leeson Street]]
|Sráid Líosain
|1765
|Suesey St&lt;ref&gt;Charles Brooking. ''A map of the city and suburbs of Dublin''. London, 1728.&lt;/ref&gt; (1728)
|[[N11 road (Ireland)|N11]]
|2, 4
|Lwr, upr
|Morehampton Rd
|[[St Stephen's Green]], Grand Parade/Mespil Rd, The Appian Way, Wellington Pl
|-
|[[Marlborough Street (Dublin)|Marlborough Street]]
|''Sráid Mhaoilbhríde'', ''Sráid Maoilbhríde'', ''Sráid Marlborough''
|
|Great Marlborough St (1728)
|
|1
|
|
|Eden Qy, [[Abbey Street|Abbey St Lwr]], Earl St N/[[Talbot Street|Talbot St]], [[Parnell Street|Parnell St]]
|-
|[[Marrowbone Lane]]
|''Lána Mhuire Mhaith'', ''Lána Mhuire''
|1743
|
||[[R804 road|R804]]
|8
|
|Thomas Court
|School St/Earl St S, [[Cork Street (Dublin)|Cork Street]]
|-
|[[Merrion Road]]
|''Bóthar Mhuirfean''
|
|
|[[R118 road|R118]]
|4
|
|[[Pembroke Road (Dublin)|Pembroke Rd]], Rock Rd
|Anglesea Rd, [[Serpentine Avenue|Serpentine Ave]]
|-
|[[Merrion Square]]
|''Cearnóg Mhuirfean''
|1769
|
|[[R118 road|R118]] (north)
|2
|N, s, e, w
|
|
|-
|[[Merrion Street]]
|''Sráid Mhuirfean''
|1723
|Merrion La (1728)
|
|2
|Lwr, upr
|[[Merrion Square|Merrion Square W]], [[Ely Place (Dublin)|Ely Place]]
|Fenian St, Clare St/[[Merrion Square]], Merrion Row/[[Baggot Street|Baggot St Lwr]]
|-
|[[Molesworth Street (Dublin)|Molesworth Street]]
|''Sráid Theach Laighean''
|1756
|
|
|2
|
|
|[[Dawson Street|Dawson St]], [[Kildare Street|Kildare St]]
|-
|[[Mountjoy Square]]
|''Cearnóg Mhuinseo''
|1792
|
||[[R802 road|R802]] (west)
|1
|N, s, e, w
|
|
|-
|Naas Road
|''Bóthar an Náis''
|
|
||[[R110 road|R110]], [[N7 road (Ireland)|N7]]
|8, 12
|
|Tyrconnell Rd
|Davitt Rd, Kylemore Rd/Walkinstown Rd, [[M50 motorway (Ireland)|M50 motorway]], Fonthill Rd S/Belgard Rd, Citywest Rd, '''?'''
|-
|[[Nassau Street (Dublin)|Nassau Street]]
|''Sráid Thobar Phádraig'', ''Sráid Nassau''
|1756
|St Patrick's Well La (1728)
|[[N11 road (Ireland)|N11]]
|2
|
|Suffolk St, Leinster St S
|[[Grafton Street|Grafton St]], [[Dawson Street|Dawson St]], [[Kildare Street|Kildare St]]
|-
|[[Newbridge Avenue]]
|''Ascaill an Droichid Nua''
|
|
|
|4
|
|Sandymount Rd
|[[Herbert Road, Dublin|Herbert Rd]], [[Tritonville Road|Tritonville Rd]]
|-
|[[R101 road (Ireland)|North Circular Road]]
|''Cuarbhóthar Thuaidh''
|1800
|
|[[R101 road (Ireland)|R101]], [[N2 road (Ireland)|N2]]
|1, 7
|
|Portland Row
|Summerhill Parade, [[Dorset Street (Dublin)|Dorset St Lwr]], Phibsborough Rd, Cabra St, Prussia St/Old Cabra Rd, Infirmary Rd
|-
|[[North Strand Road]]
|''Bóthar na Trá, Thuaidh''
|1803
|The Strand (1728, 1756)
|[[R105 road|R105]]
|1, 3
|
|Amiens St, Annesley Bridge Rd
|Portland Row/Seville Pl, Poplar Row/[[East Wall Road|East Wall Rd]]
|-
|[[Nutley Lane]]
|''Lána Nutley'', ''Lána Nothaile''
|
|
|
|4
|
|Greenfield Park
|[[Merrion Road|Merrion Rd]], Stillorgan Rd
|-
|[[O'Connell Street]]
|''Sráid Uí Chonaill''
|1924
|Drogheda St (1728-1809), Sackville St (1809-1924)
|[[M1 motorway (Republic of Ireland)|N1]], [[N2 road (Ireland)|N2]]
|1
|Lwr, upr
|[[O'Connell Bridge]], [[Parnell Square|Parnell Sq E]]
|Bachelors Walk/Eden Qy, Henry St/Earl St N, [[Parnell Street|Parnell St]]
|-
|[[Park Avenue (Dublin)|Park Avenue]]
|''Ascaill na Páirce''
|
|
|
|4
|
|
| Gilford Rd, [[Sydney Parade Avenue|Sydney Parade Ave]]
|-
|Parliament Street
|''Sráid na Parlaiminte'', ''Sráid na Feise''
|1766
|Essex Bridge (→1887, lower portion only)
|
|2
|
|[[Grattan Bridge]]
|Essex Qy/Wellington Qy, Lord Edward St/[[Dame Street|Dame St]]
|-
|[[Parnell Square]]
|''Cearnóg Parnell''
|
|Rutland Square
|[[M1 motorway (Republic of Ireland)|N1]], [[N2 road (Ireland)|N2]] (e, w)
|1
|N, e, w
|[[Parnell Street|Parnell St]]
|
|-
|[[Parnell Street]]
|''Sráid Parnell''
|
|Great Britain St (1795-'''?''')
|[[R803 road|R803]], [[M1 motorway (Republic of Ireland)|N1]] (part), [[N2 road (Ireland)|N2]] (part)
|1
|
|Little Britain St, Summerhill
|Capel St, Jervis St, Moore St, [[Parnell Square|Parnell Sq]]/[[O'Connell Street|O'Connell St]], [[Gardiner Street|Gardiner St]] 
|-
|[[Pearse Street, Dublin|Pearse Street]]
|''Sráid an Phiarsaigh'', ''Sráid Piarsach''
|
|Moss La, [[Great Brunswick Street]] (1795-'''?''')
|[[R118 road|R118]], [[R802 road|R802]],
|2
|
|College St, Ringsend Rd
|D'Olier St, Tara St, Westland Row/Lombard St E, Erne St, Macken St, [[MacMahon Bridge|MacMahon Br]] ([[Grand Canal (Ireland)|Grand Canal]])
|-
|[[Pembroke Road]]
|''Bóthar Pheambróg'', ''Bóthar Pembróc'', ''Bóthar Penfro''
|1835
|Blackrock Rd (1800)
|[[R118 road|R118]]
|4
|
|[[Baggot Street|Baggot St Upr]], [[Merrion Road|Merrion Rd]]
|Northumberland Rd, [[Clyde Road|Clyde Rd]], Shelbourne Rd, [[Ball's Bridge|Ball's Br]] ([[River Dodder]])
|-
|[[Raglan Road (Dublin)|Raglan Road]]
|''Bóthar Raglan'', ''Bóthar Raiglean'', ''Bóthar Rhaglan''
|1857
|
|
|4
|
|
|[[Pembroke Road (Dublin)|Pembroke Rd]], [[Clyde Road|Clyde Rd]]
|-
|[[St John's Road East]] (St John's Road)
|''Bóthar Eoin Thoir'', ''Bóthar San Eoin Thoir'', ''Bóthar Eoin''
|
|
|
|4
|
|
|
|-
|[[St Stephen's Green]]
|''Faiche Stiabhna'', ''Faiche Stiofáin''
|1250
|
|[[N11 road (Ireland)|N11]] (n, s, w), [[R110 road|R110]] (south)
|2
|N, s, e, w
|
|
|-
|[[Sandymount Avenue, Dublin|Sandymount Avenue]]
|''Ascaill Dhumhach Thrá'', ''Ascaill Dumhaighe''
|
|
|
|4
|
|Simmonscourt Rd
| [[Merrion Road|Merrion Rd]], Gilford Rd
|-
|[[Serpentine Avenue]]
|''Ascaill na Lúb''
|
|
|
|4
|
|
|[[Merrion Road|Merrion Rd]], [[Tritonville Road]]/Claremont Rd
|-
|[[South Circular Road (Dublin)|South Circular Road]]
|''An Cuarbhóthar Theas'', ''Cuarbhóthar Theas''
|1773
|
|[[R811 road|R811]]
|8
|
|Harrington St
|'''?''', Clanbrassil St, Dolphin's Barn, Suir Rd, Emmet Rd, Inchicore Rd, Con Colbert Rd ([[N4 road (Ireland)|N4 road]]), Chapelizod Rd
|-
|Stillorgan Road
|''Bóthar Stigh Lorgan''
|
|
|[[N11 road (Ireland)|N11]]
|4, 18
|
|Donnybrook Rd, Bray Rd
|[[Anglesea Bridge|Anglesea Br]] ([[River Dodder]]), [[Nutley Lane|Nutley La]]/Greenfield Park, Mount Merrion Ave, Leopardstown Rd/Newtownpark Ave, Kill La
|-
|[[Sydney Parade Avenue]]
|''Ascaill Pharáid Sydney'', ''Ascaill Pharáid Sidní''
|
|
|
|4
|
|
|Near [[Merrion Road|Merrion Rd]], [[Ailesbury Road|Ailesbury Rd]], [[Park Avenue (Dublin)|Park Ave]], Strand Rd
|-
|[[Talbot Street]]
|''Sráid Talbot'', ''Sráid Thalbóid''
|1821
|Cope St N (1795)
|
|1
|
|Earl St N
|Marlborough St, [[Gardiner Street|Gardiner St Lwr]], Amiens St
|-
|[[Temple Bar (street)|Temple Bar]]
|''Barra an Teampaill'', ''Barra Temple''
|1707
|
|
|2
|
|Essex St E, Fleet St
|Temple La, Bedford Row/Anglesea St
|-
|[[N81 road (Ireland) | Templeogue Road]]
|''Bóthar Teach Mealóg''
|
|
|[[N81 road (Ireland) | N81]]
|6
|
|Terenure Place, Tallaght Road
|Terenure Road West, Fergus Road, Olney Crescent, Rathdown Park, Lakelands Park, Rathdown Avenue, Terenure College, Fortfield Road, Springfield Road, [[R112 road | Templeville Road]], [[R112 road | Springfield Avenue]], Rosehall, Riverside Cottages, [[R817 road | Old Bridge Road]] (Templeogue Bridge), [[R817 road | Cypress Grove Road]], Corrybeg, Cheeverstown, Templeogue House, Hillcrest, Wellington Road (Spawell Roundabout), [[M50 motorway (Ireland) | M50 motorway]]
|-
|[[R112 road | Templeville Road]]
|''Bóthar Baile an Teampaill''
|
|
|[[R112 road | R112]]
|6W
|
|Springfield Avenue, Greentrees Road
|[[N81 road (Ireland) | Templeogue Road]], Templeville Park, Fortfield Park, Templeville Avenue, [[R817 road | Cypress Grove Road]], [[R817 road | Wainsfort Road]], Wainsfort Crescent, Glendown Road, Grosvenor Court, Wellington Road
|-
|[[Thormanby Road]]
|
|
|
|[[R105 road|R105]] (part)
|13
|
|
|Main St, Carrickbrack Rd
|-
|[[Tritonville Road]]
|''Bóthar Tritonville''
|
|
|
|4
|
|Irishtown Rd
|Londonbridge Rd/Church Ave, Claremont Rd/[[Serpentine Avenue|Serpentine Ave]]
|-
|Werburgh Street
|''Sráid San Werburgh'', ''Sráid San Werburga'', ''Sráid Werburgh'', ''Sráid Bhairbre''
|1257
|
|
|2
|
|Bride St
|Christchurch Pl/Lord Edward St, Bull Alley St/Golden La
|-
|[[Westland Row]]
|''Rae an Iarthair''
|1773
|Westland's
|
|2
|
|Lombard Street
|[[Pearse Street]]/Lincoln Place
|-
|Winetavern Street
|''Sráid an Fhíona''
|1329
|Taverner's St (1311)
|
|2
|
|[[Droichead Uí Dhonnabháin Rosa]], St Michael's Hill
|Merchant's Qy/Wood Qy, High St/Christchurch Pl
|-
|}

==Nótaí==
{{reflist|1}}

==Naisc sheachtracha==
*[http://www.irish-architecture.com/buildings_ireland/dublin/streets/ Streetnames of Dublin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020420222510/http://www.irish-architecture.com/buildings_ireland/dublin/streets/ |date=2002-04-20 }} at [https://web.archive.org/web/20140107101035/http://archeire.com/ Archiseek] Architecture of Ireland
*[http://www.dublincity.ie/YourCouncil/SeirbhisiGaeilge/Pages/SraidainmneachaBhaileAthaCliathDublinCityStreetNames.aspx Dublin City Street Names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614172118/http://www.dublincity.ie/YourCouncil/SeirbhisiGaeilge/Pages/SraidainmneachaBhaileAthaCliathDublinCityStreetNames.aspx |date=2009-06-14 }} page at [[Dublin City Council]] website
*[http://www.leabhair.ie/sob/sraidbac/liosta.html Sráidainmneacha Bhaile Átha Cliath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213183803/http://www.leabhair.ie/sob/sraidbac/liosta.html |date=2015-02-13 }} — English-Irish list of Dublin street names at [http://www.leabhair.ie/sob Leathanach baile Shéamais Uí Bhrógáin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213210749/http://www.leabhair.ie/sob/ |date=2015-02-13 }} {{ga icon}}
*[http://www.photopol.com/signs/sraidbac/dubstreet.html Dublin Streetnames in Irish] — photographs of multiple or incorrect Irish translations of Dublin street names.
*[http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/dublin_1610_1896.jpg 1610 Map of Dublin] published by [[John Speed]] ([[Perry-Castañeda Library Map Collection]])


* [[Ascaill Dhumhach Thrá]], [[Ascaill an Droichid Nua]], [[Ascaill na Lúb]], [[Ascaill na Páirce]], [[Ascaill Pharáid Sidní]]
* [[Barra an Teampaill]]
* [[Bóthar Aelsbaire]], [[Bóthar Baile an Teampaill]], [[Bóthar Bhinn Éadair]], [[Bóthar Cluaidh]], [[Bóthar Dhroim Conrach]], [[Bóthar Eoin Thoir]], [[Bóthar Gilford]], [[Bóthar Hoirbeaird]], [[Bóthar Mon]], [[Bóthar Mhuirfean]], [[Bóthar an Náis]], [[Bóthar Pheambróg]], [[Bóthar an Phoirt Thoir]], [[Bóthar Raiglean]], [[Faiche Stiabhna]], [[Bóthar Stigh Lorgan]], [[Bóthar Teach Mealóg]], [[Bóthar na Trá, Thuaidh]], [[Bóthar Tritonville]]
* [[Cearnóg Mhic Liam]], [[Cearnóg Mhuinseo]], [[Cearnóg Mhuirfean]]
* [[An Cuarbhóthar Theas]], [[An Cuarbhóthar Thuaidh]]
* [[Lána Mhuire Mhaith]], [[Lána Nothaile]]
* [[Páirc Hoirbeaird]], [[Plás Íle]]
* [[Rae an Iarthair]]
* [[Sráid Amiens]], [[Sráid Anna Theas]], [[Sráid Anraí, Baile Átha Cliath|Sráid Anraí]], [[Sráid Bhagóid]], [[Sráid Bhairbre]], [[Sráid Chéipil]], [[Sráid Chill Dara]], [[Sráid an Dáma]], [[Sráid Dhásain]], [[Sráid an Droichid]], [[Sráid Eccles]], [[Sráid an Fhíona]], [[Sráid Ghairdinéir]], [[Sráid Grafton]], [[Sráid Heytesbury]], [[Sráid Henrietta]], [[Sráid Líosain]], [[Sráid na Mainistreach]], [[Sráid Mhaoilbhríde]], [[Sráid Mhuirfean]], [[Sráid na Parlaiminte]], [[Sráid Parnell]], [[Sráid an Phiarsaigh]], [[Sráid Sheamlas an Éisc]], [[Sráid Thalbóid]], [[Sráid Theach Laighean]], [[Sráid Thobar Phádraig]], [[Sráid Uí Chonaill]]


{{síol}}
[[Catagóir:Sráideanna i mBaile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>aux6xygriwhc47npps7jz9ydg29ybz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tubaiste Shearnóbail</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43169</id>
    <revision>
      <id>1332489</id>
      <parentid>1310450</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7611" sha1="4l1agjzjlz7g49pqipi2cq3d2osgo8g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ar an [[26 Aibreán]] [[1986]], tharla '''Tubaiste Shearnóbail''' ('''Chernobyl''' i m[[An Béarla|Béarla]]), an tubaiste [[Núicléas adamhach|núicléach]] ba mheasa ar [[An Domhan|domhan]] go dtí sin. Tá Searnóbail suite cóngarach do Pripyat san [[An Úcráin|Úcráin]]. 

== Pléascadh ==
Phléasc [[Imoibreoir núicléach|imoibreoir]] uimhir a ceathair de chuid an stáisiúin. Chuaigh [[turgnamh]] ar an imoibreoir ar strae, cailleadh smacht ar [[Teocht|theocht]] an [[Breosla|bhreosla]] ann, leádh cuid mhaith den bhreosla sa chroíleacán, agus phléasc clúdach an imoibreora san [[aer]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://scoilchaitrionafisic.weebly.com/uploads/1/2/7/9/12797974/fisic_don_r_nua_caibidl_29-33_agus_aguisn.pdf|teideal=Fisic don Ré Nua|údar=scoilchaitrionafisic.weebly.com|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;  

Scaoileadh cainníochtaí móra d’[[Meath radaighníomhach|ábhar radaighníomhach]] isteach san [[atmaisféar]], rud a d’éilligh earraí bia agus ábhair bheatha i roinnt tíortha [[An Eoraip|Eorpacha]] ar leibhéil a bhí suntasach ó thaobh na [[sláinte]] de, rud ba chúis le breoiteachtaí agus riochtaí sláinte ba bhagairt do shaol daoine. Is ann i gcónaí d’ardleibhéil éilliúcháin radaighníomhaigh fós inniu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-8-2015-0267_GA.pdf|teideal=PARLAIMINT NA hEORPA AGUS COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH|údar=europarl.europa.eu|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:RBMK en.svg|clé|mion]]Scaoileadh idir tríocha agus daichead oiread an méid radachuir sa phléascadh sin ná mar a scaipeadh i ndiaidh gur phléasc na buamaí adamhacha in Hiroshima agus Nagasaki sa bhliain 1945.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-adi-roche.aspx|teideal=Adi Roche|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-04-26}}&lt;/ref&gt;  Seoladh ábhar contúirteach núicléach thuas sna [[Spéir|spéartha]] os cionn iarthar an [[Aontas Sóivéadach|Aontais Shóivéadaigh]] agus na h[[An Eoraip|Eorpa]].  Thit an cleitín truaillithe faoin ngaoth ar thíortha éagsúla ar fud na hEorpa, ach ba iad na ceantair bá mhó a d’fhág sé a rian uafásach orthu ná an [[An Bhealarúis|Bhealarúis]], an Úcráine agus Iarthar na [[An Rúis|Rúise]]. 
Dhearbhaigh na húdaráis ag an am gur cailleadh 31 duine sa tubaiste. Ach rinneadh dochar fadtéarmach do lucht an réigiúin mháguaird.

== Leagáid ==
Fiú sa lá atá inniu ann, níl an obair críochnaithe ag Searnóbail.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf|teideal=Ar Scáth a Chéile|údar=Ó Dúfaigh, Breandán|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127183607/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf}}&lt;/ref&gt; Tagann oibrithe faoina gcultacha bána isteach anois is arís chun sciath choincréiteach úrnua a thógáil in áit na gceann a tógadh cheana. Caithfear an sciath a athnuachan i gcónaí chun an chontúirt a choinneáil faoi smacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/comhshaol/ceacht-on-ucrain/|teideal=Ceacht ón Úcráin|údar=Ian Mac Murchaidh [Fainic - scéal gáifeach]|dáta=21 Bealtaine 2011|language=ga-IE|dátarochtana=2023-03-12|archivedate=2023-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230324224632/https://nos.ie/gniomhaiochas/comhshaol/ceacht-on-ucrain/}}&lt;/ref&gt;

Tá go leor ceachtanna le foghlaim ón tragóid Searnóbail. Iontas na n-iontas, níl an damáiste fadtéarmach do shláinte na n-ainmhithe sa cheantar ró-dhona, is cosúil.  Tá an zón eisiaimh beo le [[fiadhúlra]] anois (in 2023). Tá iontas ar eolaithe nach bhfuil an t-éilliú radaighníomhach ró-ard.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/03/05/national/fukushima-radiation-rewilding/|teideal=In the shadow of the Fukushima disaster, an unusual experiment in rewilding|údar=Alex K. T. Martin|dáta=2023-03-05|language=en-US|work=The Japan Times|dátarochtana=2023-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.onlynaturalenergy.com/scientists-cant-agree-about-chernobyls-impact-on-wildlife/|teideal=Scientists can’t agree about Chernobyl’s impact on wildlife – ONE Only Natural Energy|údar=Knowable Magazine|language=en-GB|dátarochtana=2023-03-12|archivedate=2023-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312135242/https://www.onlynaturalenergy.com/scientists-cant-agree-about-chernobyls-impact-on-wildlife/}}&lt;/ref&gt;

I gcomparáid leis an [[Tubaiste núicléach Fukushima]] sa bhliain 2011, bhí líon na mbásanna díreacha níos airde in Searnóbail, ach bhí an  truailliú radaighníomhach níos measa sa t[[An tSeapáin|Seapáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Comparison of the Chernobyl and Fukushima nuclear accidents|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Comparison_of_the_Chernobyl_and_Fukushima_nuclear_accidents&amp;oldid=1117537723|journal=Wikipedia|date=2022-10-22|language=en}}&lt;/ref&gt;

== In Éirinn ==
San astitim ar [[Éire|Éirinn]], bhí [[Iseatóp|iseatóip]] [[Meath radaighníomhach|radaighníomhacha]] éagsúla, ina measc [[Caeisiam|caesiam]]-137 a bhfuil leathré 30 bliain aige&lt;ref&gt;Hussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéim 2011)&lt;/ref&gt;. Ionsúitear an dúil seo isteach sa bhféar ón [[Tír|ithir]] agus cruinníonn sí faoi dheireadh i mbainne na bó.

[[Íomhá:Draycote Water - charity fundraising booth - geograph.org.uk - 1297547.jpg|mion|clé|Chernobyl Children's Project UK]]Bhí leibhéal radaighníomhaíochta suas go dtí 340 [[beicireil]] (Bq) de réir an líotair i m[[bainne]] sa tír seo ag an am, ach laghdaigh an leibhéal go tapa ina dhiaidh sin. 

Bhí na leibhéil arda sin níos lú ná an leibhéal tairseachúil de 370 Bq sa lítear atá leagtha amach ag an g[[Comhphobal Eorpach]] chun teorainneacha a chur ar úsáid [[bainne]]. Mar a tharlaíonn, bhí tromlach na radaighníomhaíochta seo sa bhainne bearrtha. Ba lú i bhfad a [[Tiúchan (ceimic)|tiúchan]] sa tsaill nó táirgí na [[Salann|saille]], [[im]] nó [[uachtar]].

=== Sláinte ===

[[Íomhá:Professor John Crown, stock headshot.jpg|mion|clé|[[John Crown]]]]

Tá sé faighte amach ag saineolaithe nach raibh fianaise [[Eolaíocht|eolaíoch]] ann go ndearna tionóisc Chernobyl an méid dochair do [[Míochaine phobail|shláinte phoiblí]] is a deirtear.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://vifax.maynoothuniversity.ie/wp-content/uploads/2017/10/20120214ard.pdf|teideal=Ceist 5|údar=maynoothuniversity.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2021-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928171159/https://vifax.maynoothuniversity.ie/wp-content/uploads/2017/10/20120214ard.pdf}}&lt;/ref&gt; Mar shampla dhearbhaigh an iar-[[Seanadóir|Sheanadóir]] agus [[Dochtúir leighis|dochtúir]] [[John Crown]] go bhfuil míthuiscint ann gur tháinig méadú mór ar líon na b[[Leanbh|páistí]] a rugadh le máchail sna blianta a lean an tionóisc, ach nach raibh na fíricí ann chun é sin a chruthú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://vifax.maynoothuniversity.ie/wp-content/uploads/2017/10/20120214ard.pdf|teideal=Searnbail - Vifax|údar=maynoothuniversity.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928171159/https://vifax.maynoothuniversity.ie/wp-content/uploads/2017/10/20120214ard.pdf|archivedate=2021-09-28}}&lt;/ref&gt;  

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Tubaiste Shearnobail}}
[[Catagóir:Tubaistí timpeallachta]]
[[Catagóir:Fuinneamh núicléach]]
[[Catagóir:1986]]
[[Catagóir:Stair na hÚcráine]]
[[Catagóir:An Bhealarúis]]</text>
      <sha1>4l1agjzjlz7g49pqipi2cq3d2osgo8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bundúchasaigh na Tasmáine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43473</id>
    <revision>
      <id>1332176</id>
      <parentid>1306395</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33075" sha1="0l88z7fj4rp1fpb7ehprmmla006e0tl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}

[[Íomhá:Truganini and last 4 tasmanian aborigines.jpg|thumb|250px|right|An ceathrar Bundúchasach dheireanacha den “fhíorphór”, c. na 1860í.]]

Ba iad '''Bundúchasaigh na Tasmáine''' bunmhuintir na [[An Tasmáin|Tasmáine]] (Van Diemens’s Land), oileán atá laisteas de mhórthír na hAstráile. B’fhéidir go raibh 15,000 duine acu ann sular tháinig lonnaitheoirí Briotanacha sa bhliain 1803.&lt;ref name=&quot;Madley&quot;&gt;[http://www.journals.uchicago.edu/doi/pdf/10.1086/522350 ''From Terror to Genocide: Britain’s Tasmanian Penal Colony and Australia’s History Wars'']{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rhys Jones:3,000-5,000, N. J. B. Plomley: 4,000–6,000, Henry Reynolds: 5,000–7,000, Colin Pardoe: 12,000+ and David Davies: 15,000.&lt;/ref&gt; Luaitear galracha Eorpacha mar an rud is mó ba chúis le scrios an phobail lán-Bhundúchasaigh.&lt;ref&gt;Bonwick, James (1870). ''Daily Life and Origins of the Tasmanians'', lgh 84-85. Sampson, Low, Son and Marston, London&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bonwick, James (1870). ''The Last of the Tasmanians'' lch 388. Sampson Low, Son &amp; Marston, London&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Flood, Josephine (1996). ''The Original Australians: Story of the Aboriginal People'', lgh 66-67. Allen &amp; Unwin&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Windschuttle, Keith (2002). ''The Fabrication of Aboriginal History''. Volume One: ''Van Diemen's Land 1803-1847'', lgh 372-376. Macleay Press, 2002&lt;/ref&gt;

Faoin mbliain 1833, agus le cabhair ón Leifteanant-Ghobharnóir George Arthur, bhí [[George Augustus Robinson]] in ann áitiú ar thimpeall 200 Bundúchasach géilleadh agus é á rá leo go gcosnófaí iad agus go bhfaighidís a dtailte ar ais i ndeireadh na dála.&lt;ref&gt;'Van Diemen's Land' James Boyce 2009 p.297&lt;/ref&gt; Aistríodh iad go dtí Wybalenna Aboriginal Establishment ar [[Oileán Flinders]], áit ar mharaigh galracha mórán acu. Sa bhliain 1847 aistríodh an seacht nduine is daichead díobh a bhí beo fós go dtí Cuainín na nOisrí (Oyster Cove), laisteas de [[Hobart]]. Deirtear go minic gurbh iad [[Trugernanner]] (1812–1876) agus [[Fanny Cochrane Smith]] (1834–1905) na daoine deireanacha de shliocht lán-Bhundúchasach.&lt;ref&gt;Tá cás Trugernanner agus cás na beirte eile, Suke and Fanny Cochrane Smith, pléite ag Rebe Taylor, ''Unearthed: the Aboriginal Tasmanians of Kangaroo Island,''Wakefield Press, 2004 pp 140ff.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Deir Lyndall Ryan in ''The Aboriginal Tasmanians'', 1996, lch 220, gurbh í Suke (a cailleadh c. 1888) an lán-Bhundúchasach deireanach.&lt;/ref&gt;

Ní mhaireann aon teanga Thasmánach, cé go bhfuil daoine éigin ag iarraidh teanga nua a dhéanamh de na focail atá le fáil i gcáipéisí agus sa chaint. 

Sa lá atá inniu ann tá roinnt mílte de shliocht Tasmánach Bundúchasach mar thoradh ar phóstaí measctha.

== Stair ==

=== Roimh theacht na nEorpach ===
[[Íomhá:Leibhéal Bassian 14000 BP.jpg|thumb|300px|right|Cósta na Tasmáine agus Victoria timpeall 14,000 bliain ó shin nuair a bhí leibhéal na farraige ag éirí.]]
Meastar gur tháinig daoine go dtí an Tasmáin timpeall 40,000 bliain ó shin thar dhroichead talún ó mhór-roinn na hAstráile i rith na hoighearthréimhse deireanaí. Nuair a d’éirigh an fharraige agus líonadh Caolas Bass fágadh na daoine leo féin ar feadh timpeall 8,000 bliain go dtí teacht na nEorpach i ndeireadh an 18ú haois.&lt;ref&gt;Pardoe, Colin (1991). ‘Isolation and Evolution in Tasmania’ in ''Current Anthropology'', Volume 32, Issue 1, lgh 1–27&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1990 tháinig seandálaithe ar ábhar in Uaimh Warreen i ngleann Abhainn Maxwell san iardheisceart a thaispeáin go raibh Bundúchasaigh ann chomh luath le 34,000 bliain ó shin. Sa bhliain 2010, sular tógadh droichead thar Abhainn Jordan, rinne seandálaithe tochailt ar stráice 600 méadar den bhruach agus tháinig ar neart uirlisí cloiche. Chuir an chéad dátú in iúl go raibh daoine ina gcónaí ann ó 40,000 bliain ó shin go dtí 28,000 bliain ó shin.&lt;ref&gt;[http://www.archaeology.ws/2010-3-16.htm ''Archaeology News'', March 2010]&lt;/ref&gt;

Áitíonn scoláirí áirithe nach raibh fáil ag Bundúchasaigh na Tasmáine ar áiseanna de chuid na mór-roinne, ar nós sleánna friofraic, uirlisí cnáimhe, búmarang, duán, fuála agus adhaint tine.&lt;ref&gt;Diamond, Jared (1999). ''Guns, Germs, and Steel'', lch 492. Norton. ISBN 0-393-06131-0&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; Deirtear nach mbíodh acu ach aibhleoga a thugadh na fir leo ó áit go háit.&lt;ref&gt;&quot;Australian Bureau of Statistics&quot;, 26 March 2008: http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/dc057c1016e548b4ca256c470025ff88/F6FA372655DCC15FCA256C3200241893?opendocument: Aboriginal Occupation: ABS&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ryan, Lyndall (1996, second ed.). ''The Aboriginal Tasmanians'', lch 313. Allen &amp; Unwin. ISBN 1-86373-965-3&lt;/ref&gt; Ach tá a mhalairt de thuairim ag scoláirí eile,&lt;ref&gt;Taylor, Rebe [http://epress.anu.edu.au/wp-content/uploads/2011/05/ch0155.pdf ‘The polemics of making fire in Tasmania: the historical evidence revisited’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511204842/http://epress.anu.edu.au/wp-content/uploads/2011/05/ch0155.pdf |date=2013-05-11 }} ''Aboriginal History Journal'', Vol 32, 2008, at [[ANU]] E Press&lt;/ref&gt; agus tá cuntas ar adhaint tine ag na Tasmánaigh i gcáipéis de chuid na bliana 1887.&lt;ref&gt;Cotton, Edward [http://eprints.utas.edu.au/1887/ ''Notes on the Tasmanian Aborigines''] Octavius, 1887&lt;/ref&gt; Deirtear freisin go raibh an oiread sin bia ann nach raibh gá ag na Tasmánaigh le teicneolaíocht chasta: bhíodh uirlisí cnáimhe acu ach d’imigh na huirlisí sin as úsáid nuair ba mhó stró a ndéanta ná an tairbhe a bhainfí astu.&lt;ref&gt;Murray&lt;/ref&gt;

Cuirtear le fios gur stad Bundúchasaigh na Tasmáine de mhórán éisc a ithe timpeall 4,000 bliain ó shin agus thosaigh ag ithe níos mó pasam, cangarúnna agus valbaithe. Stad siad de bheith ag úsáid uirlisí cnáimhe agus bhain feidhm as uirlisí cloiche ina n-áit.&lt;ref&gt;Ryan 1996&lt;/ref&gt; Tá an cheist seo pléite go géar. Déarfadh scoláirí éigin gur pobal mí-oiriúnaithe a bhí ann, ach deir scoláirí eile go raibh féarach á dhéanamh de scrobarnach ina lán áiteanna agus go raibh níos mó bia ann dá bharr. Is mó an t-éileamh a bhí ar oisrí agus ar rónta ná ar iasc, agus bh’fhéidir nárbh fhiú dul ag iascaireacht.&lt;ref&gt;Manne, Robert (2003). ''Whitewash'', lgh 317-318. Schwartz Publishing. ISBN 0-9750769-0-6&lt;/ref&gt; Cuireann an fhianaise sheandálaíochta in iúl go raibh na treibheanna ag leathnú a gcríoch ag an am agus go raibh sé sin ar siúl go fóill nuair a tháinig na hEorpaigh.&lt;ref&gt;[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/0/F6FA372655DCC15FCA256C3200241893?opendocument Tasmania 2005: Aboriginal occupation] [[Australian Bureau of Statistics]] 13 September 2002&lt;/ref&gt;

=== Treibheanna Bundúchasacha na Tasmáine ===

Thagaidís na Bundúchasaigh le chéile i dtrí shlí: mar theaghlaigh, mar dhronganna a mbeadh timpeall daichead duine iontu agus a ainm féin ar gach drong, agus mar threibheanna i ndúichí. Cé gur leis na treibheanna na dúichí úd théadh dronga ó áiteanna eile siar is aniar tríothu ar lorg bia. 
&lt;ref&gt;Ryan 1996, lgh 10-11&lt;/ref&gt;

De réir meastachán difriúil bhí idir 3,000 agus 15,000 Bundúchasach sa Tasmáin.&lt;ref&gt;Madley&lt;/ref&gt; Cuireann staidéir ghéiniteacha in iúl go raibh an figiúir i bhfad níos airde, ach b’fhéidir go ndearna galracha Eorpacha slad ar an bpobal roimh an mbliain 1803 de bharr teagmháil le sealgairí rónta.&lt;ref&gt;Bonwick1, lgh 84-85&lt;/ref&gt; Shíl Stockton (I983:68) go raibh 3,000 duine ann ar a laghad, ach bhí [[fánaíocht ghéiniteach]] íseal go leor, agus b’fhéidir go raibh an figiúr chomh hard le 100,000, gan buíochas don fhianaise seandálaíochta. Tá fianaise ann gur mó d’acmhainní a bhí ag le fáil sa Tasmáin ná sa mhórthír.&lt;ref&gt;Pardoe&lt;/ref&gt;

=== Na chéad Eorpaigh ===
Sa bhliain 1772 thug longa Francacha faoi cheannas [[Marc-Joseph Marion du Fresne|Marion Dufresne]] cuairt ar an Tasmáin. Ar dtús d’fhailtigh na Bundúchasaigh rompu, ach tháinig eagla orthu nuair a chonaic siad bád eile chucu. Dúradh gur caitheadh sleánna agus clocha: scaoil na Francaigh muscaeid leis na Bundúchasaigh: maraíodh duine acu siúd ar a laghad agus gortaíodh cuid eile. Bhí fáilte roimh dhá chabhlach Fhrancacha faoi cheannas [[Bruni d'Entrecasteaux]] sna blianta 1792 agus 1793 agus faoi cheannas [[Nicolas Baudin]] sa bhliain 1802.&lt;ref&gt;Flood 2006, lgh 58-60&lt;/ref&gt; Bhuail an Captaen [[James Cook]] go síochánta le Bundúchasaigh ar Oileán Bruny sa bhliain 1777. Ba é an scéal céanna ag an gCaptaen [[William Bligh]] é sa bhliain 1788.&lt;ref&gt;Bonwick2, lgh 3-8&lt;/ref&gt;

Thosaigh sealgairí rónta ón mBreatain agus ó Mheiriceá ag tabhairt cuairte ar oileáin Chaolas Bass agus ar chósta an tuaiscirt agus oirthir ón gcuid deiridh den 18ú haois amach. Thart faoin mbliain 1800 bhí sealgairí ag cur fúthu ar oileáin gan chónaí, rud a chuir ar a gcumas dul i dteagmháil le Bundúchasaigh sa Tasmáin féin.&lt;ref&gt;Flood 2006, lgh 58-60, 76&lt;/ref&gt;

Thosaigh sealgairí agus Bundúchasaigh ag trádáil lena chéile. Ba bhréa leis na Bundúchasaigh madraí seilge, agus plúr, tae agus tobac, agus thabharfaidís craicinn changarúnna mar mhalairt orthu. Bhíodh mná Bundúchasacha á malartú freisin. Bhí a lán acu go han-mhaith chun rónta agus éin mhara a sheilg, agus chuirfí a scileanna siúd ar fáil, agus scileanna na bhfear uaireanta, ar feadh séasúr seilge na rónta. Uaireanta dhíolfaí mná, agus b’fhéidir go mbronnfaí cuid acu ar na hEorpaigh chun iad siúd a thabhairt isteach sa treibh. Chomh maith leis sin, dhéanadh na hEorpaigh mná a fhuadach, agus fiú i ndiaidh na bliana 1810, nuair a bhí formhór an sealgairí imithe de bharr ídiú na rónta, bhí timpeall caoga seanmhairnéalach agus athdhaoránach ar oileáin Chaolas Bass fós, agus teaghlaigh curtha ar bun acu le Bundúchasaigh mná.&lt;ref&gt;Flood 2006, lgh 58-60&lt;/ref&gt;

Chuaigh cuid de na mná leis na sealgairí rónta go toilteanach. Ní fios an arbh é sin cás Tarerenorerer (Eng:Walyer), bean a raibh iomrá léi mar cheannairceach.&lt;ref&gt;McFarlane, 2008: 119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ryan 1996, lch 141&lt;/ref&gt; Bhain sí leis na Punnilerpanner, ach nuair a d’éalaigh sí ó na sealgairí chuaigh sí leis na Plairhekehillerplue. Bhí sí i gceannas orthu agus iad ag ionsaí fostaithe den [[Van Diemen's Land Company]]. Ba é seo an chéad uair a bhain Bundúchasaigh feidhm as muscaeid. Gabhadh í ach dhiúltaigh sí dul ag obair agus cuireadh go dtí Oileán na bPiongainí (Penguin Island) í. Ina dhiaidh sin coinníodh í ar Oileán na nEalaí agus thug sí iarracht ar éirí amach a chur ar bun. Ní raibh de nós ag Bundúchasaigh mná dul i mbun cogaidh riamh, ach anois bhí a lán acu ag ionsaí Eorpach.&lt;ref&gt;Merry&lt;/ref&gt;

Dúirt an staraí James Bonwick gur léir go raibh mná éigin fuadaithe ag sealgairí ach go raibh mná eile ann a bhí dílis dá bhfir nua agus a théadh abhaile le bronntanais.&lt;ref&gt;Bonwick2, lgh 295-297&lt;/ref&gt; Tugann sé cuntas ar an drochíde a thugadh sealgairí éigin do Bundúchasaigh mná.&lt;ref&gt;Bonwick2, lgh 295-301&lt;/ref&gt; Nuair nach raibh an oiread sin ban ar fáil le “trádáil” mhéadaigh ar an bhfuadach, agus sa bhliain 1830 dúradh go raibh caoga bean ar a laghad ina sclábhaithe ar oileáin Chaolas Bass.&lt;ref name=&quot;Merry&quot;&gt;Kay Merry [http://ehlt.flinders.edu.au/projects/counterpoints/Proc_2003/A8.pdf The Cross-Cultural Relationships Between the Sealers and the Tasmanian Aboriginal Women at Bass Strait and Kangaroo Island in the Early Nineteenth Century pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914001337/http://ehlt.flinders.edu.au/projects/counterpoints/Proc_2003/A8.pdf |date=2007-09-14 }}, [[Flinders University]] Department of History 2003&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;&quot;Harrington, a sealer, procured ten or fifteen native women, and placed them on different islands in Bass's Straits, where he left them to procure skins; if, however, when he returned, they had not obtained enough, he punished them by tying them up to trees for twenty-four to thirty-six hours together, flogging them at intervals, and he killed them not infrequently if they proved stubborn.&quot; (H.W.Parker ''The Rise, Progress, and Present State of V. D. Land'' 1833)&lt;ref&gt;Roth, Henry Ling: [http://www.archive.org/stream/aboriginestasma00tylogoog/aboriginestasma00tylogoog_djvu.txt The Aborigines of Tasmania], F. King &amp; Sons, Halifax U.K. 1899&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Tháinig laghdú tapa ar líon na mban i dtuaisceart na Tasmáine, agus faoin mbliain 1830 ní raibh ach triúr ban in oirthuaisceart na Tasmáine i measc 72 fear.&lt;ref&gt;Flood 2006, lgh 58-60&lt;/ref&gt; Ach maíonn mórán Bundúchasach Tasmánach gur de shliocht mhuintir na sealgaireachta iad.

=== Tar éis theacht na nEorpach ===
[[Íomhá:Dowling Natives of Tasmania.jpg|thumb|deas|Robert Dowling: ''Group of Natives of Tasmania'', 1859.]]

Idir na blianta 1803 agus 1823 bhí dhá thréimhse achrainn idir Bundúcahsaigh agus coilínigh. Idir na blianta 1803 agus 1823 bhí achrann ann faoi bhia ar nós oisrí agus cangarúnna. Idir na blianta 1808 agus 1823 bhí feirmeoirí, sealgairí rónta agus sealgairí míolta móra ag fáil Bundúchasaigh mná le trádáil nó le fuadach toisc a laghad sin ban bán a bheith ann. Bhíodh achrann faoi mhná idir na treibheanna dá bharr agus tháinig laghdú ar an daonra Bundúchasaigh. Bhí ceithre Bhundúchasach is seachtó(ar mhná a bhformhór mór) ina gcónaí le sealgairí ar oileáin Chaolas Bass anuas go dtí 1835.&lt;ref&gt;Ryan 1996, lch 313&lt;/ref&gt;

Faoin mbliain 1816 bhí mórán páistí Bundúchasacha á bhfuadach mar sclábhaithe. Sa bhliain 1814 chuir an Gobaharnóir Thomas Davey fógra amach á rá gur chuir an fuadach seo fearg air, agus sa bhliain 1819 chuir an Gobharnóir William Sorell an fógra amach arís agus d’ordaigh go gcuirfí páistí fuadaithe chun [[Hobart]] mar a gcothódh an rialtas iad.&lt;ref&gt;[http://www.gwb.com.au/gwb/news/sorry/stolen12.html Bringing them Home - The Report] Human Rights and Equal Opportunity Commission&lt;/ref&gt; Bhí a lán leanaí Bundúchasacha ina gcónaí le lonnaitheoirí. Thóg sealgaire Éireannach dar shloinne Ó Briain buachaill óg ar mhór an cúnamh dó é, ach bhí míghnaoi ag a mhuintir féin air mar go raibh gráin aige orthu de bharr a chuid oiliúna Eorpaí.&lt;ref&gt;Merry&lt;/ref&gt; Taispeánann tuairiscí baiste gur tugadh sé leanbh is fiche isteach i dtithe lonnaitheoirí, agus cuireadh roinnt páistí Bundúchasacha chun Scoil na nDílleachtaí in Hobart.&lt;ref&gt;Flood 2006, lch 77&lt;/ref&gt; Bhí ocht mBundúchasach is caoga idir óg agus fhásta ina gcónaí le lonnaitheoirí sa Tasmáin anuas go dtí an bhliain 1835.&lt;ref&gt;Ryan 1996, lch 176&lt;/ref&gt;

Deir staraithe áirithe nach fiú galracha Eorpacha a chur san áireamh roimh an mbliain 1829.&lt;ref&gt;Boyce, James (2008): ''Van Diemen’s Land'', lch 65. Black Inc. ISBN 978-1-86395-413-6&lt;/ref&gt; Deir staraithe eile, ar nós [[Geoffrey Blainey]] and [[Keith Windschuttle]], gurb iad na galracha sin is mó a scrios daoine de shliocht lán-Bhundúchasach. Deir Keith Windschuttle nár shroich an bholgach an Tasmáin riamh ach go ndearna an fliú, an niúmóine, an eitinn agus galracha véinéireacha slad ar na Bundúchasaigh. Déanann an staraí James Bonwick agus an t-antraipeolaí H. Ling Roth, ag scríobh dóibh sa 19ú haois, tagairt do dhrochthoradh na ngalracha agus na neamhthorthúlachta. Mar a deir Josephine Flood: &quot;Venereal disease sterilised and chest complaints - influenza, pneumonia and tuberculosis - killed&quot;.&lt;ref&gt;Flood 2006, lgh 77, 90, 128&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Windschuttle, lgh 372-376&lt;/ref&gt;

Thug Bonwick cuntas ar bhéaloideas Bundúchasach faoi aicíd fhorleata fiú roimh choilíniú foirmiúil sa bhliain 1803. “Mr Robert Clark, in a letter to me, said : 'I have gleaned from some of the aborigines, now in their graves, that they were more numerous than the white people were aware of, but their numbers were very much thinned by a sudden attack of disease which was general among the entire population previous to the arrival of the English, entire tribes of natives having been swept off in the course of one or two days' illness'.”&lt;ref&gt; Bonwick1, lgh 84-85&lt;/ref&gt; B'fhéidir gur tholg siad galracha ó mhairnéalaigh nó ó shealgairí rónta.&lt;ref&gt;Flood 2006, lgh 66-67&lt;/ref&gt;

Scríobh an t-antraipeolaí Henry Ling Roth:

&lt;blockquote&gt;Calder, who has gone more fully into the particulars of their illnesses, writes as follows ...: “Their rapid declension after the colony was founded is traceable, as far as our proofs allow us to judge, to the prevalence of epidemic disorders….”&lt;ref&gt;H.Roth&lt;/ref&gt; Roth was referring to James Erskine Calder who took up a post as a surveyor in Tasmania in 1829 and who wrote a number of scholarly papers about the Aboriginal people. &quot;According to Calder, a rapid and remarkable declension of the numbers of the aborigines had been going on long before the remnants were gathered together on Flinders Island. Whole tribes (some of which Robinson mentions by name as being in existence fifteen or twenty years before he went amongst them, and which probably never had a shot fired at them) had absolutely and entirely vanished. To the causes to which he attributes this strange wasting away ... I think [[infertility|infecundity]], produced by the infidelity of the women to their husbands in the early times of the colony, may be safely added ... Robinson always enumerates the sexes of the individuals he took; ... and as a general thing, found scarcely any children amongst them; ... adultness was found to outweigh infancy everywhere in a remarkable degree ...&lt;ref&gt;H.Roth, lgh 172-173&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Sa bhliain 1832 thug George Augustus Robinson athchuairt ar chósta thiar na Tasmáine, áit arbh fhada ón limistéar coilínithe í, agus scríobh: &quot;The numbers of aborigines along the western coast have been considerably reduced since the time of my last visit [1830]. A mortality has raged amongst them which together with the severity of the season and other causes had rendered the paucity of their number very considerable&quot;.&lt;ref&gt;Plomley, N. J. B. (ed.), ''Friendly Mission'', Tasmanian Historical Research Association, Hobart, 1966, lch 695, Robinson ag scríobh chun Edward Curr, 22 Meán Fómhair 1832&lt;/ref&gt;

Idir na blianta 1825 agus 1831 d’aithin na coilínigh go raibh treallchogaíocht ar siúl ag na Bundúchasaigh. Is éard ba chúis léi méadú mór ar an ngrásaeireacht agus ar an daonra Eorpach. Bhi a lán Bundúchasach ina gcónaí i measc na gcoilíneach. Thugadh na coilínigh lón do na Bundúchasaigh a ghabhadh trasna an limistéar coilínithe de réir na séasúr, lón a bhíodh mar chúiteamh ar na seantailte sealgaireachta, ach bhí drogall ar choilínithe nua an socrú seo a choinneáil ar siúl, agus thosaigh na Bundúchasaigh ag goid bia ó bhotháin. Deireadh an Rialtas nárbh iad na Bundúchasaigh faoi deara an naimhdeas, ach nuair a crochadh [[Musquito]] sa bhliain 1825 ghéaraigh an díospóireacht. Dúirt na “daoine uaisle” nár cheart pionós a thabhairt do Bhundúchasaigh as a gcríoch a chosaint, ach b’fhearr leis an gcosmhuintir níos mó Bundúchasach a chrochadh lena gceansú. Thaobhaigh an Gobharnóir Arthur leis an gcosmhuintir. Thugadh an iris oifigiúil cuntas ar &quot;retaliatory actions&quot; de chuid na mBundúchasach, ach sa bhliain 1826 thug sé tuairisc ar &quot;acts of atrocity&quot;. Shocraigh an Rialtas go ndíbreodh saighdiúirí an Bundúchasaigh as an limistéar áitrithe. Chuir Fógra Ríoga de chuid na bliana 1828 urphoist mhíleata á mbunú ar na teorainneacha, agus fógraíodh go gcuirfí dlí míleata i bhfeidhm ar Bhundúchasaigh. Aithníodh go raibh bealaí traidisiúnta ann le haghaidh imirce shéasúrach, ach b’éigean do Bhundúchasaigh pasanna a bheith acu. Tugadh duaiseanna as daoine gan phas a ghabháil, £5 an duine fásta agus £2 an páiste. Is minic a tharla seilg dá bharr agus a maraíodh Bundúchasaigh. Deir an Gobharnóir Arthur sna tuairiscí a chuir sé chun an Rúnaí Stáit gurbh iad na coilínigh féin ba chúis leis an marú.&lt;ref&gt;Cove, John J (1996). '' What the Bones Say: Tasmanian Aborigines, Science, and Domination'', lgh 25-29. McGill-Queen's Press – MQUP. ISBN 0-88629-247-6&lt;/ref&gt;.

Bhí na Bundúchasaigh scanraithe ag an gCogadh Bundúchasach (“Black War”) sna blianta 1828-32 agus ag Locadh na mBundúchasach (“Black Line”) sa bhliain 1830. D’éirigh le mórán Bundúchasach éalú ón locadh sin, ach thug an scéal an oiread sin suaitheadh intinne dóibh go raibh siad sásta géilleadh do Robinson agus dul go dtí Oileán Flinders. 

==== Fianaise sna cáipéisí ar mharú agus ar ghabháil 1800-1835 ====
Is dócha gur fomheastachán atá sna figiúirí.&lt;ref&gt;Ryan 1996, lgh 313-314&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Treibh
! An líon a gabhadh
! An líon a lámhachadh
! Lonnaitheoirí a maraíodh
|-
| Cuas na nOisrí
| 27
| 67
| 50
|-
| An tOirthuaisceart
| 12
| 43
| 7
|-
| An Tuaisceart
| 28
| 80
| 15
|-
| An Abhainn Mhór
| 31
| 43
| 60
|-
| An Lár Tíre Thuaidh
| 23
| 38
| 26
|-
| Beinn Laomainn
| 35
| 31
| 20
|-
| An tIarthuaisceart
| 96
| 59
| 3
|-
| An Cósta Thiar Theas
| 47
| 0
| 0
|-
| An tOirdheisceart
| 14
| 1
| 2
|-
| '''An tIomlán'''
| 313
| 362
| 183
|}

==== Atháitriú na mBundúchasach ====

Sa chuid deiridh den bhliain 1831 thug George Augustus Robinson 51 Bundúchasach leis go dtí áit ar Oileán Flinders a dtugtaí The Lagoons uirthi. Tharla nach raibh sí oiriúnach toisc go raibh sí gan uisce agus rite le gaoth, agus nach raibh talamh insaothraithe ann. Mura bhfuair na Bundúchasaigh prátaí ó shealgairí agus teacht ar chánóga earrghearra a bheith acu bheidís marbh le hocras. Laistigh de roinnt míonna cailleadh duine is tríocha acu.&lt;ref&gt;H.Roth, lch 3&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;They were lodged at night in shelters or &quot;breakwinds.&quot; These &quot;breakwinds&quot; were thatched roofs sloping to the ground, with an opening at the top to let out the smoke, and closed at the ends, with the exception of a doorway. They were twenty feet long by ten feet wide. In each of these from twenty to thirty blacks were lodged ... To savages accustomed to sleep naked in the open air beneath the rudest shelter, the change to close and heated dwellings tended to make them susceptible, as they had never been in their wild state, to chills from atmospheric changes, and was only too well calculated to induce those severe pulmonary diseases which were destined to prove so fatal to them. The same may be said of the use of clothes ... At the settlement they were compelled to wear clothes, which they threw off when heated or when they found them troublesome, and when wetted by rain allowed them to dry on their bodies. In the case of Tasmanians, as with other wild tribes accustomed to go naked, the use of clothes had a most mischievous effect on their health.&lt;ref&gt;H.Roth&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

[[Íomhá:Benjamin Duterrau - Mr Robinson's first interview with Timmy - Google Art Project.jpg|thumb|clé|Benjamin Duterrau, ''Mr Robinson's first interview with Timmy'', 1840]]

Faoi Eanáir 1832 bhí cheithre Bhundúchasach is daichead eile ann agus bhí na treibheacha difriúla i mbun troda. Aistríodh go dtí an tOileán Glas iad ach tugadh ar ais go dtí The Lagoons iad. I nDeireadh Fómhair 1832 socraíodh ar champa nua a thógáil ar Oileán Flinders. Thugtaí Wybalenna air.&lt;ref&gt;H.Roth&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1833 d’éirigh le Robinson áitiú ar an gcéad caoga is ceithre dhuine de shliocht “lán-Bhundúchasach” dul ann. Tugadh tithe, lón, éadaí dóibh, agus bhí scoil agus dochtúir ann. Daoránaigh a dhéanadh an chuid is mó den obair.&lt;ref&gt;Flood 2006, lch 88, citing Reynolds&lt;/ref&gt; Baineadh páistí idir sé bliana agus cúig bliana déag dá muintir chun go dtógfadh an fear stórais agus seanmóirí tuata iad.&lt;ref&gt;HREOC&lt;/ref&gt; Bhí cead ag na Bundúchasaigh an t-oileán a shiúl, agus ba mhinic amuigh ag seilg iad toisc gur ghann é an lón. Faoin mbliain 1835 bhí an scéal chomh dona sin go ndeachaigh Robinson i gceannas chun bail níos fearr a chur ar chúrsaí. Ach i gceann ceithre bliana déag cailleadh an chuid is mó den dá chéad is fiche duine a tháinig ann le Robinson. Is beag leanbh a rugadh nó a tháinig slán ina dhiaidh sin.
[[Íomhá:oyster cove mob.jpg|thumb|250px|right|Dream Chuas na nOisrí]]
Sa bhliain 1839 cheap an Gobharnóir Franklin coiste chun Wybalenna a scrúdú. Dúirt an tuairisc go raibh an scéal go dona fós, cé nár admhaíodh an méid sin go poiblí. I Mí Mhárta 1847 thug seisear Bundúchasach ó Wybalenna achainí don Bhanríon Victoria, ag iarraidh go seasfaí leis na gealltanais a tugadh dóibh faoin mbail a chuirfí orthu. I Mí Dheireadh Fómhair 1847 aistríodh na seacht mBundúchasach is daichead a bhí beo fós go dtí Cuas na nOisrí.&lt;ref&gt;Bonwick2, lgh 270-295&lt;/ref&gt; Tháinig 44 duine acu slán (aon lánúin déag, dáréag fear gan phósadh agus deich bpáiste) agus cuireadh na páistí chun Scoil na nDílleachtaí in Hobart.&lt;ref&gt;HREOC&lt;/ref&gt; Ní raibh an áit nua sláintiúil. Thug na Bundúchasaigh iarracht ar a ndúchas a shaothrú fós, rud nár thaitin leis na húdaráis toisc gur chomhartha “míbhuíochais” é. Ní raibh beo díobh sa bhliain 1859 ach timpeall dáréag, agus cailleadh an duine deireanach sa bhliain 1876.

==== Na hantrapeolaithe ====
Ó sheascaidí an 19ú haois amach bhí iarsmalanna ag iarraidh baill de choirp Bhundúchasacha nó cnámharlacha a fháil chun léargas a fháil ar ghnéanna den [[pailé-antraipeolaíocht|phailé-antraipeolaíocht]]. Bhí glaoch ar leith ar chloigne Tasmánacha. Bhain Cumann Ríoga na Tasmáine corp Truganini aníos sa bhliain 1878 agus bhí a cnámharlach ar taispeáint i Músaem na Tasmáine anuas go dtí an bhliain 1947.&lt;ref&gt;[http://adbonline.anu.edu.au/biogs/A060326b.htm Trugernanner (Truganini) (1812? - 1876)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520142743/http://adbonline.anu.edu.au/biogs/A060326b.htm |date=2011-05-20 }}, ''Australian Dictionary of Biography''&lt;/ref&gt; 

Shíl Bundúchasaigh riamh go bhfuil lorg an dímheasa ar bhailiúcháin den saghas sin, mar níl an t-anam suaimhneach go gcuirtear ina áit dhúchais. Tá coirp Bhundúchasacha á dtabhairt ar ais go fóill. 

Dhéanadh Astrálaigh neamh-Bhundúchasacha talamh slán de go raibh Bundúchasaigh na Tasmáine “imithe in éag”. Ó sheachtóidí an 20ú haois i leith, áfach, tá gníomhaithe ag iarraidh a chur in iúl go bhfuil sliocht na mBundúchasach úd ann go fóill. 

Níl pobal Bundúchasach na Tasmáine ar aon intinn, áfach, faoi nádúr an “Bhundúchasachais”. Scar na Palawa leis na [[Lia Pootah]] sa bhliain 1996, agus tugadh údarás dóibh a shocrú cé hiad na daoine ar de shliocht Bundúchasach iad sa Tasmáin agus ceart acu dá réir ar sheirbhísí Bundúchasacha. Ní aithníonn na Palawa ach daoine ar de shliocht phobal Chaolas Bass iad: deir na Lia Pootah, de réir foinsí béaloidis, gur de shliocht na mBundúchasach a d’fhan sa Tasmáin iad. Is dóigh leis na Lia Pootah nach labhraíonn Lárionad Bundúchasach na Tasmáine thar a gceann toisc gurb iad na Palawa a reachtálann é.&lt;ref&gt;Tasmanian Aboriginal Historical Service&quot;
26 March 2008:http://www.tasmanianaboriginal.com.au {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815180846/http://www.tasmanianaboriginal.com.au/ |date=2012-08-15 }}: 'Who makes up the Tasmanian Aboriginal community?' Lia Pootah Community&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/4corners/stories/s658453.htm Agallamh le Kaye McPherson (seanóir Lia Pootah)] [[Four Corners (TV program)|Four Corners]] [[Australian Broadcasting Corporation]] 26 August 2002&lt;/ref&gt; Ón mbliain 2007 i leith tá daoine ag iarraidh tástáil DNA a úsáid chun ginealaigh a dhéanamh amach. Cuireann na Palawa in aghaidh úsáid na tástála seo, ach deir na Lia Pootah gur fearr í ná an an bealach atá anois ann chun an Bundúchasachas a dhearbhú.&lt;ref&gt;Matthew Denholm, [http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,21238214-28737,00.html &quot;A bone to pick with the Brits&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006202639/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,21238214-28737,00.html |date=2008-10-06 }}, ''The Australian'', 17 February 2007.&lt;/ref&gt;

I Mí Aibreáin 2000 phléigh an ''Legislative Council Select Committee on Aboriginal Lands'' a dheacra a bhí sé an Bundúchasachas a dheimhniú de réir an bhéaloidis. Thug an tOllamh [[Cassandra Pybus]] sampla de seo: chuir béaloideas phobal Bundúchasach Ghleann Huon agus Chaolas D’Entrecasteaux in iúl gur de shliocht beirt Bhundúchasach mná iad, ach thaispeáin an taighde gur dhaoránaigh iad na mná a bhí i gceist. Fadhb eile ba ea na lonnaitheoirí neamh-Eorpacha. B’Afrai-Mheiriceánaigh iad suas le sé chéad duine de na daoránaigh, agus níor de shliocht Eorpach cuid de na saorlonnaitheoirí. B’fhéidir gur de shliocht beirt Afracach a ghlac deontais talún ar Oileán Bruny is ea an pobal Bundúchasach atá ina gcónaí anois ann. Tá fiche Afrai-Mheiriceánach agus Lascar le fáil i ndaonáireamh Hobart na bliana 1818, agus tá deichniúr Indiach agus Afracach ar tugadh deontais talún i lár na Tasmáine dóibh ar liosta paisinéirí an ''Lady Nelson''. Slogadh clann na lonnaitheoirí seo sa phobal mór toisc nach ndearnadh aon idirdhealú riamh idir iad agus na lonnaitheoirí Eorpacha.&lt;ref&gt;[http://www.parliament.tas.gov.au/ctee/Witnesses/PYBUS.htm Legislative Council Select Committee on Aboriginal Lands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120812220529/http://www.parliament.tas.gov.au/ctee/Witnesses/PYBUS.htm |date=2012-08-12 }} 10 April 2002&lt;/ref&gt;

Tá na Palawa ag iarraidh teanga Thasmánach a dtugtar [[palawa kani]] uirthi a athchruthú as focail i seantuairiscí ar na teangacha Tasmánacha.

== Reachtaíocht ==
I Mí an Mheithimh 2005 rinne Comhairle Reachtaíochta na Tasmáine sainmhíniú nua ar an mBundúchasachas san Aboriginal Lands Act.&lt;ref&gt;[http://www.thelaw.tas.gov.au/tocview/index.w3p;cond=;doc_id=98%2B%2B1995%2BAT%40EN%2B20040730000000;histon=;prompt=;rec=;term= Tasmanian Legislation - Aboriginal Lands Act 1995]&lt;/ref&gt; Ritheadh an Bille chun go gcuirfí toghcháin ar siúl don Chomhairle Tailte Bhundúchasach. Is féidir le duine a mhaíomh gur Bundúchasach Tasmánach é de réir na gcritéar seo:

* Sinsearthacht
* Féinaitheantas
* Aitheantas pobail

== Cúiteamh a dhéanamh leis na “Glúine Fuadaithe”&quot; ==
Ar 13 Lúnasa 1997 rinneadh Ráiteas um Leithscéal (faoi fhuadach páistí) a dtoiligh Parlaimint na Tasmáine d’aonghuth leis, á rá go an Teach doilíosach i ngeall ar na beartais ba chúis le fuadach páistí Bundúchasacha. 

I Mí na Samhna 2006 ba í an Tasmáin an chéad Stát san Astráil a thairg cúiteamh airgid do na Glúine Fuadaithe, Bundúchasaigh ar fhuadaigh gníomhaíochtaí stáit agus misin eaglaise óna muintir iad idir na blianta 1900 agus 1972.

== Nótaí ==
{{reflist|colwidth=30em}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/0/f6fa372655dcc15fca256c3200241893?OpenDocument Statistics - Tasmania - occupation] (from the [[Australian Bureau of Statistics]])
* [http://www.tasmanianaboriginal.com.au/liapootah/index.htm The Lia Pootah People Home Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040404032651/http://www.tasmanianaboriginal.com.au/liapootah/index.htm |date=2004-04-04 }}
* [http://www.abc.net.au/pm/stories/s746130.htm Historian dismisses Tasmanian aboriginal genocide &quot;myth&quot;] (trascríobh d’agallaimh a rinne Peter McCutcheon leis na staraithe agus údair Keith Windschuttle agus Henry Reynolds do [[Australian Broadcasting Corporation|raidió ABC]] sa bhliain 2002)
* [http://www.antar.org.au/ Australians for Native Title and Reconciliation] (ANTaR)
* [http://www.reconciliationaustralia.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051219004805/http://www.reconciliationaustralia.org/ |date=2005-12-19 }} Reconciliation Australia
* [http://wwwmcc.murdoch.edu.au/ReadingRoom/film/Tasmanian.html 1984 Léirmheas ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531061036/http://wwwmcc.murdoch.edu.au/ReadingRoom/film/Tasmanian.html |date=2013-05-31 }} ar &quot;The Last Tasmanian&quot; (1978), scannán faisnéise le Tom Haydon 
* [http://smh.com.au/articles/2002/10/16/1034561211169.html &quot;Tension in Tasmania over who is an Aborigine&quot;] Alt le Richard Flanagan ó ''The Sydney Morning Herald''
* [http://www.hreoc.gov.au/bth/text_versions/map/history/tas.html Stair ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040111095905/http://www.hreoc.gov.au/bth/text_versions/map/history/tas.html |date=2004-01-11 }} de chuid an Human Rights and Equal Opportunity Commission.
* [https://web.archive.org/web/20110317200119/http://www.nma.gov.au/collections-search/display?irn=60245 National Museum of Australia]

[[Catagóir:Daoine Astrálacha]]
[[Catagóir:An Tasmáin]]</text>
      <sha1>0l88z7fj4rp1fpb7ehprmmla006e0tl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ráth Fhearna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44390</id>
    <revision>
      <id>1332441</id>
      <parentid>1329021</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11967" sha1="hp7a1m8ba3lk9f1get2aljf0vpl25o5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is sráidbhaile beag é '''Ráth Fhearna'''.&lt;ref name='Logainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1413968|title=Ráth Fhearna/Raharney {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-24|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Tá Ráth Fhearna i g[[Contae na hIarmhí]] deich mhéile ó [[An Muileann gCearr|Mhuilleann gCearr]]. Tá Ráth Fhearna suite ar an bóther R156. Tá Ráth Fhearna 64 cillméadar&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.ie/maps/dir/Raharney,+County+Westmeath/Dublin/@53.4398572,-6.9680882,10z/data=!3m1!4b1!4m13!4m12!1m5!1m1!1s0x485d8d52f8a61685:0xa00c7a997322030!2m2!1d-7.0960894!2d53.5241052!1m5!1m1!1s0x48670e80ea27ac2f:0xa00c7a9973171a0!2m2!1d-6.2603097!2d53.3498053?hl=en|teideal=Raharney to Dublin|language=en|work=Raharney to Dublin|dátarochtana=2020-11-27}}&lt;/ref&gt; ó m[[Baile Átha Cliath|Baile Átha Cliath.]]

== Daonra ==
I 2016, de réir an daonáirimh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=ST2016&amp;Geog_Code=D9A76B36-E27C-4510-97AA-9255BBA0218E|teideal=Census Results 2016|údar=|dáta=|work=|dátarochtana=2020-11-27|archivedate=2020-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205164650/http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=ST2016&amp;Geog_Code=D9A76B36-E27C-4510-97AA-9255BBA0218E}}&lt;/ref&gt;, tá 221 daoine ina gcónaí i Ráth Fhearna. 

An daonra i 1991, bhí 254 ina gcónaí i Ráth Fhearna.De réir an daonáirimh, tá an aoisghrúpa tromlaigh idir 18-64 bliana.Tá 110 fír agus 111 mná ina gcónaí i Ráth Fhearna.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.citypopulation.de/en/ireland/towns/westmeath/0790__raharney/|teideal=Raharney (Westmeath, All Towns, Ireland) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information|work=www.citypopulation.de|dátarochtana=2020-11-27}}&lt;/ref&gt; 

== Stair ==
Tá brí stairiúil leis an ainm Ráth Fhearna. 

Tá ráth stairiúil suite ar imeall Ráth Fhearna agus is as sin a thagann ainm an bhaile&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/51982|teideal=Ráth Fhearna/Raharney|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-11-27}}&lt;/ref&gt;. 
[[Íomhá:IMG Raharney5701c.jpg|mion|250x250px|Séipéal Naomh Brigid Ráth Fhearna ''(Raharney Church)'']]
Séard is brí le Ráth Fhearna ná rath a bhí ann fadó le [[Fearn|fearnóg]] mhór ag fás in aice leis.

Tógadh Maguire Brother as Baile Átha Buí an scoil i 1960.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bunaíodh an Club Cumman [[Iomáint|Iomanaíocht]] Ráth Fhearna sa bhliain 1904.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.raharneygaa.ie/contentPage/108025/1904-1973|teideal=Raharney Hurling Club|work=www.raharneygaa.ie|dátarochtana=2020-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210306111514/http://raharneygaa.ie/contentPage/108025/1904-1973|archivedate=2021-03-06}}&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an Club Cumman Camógaíocht Ráth Fhearna sa bhliain 1978. 

Tá Ráth Fhearna lán le traidisiún iománaíochta agus camógaíochta.

=== Séipeal Naomh Bríd ===
Tá séipéal Ráth Fhearna mar chuid de pharóiste [[Cill Liúcainne]]. 

Tógadh séipéal Naomh Bríd i Ráth Fhearna i 1834. 

Thóg Fr. John Curran PP an séipéal i mí an Mhárta an bhliain sin. 

Rinne Fr. Eugene O'Rourke PP é a athchóiriú ansin i 1860.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.parishofkillucan.ie/St-Brigid%27s-Church-Raharney.php|teideal=killucanparish|work=www.parishofkillucan.ie|dátarochtana=2020-12-03}}&lt;/ref&gt;

== Tíreolaíocht ==
Is é N 60025 53028 an tagairt eangaí na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://irish.gridreferencefinder.com/|teideal=Irish Grid Reference Finder|work=irish.gridreferencefinder.com|dátarochtana=2020-11-27}}&lt;/ref&gt;

Tá droichead álainn ag sráidbhaile Ráth Fhearna thar Abhainn Daol.  

Is fo-abhainn den Bhóinn í Abhainn Daol. 

Níl Ráth Fhearna suite ach 3 cillméadar ó theorainn [[Contae na Mí]]. 

Tá [[portach]] ó theorainn na Mí agus san [[Contae na hIarmhí|Iar Mhí]] idir Ráth Fhearna agus [[Baile Íomhair|Baile Iomhair]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.ie/maps/place/R156,+Co.+Westmeath/@53.5364995,-7.0246873,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x485df34a207b7013:0x9b654b5f7c0a4b46!8m2!3d53.5363885!4d-7.0225064?hl=en|teideal=R156|language=en|work=R156|dátarochtana=2020-12-03}}&lt;/ref&gt;

Tá sean [[reilig]] nach bhfuil in úsáid, ar bharr cnoic bheag ar lúb na h[[Abhainn|abhann]] agus í ag fágáil an tsráidbhaile&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://blog.autograndad.com/5577717/1/raharney.html|teideal=ⓘ Encyclopedia - Raharney - towns and villages in county westmeath. Raharn|language=en|work=Blog|dátarochtana=2020-12-06}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

I 2019, Bhí Ráth Fhearna ar an leibhéal is airde go háitiúil i mBailte Slachtmhara san Iarmhí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.westmeathexaminer.ie/2019/09/30/raharney-highest-locally-in-tidy-towns/|teideal=Raharney highest locally in Tidy Towns|language=en-US|work=Westmeath Examiner|dátarochtana=2020-12-06}}&lt;/ref&gt;

== [[Tionscal|Tionscail]] ==
Is é Shay Murtagh Precast an chuideachta suaitheanta de Ghrúpa Shay Murtagh. Tá sé suite i Ráth Fhearna. 

Tá sé i d[[tionscal]] na [[Tógálacht|tógála]]

Déanann Shay Murtagh Precast speisialtóireacht i ndéantúsaíocht coincréite réamhtheilgthe saincheaptha do mhargaí bonneagair, bóthair, iarnróid, fóntais, cónaithe agus tráchtála.

Cruthaíonn sé na céadta post don phobal áitiúil.

== Taisteal ==
Tá Ráth Fhearna suite ar an bóthar R156.

Tá Cill Liúcainne, Baile Íomhair agus Dealbhna an sráidbhaile in aice leis Ráth Fhearna.

Soláthraíonn bealach 115C Bus Éireann nasc comaitéireachta le Baile Átha Cliath trí Baile Íomhair, Ráth Fhearna, Cnoc an Línsigh agus Maigh Nuad go dtí an Muilleann gCearr le turas amháin ar maidin agus turas tráthnóna ar ais ó Luan go hAoine go huile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.buseireann.ie/inner.php?id=406&amp;form-view-timetables-from=&amp;form-view-timetables-to=&amp;form-view-timetables-route=115&amp;form-view-timetables-submit=1|teideal=View Timetables - Bus Éireann - View Ireland Bus and Coach Timetables &amp; Buy Tickets|work=www.buseireann.ie|dátarochtana=2020-12-06}}&lt;/ref&gt;

Tá cuideachta bus áitiúil ann darb ainm 'Deelside Coaches' a thugann daltaí chuig meánscoileanna áitiúla as Ráth Fhearna.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.missedcallireland.com/Business/965070/Deelside-Coach---Minibus-Hire-WESTMEATH|teideal=Deelside Coach &amp; Minibus Hire - WESTMEATH - MissedCallIreland.com|work=www.missedcallireland.com|dátarochtana=2020-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250221074049/https://www.missedcallireland.com/Business/965070/Deelside-Coach---Minibus-Hire-WESTMEATH|archivedate=2025-02-21}}&lt;/ref&gt;

== Oideachas ==
[[Íomhá:IMG Raharney5704c.jpg|mion|Ráth Fhearna, Co na hÍar Mhí.]]
Tá bunscoile beag i Ráth Fhearna. Scoil Mhuire is ainm di.  Tógadh Maguire Brothers Scoil Mhuire as Athboy i 1960.

Ní raibh teas lárnach acu sa Scoil Mhuire. 

Bhí [[Bord na Móna]] sa cheantar agus mar sin chuir siad móin ar fáil don scoil. 

Lasadh siad tinte sa sorn i ngach seomra ranga. Bhí thart ar 100 daltaí sa scoil i 1961.

Ar an lá atá inniu, tá thart ar 120 daltaí, 5 muinteoirí agus 2múinteoirí oideachais speisialta.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.raharneyns.ie/pages/about-us.php|teideal=Raharney N.S. - About Us|work=www.raharneyns.ie|dátarochtana=2020-12-03}}&lt;/ref&gt;

== Spóirt ==

=== [[Galf]] ===
Tá cúrsa galf i Ráth Fhearna.

Thóg Shay Murtagh Precast cúrsa gailf 9 bpoll ar chuid dá gcairéal ídithe d’fhonn cuidiú leis an [[timpeallacht]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.shaymurtagh.ie/about-precast-concrete-solutions/sustainable-future/golf-course/|teideal=9 Hole Golf Course by Shay Murtagh Precast|language=en-GB|work=Shay Murtagh Precast|dátarochtana=2020-12-06|archivedate=2021-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210305162423/https://www.shaymurtagh.ie/about-precast-concrete-solutions/sustainable-future/golf-course/}}&lt;/ref&gt;

=== [[Camógaíocht]] ===
Tá club camógaíochta rathúil ann i Ráth Fhearna. Bunaíodh é i 1978. 

Tá traidisiún fada bródúil as camógaíocht ag club [[Camógaíocht|camógaíochta]] Ráth Fhearna san Iarmhí. 

Ó shin bhuaigh siad 11 teideal contae sinsearacha breise i 2007, 2008, 2009, 2010,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hoganstand.com/county/westmeath/article/index/150645|teideal=Raharney camogs make it four-in-a-row - HoganStand|work=www.hoganstand.com|dátarochtana=2020-12-06}}&lt;/ref&gt; 2013, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, agus 2020.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.westmeathindependent.ie/2020/09/13/connaughton-we-cherish-county-finals-in-raharney/|teideal=Connaughton: ‘We cherish county finals in Raharney’|language=en-US|work=Westmeath Independent|dátarochtana=2020-12-06}}&lt;/ref&gt;

I 2019, Bhuaigh Ráth Fhearna a gcéad teideal ar an chluiche Ceannais [[Cúige Laighean|Laighean]] agus bhuaigh an chéad cheann fiú san Iarmhí. 

Shroich siad cluiche ceannais na h[[Éire|Éireann]] ansin ach chaill siad i gcoinne Clann Maurice as Ciarraí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://munster.gaa.ie/event/2019-aib-all-ireland-junior-club-camogie-championship-final-clanmaurice-kerry-v-raharney-westmeath/|teideal=2019 AIB All-Ireland Junior Club Camogie Championship Final - Clanmaurice (Kerry) 1-10 Raharney (Westmeath) 2-7|dáta=2019-11-13|language=en|work=Munster GAA|dátarochtana=2020-12-06|archivedate=2021-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301063031/https://munster.gaa.ie/event/2019-aib-all-ireland-junior-club-camogie-championship-final-clanmaurice-kerry-v-raharney-westmeath/}}&lt;/ref&gt;

Fuair triúr imreoirí (Laura Doherty, Fiona Leavy agus Pamela Greville) as Ráth Fhearna gradam réalta ag ardú as cuimse as an cumann camogíochta sa bhliain 2019.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hoganstand.com/Article/Index/305049|teideal=Camogie: Lake County dominates Soaring Stars as Greville takes intermediate award - HoganStand|work=www.hoganstand.com|dátarochtana=2020-12-06}}&lt;/ref&gt;

=== [[Iománaíocht|Íomanaíocht]] ===
Is club de chuid [[Cumann Lúthchleas Gael|Chumann Lúthchleas Gael]] é CLG Ráth Fhearna. Bunaíodh é i 1904.

Bhuaigh club iománaíochta Ráth Fhearna 13 teideal contae sinsearacha sa bhliain 1913, 1914, 1919, 1967, 1973, 1984, 1992, 1994, 2006, 2008, 2010, 2014&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/sport/gaelic-games/hurling/favourites-raharney-reclaim-westmeath-hurling-crown-30676643.html|teideal=Favourites Raharney Reclaim Westmeath Hurling Crown|údar=|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;, 2016&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hoganstand.com/article/index/262366|teideal=Westmeath SHC final: Raharney's second-half comeback stuns holders - HoganStand|work=www.hoganstand.com|dátarochtana=2020-12-06}}&lt;/ref&gt;.

=== [[Sacar]] ===
Tá Club [[Sacar]] i Ráth Fhearna. 'Raharney United' is ainm di.

Bhunaíodh é i 1994.Tá páirc nua uile-aimsire tógtha acu le déanaí (2020).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.westmeathexaminer.ie/2020/06/05/raharney-united-break-ground-on-new-astroturf-pitch/|teideal=Raharney United break ground on new astroturf pitch|language=en-US|work=Westmeath Examiner|dátarochtana=2020-12-06}}&lt;/ref&gt;

== Daoine Cáiliúla ==
Is banna indie rock Éireannach iad an Academic, a bunaíodh i gContae na h[[Contae na hIarmhí|Iarmhí]] in 2013. 

Is éard atá sa bhanna Craig Fitzgerald, Dean Gavin, agus na deartháireacha Matthew agus Stephen Murtagh. 

Tá Matthew agus Stephen Murtagh as Ráth Fhearna.

In 2018. bhí siad ar an ngearrliosta do na gradaim ceoil rogha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.choicemusicprize.ie/2018-shortlist/|teideal=2018 Shortlist – Choice Music Prize|language=en-GB|dátarochtana=2020-12-06}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>hp7a1m8ba3lk9f1get2aljf0vpl25o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Ballagh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44508</id>
    <revision>
      <id>1332432</id>
      <parentid>1216836</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5403" sha1="mbsktso441mgjbpx68klzhqh850tti7" xml:space="preserve">{{glanadh-mar|Béarla!? (&quot;á thógáil&quot;!?) }}
{{WD Bosca Sonraí Duine}}Is ealaíontóir, péintéir agus dearthóir Éireannach é '''Robert &quot;Bobby&quot; Ballagh'''. Rugadh i m[[Baile Átha Cliath]] é 22 Meán Fómhair, 1943 agus rinne sé a chuid staidéir ag [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath]] ar Shráid Bolton.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.royalhibernianacademy.ie/html/exhibitions/ballagh06.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2013-07-30 |archivedate=2011-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721131228/http://www.royalhibernianacademy.ie/html/exhibitions/ballagh06.html }}&lt;/ref&gt; 

Ní chloíonn Ballagh le haon stíl amháin. Clúdaíonn a chuid ealaíne réimse leathan stíle ar nós pop-ealaín , iarnua-aoiseachas, scáthú hipirleaisteach agus foirmiúlachas, chomh maith le neart ábhair a bhaineann le cúrsaí litríochta, stairiúla agus polataíochta.&lt;ref&gt;Knowles, R., 1982, Contemporary Irish Art, Wolfhound Press, Mountjoy Sq. Dublin 1. lch 216&lt;/ref&gt;

== Luathshaol ==
Tagann Robert Ballagh ó chúlra meánaicme i mBaile Átha Cliath. Rugadh sa phríomhchaithair é, 22ú Meán Fómhair, 1943. Tá deighilt cultúrtha na tréimhse seo le feiceáil óna thuimitheoirí; Nancy agus Robert Ballagh.&lt;ref&gt;Carty, C., 1986, Robert Ballagh, Magill, Merrion Row, Dublin 2. lch 28&lt;/ref&gt; Ba Chaitliceach í Nancy, a mháthair agus ba Phreispitéireach é Robert, a athair. D'iompaigh a athair go gCaitliceachas tar éis á pósadh. Chónaigh siad ag 14 Sráid Elgin, Droichead na Dothra &lt;ref&gt;Carty, C., 1986, Robert Ballagh, Magill, Merrion Row, Dublin 2. lch 25-35&lt;/ref&gt; 

D'fhreastail Robert Ballagh ar Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath ar sráid Bolton, áit a dhearna sé staidéar ar ailtireacht.
Ealaíontóir féin-múinte a bhí ann agus ní in aon stíl amháin a luíonn a scileanna ealaíon. Clúdaíonn a shaothar pop-ealaín, dearadh seiteanna agus stampaí, portráidí agus neart eile. Tar éis 3 bliana san ollscoil, ba léir go raibh tionchar ag an ailtreachas ar a chuid ealaíon. Dar leisean, bíonn a fhios aige roimh ré an íomhá atá uaidh, cosúil le tógáil tí &quot;''I generally make very few changes once I've worked out the picture...generally the house is built according to the blueprints...it's all planned and worked out'' &lt;ref&gt;Gallery, G., 2006, Robert Ballagh:Works from the Studio 1959-2006, Damien Matthews Fine Art, London. lch9&lt;/ref&gt;


Chuaigh Ballagh ar an dól don chéad uair sna seascaidí nuair a chaill sé a phost mar línitheoir ailtireachta.

== Baile Átha Cliath ==
D'éirigh suim Ballagh i gcúrsaí polaitíochta níos treise fad is d'fhorbair sé a chuid oibre. Léirítear seo in ''Figures Looking at an Exhibition'' mar shampla. Bhí sé ag iarraidh a chuid chúlra agus a thaithí féin a chur in iúl mar ealaíontóir ina chónaí i mBaile Átha Cliath sa fichiú aois déag. Léiríonn a obair, go háirithe an obair a rinne sé in 1982, gnéithe dá shaol féin. 

D'fhoilsigh sé leabhar grianghraf Bhaile Átha Cliath in 1981. Bhí sé ar intinn Ballagh chreimeadh na cathrach a thaifead sa leabhar. Feiceann sé codarsnacht idir a áit chónaithe sna caogaidí agus an t-athrú tapaigh a bhí le feiceáil i mBaile Átha Cliath sna hochtaidí. Fuair Ballagh inspioráid ó James Joyce agus a iarrachtaí le cur síos a dhéanamh ar Bhaile Átha Cliath agus a muintir. Clúdaíonn na grianghraif foirgnimh gnó, dealbh, gairdíní, abhainn, séipéil, páirceanna agus neart eile. Dúirt Robert go raibh sé ag iarraidh &quot;''to see something special in the simplest of things has...been my goal in the preparation of this book''&quot;&lt;ref&gt;Ballagh, R., 1981, &quot;Dublin: Introduction by Ciaran Carthy&quot; Dublin, Ward River Press&lt;/ref&gt;

Bhí rath idirnáisiúnta ar Ballagh ag é 33 bliain d'aois ach ní raibh mórán le taispeáit aige maidir le hairgead. Bhí ciall airgeadais le fanacht i gCloch Leathan i mBaile Átha Cliath i dteachín breá simplí.&lt;ref&gt;Knowles, R., 1982, Contemporary Irish Art, Wolfhound Press, Mountjoy Sq. Dublin 1. lch 10/43&lt;/ref&gt;


== Dearthóir ==
Clúdaíonn scileanna Ballagh neart réimse dearthóireachta chomh maith le healaín. Tá clú agus cáil air ina dearthóir den seit stáitse do &quot;Riverdance&quot; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.riverdance.com/the-show/meet-the-cast/meet-the-creatives/robert-ballagh/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2013-07-29 |archivedate=2012-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120310071301/http://www.riverdance.com/the-show/meet-the-cast/meet-the-creatives/robert-ballagh/ }}&lt;/ref&gt; 

Go dtí le déanaí, bhí Robert Ballagh ceann de na healaíontóir is cáiliúla in Éirinn sa chaoi ina a mbeadh aithne ag gach duine ar a shaothair, fiú i ngan fhios dóibh féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://cristinleach.com/?p=527 |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241215180559/http://cristinleach.com/?p=527 |archivedate=2024-12-15 |dátarochtana=2013-07-29}}&lt;/ref&gt;

== Saothair Ealaíon ==

*''Self-Portrait 1959'' (16bln)
*''Maternity 1959'' (olaí)
*''The Blessing 1959'' (olaí)

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Ballagh, Robert}}

[[Catagóir:Ealaíontóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Péintéirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Dearthóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>mbsktso441mgjbpx68klzhqh850tti7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aosú</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44817</id>
    <revision>
      <id>1332159</id>
      <parentid>1256753</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9169" sha1="ge8shwyows3t770owl64z614clqod7z" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}Is éard is '''aosú''' nó '''dul in aois&lt;ref&gt;nó ag dul amach sna blianta,  ag teannadh amach sna blianta,  ag éirí críonna.  ag dul anonn sna blianta, éirí aosta, fáil sean,  srl&lt;/ref&gt;''' ná an próiseas aosaithe.&lt;ref&gt;i mBéarla: ''ageing'' nó ''aging''&lt;/ref&gt; Tagraíonn an téarma go príomha do dhaoine agus [[Animalia|ainmhithe]] eile.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Smadent.com|date=2021|title=Age Calculator|url=https://www.calculator.net/age-calculator.html|journal=Smadent|volume=2|issue=1|accessdate=Feb 12, 2021}}&lt;/ref&gt; Sa chiall is leithne, is féidir le haosú tagairt a dhéanamh do [[Cill (bitheolaíocht)|chealla]] aonair laistigh d’orgánach a bhfuil deireadh leo ag deighilt, nó do dhaonra [[Speiceas|speicis]] (mar shampla [[aosú an phobail]]).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=December 2015|title=Which Is the Most Significant Cause of Aging?|journal=Antioxidants|volume=4|issue=4|pages=793–810|doi=10.3390/antiox4040793|pmc=4712935|pmid=26783959}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Nowruz_2017_in_Bisaran,_Kurdistan_province.jpg|mion| Seanmháthair agus a gariníon]]
[[Íomhá:The seven pillars of aging.jpg|mion|Seven pillars of aging&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aging: a common driver of chronic diseases and a target for novel interventions|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4852871/|journal=Cell|date=2014-11-06|issn=0092-8674|pmc=4852871|pmid=25417146|pages=709–713|volume=159|issue=4|doi=10.1016/j.cell.2014.10.039|author=Brian K. Kennedy et al}}&lt;/ref&gt;]]

== Aosú i ndaoine ==
I ndaoine, is ionann aosú agus carnadh athruithe i ndaoine le himeacht ama agus féadann leis athruithe fisiceacha, síceolaíochta agus sóisialta a chuimsiú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=October 1997|title=Women &amp; ageing|journal=The Indian Journal of Medical Research|volume=106|pages=396–408|pmid=9361474}}&lt;/ref&gt;  Tarlaíonn sraith athruithe don cholainn a mbíonn gaol acu le méadú mortlaíochta de réir mar a mhéadaíonn an aois.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|volume=Coiscéim}}&lt;/ref&gt;  

=== Bitheolaíocht ===
Léargas amháin ar an bpróiseas is ea teip na colainne oiriúnú d'athruithe sa [[Comhshaol|chomhshaol]] (a mhéadaíonn go leanúnach). Sna teoiricí nua-aoiseacha ar an laghdú oiriúnachta seo, meastar gur de bharr earráidí i macasamhlú an [[Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach|ADN]] i gcilldeighilt agus/nó earráidí i dtáirgeadh próitéiní is einsímí ag na cealla a tharlaíonn sé. Camann na hearráidí seo mar thoradh ar athruithe san ábhar géiniteach de réir mar a théann indibhid in aois.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Agus an corp ag dul in aois, bíonn cealla nach bhfuil sainfheidhm leo díomhaoin go dtí go mbíonn sé in am na horgáin a athnuachan. Tugtar gaschealla fásta orthu sin, agus tá siad le fáil i ngach fíochán sa chorp. 

Dá shine an corp, áfach, is ea is measa i mbun oibre na gaschealla fásta – rud a chuireann leis an aosú agus na fadhbanna a bhaineann leis. Meastar gur féidir na fadhbanna sin a shárú trí na gaschealla féin a athnuachan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gein-tir-na-nog-in-ann-moill-a-chur-ar-an-tseanaois/|teideal=Géin ‘Tír na nÓg’ in ann moill a chur ar an tseanaois|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=27 Iúil 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-27}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh turgnaimh sna 2000idí-2010idí a léirigh go gcuireann an ghéin ‘Nanog’&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Homeobox protein NANOG|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Homeobox_protein_NANOG|journal=Wikipedia|date=2024-01-21|language=en}}&lt;/ref&gt; (ainmnithe as [[Tír na nÓg]]) tús an athuair le próisis cheallacha a bhíonn suanach le fada, rud is siocair le cnámha laga, cuislí calctha agus comharthaí sóirt eile na seanaoise.

=== Siomptóim ===
Méadaíonn aosú an baol a bhaineann le galair daonna cosúil le h[[ailse]], [[galar Alzheimer]], [[diaibéiteas]], galar cardashoithíoch, [[stróc]] agus go leor eile.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=February 2017|title=Effect of aging on stem cells|journal=World Journal of Experimental Medicine|volume=7|issue=1|pages=1–10|doi=10.5493/wjem.v7.i1.1|pmc=5316899|pmid=28261550}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://slate.com/technology/2020/03/aging-disease-classification.html|title=Is Aging a Disease?|author=Renstrom|first=Joelle|date=2020-03-02|language=en|work=Slate Magazine|access-date=2022-01-16}}&lt;/ref&gt;  Is iomaí siomptóm atá ann:  mar shampla, moilliú le haois (aga freagartha níos moille) agus díchuimhne. De réir mar a mhéadaíonn líon na mblianta, téann an cumas intinne in olcas. Tá lear suntasach de dhaoine atá os cionn ceithre scór lagaithe, a bheag nó a mhór,  ó thaobh cuimhne agus ábaltacht intinne.  D’fhéadfadh an figiúir a bheith idir 50% agus 60% acu.

Tá cailliúint shuntasach chuimhne agus cumas inchinne ag 90% de dhaoine atá os cionn 90 bliain d’aois, Agus tá  cailliúint cumas inchinne agus intinne ar 100% de dhaoine a bhfuil an 100 caite amach acu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/da-mbeadh-tarbh-le-coilleadh-no-amhran-sean-nois-le-casadh-ag-joe-biden/|teideal=Dá mbeadh tarbh le coilleadh nó amhrán sean-nóis le casadh ag Joe Biden…|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=15 Feabhra 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;

== Sochaí ==
Dar leis an eolaíocht, imrímid bob orainn féin tar éis aois áirithe, go bhfuilimid níos óige ná mar atáimid, ainneoin ár ndáta breithe bheith ar eolas go maith againn. 

Táimid ar fad ag dul anonn sna blianta ag an ráta ceannann céanna. Ach is deacair do pháiste naoi mbliana d’aois a thuiscint conas a d’imeodh fad a shaolré go pras. Dar leis an eolaíocht mothaíonn daoine níos sine ná an aois atá orthu suas go haois 25 agus ansin tosaímid ag mothú níos óige ná atáimid.

Fásann an bhearna idir an aois a mhothaímid agus ár bhfíor-aois le himeacht na mblianta, go dtí dhá scór bliain d’aois, agus i ndiaidh sin braitheann daoine 20% níos óige ná atá siad. De réir an mata, bhraithfeadh an duine atá 75 go bhfuil siadsan 60, agus ar aghaidh agus ar aghaidh.

Tá teoiric ag na saineolaithe go bhfuilimid dár gcosaint féin leis an nós seo, toisc go bhfuil stiogma inár sochaí timpeall ar a bheith sean. Bímid de shíor ag faire timpeall agus má bhíonn daoine eile ar chomhaois leat ag tabhairt amach faoi phian droma, nó a gcuid gruaige a chailliúint, agus níl na fadhbanna sin tar éis tú a bhualadh, luíonn sé le ciall go mbraithfeá níos óige ná d’aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cén aois tú actually?|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0117/1491493-cen-aois-tu-actually/|date=2025-01-17|language=ga-IE|author=Ciara Ní É / Gaeilge RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Aosú an phobail|Aosú an phobail.]]  Is treocht é aosú an phobail&lt;ref&gt;i mBéarla, ''population ageing''&lt;/ref&gt; sa  domhan forbartha ag a bhfuil impleachtaí fadtéarmacha socheacnamaíocha agus déimeagrafacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/hubs/p-opi/olderpersonsinformationhub/ageingpopulation/|teideal=Ageing Population - CSO - Central Statistics Office|language=en|work=www.cso.ie|dátarochtana=2024-01-24}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.gov.ie/ga/foilsiuchan/an-straiteis-naisiunta-um-aosu-dearfach/?referrer=http%3A%2F%2Fwww.health.gov.ie%2Fwp-content%2Fuploads%2F2014%2F03%2FNational_Positive_Ageing_Strategy_English.pdf An Straitéis Náisiúnta um Aosú Dearfach]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/foilsiuchan/an-straiteis-naisiunta-um-aosu-dearfach/?referrer=http://www.health.gov.ie/wp-content/uploads/2014/03/National_Positive_Ageing_Strategy_English.pdf|teideal=An Straitéis Náisiúnta um Aosú Dearfach|dáta=2013-04-30|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20240215234543/https://misa.ie/about/ Institiúid Mercer um Aosú Bisiúil]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://misa.ie/about/|teideal=About Us – Mercer's Institute for Successful Ageing (MISA) (Institiúid Mercer um Aosú Bisiúil)|údar=misa.ie|dáta=2024|language=en-IE|dátarochtana=2024-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240215234543/https://misa.ie/about/|archivedate=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;
* Líonra don Aosú Folláin / [https://web.archive.org/web/20110111152018/http://www.ageingwellnetwork.ie/ Ageing Well Network] (2011)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ageingwellnetwork.ie/|teideal=Ageing Well: Home|dáta=2011-01-11|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-02-15|archivedate=2011-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110111152018/http://www.ageingwellnetwork.ie/}}&lt;/ref&gt;
* [https://agefriendlyireland.ie/category/about-us Age Friendly Ireland].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://agefriendlyireland.ie/category/about-us/global-response/|teideal=Our Age Friendly Journey|údar=agefriendlyireland.ie|dáta=2024|language=en-IE|dátarochtana=2024-02-15}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
[[Catagóir:Aosú| ]]
[[Catagóir:Seaneolaíocht]]
[[Catagóir:Seanaois]]
&lt;references /&gt;
[[Catagóir:Sláinte]]</text>
      <sha1>ge8shwyows3t770owl64z614clqod7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Cage</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45577</id>
    <revision>
      <id>1332348</id>
      <parentid>1275172</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3308" sha1="kwwfcrtx6nxf5oez8atdyyayz23hj2p" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Cumadóireacht|Cumadóir]] [[Ceol|ceoil]] &quot;avant garde&quot; ab ea '''John Milton Cage''' (a rugadh i [[Los Angeles]], [[California]]; [[5 Meán Fómhair]] [[1912]] – [[12 Lúnasa]] [[1992]]). Bhain Cage feidhm as [[leictreonaic]] agus an [[pianó ullmhaithe]] (an fhuaim díchumtha le réada a chuirtear isteach sa [[Uirlis cheoil|ghléas]]).  

Ceannródaí ba ea Cage. Mar shampla le &quot;ceol seansúil&quot;, ní fios caidé mar a [[Fuaim|fhuaim]]&lt;nowiki/&gt;neoidh an ceol roimh ré&lt;ref&gt;Ceol don Ardteist, COGG&lt;/ref&gt;. Tá an seinnteoir chomh saor agus is féidir leis a bheith chun tobchumadh a dhéanamh (taobh istigh de na teorainn atá leagtha síos ag John Cage). Sampla amháin de phíosa ceoil sa stíl seo ná “Imaginary Landscape” le John Cage áit a bhfuil 12 raidió ag seinm ag an am céanna. Thig leis na seinnteoirí an fhuaim a chur suas nó síos, nó an stáisiún a athrú de réir mar is mian leo. Braitheann an píosa ceoil ar caidé atá ar na stáisiúin éagsúla ag an am. Is furasta a aithint nach mbeadh aon dá sheinm den phíosa seo mar an chéanna. Níor bhac Cage le nodaireacht traidisiúnta, ach d‟úsáid sé nodaireacht ghrafach. 
[[Íomhá:Sonatas-interludes-sonata3graph.gif|clé|mion|188x188px|Sonata III ó ''Sonatas and Interludes,'' John Cage]]

=== Tost ===
Rinne Cage tástálacha le [[tost]], inar bhain úsáid as [[dísle]] chun codanna dá chuid cumadóireachta a shocrú. ''4‟ 33”'' is teideal do phíosa a chum John Cage.  Sa phíosa seo níl ann ach seinnteoir amháin, ag an phianó, agus suíonn an seinnteoir  ag an uirlis ar feadh 4 [[nóiméad]] 33 [[soicind]]. Ní  sheinntear  nóta  ná  ní  dhéantar  aon  [[Fuaim|fhuaim]]  faoi  leith&lt;ref&gt;''Fonn Ceoil:  Ceol don Teastas Sóisearach'', Sinéad Ní Fhathaigh agus Deirdre Ní Chaomhánaigh, [http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-croileabhar.pdf COGG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023233907/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-croileabhar.pdf |date=2017-10-23 }}&lt;/ref&gt;.     

Ba  é  an  smaoineamh  a  bhí  ag  Cage  ná  gurb  é  ceol  an  tsaoil  nó  ceol  na  beatha féin  a  bhí  le  cluinstin  ag  an  lucht éisteachta.  Mar sin b‟fhéidir go mbeadh duine amháin ag casachtaí, nó gíoscán ó shuíochán le  brath  agus  ba  iad  na  fuaimeanna  seo,  measctha  leis  an  tost,  an  t-aonad  ar  a  thug  an cumadóir 4‟ 33”.


== Ceol Éireannach ==
Sa bhliain 1979, léirigh Cage scór dar teideal “Roaratorio, an Irish Circus on Finnegan’s Wake”. Léigh Cage sliochtanna ó [[Finnegans Wake]] de chuid [[James Joyce]] le tionlacan ceoil ó cheoltóirí traidisiúnta, ina measc [[Séamus Ennis|Seamus Ennis]], Paddy Glackin, Joe Heany agus Mel Mercier&lt;ref&gt;BBC &lt;nowiki&gt;http://www.bbc.co.uk/programmes/p0108t6w&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=John Milton Cage|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=104}}&lt;/ref&gt; 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Íomhá:Cage signature.svg|mion|Síniú John Cage]]
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Cage, John}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1912]]
[[Catagóir:Básanna i 1992]]
[[Catagóir:Cumadóirí Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>kwwfcrtx6nxf5oez8atdyyayz23hj2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>DNA (albam)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47129</id>
    <revision>
      <id>1332274</id>
      <parentid>1328537</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7096" sha1="7ejl8rdlakrfh4rvwq2qdujcskq1gjh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Albam}}

Is é '''''DNA''''' an chéad albam ón popghrúpa [[Little Mix]]. Scaoileadh é ar an 16 Samhain, 2012.

==Rath Cairt==
Chuaigh an t-albam seo díreach go uimhir a trí sna RA agus díreach go 3 in Éirinn. Bhí an t-albam taobh thiar de Unapologetic le [[Rihanna]] agus Take Me Home le [[One Direction]] sa dá tíortha.

Chuaigh sé díreach go uimhir a ceathair san SAM ag díol 50,000 cóipeanna sa chéad seachtain.

== Traicliosta ==
Is iad seo na hamhráin:
# &quot;Wings&quot; – 3:40
# &quot;DNA&quot; – 3:56
# &quot;Change Your Life&quot; – 3:22
# &quot;Always Be Together&quot; – 4:27
# &quot;Stereo Soldier&quot; – 3:22
# &quot;Pretend It's OK&quot; – 3:45
# &quot;Turn Your Face&quot; – 3:41
# &quot;We Are Who We Are&quot; – 3:04
# &quot;How Ya Doin'?&quot; – 3:13
# &quot;Red Planet&quot; (le [[T-Boz]]) – 3:46
# &quot;Going Nowhere&quot; – 3:45
# &quot;Madhouse&quot; – 3:49

==Singlí==
# &quot;[[Wings]]&quot; - 24 Lúnasa 2011
# &quot;[[DNA (amhrán)|DNA]]&quot; - 9 Samhain 2012
# &quot;[[Change Your Life]]&quot; - 15 Feabhra 2013
# &quot;[[How Ya Doin'?]]&quot; - 17 Aibreán 2013

== Cairteacha ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
===Cairteacha seachtainiúla===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! Tír (2012–13)
! Uimhir
|-
|{{Bratach|Scotland}} [[Albain]]
|align=&quot;center&quot;|5
|-
|{{bratach|Australia}} [[An Astráil]]&lt;ref&gt;http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
| align=center|10
|-
|{{bratach|Belgium|An Bheilg}} ([[Flóndras]])&lt;ref&gt;http://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|48
|-
|{{bratach|Belgium|An Bheilg}} ([[An Vallúin]])&lt;ref&gt;http://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|87
|-
|{{bratach|Canada}} [[Ceanada]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.billboard.com/artist/307628/Little+Mix/chart?f=309 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-23 |archivedate=2016-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701045811/http://www.billboard.com/artist/307628/Little+Mix/chart?f=309}}&lt;/ref&gt;
| align=center|4
|-
|{{bratach|Croatia}} [[An Chróit]]&lt;ref&gt;http://www.hdu-toplista.com/index.php?what=arhiva&amp;w=details&amp;id={{{id}}}&lt;/ref&gt;
| align=center|21
|-
|{{Bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-23 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204161155/http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a }}&lt;/ref&gt;
| align=center|13
|-
|{{Bratach|Switzerland}} [[An Eilvéis]]&lt;ref&gt;http://www.swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|86
|-
|{{Bratach|Ireland}} [[Éire]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&amp;ct=240002&amp;arch=t&amp;lyr=2012&amp;year=2012&amp;week=47 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-23 |archivedate=2018-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180711185423/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&amp;ct=240002&amp;arch=t&amp;lyr=2012&amp;year=2012&amp;week=47 }}&lt;/ref&gt;
| align=center|3
|-
|{{Bratach|Finland}} [[An Fhionlainn]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/artistit/Little+Mix/DNA |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-23 |archivedate=2015-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923114530/http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/artistit/little+mix/dna }}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|50
|-
|{{bratach|France}} [[An Fhrainc]]&lt;ref&gt;http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
| align=center|24
|-
|{{Bratach|Italy}} [[An Iodáil]]&lt;ref&gt;http://www.italiancharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|5
|-
|{{Bratach|Norway}} [[An Iorua]]&lt;ref&gt;http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|5
|-
|{{Bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]]&lt;ref&gt;http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|21
|-
|{{Bratach|Mexico}} [[Meicsiceo]]&lt;ref&gt;http://www.mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=%7B%7B%7Balbum%7D%7D%7D&amp;cat=a{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| align=center|28
|-
|{{bratach|New Zealand}} [[An Nua-Shéalainn]]&lt;ref&gt;http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=center|14
|-
|{{Bratach|Portugal}} [[An Phortaingéil]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.portuguesecharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105234247/http://portuguesecharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a |archivedate=2013-11-05 |dátarochtana=2014-05-23}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|30
|-
|{{Bratach|the Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]]&lt;ref&gt;http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=hitparada&amp;hitparada=14&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|2
|-
|{{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]&lt;ref&gt;http://www.officialcharts.com/artist/_/Little%20Mix/&lt;/ref&gt;
|align=center|3
|-
|{{Bratach|Japan}} [[An tSeapáin]]&lt;ref&gt;http://www.oricon.co.jp/prof/artist/591228/products/music/1032897/1/&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|4
|-
|{{Bratach|Spain}} [[An Spáinn]]&lt;ref&gt;http://www.spanishcharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=center|17
|-
|{{bratach|United States}} [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.billboard.com/artist/307628/Little+Mix/chart?f=305 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-23 |archivedate=2015-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907204107/http://www.billboard.com/artist/307628/Little+Mix/chart?f=305}}&lt;/ref&gt;
|align=center|4
|-
|{{bratach|Sweden}} [[An tSualainn]]&lt;ref&gt;http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&amp;titel=DNA&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=center|8
|-
|}
|width=&quot;250&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|

===Deimhniúcháin===
{|class=&quot;wikitable&quot;
!align=&quot;left&quot;|Tír
!align=&quot;center&quot;|Deimhniúchán
!align=&quot;center&quot;|Díolacháin
|-
| {{bratach|Australia}} [[An Astráil]]&lt;ref&gt;http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2013.htm&lt;/ref&gt;
|Ór
|35,000&lt;ref&gt;http://www.ariacharts.com.au/chart/download/614/albums&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Ireland}} [[Éire]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.irishcharts.ie/awards/gold12.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-02 |archivedate=2015-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706215954/http://www.irishcharts.ie/awards/gold12.htm }}&lt;/ref&gt;
|Ór
|7,500
|-
| {{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-02 |archivedate=2017-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710164143/http://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx }}&lt;/ref&gt;
|Platanam
|415,116
|}
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Little Mix}}
{{síol}}

[[Catagóir:Albaim a eisíodh in 2012]]
[[Catagóir:Little Mix]]</text>
      <sha1>7ejl8rdlakrfh4rvwq2qdujcskq1gjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Collann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47209</id>
    <revision>
      <id>1332254</id>
      <parentid>1295797</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13498" sha1="orm2fba26d412ud7usay8qygvh0bfw3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Baile in Éirinn is ea '''Collann'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/33532|title=Collann/Collon {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; (Béarla: ''Collon''). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i g[[Contae Lú]]. Bhí 564 duine ina gcónaí sa tsráidbhaile féin sa bhliain 2006, 1,306 agus an ceantar máguaird curtha san áireamh. 

== Stair ==
Ba ghnách le Collann a bheith le [[An Mhainistir Mhór|Mainistir Mhór]] agus dhearbhaigh Anraí II é don ab ag deireadh an dara haois déag.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá dhá shráid sa sráidbhaile a dtrasnaíonn a chéile ag an séipéal.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá rath an lae inniu ann mar gheall ar na Fosters a bhunaigh tionscal cadáis agus a d'fhostaigh breis agus sé chéad díog le tamall.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rinneadh línéadach anseo freisin, áfach, tá deireadh leis an tionscal cadáis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhí tuar-uaine ann a d'fhostaigh os cionn caoga duine, le hinneall gaile agus muileann lín freisin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhí trí mhuilinn arbhair sa bhaile a d'oibrigh ag úsáid cumhachta gaile agus uisce.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ar an 20ú Meán Fómhair 1229, dheonaigh Anraí II margadh don ab agus do chlochar Mainistir Mhór Dé Máirt i gCollann; tá teach margaidh agus i dtuaisceart an tsráidbhaile ina raibh na margadh ar siúl.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá an séipéal i gCollann deartha in ailtireacht Shasana ar stíl área agus tógadh í sa bhliain 1813.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Faoin eaglais tá áit adhlactha an teaghlaigh Foster.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.libraryireland.com/topog/C/Collon-Lower-Slane-Meath.php|teideal=Collon, a post-town and parish|údar=|dáta=2020-11-25|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;

Tá tobair uisce aolchloiche ar phríomhshráid an tsráidbhaile agus ba bhronntanas é ón Urramach Alexander Bradford.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; D'fhoin sé mar choimeádaí an pharóiste agus bhain an tUrramach Daniel Beaufort taitneamh as an ioncam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Nuair a d'éag Beaufort i 1821, rinneadh Reachtaire Collann de theaghlach Breadford.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Léiríonn foirm Ghotach an tobair uisce an eaglais.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Tháinig an t-uisce as béal leoin práis ar dtús, ach de réir a d'athraigh na sráide, rinneadh asraon.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://theirishaesthete.com/tag/collon/|teideal=The Irish aesthete|údar=|dáta=2020-11-25|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;

Tógadh teach Collann i 1740.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;Bhí Anthony Foster ina chónaí ann&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Tá seandachtaí agus pictiúir sna seomraí sa teach seo ón tréimhse ama sin a thaispeánann an stíl ón tréimhse luath-Seoirisiach.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.discoverboynevalley.ie/boyne-valley-drive/heritage-sites/collon-house|teideal=Collon House|údar=|dáta=2020-11-25|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;

== Reiligiún ==
Tá [[Eaglais na hÉireann]] i gCollann suite ar fhána ó dheas agus is egalais Thúdarach-Ghotach í a dhear Daniel Beaufort a raibh tionchar ag an séipéal air ag Kings College Cambridge.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá láithreach cheannasach aige i ndeisceart an tsráidbhaile.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá bailchríoch cloiche atá inniúil go teicniúil ar an taobh amuigh, mar shampla na tacaí ochtagánacha ag ardú as cuimse agus na cóirithe fuinneoige mín.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá fuinneoga gloine dhaite ann freisin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá fianaise ann go raibh láithreacht reiligiúnach sa cheantar seo le roinnt céadta bliain mar gheall ar na marcálacha uaighe níos luaite mar shampla thaispeánann dáta 1808.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/13828018/collon-church-of-ireland-church-collon-co-louth|teideal=Collon Church of Ireland|údar=|dáta=2020-11-25|dátarochtana=|archivedate=2021-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210117160050/https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/13828018/collon-church-of-ireland-church-collon-co-louth}}&lt;/ref&gt; Tá díon na heaglaise seo á hathmhúnlú faoi láthair. 

Tá Eaglais Mhuire gan Smál suite i lár an Chollann agus ba é John Murray a dhear é.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Is foirgneamh maorga sa sráidbhaile.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Taispeánann sé ábhair ar ardchaighdeán ar a bhfuil mionsonraí cloiche snoite mín atá in ómós do cheardaithe an naoú haois déag.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Tá dhá scáth aolchoiche ar an bhfoirgneamh a chuimsíonn an t-achomharc aeistéitiúil.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Tá gloine dhaite ar an taobh istigh den séipéal atá le Earley agus Mayer agus freisin mar shéadchomharthaí agus feistis.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/13828003/church-of-mary-immaculate-drogheda-street-collon-collon-county-louth|teideal=Church of Mary Immaculate|údar=|dáta=2020-11-25|dátarochtana=|archivedate=2024-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241213110335/https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/13828003/church-of-mary-immaculate-drogheda-street-collon-collon-county-louth}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Monks in collon .jpg|mion|An Mhainistir Nua]]
Bhí an Mhainistir Nua Mhór ina diméin mhór do Anthony Foster i lár an ochtú haois déag.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Bhí foirgneamh ornáideach aige sa lár, teampall brag Doric agus teampall Oriel.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Bhí na Fosters ina gcónaí i dTeach Collann atá ó dheas ón diméin ag an gcrosbhóthar.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Rinneadh an teampall ina 'Villa Samhraidh' ag deireadh an ochtú haois déag.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Is tírdhreach droimneach coillteach agus saothraithe go páirteach.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tá foirgneamh gairdín agus loch ann freisin.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Níl cúig chéad acra de chrannlann a chuir John Foster i dtús an naoú haois déag ann inniu ach tá cuimhne air i dtagairtí stairiúla.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/garden/LH0021/new-mellifont-abbey-co-louth|teideal=New Mellifont Abbey|údar=|dáta=2020-11-26|dátarochtana=|archivedate=2022-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319173824/https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/garden/LH0021/new-mellifont-abbey-co-louth}}&lt;/ref&gt; Tá saol manachúil ag na manaigh atá ina gcónaí i Mainistir Mhór inniu de réir rialacha Naomh Benedict sa traidisiún Cistéireach.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Mar gheall ar ghairm phearsanta, tiomnaíonn siad iad féin d'adhradh Dé i saol i bhfolach laistigh den mhainistir.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Tuileann na manaigh a mbeatha le hobair a lámha, is é sin tríd an bhfeirm agus an t-ionad garraíodóireachta.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Tá obair le déanamh ag gach manach mar shampla sa chistin, cothabháil tí, aire a thabhairt do dhaoine breoite nó Aosta agus aire a thabhairt do na tailte.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://mellifontabbey.ie/work/|teideal=Mellifont Abbey|údar=|dáta=2020-11-26|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt; 

== Tíreolaíocht ==
[[Íomhá:Collon windmills.jpg|mion|Muileann gaoithe ]]
Áit bheag le daonra beag é Collann. Tá sé in ardheisceart [[contae Lú]]. Tá sé 52 ciliméadar go [[Baile Átha Cliath]] ó Chollann, 10.9 ciliméadar go [[Baile Átha Fhirdhia]] agus 12.1 ciliméadar go [[Droichead Átha|Dhroichead Átha]]. Tá Sliabh Collann suite i gCollann.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Is cruinniú mullaigh sléibhe é.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Tá sé 251 méadar ar airde.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mudandroutes.com/summit/mount-oriel-sliabh-collann/|teideal=Sliabh Collann|údar=|dáta=2020-11-26|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt; Tá ferim ghaoithe lonnaithe i gCollann freisin.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá cúpla muileann gaothe lonnaithe anseo. Soláthraíonn na tuirbíní gaothe seo cumhacht do na tithe i gCollann agus sna ceantair máguaird.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.solocheck.ie/Irish-Company/Collon-Wind-Power-Limited-527430|teideal=Collon Wind Power Limited|údar=|dáta=2020-11-26|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;

Ritheann Abhainn an Mháiteog trí Chollann.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Is fo-abhainn de bhó na habhann é.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Sreabhann sé san oirdheisceart go dtí go sroicheann sé siar ó Thúr an Dromainn i gCúil Fobhair.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Anseo tosaíonn sé ag teorainn idir an chontae Mhí agus Lú.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://mapcarta.com/18271042|teideal=Mattock River|údar=|dáta=2020-11-26|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;

Is [[cairéal]] nach bhfuil in úsáid anois an cairéal i gCollann.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Rinneadh cairéal bolcánach Ordóice a chairéalú as seo.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Bheadh na carraigeacha seo curtha le chéile i 1952.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://secure.dccae.gov.ie/GSI_DOWNLOAD/Geoheritage/Reports/LH013_Collon_Quarry.pdf|teideal=Quarry|údar=|dáta=2020-11-29|dátarochtana=}}{{Dead link|date=Lúnasa 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== Áiseanna ==
Tá a lán áiseanna i gCollann. Tá músaem cogaidh agus páirc teaghlaigh ann. Taobh istigh de seo tá míreanna difriúla atá ón chéad cogadh domhanda agus ón dara cogadh domhanda.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishmilitarywarmuseum.com/about/|teideal=Irish military war museum|údar=|dáta=2020-11-27|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt; Tá ciorcad rásaíocht Whiteriver Park Kart ann. Is ciorcad rásaíocht cart nua-aimseartha lasmuigh é seo.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Is é seo an phríomh-áis cartála lasmuigh in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://whiteriver.ie|teideal=Whiteriver Park|údar=|dáta=2020-11-27|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt; Tá buille agus amas suite i gCollann freisin.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;Bunaíodh é i 1989 agus osclaíodh é i 1993.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ldmpitchandputt.com/collon.html|teideal=Louth Pitch and Putt|údar=|dáta=2020-11-27|dátarochtana=|archivedate=2021-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210916194452/http://www.ldmpitchandputt.com/collon.html}}&lt;/ref&gt; Bhí tearmann ainmhithe ann freisin ina dtugtar ainmhithe go dtí go bhfaightear teach oiriúnach dóibh, ach dúnadh é sin ar an drochuair in 2020. Tugtar bear agus bialann fíona No.3 ar an mbialann i gCollann agus bunaíodh é i 2016.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://no3collon.com|teideal=No.3|údar=|dáta=2020-11-27|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;

== Oideachas ==
Tá scoil náisiúnta i gCollann freisin. Tógadh é i 1845 agus tá os cionn dhá chéad tríocha mac léinn ann.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Nuair a osclaíodh an scoil den chéad air i 1845, bhí dhá sheomra ranga ann do bhuachaillí agus do chaillíní.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; D'oscail sé ag a naoi a chlog go dtí a ceathair Dé Luain go hAoine agus ar an Satharn d'oscail sé ó a naoi go dtí a dó dhéag.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Bhí timpeall nócha buachaill agus seachtó cailín ann agus bhí Berit mhúinteoirí ann.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Cuireadh síntí leis an scoil i 1950, 1970, 2005 agus 2015.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.collonnationalschool.com/|teideal=Collon National School|údar=|dáta=2020-11-27|dátarochtana=|archivedate=2021-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308033408/https://www.collonnationalschool.com/}}&lt;/ref&gt;

== Spórt ==

=== Peile ===
Bunaíodh Club Máiteog i 1952.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Ainmnítear an club I ndiaidh Abhainn Máiteog a théann tríd an sráidbhaile ar a bhealach chuig Abhainn na Bóinne.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Bhí an club san iomaíocht den chéad air I 1953 sa dara Roinn Sóisearach i Lú.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Bhuaigh Club Máiteog Craobh na Sóisearach i 1961.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Bhuaigh an club a chéad Chomórtas sinsearach Contae i 1976.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Cuireann an club foirne faoi aois, foirne cailíní/mná, foirne iomána agus foirne camóige ar fáil freisin.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; 

Tá a club suite ag bun Lána na Scoile aus soláthraíonn sé clubtheach mór agus páirc lanmhéide.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Tá faichí eile ann freisin d'fhoirne oiliúna agus don aos óg le soils tuile.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Tá limistéar oiliúna sa chúirt lánmhéide faoi dhíon ar féidir leis na foirne a úsáid.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Tá gionmnáisiam lánfheistithe, seomra sabhna, cistin, seomraí feistis agus seomraí cruinnithe i dteach an chlub.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://mattockrangers.ie|teideal=Mattock Rangers|údar=|dáta=2020-11-28|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Mattock rangers clubhouse.jpg|mion|191x191px|Clubtheach ]]
I 2019, bhuaigh Club Máiteog ar Chill Choirle sa chraobh idirmheánach agus chuaigh siad ar aghaidh ansin go dtí craobhchomórtas idirmheánach na líneach ar bhuail siad [[Muileann an Bhata]] agus ansin chuaigh siad ar aghaidh arís go dtí an cluiche leathcheannais uile in Éirinn le brille ag Machaire Cluana. 

=== Spóirt eile ===
Tá cúirt leadóige phríobháideach suite i gCollann agus tá sé ar shráid Bhaile Átha Fhirdhia i gCollann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tennisround.com/ie/tennis-courts/louth/collon/collon-and-district-tc-32204|teideal=Tennis|údar=|dáta=2020-11-29|dátarochtana=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241213110211/https://tennisround.com/ie/tennis-courts/louth/collon/collon-and-district-tc-32204|archivedate=2024-12-13}}&lt;/ref&gt;

Reácháiltear ranganna karate agus dornálaíochta i halla an pharóiste áitiúil i gCollann.    

== Tagairtí ==
{{Reflist|2}}

{{Síol-tír-ie}}

[[Catagóir:Bailte i gContae Lú]]</text>
      <sha1>orm2fba26d412ud7usay8qygvh0bfw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tearmann Feichín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47214</id>
    <revision>
      <id>1332478</id>
      <parentid>1282948</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8727" sha1="4g1wlqg6jwka3d1446z7ycx2y1jy5li" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} 
{{glanadh-mar|drochlitriú, gramadach}}
Is baile suite i gContae Lú é '''Tearmann Feichín'''.&lt;ref name='Logainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1412242|title=Tearmann Feichín/Termonfeckin {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-24|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Ciallaíonn an t-ainm 'Fechín's refuge'. Bhí naomh cáiliúil ó seachtú aois é Naomh Feichín. Tá sé ar eolas aige an mhainistir a aimsiú ag Baile Fhobhair, Contae Íarmhí agus an sráidbhaile Tearmann Feichín i gContae Lú. Fuair sé bháis sa bhliain 665. Tá an sráidbhaile seo suite sa pharóiste le hainm céanna agus tá sé 8 ciliméadar ón Droichead Átha. Is baile beag é le 1443 duine de réir daonáireamh 2011. 

== Gnéithe stairiúila ==
Bunaíodh mainistir meánaoiseach sa Tearmann Feichín le Noamh Feichín sa 7ú haois. Deirtear go creachadh an mhainistir ag na Uigingeach sa bhliain 1013 agus arís ag an Clan Ui-Crichan ó Fearnaigh ar lá de Nollaig.Fuair an sráidbhaile tábhachtach nuair a bunaíodh mainistir Agaistíneach ag deireadh an 12ú haois. Tá cúpla radhairc stairiúla i dTearmann Feichín.

=== Caisleán Tearmann Feichín ===

[[File:Termonfekin Castle.jpg|thumb|Caisleáin Tearmann Feichín]]

Cruthaítear Caisleán Tearmann Feichín&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://irelandinruins.blogspot.com/2017/09/termonfeckin-castle-co-louth.html|teideal=Ireland In Ruins: Termonfeckin Castle Co Louth|údar=Castlehunter|dáta=2017-09-20|work=Ireland In Ruins|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; sa 15ú haois. Is séadchomhartha náisiúnta éagus tá sé suite i lár na sráidbhaile. Is seadchomhartha dea-chaomhnaithe é.Bhí sé an áit chónaithe na Ardeaspaig na Macha. Is teach túr é le triúr urlár. Is é an díon an rud is neamhghnách den fhoirgneamh. Tugann coirbéal tacaíocht don díon, tá sé cosúil leis an díon ar an triúr urlár ar Brú na Bóinne. Tá túr teilgthe sustansach aige anois ach ar dtús tá dhá thúr teilgthe. Scroisadh an dara ceann i rith na eirí amach sa bhliain 1641. Shocraigh Captain James Brabazon an caisleán ag an am ach anois beidh sé níos mó ná fothracha.

=== An Ardchros ===

[[File:High Cross at Termonfeckin - geograph.org.uk - 864735.jpg|thumb|150px|Ardchros Tearmann Feichín]]

Tá an [[Ardchros]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.megalithicireland.com/High%20Cross%20Termonfeckin.htm|teideal=High Cross Termonfeckin|work=www.megalithicireland.com|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; suite i reilig Naomh Feichín sa sráidbhaile. Ní raibh sé cosiúl leis na ardchros eile mar ní raibh sé ró aird. Tá sé beag nach naoi gcos ar airde. Tá mionsonraí iontach ar an Cros. Ar an taobh thoir os comhair tá an ceasadh Chríost air, agus ar an taobh thiar os comhair tá íomhá de Chríost i glóir. Tá gréas ceiltigh ar fud an Chros seo. Tá bonn do Chroí eile gar.

=== An Grianan ===
Ghlac An Grianan&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishidentity.com/extras/places/stories/grianan.htm|teideal=An intrinsic part of Louth's history|work=www.irishidentity.com|dátarochtana=2018-12-05|archivedate=2017-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708144530/http://www.irishidentity.com/extras/places/stories/grianan.htm}}&lt;/ref&gt; páirt mhór don am faoi láthair agus sa todhchaí d'oidhreacht Contae Lú. Tugann an foirm bhunaidh siar go dtí 220 bliain. Is teach í a tógadh san 18ú haois. Tá sé suite idir an trá agus an Glenn na Bóinne. Úsáidtear an foirgneamh don choláiste agus ba é an chéad choláiste d'aosaigh. Tugann ICA úinéireacht don An Grianan ar feadh leath aois. Tá an ICA an grúpa is láidir agus is sine in Éirinn, bhunaíodh an grúpa sa bhliain 1910. Aistrigh An Grianan d'áit ina raibh an ghrian ag taitneamh. Anois tá croílár den fhoirgneamh fós i bhfeidhm. D'oscail an Grianan sa bhliain 1954 le Uachtarán na hÉireann ag an am, Sean Ó Cheallaigh. Sa bhliain 1958, thosaiagh siad ag athrú na stablaí go seomra ranga agus cóiríocht. Rinne siad níos mó oibre na blianta 1979 agus 1986. Chuir siad foirgneamh eile, níos mó seomraí ranga agus cóiríocht agus seomra Bia freisin.Cuireann An Grianan cúrsaí ar fáil do dhaoine mar shampla ealaíne, ceird, forbairt pearsanta agus gníomhaíochtaí scíthe. 

== Spórt ==

=== Cluichí Gaelach ===
Is é Tearmann Feichín an áit náisiúnta don chlub Gaelach 'St. Feichins'&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.stfechins.ie/Pages/ClubHistory.aspx|teideal=Club History|work=www.stfechins.ie|dátarochtana=2018-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212234626/http://www.stfechins.ie/Pages/ClubHistory.aspx|archivedate=2018-12-12}}&lt;/ref&gt;. Sa chéad blianta, d'imir an club sa pháirc ar bhóthair snáithe, agus bhog sé go dtí páirc ar Sheetland Road. San áit seo, tógadh teach club sa bhliain 1960. Tar éis cúpla bliain bhog an club go dtí Beaulieu sa 1999. Imríonn an club sa Pháirc Naomh Feichín agus d'imir an chéad chluiche ar an 21ú lá de Aibreán 2001. Tá dhá spóirt a imrítear sa chlub, iománaíocht agus peil Ghaelach. Maidir leis na cluichí peil Ghaelach, Bhuaigh an fhoireann shinsearach an craobhchomórtas sa bhliain 1983 agus bhuaigh siad an chraobh arís sa bhliain 1984. Sa bhliain 1997, bhí iománaíocht a tugtha isteach.

=== Gailf ===
Tá dhá chúrsa gailf sa cheantar. Tá club Rinn na Mara&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seapointgolflinks.com/|teideal=Seapoint Golf Links {{!}} Golf Club in Dublin|údar=Seapoint Golf Links|language=en-US|work=Seapoint Golf Links|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; agus tá Club Contae Lú&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.countylouthgolfclub.com/history/|teideal=County Louth Golf Club,|work=www.countylouthgolfclub.com|dátarochtana=2018-12-05|archivedate=2018-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181109153054/http://countylouthgolfclub.com/history/}}&lt;/ref&gt; i mBaile Trá. D'óstáil an Club Contae Lú an Oscailte na hÉire sa bhliain 2009. Tharlaíonn an club Rinn na Mara na Sléibhte Mourne agus an Mhúir Éireann. Tógadh an cúrsa i 1990 agus an teach club sa bhliain 1994. D'óstáil an club Croabhchomórtas na mban sa bhliain 2002. Sa bliain 2010 d'óstáil an club an chraobhchomórtas tábhachtach, An PGA. Bhunaíodh Club Contae Lú sa bhliain 1892 le Pentland agus Gilroy. D'óstáil an club seo cúpla mór-theidil, mar shampla an Oscailte na hÉire sa bhliain 2009 agus bhuaigh Shane Lowry an comórtas mór seo. Is áit aithnidúil é Club Contae Lú mar bhí comórtas amaitéarach a shealbhú. D'imir an comóraas seo ar chéad cheann sa bhliain 1941 agus tá sé sa chlub seo ó shin i leith. 

=== Peil ===
Sa bhliain 1997, bhunaíodh club Peile, Tearmann Feichín Ceiltis. Bhunaíodh fhoireann shinsearach ag an am seo agus sa bhliain 2008, cuireadh an fhoireann shóisearach le chéile. Níl aon fhoireann cailín go dtí an bhliain 2015 agus ó am sin bhí foireann do chailíní. tá an club seo suite ar an Sheetland Road, an áit ina raibh an Naomh Feichín a d'úsáid.

== Scoil ==
Tá dhá scoil sa pharóiste seo, Scoil Náisiúnta Mhuire Gan Smal&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.scoilmhuirec.ie/|teideal=Scoil Náisiúnta Muire Gan Smál, Cartown|language=en|work=Scoil Náisiúnta Muire Gan Smál, Cartown|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; agus Scoil Naomh Feichín&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.scoilnaomhfeichin.ie/|teideal=Scoil Naomh Feichín|language=en|work=Scoil Naomh Feichín|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt;. Is é bunscoileanna chaitiligh na scoileanna seo. Ar feadh a lán blianta, tá dhá scoil sa sráidbhaile, ceann do bhuachaillí agus ceann do chailíní, ach sa 1936 chuaigh siad le chéile. Ar dtús bhí an scoil suite ar Bearna Bhuí ach sa bhliain 1980 bhog an scoil go dtí bóthar Baile Trá. Bhunaigh Scoil Náisiúnta Mhuire Gan Smal sa bhliain 1837 agus tá sé ar athchóirithe sa bhliain 1956 le Tommy Simpson. 

== Iompar ==
Is sráidbhaile le rochtain éasca é Tearmann Feichín. Tá seirbhís busanna ó Bus Éireann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.buseireann.ie/|teideal=Bus Éireann - View Ireland Bus and Coach Timetables &amp; Buy Tickets|work=www.buseireann.ie|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; ag dul tríd an sráidbhaile a lán uair den lá. Nascann an tseirbhís bus an áit chuig na bailte agus na sraidbhailte mórthimpeall. Nascann an tseirbhís seo an áit leis Ceann Chlochair, Droichead Átha agus Damhliag. Oibríonn na mbusanna tríd Baile Trá agus Gráinseach an Dísirt. Freisin tá stáisiúin traenach gar i nDroichead Átha. Ní raibh sé ach 9 ciliméadar ar shiúl.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>4g1wlqg6jwka3d1446z7ycx2y1jy5li</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Druga dearthóra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47557</id>
    <revision>
      <id>1332291</id>
      <parentid>1226345</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2324" sha1="i24diev5lwd7icql3g9kdxnvzbnghpr" xml:space="preserve">[[Íomhá:Drugs of Abuse.pdf|mion]]
Is éard atá i gceist le '''drugaí dearthóra'''&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/druga%20dearth%F3ra/|title=“druga dearthóra” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-04-11}}&lt;/ref&gt; nó 'siabhráin dhleathacha' ('legal highs') uaireanta ná [[drugaí]] saorga, cosúil le [[Amfataimín|hamfataimíní]], nach bhfuil faoi réir an dlí.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-32857256|teideal=What exactly are legal highs?|dáta=2016-05-26|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2022-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/98021/legal-highs-postcard.pdf|teideal=WHAT ARE LEGAL HIGHS?|údar=gov.uk|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; 

Dearann ceimiceoirí iad le struchtúr rud beag difriúil ó na drugaí atá clúdaithe is toirmiscthe ag an dlí, ach bíonn a bhfeidhmeanna inchurtha leis na drugaí rialaithe. 

Déantar na drugaí faoi rún, agus dáiltear ar na sráideanna iad trí shiopaí beaga nó fiú díoltóirí mídhleathacha drugaí. 

Tá fíorbheagán eolais faoi céard atá istigh iontu. Chomh maith leis na baoil a bhaineann le mí-úsáid drugaí, bíonn truaillithe baolacha eile sna drugaí dearthóra seo uaireanta. Tá fhios againn go bhfuil siad ábalta a bheith ina n-údar do chliseadh duánach, fadhbanna leis an chroí, paranóia agus taomanna.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=Tobar na Gaoise|údar=COGG|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114054846/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|archivedate=2017-11-14}}&lt;/ref&gt; Tá táirgeadh, dáileadh is úsáid na n-ábhar seo ag dul i méid an t-am ar fad.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Drugaí dearthóra|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=224}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

* [[Mí-úsáid substaintí]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}
{{Síol-cógais}}

[[Catagóir:Mí-úsáid substaintí]]
[[Catagóir:Drugaí]]</text>
      <sha1>i24diev5lwd7icql3g9kdxnvzbnghpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stáisiún Uí Chonghaile</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47819</id>
    <revision>
      <id>1332471</id>
      <parentid>1321042</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1356" sha1="6rzm8c9ytcwnu47ww38pwj07q2yz5tt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
Is [[stáisiún]] suite i m[[Baile Átha Cliath]] é '''Stáisiún Uí Chonghaile'''. Is pointe tosaigh é an stáisiún do thraenacha fo-uirbeacha príomhlíne agus seachtracha i dtreo [[Béal Feirste]], [[Sligeach]] agus Ros Láir. Tá an stáisiún ar na líonraí [[DART]] agus [[Luas (tram)|Luas]] freisin. 

Roimh 1966 tugadh ''Amiens Street'' ar an stáisiún i mBéarla, agus an t-ainm á athrú don leathchéad bliain [[Éirí Amach na Cásca]] mar chomóradh ar [[Séamus Ó Conghaile]].&lt;ref name=&quot;ES-1974&quot;/&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist|refs=
* &lt;ref name=&quot;ES-1974&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Shepherd, WE|date=1974|title=The Dublin and South Eastern Railway
         |url=https://archive.org/details/dublinsoutheaste0000shep|publisher=David &amp; Charles|location=Newtown Abbott|language=en-IE|isbn=0715363611|oclc=1086146|ol=5108145M
         |pages=[https://archive.org/details/dublinsoutheaste0000shep/page/137 137]}}&lt;/ref&gt;
}}

==Naisc sheachtrachar==
* [https://web.archive.org/web/20220528200841/https://www.irishrail.ie/en-ie/station/dublin-connolly Iarnród Éireann Láithreán gréasáin oifigiúil (i mBéarla)]
{{síol}}
{{Teimpléad:Stáisiúin Iarnróid ar a bhfreastalaíonn Iarnród Thuaisceart Éireann}}
{{DEFAULTSORT:Staisiun Ui Chonghaile}}
[[Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>6rzm8c9ytcwnu47ww38pwj07q2yz5tt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexander Fleming</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48300</id>
    <revision>
      <id>1332140</id>
      <parentid>1275695</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="m6mrxdq616yxds60wrx2acv1t3xbzix" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Baictéareolaíocht|Baictéareolaí]], a rugadh gar do [[Darbhail|Dharbhail]] na h[[Albain|Alban]], ab ea an '''Ridire Alexander Fleming''' ([[7 Lúnasa]] [[1881]] – [[11 Márta]] [[1955]]). Tá sé cáiliúil de bharr fionnachtana (a rinne sé de thimpiste)  ar an [[antaibheathach]] peinicillin i 1928 agus níos déanaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/an-modh-eolaioch.pptx|teideal=An Modh Eolaíoch|údar=cogg.ie|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311104627/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/an-modh-eolaioch.pptx|archivedate=2023-03-11}}&lt;/ref&gt; 

=== Gairm ===
Ba é ceannródaí in úsáid [[Salvarsan]] ([[Arsphenamine]]) i gcoinne [[sifilis]]e sna 1910idí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|volume=Coiscéim}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-Fleming|teideal=Alexander Fleming {{!}} Biography, Education, Discovery, Nobel Prize, &amp; Facts {{!}} Britannica|language=en|work=www.britannica.com|dátarochtana=2023-03-11}}&lt;/ref&gt; 

D'fhionn sé cumas [[lísisím]]e mar [[frithbheathach|fhrithbheathach]]. 

==== Peinicillin ====
I [[1928]] thug [[Alexander Fleming]] faoi deara gníomhaíocht an chaonaigh ar an [[Baictéar|mbaictéar]] [[stafalacocas]] nuair a truaillíodh a phláta saothráin leis an [[Caonach|gcaonach]] liath.  Más fíor scéal, ba trí thimpiste a fuair Alexander Fleming eolas ar pheinicillin nuair a chonaic sé an méid a bhí ag tarlú le [[caonach liath]] ar leic fuinneoige.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/biography/Alexander-Fleming|teideal=Alexander Fleming {{!}} Biography, Education, Discovery, Nobel Prize, &amp; Facts {{!}} Britannica|language=en|work=www.britannica.com|dátarochtana=2023-03-11}}&lt;/ref&gt;

Tháinig Fleming ar [[Peinicillin|pheinicillin]] timpeall an [[am]]a chéanna le [[Howard Walter Florey|Howard Florey]] is [[Ernst Boris Chain|Ernst Chain]]. Roinn an triúr acu [[Duais Nobel]] na [[Fiseolaíocht|Fiseolaíochta]] nó an [[Míochaine|Leighis]] sa bhliain [[1945]]. 

Nuair a cuireadh an [[Bolgach|bholgach]] de dhroim seoil, measadh ag an am, agus cúis mhaith leis, go raibh sé ar cheann de na héachtaí [[Míochaine|leighis]] ba mhó riamh a rinne an duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/galar-alzheimer-agus-gadhair-an-gearr-uainn-leigheas/|teideal=Galar Alzheimer agus gadhair: an gearr uainn leigheas?|údar=Kevin Hickey|dáta=5 Meán Fómhair 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-11}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Alexander Fleming 2018 stamp of Moldova.jpg|clé|mion]]

== Féach freisin ==

* [[Peinicillin]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Fleming, Alexander}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1881]]
[[Catagóir:Básanna i 1955]]
[[Catagóir:Bitheolaithe Albanacha]]
[[Catagóir:Baictéareolaithe]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis]]
[[Catagóir:Antaibheathaigh]]</text>
      <sha1>m6mrxdq616yxds60wrx2acv1t3xbzix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giosta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48737</id>
    <revision>
      <id>1332321</id>
      <parentid>1275157</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3222" sha1="7a6e123vyfu85d7kgi4iwa0cirkzxvl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo|item=Q764}}
Is [[Miocrorgánach|miocrorgánaigh]] [[Eocarót|eocarótacha]] aoncheallacha iad '''na giostaí''' atá rangaithe mar bhaill de [[Ríocht (bitheolaíocht)|Ríocht]] na bh[[Fungas]]. Tháinig an chéad giosta i láthair na céadta milliún bliain ó shin, agus aithnítear ar a laghad 1,500 speiceas faoi láthair.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=7NclBAAAQBAJ&amp;pg=PA98&amp;dq=S.+cerevisiae+probably+more+than+300+million+years+ago&amp;hl=no&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiepa-I0p7NAhVFMZoKHYIyCnsQ6AEIHTAA#v=onepage&amp;q=S.%20cerevisiae%20probably%20more%20than%20300%20million%20years%20ago&amp;f=false Molecular Mechanisms in Yeast Carbon Metabolism]. The second completely sequenced yeast genome came 6 years later from the fission yeast ''Schizosaccharomyces pombe'', which diverged from ''S. cerevisiae'' probably more than 300 million years ago.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Kurtzman CP, Fell JW (2006). &quot;Yeast Systematics and Phylogeny—Implications of Molecular Identification Methods for Studies in Ecology&quot;. Biodiversity and Ecophysiology of Yeasts, The Yeast Handbook. Springer&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Hoffman CS, Wood V, Fantes PA (October 2015). &quot;An Ancient Yeast for Young Geneticists: A Primer on the Schizosaccharomyces pombe Model System&quot;. Genetics. 201 (2): 403–23. doi:10.1534/genetics.115.181503. PMC 4596657. PMID 26447128.&lt;/ref&gt;
Meastar gurb ionann iad agus 1% de na speicis fhungacha go léir a bhfuil cur síos orthu.&lt;ref&gt; Kurtzman CP, Piškur J (2006). &quot;Taxonomy and phylogenetic diversity among the yeasts&quot;. In Sunnerhagen P, Piskur J (eds.). Comparative Genomics: Using Fungi as Models. Topics in Current Genetics. Vol. 15. Berlin: Springer. pp. 29–46. doi:10.1007/b106654. ISBN 978-3-540-31480-6.&lt;/ref&gt;
==Éabhlóid==
De réir sonraí móilíneacha agus bithéagsúlachta, d'fhás giostaí ó shinsear ilcheallacha &lt;ref&gt;[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0119248 A Higher Level Classification of All Living Organisms]&lt;/ref&gt; go háirithe toisc go mbaineann siad leis na hAscomycota agus na Basidiomycota ina bhfuil an chuid is mó de na fungais ilcheallach nó démhorfach agus toisc go n-áitíonn siad suíomhanna mar aon le fungais níos casta i bhformhór na n-anailísí móilíneacha.

D’fhéadfadh gur fungais fhiliméadacha a bhí i sinsir an ghiosta nach raibh chomh ilcheallach de bharr seadánachas, nó fungais dhémorphic a d’oiriúnaigh chun cónaí i staid aoncheallach den chuid is mó. Ní grúpa monai-fileach iad giostaí, mar sin tharla na próisis seo arís agus arís eile i línte éagsúla Ascomycota agus Basidiomycota.&lt;ref&gt;[https://www.nature.com/articles/nature.2012.9810 Yeast suggests speedy start for multicellular life]&lt;/ref&gt;
==Naisc sheachtracha==
*[https://web.archive.org/web/20220629061005/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/riocht-na-bhfungas.pdf Ríocht na bhFungas]
* [https://web.archive.org/web/20070721115019/http://biochemie.web.med.uni-muenchen.de/Yeast_Biol/10%20Yeast%20Growth%20and%20the%20Cell%20Cycle.pdf Fás giosta agus an timthriall cille (i mBéarla)]
* [https://web.archive.org/web/20231004210941/http://wiki.yeastgenome.org/index.php/General_Topics Leabharlann fhíorúil giosta (i mBéarla)]
==Tagairtí==</text>
      <sha1>7a6e123vyfu85d7kgi4iwa0cirkzxvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Féilire Ghréagóra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48881</id>
    <revision>
      <id>1332312</id>
      <parentid>1226093</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2856" sha1="sdj752c0nrbzrfstg9k0ywmsptauw7c" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Pope Gregory XIII portrait.jpg|mion|clé|An [[Pápa Gréagóir XIII]]]]
[[Féilire]] na [[An Ghrian|gréine]] is ea an '''féilire Ghréagóra''', a chuir an [[Pápa Gréagóir XIII]] ar bun sa bhliain  [[1582]].  Tá sé in úsáid ar fud an domhain, nach mór.  

== Stair ==
Bhí an bhliain 11 [[nóiméad]] níos faide ná an [[Bliain thrópaiceach|bhliain thrópaiceach]] de réir seanfhéilire Iúil. Faoin [[15ú haois|15ú céad]] bhí [[21 Márta]], [[cónocht]] an fhéilire, ag titim 10 [[lá]] níos déanaí ná fíorchónocht an [[Earrach|earraigh]]. Ba ghá 10 lá a bhaint den bhliain, agus léimeadh ó [[4 Meán Fómhair]] go dtí [[15 Meán Fómhair]] chun féilire nua Ghréagóra a thabhairt isteach agus an féilire is na séasúir a chur i gcomhfhreagairt dá chéile.  

D’úsáid daoine an féilire seo den chéad uair i 1582 ach ní raibh gach tír (Sasana san áireamh) sásta é a úsáid. Ach chuir na difríochtaí mearbhall ar dhaoine. Faoi dheireadh, shocraigh formhór na dtíortha an féilire Ghréagóra a úsáid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-8-16.pdf|teideal=Eureka|údar=COGG|dáta=29 Feabhra 2012|dátarochtana=29 Feabhra 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415110836/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-8-16.pdf|archivedate=15 Aibreán 2021}}&lt;/ref&gt;  

Cinneadh go ndéanfaí leasú eile ar an bhféilire chun nach n-éireodh an earráid chéanna arís: nach [[bliain bhisigh]] a bheadh i mbliain an chéid múna mbeadh sí inroinnte ar 400.  

Mar sin, ba bhlianta bisigh 1600 is 2000, ach níor bhlianta bisigh 1700, 1800 ná 1900, agus ní bliain bhisigh a bheidh i 2100. Nuair a ríomhtar meánfhad na bliana thar 400 bliain, is é 365.2425 lá a fhaightear, luach atá an-ghar don fhíorluach, 365.2422 lá. 

== In Éirinn ==
[[Íomhá:Christophorus Clavius AtWork.jpg|clé|mion|Christopher Clavius (1538–1612)]]
Ós rud é gurb é an Pápa a thug an féilire nua isteach, ghlac na tíortha Caitliceacha go fonnmhar leis, ach níor ghlac [[an Bhreatain]] ná na coilíneachtaí Meiriceánacha leis go dtí [[1752]], agus bhí gá le leasú 11 lá nuair a rinne siadsan an t-athrú. Sa bhliain 1752, léimeadh ó [[2 Meán Fómhair]] go dtí [[13 Meán Fómhair]] chun féilire nua Ghréagóra a thabhairt isteach in Éirinn.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Féilire Ghréagóra|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=330}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

* Féilire na n[[An Giúdachas|Eabhrach]] 
* Féilire na [[An Ghealach|gealaí]]
* Féilire [[Aidbhint|Aidbhinte]] 
* [[Bliain bhisigh]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}} 

{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}

[[Catagóir:Féilire Ghréagóra]]</text>
      <sha1>sdj752c0nrbzrfstg9k0ywmsptauw7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meánam Greenwich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50015</id>
    <revision>
      <id>1332260</id>
      <parentid>1152737</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1109" sha1="qdn5abl608txha7ngzw77dui26nzp21" xml:space="preserve">[[Íomhá:Royal Observatory Wall and Clock to Right of Entrance Gates, Greenwich - Sheperd 24 Hour Gate Clock (8128342519).jpg|mion|293x293px|Royal Observatory, Greenwich]]
Bunús na gcriosanna ama, bunaithe ar an [[am caighdeánach]] ag [[fadlíne]] 0° trí Greenwich [[Sasana|Shasana]] (''GMT'' de ghnáth i mBéarla). Bhíodh sé bunaithe ar an ngrianam, ach ó [[1972]] ar an am adamhach idirnáisiúnta, a dhíorthaítear ó mhinicíochtaí trasdulta ar leith in adaimh ar leith, a dtugtar ''an t-[[Am Uilíoch Comheagartha|am uilíoch]]'' air anois. 

Bunaíodh GMT ar dtús taobh istigh den [[An Bhreatain|Bhreatain]] é chun amchláir na dtraenacha a dhéanamh rialta iontaofa, agus leathnaíodh amach uaidh sin go hidirnáisiúnta é.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Meánam Greenwich|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=444}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Am na hÉireann]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Am]]
[[Catagóir:Greenwich]]</text>
      <sha1>qdn5abl608txha7ngzw77dui26nzp21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jean Piaget</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50738</id>
    <revision>
      <id>1332344</id>
      <parentid>1326789</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3734" sha1="kf83t1mc0ikwthny4f36mn0n6vdy5ga" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Síceolaíocht|Síceolaí]]  agus [[Fealsúnacht|fealsúnaí]] a rugadh i [[Neuchâtel (cathair)|Neuchâtel]] [[An Eilvéis|na hEilvéise]] ab ea '''Jean Piaget''' ([[9 Lúnasa]] [[1896]] &amp;ndash; [[16 Meán Fómhair]] [[1980]]). Tá cáil air as a [[Taighde|thaighde]] ar fhorbairt feidhmeanna cognaíocha i b[[Leanbh|páistí]] go háirithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-leanbh-og-agus-an-taithi-saoil.aspx|teideal=An Leanbh Óg agus an Taithí Saoil|údar=Ciarán Mac Aonghusa|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-09-16}}&lt;/ref&gt; 

== Saothar ==
Chuir Piaget síos ar a thorthaí i [[Leabhar|leabhair]] cosúil le ''La Naissance de l'intelligence chez l'enfant'' (Breith na hIntleachta sa Naíonán, 1948). Sa bhliain 1968, foilsíodh Le Structuralisme le Jean Piaget.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://coislife.ie/product/iriseoiri-pinn-na-gaeilge/|teideal=Iriseoirí pinn na Gaeilge|údar=Regina Uí Chollatáin|dáta=|language=ga-IE|work=Cois Life|dátarochtana=2020-09-16|archivedate=2020-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926203746/https://coislife.ie/product/iriseoiri-pinn-na-gaeilge/}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Jean Piaget.jpg|clé|mion|177x177px|An t-aigneolaí Jean Piaget le Roland Zumbühl ó Picswiss. ]]
Is é Piaget a chur teideal ar theoiric an tógachais ina maítear go n-eisíonn daoine eolas agus ina n-aimsíonn daoine ciall agus brí on tsaol atá bunaithe ar a dtaithí ar an [[Beatha|saol]].  Bhí Piaget den tuairim nach raibh sé ar chumas an duine daonna an t-eolas a tugtar dóibh a fhoghlaim agus a úsáid láithreach bonn; bíonn ar an duine daonna a c(h)uid eolais féin a chruthú dó féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://dspace.mic.ul.ie/bitstream/handle/10395/2583/Walsh%2C%20K.%20%282018%29%20Cad%20a%20spreagann%20rogha%20laeth%C3%BAil%20teanga%20sa%20Ghaeltacht.%20PhD.pdf?sequence=2&amp;isAllowed=y|teideal=Cad a spreagann rogha laethúil teanga sa Ghaeltacht: Anailís ar an rogha teanga i nGaeltacht na nDéise|údar=Katrina Walsh, Ollscoil Luimnigh|dáta=2018|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;

== Piaget in Éirinn ==
Foilsíodh curaclam nua bunscoile sa bhliain 1971.  Tugadh modhanna múinteoireachta a d’eascair as teoiricí Piaget chun cinn sa churaclam nua agus díríodh ar churaclam a bhí gasúr-lárnaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/iniuchadh-ar-chleachtais-litearthachta-i-gcoras-bunscolaiochta-chatagoir-a.pdf|teideal=Iniúchadh ar chleachtais litearthachta i gcóras bunscolaíochta Chatagóir A na Gaeltachta: Cur chuige praiticiúil d’fhorbairt na scríbhneoireachta|údar=Neasa Ní Chuaig|dáta=|dátarochtana=2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210917154058/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/iniuchadh-ar-chleachtais-litearthachta-i-gcoras-bunscolaiochta-chatagoir-a.pdf|archivedate=2021-09-17}}&lt;/ref&gt;  Ar thuiscintí Piaget ar an bhfoghlaim mar phróiseas ghníomhach a bhí an cur chuige bunaithe.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Jean Piaget|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=516}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scolaiocht-san-aois-dhigiteach-an-bhfuil-se-in-am-ar-gcur-chuige-sa-seomra-ranga-a-athru-o-bhonn/|teideal=Scolaíocht san aois dhigiteach: an bhfuil sé in am ár gcur chuige sa seomra ranga a athrú ó bhonn?|údar=Cathal de Paor|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-09-16}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}
{{Síol-beath-ch}}

{{DEFAULTSORT:Piaget, Jean}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]]
[[Catagóir:Básanna i 1980]]
[[Catagóir:Síceolaithe Eilvéiseacha]]</text>
      <sha1>kf83t1mc0ikwthny4f36mn0n6vdy5ga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spéirling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51864</id>
    <revision>
      <id>1332469</id>
      <parentid>1323723</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9756" sha1="g8a7rccy3cmjz5oap7ed0rar2lv6gfy" xml:space="preserve">[[Íomhá:All eyes are on Hurricane Irma as it strengthened to category-5 intensity yes....webm|mion|Físeán: Hurricane Irma 2017 (NOAA NWS Weather Prediction Cente)]]
Stoirm ollmhór ghaoithe agus bháistí is ea '''spéirling''', nó '''stoirm''' nó '''[[Spéirling|cuaranfa]] trópaiceach,''' nó '''tíofún''' srl,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-2-1.pdf|teideal=Eureka, Iml 1-2|údar=COGG|dáta=MF 2005|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240626084414/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-2-1.pdf|archivedate=2024-06-26}}&lt;/ref&gt; go minic millteach, a tharlaíonn mar [[Cuilithe|chuilithe]] ag déanamh bíse mórthimpeall ar chóras brú ísil.&lt;ref&gt;Hussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéim 2011)&lt;/ref&gt; De réir Scála Beaufort, trína dtugtar grád do stoirmeacha, is spéirling aon stoirm a mbíonn gaoth níos mó ná 117km san uair léi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/speirling-chugainn-i-lar-na-hoiche-rabhadh-dearg-le-teacht-i-bhfeidhm-i-26-contae/|teideal=Spéirling chugainn i lár na hoíche, rabhadh dearg le teacht i bhfeidhm i 26 contae|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2025-01-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-26}}&lt;/ref&gt;  
[[Íomhá:Hurricane-en.svg|mion]]
[[Íomhá:NASA Catches Hurricanes Jose and Maria.webm|mion|Físeán:  [[NASA]] 360]]

== Tréithe ==
[[Íomhá:Hurricane Preparedness.webm|mion|Físeán:   sábháilteacht ]]
Tosaíonn spéirlingí mar stoirmeacha beaga, os cionn farraigí teo, sna tropaicí. Is minic nach mbíonn na gaotha láidir ag an bpointe seo. Tosaíonn spéirlingí os cionn uisce te (os cionn 26°), de ghnáth idir Mí na Bealtaine is [[Deireadh Fómhair]], agus gluaiseann siar nó siar ó thuaidh sa [[An leathsféar thuaidh|leathsféar thuaidh]], siar nó siar ó dheas sa [[An leathsféar theas|leathsféar theas]], agus cailleann [[fuinneamh]] nuair a thagann i dtír.  Casann an spéirling tuathal má tá sí ar an taobh ó thuaidh den mheánchiorcal agus casann sí deiseal má tá sí ó dheas de.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

Nuair a ghluaiseann an spéirling trasna an aigéin, súnn sí fuinneamh ón aer teolaí, méadaíonn ar a luas agus éiríonn sí níos láidre. Casann sí timpeall agus timpeall uirthi féin agus maireann sí ar feadh cúpla uair an chloig ar a laghad, agus i bhfad níos mó go minic. Bailíonn spéirling na billiúin tonna galuisce ón bhfarraige agus déanann sí scamaill mhóra as seo  

Bíonn luasanna na ngaoth an-ard inti (os cionn 130 km u&lt;small&gt;&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; nó i bhfad níos mó&lt;ref&gt;Ghaifead siad gaotha suas le 320 ksu le linn spéirlinge.&lt;/ref&gt; agus ≥ 14 ar an [[scála Beaufort]]), ach i lár na bíse (croí na stoirme) bíonn an aimsir ciúin.   

Úsáideann meiteáreolaithe Scála Saffir-Simpson chun spéirlingí a thomhas.  

* Rang 1 ar Scála Saffir-Simpson: Luas na Gaoithe (ksu): 119-153.  Comharthaí: Craobhacha agus crainn briste. Comharthaí lúbtha nó briste. Báid stroicthe dá múráil.
* Rang 2 ar Scála Saffir-Simpson: Luas na Gaoithe (ksu): 154-177  Comharthaí: Crainn sractha as an talamh / leagtha. Roinnt damáiste do dhoirse, d'fhuinneoga agus do dhíonta.
* Rang 3 ar Scála Saffir-Simpson; Luas na Gaoithe (ksu): 178-209.  Comharthaí: Damáiste do chrainn, do dhoirse, d'fhuinneoga agus do dhíonta. Tithe beaga cois cósta scriosta. Seans maith go dteipfidh ar an gcóras cumhachta.
* Rang 4 ar Scála Saffir-Simpson: Luas na Gaoithe (ksu): 210-249.  Comharthaí: Na comharthaí ar fad leagtha. An-damáiste do thithe. Tránna millte. Tuilte i ngach áit. Smionagar (debris) dainséarach ar iompar ag an ngaoth.
* Rang 5 ar Scála Saffir-Simpson; Luas na Gaoithe (ksu): 250+.  Comharthaí: An-chuid foirgneamh scriosta go hiomlán. Tithe iompaithe bun os cionn nó imithe le gaoth. Tuilte móra cois cósta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:Tropical_cyclone_model.gif|mion|samhaltú ]]

De réir mar a fhásann spéirlingí agus mar a ghluaiseann siad, éiríonn siad níos láidre agus níos tapúla. Bíonn na gaotha ag dul timpeall i gciorcail ach bíonn áit chiúin shocair i lár an chiorcail sin agus tugaimid croí na stoirme uirthi. Bíonn luas agus láidreacht na spéirlinge ag méadú i gcónaí. Cruthaíonn sí scamaill mhóra thoirniúla. Uaireanta, bíonn an córas iomlán 800km ar leithead (i gcomparáid, 486km an fad atá idir cósta thuaidh na hÉireann agus an cósta theas).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

=== Damáiste ===
Is í an spéirling an stoirm is láidre ar domhan, agus maraíonn spéirlingí na céadta daoine, nó níos mó, gach bliain. Is é an t-uisce is cúis le formhór an damáiste a dhéanann spéirling. Bíonn báisteach throm i gceist, ach chomh maith leis sin, éiríonn tonnta móra millteacha aníos as an aigéan - tugaimid borradh stoirme orthu seo. Bíonn na tonnta seo suas le 15m ar airde. 

Nuair a thagann an spéirling isteach in aice na talún, méadaíonn an borradh stoirme agus réabann sé dumhaigh, ballaí agus bacáin eile. Nuair a bhíonn an spéirling ag taisteal trasna na tíre, bíonn gaotha fíochmhara agus báisteach throm ag bascadh an cheantair ar feadh cúpla uair an chloig. Cailleann an spéirling a cuid cumhachta go tapa, de réir mar a théann sí isteach faoin tír.
==== Beartais cosanta ====
Má tá rabhadh luath ann faoi spéirling ní mharóidh sí mórán daoine. Ní féidir spéirling a stopadh, ach tá eolaithe ábalta a haistear a rianú trasna an aigéin. Is mór an chabhair í an nua- theicneolaíocht chun gníomhaíochtaí na spéirlinge a thuar. 

Is iomaí bealach atá againn le heolas ar an aimsir a bhailiú, mar shampla, satailítí agus aerárthaigh. Bailíonn satailítí aimsire eolas, de lá agus d'oíche, faoi theocht agus faoi phátrúin na scamall. Taifeadann siad an t-eolas seo agus seolann siad ar ais chuig an domhan é. 

Bíonn aeráthaigh aimsire ag eitilt i lár stoirme chun eolas a bhailiú. Uaireanta, bíonn uirlisí faoi sciatháin na n-aerárthach seo agus tomhaiseann siad teocht, brú agus luas na gaoithe. Bíonn 'srón' an-fhada ar aerárthaigh eile toisc go mbíonn uirlisí áirithe sa tsrón. Tomhaiseann na heitleáin seo láidreacht, luas agus treo na gaoithe.

Bíonn eolaithe aimsire, nó meitéareolaithe, ar bord na n-árthach seo agus déanann siad staidéar ar na torthaí, sa chaoi gur féidir leo a rá cad a tharlóidh don stoirm. Má tá seans ann go mbuailfidh an spéirling faoi cheann 24 nó 36 uair an chloig, eisíonn siad rabhadh darbh ainm 'Faire'.

Is féidir rabhadh a chur amach i bhfad níos luaithe na laethanta seo. Dá bhrí sin, tagann i bhfad níos mó daoine slán ná a tháinig fadó.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Téamh domhanda ===
Tharla 10 spéirling, nó mar sin, gach bliain sa Mhurascaill sna 1990idí. Measann roinnt eolaithe anois go méadóidh an uimhir sin agus an [[Athrú aeráide|téamh domhanda]] buailte linn.

== Ainmneacha ==
Seans gur tháinig an focal Béarla 'hurricane' ó fhocal de chuid na [[Bundúchasaigh Mheiriceá|Meiriceánach Dúchasach]], [[Huracan]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Huracan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Huracan&amp;oldid=1115125975|journal=Wikipedia|date=2022-10-09|language=en}}&lt;/ref&gt; a raibh an chiall 'droch-spiorad na gaoithe' leis.
* Tugtar ''tíofún'' ar spéirling in iarthuaisceart [[An tAigéan Ciúin|an Aigéin Chiúin]].
* Tugtar ''[[Cioclón trópaiceach|cioclón]]'' agus ''cuaranfa'' ar spéirling i m[[Bá na Beangáile]].
* Tugtar '''willy willies''&lt;nowiki/&gt;' orthu san [[An Astráil|Astráil]],

Gach bliain ainmnítear na spéirlingí le hainmneacha in ord aibítreach (ach litreacha tearca mar Q is X a fhágáil ar lár) chun míthuiscint a sheachaint nuair a bhíonn níos mó ná ceann amháin ann ag an am céanna.  

Úsáidtear ainmneacha difriúla san Atlantach, [[oirthear]] an Aigéin Chiúin, agus lár an Aigéin Chiúin. 
[[Íomhá:Patuakhali in Bhola Cyclone 1970.jpg|mion|1970: Oileán Patuakhali, tréad bó scriosta agus [[Cioclón Bhola, 1970|Cioclón Bhola]] sa[[An Bhanglaidéis|Bhanglaidéis]]. Maraíodh 300,000 ar a laghad]]

== Stair ==
Fadó, nuair a bhuail spéirling tír ar lá féile naoimh thug na daoine ainm an naoimh sin ar an spéirling. Mar shampla, bhuail Spéirling San Felipe Oileán Puerto Rico ar an 13ú Meán Fómhair 1876. Ag tús an 19ú céad, chuir meitéareolaí Astráileach tús le hainmniú stoirmeacha trópaiceacha. Sa bhliain 1979, chuir Meiriceá tús le húsáid ainmneacha fear agus ban le haghaidh stoirmeacha. Tá 6 liosta d'ainmneacha ann agus tá 21 ainm i ngach liosta díobh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nhc.noaa.gov/aboutnames.shtml|teideal=Tropical Cyclone Names|work=www.nhc.noaa.gov|dátarochtana=2023-05-12}}&lt;/ref&gt; Tosaíonn gach ainm le litir éagsúil ón aibítir. Úsáideann siad liosta uair amháin i ngach tréimhse 6 bliana. Má dhéanann spéirling áirithe damáiste damanta, baineann siad an t-ainm sin den liosta agus cuireann ainm nua ina áit.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ar 12 Samhain 1970, bhuail [[Cioclón Bhola, 1970|Cioclón Bhola]] an [[An Bhanglaidéis|Bhanglaidéis]], [[cioclón]] fíordhíobhálach. Maraíodh 300,000 ar a laghad, 500,000 b'fhéidir.

Bhuail [[Stoirm Éowyn]] Éire agus an Bhreatain ar an [[24 Eanáir]] [[2025]], &quot;stoirm ghéar gan chuimse&quot;.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Stoirm ghéar gan chuimse'-BSL|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0124/1492783-stoirm-ghear-gan-chuimse-bsl/|date=2025-01-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Stoirmeacha|Hairicíní móra]]
* [[Cioclón]]
* [[Cioclón Bhola, 1970|Cioclón Bhola]]; maraíodh 300,000 ar a laghad

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Stoirmeacha]]</text>
      <sha1>g8a7rccy3cmjz5oap7ed0rar2lv6gfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brendan Kehoe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53067</id>
    <revision>
      <id>1332174</id>
      <parentid>1272129</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="r2ugaud0gaasb230anl0j560jjoxzv4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[scríbhneoir]] agus [[eolaí ríomhaireachta]] é '''Brendan Patrick Kehoe''' (3 Nollaig, 1970 - 19 Iúil 2011). Rugadh é i mBaile Átha Cliath i 1970, agus tógadh é i China, Maine sna [[Stáit Aontaithe]].

Cailleadh é in Iúil 2011 tar éis cath le leoicéime.

== Foilseacháin ==
* ''Zen and the Art of the Internet: A Beginner's Guide'', Brendan Kehoe, 1992, ISBN 0-13-452914-6.
* ''Children and the Internet: A Zen Guide for Parents and Educators'', Brendan Kehoe agus Victoria Mixon, 1996, ISBN 0-13-244674-X.

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.zen.org/ Suíomh oifigiúil]
* [https://web.archive.org/web/20050212091833/http://www.cs.indiana.edu/docproject/zen/zen-1.0_toc.html An chéad (agus saor) eagrán ''Zen and the art of the Internet''] {{en}} 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol}}

{{DEFAULTSORT:Kehoe, Brendan}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1970]]
[[Catagóir:Básanna in 2011]]
[[Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta‎]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath‎]]</text>
      <sha1>r2ugaud0gaasb230anl0j560jjoxzv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Montevideo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53925</id>
    <revision>
      <id>1332401</id>
      <parentid>1330999</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2368" sha1="glxvr8mzojorbpmqnm2gfb0a25bcszv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is é '''Montevideo''' príomhchathair [[Uragua]]. Tá an chathair suite i ndeisceart na tíre. Tá níos mó ná 1,000,000 duine ina gcónaí sa chathair féin, agus mar sin is é an chathair is mó sa tír agus an t-aon chathair le daonáireamh os cionn 1,000,000. Tá tránna breátha ann, mar shampla: Pocitos, Buceo, Malvín, Playa de los Ingleses, Playa Verde, Punta Gorda agus Carrasco. Tá an chathair lán d'fhoirgnimh stairiúla. De réir &quot;''Mercer Human Resource Consulting''&quot; is é Montevideo an chathair i [[Meiriceá Laidineach]] le cáilíocht na beatha is airde.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.lanacion.cl/prontus_noticias/site/artic/20070401/pags/20070401204943.html |teideal=''La Nación'' |dátarochtana=2013-12-08 |archivedate=2009-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090525094021/http://www.lanacion.cl/prontus_noticias/site/artic/20070401/pags/20070401204943.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.larepublica.com.uy/lr3/larepublica/2007/04/03/politica/252300/montevideo-la-mejor-ciudad-para-vivir-de-america-latina/ Montevideo, la mejor ciudad para vivir de América Latina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007084230/http://www.larepublica.com.uy/lr3/larepublica/2007/04/03/politica/252300/montevideo-la-mejor-ciudad-para-vivir-de-america-latina/ |date=2007-10-07 }} ó nuachtán Uraguach [http://www.larepublica.com.uy La República] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902040646/http://www.larepublica.com.uy/ |date=2011-09-02 }} (Spáinnis)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.translatorscafe.com/cafe/MegaBBS/thread-view.asp?threadid=8972&amp;start=1 Alt ón ''Café''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226080650/https://www.translatorscafe.com/cafe/MegaBBS/thread-view.asp?threadid=8972&amp;start=1%20 |date=2018-12-26 }} (Spáinnis)&lt;/ref&gt;.

==Bailte Ceangailte==
*[[File:Flag of Western Sahara.svg|22px]] [[El Aaiún]]
*[[File:Flag of Germany.svg|22px]] [[Beirlín]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nasc Seachtrach ==
* [https://web.archive.org/web/20110421000932/http://www.montevideo.gub.uy/ Montevideo - Leathanach oifigiúil]

[[File:Montevideo centro y puerto.jpg|thumb|left|200px|Montevideo, lár na cathrach agus an calafort]]
[[File:Montevideouruguaynasa.jpg|thumb|200px|Montevideo]]

[[Catagóir:Uragua]]
[[Catagóir:Príomhchathracha Mheiriceá Theas]]</text>
      <sha1>glxvr8mzojorbpmqnm2gfb0a25bcszv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Am Monadh Ruadh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54052</id>
    <revision>
      <id>1332142</id>
      <parentid>1271255</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3032" sha1="m7gqcxc7fvkrxm00rdhoma1d0l4q76w" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Is [[sliabhraon]] in oirthear [[Gaeltacht na hAlban|Ghaeltacht na hAlban]] é '''Am Monadh Ruadh''' ([[An Béarla|Béarla]]: ''The Cairngorms'').&lt;ref name='AAA'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainmean-aite.scot/?id=39945|title=Ainmean-Àite na h-Alba (AÀA) — Gaelic Place-names of Scotland|access-date=2024-04-17|language=en|work=Ainmean-Àite na h-Alba}}&lt;/ref&gt; Tá sé suite idir [[An Aghaidh Mhòr]] san iarthar, [[Abèidh]] san oirthear,  [[Obar Neithich]] sa tuaisceart,  [[Bràigh Mhàrr]] sa deisceart.

Rinneadh [[Páirc náisiúnta|Páirc Náisiúnta]] den cheantar sa bhliain 2003, an dara páirc náisiúnta in Albain, cé go raibh forbairtí conspóideacha ar siúl cheana féin, le limistéar mór sciála a dhéanamh ar [[An Càrn Gorm, Comhairle na Gàidhealtachd|a' Chàrn Gorm.]] Meallann an am Monadh Ruadh dreapadóirí sa gheimhreadh agus sa samhradh agus tá go leor deiseanna ann siúl trí ghleannta agus suas cnoic. Is é an gleann is cáiliúla [[An Làirig Dhrù]]. Sa gheimhreadh, is breá le sciálaithe teacht go dtí an ceantar, cuid acu ag úsáid an ionad sciála oifigiúil, agus roinnt ag sciáil i gceantair iargúlta ar fud na móin.


== Beanna ==

* [[Beinn Mac Duibh]] (1309 m)
* [[Am Bràigh Riabhach]] (1296 m)
* [[Càrn an t-Sabhail]] (1293 m)
* [[Sgòrr an Lochain Uaine]] (1258 m)
* [[An Càrn Gorm, Comhairle na Gàidhealtachd|An Càrn Gorm]] (1245 m)

== Bailte ==
* [[An Aghaidh Mhòr]]
* [[Inbhir Tuilnein]]
* [[Baile Ùr an t-Slèibh]]
* Dail Chuinnidh
* [[Ceann a' Ghiúthsaich|Ceann a' Ghiùthsaich]]
* [[Coit a' Ghartain]]
* [[Obar Neithich (Am Monadh Ruadh)]]
* [[Bealadair]]
* [[Bràigh Mhàrr|Bràigh Mharr]]
* [[Drochaid Chárr|Drochaid Chàrr]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://cairngorms.co.uk/ Duilleag Oifigeil Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh] ''(Beurla)''
** [http://cairngorms.co.uk/resource/docs/publications/23062006/CNPA.Paper.275.Place-Names%20Leaflet.pdf Place-names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913183216/https://cairngorms.co.uk/resource/docs/publications/23062006/CNPA.Paper.275.Place-Names%20Leaflet.pdf |date=2021-09-13 }} ''(pdf)''
* [http://www.cairngormmountain.org/ Duilleag Ionad-sgìthidh a' Chùirn Ghuirm] ''(Beurla)''
* [https://web.archive.org/web/20190820013028/https://www.rewildingbritain.org.uk/gd/ath-fhiadhachadh/pr%C3%B2iseactan-ath-fhiadhachaidh/gleann-f%C3%A8isidh Rewilding Britain: pròiseactan: Gleann Fèisidh]
* [http://www.rewildingbritain.org.uk/gd/ath-fhiadhachadh/pr%C3%B2iseactan-ath-fhiadhachaidh/t%C3%A8armann-n%C3%A0dair-n%C3%A0iseanta-obar Rewilding Britain: pròiseactan: Tèarmann Nàdair Nàiseanta Obar Neithich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310162402/http://www.rewildingbritain.org.uk/gd/ath-fhiadhachadh/pr%C3%B2iseactan-ath-fhiadhachaidh/t%C3%A8armann-n%C3%A0dair-n%C3%A0iseanta-obar |date=2016-03-10 }}


[[Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd]]
[[Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban]]</text>
      <sha1>m7gqcxc7fvkrxm00rdhoma1d0l4q76w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Litríocht Astrálach i dteangacha pobail</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54617</id>
    <revision>
      <id>1332371</id>
      <parentid>1321788</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13655" sha1="0ji5z9j54eoegd99hyl3idn9qzo8e5n" xml:space="preserve">Tá '''litríocht Astrálach''' scríofa i gcuid mhaith de theangacha pobail na hAstráile. I measc na dteangacha úd tá [[Gaeilge]], [[Iodáilis]], [[Gréigis]], [[Araibis]], [[Vítneaimis]], [[Laois (teanga)|Laois]], [[Filipínis]], [[Laitvis]], [[Úcráinis]], [[Polainnis]], [[Rúisis]], [[Seirbis]] agus [[Giúdais]].

Tá sé áitíthe go bhfuil mionphobail liteartha den saghas seo scoite amach ar fad ó phobal liteartha an Bhéarla. Tá a gcuid féilte filíochta, comórtas liteartha, irisí agus forlíonta féin ag na mionphobail sin, agus fiú foilsitheoirí dá gcuid féin.&lt;ref&gt;[http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1570&amp;context=artspapers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221051954/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1570&amp;context=artspapers |date=2014-02-21 }} Michael Jacklin (University of Wollongong), “Desde Australia para todo el mundo hispano”: Australia’s Spanish-Language Magazines and Latin American/Australian Writing.&lt;/ref&gt; Foilsíonn scríbhneoirí éigin, ar nós an údair Ghréigise Dimitris Tsaloumas, sa dá theanga. 

Ní mór an tsuim a chuir criticeoirí Astrálacha san litríochtaí úd go dtí seo, cé gur dócha go bhfuil níos mó airde á tabhairt orthu anois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.jason.edu.au/scholarship/6312/ |teideal=PhD Spanish Writing in Australia: Scholarship Description |dátarochtana=2014-02-04 |archivedate=2013-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130413160508/http://www.jason.edu.au/scholarship/6312/ }}&lt;/ref&gt; 

Cé gur gnách le scríbhneoirí de chuid na mionphobal seo Béarla a úsáid anois, tá scríbhneoirí ann i gcónaí a bhaineann tairbhe as na seanteangacha. Ó thaobh na staire de, is díol spéise iad na teangacha thíos mar uirlis liteartha Astrálach.  

== Giúdais ==
Tá léargas le fáil ar shaibhreas chultúr na Giúdaise san Astráil sa 20ú haois sa mhéid irisí, forlíonta agus nuachtán a tháinig amach in [[Melbourne]] agus in áiteanna eile. Bhí Giúdaigh ag teacht go dtí an Astráil ó thús an 19ú haois amach, agus i dtús an 20ú haois bhí mórán cainteoirí Giúdaise le fáil in Sydney agus in Melbourne. 

Tháinig David Altshul i dtír in Melbourne sa bhliain 1927 le cló Giúdaise agus chuir sé féin agus Pinchas Goldhar ''Oystralyer Lebn'' (''An Saol Astrálach'') ar bun sa bhliain 1931. Níor mhair sé, ach tháinig roinnt mhaith foilseachán eile dá leithéid ar an bhfód thar na blianta, agus orthu sin bhí ''Di Yiddishe Nayes'' (''Nuacht Giúdaise''), forlíonadh de chuid an ''Australian Jewish News''. Tháinig deireadh leis mar fhoilseachán rialta sa bhliain 1995 toisc laghdú chomh mór sin a theacht ar líon na gcainteoirí, cé go gcuirtear idir ''Di Yiddishe Nayes'' agus ''Melburner Bleter'' (''Leathanaigh Melbourne'' - forlíonadh de chuid an ''Melbourne Chronicle'') amach ar ócáidí speisialta.&lt;ref&gt;[http://www.arts.monash.edu.au/yiddish-melbourne/media-and-creative-writing/yiddish-newspapers-and-journals.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303153517/http://www.arts.monash.edu.au/yiddish-melbourne/media-and-creative-writing/yiddish-newspapers-and-journals.php |date=2014-03-03 }} Yiddish Melbourne - Media and Creative Writing - Yiddish Newspapers and Journals: Arts, Monash University&lt;/ref&gt;

Bhí Pinchas Goldhar ar na scríbhneoirí Giúdaise ba shuntasaí san Astráil. Tháinig a a athair Jacob, baintreach fir, ón bPolainn sa bhliain 1928 le ceathrar clainne agus chuir monarcha ruaimneoireachta ar bun in Melbourne. Bhí Pinchas sáite i saol a phobal féin agus scríobh mórán gearrscéalta faoi inimircigh Ghiúdacha ón bPolainn, scéalta a léirigh an t-uaigneas a bhí ar a lán acu. Bhí blas an nua-aoiseachais ar a shaothar agus chuaigh a chuid scéalta i bhfeidhm ar scríbhneoirí agus ar chriticeoirí Astrálacha trí aistriúcháin.&lt;ref&gt;[http://judaica.library.usyd.edu.au/histories/goldhar.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140127144650/http://judaica.library.usyd.edu.au/histories/goldhar.html |date=2014-01-27 }} Archive of Australian Judaica, Sydney University&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.hybridpublishers.com.au/product/the-collected-stories-of-pinchas-goldhar/] ''The Collected Stories of Pinchas Goldhar'', Hybrid Press 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://adb.anu.edu.au/biography/goldhar-pinchas-6415 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-06-24 |archivedate=2014-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140126044159/http://adb.anu.edu.au/biography/goldhar-pinchas-6415 }}&lt;/ref&gt;

==Spáinnis==

Litríocht Spáinnise le scríbhneoirí ó Mheiriceá Theas le fáil san Astráil. Bhí comórtais liteartha ar siúl faoi choimirce an Spanish Club in Sydney, an Uruguayan Club in Melbourne agus eile. Foilsíodh díolamaí sna hochtóidí agus sna nochtóidí, agus foilsíodh bailiúcháin d’fhilíocht agus de ghearrscéalta, úrscéalta, drámaí, beathaisnéisí agus dírbheathaisnéisí. Tháinig an chuid is mó den litríocht seo amach i Spáinnis, cé gur beag aird a thug scoláirí liteartha uirthi seachas ar scríbhneoirí Gréigise agus Iodáilise.  Bhí tábhacht riamh le hirisí liteartha, ar nós ''Vistazo'', ''Versión'' agus ''Hontanar''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cervantespublishing.com/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-02-18 |archivedate=2014-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140517070729/http://cervantespublishing.com/ }}&lt;/ref&gt; 

Is dócha gurbh é Rudesindo Salvado, Ab Beinidictíneach Mhisean Norcia Nua san Astráil Thiar sa 19ú haois, an chéad scríbhneoir Spáinnise san Astráil, ós í Spáinnis a scríobh sé a cuid dialann, atá foilsithe anois. Ón mbliain 1907 amach bhí Spáinnigh ag obair i dtuaisceart Queensland, agus orthu sin bhí Salvador Torrents, scríbhneoir a chum ''crónistas'' (píosaí gearra aoracha), in éineacht le dánta agus gearrscéalta (nár foilsíodh fós).  

Bhain iriseoirí Spáinnise an Astráil amach tríd an Spanish Migration Scheme (1958-1963) agus cuireadh na chéad nuachtáin Spáinnise ar bun dá bharr. Bhí daoine i measc na n-inimirceach seo a chuir ócáidí liteartha ar bun. Sna seachtóidí tháinig a lán scríbhneoirí agus intleachtóirí ó Mheiriceá Theas, go háirithe ón Airgíntín, ón tSile agus ó Urugua, tíortha a raibh achrann polaitiúil ar siúl iontu ag an am. Chuir na daoine sin go mór le litríocht Spáinnise na hAstráile, agus chuir cúpla duine acu na chéad leabhair amach (saothair a d’fhoilsigh siad iad féin). Cuireadh a lán irisí liteartha ar bun thar na blianta, agus is é ''Hontanar'' an ceann is buaine díobh. Ar na scríbhneoirí Astrálacha a bhfuil saothar Spáinnise foilsithe acu tá Michael Gamarra, Humberto Hincapié agus Clara Isabel Maldonado.&lt;ref&gt;[http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1570&amp;context=artspapers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221051954/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1570&amp;context=artspapers |date=2014-02-21 }} Michael Jacklin (University of Wollongong), “Desde Australia para todo el mundo hispano”: Australia’s Spanish-Language Magazines and Latin American/Australian Writing&lt;/ref&gt;

== Iodáilis ==
[[File:Lygon St, Carlton, Victoria, Australia.jpg|thumb|An limistéar &quot;Iodálach&quot; i Sráid Lygon, Carlton, fo-bhaile ionchathrach de Melbourne. Sular bhain na hIodálaigh Carlton amach bhí pobal mór cainteoirí Giúdaise ann.]]
Tá idir phrós agus fhilíocht scríofa ag scríbhneoirí Iodáilise san Astráil agus tá filíocht á foilsiú ó na daichidí i leith. Tháinig neart Iodálach chun na hAstráile idir na daichidí agus na seachtóidí, agus idir na blianta 1947 agus 2004 d’fhoilsigh seacht bhfile Iodálacha is tríocha 85 leabhar filíochta. Iodáilis a úsáideadh in 71 cinn díobh agus tá roinnt mhaith filíochta le fáil i nduanairí freisin.  

Is dócha gur thug beartas an [[Ilchultúrachas san Astráil|ilchultúrachais]] sna seachtóidí spreagadh éigin don litríocht úd ach is lag an bhaint atá aici leis an gcanóin aitheanta. Tá timpeall 17% den fhilíocht scríofa i gceann de na canúintí agus is iomaí údar a úsáideann idir Bhéarla, Iodáilis nó chanúint éigin le chéile. Bhí iomrá ar leith sa chéad ghlúin le Luigi Strano, Enoe Di Stefano, Mariano Coreno agus Lino Concas mar fhilí.&lt;ref&gt;[http://www.nla.gov.au/openpublish/index.php/jasal/article/viewFile/96/343] Gaetano Rando (University of Wollongong), ‘Italian-Australian Poetry by First Generation Writers: An Overview’.&lt;/ref&gt;

== Gréigis ==
Tháinig méadú suntasach ar an líon Gréagach san Astráil ó dheireadh an 19ú haois anuas go dtí an Chéad Chogadh Domhanda, agus tá inimircigh ag teacht ón nGréig riamh ó shin. In Sydney agus in Melbourne is mó a chuir siad fúthu, agus foilsíodh an chéad nuachtán Gréigise san Astráil sa bhliain 1913 in Melbourne. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda bhí Rialtas na Gréige ag gríosú daoine chun an Ghréig a fhágáil chun dífhostaíocht a mhaolú sa bhaile, agus bhain cuid acu Melbourne, Sydney agus Adelaide amach. Sa bhliain 2011 bhí Gréigis á labhairt sa bhaile san Astráil ag 252,211 duine.&lt;ref&gt;[http://www.sbs.com.au/censusexplorer/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207012947/http://www.sbs.com.au/censusexplorer/ |date=2015-12-07 }} Special Broadcasting Service (SBS) - féach &quot;All other languages, &quot;All of Australia&quot; agus &quot;Greek&quot;.&lt;/ref&gt; Chuidigh neart na teanga agus an oiread sin daoine oilte a bheith ann le pobal léitheoireachta Gréigise a chothú. 

D’fhág na Gréagaigh a rian ar shaol cultúrtha an Bhéarla san Astráil ach bhí scríbhneoirí ann riamh a d’fhoilsigh saothair i nGréigis. Orthu sin tá Dean Kalimniou (Konstantinos Kalymnios), Fotini Epanomitis agus Dimitris Tsaloumas. 

Tá tábhacht i ngnóthaí cultúir leis an Greek-Australian Cultural League, eagraíocht neamhbhrabaigh a chuidíonn le scríbhneoirí agus le healaíontóirí de chuid an phobail Ghréagaigh san Astráil agus scríbhneoirí Gréigise ina measc.&lt;ref&gt;Greek-Australian Cultural League: http://www.gacl.com.au/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140126022812/http://www.gacl.com.au/ |date=2014-01-26 }}&lt;/ref&gt;

== Gaeilge ==
Tháinig na mílte Éireannach chun na hAstráile sa 19ú haois, go háirithe i seascaidí na haoise sin. Bhí [[An Ghaeilge san Astráil|Gaeilge]] ó dhúchas ag a leath ar a laghad agus riar beag daoine ina measc a raibh léamh nó scríobh na teanga acu. Tugadh roinnt lámhscríbhinní ó Éirinn agus bhí scata a raibh suim acu san obair a bhí á dhéanamh in Éirinn chun an teanga a chaomhnú. Faoi [[Athbheochan na Gaeilge|ré na hAthbheochana]], bhí gníomhaithe Gaeilge le fáil in Sydney agus in Melbourne, ach is beag a chuir siad le litríocht na teanga, cé gur fhoilsigh [[Mícheál Ó Tiománaidhe]] gearrscéal in Éirinn sa bhliain 1907 a bhí bunaithe ar a bhfaca sé san Astráil.&lt;ref&gt;[[Val Noone|Noone, Val]] (2012). ''Hidden Ireland in Victoria''. Ballarat Heritage Services, lgh 101-129. ISBN 978-1-876478-83-4 (clúdach bog)&lt;/ref&gt;

Níor tháinig ficsean nó filíocht ó láimh scríbhneoirí a bhí ina gcónaí san Astráil go dí caogaidí an 20ú haois. D’fhoilsigh Fionán Mac Cártha (arbh as Contae Ros Comáin dó agus fiche bliain caite aige san Astráil) ''Amhráin Ó Dheireadh an Domhain'' (Oifig an tSoláthair) sa bhliain 1953.&lt;ref&gt;”Mac Cártha, Fionán (1886 – 1953)”: Ainm.ie: http://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=439.&lt;/ref&gt; 

Bhí an file Corcaíoch [[Louis de Paor]] ina chónaí in Melbourne idir na blianta 1984 agus 1988 agus é ag scríobh i gcónaí. D’fhoilsigh sé trí chnuasach san Astráil: ''Aimsir Bhreicneach'' (Leros, 1993), ''Gobán Cré is Cloch'' (Black Pepper, 1996?), agus ''Corcach &amp; Dánta Eile'' (Black Pepper, 2000).

Sa bhliain 2009 d'fhoilsigh Muiris (Mossie) Ó Scanláin, cainteoir dúchais ó Chorca Dhuibhne arbh fhada é ina chónaí san Astráil, scéal a bheatha féin: ''An Mám ó Dheas''.&lt;ref&gt;''An Mám ó Dheas'', An Sagart 2009. ISBN 1-903896-55 X&lt;/ref&gt; 

Tá ficsean agus dánta foilsithe ag Colin Ryan, Gaeilgeoir Astrálach, ar ''[[Feasta]]'', ''[[Comhar]]'', ''[[An Gael]]'' agus ''Tinteán''. D’fhoilsigh [[Cló Iar-Chonnacht]] cnuasach dá chuid scéalta (''Teachtaireacht'') sa bhliain 2015,&lt;ref&gt;https://www.cic.ie/books/published-books/teachtaireacht {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409211816/http://www.cic.ie/books/published-books/teachtaireacht |date=2016-04-09 }}.&lt;/ref&gt; agus d'fhoilsigh [[Coiscéim]] cnuasach filíochta leis (''Corraí na Nathrach'') sa bhliain 2017.&lt;ref&gt;http://www.coisceim.ie/corrai.html.&lt;/ref&gt;

Tá cnuasach dánta dar teideal ''Dánta Póca'' (Coiscéim 2020) foilsithe ag Julia Breatnach-Banwait, file a tógadh i gConamara agus atá ina cónaí anois san Astráil Thiar.&lt;ref&gt;http://www.coisceim.ie/dantapoca.html&lt;/ref&gt;.

Tá baint ag saothrú teoranta na litríochta Gaeilge san Astráil le laghad na nGaeilgeoirí: chuir daonáireamh Astrálach na bliana 2011 in iúl nach raibh ach 1,895 duine ag úsáid na Gaeilge mar theanga bhaile.&lt;ref&gt;http://www.sbs.com.au/news/census/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717085953/http://www.sbs.com.au/news/census/ |date=2013-07-17 }}: [[Special Broadcasting Service]] (SBS) – féach &quot;All other languages,&quot; &quot;All of Australia&quot; agus &quot;Irish&quot;.&lt;/ref&gt;

== Nótaí ==
{{reflist}}

==Le léamh==
[http://tintean.org.au/2014/06/06/australian-writing-in-irish/] 'Australian writing in Irish,' ''Tinteán'', 6 Meitheamh 2014

==Naisc==
[[An Ghaeilge san Astráil]]</text>
      <sha1>0ji5z9j54eoegd99hyl3idn9qzo8e5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dioscliosta Lily Allen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56682</id>
    <revision>
      <id>1332284</id>
      <parentid>1328544</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23763" sha1="o4cuutlwpr84pb7f9yur2yxx4vt4z6j" xml:space="preserve">Rinne an ceoltóir Briotanach [[Lily Allen]] trí albaim stiúideo.

==Albaim==
===Albaim Stiúideo===
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; border=&quot;1&quot;
|+ Liosta albam stiúideo 
! rowspan=&quot;2&quot; | Teideal
! rowspan=&quot;2&quot; | Eolas
! colspan=&quot;10&quot;| Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot; | Díolacháin
! rowspan=&quot;2&quot;|Deimhniúcháin
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Astráil|AST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Bheilg|BEI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[Ceanada|CEAN]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Eilvéis|EIL]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[Éire|ÉIRE]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Fhrainc|FRA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Ísiltír|ÍSI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Nua-Shéalainn|N-S]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Alright, Still]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 14 Iúil, 2006
* Lipéad: [[Regal Recordings|Regal]], [[EMI Music|EMI]]
* Formáidí: [[Dlúthdhiosca]], Íoslódáil
| 2 || 7 || 24 || 21 || 53 || 6 || 47 || 27 || 22 || 20
| align=&quot;left&quot; |
*RA: 1,117,604&lt;ref name=&quot;UKsales&quot;&gt;{{cite web |last=Jones |first=Alan |url=http://www.musicweek.com/businessanalysis/read/official-charts-analysis-lily-allen-lp-sells-35k-to-hit-no-1/058400 |teideal=Official Charts Analysis: Lily Allen LP sells 35k to hit No.1 |obair=[[Music Week]] |foilsitheoir=Intent Media |dáta=12 Bealtaine 2014 |dátarochtana=1 Meitheamh 2014}} {{Síntiús de dhíth}}&lt;/ref&gt;
*SAM: 627,000&lt;ref name=&quot;USsales&quot;&gt;{{cite web |last=Lipshutz |first=Jason |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/5785877/lily-allen-returns-with-scathing-hard-out-here-watch-video |teideal=Lily Allen Returns With Scathing 'Hard Out Here': Watch Video |obair=Billboard |foilsitheoir=Prometheus Global Media |dáta=12 Samhain 2013 |dátarochtana=1 Meitheamh 2014}}&lt;/ref&gt;
*Domhan: 2,500,000&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rosen |first=Jody |authorlink=Jody Rosen |url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/its-not-me-its-you-20090204 |teideal=It's Not Me, It's You |obair=[[Rolling Stone]] |foilsitheoir=[[Wenner Media]] |dáta=4 Feabhra 2009 |dátarochtana=1 Meitheamh 2014}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |
*RA: 3x Platanam
*Ast: Platanam
*Éire: Platanam
*Cean: Ór
*SAM: Ór
*N-S: Ór
*Fra: Airgead
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[It's Not me, It's You]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 9 Feabhra, 2009
* Lipéad: Regal, EMI
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil
| 1 || 1 || 5 || 1 || 6 || 3 || 11 || 17 || 9 || 5
| align=&quot;left&quot; |
*FRA: 111,200
*RA: 1,016,169&lt;ref name=&quot;UKsales&quot;/&gt;
*SAM: 353,000&lt;ref name=&quot;USsales&quot;/&gt;
*Domhan: 2,000,000&lt;ref&gt;{{cite web |last=Donaldson |first=Rachel Helyer |url=http://www.theweek.co.uk/entertainment/18083/lily-allen-quit-music-fashion-break |teideal=Lily Allen to quit music for a fashion break |obair=[[The Week]] |foilsitheoir=[[Dennis Publishing]] |dáta=3 Nollaig 2009 |dátarochtana=1 Meitheamh 2014 |archivedate=3 Meitheamh 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120603140855/http://www.theweek.co.uk/entertainment/18083/lily-allen-quit-music-fashion-break }}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |
*RA: 3x Platanam
*Ast: 4x Platanam
*Bei: Platanam
*Eil: Ór
*Éire: 2x Platanam
*Cean: Ór
*N-S: Platanam
*Fra: Platanam
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Sheezus]]''
| align=&quot;left&quot; |
*Scaoilte: 2 Bealtaine, 2014 &lt;ref&gt;http://www.amazon.co.uk/Sheezus-Lily-Allen/dp/B00IKKQT1G/ref=sr_1_13?ie=UTF8&amp;qid=1393010189&amp;sr=8-13&amp;keywords=lily+allen&lt;/ref&gt;
*Lipéad: Regal, [[Parlophone]]
*Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil, vinil
| 1 || 4 || 31 || 16 || 16 || 4 || 32 || 26 || 9 || 12
| align=&quot;left&quot; |
*RA: 113,054
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Airgead
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[No Shame (albam Lily Allen)|No Shame]]''
| align=&quot;left&quot; |
*Scaoilte: 8 Meitheamh, 2018
*Lipéad: [[Parlophone]]
*Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil
| 8 || 8 || 41 || — || — || 20 || 137 || 68 || 40 || 168
| align=&quot;left&quot; |
*RA: 14,439
| align=&quot;left&quot; |
|-
!Colspan=&quot;14&quot;|&lt;small&gt;&quot;—&quot; Ní raibh an t-albam sa chairt seo.&lt;/small&gt;
|}

===Ceirníní Leathfhada===
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; border=&quot;1&quot;
|+ Liosta ceirníní leathfhada 
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12em;&quot;| Teideal
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| Eolas
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[F.U.E.P.]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 31 Márta, 2009
* Lipéad: [[Capitol Records|Capitol]]
* Formáidí: Íoslódáil
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Paris Live Session]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 24 Samhain, 2009
* Lipéad: Regal, EMI
* Formáidí: Íoslódáil
|-
|}

==Singlí==
===Mar Ealaíontóir Ceoil===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta singlí 
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|Teideal
! rowspan=&quot;2&quot;|Bliain
! colspan=&quot;10&quot;|Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot;|Deimhniúcháin
! rowspan=&quot;2&quot;|Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Astráil|AST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Bheilg|BEI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Fhrainc|FRA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Ghearmáin|GEA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Eilvéis|EIL]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[Éire|ÉIRE]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Ísiltír|ÍSI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Nua-Shéalainn|N-S]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Smile&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2006
| 1 || 14 || 27 || 16 || 67 || 21 || 6 || 19 || 6 || 49
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Airgead
*SAM: Ór
| rowspan=&quot;5&quot;| ''Alright, Still''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;LDN&quot;
| 6 || 39 || 52 || — || — || 88|| 21 || — || 23 || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Littlest Things&quot;
| 21 || — || 63 || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Alfie&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2007
| rowspan=&quot;2&quot;|15 || — || — || — || — || 31 || — || — || 15 || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Shame for You&quot;
| — || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;The Fear&quot;
| 2008
| 1 || 3 || 5 || 15 || 12 || 14 || 5 || 40 || 14 || 80
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
*Ast: Platanam
*Cean: Ór
| rowspan=&quot;5&quot;| ''It's Not Me, It's You''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Not Fair&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2009
| 5 || 3 || 12 || — || 12 || 6 || 3 || 9 || 6 || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
*Ast: Platanam
*Eil: Ór
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Fuck You&quot;
| 154 || 23 || 1 || 14 || 49 || 5 || — || 2 || 5 || 68
| align=&quot;left&quot; |
*Ast: Ór
*Bei: Ór
*Eil: Ór
*Fra: Ór
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;22&quot;
| 14 || 12 || 34 || 23 || 85 || 71 || — || 79 || 71 || —
| align=&quot;left&quot; |
*Ast: Ór
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Who'd Have Known&quot;
| 39 || 54 || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Somewhere Only We Know&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2013
| 1 || — || — || 6 || — || 52 || 1 || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
| rowspan=&quot;6&quot;| ''Sheezus''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Hard out Here&quot;
| 9 || 14 || 24 || 78 || 2 || 6 || 21 || 32 || 6 || —
| align=&quot;left&quot; |
*Ast: Platanam
*Gea: Ór
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Air Balloon&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2014
| 7 || 15 || — || — || 40 || 65 || 8 || — || 30 || —
| align=&quot;left&quot; |
*Ast: Ór
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Our Time&quot;
| 43 || 60 || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;URL Badman&quot;
| 93 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;As Long as I Got You&quot;
| — || 45 || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Trigger Bang&quot;&lt;br&gt;{{small|((le [[Giggs]])}}
| rowspan=&quot;1&quot;| 2017
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot;| ''No Shame''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lost My Mind&quot;
| rowspan=&quot;1&quot;| 2018
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
!Colspan=&quot;14&quot;|&lt;small&gt;&quot;—&quot; Ní raibh an singil sa chairt seo.&lt;/small&gt;
|}

===Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta singlí 
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|Teideal
! rowspan=&quot;2&quot;|Bliain
! colspan=&quot;11&quot;|Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot;|Deimhniúcháin
! rowspan=&quot;2&quot;|Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Astráil|AST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Bheilg|BEI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[Ceanada|CEAN]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Fhrainc|FRA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Ghearmáin|GEA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Eilvéis|EIL]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[Éire|ÉIRE]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Ísiltír|ÍSI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Nua-Shéalainn|N-S]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Oh My God&quot; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Mark Ronson]] le Lily Allen)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2007
| 8 || 72 || 69 || — || — || — || — || 21 || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
| ''[[Version (albam)|Version]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Drivin' Me Wild&quot; &lt;br&gt;&lt;small&gt;([[Common]] le Lily Allen)&lt;/small&gt;
| 56 || — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
| ''[[Finding Forever]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Just Be Good to Green&quot; &lt;br&gt;&lt;small&gt;([[Professor Green]] le Lily Allen)&lt;/small&gt;
| 2010
| 5 || 49 || — || — || — || — || — || 17 || 95 || 32 || —
| align=&quot;left&quot; |
| ''[[Alive Till I'm Dead]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;5 O'Clock&quot; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[T-Pain]] le [[Wiz Khalifa]] agus Lily Allen)&lt;/small&gt;
| 2011
| 6 || 29 || 33 || 15 || 90 || — || — || — || — || 27 || 10 
| align=&quot;left&quot; |
*Ast: Ór
*Cean: Platanam
| ''[[Revolver (T-Pain albam)|REVOLVEЯ]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;True Love&quot; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Pink (Amhránaí)|Pink]] le [[Lily Allen]])&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2013
| 16 || 5 || 53 || 20 || 52 || — || — || 23 || 57 || 14 || 53
| align=&quot;left&quot; |
*Ast: 2x Platanam
*Cean: Platanam
*N-S: Airgead
| ''[[The Truth About Love (Pink albam)|The Truth About Love]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Dream a Little Dream&quot; &lt;br&gt;&lt;small&gt;([[Robbie Williams]] le Lily Allen)&lt;/small&gt;
| 144 || — || — || — || 160 || 88 || 67 || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
| ''[[Swings Both Ways]]''
|-
!Colspan=&quot;15&quot;|&lt;small&gt;&quot;—&quot; Ní raibh an singil sa chairt seo.&lt;/small&gt;
|}

=== Singlí Eile ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta singlí 
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|Teideal
! rowspan=&quot;2&quot;|Bliain
! colspan=&quot;1&quot;|Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot;|Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:95%;&quot;| [[An Ríocht Aontaithe|RA]]
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Cheryl Tweedy&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2006
| 153
| rowspan=&quot;2&quot;| ''[[Alright, Still]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Absolutely Nothing&quot;
| 136
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Everyone's at It&quot;
| 2009
| 117
| rowspan=&quot;2&quot;| ''[[It's Not me, It's You]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Back to the Start&quot;
| 2010
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Sheezus&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2014
| 113
| rowspan=&quot;2&quot;| ''[[Sheezus]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;L8 CMMR&quot;
| 113
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Bass Like Home&quot;
| —
| {{N/B}}
|-
!Colspan=&quot;14&quot;|&lt;small&gt;&quot;—&quot; Ní raibh an singil sa chairt seo.&lt;/small&gt;
|}

==Taispeántaí Eile==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;colw&quot; style=&quot;width:21em;&quot;| Teideal
! scope=&quot;col&quot; | Bliain
! scope=&quot;col&quot; | Albam
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lights Go Down&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(le [[Basement Jaxx]])&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.allmusic.com/album/r852291|teideal=allmusic (((Crazy Itch Radio &gt; Credits)))|foilsitheoir=[[Allmusic]]|dátarochtana=2009-11-26}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|2006
| ''[[Crazy Itch Radio]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Bongo Bong and Je Ne T'Aime Plus&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(le [[Robbie Williams]])&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.allmusic.com/album/r860752|foilsitheoir=[[Allmusic]]|teideal=allmusic (((Rudebox &gt; Credits)))|dátarochtana=2009-11-26}}&lt;/ref&gt;
| ''[[Rudebox (albam)|Rudebox]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Wanna Be&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[Dizzee Rascal]] le Lily Allen)&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;3&quot;|2007
| ''[[Maths + English]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Everybody's Changing&quot;&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.allmusic.com/album/r1110994|foilsitheoir=[[Allmusic]]|teideal=allmusic (((The Saturday Sessions: The Dermot O'Leary Show &gt; Overview)))|dátarochtana=2009-11-26}}{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| ''[[The Saturday Sessions: The Dermot O'Leary Show]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Don't Get Me Wrong&quot;
| ''[[Radio 1 Established 1967]]''&lt;ref&gt;{{lua idirlín|foilsitheoir=IPC Media|obair=NME.COM|accessdate=2009-11-26|teideal=Various Artists: 'Radio 1 Established 1967'|url=http://www.nme.com/reviews/various-artists/9051 | location=London | first=Pete | last= Cashmore  | dáta=2007-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Never Miss a Beat&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(le [[Kaiser Chiefs]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;kc&quot;&gt;{{lua idirlín|url=http://www.allmusic.com/album/r1444177|foilsitheoir=[[Allmusic]]|teideal=allmusic (((Off with Their Heads &gt; Credits)))|dátarochtana=2009-11-26}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|2008
|rowspan=&quot;2&quot;|''[[Off with Their Heads (albam)|Off with Their Heads]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Always Happens Like That&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Kaiser Chiefs le Lily Allen)&lt;/small&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Straight to Hell&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(le [[Mick Jones (The Clash)|Mick Jones]]&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.allmusic.com/album/r1477959|foilsitheoir=[[Allmusic]]|teideal=allmusic (((War Child Presents Heroes &gt; Credits)))|dátarochtana=2009-11-26}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|2009
| ''[[War Child Presents Heroes]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Beds Are Burning&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(le Ealaíontóirí Éagsúla)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín|foilsitheoir=Telegraph Media Group|work=[[The Daily Telegraph]]|dátarochtana=2009-11-26|teideal=Lily Allen and Duran Duran record climate change song|url=http://www.telegraph.co.uk/earth/earthnews/6253847/Lily-Allen-and-Duran-Duran-record-climate-change-song.html|áit=London|first=Louise|last=Gray|dáta=2009-10-02|archivedate=2011-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110204062333/http://www.telegraph.co.uk/earth/earthnews/6253847/Lily-Allen-and-Duran-Duran-record-climate-change-song.html}}&lt;/ref&gt;
| {{n/a}}
|-
|}

==Físeáin Cheoil==
===Mar Ealaíontóir Ceoil===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:21em;&quot;| Teideal
! scope=&quot;col&quot;| Bliain
! scope=&quot;col&quot;| Stiúrthóir(í)
! scope=&quot;col&quot;| Tagairtí
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Smile&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2006
| [[Sophie Muller]]
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.mtv.com/videos/lily-allen/112324/smile.jhtml|obair=[[MTV]]|foilsitheoir=[[Viacom]]|teideal=Smile - Lily Allen - Music Video|dátarochtana=2009-09-01|archivedate=2009-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090908021250/http://www.mtv.com/videos/lily-allen/112324/smile.jhtml}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;LDN&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| Nima Nourizadeh
! rowspan=&quot;2&quot;| &lt;ref name=&quot;nima&quot;&gt;{{lua idirlín|url=http://www.partizan.com/partizan/musicvideos/?nima_nourizadeh|teideal=Music Videos - Nima Nourizadeh|foilsitheoir=Partizan|dátarochtana=2009-09-01|archivedate=2007-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070110081840/http://www.partizan.com/partizan/musicvideos/?nima_nourizadeh}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Littlest Things&quot;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Alfie&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2007
| Sarah Chatfield
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.vh1.com/video/play.jhtml?artist=2389411&amp;vid=145891|obair=[[VH1]]|foilsitheoir=[[Viacom]]|teideal=Music Video - Lily Allen - Alfie|dátarochtana=2009-09-01|archivedate=2009-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090925072801/http://www.vh1.com/video/play.jhtml?artist=2389411&amp;vid=145891}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Oh My God&quot;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;([[Mark Ronson]] le Lily Allen)&lt;/span&gt;
| Nima Nourizadeh
! &lt;ref name=&quot;nima&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Drivin' Me Wild&quot;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(Common le Lily Allen)&lt;/span&gt;
| [[Chris Robinson]]
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.mtv.com/videos/common/171374/drivin-me-wild.jhtml|work=[[MTV]]|foilsitheoir=[[Viacom]]|teideal=Drivin' Me Wild - Common - Music Video|dátarochtana=2009-09-01|archivedate=2009-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090819123003/http://www.mtv.com/videos/common/171374/drivin-me-wild.jhtml}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;The Fear&quot;
| 2008
| Nez
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.mtv.com/videos/lily-allen/335781/the-fear.jhtml#artist=2389411|work=[[MTV]]|foilsitheoir=[[Viacom]]|teideal=The Fear - Lily Allen  - Music Video|dátarochtana=2009-09-01|archivedate=2009-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090822035343/http://www.mtv.com/videos/lily-allen/335781/the-fear.jhtml#artist=2389411}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Not Fair&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;|2009
| [[Melina Matsoukas]]
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.missomnimedia.com/2009/07/lady-behind-the-lens-melina-matsoukas/|foilsitheoir=M.I.S.S|teideal=Lady Behind The lLens - Melina Matsoukas|dátarochtana=2009-09-01|archivedate=2012-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120218125719/http://www.missomnimedia.com/2009/07/lady-behind-the-lens-melina-matsoukas/}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Fuck You&quot;
| Arnaud Boutin, Camille Dauteuille&lt;br&gt;agus Clement Dozier
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204556804574262371895054780.html?mod=googlenews_wsj|teideal=Lily Allen's New Music Video|obair=[[The Wall Street Journal]]|foilsitheoir=[[Dow Jones &amp; Company]]|first=Candance|last=Jackson|dátarochtana=2009-09-01|dáta=2009-07-09}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;22&quot;
| [[Jake Scott]]
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|teideal=Lily Allen &quot;22&quot;|obair=Boards|url=http://www.boardsmag.com/screeningroom/musicvideos/7825|dátarochtana=2009-09-01|archivedate=2012-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217020114/http://www.boardsmag.com/screeningroom/musicvideos/7825}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Who'd Have Known&quot;
| James Caddick
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://warp.net/films/james-caddick/player/widescreen-video/whod-have-known-lily-allen|teideal=James Caddick Who'd Have Known (Lily Allen, EMI)|work=''[[Warp (record label)|Warp Records]]''|foilsitheoir=warp.net|dátarochtana=2010-02-12|archivedate=2020-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200807043736/https://warp.net/films/james-caddick/player/widescreen-video/whod-have-known-lily-allen}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Just Be Good to Green&quot; &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;([[Professor Green]] le Lily Allen)&lt;/span&gt;
| 2010
| Henry Scholfield
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.partizan.com/partizan/musicvideos/?henry_scholfield|teideal=Music Videos - Henry Scholfield|foilsitheoir=Partizan|dátarochtana=2010-07-17|archivedate=2011-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001131958/http://www.partizan.com/partizan/musicvideos/?henry_scholfield}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;True Love&quot; &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(Pink le Lily Allen)&lt;/span&gt;
|rowspan=&quot;3&quot;| 2013
| Sophie Muller
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.vevo.com/watch/pnk-feat-lily-allen/true-love/USRV81300233|teideal=VEVO: Pink feat. Lily Allen - True Love|foilsitheoir=[[VEVO]]|dátarochtana=2013-07-05}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Hard Out Here&quot;
| Christopher Sweeney
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|last=Phillips |first=Amy |url=http://pitchfork.com/news/52130-video-lily-allen-returns-with-hard-out-here/ |teideal=Video: Lily Allen Returns With &quot;Hard Out Here&quot; |foilsitheoir=Pitchfork Media |dáta=2013-11-12 |dátarochtana=2013-11-12}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Somewhere Only We Know&quot;
| 
! 
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Air Balloon&quot;
|rowspan=&quot;5&quot;| 2014
| That Go
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín |last=Knight |first=David |url=http://www.promonews.tv/videos/2014/02/13/lily-allen-air-balloon-go |teideal=Lily Allen 'Air Balloon' by That Go |foilsitheoir=Promo News |dáta=13 Feabhra 2014 |dátarochtana=1 Meitheamh 2014 |archivedate=10 Bealtaine 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140510012540/http://www.promonews.tv/videos/2014/02/13/lily-allen-air-balloon-go }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Our Time&quot;
| Chris Sweeney
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín |last=Brown |first=Jimmy |url=http://www.promonews.tv/videos/2014/03/12/lily-allen-our-time-chris-sweeney |teideal=Lily Allen 'Our Time' by Chris Sweeney |foilsitheoir=Promo News |dáta=12 Márta 2014 |dátarochtana=1 Meitheamh 2014 |archivedate=15 Bealtaine 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140515164251/http://www.promonews.tv/videos/2014/03/12/lily-allen-our-time-chris-sweeney }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Sheezus&quot;
| Ruffmercy
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín |last=Brown |first=Jimmy |url=http://www.promonews.tv/videos/2014/04/28/lily-allen-sheezus-ruff-mercy |teideal=Lily Allen 'Sheezus' by RUFF MERCY |foilsitheoir=Promo News |dáta=28 Aibreán 2014 |dátarochtana=1 Meitheamh 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160506223950/http://www.promonews.tv/videos/2014/04/28/lily-allen-sheezus-ruff-mercy |archivedate=6 Bealtaine 2016 }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;URL Badman&quot;
| The Sacred Egg
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|last=Gottlieb |first=Steven |url=http://www.videostatic.com/watch-it/2014/07/02/lily-allen-url-badman-sacred-egg-dir |teideal=Lily Allen &quot;URL Badman&quot; (The Sacred Egg, dir.) |foilsitheoir=VideoStatic |dáta=2 Iúil 2014 |dátarochtana=2 Iúil 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;As Long as I Got You&quot;
| Christopher Sweeney
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|last=Camp |first=Zoe |url=http://pitchfork.com/news/56019-lily-allen-shares-baby-photos-performs-at-glastonbury-in-as-long-as-i-got-you-video/ |teideal=Lily Allen Shares Baby Photos, Performs at Glastonbury in &quot;As Long As I Got You&quot; Video |foilsitheoir=Pitchfork Media |dáta=24 Iúil 2014 |dátarochtana=24 Iúil 2014}}&lt;/ref&gt;
|}

===Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:17em;&quot;| Teideal
! scope=&quot;col&quot;| Year
! scope=&quot;col&quot;| Stiúrthóir(í)
! scope=&quot;col&quot;| Tagairtí
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Who Invented Fish And Chips? (Who Invented Poo?)&quot;&lt;br&gt;{{small|(Fat Les)}}
| 2002
| 
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Oh My God&quot;&lt;br&gt;{{small|(Mark Ronson le Lily Allen)}}
| rowspan=&quot;2&quot;| 2007
| Nima Nourizadeh
! &lt;ref name=&quot;nima&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Drivin' Me Wild&quot;&lt;br&gt;{{small|(Common le Lily Allen)}}
| [[Chris Robinson]]
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.mtv.com/videos/common/171374/drivin-me-wild.jhtml|obair=[[MTV]]|foilsitheoir=[[Viacom]]|teideal=Drivin' Me Wild - Common - Music Video|dátarochtana=2009-09-01|archivedate=2009-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090819123003/http://www.mtv.com/videos/common/171374/drivin-me-wild.jhtml}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Just Be Good to Green&quot;&lt;br&gt;{{small|(Professor Green le Lily Allen)}}
| 2010
| Henry Scholfield
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.partizan.com/partizan/musicvideos/?henry_scholfield|teideal=Music Videos - Henry Scholfield|foilsitheoir=Partizan|dátarochtana=2010-07-17|archivedate=2011-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001131958/http://www.partizan.com/partizan/musicvideos/?henry_scholfield}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;True Love&quot; {{small|(Pink le Lily Allen)}}
| 2013
| Sophie Muller
! &lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.vevo.com/watch/pnk-feat-lily-allen/true-love/USRV81300233|teideal=VEVO: Pink feat. Lily Allen - True Love|foilsitheoir=[[VEVO]]|dátarochtana=2013-07-05}}&lt;/ref&gt;
|}

==Tagairtí==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Lily Allen]]
[[Catagóir:Dioscliostaí|Allen, Lily]]</text>
      <sha1>o4cuutlwpr84pb7f9yur2yxx4vt4z6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gradam Primetime Emmy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58029</id>
    <revision>
      <id>1332229</id>
      <parentid>1179014</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1332229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="503" sha1="4do588em4jhek6ce9v8w5yul45jioo4" xml:space="preserve">Is duais í an '''Gradam Primetime Emmy''' le haghaidh cláir theilifíse. Bhronn an craoltóir [[Walter O'Keefe]] an chéad ghradam i [[Los Angeles]] sa bhliain [[1949]].

==Féach freisin==
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
* [[Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann]] (IFTA)
* [[Féile na Meán Ceilteach]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{síol-tv}}

[[Catagóir:Gradaim Emmy]]
[[Catagóir:Gradaim Primetime Emmy]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1949]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1940í]]</text>
      <sha1>4do588em4jhek6ce9v8w5yul45jioo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Gàidheal Ùr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58684</id>
    <revision>
      <id>1332248</id>
      <parentid>1303559</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir bainte</comment>
      <origin>1332248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="614" sha1="r2o604hf4qyxgb2xh866e2t2nszxljk" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán}}
Ba nuachtán [[Gàidhlig]] é '''''[[An Gàidheal Ùr]]'''''. Foilsíodh gach mí ó c[[1998]] go [[2008]] é. Dúnadh ag deireadh 2008 é.

{{Síol-nuachtán}}

{{DEFAULTSORT:Gaidheal Ur, An}}
[[Catagóir:Irisí Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Saothair Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha]]
[[Catagóir:Nuachtáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Nuachtáin]]
[[Catagóir:Míosacháin]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1998]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1990í]]
[[Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban]]</text>
      <sha1>r2o604hf4qyxgb2xh866e2t2nszxljk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lolita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59490</id>
    <revision>
      <id>1332377</id>
      <parentid>1267537</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1761" sha1="tr0oigj3e0qlaut3huw3160jr0y3rv6" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
[[Úrscéal]] Béarla de chuid [[Vladimir Nabokov]] is ea '''Lolita'''. Bhí [[Foilsitheoireacht|foilsitheoir]] ar bith i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]] ar dtús a bhí sásta an [[leabhar]] a tharraingt amach. Foilsíodh é i b[[Páras]] i 1955,i mBéarla, agus ansin i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] i 1958, agus i [[Londain]] sa bhliain 1959. Nabokov féin a d’aistrigh an t-úrscéal go [[An Rúisis|Rúisis]] ní ba dhéanaí mar is cainteoir Rúisise ó dhúchas a bhí ann. 

== Scéal ==
Tagraíonn teideal an leabhair don chailín sa scéal a spreagann Humbert Humbert saobhghrá inti. Humbert Humbert is ea príomhcharachtar an úrscéil agus is iad na rudaí a dhéanann seisean le Lolita le linn an scéil a rinne téacs conspóideach de.
[[Íomhá:Lolita (1962) - Trailer.webm|clé|mion|177x177px|Scannán sa bhliain 1962]]

== Conspóid ==
Cuireadh an saothar faoi chois ar bhonn graostachta ar dtús, graostacht á cur i láthair mar ealaín atá ann a deirtear.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.businesspost.ie/magazine/a-spiritual-meander-of-a-novel-that-goes-nowhere-slowly-17991|teideal=A spiritual meander of a novel that goes nowhere, slowly {{!}} BusinessPost.ie|údar=Kevin Power|work=www.businesspost.ie|dátarochtana=2019-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190902132448/https://www.businesspost.ie/magazine/a-spiritual-meander-of-a-novel-that-goes-nowhere-slowly-17991|archivedate=2019-09-02}}&lt;/ref&gt; Níl sa scéal ach fantaisíocht chollaí b'fhéidir.
[[Íomhá:Telegram Announcing prohibition of the novel 'Lolita' (9524260209).jpg|clé|mion|177x177px|fógra toirmisc]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}&lt;br /&gt;

[[Catagóir:Péidifilia]]
[[Catagóir:Leabhair]]</text>
      <sha1>tr0oigj3e0qlaut3huw3160jr0y3rv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Féile Scannán Cannes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59687</id>
    <revision>
      <id>1332222</id>
      <parentid>1217267</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1332222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1785" sha1="l96lz6dt2w7pzl6ubh0rh1zzoaxt686" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Is [[féile]] [[scannánaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a bhliantúil é '''''Féile Scannánaíochta Cannes''''' nó [[Féile Scannán Cannes|''Féile Scannán Cannes'']] ({{Lang-fr|Festival de Cannes}}) a thionóltar in [[Cannes]], [[an Fhrainc]], a léiríonn [[Scannán|scannáin]] nua de gach saghas seánra, cláir faisnéise san áireamh, ón fud [[An Domhan|an domhain.]]

Bunaithe i [[1946]], tá sé ceann de na féilí scannánaíochta is mó le rá agus is an chuid is mó a foilsíodh ar fud an domhain. Tá an fhéile 'chuireadh amháin' coinnithe go bliantúil (de ghnáth i m[[Bealtaine]]) ag an ''Palais des Festivals et des Congrès''.

[[Íomhá:Palmed'or.jpg|clé|mion|An Palme d'or,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Palme d'Or|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Palme_d%27Or&amp;oldid=1223382116|journal=Wikipedia|date=2024-05-11|language=en}}&lt;/ref&gt; déanta as ór (118g) ag Chopard san [[An Eilvéis|hEilvéis]]]]

== Stair ==
* '''2014'''. Tharla Féile Scannánaíochta Cannes 2014 idir [[14 Bealtaine|14]]-[[25 Bealtaine]] [[2014]]. Bhí stiúrthóir [[An Nua-Shéalainn|na Nua-Shéalainne]], Jane Campion, an Uachtarán an Ghiúiré. Bhuaigh scannán an stiúrthóra Tuirceach ''Nuri Bilge Ceylan'' an Palme d'Or.

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Palme d'Or|Palme d'Or]]
** [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
** [[Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann]] (IFTA)
** [[Féile na Meán Ceilteach]]
* [[Gradaim an Acadaimh]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{síol-scannán}}

{{DEFAULTSORT:Feile Scannanaiochta Cannes}}
[[Catagóir:Scannánaíocht]]
[[Catagóir:Féilte scannán]]
[[Catagóir:Cannes]]
[[Catagóir:Palme d'Or]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1946]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1940í]]</text>
      <sha1>l96lz6dt2w7pzl6ubh0rh1zzoaxt686</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332223</id>
      <parentid>1332222</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mionathruithe</comment>
      <origin>1332223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1781" sha1="g2sgtndpgwbdyichwo47t6f043ftcfo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Is [[féile]] [[scannánaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a bhliantúil é '''''Féile Scannánaíochta Cannes''''' nó [[Féile Scannán Cannes|''Féile Scannán Cannes'']] ({{Lang-fr|Festival de Cannes}}) a thionóltar in [[Cannes]], [[an Fhrainc]], a léiríonn [[Scannán|scannáin]] nua de gach saghas seánra, cláir faisnéise san áireamh, ón fud [[An Domhan|an domhain.]]

Bunaithe i [[1946]], tá sé ceann de na féilí scannánaíochta is mó le rá agus is an chuid is mó a foilsíodh ar fud an domhain. Tá an fhéile 'chuireadh amháin' coinnithe go bliantúil (de ghnáth i m[[Bealtaine]]) ag an ''Palais des Festivals et des Congrès''.

[[Íomhá:Palmed'or.jpg|clé|mion|An Palme d'or,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Palme d'Or|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Palme_d%27Or&amp;oldid=1223382116|journal=Wikipedia|date=2024-05-11|language=en}}&lt;/ref&gt; déanta as ór (118g) ag Chopard san [[An Eilvéis|hEilvéis]]]]

== Stair ==
* '''2014'''. Tharla Féile Scannánaíochta Cannes 2014 idir [[14 Bealtaine|14]]-[[25 Bealtaine]] [[2014]]. Bhí stiúrthóir [[An Nua-Shéalainn|na Nua-Shéalainne]], Jane Campion, an Uachtarán an Ghiúiré. Bhuaigh scannán an stiúrthóra Tuirceach ''Nuri Bilge Ceylan'' an Palme d'Or.

== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Palme d'Or|Palme d'Or]]
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
* [[Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann]] (IFTA)
* [[Féile na Meán Ceilteach]]
* [[Gradaim an Acadaimh]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{síol-scannán}}

{{DEFAULTSORT:Feile Scannanaiochta Cannes}}
[[Catagóir:Scannánaíocht]]
[[Catagóir:Féilte scannán]]
[[Catagóir:Cannes]]
[[Catagóir:Palme d'Or]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1946]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1940í]]</text>
      <sha1>g2sgtndpgwbdyichwo47t6f043ftcfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2016</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60469</id>
    <revision>
      <id>1332259</id>
      <parentid>1328219</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35134" sha1="m0cdlatzg53vdpbrgsyj0kb520kjqcx" xml:space="preserve">:''Don comórtas na nÓg, féach ar: [[Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2016]].''
{| align=right style=&quot;border: 1px solid gray;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2016
''&quot;Come Together&quot; — &quot;Teacht le Chéile&quot;''
|-
| colspan=&quot;3&quot; |[[Íomhá:EuroSuecia.svg|center|150px]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; text-align: center| &lt;big&gt;'''STÓCÓLM 2016'''&lt;/big&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|&lt;small&gt;Dátaí&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Babhta'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;10 Bealtaine 2016&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Babhta 2'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;12 Bealtaine 2016&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Finale'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;14 Bealtaine 2016&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|&lt;small&gt;Óstach&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Ionad'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |{{bratach|Sweden}}&lt;small&gt;[[Ericsson Globe Arena|Ericsson Globe]],&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Stócólm]], [[an tSualainn]]&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Láithreoirí'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;[[Måns Zelmerlöw]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Petra Mede]]&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Craoltóir'''&lt;/small&gt; 
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;[[Sveriges Television]] (SVT)&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|&lt;small&gt;Rannpháirtithe&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Iontrálacha'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;42&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Tíortha ag filleadh:'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
&lt;small&gt;{{bratach|Bosnia and Herzegovina}}[[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]]&lt;br/&gt;
{{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]]&lt;br/&gt;
{{bratach|Croatia}} [[An Chróit]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Tíortha a tharraingt siar:'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;{{bratach|Portugal}} [[An Phortaingéil]]&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|&lt;small&gt;Léarscáil - Rannpháirtíocht&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;3&quot; |[[Íomhá:ESC 2016 Map.svg|center|300px]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; |&lt;small&gt;{{legend|#009A49|Tíortha Rannpháirtí}}&lt;/small&gt;&lt;small&gt;{{legend|#D40000|Tíortha nár airleacan chun an deiridh ón deiridh leath.}}&lt;/small&gt;&lt;small&gt;{{legend|#FCD116|Tíortha a ghlac páirt san am atá caite, ach ní i 2016}}&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|&lt;small&gt;Vóta&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Córas vótála'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |giúiré :&lt;br /&gt;gairmiúil &amp; televoting.&lt;br /&gt; &lt;/small&gt;
|-
|'''Amhrán a bhuaigh'''
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]]&lt;br/&gt;&quot;[[1944 (amrán)|1944]]&quot;&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|&lt;small&gt;Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse&lt;/small&gt;
|-
|&lt;center&gt;&lt;small&gt;[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2015|'''← 2015''']]&lt;/small&gt; [[Íomhá:EuroAustria.svg|22px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Íomhá:EuroSuecia.svg|30px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Íomhá:EuroUcrania.svg|22px]] &lt;small&gt;'''[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017|2017 →]]'''&lt;/small&gt;&lt;/center&gt; 
|}

Bhí '''Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2016''' an 61ú heagrán den [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] ar siúl san Ericsson Globe Arena i [[Stócólm]], [[An tSualainn]] ar [[14 Bealtaine]] [[2016]]. Bhí bua ag na Sualainne sa [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2015|chomórtas 2015]] i [[Vín]] le &quot;Heroes&quot;, seinnte ag Måns Zelmerlöw. Bhí an chomórtas ar siúl i Stócólm don tríú uair, i ndiaidh [[1975]] agus [[2000]], an ceann deireanach sa Globe freisin. 

Tháinig [[an Bhoisnia-Heirseagaivéin]], [[an Bhulgáir]], [[an Chróit]] agus [[An Úcráin|an Úcráin]] isteach ar ais sa chomórtas, chomh maith leis [[an Astráil]], a ghlac páirt don chéad uair riamh i Vín mar aoi speisialta. Tharraing [[an Phortaingéil]] siar ón gcomórtas, mar gheall ar easpa airgid.

B'iad Måns Zelmerlöw, buaiteoir an [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2015|chomórtais 2015]], agus Petra Mede ([[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2013|comórtas 2013]] i [[Malmö]]) na láithreoirí.

==Babhta leathceannais== 
Chan Nicky Byrne an t-amhrán ‘Sunlight’ sa bhabhta leathceannais ar an 12 Bealtaine 2016. Ní bhfuair sé go leor vótaí chun áit a fháil sa bhabhta ceannais. 

==Babhta ceannais==
Bhí 26 amhránaí ar an ardán, ag canadh chun an comórtas Eurofíse 2016 a bhuachan. Bhí dhá chuid den vótáil ann. Ar dtús fuair siad na vótaí ó na giúiréithe i ngach tír. Tar éis na vótaí sin a fháil bhí [[an Astráil]] sa chéad áit. Níl an Astráil san Eoraip ach bhí siad páirteach sa chomórtas i mbliana mar aoi speisialta. 
Ach ansin d’fhogair siad na vótaí ón bpobal i ngach tír agus léim an Úcráin isteach sa chéad áit. Chan Jamala an t-amhrán don Úcráin. Bhí an Astráíl sa dara háit agus [[an Rúis]] sa tríú háit.

== Ag filleadh ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Tír
!Ceoltóir
!Stair
|-
|{{bratach|Bosnia and Herzegovina}} [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]]
|[[Deen]]
|[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2004|2004]]
|-
|{{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]]
|[[Poli Genova]]
|[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2011|2011]]
|-
|{{bratach|Iceland}} [[An Íoslainn]]
|[[Greta Salóme Stefánsdóttir|Greta Salóme]]
|[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2012|2012]]
|-
|{{bratach|Lithuania}} [[An Liotuáin]]
|[[An Liotuáin|Donny Montell]]
|[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2012|2012]]
|-
|{{bratach|Malta}} [[Málta]]
|[[Ira Losco]]
|[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2002|2002]]
|-
|{{bratach|Montenegro}}[[Montainéagró]]
|Bojan Jovović ([[Highway]])
|[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2005|2005]] (An tSeirbia-Montainéagró)
|-
|{{bratach|Macedonia}}[[Poblacht na Macadóine|Poblacht na Macadóin]]
|[[Kaliopi]]
|[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1996|1996]], [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2012|2012]]
|}

== Potaí ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Pot 1
!Pot 2
!Pot 3
!Pot 4
!Pot 5
!Pot 6
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
* {{bratach|Albania}} [[An Albáin]]
* {{bratach|Bosnia and Herzegovina}} [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]]
* {{bratach|Croatia}} [[An Chróit]]
* {{bratach|Macedonia}}[[Poblacht na Macadóine|Poblacht na Macadóin]]
* {{bratach|Montenegro}}[[Montainéagró]]
* {{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]]
* {{bratach|Slovenia}} [[An tSlóivéin]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* {{bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]]
* {{bratach|Estonia}} [[An Eastóin]]
* {{bratach|Finland}}[[An Fhionlainn]]
* {{bratach|Norway}} [[An Iorua]]
* {{bratach|Iceland}} [[An Íoslainn]]
* {{bratach|Latvia}} [[An Laitvia]]

| rowspan=&quot;2&quot; |
* {{bratach|Armenia}} [[An Airméin]]

* {{bratach|Azerbaijan}} [[An Asarbaiseáin]]
* {{bratach|Belarus}} [[An Bhealarúis]]

* {{bratach|Russia}} [[An Rúis]]
* {{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]]
* {{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* {{bratach|Australia}}[[An Astráil sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Astráil]]
* {{bratach|Belgium}} [[An Bheilg]]
* {{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]]
* {{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]]
* {{bratach|Greece}} [[An Ghréig]]
* {{bratach|Netherlands}}[[An Ungáir|An Ísiltír]]

| rowspan=&quot;2&quot; |
* {{bratach|Ireland}} [[Éire sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|Éire]]
* {{bratach|Lithuania}} [[An Liotuáin]]
* {{bratach|Malta}} [[Málta]]
* {{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]]
* {{bratach|Poland}} [[An Pholainn]]
* {{bratach|San Marino}} [[San Mairíne]]
|
* {{bratach|Switzerland}} [[An Eilvéis]]
* {{bratach|Moldova}} [[An Mholdóiv]]
* {{bratach|Austria}} [[An Ostair]]
* {{bratach|Romania}} [[An Rómáin]]
* {{bratach|Hungary}}  [[An Ungáir]]

|-
|''{{bratach|Israel}} [[Iosrael|Iosrael*]]''
|}
* 
[[An Ungáir|&lt;nowiki/&gt;]][[An Tuirc|&lt;nowiki/&gt;]][[An Ísiltír|&lt;nowiki/&gt;]][[An Ungáir|&lt;nowiki/&gt;]][[An Ungáir|&lt;nowiki/&gt;]][[An Ungáir|&lt;nowiki/&gt;]][[An Ungáir|&lt;nowiki/&gt;]]

[[Íomhá:ESC 2016 Semi-Finals.svg|center|thumb|
{{legend|#D40000|&lt;small&gt; Tíortha sa chéad leath-deiridh &lt;/small&gt;}} {{legend|#FFAAAA|&lt;small&gt; Tíortha vótála freisin sa chéad leath-deiridh &lt;/small&gt;}} {{legend|#000080|&lt;small&gt; Tíortha sa dara leath-deiridh &lt;/small&gt;}} {{legend|#5599FF|&lt;small&gt; Tíortha vótála freisin sa dara leath-deiridh &lt;/small&gt;}}|305x305px]]

== '''Babhta 1''' - 10 Bealtaine 2016 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Ordú
!Tír&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;
!Teanga
!Ceoltóir
!Amhrán
!Aistriúchán Gaelige
!Áit
!Pointí
|-
|1
|{{bratach|Finland}} [[An Fhionlainn]]
|[[Béarla]]
|[[Sandhja]]
|&quot;[[Sing it Away]]&quot;
|&quot;Can é ar shiúl&quot;
|15
|51
|-
|2
|{{bratach|Greece}} [[An Ghréig]]
|Béarla, [[An Ghréigis|Gréigis]]
|[[Argo]]
|&quot;[[Utopian Land]]&quot;
|&quot;Tír Útóipeach&quot;
|16
|44
|-
|3
|{{bratach|Moldova}} [[An Mholdóiv]]
|Béarla
|[[Lidia Isac]]
|&quot;[[Falling Stars]]&quot;
|&quot;Réaltaí Reatha&quot;
|17
|33
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|4
|{{bratach|Hungary}}  [[An Ungáir]]
|Béarla
|[[Freddie]]
|&quot;[[Pioneer (amhrán)|Pioneer]]&quot;
|&quot;Ceannródaí&quot;
|4
|197
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|5
|{{bratach|Croatia}} [[An Chróit]]
|Béarla
|[[Nina Kraljić]]
|&quot;[[Lighthouse]]&quot;
|&quot;Teach Solais&quot;
|10
|133
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|6
|{{bratach|Netherlands}}[[An Ísiltír]]
|Béarla
|[[Douwe Bob]] 
|&quot;[[Slow Down]]&quot;
|&quot;Tóg go bog é&quot;
|5
|17
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|7
|{{bratach|Armenia}} [[An Airméin]]
|Béarla
|[[Iveta Mukuchyan]]
|&quot;[[LoveWave]]&quot;
|&quot;GráTonn&quot;
|2
|243
|-
|8
|{{bratach|San Marino}} [[San Mairíne]]
|Béarla
|[[Serhat]]
|“[[I Didn’t Know]]”
|&quot;Ní raibh a fhios agam&quot;
|12
|68
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|9
|{{bratach|Russia}} [[An Rúis]]
|Béarla
|[[Sergey Lazarev]]
|&quot;[[You are the Only One|You Are the Only One]]&quot;
|&quot;Is tusa an ceann amháin&quot;
|1
|342
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|10
|{{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]]
|Béarla
|[[Gabriela Gunčíková]]
|&quot;[[I Stand]]&quot;
|&quot;Seasaim&quot;
|9
|161
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|11
|{{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]]
|Béarla
|[[Minus One]]
|&quot;[[Alter Ego]]&quot;
|&quot;Athrú Féin&quot;
|8
|164
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|12
|{{bratach|Austria}} [[An Ostair]]
|[[An Fhraincis|Fraincis]]
|[[Zoë]]
|&quot;[[Loin d'ici]]&quot;
|&quot;I bhfad ó anseo&quot;
|7
|170
|-
|13
|{{bratach|Estonia}} [[An Eastóin]]
|Béarla
|[[Jüri Pootsmann]]
|&quot;[[Play]]&quot;
|&quot;Imirt&quot;
|18
|24
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|14
|{{bratach|Azerbaijan}} [[An Asarbaiseáin]]
|Béarla
|[[Samra]]
|&quot;[[Miracle]]&quot;
|&quot;Míorúilt&quot;
|6
|185
|-
|15
|{{bratach|Montenegro}}[[Montainéagró]]
|Béarla
|[[Highway]]
|&quot;[[Real Thing]]&quot;
|&quot;Rud Fíor&quot;
|13
|60
|-
|16
|{{bratach|Iceland}} [[An Íoslainn]]
|Béarla
|[[Greta Salóme Stefánsdóttir|Greta Salóme]]
|&quot;[[Hear Them Calling]]&quot;
|&quot;Éist leo agus iad ag glaoch&quot;
|14
|51
|-
|17
|{{bratach|Bosnia and Herzegovina}} [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]]
|[[Boisnis]]
|[[Dalal Midhat-Talakić|Dalal]], [[Deen|Deen]] &amp; feat. [[Ana Rucner|Ana Rucner]]
|“[[Ljubav je]]”
|&quot;Tá Grá&quot;
|11
|104
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|18
|{{bratach|Malta}} [[Málta]]
|Béarla
|[[Ira Losco]]
|&quot;[[Walk on Water]]&quot;
|&quot;Siúl ar Uisce&quot;
|3
|209
|}
{{legend|#FFDEAD|Airleacan ó leath deiridh go dtí an deiridh.}}

== '''Babhta  2''' - 12 Bealtaine 2016 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Ordú
!Tír&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;
!Teanga
!Ceoltóir
!Amhrán
!Aistriúchán Gaeilge
!Áit
!Pointí
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|1
|{{bratach|Latvia}} [[An Laitvia]]
|Béarla
|[[Justs]]
|&quot;[[Heartbeat]]&quot;
|&quot;Bualadh Croí&quot;
|8
|132
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|2
|{{bratach|Poland}} [[An Pholainn]]
|Béarla
|[[Michał Szprak]]
|&quot;[[Colour your life|Colour of your life]]&quot;
|&quot;Dath do Shaoil&quot;
|6
|151
|-
|3
|{{bratach|Switzerland}} [[An Eilvéis]]
|Béarla
|[[Rykka]]
|&quot;[[The Last of Our Kind]]&quot;
|&quot;Na Deireanaigh&lt;br&gt;dár gCineál&quot;
|18
|28
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|4
|{{bratach|Israel}} [[Iosrael]]
|Béarla
|[[Hovi Star]]
|&quot;[[Made of Stars]]&quot;
|&quot;Déanta de Réaltaí&quot;
|7
|147
|-
|5
|{{bratach|Belarus}} [[An Bhealarúis]]
|Béarla
|[[Alexander Ivanov]]
|&quot;[[Help You Fly]]&quot;
|&quot;Cabhrú Leat Eitilt&quot;
|12
|84
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|6
|{{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]]
|Béarla
|[[Sanja Vučić]]
|&quot;[[Goodbye]]&quot;
|&quot;Slán&quot;
|10
|105
|-
|7
|{{bratach|Ireland}} [[Éire sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|Éire]]
|Béarla
|[[Nicky Byrne]]
|&quot;[[Sunlight]]&quot;
|&quot;Solas na Gréine&quot;
|15
|46
|-
|8
|{{bratach|Macedonia}}[[Poblacht na Macadóine|Poblacht na Macadóin]]
|[[Macadóinis]]
|[[Kaliopi]]
|&quot;[[Dona]]&quot; (Дона)
|&quot;Bean&quot;
|11
|88
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|9
|{{bratach|Lithuania}} [[An Liotuáin]]
|Béarla
|[[Donny Montell]]
|&quot;[[I've Been Waiting for This Night|I've Been Waiting&lt;br&gt;for This Night]]&quot;
|&quot;Bhí mé ag fanacht ar an oíche seo&quot;
|4
|222
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|10
|{{bratach|Australia}}[[An Astráil sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Astráil]]
|Béarla
|[[Dami Im]]
|&quot;[[Sound of Silence]]&quot;
|&quot;Fuaim an Tosta&quot;
|1
|330
|-
|11
|{{bratach|Slovenia}} [[An tSlóivéin]]
|Béarla
|[[ManuElla]]
|&quot;[[Blue and Red]]&quot;
|&quot;Gorm agus Dearg&quot;
|14
|57
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|12
|{{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]]
|Béarla, [[An Bhulgáiris|Bulgáiris]]
|[[Poli Genova]]
|&quot;[[If Love Was a Crime]]&quot;
|&quot;Dá mba coir é an grá&quot;
|5
|220
|-
|13
|{{bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]]
|Béarla
|[[Lighthouse X]]
|&quot;[[Soldiers of Love]]&quot;
|&quot;Saighdiúirí an Ghrá&quot;
|17
|34
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|14
|{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]]
|Béarla, [[Criméaigh Tatairis|Tatairis]]
|[[Jamla|Jamala]]
|&quot;[[1944 (amhrán)|1944]]&quot;
|—
|2
|287
|-
|15
|{{bratach|Norway}} [[An Iorua]]
|Béarla
|[[Agnete]]
|&quot;[[Icebreaker]]&quot;
|&quot;Tús Réidh&quot;
|13
|63
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|16
|{{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]]
|Béarla
|[[Nika Kocharov &amp; Young Georgian Lolitaz|Nika Kocharov &amp;&lt;br&gt;Young Georgian Lolitaz]]
|&quot;[[Midnight Gold]]&quot;
|&quot;Ór Meáin Oíche&quot;
|9
|123
|-
|17
|{{bratach|Albania}} [[An Albáin]]
|Béarla
|[[Eneda Tarifa]]
|&quot;[[Fairytale Love]]&quot;
|&quot;Grá Seanscéalach&quot;
|16
|45
|- style=&quot;font-weight: bold; background: navajowhite;&quot;
|18
|{{bratach|Belgium}} [[An Bheilg]]
|Béarla
|[[Laura Tesoro]]
|&quot;[[What's the Pressure]]&quot;
|&quot;Cad é an brú?&quot;
|3
|274
|}
{{legend|#FFDEAD|Airleacan ó leath deiridh go dtí an deiridh.}}

== '''Deiridh -''' 14 Bealtaine 2016 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Ordú
!Tír&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www3.ebu.ch/news/2015/11/43-countries-to-compete-in-2016 |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190517044218/https://www.ebu.ch/news/2015/11/43-countries-to-compete-in-2016 |archivedate=2019-05-17 |dátarochtana=2015-12-14}}&lt;/ref&gt;
!Teanga
!Ceoltóir
!Amhrán
!Aistriúchán Gaelige
!Áit
!Pointí
|-
|1
|{{bratach|Belgium}} [[An Bheilg]]
|Béarla
|[[Laura Tesoro]]
|&quot;[[What's the Pressure]]&quot;
|&quot;Cad é an brú?&quot;
|10
|181
|-
|2
|{{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]]
|Béarla
|[[Gabriela Gunčíková]]
|&quot;[[I Stand]]&quot;
|&quot;Seasaim&quot;
|25
|41
|-
|3
|{{bratach|Netherlands}}[[An Ísiltír]]
|Béarla
|[[Douwe Bob]] 
|&quot;[[Slow Down]]&quot;
|&quot;Tóg go bog é&quot;
|11
|153
|-
|4
|{{bratach|Azerbaijan}} [[An Asarbaiseáin]]
|Béarla
|[[Samra]]
|&quot;[[Miracle]]&quot;
|&quot;Míorúilt&quot;
|17
|117
|-
|5
|{{bratach|Hungary}}  [[An Ungáir]]
|Béarla
|[[Freddie]]
|&quot;[[Pioneer (amhrán)|Pioneer]]&quot;
|&quot;Ceannródaí&quot;
|19
|108
|-
|6
|''{{bratach|Italy}}''[[An Iodáil]]
|[[Iodáilis]], Béarla
|[[Francesca Michielin]]
|&quot;[[No Degree of Separation]]&quot;
|&quot;Níl Céim Scartha&quot;
|16
|124
|-
|7
|{{bratach|Israel}} [[Iosrael]]
|Béarla
|[[Hovi Star]]
|&quot;[[Made of Stars]]&quot;
|&quot;Déanta de Réaltaí&quot;
|14
|135
|-
|8
|{{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]]
|Béarla, [[An Bhulgáiris|Bulgáiris]]
|[[Poli Genova]]
|&quot;[[If Love Was a Crime]]&quot;
|&quot;Dá mba choir é an grá&quot;
|4
|307
|-
|9
|{{bratach|Sweden}} [[An tSualainn sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An tSualainn]]
|Béarla
|[[Frans Jeppsson-Wall]]
|&quot;[[If I Were Sorry]]&quot;
|&quot;Dá mbeadh brón orm&quot;
|5
|261
|-
|10
|{{bratach|Germany}} [[An Ghearmáin sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ghearmáin]]
|Béarla
|[[Jamie-Lee Kriewitz]]
|&quot;[[Ghost]]&quot;
|&quot;Taibhse&quot;
|26
|11
|-
|11
|{{bratach|France}} [[An Fhrainc]]
|Fraincis, [[An Béarla|Béarla]]
|[[Amir]]
|&quot;[[J'ai cherché]]&quot;
|&quot;Bhí mé ar lorg&quot;
|6
|257
|-
|12
|{{bratach|Poland}} [[An Pholainn]]
|Béarla
|[[Michał Szprak]]
|&quot;[[Colour your life|Colour of your life]]&quot;
|&quot;Dath do Shaoil&quot;
|8
|229
|-
|13
|{{bratach|Australia}}[[An Astráil sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Astráil]]
|Béarla
|[[Dami Im]]
|&quot;[[Sound of Silence]]&quot;
|&quot;Fuaim an Tosta&quot;
|2
|511
|-
|14
|{{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]]
|Béarla
|[[Minus One]]
|&quot;[[Alter Ego]]&quot;
|&quot;Athrú Féin&quot;
|21
|96
|-
|15
|{{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]]
|Béarla
|[[Sanja Vučić]]
|&quot;[[Goodbye]]&quot;
|&quot;Slán&quot;
|18
|115
|-
|16
|{{bratach|Lithuania}} [[An Liotuáin]]
|Béarla
|[[Donny Montell]]
|&quot;[[I've Been Waiting for This Night|I've Been Waiting&lt;br&gt;for This Night]]&quot;
|&quot;Bhí mé ag fanacht ar an oíche seo&quot;
|9
|200
|-
|17
|{{bratach|Croatia}} [[An Chróit]]
|Béarla
|[[Nina Kraljić]]
|&quot;[[Lighthouse]]&quot;
|&quot;Teach Solais&quot;
|23
|73
|-
|18
|{{bratach|Russia}} [[An Rúis]]
|Béarla
|[[Sergey Lazarev]]
|&quot;[[You are the Only One|You Are the Only One]]&quot;
|&quot;Is tusa an duine amháin&quot;
|3
|491
|-
|19
|{{bratach|Spain}} [[An Spáinn]]
|Béarla
|[[Barei]]
|&quot;[[Say Yay!]]&quot;
|&quot;Abair Yay!&quot;
|22
|77
|-
|20
|{{bratach|Latvia}} [[An Laitvia]]
|Béarla
|[[Justs]]
|&quot;[[Heartbeat]]&quot;
|—
|15
|132
|- style=&quot;font-weight: bold; background: gold;&quot;
|21
|{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]]
|Béarla, [[Criméaigh Tatairis|Tatairis]]
|[[Jamla|Jamala]]
|&quot;[[1944 (amhrán)|1944]]&quot;
|—
|1
|534
|-
|22
|{{bratach|Malta}} [[Málta]]
|Béarla
|[[Ira Losco]]
|&quot;[[Walk on Water]]&quot;
|&quot;Siúl ar Uisce&quot;
|12
|153
|-
|23
|{{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]]
|Béarla
|[[Nika Kocharov &amp; Young Georgian Lolitaz|Nika Kocharov &amp;&lt;br&gt;Young Georgian Lolitaz]]
|&quot;[[Midnight Gold]]&quot;
|&quot;Ór Meáin Oíche&quot;
|20
|104
|-
|24
|{{bratach|Austria}} [[An Ostair]]
|[[An Fhraincis|Fraincis]]
|[[Zoë]]
|&quot;[[Loin d'ici]]&quot;
|&quot;I bhfad ó anseo&quot;
|13
|151
|-
|25
|{{bratach|United Kingdom}}[[An Ríocht Aontaithe sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ríocht Aontaithe]]
|Béarla
|[[Joe &amp; Jake]]
|&quot;[[You're not alone]]&quot;
|&quot;Níl tú leat féin&quot;
|24
|62
|-
|26
|{{bratach|Armenia}} [[An Airméin]]
|Béarla
|[[Iveta Mukuchyan]]
|&quot;[[LoveWave]]&quot;
|&quot;GráTonn&quot;
|7
|249
|}

==Tíortha Eile==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Tíortha nach bhfuil rannpháirteach&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;
|-
|{{bratach|Algeria}} [[An Ailgéir]]
|{{bratach|Lebanon}} [[An Liobáin]]&lt;ref&gt;http://eurovoix.com/2015/10/15/lebanon-not-ruled-out-2016-participation/&lt;/ref&gt;
|{{bratach|Portugal}}[[An Phortaingéil]]&lt;ref&gt;http://eurovoix.com/2015/10/07/portugal-withdraws-from-eurovision-2016/&lt;/ref&gt;
|-
|{{bratach|Andorra}} [[Andóra]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.escunited.com/home/andorra-no-return-in-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-06-03 |archivedate=2015-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626103609/http://www.escunited.com/home/andorra-no-return-in-2016/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://eurovoix.com/2015/09/02/andorra-no-return-in-2016/&lt;/ref&gt;
|{{bratach|Libya}} [[An Libia]]
|{{bratach|China}} [[An tSín]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|{{bratach|Vatican City}} [[Cathair na Vatacáine]]
|{{bratach|Luxembourg}}[[An Bhoisnia-Heirseagaivéin|Lucsamburg]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.escunited.com/home/luxembourg-will-not-take-part-in-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-06-04 |archivedate=2015-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150605002112/http://www.escunited.com/home/luxembourg-will-not-take-part-in-2016/ }}&lt;/ref&gt;
|{{bratach|Slovakia}} [[An tSlóvaic]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.escdaily.com/participation-editorial/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-11-10 |archivedate=2016-09-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160913075715/http://www.escdaily.com/participation-editorial/ }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{bratach|Kosovo}} [[An Chosaiv]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.escunited.com/home/china-ebu-declines-potential-new-guest/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-06-04 |archivedate=2015-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151010025840/http://www.escunited.com/home/china-ebu-declines-potential-new-guest/ }}&lt;/ref&gt;
|{{bratach|Morocco}}  [[Maracó]]
|{{bratach|Turkey}}[[An Tuirc]]&lt;ref&gt;http://eurovoix.com/2015/11/03/its-now-official-turkey-will-not-be-in-eurovision-2016/&lt;/ref&gt;
|-
|{{bratach|Egypt}} [[An Éigipt]]
|{{bratach|Monaco}}  [[Monacó]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://esctoday.com/105110/monaco-tmc-will-not-return-to-eurovision-in-2016/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{bratach|Jordan}} [[an Iordáin|An Iordáin]]
|{{bratach|Faroe Islands}}[[An Airméin|Oileáin Fharó]] &lt;ref&gt;http://eurovoix.com/2015/06/10/faroe-islands-wants-to-participate-in-the-eurovision-song-contest/&lt;/ref&gt;
|
|}[[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[Montainéagró|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Mhacadóin Thuaidh|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]][[An Bhealarúis|&lt;nowiki/&gt;]]
==Urlabhraí agus Tráchtaire==
'''Tíortha rannpháirteacha'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Tír
! colspan=&quot;2&quot; |Leath Deiridh 1
! colspan=&quot;2&quot; |Leath Deiridh 2
! colspan=&quot;2&quot; |Deiridh
|-
!Craoltóir
!Tráchtaire/í
!Craoltóir
!Tráchtaire/í
!Craoltóir
!Tráchtaire/í
|-
|{{bratach|Albania}} [[An Albáin]]&lt;ref&gt;http://www.imalbania.com/andri-xhahu-konfirmohet-si-komentues-dhe-prezantues-i-pikeve-te-shqiperise-ne-eurovision-2016/&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |TVSH, RTSH HD, RTSH Muzikë agus Radio Tirana
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Andri Xhahu
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |TVSH, RTSH HD, RTSH Muzikë agus Radio Tirana
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Andri Xhahu
|TVSH, RTSH HD, RTSH Muzikë agus Radio Tirana
|Andri Xhahu
|-
|{{bratach|Australia}} [[An Astráil]]&lt;ref&gt;http://www.sbs.com.au/programs/eurovision/article/2016/03/03/dami-im-named-australias-2016-eurovision-artist&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |SBS
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Julia Zamiro agus Sam Pang
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |SBS
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Julia Zamiro agus Sam Pang
|SBS
|Julia Zamiro agus Sam Pang
|-
|{{bratach|Belarus}} [[An Bhealarúis]]&lt;ref&gt;http://www.tvr.by/company/novosti-kompanii/ivan-vystupit-na-evrovidenii-vo-vtorom-polufinale-pod-5-m-nomerom/&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Belarus-1 agus Belarus-24
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Evgeny Perlin
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Belarus-1 agus Belarus-24
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Evgeny Perlin
|Belarus-1 agus Belarus-24
|Evgeny Perlin
|-
|{{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]]&lt;ref&gt;http://www.foni-lemesos.com/agenda/politismos/23476-stin-teliki-eftheia-oi-proetoimasies-gia-ton-diagonismo-tragoudioy-tis-eurovision.html&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |RIK 1, RIK SAT, RIK HD agus Trito Programma
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Melina Karageorgiou
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |RIK 1, RIK SAT, RIK HD agus Trito Programma
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Melina Karageorgiou
|RIK 1, RIK SAT, RIK HD agus Trito Programma
|Melina Karageorgiou
|-
|{{bratach|Croatia}} [[An Chróit]]&lt;ref&gt;http://www.index.hr/black/clanak/otkriveni-posljednji-detalji-uoci-odlaska-na-eurosong-nina-kraljic-je-stvorena-za-velike-pozornice/889389.aspx&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |HRT 1 / HR2
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Duško Ćurlić (HRT 1) / Zlatko Turkalj Turki (HR2)
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |HRT 1 / HR2
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Duško Ćurlić (HRT 1) / Zlatko Turkalj Turki (HR2)
|HRT 1 / HR2
|Duško Ćurlić (HRT 1) / Zlatko Turkalj Turki (HR2)
|-
|{{bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]]&lt;ref&gt;http://www.dr.dk/event/melodigrandprix/nyheder/historisk-aendring-af-afstemningen-nu-bliver-eurovision-mere&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |DR1
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Ole Tøpholm
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |DR1
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Ole Tøpholm
|DR1
|Ole Tøpholm
|-
|{{bratach|France}} [[An Fhrainc]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.programme-television.org/news-tv/Eurovision-2016-Marianne-James-Stephane-Bern-confirmes-4240915 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-08-31 |archivedate=2015-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150824235855/http://www.programme-television.org/news-tv/Eurovision-2016-Marianne-James-Stephane-Bern-confirmes-4240915 }}&lt;/ref&gt; 
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |France 4
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Marianne James agus Jarry
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |France 4
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Marianne James agus Jarry
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |France 2
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Marianne James agus Stéphane Bern
|-
|{{bratach|Germany}} [[An Ghearmáin sa Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ghearmáin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.eurovision.de/news/ESC-2016-Die-Sendetermine-im-Fernsehen-und-Online,fernsehtermine106.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422170702/https://www.eurovision.de/news/ESC-2016-Die-Sendetermine-im-Fernsehen-und-Online,fernsehtermine106.html }}&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Einsfestival agus Phoenix
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Peter Urban
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Einsfestival agus Phoenix
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Peter Urban
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Das Erste
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Peter Urban
|-
|{{bratach|Greece}} [[An Ghréig]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://news247.gr/eidiseis/psixagogia/music/eurovision-2016-pws-sas-fanhke-to-ellhniko-tragoudi-pshfiste.3948671.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404214046/http://news247.gr/eidiseis/psixagogia/music/eurovision-2016-pws-sas-fanhke-to-ellhniko-tragoudi-pshfiste.3948671.html }}&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |ERT 1, ERT HD agus ERT World
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Maria Kozakou agus Giorgos Kapoutzidis
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |ERT 1, ERT HD agus ERT World
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Maria Kozakou agus Giorgos Kapoutzidis
|ERT 1, ERT HD agus ERT World
|Maria Kozakou agus Giorgos Kapoutzidis
|-
|{{bratach|Italy}} [[An Iodáil]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.programme-television.org/news-tv/Eurovision-2016-Marianne-James-Stephane-Bern-confirmes-4240915 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-08-31 |archivedate=2015-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150824235855/http://www.programme-television.org/news-tv/Eurovision-2016-Marianne-James-Stephane-Bern-confirmes-4240915 }}&lt;/ref&gt; 
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |RAI 4 agus RAI Radio 2
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Filippo Solibello agus Marco Ardemagni
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |RAI 4 agus RAI Radio 2
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Filippo Solibello agus Marco Ardemagni
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |RAI 1
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Flavio Insinna agus Federico Russo
|-
|{{bratach|Norway}} [[An Iorua]]&lt;ref&gt;https://tv.nrk.no/serie/eurovision-song-contest/MUHU12006316/14-05-2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://tv.nrk.no/serie/p3morgens-store-eurovisions-fest/MYNR50200216/14-05-2016&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |NRK 1
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Olav Viksmo Slettan
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |NRK 1
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Olav Viksmo Slettan
|NRK 1 / NRK 3
|Olav Viksmo Slettan (NRK 1) / Ronny Brede Aase, Silje Reiten Nordnes agus Markus Ekrem Neby (NRK 3)
|-
|{{bratach|Iceland}} [[An Íoslainn]]&lt;ref&gt;http://www.ruv.is/frett/gisli-marteinn-kynnir-eurovision-a-ny&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |RÚV
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Gísli Marteinn Baldursson
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |RÚV
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Gísli Marteinn Baldursson
|RÚV
|Gísli Marteinn Baldursson
|-
|{{bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]]
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |NPO 1
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Jan Smit agus Cornald Maas
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |NPO 1
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Jan Smit agus Cornald Maas
|NPO 1
|Jan Smit agus Cornald Maas
|-
|{{bratach|Austria}} [[An Ostair]]&lt;ref&gt;http://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160408_OTS0148/startnummer-12-fuer-oesterreich-im-ersten-esc-semifinale-am-10-mai&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Andi Knoll
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |ORF eins
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Andi Knoll
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |ORF eins
|Andi Knoll
|ORF eins
|-
|{{bratach|Poland}} [[An Pholainn]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://centruminformacji.tvp.pl/25116985/eurowizyjna-rywalizacja-w-tvp |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160602002736/http://centruminformacji.tvp.pl/25116985/eurowizyjna-rywalizacja-w-tvp }}&lt;/ref&gt; 
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |TVP 1 agus TV Polonia
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Artur Orzech
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |TVP 1 agus TV Polonia
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Artur Orzech
|TVP 1 agus TV Polonia
|Artur Orzech
|-
|{{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.satcentrum.com/clanky/22944/eurovision-song-contest-2016-opet-s-ucasti-ceske-republiky/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160403020323/http://www.satcentrum.com/clanky/22944/eurovision-song-contest-2016-opet-s-ucasti-ceske-republiky/ }}&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |ČT2
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Libor Bouček
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |ČT2
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Libor Bouček
|ČT1
|Libor Bouček
|-
|{{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]&lt;ref&gt;http://www.telegraph.co.uk/tv/2016/04/04/when-is-eurovision-2016-and-how-can-i-watch-it/&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |[[BBC Four]]
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Scott Mills agus Mel Giedroyc
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |[[BBC Four]]
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Scott Mills agus Mel Giedroyc
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |[[BBC One]] agus [[BBC Radio 2]]
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |[[Graham Norton]]&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/blogs/eurovision/entries/d865fad0-cafd-4a9b-944c-29354d49bece&lt;/ref&gt; (BBC One), Ken Bruce (BBC Radio 2)
|-
|{{bratach|Russia}} [[An Rúis]]&lt;ref&gt;https://life.ru/t/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/406384/laifu_stali_izviestny_imiena_rossiiskikh_kommientatorov_konkursa_ievrovidieniie-2016&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Russia-1 agus Russia HD
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Dmitry Guberniev agus Ernest Mackevičius
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Russia-1
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Dmitry Guberniev agus Ernest Mackevičius
|Russia 1 agus Russia HD
|Dmitry Guberniev agus Ernest Mackevičius
|-
|{{bratach|San Marino}} [[San Mairíne]]&lt;ref&gt;http://www.eurofestivalnews.com/2016/01/13/eurovision-2016-san-marino-rtv-conferma-al-commento-duo-fiorio-restivo/&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |SMtv San Marino agus Radio San Marino
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Lia Fiorio agus Gigi Restiv
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |SMtv San Marino agus Radio San Marino
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Lia Fiorio agus Gigi Restiv
|SMtv San Marino agus Radio San Marino
|Lia Fiorio agus Gigi Restiv
|-
|{{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]]&lt;ref&gt;http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/rts-1/2308252/pesma-evrovizije-2016-polufinale-1-prenos.html&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |RTS 1, RTS HD agus RTS SAT
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Dragan Ilić
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |
|
|
|-
|{{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]]&lt;ref&gt;http://eurovision-georgia.ge/?page=news&amp;id=124278&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |GPB First Broadcaster
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Tuta Chkheidze
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |GPD First Broadcaster
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Tuta Chkheidze
|GPD First Broadcaster
|Tuta Chkheidze
|-
|{{bratach|Spain}} [[An Spáinn]]&lt;ref&gt;http://www.rtve.es/television/20160413/jose-maria-inigo-julia-varela-repiten-como-comentaristas-eurovision-2016-para-tve/1336582.shtml&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |La 2
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |José María Íñigo agus Julia Varela
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |La 2
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |José María Íñigo agus Julia Varela
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |La 1
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |José María Íñigo agus Julia Varela
|-
|{{bratach|Sweden}} [[An tSualainn]]&lt;ref&gt;http://sverigesradio.se/sida/gruppsida.aspx?programid=4922&amp;grupp=22873&amp;artikel=6415442&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |SVT 1 / SR P4
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Lotta Bromé (SVT 1) /  Carolina Norén agus Björn Kjellman (SR P4)
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Lotta Bromé (SVT 1) /  Carolina Norén agus Björn Kjellman (SR P4)
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |SVT 1 / SR P4
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Lotta Bromé (SVT 1) /  Carolina Norén agus Björn Kjellman (SR P4)
|-
|{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://1tv.com.ua/news/channel/78211 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160425161825/http://1tv.com.ua/news/channel/78211 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://schedule.nrcu.gov.ua/news.html?newsID=24437 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160514120607/http://schedule.nrcu.gov.ua/news.html?newsID=24437 }}&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |UA:Pershyi agus Radio Ukraine
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Timur Miroshnychenko (UA:Pershyi) / Olena Zelinchenko (Radio Ukraine)
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |UA:Pershyi agus Radio Ukraine
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Timur Miroshnychenko (UA: Pershyi) / Olena Zelinchenko (Radio Ukraine)
|UA:Pershyi agus Radio Ukraine
|Timur Miroshnychenko (UA: Pershyi) / Olena Zelinchenko (Radio Ukraine)
|-
|{{bratach|Hungary}}  [[An Ungáir]]&lt;ref&gt;http://tv.24.hu/musorok/musor/eurovizios-dalfesztival-2016/&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Duna
| bgcolor=&quot;#ffd700&quot; |Gábor Gundel Takács
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Duna
| bgcolor=&quot;#add8e6&quot; |Gábor Gundel Takács
|Duna
|Gábor Gundel Takács
|}
{{legend|#FFD700|Ghlac an tír páirt agus/nó vótáil}}
{{legend|#ADD8E6|Níor ghlac an tír páirt agus/nó gan vótáil}}

'''Tíortha nach bhfuil rannpháirteach'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Tír
! colspan=&quot;2&quot; |Leath Deiridh 1
! colspan=&quot;2&quot; |Leath Deiridh 2
! colspan=&quot;2&quot; |Deiridh
|-
!Craoltóir
!Tráchtaire/í
!Craoltóir
!Tráchtaire/í
!Craoltóir
!Tráchtaire/í
|-
|{{bratach|Portugal}} [[An Phortaingéil]]&lt;ref&gt;http://eurovoix.com/2016/04/15/portugal-rtp-will-now-broadcast-eurovision-2016/&lt;/ref&gt;
|RTP
|Hélder Reis
|RTP
|Hélder Reis
|RTP
|Hélder Reis
|-
|{{bratach|United States}} [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;ref&gt;https://www.yahoo.com/music/see-kim-chi-bob-the-drag-queen-and-naomi-smalls-173047105.html&lt;/ref&gt;
|&amp;nbsp;-&amp;nbsp;
|&amp;nbsp;-&amp;nbsp;
|&amp;nbsp;-&amp;nbsp;
|&amp;nbsp;-&amp;nbsp;
|Logo TV
|Carson Kressley agus Michelle Collins
|-
|{{bratach|China}} [[An tSín]]&lt;ref&gt;http://eurovoix.com/2016/04/25/china-hunan-television-broadcast-eurovision-live-tv/&lt;/ref&gt;
|Hunan TV
|Kubert Leung agus Wu Zhoutong
|Hunan TV
|Kubert Leung agus Wu Zhoutong
|Hunan TV
|Kubert Leung agus Wu Zhoutong
|}
*

== Tagairtí ==
{{Reflist}}{{Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse}}

[[Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]]</text>
      <sha1>m0cdlatzg53vdpbrgsyj0kb520kjqcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seraphina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62836</id>
    <revision>
      <id>1332459</id>
      <parentid>1331100</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11829" sha1="0zz1zc15cgqo3uni3mts2oyclwpf1l2" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Leabhar fantaisíochta is ea '''''Seraphina''''', a seoladh i 2012. Is é an chéad úrscéal é ó Rachel Hartman.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Stephan|teideal=See the trailer and an excerpt from ''Seraphina'' by Rachel Hartman -- EXCLUSIVE|url=http://shelf-life.ew.com/2012/06/19/seraphina-exclusive/|publisher=Entertainment Weekly|accessdate=2012-10-02|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222065959/http://shelf-life.ew.com/2012/06/19/seraphina-exclusive/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Rachel Hartman {{!}} San Diego Comic-Con 2012|url=http://www.mtv.com/videos/interview/812377/sdcc-2012-rachel-hartman-on-seraphina.jhtml|publisher=MTV Geek|accessdate=2012-10-02|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140312151145/http://www.mtv.com/videos/interview/812377/sdcc-2012-rachel-hartman-on-seraphina.jhtml}}&lt;/ref&gt; D'fhoilsigh Random House Publishing ar 10 Iúil 2012, agus bhí sé ar an ochtú leabhar ar Liosta Leabhar Sárdhíola an [[The New York Times|''New York Times'']] sa tseachtain i ndiaidh a fhoilsithe.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/best-sellers-books/2012-07-29/chapter-books/list.html|teideal=NY Times Best Sellers (Children's Chapter Books) July 29, 2012|publisher=nytimes.com|accessdate=2012-07-20}}&lt;/ref&gt; Bronnadh Duais William C. Morris, a bhronntar ar an saothar is fearr do dhaoine óga fásta ó údar nua, ar ''Seraphina'' i 2013.  Cé gur scríobhadh i m[[An Béarla|Béarla]] é, tá cearta foilsithe an leabhair díolta i fiche teanga iasachta, an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]], an [[An Spáinnis|Spáinnis]] agus an [[An Eabhrais|Eabhrais]] san áireamh. D'fhoilsigh [[Coiscéim]] an t-aistriúchán Gaeilge go luath i 2021.  Tháinig ''Shadow Scale'', atá ina chomharba ar ''Seraphina'', amach i 2015.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rachelhartmanbooks.com/2011/09/15/omg/|teideal=OMG!|publisher=Rachel Hartman (official website)|accessdate=2012-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=WP&gt;{{cite news|last=Quattlebaum|first=Mary|teideal=Rachel Hartman’s ‘Seraphina’: Rich tale about dragons|url=http://www.washingtonpost.com/entertainment/books/rachel-hartmans-seraphina-rich-tale-about-dragons/2012/07/03/gJQAvk9fLW_story.html|accessdate=2012-10-02|newspaper=Washington Post|date=July 3, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Suvudu&gt;{{cite web|last=STAGGS|first=MATT|teideal=SDCC 2012: Interview with Rachel Hartman|url=http://suvudu.com/2012/07/sdcc-2012-interview-with-rachel-hartman-author-seraphina.html|publisher=Suvudu|accessdate=2012-10-02|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222172039/http://suvudu.com/2012/07/sdcc-2012-interview-with-rachel-hartman-author-seraphina.html}}&lt;/ref&gt;

==Achoimre==
Tá scéal ''Seraphina'' suite i ríocht darb ainm Goredd, agus leanann an leabhar Seraphina, ceoltóir sa chúirt ríoga, sé bliana déag d'aois.  Tarraingíodh isteach i mistéir dúnmharaithe í nuair a thángthas ar chorp an Phrionsa Rufus, agus é dícheannaithe ar nós a thugann le fios gur dragain a mharaigh é.  Tharlaigh an dúnmharú an oíche roimh chothrom an lae 40 bliain ó shin a síníodh conradh a chuir deireadh leis an gcogadh idir dragain agus an cine daonna.  Is féidir leis na dragain cruth daonna a chur orthu, ach teipeann orthu mothúcháin dhaonna a thuiscint, rud a chuireann leis an easpa muiníne agus leis an bhfuath idir an dá chine.

==Cúlra==
Scríobh Hartman faoin ríocht Goredd i dtosach in [[úrscéal grafach]] darb ainm ''[[Amy Unbounded]]''. Thug Hartman le fios, agus í faoi agallamh ag [[Suvudu]], gur dheacair léi dragain a tharraingt i líníocht agus dá bhrí sin roghnaigh sí go bhféadfaidís cruth daonna a chur orthu féin chun gurbh fhusa iad a tharraingt.&lt;ref name=Suvudu /&gt;

==Glacadh==
Ba mhaith an glacadh a fuair ''Seraphina'',&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Review: Seraphina|url=http://www.booklistonline.com/Seraphina-Rachel-Hartman/pid=5331300|publisher=Booklist|accessdate=2012-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Review: Seraphina|url=http://www.hbook.com/2012/05/blogs/read-roger/julyaugust-2012-starred-reviews/|publisher=Horn Book|accessdate=2 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407084649/http://www.hbook.com/2012/05/blogs/read-roger/julyaugust-2012-starred-reviews/|archivedate=7 Aibreán 2014|dátarochtana=8 Meitheamh 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Dobbs|first=Michael Ann|teideal=What if Dragons were more like Vulcans who breathe fire?|url=http://io9.com/5944494/what-if-dragons-were-more-like-vulcans-who-breathe-fire|publisher=io9|accessdate=2012-10-02|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407081742/http://io9.com/5944494/what-if-dragons-were-more-like-vulcans-who-breathe-fire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Audiobook Reviews: Seraphina|url=http://www.audiofilemagazine.com/dbsearch/showreview.cfm?Num=74421|publisher=AudioFile|accessdate=2012-10-02}}&lt;/ref&gt;.  Fuair an leabhar ocht léirmheas a bhfuil réiltín leo ó shuímh léirmeasa éagsúla, agus aitheantas ón Center for Children's Books.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.slj.com/2012/08/books-media/starred-reviews-from-the-august-2012-issue/|teideal=Starred Reviews from the August 2012 Issue|publisher=School Library Journal|accessdate=2012-08-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bccb.lis.illinois.edu/2012/Sept2012/0912star.html%7C|teideal=BCCB - September 2012 Stars|publisher=Bulletin of the Center for Children's Books|accessdate=2012-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130205232915/http://bccb.lis.illinois.edu/2012/Sept2012/0912star.html|archivedate=2013-02-05|dátarochtana=2015-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Starred YA Book Reviews 2012|url=http://www.youthservicescorner.com/starred-ya-book-reviews/starred-ya-book-reviews-2012/|publisher=Youth Services Corner|accessdate=2012-10-02|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2017-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519110635/http://www.youthservicescorner.com/starred-ya-book-reviews/starred-ya-book-reviews-2012/}}&lt;/ref&gt; Mhol ''[[Kirkus Reviews]]'' an leabhar, leis, agus “sármhaith” á thabhairt air.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=SERAPHINA By Rachel Hartman (Author)|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/rachel-hartman/seraphina/|publisher=Kirkus Reviews|accessdate=2012-10-02}}&lt;/ref&gt; Dúirt léirmheastóir de chuid an ''[[Washington Post]]'' go raibh Hartman in ann &quot;fuil úr a chur i dtróp seanchaite [na ndragan ficseanúil]&quot;.&lt;ref name=WP /&gt; Bhronn [[SFX (iris)|SFX]] 4 réiltín go leith ar an úrscéal, agus a chuid próis á lua mar &quot;go hálainn&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Clark|first=Nic|teideal=Seraphina by Rachel Hartman REVIEW|url=http://www.sfx.co.uk/2012/07/20/seraphina-by-rachel-hartman-review/|publisher=SFX|accessdate=2012-10-02}}&lt;/ref&gt; Dúirt an [[Quill &amp; Quire]] leis go seasann an leabhar amach ó na “gnáthscéalta dragan”, agus téamaí an leabhair ó thaobh teanga agus ceoil de ag  ag oibriú go maith le próis Hartman.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ellis|first=Sarah|teideal=Seraphina  by Rachel Hartman|url=http://www.quillandquire.com/books_young/review.cfm?review_id=7714|publisher=Quill and Quire|accessdate=2 October 2012|dátarochtana=8 Meitheamh 2015|archivedate=7 Aibreán 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407092730/http://www.quillandquire.com/books_young/review.cfm?review_id=7714}}&lt;/ref&gt; Roghnaigh [[Publishers Weekly]] an leabhar mar cheann dá “Leabhair Nua Is Fearr don tSeachtain 9ú Iúil 2012”,&lt;ref&gt;{{cite web|last=Habash|first=Gabe|teideal=PW Picks: The Best New Books for the Week of July 9, 2012|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/book-news/tip-sheet/article/52869-pw-picks-the-best-new-books-for-the-week-of-july-9-2012.html|publisher=Publishers Weekly|accessdate=2012-10-02}}&lt;/ref&gt; agus dúirt go “bhfuil a lán suilt le fáil i gcéadleabhar Hartman”.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Children's Review: Seraphina|url=http://www.publishersweekly.com/978-0-375-86656-2|publisher=Publishers Weekly|accessdate=2012-10-02}}&lt;/ref&gt; Mol léirmheastóirí de chuid an ''School Library Journal'' stíl Hartman mar aon le reacaireacht an chlosleabhair.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Review: Seraphina|url=http://blog.schoollibraryjournal.com/teacozy/2012/08/23/review-seraphina/|publisher=School Library Journal|accessdate=2 October 2012|dátarochtana=8 Meitheamh 2015|archivedate=28 Lúnasa 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120828074930/http://blog.schoollibraryjournal.com/teacozy/2012/08/23/review-seraphina/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Multimedia Reviews: October 2012|url=http://www.slj.com/2012/10/books-media/reviews/multimedia-reviews/multimedia-reviews-october-2012/|publisher=School Library Journal|accessdate=2012-10-02}}&lt;/ref&gt;

==Duaiseanna==
Bhí ''Seraphina'' sa bhabhta ceannais le haghaidh Governor General's Literary Award i gCeanada i 2012 sa chatagóir Téacs do Pháistí.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=GG2012|url=http://ggbooks.canadacouncil.ca/en.aspx#tab4|publisher=Canada Council for the Arts|accessdate=2012-12-06|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407095240/http://ggbooks.canadacouncil.ca/en.aspx#tab4}}&lt;/ref&gt; Ar 28ú Eanáir 2013 fuair sé Duais William C. Morris, a bhronntar go bliantúil ar an leabhar is fearr do dhaoine óga fásta atá á fhoilsiú sna Stáit Aontaithe ó údar nua.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=American Library Association announces 2013 youth media award winners|url=http://www.ala.org/news/pr?id=12298|publisher=American Library Association|accessdate=2013-01-28}}&lt;/ref&gt; Bhí ''Seraphina'' ar an ngearrliosta do [[Waterstone's Children's Book Prize]] i 2013 sa chatagóir “leabhair do dhéagóirí”,&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Waterstones Children's Book Prize 2013 - shortlists announced|url=http://www.waterstones.com/waterstonesweb/navigate.do?pPageID=1185#teen|publisher=Waterstones|accessdate=2013-02-14}}&lt;/ref&gt;, agus fuair sé an [[Duais Cybils]] le haghaidh an úrscéil fantaisíochta nó ficsin eolaíochta do dhaoine óga fásta.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=The 2012 Cybils Awards|url=http://www.cybils.com/2013/02/the-2012-cybils-awards.html#more|publisher=The Cybils|accessdate=2013-02-14}}&lt;/ref&gt;  Tháinig sé sa data áit i 2013 don[[Crawford Award|William L. Crawford Fantasy Award]].&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=2013 Crawford Award|url=http://www.locusmag.com/News/2013/02/2013-crawford-award/|publisher=Locus Online News|accessdate=2013-02-14}}&lt;/ref&gt; Cuireadh ''Seraphina'' ar an liosta fada sa Ríocht Aontaithe don CILIP [[Bonn Charnegie (duais liteartha)|Bonn Charnegie]] i 2013.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Longlists announced for the CILIP Carnegie and Kate Greenaway Medals|url=http://www.carnegiegreenaway.org.uk/pressdesk/press.php?release=pres_2013_longlist.html|publisher=CILIP: the Chartered Institute of Library and Information Professionals|accessdate=2012-12-06|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407073042/http://www.carnegiegreenaway.org.uk/pressdesk/press.php?release=pres_2013_longlist.html}}&lt;/ref&gt; Bhí ''Seraphina'' ar an ngearrliosta freisin don [[Kitschies]] Golden Tentacle Award i 2012 agus an [[Duais Andre Norton]].

== Tagairtí ==
{{reflist|25em
}}

== Nascanna seachtracha ==
* [http://rachelhartmanbooks.com Rachel Hartman] (oifigiúil)

[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]]
[[Catagóir:Scéalta bleachtaireachta na Gaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta bleachtaireachta]]
[[Catagóir:Úrscéalta Gaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2012]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2021]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]]</text>
      <sha1>0zz1zc15cgqo3uni3mts2oyclwpf1l2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dioscliosta Little Mix</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62959</id>
    <revision>
      <id>1332285</id>
      <parentid>1242566</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15094" sha1="a0p0n3sncy7zu8fa1taf89z06lujx17" xml:space="preserve">Is éard atá i ndioscliosta an popghrúpa [[Little Mix]] ná cúig albaim stiúideo, cúig shingil déag mar ealaíontóir ceoil aonréadach agus trí déag físeáin ceoil.

== Albaim ==
===Albaim stiúideo===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta albam stiúideo
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:8em;&quot;| Albam
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:6;&quot;| Eolas
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Buaicphointí ar an gCairt
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Díolacháin
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Deimhniúcháin
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Albain|ALB]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Astráil|AST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Bheilg|BEI]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[Flóndras|FLÓ]])&lt;/small&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Ceanada|CEAN]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Éire|ÉIRE]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Fhrainc|FRA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ísiltír|ÍSI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Nua-Shéalainn|N-S]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Stáit Aontaithe|SAM]]
|-
! ''[[DNA (albam)|DNA]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 19 Samhain, 2012
* Lipéad: [[Sony]]
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil
| 3 || 5 || 10 || 48 || 4 || 3 || 24 || 49 || 14 || 4
| align=&quot;left&quot; |
*RA: 424,000
*SAM: 200,000
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
*AST: Ór
*ÉIRE: Ór
|-
! ''[[Salute (albam Little Mix)|Salute]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 8 Samhain, 2013
* Lipéad: Sony, [[Columbia Records]]
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil
| 4 || 5 || 4 || 56 || 7 || 7 || 32 || 49 || 11 || 6
| align=&quot;left&quot; |
*RA: 352,394
*SAM: 107,000
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
|-
! ''[[Get Weird]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 6 Samhain 2015
* Lipéad: Syco, Columbia
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil
| 2 || 2 || 2 || 15 || 12 || 1 || 47 || 9 || 8 || 13
| align=&quot;left&quot; |
*An Domhan: 1,500,000 
*RA: 700,000
*SAM: 63,450
| align=&quot;left&quot; |
*RA: 2× Platanam
*AST: Ór
*ÉIRE: Platanam
|-
! ''[[Glory Days]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 18 Samhain 2016
* Lipéad: Syco, Columbia
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil
| 1 || 1 || 2 || 11 || 21 || 1 || 50 || 9 || 9 || 25
| align=&quot;left&quot; |
*An RA: 876,000
| align=&quot;left&quot; |
*RA: 3× Platanam
*AST: Ór
*Éire: 2× Platanam
*CEAN: Ór
|-
! ''[[LM5]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 16 Samhain 2018
* Lipéad: Syco, Columbia
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil
| 3 || 2 || 8 || 8 || 25 || 2 || 55 || 9 || 6 || 40
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
|-
!Colspan=&quot;14&quot;|&lt;small&gt;&quot;—&quot; Ní raibh an t-albam sa chairt seo.&lt;/small&gt;
|}

===Atheisiúintí===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta atheisiúintí
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Albam
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Eolas
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;2&quot;| Buaicphointí ar an gCairt
|- valign=&quot;top&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ísiltír|ÍSI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Nua-Shéalainn|N-S]]
|-
! ''[[Glory Days|Glory Days: The Platinum Edition]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 24 Samhain 2017
* Lipéad: Syco, Columbia
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil
| 16 || 22
|-
|}

== Singlí ==
===Mar Ealaíontóir Ceoil===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta singlí mar ealaíontóir ceoil
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|Bliain
! rowspan=&quot;2&quot;|Amhrán
! colspan=&quot;10&quot;|Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot; |Deimhniúcháin
! rowspan=&quot;2&quot;|Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Albain|ALB]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Astráil|AST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Bheilg|BEI]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[Flóndras|FLÓ]])&lt;/small&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Ceanada|CEAN]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Éire|ÉIRE]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Fhrainc|FRA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ísiltír|ÍSI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Nua-Shéalainn|N-S]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Stáit Aontaithe|SAM]]
|- 
| 2011
! &quot;Cannonball&quot;
| 1 || 1 || — || — || — || 1 || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
|Singil gan albam
|- 
|rowspan=&quot;2&quot;|2012
! &quot;Wings&quot;
| 1 || 1 || 3 || 7 || 69 || 1 || 165 || — || 15 || 79
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
*AST: 3× Platanam
*CEAN: Ór
*SAM: Ór
*N-S: Ór
| rowspan=&quot;4&quot;| ''DNA''
|- 
! &quot;DNA&quot;
| 3 || 3 || 48 || — || — || 8 || 177 || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Airgead
*AST: Ór
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|2013
! &quot;Change Your Life&quot;
| 12 || 8 || 8 || — || — || 12 || 132 || — || 29 || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Airgead
*AST: 2× Platanam
*N-S: Ór
|-
! &quot;How Ya Doin'?'&quot;&lt;br /&gt;{{small|(le [[Missy Elliott]])}}
| 16 || 16 || 29 || 32 || — || 26 || 66 || 91 || — || —
| align=&quot;left&quot; |
*AST: Ór
|-
! &quot;Move&quot;
| 3 || 2 || 26 || 37 || — || 5 || 109 || 76 || 12 || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
*AST: Ór
|rowspan=&quot;2&quot;| ''Salute''
|-
! &quot;Little Me&quot;
| 14 || 18 || 85 || 56 || — || 26 || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Airgead
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2014
! &quot;Word Up!&quot;
| 6 || 8 || 45 || — || — || 13 || 107 || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|Singil gan albam
|-
! &quot;Salute&quot;
| 6 || 5 || — || 27 || — || 12 || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Airgead
|rowspan=&quot;1&quot;| ''Salute''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2015
! &quot;Black Magic&quot;
| 1 || 1 || 8 || 4 || 52 || 3 || 155 || 82 || 31 || 67
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
*AST: 2× Platanam
*SUA: Ór
*CEAN: Ór
*SAM: Ór
*N-S: Ór
|rowspan=&quot;4&quot;|''Get Weird''
|-
! &quot;Love Me Like You&quot;
| 13 || 5 || 27 || 66 || — || 8 || 140 || — || 1 || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|2016
! &quot;Secret Love Song&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Jason Derulo]])}}
| 6 || 3 || 16 || — || — || 11 || — || — || 18 || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
*AST: 2× Platanam
*ÉIRE: Platanam
*N-S: Platanam
|-
! &quot;Hair&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Sean Paul]])}}
| 11 || 7 || 10 || 14 || — || 20 || 137 || — || 32 || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
*AST: 2× Platanam
|-
! &quot;Shout Out to My Ex&quot;
| 1 || 1 || 4 || 13 || 37 || 1 || 105 || 35 || 7 || 69
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
*AST: 3× Platanam
*CEAN: Ór
*N-S: Ór
|rowspan=&quot;4&quot;|''Glory Days''
|-
! &quot;Touch&quot;
| 4 || 3 || 13 || 26 || 57 || 5 || 195 || 69 || 22 || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
*AST: 2× Platanam
*N-S: Ór
|- 
|rowspan=&quot;3&quot;|2017
! &quot;No More Sad Songs&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Machine Gun Kelly]])}}
| 15 || 4 || — || — || — || 25 || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
|-
! &quot;Power&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Stormzy]])}}
| 6 || 2 || — || 20 || — || 17 || 182 || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
|-
! &quot;Reggaetón Lento (Remix)&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[CNCO]])}}
| 5 || 2 || 68 || 8 || 96 || 14 || 62 || 9 || — || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
*AST: Ór
*SUA: Ór
| ''Glory Days: The Platinum Edition''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2018
! &quot;Only You&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Cheat Codes]])}}
| 13 || 3 || 92 || 35 || — || 13 || 127 || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Airgead
| Singil gan albam
|-
! &quot;Woman Like Me&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Nicki Minaj]])}}
| 2 || 2 || 23 || 23 || 60 || 3 || — || 27 || 23 || —
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
*AST: Platanam
|rowspan=&quot;2&quot;|''LM5''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;|2019
! &quot;Think About Us&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Ty Dolla Sign]])}}
| 26 || 9 || — || 24 || — || 40 || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
!Colspan=&quot;14&quot;|&lt;small&gt;&quot;—&quot; Ní raibh an singil sa chairt seo.&lt;/small&gt;
|}

===Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta singlí mar gné-ealaíontóir ceoil
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|Amhrán
! rowspan=&quot;2&quot;|Bliain
! colspan=&quot;3&quot;|Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot;|Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Albain|ALB]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Éire|ÉIRE]]
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Wishing on a Star&quot;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(le [[Iomaitheoirí The X Factor]] 2011&lt;br&gt;le [[JLS]] agus [[One Direction]])&lt;/span&gt; 
|2011
| 1 || 1 || 1
|rowspan=&quot;1&quot;| Singil gan albam
|-
!Colspan=&quot;14&quot;|&lt;small&gt;&quot;—&quot; Ní raibh an singil sa chairt seo.&lt;/small&gt;
|}

===Singlí bolscaireachta===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta singlí bolscaireachta
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|Bliain
! rowspan=&quot;2&quot;|Amhrán
! colspan=&quot;5&quot;|Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot;|Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Albain|ALB]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Astráil|AST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Éire|ÉIRE]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Fhrainc|FRA]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2015
! &quot;Weird People&quot;
| 78 || — || 125 || 97 || 137
|rowspan=&quot;2&quot;|''Get Weird''
|-
! &quot;Grown&quot;
| 72 || — || 105 || — || —
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|2016
! &quot;You Gotta Not&quot;
| 61 || — || 96 || 88 || —
|rowspan=&quot;5&quot;|''Glory Days''
|-
! &quot;F.U.&quot;
| 82 || — || — || — || —
|-
! &quot;Nothing Else Matters&quot;
| — || — || — || — || —
|-
! &quot;Nobody Like You&quot;
| 185 || — || — || — || —
|-
! &quot;Down &amp; Dirty&quot;
| 159 || — || — || — || —
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|2018
! &quot;Joan of Arc&quot;
| 61 || 35 || — || 63 || —
|rowspan=&quot;5&quot;|''LM5''
|-
! &quot;Told You So&quot;
| 83 || — || — || 83 || —
|-
! &quot;The Cure&quot;
| 49 || — || — || 60 || —
|-
! &quot;More Than Words&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Kamille]])}}
| — || — || — || — || —
|-
! Strip&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Sharaya J]])}}
| 25 || — || — || 32 || —
|}

=== Singlí eile ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta singlí eile
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|Bliain
! rowspan=&quot;2&quot;|Amhrán
! colspan=&quot;3&quot;|Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot; |Deimhniúcháin
! rowspan=&quot;2&quot;|Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:4em;font-size:85%;&quot;| [[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:4em;font-size:85%;&quot;| [[Albain|ALB]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:4em;font-size:85%;&quot;| [[Éire|ÉIRE]]
|-
|rowspan=&quot;1&quot;|2013
! &quot;These Four Walls&quot;
| 57 || — || —
| align=&quot;left&quot; |
| ''Salute''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2015
! &quot;Secret Love Song Pt. II&quot;
| 179 || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;|''Get Weird''
|-
! &quot;A.D.I.D.A.S.&quot;
| 188 || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
|2015
! &quot;Oops&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Charlie Puth]])}}
| 41 || — || 49
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
|rowspan=&quot;1&quot;|''Glory Days''
|-
|rowspan=2| 2017
! &quot;Is Your Love Enough?&quot;
| 47 || — || 44
| align=&quot;left&quot; |
|rowspan=&quot;1&quot;|''Glory Days: The Platinum Edition''
|-
! &quot;Dear Lover&quot;
| — || 51 || —
| align=&quot;left&quot; |
|rowspan=&quot;1&quot;|
|-
|rowspan=&quot;1&quot;|2018
! &quot;Wasabi&quot;
| — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
| ''LM5''
|}

==Cumaí Eile==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:17em;&quot;| Teideal
! scope=&quot;col&quot; | Bliain
! scope=&quot;col&quot; | Taibheoirí eile
! scope=&quot;col&quot; | Albam
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Une Autre Personne&quot;
| 2013
| [[Tal]]
| ''À l'infini''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Dreaming Together&quot;&lt;ref&gt;http://www.sugarscape.com/music/news/a1075421/little-mix-dreamin-together-japan-flower/&lt;/ref&gt;
| 2015
| Flower
| ''[[Hanadokei]]''
|-
|}

==Físeáin Cheoil==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta físeán ceoil
|-
! scope=&quot;col&quot;| Teideal
! scope=&quot;col&quot;| Bliain
! scope=&quot;col&quot;| Stiúrthóir(í)
! scope=&quot;col&quot;| Tagairtí
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Wishing on a Star&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2011 
| 
| 
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Cannonball&quot;
| Sarah Chatfield
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/videos/little-mix/799115/cannonball.jhtml|teideal=Music Videos: Little Mix|dátarochtana=9 Márta 2013|foilsitheoir=[[MTV]]|archivedate=9 Samhain 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109223547/http://www.mtv.com/videos/little-mix/799115/cannonball.jhtml}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Wings&quot; 
| rowspan=&quot;2&quot;| 2012
| Max &amp; Dania
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.promonews.tv/2012/07/26/little-mix-wings-by-max-dania/|teideal=Little Mix ‘Wings’ by Max &amp; Dania|last=Knight|first=David|dáta=26 Iúil 2012|dátarochtana=9 Márta 2013|foilsitheoir=promonews.tv|archivedate=17 Feabhra 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130217040152/http://www.promonews.tv/2012/07/26/little-mix-wings-by-max-dania/}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;DNA&quot; 
| Sarah Chatfield
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.promonews.tv/2012/10/24/little-mix-dna-by-sarah-chatfield/|teideal=Little Mix ‘DNA’ by Sarah Chatfield|last=Knight|first=David|dáta=24 Deireadh Fómhair 2012|dátarochtana=9 Márta 2013|foilsitheoir=promonews.tv|archivedate=16 Feabhra 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130216122806/http://www.promonews.tv/2012/10/24/little-mix-dna-by-sarah-chatfield/}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Change Your Life&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2013
| Dominic O'Riordan agus Warren Smith
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;How Ya Doin'?&quot;
| Carly Cussen
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Move&quot;
| Carly Cussen
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Little Me&quot;
| Julien Lutz
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Word Up!&quot; 
| rowspan=&quot;3&quot;| 2014
| Ben Turner
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Salute&quot; 
| Collin Tilley 
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Christmas (Baby Please Come Home)&quot; 
| Matt Fleming
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Dreamin' Together&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2015
| 
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Black Magic&quot;
| Director X
| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.promonews.tv/videos/2015/06/02/little-mix-black-magic-director-x |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-26 |archivedate=2015-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713120721/http://www.promonews.tv/videos/2015/06/02/little-mix-black-magic-director-x }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Love Me Like You&quot;
| Sarah McColgan
| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.promonews.tv/videos/2015/10/05/little-mix-love-me-you-sarah-mccolgan |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160617065203/http://www.promonews.tv/videos/2015/10/05/little-mix-love-me-you-sarah-mccolgan |archivedate=2016-06-17 |dátarochtana=2015-10-26}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Secret Love Song&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2016
| Frank Borin
| &lt;ref&gt;http://www.sugarscape.com/music/videos/a1085789/little-mix-secret-love-song-part-2-video/&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Hair (le. Sean Paul)&quot;
| [[Director X]]
| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.promonews.tv/videos/2015/06/02/little-mix-black-magic-director-x |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-26 |archivedate=2015-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713120721/http://www.promonews.tv/videos/2015/06/02/little-mix-black-magic-director-x }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Shout Out to My Ex&quot;
| Sarah Chatfield
| 
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Touch&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2017 
| Director X agus Parris Goebel
| 
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;No More Sad Songs&quot;
| Marc Klasfeld
| 
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Power&quot; {{small|(le [[Stormzy]])}}
| [[Hannah Lux Davis]]
| 
|}

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{Little Mix}}

[[Catagóir:Little Mix]]
[[Catagóir:Dioscliostaí|Little Mix]]</text>
      <sha1>a0p0n3sncy7zu8fa1taf89z06lujx17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ginette Ravel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63323</id>
    <revision>
      <id>1332320</id>
      <parentid>1246844</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6380" sha1="bhgiq2wq0y6nb9vzna5aeakgbp8g3ga" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Amhránaí ó Québec ba ea '''Ginette Ravel''' (née '''Marie Thérèse Ginette Gravel'''). Rugadh í in Joliette, [[Québec]], ar an 6 Deireadh Fómhair 1940 agus fuair sí bás ar an 17 Feabhra 2022. Bhí guth corraitheach mealltach aici agus fáiltíodh roimpi i g[[Ceanada]] agus sa [[An Fhrainc|Fhrainc]].

==Beatha agus Saothar==
D’fhoghlaim '''Ginette Ravel''' conas seinm ar an bpianó agus í an-óg, agus rinne sí cúrsaí aisteoireachta agus urlabhra. D’aistrigh sí féin agus a muintir go [[Montréal]] in aois a hocht mbliana.

Thosaigh sí ag amhránaíocht go gairmiúil i 1958 sa Cabaret La Cave le [[Marc Gélinas]] agus [[Rod Tremblay]]. Chuir sí aithne freisin ar [[Paolo Noël]], an chéad bhuachaill aici agus comhairleoir ceirde.

Ghnóthaigh sí comhramh an bhanamhránaí ab fhearr sa ré 1958-1959. D’éirigh léi gan mhoill agus iarradh uirthi a bheith páirteach ina lán clár teilifíse. 

Ghnóthaigh sí ceirnín órga 1959 de bharr a chéad fhadcheirnín, ''Tu te souviendras de moi'' (Beidh cuimhne agat orm). Chomh maith leis sin fuair sí Duais Mhór an cheirnín Cheanadaigh ab fhearr ar raidió Montréal i 1961. Sna blianta ina dhiaidh sin bhí glaoch ar amhráin dá cuid leithéidí &quot;Quand le soleil était là&quot; (Nuair a bhí an ghrian ann), &quot;Demain tu te maries (arrête, arrête, ne me touche pas)&quot; (Amárach pósfaidh tú (is ná teagmháil liom)), &quot;Plus je t'entends&quot; (Dá mhéad a thuigim thú) de chuid Alain Barrière, &quot;La Mama&quot; de chuid Charles Aznavour agus eile. I dtús 1963 chuir sí an clár ''Avec une chanson'' (Le hamhrán) i láthair do CFTM, Montréal, agus ghnóthaigh Duais Mhór an cheirnín Cheanadaigh arís de bharr an cheirnín ''L’amour c’est comme un jour'' (Is ionann an grá is lá).

Chaith sí bliain i b[[Páras]] agus dúirt amhráin i gclubanna difriúla ar an mBruach Clé. Orthu sin bhí l'Échelle de Jacob, áit a bhí á riar ag Suzy Lebrun; bhí Ravel sé mhí i mbun amhránaíochta ann. In 1966 bhí slua ag plódú isteach ar feadh seachtaine lena cloisteáil in La Comédie canadienne (le Théâtre du nouveau monde inniu) agus bhí an t-éileamh céanna uirthi i rith turais in Québec. In 1966 chuir sí féin agus [[Pierre Marcotte]] an clár ''À la catalogne'' i láthair (CFTM). Phós siad in 1964 agus bhí buachaill acu, Pascal. Bhí fáilte an domhain roimpi arís i bpailliún Cheanada ag [[Expo 67]] i Montréal. Ach bhí dúil san ól ag dul i ngreim inti. 
 
In 1968 thug sí ceolchoirm sa Place des Arts i Montréal in éineacht le [[Jacques Michel]] (a scríobh roinnt amhrán di) agus bhí éileamh ar an amhrán ''En suivant l’étoile'' (Ag leanúint réalta) a dúirt sí le [[Marc Gélinas]]. An bhliain chéanna ghnóthaigh sí an dara duais ag Féile Sopot sa [[An Pholainn|Pholainn]]) le ''Je reviens chez nous'' (Táim ag filleadh abhaile) ó lámh [[Jean-Pierre Ferland]]. 

Is iomaí turas a rinne sí san Eoraip anuas go dtí 1986. Thug sí cainteanna ar an ól agus ar an spioradáltacht agus bhí ceolchoirmeacha aici sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]], sa [[An Bheilg|Bheilg]] agus san [[An Eilvéis|Eilvéis]].  

In 1979 chuir sí seó dar theideal ''Encore une histoire d’amour'' (Scéal grá eile) ar bun sa Place des Arts agus i 1980 rinne fadcheirnín d’amhráin spioradálta, ''La vérité'' (An fhírinne).

Chomh maith leis sin, scríobh sí cúig leabhar faoina saol: ''Je vis mon alcoolisme'' (Fulaingím an alcólacht), ''Vivre 24 heures à la fois'' (Maireachtáil ó lá go lá), ''La cuisine du cœur'' (Cócaireacht an chroí), ''Entre l'amour et l'amitié'' (Idir an grá agus an cairdeas) agus et ''J'ai vaincu la dépression et échappé au suicide'' (Sháraigh mé an duairceas agus sheachain mé an féinmharú).

Rinne Ginette Ravel timpeall cúig fhadcheirnín déag agus timpeall caoga turas. 

Scríobh Ginette Ravel d’irisí Claude G. Charron ar feadh seacht mbliana. Chuir sí agallamh ar phearsana nótáilte, leithéidí [[Juliette Greco]], Serge Reggiani, Robert Bourassa, Gilbert Bécaud, Yves Duteuil, Petula Clark, Jean-Paul Belmondo, Céline Dion, etc..

Tháinig sí i láthair an phobail den uair dheireanach ag Roche-sur-Yon sa Fhrainc in 1986. 

== Dioscliosta ==
=== Albaim ===

* [[1962]] : ''Tu te souviendras de moi''
* [[1963]] : ''L'amour, c'est comme un jour''
* [[1964]] : ''Avec l'amour''
* [[1966]] : ''Hourrah!''
* [[1967]] : ''À ta santé, la Terre''
* [[1969]] : ''J'irai par le monde''
* [[1980]] : ''La vérité''

=== Bailiúcháin ===

* [[1965]] : ''Mes grands succès''
* [[1968]] : ''Succès souvenirs''
* [[1969]] : ''Succès souvenirs, Vol. 2''

=== Ceolchoirmeacha ===

* [[1966]] : ''À la Comédie-Canadienne''
* [[1968]] : ''Ginette Ravel au Théâtre Maisonneuve''

=== Le cloisteáil ===

Ginette Ravel - &quot;Quand tu auras raté le train&quot; (1966): [https://www.youtube.com/watch?v=wJfPn910Uaw]

Ginette Ravel - &quot;J'étais en Amérique&quot; (1965): [https://www.youtube.com/watch?v=fdV72Nj_U1Y]

Ginette Ravel - &quot;Fais attention&quot;: [https://www.youtube.com/watch?v=grmT8IhF88A]

Ginette Ravel - &quot;Demain tu te maries&quot;: [http://www.youtube.com/watch?v=tq2_92tyFQI]

Ginette Ravel - &quot;Fais-moi l'amour&quot; (1978): [https://www.youtube.com/watch?v=myK8ehT5FPw]

== Foinsí ==
* [http://www.thecanadianencyclopedia.com/fr/article/ginette-ravel-emc/ Ginette Ravel]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, in ''l'[[Encyclopédie canadienne]]''
* [https://web.archive.org/web/20160303231831/http://coffreauxsouvenirs.starquebec.net/R/ravel_ginette.htm Ginette Ravel], ar  ''coffreauxsouvenirs.starquebec.net''
* [http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/g/ginetteravel.htm Ginette Ravel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321140241/http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/g/ginetteravel.htm |date=2012-03-21 }}, ar ''www.leparolier.org''
* [http://www.biographiesartistesquebecois.com/Artiste-R/Ravel,%20Ginette/RavelGinette.html Ginette Ravel], sur ''biographiesartistesquebecois.com''
* [http://www.retrojeunesse60.com/ginette.ravel.html Ginette Ravel], ar ''retrojeunesse60.com''

{{DEFAULTSORT:Ravel, Ginette}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1940]]
[[Catagóir:Básanna in 2022]]
[[Catagóir:Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec]]
[[Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha]]</text>
      <sha1>bhgiq2wq0y6nb9vzna5aeakgbp8g3ga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sebastiano Serlio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63468</id>
    <revision>
      <id>1332456</id>
      <parentid>1328334</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14618" sha1="0ej2hp3jhnkgukj719q9zcf01tm89po" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Image:Serlio 5 orders peake.png|thumb|right|150px|Liosta Serlio de na Cúig Ord Ailtireachta.]]

Ailtire Iodálach [[Gothaíochas|Gothaíoch]] ba ea '''Sebastiano Serlio''' (6 Meán Fómhair 1475 - c. 1554) agus é ina dhuine den mheitheal Iodálach a bhí ag tógáil Phálás Fontainebleau. Chuidigh sé leis an ord clasaiceach ailtireachta a chinntiú i dtráchtas clúiteach dar theideal ''I sette libri dell'architettura'' (&quot;Seacht Leabhar na hAiltireachta&quot;) nó ''Tutte l'opere d'architettura et prospetiva'' (&quot;Na Saothair Uile faoi Ailtireacht agus faoi Pheirspictíocht&quot;).

==Beatha==
Rugadh Serlio in [[Bologna]] agus bhain sé an Róimh amach i 1514. D’oibrigh sé i saotharlann [[Baldassare Tommaso Peruzzi|Baldassare Peruzzi]], mar a raibh sé go dtí gur chuir [[Creach na Róimhe (1527)]] gach tionscadal ailtireachta ar fionraí ar feadh tamaill.  Chuaigh sé i mbun ceirde mar phéintéir ar dtús. Bhí sé ina chónaí sa Veinéis ó thimpeall 1527 go dtí an chéad chuid de na 1540í agus is beag rian a d’fhág sé ann.

[[Image:SerlioChurchFacade.jpg|thumb|right|Bhuanaigh samhail Serlio d’éadan eaglaise i 1537 cruth eaglasta a mhair anuas go dtí 18ú haois.]]

Is éard a bhí i samhail Serlio d’éadan eaglaise leagan eagraithe clasaiceach den bhealach nua a bhí ann chun éadan a chur ar eaglais a raibh corp ard aige agus boghta air, agus taobhranna ísle aige. B’ionann seo agus éadan clasaiceach a chur ar fhoirm Ghotach, mar a rinne [[Leon Battista Alberti|Alberti]] le Santa Maria Novella i bhFlórans (c. 1458). Smaoineamh é a bhí á phlé go forleathan sna 1530s agus é le haithint ar chló roinnt eaglaisí, ach d’fhág greanadh adhmaid Serlio i lámh gach ailtire é. 

Mar innealtóir sibhialta dhearadh sé daingin.

Ba iad foilseacháin Serlio a tharraing aird [[François I na Fraince]] air. Iarradh air teacht chun na Fraince chun comhairle a thabhairt i dtaobh thógáil agus mhaisiú Phálás Fontainebleau. Ghlac sé le roinnt coimisiún príobháideach, cé nach maireann díobh i bhfoirm inaitheanta ach an Château d'Ancy-le-Franc, a tógadh i 1546 in aice le Tonnerre sa [[An Bhurgúin|Bhurgúin]].   

Fuair Serlio bás timpeall 1554 in Fontainebleau tar éis dó blianta deireanacha a shaoil a chaitheamh in [[Lyon]].

==Tráchtas ailtireachta==

Ba é tráchtas praiticiúil Serlio ar an ailtireacht is mó a chuaigh i bhfeidhm ar dhaoine. Cé gur scríobh  Leon Battista Alberti an chéad tráchtas fada ar an ailtireacht san Athbheochan (c. 1450, foilsithe i 1486),&lt;ref&gt;Alberti 1988, p.xvi,xviii&lt;/ref&gt; bhí sé i Laidin agus gan léaráidí. Scríobhadh é le hintinn daonnachtaithe léannta agus pátrúin a mhealladh chomh maith le hailtirí agus tógálaithe. Is amhlaidh gurbh é Serlio an chéad duine a bhain tairbhe as léaráidí maithe chun an téacs a shoiléiriú. Scríobh sé in Iodáilis agus d’fhoilsigh sé cuid leabhar le téacsanna comhthreomhara in Iodáilis agus i bhFraincis. Bhí a thráchtas le léamh ag ailtirí, ag tógálaithe agus ag ceardaithe.  

I réamhrá Leabhar IV deir Serlio gur cheart na rudaí fiúntacha atá ann a chur i leith Baldazzare Peruzzi.

:''{{lang|it|Di tutto quello, che trovarete in questo libro che vi piaccia, non darete già laude a me: ma si bene al precettor mio, Baldassar Peruzzi di Siena: il qual fu non solo dottissimo in quest’arte, e per teorica, e per pratica: ma fu ancor cortese, e liberale assai…}}''&lt;ref&gt; L’Auttore ai Lettori, Libro IV, ''Tutte l'opere d'architettura et prospetiva''&lt;/ref&gt; 

:''(Ná mol mise as an méid a thaitníonn leat sa leabhar seo: ach mol mo chomhairleoir, Baldassare Peruzzi ó Siena, mar ní amháin go raibh sé an-oilte ar an ealaín seo ó thaobh na teoirice agus an chleachta araon, ach bhí sé múinte agus leathan-aigeantach chomh maith…)''

Bhí Peruzzi chun tosaigh i mionstaidéar ar iarsmaí clasaiceacha, agus d’fhág sé a chuid dearaí ag Serlio. Ní fios, áfach, cén tionchar a bhí ag Peruzzi ar an saothar.&lt;ref&gt;Allardyce Nicoll: &quot;Sebastiano Serlio, 1475-1554&quot; in Hewitt 1958, lch 19.&lt;/ref&gt;


===Plean agus foilsiú===

{| class=&quot;infobox&quot;
|-
| || || ||4|| || || || || ||1537 An Veinéis   ||''{{lang|it|delle maniere de’ cinque ordini}}'' (“faoi na cúige chineál foirgneamh”)
|-
| || ||3|| || || || || || ||1540 An Veinéis   ||''{{lang|it|gl’edificii Antichi di Roma, e molti d’Italia}}'' (“foirgnimh ársa na Róimhe agus mórán eile san Iodáil”)
|-
|1||2|| || || || || || || ||1545 Páras    ||''{{lang|it|d’Architettura/di prospettiva}}'' (“faoin ailtireacht”/”faoin bpeirspictíocht”)
|-
| || || || ||5|| || || || ||1547 Páras    ||''{{lang|it|di diverse formi di Tempii sacri}}'' (“faoi chineálacha éagsúla teampall naofa”)
|-
| || || || || || || ||X|| ||1551 Lyon     ||''{{lang|it|cinquante porte}}'' (“caoga doras”)&lt;ref&gt;Chuir Serlio roimhe seacht leabhar a scríobh ach d’fhan leabhar 6 ina lámhscríbhinn, agus uaireanta tugtar &quot;Book VI&quot; air seo go mícheart, más de réir loighice é.&lt;/ref&gt;
|-
| || || || || || ||7|| || ||1575 Frankfurt    ||''{{lang|it|molti nobili edificii, tanto publici, come privati; e varie accidenti, che possono occorrere nello edificere}}'' (“mórán foirgneamh galánta idir phoiblí agus phríobháideach; agus fadhbanna a d’fhéadfadh titim amach i rith tógála”)
|-
| || || || || ||6|| || || ||1966 Milano    ||''Áitribh'' (foilseachán iarbháis; macasamhail lámhscríbhinne)
|-
| || || || || || || || ||Y||1994 Milano   ||''Faoi chuntas Phoilibias ar Leagan Amach Campa''
|-
| colspan=11 | Seo ord foilsithe na leabhar le hais ord uimhreach Serlio.&lt;ref&gt;Hart &amp; Hicks 1996, lch xxv&lt;/ref&gt;
|}

Faoi 1537, nuair a foilsíodh an chéad leabhar, bhí Serlio ag obair ar an tráchtas le deich mbliana ar a laghad agus bhí seacht leabhar déanta de aige. Níor foilsíodh i rith a shaoil ach na chéad chúig leabhar. D’fhan an séú ceann ina lámhscríbhinn go dtí an fichiú haois.&lt;ref&gt;Tá lámhscríbhinn de Leabhar VI san Avery Architectural Library, Columbia University. Tá lámhscríbhinn eile de Leabhar VI agus lámhscríbhinn de &quot; Faoi chuntas Phoilibias ar Leagan Amach Campa&quot; (a luaitear uaireanta mar &quot;Leabhar VIII&quot;) sa Staatsbibliothek, München.&lt;/ref&gt; Scríobh sé dhá leabhar eile ar féidir iad a lua mar aguisíní: ''Leabhar na nDoirse'', an leabhar deireanach a chuir sé i gcló, agus ''Faoi chuntas Phoilibias ar Leagan Amach Campa'', cur síos ar leagan amach campaí Rómhánacha nach cinnte ar críochnaíodh é ná cén bhaint atá aige leis na leabhair eile.

Ní fios cén teideal ba mhian le Serlio a thabhairt don saothar - ''D’Architettura'' (“faoin Ailtireacht”), b’fhéidir, cé gur ghearr gur tugadh don chéad leabhar é.&lt;ref&gt;Hart &amp; Hicks 1996, lch xxxix&lt;/ref&gt; Thugtaí na Cúig nó na Seacht Leabhar Ailtireachta ar bhailiúcháin dhifriúla, de réir an ábhair. Tugtar an teideal ''Tutte l'opere d'architettura et prospetiva'' do roinnt eagrán tábhachtach, cé nár foilsíodh na naoi leabhar (nó fiú na seacht leabhar) mar eagrán amháin nó gur tháinig aistriúchán Béarla dhá imleabhar amach idir 1996 agus 2001 &lt;ref&gt;Hart &amp; Hicks 2001, lch liv&lt;/ref&gt;

===Ábhar===

De réir uimhreacha, gluaiseann na leabhair ar aghaidh ó ábhar ginearálta go dtí sainábhar. 1: An bharrshamhail Eoiclídeach le sainmhínithe céimseatan na bpointí, na línte agus na bplánaí foirfe. 2: Bunfhoirmeacha tríthoiseacha an nádúir de réir theoiric na peirspictíochta. 3: Foirm fhoirfe na hailtireachta de réir an Phaintéoin agus fhoirgnimh “idéalaithe” an tseansaoil. 4: Rialacha na nOrd ón stíl Thuscánach go dtí na comhoird, mar atá siad le feiceáil i bhfothracha agus i dtéacs Vitruvius, agus fónamh uilíoch na nOrd chun doirse, tinteáin agus éadain pháláis a dhéanamh. 5: Úsáid na nOrd i dteampaill a chum Serlio féin. 6: Úsáid na nOrd i ndearadh tithe (de réir oird ó bhothán go pálás). 7: Fadhbanna a d’fhéadfadh a bheith ag ailtire.&lt;ref&gt;Hart &amp; Hicks 1996, lch xxvi&lt;/ref&gt;    
I ndeireadh an dara leabhar, &quot;Di Prospettiva&quot;, tá trí radharc amharclannacha (coiméideach, tragóideach, aorach), in éineacht le plean stáitse agus trasghearradh a raibh tionchar mór acu ar amharclannaíocht na hAthbheochana. 

Ó thaobh na haeistéitice de, tá Serio ar na chéad daoine a bhain feidhm as an abairt “belli arte” (“mínealaíona”).&lt;ref&gt;''Regole generali della architettura'',Leabhar IV: &quot;et ultimamente Leone X padre, et protettore di tutte le belle arti, et di tutti i buoni operatori…&quot;&lt;/ref&gt;

===Tionchar===

Chuaigh saothar Serlio go mór i bhfeidhm ar dhaoine sa Fhrainc, san Ísiltír agus i Sasana agus é ag cur stíl na hAthbheochana Iodálaí in iúl, agus ba ghearr go raibh sé ar fáil ina lán teangacha. Sholáthair a chuid pleananna d’fhoirgnimh Rómhánacha íomhánna úsáideacha a chuirtí i gcló go minic.

I gceann cúig bliana rinne an scoláire Pléimeannach [[Pieter Coecke van Aelst]] leaganacha neamhúdaraithe de Leabhar IV i bPléimeannais, i nGearmáinis agus i bhFraincis in Antuairp; ba dhóigh le Serlio nach raibh iontu ach leaganacha suaracha falsa, ach leathnaigh siad tionchar a shaothair.&lt;ref&gt;Hart &amp; Hicks 1996, lgh xxxii-xxxiii, 470.&lt;/ref&gt; Chuir dalta Coecke van Aelst, an t-ailtire agus innealtóir Ollannach [[Hans Vredeman de Vries]], maisiú Serlio in iúl lastuaidh de na hAlpa. Bunaíodh aistriúchán Béarla Leabhair I-V a d’fhoilsigh [[Robert Peake Mór|Robert Peake]] I Londain i 1611 ar leagan Ollainnise a foilsíodh in Amstardam I 1606 agus é bunaithe, mórán, ar aistriúchán Coecke van Aelst. Cé nach raibh san aistriúchán Béarla ach leagan de leaganacha eile ba é an t-eagrán Béarla ba chuimsithí de Serlio é ar feadh beagnach ceithre chéad bliain. Sheas sé in aghaidh ghreanadóireachtaí Ghothaíochas Antuairp, na rudaí ba mhó a spreag ailtireacht Sheaicibíteach.&lt;ref&gt;Hart &amp; Hicks 1996, lch xxxiv.&lt;/ref&gt;

D’fhoilsigh Juan de Ayala Leabhair III &amp; IV i Spáinnis i 1552 in [[Toledo]] leis na bunléaráidí.

==Nótaí==
{{reflist}}

==Tagairtí==
*Alberti, Leon Battista (1988) (aistrithe ag Joseph Rykwert, Neil Leach &amp; Robert Tavernor). ''On the Art of Building in Ten Books''. MIT Press. ISBN 0-262-01099-2

*Hart, Vaughan &amp; Hicks, Peter (1996). ''Sebastiano Serlio on Architecture'', Volume One: Books I-V of ''Tutte L'Opere D'Architettura et Prospetiva''. Yale University Press. ISBN 0-300-06286-9

*Hart, Vaughan &amp; Hicks, Peter (2001). ''Sebastiano Serlio on Architecture'', Volume Two: Books VI and VII of ''Tutte L'Opere D'Architettura et Prospetiva'', with ''Castrametation of the Romans'' and ''The Extraordinary Book of Doors''. Yale University Press. ISBN 0-300-08503-6

*Hewitt, Barnard (1958). ''The Renaissance Stage: Documents of Serlio, Sabbattini, Furttenbach''. University of Miami Press. (SBN 87024-004-8)

==Naisc sheachtracha==
*[https://web.archive.org/web/20130820065357/http://www.rarebookroom.org/Control/serext/index.html Extraordinario libro di architettvra] 1560. Ón [http://www.loc.gov/rr/rarebook/ Roinn Leabhar Uathúil agus Bailiúchán Speisialta] ag Leabharlann na Comhdhála
*[http://www.rarebookroom.org/Control/serarc/index.html Regole generali di architetvra sopra le cinqve maniere de gliedifici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151029030843/http://www.rarebookroom.org/Control/serarc/index.html |date=2015-10-29 }}... 1537. Ón [http://www.loc.gov/rr/rarebook/ Roinn Leabhar Uathúil agus Bailiúchán Speisialta] ag Leabharlann na Comhdhála
*[http://www.rarebookroom.org/Control/serilt/index.html Il terzo libro, nel qval si figvrano...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020060257/http://www.rarebookroom.org/Control/serilt/index.html |date=2016-10-20 }} 1540. Ón [http://www.loc.gov/rr/rarebook/ Roinn Leabhar Uathúil agus Bailiúchán Speisialta] ag Leabharlann na Comhdhála
* [http://www.palladiancenter.org/predecessors.html Palladio's Literary Predecessors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181217055656/http://www.palladiancenter.org/predecessors.html |date=2018-12-17 }}
* [http://en.chateaudefontainebleau.net/ Château de Fontainebleau ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060617062754/http://en.chateaudefontainebleau.net/ |date=2006-06-17 }} (I mBéarla)

* '''Eagráin de ''Architettura'' Serlio ar líne '''
** ''Tutte l'opere d'architettura et prospetiva'' di Sebastiano Serlio, Bolognese, Dove si mettono in disegno tutte le maniere di edificii, e si trattano di quelle cose, che sono più necessarie a sapere gli Architetti [http://www.e-rara.ch/zut/content/structure/108882]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
** [http://architectura.cesr.univ-tours.fr/Traite/Auteur/Serlio.asp?param=en Leabharliosta agus leabhair ar líne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811172120/http://architectura.cesr.univ-tours.fr/Traite/Auteur/Serlio.asp?param=en |date=2011-08-11 }}
** Dutch: De vijf boeken van architecturen Sebastiani Serlii (Amsterdam, 1606) [http://igitur-archive.library.uu.nl/bijzcoll/2011-0202-200505/UUindex.html Book I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807042436/http://igitur-archive.library.uu.nl/bijzcoll/2011-0202-200505/UUindex.html |date=2011-08-07 }} [http://igitur-archive.library.uu.nl/bijzcoll/2011-0202-200507/UUindex.html Book II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807042450/http://igitur-archive.library.uu.nl/bijzcoll/2011-0202-200507/UUindex.html |date=2011-08-07 }} [http://igitur-archive.library.uu.nl/bijzcoll/2011-0202-200508/UUindex.html Book III] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807042511/http://igitur-archive.library.uu.nl/bijzcoll/2011-0202-200508/UUindex.html |date=2011-08-07 }} [http://igitur-archive.library.uu.nl/bijzcoll/2011-0202-200510/UUindex.html Book IV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807042521/http://igitur-archive.library.uu.nl/bijzcoll/2011-0202-200510/UUindex.html |date=2011-08-07 }} [http://igitur-archive.library.uu.nl/bijzcoll/2011-0203-200459/UUindex.html Book V] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807042540/http://igitur-archive.library.uu.nl/bijzcoll/2011-0203-200459/UUindex.html |date=2011-08-07 }}
** Béarla: [http://www.archive.org/details/firstbookeofarch00serl The Five Books of Architecture (London, 1611)] [[]]

{{DEFAULTSORT:Serlio, Sebastiano}}
[[Catagóir:Ailtireacht]]
[[Catagóir:Ailtirí Iodálacha na hAthbheochana]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1475]]
[[Catagóir:Básanna i 1554]]</text>
      <sha1>0ej2hp3jhnkgukj719q9zcf01tm89po</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Derry O'Sullivan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63556</id>
    <revision>
      <id>1332282</id>
      <parentid>1282063</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8419" sha1="qr9ls76zoyil77n0zpwiu0mjppdv92b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
File Éireannach, a bhí ina chónaí i b[[Páras]] na Fraince le breis is leathchéad bliain, ba ea '''Derry O'Sullivan''' (a rugadh i m[[Beanntraí]] i g[[Contae Chorcaí]] sa bhliain 1944 agus a d'éag i bPáras ar an 16 Lúnasa 2025).   File nótáilte, ba mhaise ar aon chomhluadar é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/condolences/derry-osullivan-cork-bantry-602856|teideal=Condolence Book for Derry O'SULLIVAN (Bantry, Cork) {{!}} rip.ie|údar=Eithne &amp; Gabriel Rosenstock|dáta=Lúnasa 2025|language=ga-IE|work=rip.ie|dátarochtana=2025-08-21}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-derry-osullivan-anois-i-gcomhluadar-mathar-cussen-agus-ceitinn-mac-siomoin-agus-maude-mac-con-iomaire-agus-mac-aodha-bhui/|teideal=Tá Derry O’Sullivan anois i gcomhluadar m’athar, Cussen agus Céitinn, Mac Síomóin agus Maude, Mac Con Iomaire agus Mac Aodha Bhuí…|údar=Colm Ó Snodaigh|dáta=2025-08-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-08-21}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An file Gaeilge Derry O'Sullivan tar éis bháis sa Fhrainc|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0818/1528920-an-file-gaeilge-derry-osullivan-tar-eis-bhais-sa-fhrainc/|date=2025-08-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Saothar ==
Tá ceithre bhailiúchán Gaeilge foilsithe aige: 

•	''Cá bhfuil do Iudás?'' ([[Coiscéim]], 1987), bailiúchán a ghnóthaigh ceithre dhuais Oireachtais agus Duais Chuimhneacháin [[Seán Ó Ríodáin|Sheáin Uí Ríordáin]];

•	''Cá bhfuil Tiarna Talún l’Univers?'' (Coiscéim, 1994); 

•	''An Lá go dTáinig Siad'' (Coiscéim, 2005). Is dán fada é faoi theacht na Naitsithe go Páras in 1940;

•	''An bhfuil cead agam dul amach, más é do thoil é?''  (Coiscéim, 2009). 

Scríobh O’Sullivan dánta i bhFraincis chomh maith agus foilsíodh bailiúchán leis, ''En Mal de Fleurs'', in 1988 (Québec, [http://www.ecritsdesforges.com/catalogue/697 Lèvres Urbaines 30] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130122075331/http://www.ecritsdesforges.com/catalogue/697 |date=2013-01-22 }} 1988).  

Ba é O’Sullivan ba thúisce a d’aistrigh ‘An Chailleach Béara’ go Fraincis (dán de chuid an 10ú haois), in éineacht le Jean-Yves Bériou and Martine Joulia, mar &quot;Lamentations de la vieille femme de Beare&quot;. Foilsíodh é in eagrán dátheangach Gaeilge/Fraincis a cuireadh i gcló de láimh (Páras, 1992, 1995) agus a athcheartaíodh i 2006 (Éditions de l'Escampette). 

Aistríodh dánta an tSúilleabhánaigh go Béarla agus go Fraincis. Tá aistriúchán Béarla le fáil in ''The King’s English'' (Paris, First Impressions, 1987). 

Aistriúchán a rinne Kaarina Hollo ar dhán an tSúilleabhánaigh ''Marbhghin 1943: Glaoch ar Liombó'', bhuaigh sé Duais Stephen Spender (Times Londan) in 2012.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ghlac sé páirt i bhféilte liteartha in Éirinn, sa Fhrainc, sna Stáit Aontaithe agus i gCeanada, agus tá a chuid filíochta le fáil ina lán irisí liteartha agus duanairí.

Chuaigh an Súilleabhánach  i gcomhar lena lán ealaíontóirí. Tá ealaín Reginald Gray le feiceáil ar chlúdaigh trí cinn dá chuid bailiúchán. I 2010 chuir Kate Van Houten &quot;Ceamara/Camera&quot; (dán Gaeilge/Béarla ar fhreagra é ar dhán le Jean-Max Albert, ‘’La camera sans film’’), i gcló de láimh i bPáras mar eagrán teoranta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://kateplusbooks.wordpress.com/2011/02/19/books/|teideal=Estepa Editions|dáta=2011-02-18|language=en|work=kateplusbooks|dátarochtana=2023-11-12}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2012 d’fhoilsigh Ateliers Bo Halbirk &quot;Saorganach/En affranchi à faux,&quot; dán Fraincis/Gaeilge a mhaisigh Valery Vahey, mar bhoscra lámhchlóite teoranta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://bobloggrafik.blogspot.fr|teideal=Atelier Bo Halbirk|work=bobloggrafik.blogspot.fr|dátarochtana=2023-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.graphicstudiodublin.com/gsd/artists/vahey_valerie/|teideal=Graphic Studio Dublin: Artists &gt; Valerie Vahey|dáta=2013-05-11|work=web.archive.org|dátarochtana=2023-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511063108/http://www.graphicstudiodublin.com/gsd/artists/vahey_valerie/|archivedate=2013-05-11}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
Ba as Beanntraí i gCorcaigh don Súilleabhánach ó dhúchas.  Cé nár tógadh O’Sullivan le Gaeilge, bhí grá aige don teanga. Ba é an file [[Seán Ó Tuama]] a spreag é chun tabhairt faoin bhfilíocht i nGaeilge nuair a bhí sé ar an ollscoil i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-file-derry-osullivan-imithe-ar-shli-na-firinne/|teideal=An file Derry O’Sullivan imithe ar shlí na fírinne|dáta=2025-08-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-08-18}}&lt;/ref&gt;  Rinne sé staidéar ar Laidin, an Gréigis, agus Fealsúnacht, agus bhain sé céim amach sa Léann Clasaiceach.  

Chaith sé roinnt blianta ina mhanach in Ord na gCaipisíneach. Oirníodh ina shagart é i 1969 agus cuireadh é go Páras. D'éirigh sé as tsagartacht an bhliain dar gcionn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Chuaigh O’Sullivan leis an tsagartacht ina dhiaidh sin agus cuireadh go Páras é i 1969. D’fhág sé na sagairt go luath ina dhiaidh sin ach d’fhan sé i bPáras agus mhúin sé Béarla sa [[Sorbonne Université|Sorbonne]], san Institut Catholique de Paris agus san Institut Supérieur d’Electronique de Paris.   Scrúdaitheoir sinsearach de chuid an Baccalauréat Idirnáisiúnta ba ea é. Bhí lámh aige ina lán tionscadal agus chuidigh sé leis an Festival Franco-Anglais de Poésie a bhunú.

Bhuail an Súilleabhánach lena bhean chéile, Jean, ag cóisir Bloomsday ar bhruach na Seine in 1982. Pósadh iad an bhliain dár gcionn, 1983.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.connolly-cleary.com/Home/blip!_files/Bantry_book_WEB.pdf|teideal=BLIP|údar=connolly-cleary.com|dáta=2014|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt;  Deirtear gurbh í Jean an fórsa cruthaitheach taobh thiar dá chéad chnuasach filíochta, ''Cá bhfuil do Iúdás?'' atá i leabharlanna Gaeilge ollscoile ar fud an domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/08/saol-agus-saothar-derry-osullivan-an-file-gaeilge/|teideal=Saol agus Saothar Derry O’Sullivan, an file Gaeilge – An Páipéar|údar=Jenna Goulding|dáta=2025-08-22|language=ga-IE|dátarochtana=2025-08-22}}&lt;/ref&gt; Bhásaigh Jean in 2017, agus maireann mac leis, Dekin, agus beirt iníonacha, Isolde agus Derval.

== Féach freisin ==

* [[Seán Ó Tuama]],  [[Jacques Prévert|Jacques Prévert,]]   [[Innti|INNTI]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
==Naisc sheachtracha==
* [http://conorpower.ie/wp-content/uploads/2011/04/img297.jpg Próifíl Derry O'Sullivan] agus í scríofa ag Conor Power in ''The Sunday Times'', 2 Nollaig 2012
* [http://www.irishwriters-online.com/o’sullivan-derry Derry O'Sullivan ag Irish Writers Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150818190710/http://www.irishwriters-online.com/o%E2%80%99sullivan-derry/ |date=2015-08-18 }} 
* [https://web.archive.org/web/20250221161316/https://catalogue.nli.ie/Search/Results?lookfor=Derry+O%27Sullivan+&amp;type=AllFields&amp;submit=FIND Derry O'Sullivan ag Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]
* http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/23765/Derry-OSullivan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207030620/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/23765/Derry-OSullivan |date=2013-12-07 }}
* ''The Cambridge History of Irish Literature'', Volume 2, lch 349. foilsithe 2006: &quot;A shortlist of the most notable among the (re)emergent voices (in contemporary Irish language poetry) might include... Derry O'Sullivan.  O'Sullivan's technical ingenuity and agitated intelligence are such that they constantly threaten to outrun his linguistic ability; his elegy for a stillborn child, 'Marbhghin: Glaoch ar Liombo', is one of the most achingly beautiful Irish poems of the twentieth century.&quot;
* ''Poetry Ireland Review'', Number 102: &quot;O'Sullivan's language has tremendous range and one would suspect that if Irish were to become a language of Paris it might be spoken as O'Sullivan writes it.&quot;

{{DEFAULTSORT:Sullivan, Derry}}
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine as Beanntraí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Básanna in 2025]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:INNTI]]</text>
      <sha1>qr9ls76zoyil77n0zpwiu0mjppdv92b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lá Fhéile na Marbh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64719</id>
    <revision>
      <id>1332382</id>
      <parentid>1250399</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1894" sha1="6zy5687l4v37gzdvgabzajkdbp8b380" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is comóradh [[Críostaí]] le n-urnaithe le haghaidh [[anam]]&lt;nowiki/&gt;acha na [[bás|marbh]], a bhíos ar an [[2 Samhain]] é '''Lá Fhéile na Marbh''' nó '''Lá na Marbh.'''  Tugann Tráth Mhí na Samhna chun cuimhne an gealltanas a thug [[Íosa Críost]] do lucht an [[Creideamh|chreidimh]] nach bhfaighidís bás, ach go mbeadh aiséirí úr i mbeatha Chríost i ndán dóibh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.catholicschools.ie/wp-content/uploads/2019/10/CSW2020-November-Moment-Primary-IRISH.pdf|teideal=Mí na Samhna, Mí na Marbh|údar=catholicschools.ie|dáta=|dátarochtana=2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191102002732/https://www.catholicschools.ie/wp-content/uploads/2019/10/CSW2020-November-Moment-Primary-IRISH.pdf|archivedate=2019-11-02}}&lt;/ref&gt;  Cuireann na [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitlicigh]] guí in airde ar son anamacha i b[[purgadóir]] ar Lá Fhéile na Marbh agus i rith na bliana ar fad

== Traidisiúin ==
I [[Meicsiceo]], ceiliúrtar ‘El Dia de los Muertos’ nó Lá na Marbh ó [[31 Deireadh Fómhair]] go dtí an dara lá de mhí na Samhna. De réir scéalta, tagann gaolta marbha ar ais ar an lá seo agus ullmhaítear don chuairt chun fáilte a chur rompu. An oíche roimh ré, téann daoine go dtí an [[reilig]] agus réitíonn siad na h[[uaigh]]eanna. Lasann siad [[coinneal]] amháin do gach anam agus ullmhaíonn siad altóir. Cuireann siad [[bláthanna|bláth]] nó an [[bia]] ab fhearr leis an duine marbh ar an altóir.
[[Íomhá:Ofrenda ritual de día de muertos.jpg|clé|mion|220x220px|El Dia de los Muertos, [[Meicsiceo]]]]

==Féach freisin==
* [[Lá Samhna]]
* [[Lá Fhéile na Naomh Uile|Lá na Naomh Uile]]
* [[Oíche Shamhna]]

[[Catagóir:Féilire]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{síol-creid}}

{{DEFAULTSORT:La Fheile na Marbh}}
[[Catagóir:Féilte Críostaí]]
[[Catagóir:Féilire]]</text>
      <sha1>6zy5687l4v37gzdvgabzajkdbp8b380</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pectinodontidae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65038</id>
    <revision>
      <id>1332417</id>
      <parentid>1266474</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2795" sha1="kwob8ct3snfrqgwfnwz4wegnwkp4gtm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}[[Fine (bitheolaíocht)|Fine]] de [[gnamhán|sheilidí mara]] nó [[bairneach|fíorbhairnigh]], [[Moileasc|moilisc]] [[Gastropoda|ghastrapódacha]] mara, is ea na '''Pectinodontidae''', sa [[clád|chlád]] [[Patellogastropoda]].
==Tacsanomaíocht==
Rangaíodh an fine seo mar fhofhine Pectinodontinae (chomh maith le Acmaeinae agus Rhodopetalinae) san fhine Acmeaidae i dTacsanomaíocht na nGastropoda, ag Bouchet &amp; Rocroi (2005).

D'ardaigh Nakano &amp; Ozawa (2007) Pectinodontinae go dtí leibhéal an fhine Pectinodontidae bunaithe ar thaighde [[fíligéineolaíocht mhóilíneach|fíligéineolaíochta móilíneacha]].&lt;ref name=&quot;Nakano 2007&quot;&gt;Nakano T. &amp; Ozawa T. (2007). &quot;Worldwide phylogeography of limpets of the order Patellogastropoda: Molecular, morphological and palaeontological evidence&quot;. ''Journal of Molluscan Studies'' '''73'''(1) 79-99. {{doi|10.1093/mollus/eym001}}.&lt;/ref&gt; 

Cládagram ag taispeáint caidreamh fíliginiteach na b[[Patellogastropoda]]: &lt;ref name=&quot;Nakano 2007&quot;/&gt;
{{clade
|label1=[[Patellogastropoda]]
|1={{clade
   |1={{clade
      |1={{clade
         |1=[[Lottiidae]] (''[[Acmaea]]'' agus ''[[Niveotectura]]'' san áireamh.)
         |2={{clade
            |1={{clade
               |1='''Pectinodontidae'''
               |2=[[Lepetidae]]
               }}
            |2=[[Nacellidae]]
            }}
         }}
      |2=[[Patellidae]]
      }}
   |2=[[Eoacmaeidae]]
   }}
}}
== Géinis ==
San áireamh san fhine Pectinodontidae tá na géinis seo a leanas:

''[[Pectinodonta]]'' - tá 

na cinn is luaithe atá ar eolas ''Pectinodonta'' are from [[Late Oligocene]]&lt;ref name=&quot;Lindberg 1996&quot;/&gt;
* ''[[Pectinodonta arcuata]]'' Dall, 1882 [https://web.archive.org/web/20160303181537/http://www.malacolog.org/wasp.php?mode=taxon&amp;target=Acmaeidae]
* ''[[Pectinodonta palaeoxylodia]]'' Lindberg &amp; Hedegaard, 1996&lt;ref name=&quot;Lindberg 1996&quot;&gt;[[David R. Lindberg|Lindberg D. R.]] &amp; Hedegaard C. (1996). &quot;A deep water patellogastropod from Oligocene water-logged wood of Washington state, Usa (Acmaeoidea: ''Pectinodonta'')&quot;. ''Journal of Mollusca Studies'' '''62'''(3): 299-314. [http://mollus.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/62/3/299 abstract]&lt;/ref&gt;

''[[Problacmaea]]''
* ''[[Problacmaea apicina]]''
* ''[[Problacmaea moskalevi]]''
* ''[[Problacmaea rubella]]''
* ''[[Problacmaea sybaritica]]'' 

''[[Bathyacmaea]]''
* ''[[Bathyacmaea secunda]]'' Okutani, Fujikura &amp; Sasaki, 1993

==Tagairtí==
{{reflist}}
==Tuilleadh léitheoireachta==
*  Sasaki T., Okutani T. &amp; Fujikura K. 2006. [http://mollus.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/72/3/295 ''Anatomy of Bathyacmaea secunda Okutani, Fujikura &amp; Sasaki, 1993 (Patellogastropoda: Acmaeidae)'']. Journal of Molluscan Studies 2006 72(3):295-309; 
[[Catagóir:Pectinodontidae | ]]</text>
      <sha1>kwob8ct3snfrqgwfnwz4wegnwkp4gtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>UEFA Euro 2016</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65054</id>
    <revision>
      <id>1332491</id>
      <parentid>1276484</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76563" sha1="l7ocrc8je1qdb5ozc7wclppsm4fp4dg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Comórtas Spóirt}}

Bhí '''Craobhchomórtas UEFA sacair na hEorpa 2016''', ar a dtugtar '''Euro 2016''' freisin, ar an 15ú eagrán de [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa|Chraobhchomórtas Sacair na hEorpa]], comórtas a eagraíonn [[UEFA]]. Thosaigh an comórtas sa [[An Fhrainc|Fhrainc]] ar an [[10 Meitheamh]] [[2016]]. Bhí an cluiche ceannais ar an [[10 Iúil]] [[2016]]. Imreofar an cluiche oscailte agus an cluiche ceannais sa [[Stade de France]].

Is í an [[An Fhrainc|Fhrainc]] an tír inar eagraíodh an comórtas an líon is mó uaireanta, imríodh trí huaire sa tír sin é: [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1960|1960]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1984|1984]] agus '''2016'''.

== Foirne==

Ghlac 24 foireann páirt sa chomórtas. Bhí líon na n-iomaitheoirí ardaithe sa Euro 2016 ó 16 go 24 fhoireann. Mar sin bhí roinnt mhaith foirne ag imirt i gcraobhchomórtas na hEorpa den chéad uair mar gheall ar an méadú sin. 

* Is é Euro 2016 an chéad uair a raibh [[An Íoslainn]] agus [[An Albáin]] ag glacadh páirte i gcomórtas idirnáisiúnta. 
* Is é an chéad uair a raibh  [[An tSlóvaic]], [[An Bhreatain Bheag]] agus [[Tuaisceart Éireann]] ag glacadh páirte i gcraobhchomórtas sacair na hEorpa. 
* Cháiligh [[An Úcráin]] agus [[An Ostair]] ar pháirc na himeartha den chéad uair, tar éis don dá thír sin páirt a ghlacadh i gcomórtas roimhe seo go díreach mar thíortha óstaigh, An Ostair sa bhliain 2008 agus An Úcráin i 2012. 
* Bhí [[An Bheilg]] ar ais sa chomórtas den chéad uair le 16 bliana. 
* Bhí [[An Ungáir]] ar ais tar éis a bheith as láthair ó chraobhchomórtas na hEorpa le 48 bliana, agus i gcomórtas idirnáisiúnta den chéad uair le tríocha bliain.

Ar an taobh eile den scéal, ní bheidh trí iar-churaidh na hEorpa ag glacadh páirte,  [[an Ísiltír]] (seaimpíní i 1988), [[an Ghréig]] (seaimpíní in 2004) agus [[an Danmhairg]] (seaimpíní i 1992).

== Ullmhúchán ==

=== Roghnú na tíre óstaigh ===
{| class=&quot;wikitable left&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ '''Vótaí'''
! width=200 | Iarrthóirí
! width=70 | An chéad bhabhta
! width=70 | Dara babhta
|- 
| align=&quot;left&quot; bgcolor=&quot;#90ee97&quot; | '''&amp;nbsp;{{bratach|France}} [[An Fhrainc]]'''
| bgcolor=&quot;#90ee97&quot; | '''43'''
| bgcolor=&quot;#90ee97&quot; | '''7'''
|-
|align=left | {{bratach|Turkey}} [[An Tuirc]] 
|38
| bgcolor=&quot;#f08080&quot; | 6
|-
|align=left | {{bratach|Italy}} [[An Iodáil]]
| bgcolor=&quot;#f08080&quot; | 23
|
|-
! Líon na vótaí
! 104
! 13
|}

== Eagrúchán ==
=== Struchtúr an chomórtais ===
Bhí 24 fhoireann ag glacadh páirte, den chéad uair. I ngeall ar an méadú ar líon na rannpháirtithe, imreofar an comórtas thar ceithre seachtaine, seacha trí chinn. Bhí an comórtas oifigiúil ar siúl ar feadh 31 lá.&lt;br /&gt;Bhí an cluiche oscailte ar siúl Dé hAoine an 10 Meitheamh 2016. Bhí an cluiche ceannais ar siúl an 10 Iúil 2016, sa Stade de France in Saint-Denis.

=== Cathracha agus staideanna ===

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! [[Páras]]
! [[Saint-Denis]] 
! [[Lens]] 
! [[Lille]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Villeneuve-d'Ascq]])&lt;/small&gt;
|-
| [[Parc des Princes]] 
| [[Stade de France]]
| [[Stade Bollaert-Delelis]]
| [[Stade Pierre-Mauroy]]
|-
| &lt;small&gt;{{Coord|48|50|29|N|2|15|11|E|region:FR_type:landmark|display=inline|format=dms|name=Parc des Princes}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Coord|48|55|28|N|2|21|36|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade de France}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{coord|50|25|58.26|N|2|48|53.47|E|region:FR_type:landmark|display=inline|format=dms|name=Lens}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Coord|50|36|43|N|3|07|50|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade Pierre-Mauroy}}&lt;/small&gt;
|-
| Toilleadh: '''47,929'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (athchóirithe)&lt;/small&gt;
| Toilleadh: '''81,338'''
| Toilleadh: '''38,223'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (athchóirithe)&lt;/small&gt;
| Toilleadh: '''50,186'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (staid nua)&lt;/small&gt;
|-
| [[File:Parc des Princes - PSG vs Nice.jpg|180px]]
| [[File:Germany_vs_Poland_0-0_(27103531294).jpg|200px]]
| [[File:Stade Bollaert Delelis.JPG|160px]]
| [[File:Grand Stade Lille Métropole LOSC first match.JPG|160px]]
|-
|&amp;nbsp;
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;6&quot;|&lt;center&gt;
[[File:EURO2016-Cities.png|440px]]&lt;/center&gt;
|&amp;nbsp;
|-
! [[Saint-Étienne]] 
! [[Lyon]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Décines-Charpieu]])&lt;/small&gt;
|-
| [[Stade Geoffroy-Guichard]]
| [[Parc Olympique Lyonnais]]
|-
| &lt;small&gt;{{coord|45|27|39|N|4|23|24|E|region:FR_type:landmark|display=inline|format=dms|name=St Etienne}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Coord|45|45|56|N|4|58|52|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade des Lumières}}&lt;/small&gt;
|-
| Toilleadh: '''42,000'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (athchóirithe)&lt;/small&gt;
| Toilleadh: '''59,500'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (staid nua)&lt;/small&gt;
|-
| [[File:AS Saint-Étienne v Olympique Lyonnais, 10 November 2013.jpg|250px]]
| [[File:Parc OL.jpg|250px]]
|-
! [[Bordeaux]]
! [[Toulouse]]
! [[Marseille]] 
! [[Nice]]
|-
| [[Matmut Atlantique]]
| [[Stadium municipal de Toulouse|Stadium municipal]]
| [[Stade Vélodrome]]
| [[Allianz Riviera]]
|-
| &lt;small&gt;{{coord|44|53|50|N|0|33|43|W|region:FR_type:landmark|display=inline|format=dms|name=Bordeaux}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{coord|43|34|59|N|1|26|3|E|region:FR_type:landmark|display=inline|format=dms|name=Toulouse}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{Coord|43|16|11|N|5|23|45|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade Vélodrome}}&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;{{coord|43|42|25|N|7|11|40|E|region:FR_type:landmark|display=inline|format=dms|name=Nice}}&lt;/small&gt;
|-
| Toilleadh: '''42,115'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (staid nua)&lt;/small&gt;
| Toilleadh: '''33,500'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (athchóirithe)&lt;/small&gt;
| Toilleadh: '''67,394'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (athchóirithe)&lt;/small&gt;
| Toilleadh: '''35,624'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt; (staid nua)&lt;/small&gt;
|-
| [[File:Bordeaux Larnaca Nouveau Stade 4.jpg|220px]]
| [[File:StadiumToulouse3.JPG|250px]]
| [[File:Stade Vélodrome (20150405).jpg|220px]]
| [[File:Allianzcoupdenvoi.jpg|160px]]
|}&lt;/center&gt;

Seoladh féilire an chomórtais an 25 Aibhrán 2015:

*'''7''' gcluiche in [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] ([[Stade de France]]) : '''4''' cluiche grúpa (an cluiche oscailte san áireamh) - '''1''' chluiche babhta le 16-  '''1''' chluiche ceathrú ceannais - an cluiche ceannais.
*'''6''' chluiche in [[Marseille]] ([[Stade Vélodrome]]) : '''4''' chluiche grúpa - '''1''' chluiche ceathrú ceannais - '''1''' chluiche leathcheannais.
*'''6''' chluiche in [[Décines-Charpieu]] ([[Lyon]] - [[Stade des Lumières]]) : '''4''' chluiche grúpa - '''1''' chluiche babhta le 16 - '''1''' chluiche leathcheannais. 
*'''6''' chluiche in [[Villeneuve-d'Ascq]] ([[Lille]] - [[Stade Pierre-Mauroy]]) : '''4''' chluiche grúpa - '''1''' chluiche babhta le 16 - '''1''' chluiche ceathrú ceannais.
*'''5''' chluiche i m[[Bordeaux]] ([[Matmut Atlantique]]) : '''4''' chluiche grúpa - '''1''' chluiche ceathrú ceannais.
*'''5''' chluiche i b[[Páras]] ([[Parc des Princes]]) : '''4''' chluiche grúpa - '''1''' chluiche babhta le 16.
*'''4''' chluiche in [[Saint-Étienne]] ([[Stade Geoffroy-Guichard]]) : '''3''' cluiche grúpa - '''1''' chluiche babhta le 16.
*'''4''' chluiche in [[Nice]] ([[Allianz Riviera]]) : '''3''' cluiche grúpa - '''1''' chluiche babhta le 16.
*'''4''' chluiche in [[Lens]] ([[Stade Bollaert-Delelis]]) : '''3''' chluiche grúpa - '''1''' chluiche babhta le 16.
*'''4''' chluiche i d[[Toulouse]] ([[Stadium municipal de Toulouse|Stadium]]) : ''' 3''' chluiche grúpa - '''1''' chluiche babhta le 16.

== Cumarsáid agus táirgí bainteacha ==
=== Lógó ===
Nochtar an lógó i rith searmanas ag an bPavillon Cambon Capucines i bPáras ar an 26 Meitheamh 2013.

=== Mana ===

&quot;Le Rendez-Vous&quot;.

Is athrú é seo ar an gceann a úsáideadh i gcéim an iarratais: &quot;Le Foot comme on l'aime&quot;.

=== Amhrán oifigiúil ===
Is é an DJ David Guetta a chumfaidh an t-amhrán oifigiúil. Bhí sé ina ambasadóir ceoil don chomórtas Euro 2016 agus eagróidh sé ceolchoirm ar an Champ de Mars ar an 9 Meitheamh 2016.

=== An tSonóg ===
Super Victor is ainm don tSonóg&lt;ref&gt;http://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Ce-sera-super-victor/518672&lt;/ref&gt;.

=== Liathróidí ===

==== Babhtaí cáilithe ====
Den chéad uair, bhí liathróid ar leith ann do na babhtaí cáilithe do Chraobh na hEorpa. Bhí sé bunaithe ar theicneolaíochtaí a bhí in úsáid do liathróid an [[Brazuca]], agus is iad [[Adidas]] a rinne é. . 

==== Babhtaí deiridh ====
[[File:Adidas Beau Jeu.jpg|thumb|362x362px|Adidas Beau Jeu]]
'''''Beau Jeu''''' is ainm don liathróid do na babhtaí deiridh. Cuireadh i láthair é an 12 Samhain 2015. Don Bhabhta díbeartha úsáidtear liathróid leis an ainm Fracas.

== Babhtaí Cáilithe ==
An tarraingt ar an 13 Feabhra 2014 in [[Nice]]. Bhí babhta na ngrúpaí ar siúl ón 7 Meán Fómhair [[2014]] go dí an 13 Deireadh Fómhair [[2015]].

=== Na grúpaí ===
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;2&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-----
! width=&quot;180&quot; bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; | [[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa A]]
! width=&quot;180&quot; bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; | [[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa B]]
! width=&quot;180&quot; bgcolor=&quot;#ffdead&quot; | [[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa C]]
! width=&quot;180&quot; bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; | [[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa D]]
! width=180 bgcolor=&quot;plum&quot; | [[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa E]]
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  {{NED sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  {{BIH sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  '''{{ESP sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  '''{{GER sacar}}'''
| bgcolor=&quot;plum&quot; |  '''{{ENG sacar}}'''
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  '''{{CZE sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  '''{{BEL sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  '''{{UKR sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  '''{{IRL sacar}}'''
| bgcolor=&quot;plum&quot; |  '''{{SUI sacar}}'''
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  '''{{TUR sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  {{ISR sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  '''{{SVK sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  '''{{POL sacar}}'''
| bgcolor=&quot;plum&quot; |  {{SLO sacar}}
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  {{LAT sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  '''{{WAL sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  {{BLR sacar}}
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  {{SCO sacar}}
| bgcolor=&quot;plum&quot; |  {{EST sacar}}
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  '''{{ISL sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  {{CYP sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  {{MKD sacar}}
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  {{GEO sacar}}
| bgcolor=&quot;plum&quot; |  {{LTU sacar}}
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  {{KAZ sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  {{AND sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  {{LUX sacar}}
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  {{GIB sacar}}
| bgcolor=&quot;plum&quot; |  {{SMR sacar}}
|}
&lt;br /&gt;
{| cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;2&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-----
! width=&quot;180&quot; bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; | [[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa F]]
! width=&quot;180&quot; bgcolor=&quot;#ffdead&quot; | [[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa G]]
! width=&quot;180&quot; bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; | [[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa H]]
! width=&quot;180&quot; bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; | [[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa I]]
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  {{GRE sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  '''{{RUS sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  '''{{ITA sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  '''{{POR sacar}}'''
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  '''{{HUN sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  '''{{SWE sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  '''{{CRO sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  {{DEN sacar}}
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  '''{{ROU sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  '''{{AUT sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  {{NOR sacar}}
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  {{SRB sacar}}
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  {{FIN sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  {{MNE sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  {{BUL sacar}}
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  {{ARM sacar}}
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  '''{{NIR sacar}}'''
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  {{MDA sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  {{AZE sacar}}
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  '''{{ALB sacar}}'''
|----- align=left
| bgcolor=&quot;#bbf0c9&quot; |  {{FRO sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffdead&quot; |  {{LIE sacar}}
| bgcolor=&quot;#ffacb3&quot; |  {{MLT sacar}}
| bgcolor=&quot;#b0d3fb&quot; |  '''''{{FRA sacar}}'''''&lt;ref&gt;Cuireadh foireann na Fraince sa ngrúpa seo de 5 fhoireann (bhí 6 fhoireann sna grúpaí eile), ach níor cuireadh torthaí na Fraince san áireamh toisc go raibh sí cáilithe cheana féin mar óstach.&lt;/ref&gt;
|}

=== Cluichí cáilithe ===

{| class=&quot;wikitable right&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;line-height:15px; font-size:95%&quot;
|+ Foirne a ghlac páirt sna cluichí cáilithe
|-----
! bgcolor=&quot;#f8f8f8&quot; colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Réimnithe
! bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot; colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Gan a bheith réimnithe
|-----
| {{BIH sacar}} || 30.367
| {{DEN sacar}} || 27.140
|-----
| {{UKR sacar}} || 30.313
| {{IRL sacar}} || 26.902
|-----
| {{SWE sacar}} || 29.028
| {{NOR sacar}} || 26.439
|-----
| {{HUN sacar}} || 27.142
| {{SLO sacar}} || 25.442
|}
Cuireadh na 53 náisiún Eorpach a ghlac páirt sna babhtaí cáilithe do Chraobh na hEorpa 2016 i 9 ngrúpa de chúig nó sé fhoireann. D'imir gach foireann na foirne eile sa ghrúpa faoi dhó, sa bhaile agus as baile. Chuaigh buaiteoirí na ngrúpaí agus na foirne a tháinig sa dara háit i ngach grúpa, chomh maith leis an bhfoireann ab fhearr ina measc siúd a chríochnaigh sa tríú háit, ar aghaidh chuig na babhtaí deiridh. D'imir na hocht bhfoirne eile a chríochnaigh sa tríú háit sna grúpaí a chéile, i gcluichí díbeartha. Bhí na cluichí sa bhaile ar siúl an  12, 13 agus 14 Samhain 2015 agus bhí na cluichí as baile ar siúl an 15, 16 agus 17 Samhain. Chuaigh na ceithre fhoireann a raibh an bua acu ar aghaidh chuig babhtaí deiridh an chomórtais.

Seo a leanas na torthaí ar na cluichí díbeartha:

{| class=&quot;wikitable left&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! width=250 | Foireann 1
! width=70 | Scór
! width=250 | Foireann 2
! width=70 | Sa Bhaile
! width=70 | As Baile
|- 
|align=&quot;right&quot;|'''{{UKR sacar|deas}}'''*
|'''3''' - 1
|align=&quot;left&quot;|{{SLO sacar}}
|2-0
|1-1
|- 
|align=&quot;right&quot;|'''{{SWE sacar|deas}}'''* 
|'''4''' - 3
|align=&quot;left&quot;|{{DEN sacar}}
|2-1
|2-2
|-
|align=&quot;right&quot;|{{BIH sacar|deas}}*
|1 - '''3'''
|align=&quot;left&quot;|'''{{IRL sacar}}'''
|1-1
|0-2
|-
|align=&quot;right&quot;|'''{{HUN sacar|deas}}'''*
|'''3''' - 1
|align=&quot;left&quot;|{{NOR sacar}}
|1-0
|2-1
|}

*Tar éis na cluichí seo, is iad [[an Úcráin]], [[an tSualainn]], [[Éire]] agus [[an Ungáir]] a cháiligh do na babhtaí deiridh sa Fhrainc.

== Tíortha ag Craobh na hEorpa ==

=== Foirne Cáilithe ===

==== Cáilithe go huathoibríoch ====

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Tír
! scope=&quot;col&quot; | Dáta cáilithe
! scope=&quot;col&quot; | Rannpháirteach
! scope=&quot;col&quot; | Toradh ab fhearr
! scope=&quot;col&quot; | Euro deireanach&lt;br /&gt;(Áit sa chomórtas)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{FRA sacar}} &lt;small&gt;'''TO'''&lt;br&gt;Óstach&lt;/small&gt;
| 28 Bealtaine 2010
| 8&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1960|1960]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1984|1984]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1992|1992]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| [[Íomhá:Gold_medal_europe.svg|16px]] Buaiteoir (2)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1984|1984]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]]&lt;/small&gt;
|[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br /&gt;(Cluiche ceathrú ceannais)
|}

==== Cáilithe tar éis na babhtaí cáilithe ====

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | '''Tír'''
! scope=&quot;col&quot; | '''Dáta cáilithe'''
! scope=&quot;col&quot; | '''Rannpháirteach'''
! scope=&quot;col&quot; | '''Toradh ab fhearr'''
! scope=&quot;col&quot; | '''Euro deireanach&lt;br /&gt;(Áit sa chomórtas)'''
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{ENG sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa E]] - Céad áit&lt;/small&gt;
| 5 Meán Fómhair 2015
| 8&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1968|1968]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1980|1980]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1988|1988]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1992|1992]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| [[Íomhá:Bronze_medal_europe.svg|16px]] An tríú háit (1)&lt;ref&gt;Bhíodh cluiche don tríú háit ann idir 1960 agus 1984.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1968|1968]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;Cluiche leathcheannais (2)&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1968|1968]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br /&gt;(Cluiche ceathrú ceannais)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{ISL sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa A]] - Dara háit&lt;/small&gt;
| 6 Meán Fómhair 2015	
| 0&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Ann den chéad uair''&lt;/small&gt;
| -
| -
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{CZE sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa A]] - Céad áit&lt;/small&gt;
| 6 Meán Fómhair 2015
| 8&lt;ref&gt;Cuimsíonn seo torthaí na Seicslóvaice.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1960|1960]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1976|1976]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1980|1980]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| [[Íomhá:Gold_medal_europe.svg|16px]] Buaiteoir (1)&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1976|1976]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br/&gt;(Cluiche ceathrú ceannais)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{AUT sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa G]] - Céad áit&lt;/small&gt;
| 8 Meán Fómhair 2015
| 1&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;/small&gt;
| Babhta a hAon&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;br/&gt;(Babhta a hAon)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{NIR sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa F]] - Céad áit&lt;/small&gt;
| 8 Deireadh Fómhair 2015
| 0&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Ann den chéad uair''&lt;/small&gt;
| -
| -
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{POR sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa I]] - Céad áit&lt;/small&gt;
| 8 Deireadh Fómhair 2015
| 6&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1984|1984]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| [[Íomhá:Silver_medal_europe.svg|16px]] Cluiche Ceannais(1)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br /&gt;(Cluiche leathcheannais)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{ESP sacar}} &lt;small&gt;Curadh&lt;br&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa C]] - Céad áit&lt;/small&gt;
| 9 Deireadh Fómhair 2015	
| 9&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1964|1964]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1980|1980]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1984|1984]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1988|1988]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| [[Íomhá:Gold_medal_europe.svg|16px]] Buaiteoir (3)&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1964|1964]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br/&gt;(Buaiteoir)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{SUI sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa E]] - Dara háit&lt;/small&gt;
| 9 Deireadh Fómhair 2015
| 3&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;/small&gt;
| Babhta a hAon (3)&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;br/&gt;(Babhta a hAon)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{ITA sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa H]] - Céad áit&lt;/small&gt;
| 10 Deireadh Fómhair 2015	
| 8&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1968|1968]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1980|1980]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1988|1988]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| [[Íomhá:Gold_medal_europe.svg|16px]] Buaiteoir (1)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1968|1968]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br /&gt;(Cluiche ceannais)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{BEL sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa B]] - Céad áit&lt;/small&gt;
| 10 Deireadh Fómhair 2015
| 4&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1972|1972]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1980|1980]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1984|1984]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]]&lt;/small&gt;
| [[Íomhá:Silver_medal_europe.svg|16px]] Cluiche Ceannais (1)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1980|1980]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]]&lt;br/&gt;(Babhta a hAon)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{WAL sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa B]] - Dara háit&lt;/small&gt;
| 10 Deireadh Fómhair 2015
| 0&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Ann den chéad uair''&lt;/small&gt;
| -
| -
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{ROU sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa F]] - Dara háit&lt;/small&gt;
| 11 Deireadh Fómhair 2015
| 4&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1984|1984]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;/small&gt;
| Cluiche ceathrú ceannais (1)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;br/&gt;(Babhta a hAon)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{ALB sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa I]] - Dara háit&lt;/small&gt;
| 11 Deireadh Fómhair 2015
| 0&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Ann den chéad uair''&lt;/small&gt;
| -
| -
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{GER sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa D]] - Céad áit&lt;/small&gt;
| 11 Deireadh Fómhair 2015
| 11&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1972|1972]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1976|1976]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1980|1980]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1984|1984]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1988|1988]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1992|1992]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| [[Íomhá:Gold_medal_europe.svg|16px]] Buaiteoir (3)&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1972|1972]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1980|1980]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br /&gt;(Cluiche leathcheannais)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{POL sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa D]] - Dara háit&lt;/small&gt;
| 11 Deireadh Fómhair 2015
| 2&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008 |2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| Babhta a hAon (2)&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008 | 2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br/&gt;(Babhta a hAon)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{RUS sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa G]] - Dara háit&lt;/small&gt;
| 12 Deireadh Fómhair 2015
| 10&lt;ref&gt;Cuimsíonn seo torthaí APSS.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1960|1960]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1964|1964]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1968|1968]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1972|1972]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1988|1988]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1992|1992]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| [[Íomhá:Gold_medal_europe.svg|16px]] Buaiteoir (1)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1960|1960]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br/&gt;(Babhta a hAon)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{SVK sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa C]] - Dara háit&lt;/small&gt;
| 12 Deireadh Fómhair 2015
| 0&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Ann den chéad uair''&lt;/small&gt;
| -
| -
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{CRO sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa H]] - Dara háit&lt;/small&gt;
| 13 Deireadh Fómhair 2015
| 4&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| Cluiche ceathrú ceannais (2)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br/&gt;(Babhta a hAon)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{TUR sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|An Tríú hÁit ab fhearr]] - [[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Grúpa A]] - Tríú háit&lt;/small&gt;
| 13 Deireadh Fómhair 2015
| 3&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1996|1996]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;/small&gt;
| Cluiche leathcheannais (1)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]]&lt;br/&gt;(Cluiche leathcheannais)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{HUN sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Cluichí díbeartha]]&lt;/small&gt;
| 15 Samhain 2015
| 2&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1964|1964]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1972|1972]]&lt;/small&gt;
| [[Íomhá:Bronze_medal_europe.svg|16px]] Tríú hÁit (1)&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1964|1964]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;Cluiche leathcheannais (2)&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1964|1964]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1972|1972]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1972|1972]]&lt;br/&gt;(Cluiche leathcheannais)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{IRL sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Cluichí díbeartha]]&lt;/small&gt;
| 16 Samhain 2015
| 2&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1988|1988]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]] 
| Babhta a hAon (2)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1988|1988]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br/&gt;(Babhta a hAon)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{UKR sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Cluichí díbeartha]]&lt;/small&gt;
| 17 Samhain 2015
| 1&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]] 
| Babhta a hAon &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br/&gt;(Babhta a hAon)
|- align=center
|align=&quot;left&quot;| {{SWE sacar}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Babhtaí cáilithe do Chraobhchomórtas na hEorpa 2016|Cluichí díbeartha]]&lt;/small&gt;
| 17 Samhain 2015
| 6&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1964|1964]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1992|1992]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2000|2000]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2004|2004]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2008|2008]], [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;/small&gt;
| Cluiche leathcheannais (1)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 1992|1992]]&lt;/small&gt;
| [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa 2012|2012]]&lt;br/&gt;(Babhta a hAon)
|}

&lt;small&gt;Eochair :&lt;br&gt;
'''TO''': Tír Óstaigh&lt;br /&gt;
Curadh : Curadh an chomórtais roimhe&lt;br /&gt;&lt;/small&gt;

=== Na hImreoirí ===
{{…}}
=== Na Réiteoirí ===

=== Campaí bonn na foirne ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!Foireann!!Campa bonn
|-
|{{ALB sacar}}||[[Perros-Guirec]]
|-
|{{AUT sacar}}||[[Mallemort]]
|-
|{{BEL sacar}}||[[Bordeaux]]/[[Le Pian-Médoc]]
|-
|{{CRO sacar}}||[[Deauville]]/Cœur Côte Fleurie
|-
|{{CZE sacar}}||[[Tours]]
|-
|{{ENG sacar}}||[[Chantilly, Oise|Chantilly]]
|-
|{{FRA sacar}}||[[Clairefontaine-en-Yvelines]]
|-
|{{GER sacar}}||[[Évian-les-Bains]]
|-
|{{HUN sacar}}||[[Tourrettes, Var|Tourrettes]]
|-
|{{ISL sacar}}||[[Annecy]]/[[Annecy-le-Vieux]]
|-
|{{ITA sacar}}||Grammont/[[Montpellier]]
|-
|{{NIR sacar}}||[[Saint-Georges-de-Reneins]]
|-
|{{POL sacar}}||[[La Baule-Escoublac]]
|-
|{{POR sacar}}||[[Marcoussis]]
|-
|{{IRL sacar}}||[[Versailles (cathair)|Versailles]]
|-
|{{ROU sacar}}||[[Orry-la-Ville]]
|-
|{{RUS sacar}}||[[Croissy-sur-Seine]]
|-
|{{SVK sacar}}||[[Vichy]]
|-
|{{ESP sacar}}||[[Saint-Martin-de-Ré]]
|-
|{{SWE sacar}}||[[Saint-Nazaire]]/[[Pornichet]]
|-
|{{SUI sacar}}||[[Montpellier]]/[[Juvignac]]
|-
|{{TUR sacar}}||[[Saint-Cyr-sur-Mer]]
|-
|{{UKR sacar}}||[[Aix-en-Provence]]
|-
|{{WAL sacar}}||[[Dinard]]
|}

== Na Torthaí ==
=== Babhta na nGrúpaí ===
[[Íomhá:UEFA Euro 2016 map.png|mion|upright=1.5|{{legend|#ff9f40|Round of 16}} {{legend|#b94954|Group stage}}]]
==== An Tarraingt ====

Rinneadh an tarraingt do bhabhtaí deiridh Chraobh na hEorpa 2016 an 12 Nollaig 2015 ag 18:00.

Cuireadh [[An Fhrainc]] san áit A1 go huaithoibríoch mar óstach.

&lt;small&gt;Eochair:&lt;br&gt;
'''TO''' : Tír Óstaigh&lt;br /&gt;
Curadh: Curadh an chomórtais roimhe&lt;br /&gt;&lt;/small&gt;

{| align=center
|-valign=top
|+'''Dáileadh na bhfoirne roimh an tarraingt'''
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+Lasmuigh den tarraingt
|-
!width=150|Foireann
!width=50|Comhéif. UEFA
|-
|{{FRA sacar}} &lt;small&gt;'''TO'''&lt;/small&gt;
|align=center|33.599
|-
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+Pota 1
|-
!width=150|Foireann
!width=50|Comhéif. UEFA
|-
|{{ESP sacar}} &lt;small&gt;Curadh&lt;/small&gt;
|align=center|37.962
|-
|{{GER sacar}}
|align=center|40.236
|-
|{{ENG sacar}}
|align=center|35.963
|-
|{{POR sacar}} 
|align=center|35.138
|-
|{{BEL sacar}} 
|align=center|34.442
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+Pota 2
|-
!width=150|Foireann
!width=50|Comhéif. UEFA
|-
|{{ITA sacar}}
|align=center|34.345
|-
|{{RUS sacar}}
|align=center|31.345
|-
|{{SUI sacar}}
|align=center|31.254
|-
|{{AUT sacar}}
|align=center|30.932
|-
|{{CRO sacar}}
|align=center|30.642
|-
|{{UKR sacar}}
|align=center|30.313
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+Pota 3
|-
!width=150|Foireann
!width=50|Comhéif. UEFA
|-
|{{CZE sacar}} 
|align=center|29.403
|-
|{{SWE sacar}} 
|align=center|29.028
|-
|{{POL sacar}}
|align=center|28.306
|-
|{{ROU sacar}}
|align=center|28.038
|-
|{{SVK sacar}}
|align=center|27.171
|-
|{{HUN sacar}}
|align=center|27.142
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+Pota 4
|-
!width=175|Foireann
!width=50|Comhéif. UEFA
|-
|{{TUR sacar}}
|align=center|27.033
|-
|{{IRL sacar}}
|align=center|26.902
|-
|{{ISL sacar}}
|align=center|25.388
|-
|{{WAL sacar}}
|align=center|24.521
|-
|{{ALB sacar}}
|align=center|23.216
|-
|{{NIR sacar}} 
|align=center|22.961
|}
|}

{| class=&quot;wikitable centre&quot; style=&quot;line-height:15px;&quot;
|+Dáileadh na bhfoirne tar éis na tarraingte'''
|-
! width=150  |Grúpa A
! width=150  |Grúpa B
! width=150  |Grúpa C
! width=150  |Grúpa D
! width=150  |Grúpa E
! width=150  |Grúpa F
|- align=&quot;left&quot;
|{{FRA sacar}}
|{{ENG sacar}}
|{{GER sacar}}
|{{ESP sacar}}
|{{BEL sacar}}
|{{POR sacar}}
|-----
|{{ROU sacar}}
|{{RUS sacar}}
|{{UKR sacar}}
|{{CZE sacar}}
|{{ITA sacar}}
|{{ISL sacar}}
|-----
|{{ALB sacar}}
|{{WAL sacar}}
|{{POL sacar}}
|{{TUR sacar}}
|{{IRL sacar}}
|{{AUT sacar}}
|-----
|{{SUI sacar}}
|{{SVK sacar}}
|{{NIR sacar}}
|{{CRO sacar}}
|{{SWE sacar}}
|{{HUN sacar}}
|}

==== Grúpa A ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!width=&quot;20&quot;|Áit!!width=&quot;205&quot;|Foireann!!width=&quot;20&quot;|Im!!width=&quot;20&quot;|B!!width=&quot;20&quot;|Co!!width=&quot;20&quot;|C!!width=&quot;20&quot;|CF!!width=&quot;20&quot;|CG!!width=&quot;20&quot;|CD!!width=&quot;20&quot;|Pntí!!Cáiliú
|-bgcolor=#ccffcc
| 1|| align=&quot;left&quot;|{{FRA sacar}}||3||2||1||0||4||1||+3||'''7'''||rowspan=&quot;2&quot;| Trí go [[#Babhta díbeartha|babhta díbeartha]]
|-bgcolor=#ccffcc
| 2|| align=&quot;left&quot;|{{SUI sacar}}||3||1||2||0||2||1||+1||'''5'''
|- 
| 3|| align=&quot;left&quot;|{{ALB sacar}}||3||1||0||2||1||3||−2||'''3'''||rowspan=&quot;2&quot;|
|- 
| 4|| align=&quot;left&quot;|{{ROU sacar}}||3||1||0||2||2||4||−2||'''1'''
|}

{{Cluiche CLG
 | data         = 10 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 1 &lt;small&gt;(cluiche oscailte)&lt;/small&gt;
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{FRA sacar|deas}}'''
 | scor        = '''2–1'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{ROU sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Olivier Giroud|Giroud]] 57'&lt;br&gt;[[Dimitri Payet|Payet]] 89'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Bogdan Stancu|Stancu]] 65' (c.p.) &lt;br&gt;&lt;/small&gt; &lt;br&gt;
 | staid        = [[Stade de France]], [[Saint-Denis]]
 | réiteoir      = [[Viktor Kassai]] ([[An Ungáir]])
 | freastal      = 75,113
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 11 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 2
 | am        = 15:00
 | foireann1 = '''{{ALB sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0–1'''
 | foireann2 = '''{{SUI sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Fabian Schär|Schär]] 5'&lt;/small&gt;
 | staid        = [[Stade Bollaert-Delelis]], [[Lens]]
 | réiteoir      =  Carlos Velasco Carballo ([[An Spáinn]])
 | freastal      = 33,805
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 15 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 14
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{ROU sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1–1'''
 | foireann2 = '''{{SUI sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Bogdan Stancu|Stancu]] 18' (c.p.)&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Admir Mehmedi| Mehmedi]] 57'&lt;/small&gt;
 | staid        = [[Parc des Princes]], [[Páras]]
 | réiteoir      = [[Sergei Karasev]] ([[An Ruis]])
 | freastal      = 43,576
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 15 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 15
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{FRA sacar|deas}}'''
 | scor        = '''2–0'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{ALB sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Antoine Griezmann|Griezmann]] 90'&lt;br&gt;[[Dimitri Payet|Payet]] 90+6'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Stade Vélodrome]], [[Marseille]]
 | réiteoir      = [[Willie Collum]] ([[Albain]])
 | freastal      = 63,670
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 19 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 25
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{ROU sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0–1'''
 | foireann2 = '''{{ALB sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Armando Sadiku|Sadiku]] 43'&lt;/small&gt;
 | staid        = [[Stade des Lumières]], [[Décines-Charpieu]]
 | réiteoir      = [[Pavel Královec]] ([[Poblacht na Seice]])
 | freastal      = 49,752
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 19 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 26
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{SUI sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0–0'''
 | foireann2 = '''{{FRA sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;
 | staid        = [[Stade Pierre-Mauroy]], [[Villeneuve-d'Ascq]]
 | réiteoir      = [[Damir Skomina]] ([[An tSlóivéin]])
 | freastal      = 45,616
}}

==== Grúpa B ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!width=&quot;20&quot;|Áit!!width=&quot;205&quot;|Foireann!!width=&quot;20&quot;|Im!!width=&quot;20&quot;|B!!width=&quot;20&quot;|Co!!width=&quot;20&quot;|C!!width=&quot;20&quot;|CF!!width=&quot;20&quot;|CG!!width=&quot;20&quot;|CD!!width=&quot;20&quot;|Pntí!!Cáiliú
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
| 1|| align=&quot;left&quot; |{{WAL sacar}}||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''||rowspan=&quot;3&quot;| Trí go [[#babhta díbeartha|babhta díbeartha]]
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
| 2|| align=&quot;left&quot; |{{ENG sacar}}||3||1||2||0||3||2||+2||'''5'''
|- style=&quot;background:#ccffcc;
| 3|| align=&quot;left&quot;|{{SVK sacar}}||3||1||1||1||3||3||0||'''4'''
|- 
| 4|| align=&quot;left&quot;|{{RUS sacar}}||3||0||1||2||2||6||−4||'''1'''||
|}

{{Cluiche CLG
 | data         = 11 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 3
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{WAL sacar|deas}}'''
 | scor        = '''2-1'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{SVK sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Gareth Bale|Bale]] 10' &lt;br&gt;[[Hal Robson-Kanu|Robson-Kanu]] 81' &lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Ondrej Duda|Duda]] 61' &lt;br&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Matmut Atlantique]], [[Bordeaux]]
 | réiteoir      =  Svein Oddvar Moen ([[An Iorua]])
 | freastal      = 37,831
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 11 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 4
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{ENG sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1–1'''
 | foireann2 = '''{{RUS sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Eric Dier|Dier]] 73' &lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Vasili Berezutski|V. Berezutski]] 90+2' &lt;/small&gt;
 | staid        = [[Stade Vélodrome]], [[Marseille]]
 | réiteoir      =  Nicola Rizzoli ([[An Iodáil]])
 | freastal      = 62,343
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 15 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 13
 | am        = 15:00
 | foireann1 = '''{{RUS sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1–2'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{SVK sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Denis Glushakov|Glushakov]] 80'&lt;br&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Vladimír Weiss|Weiss]] 32'&lt;br&gt;[[Marek Hamšík|Hamšík]] 45'&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Stade Pierre-Mauroy]], [[Villeneuve-d'Ascq]]
 | réiteoir      = [[Damir Skomina]] ([[An tSlóivéin]])
 | freastal      = 38,989
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 16 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 16
 | am        = 15:00
 | foireann1 = '''{{ENG sacar|deas}}'''
 | scor        = '''2–1'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{WAL sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Jamie Vardy|Vardy]] 56'&lt;br&gt;[[Daniel Sturridge|Sturridge]] 90+2'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Gareth Bale|Bale]] 42'&lt;br&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Stade Bollaert-Delelis]], [[Lens]]
 | réiteoir      = [[Felix Brych]] ([[An Ghearmáin]])
 | freastal      = 34,033
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 20 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 27
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{RUS sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0-3'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{WAL sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 =&lt;small&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;
 | scoir 2 =&lt;small&gt;[[Aaron Ramsey|Ramsey]] 11'&lt;br&gt;[[Neil Taylor|Taylor]] 20'&lt;br&gt;[[Gareth Bale|Bale]] 67'&lt;br&gt;&lt;/small&gt; 
 | staid        = [[Stadium municipal de Toulouse]], [[Toulouse]]
 | réiteoir      = [[Jonas Eriksson]] ([[An tSualainn]])
 | freastal      = 28,840
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 20 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 28
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{SVK sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0-0'''
 | foireann2 = '''{{ENG sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;
 | staid        = [[Stade Geoffroy-Guichard]], [[Saint-Étienne]]
 | réiteoir      = [[Carlos Velasco Carballo]] ([[An Spáinn]])
 | freastal      = 39,051
}}

==== Grúpa C ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!width=&quot;20&quot;|Áit!!width=&quot;205&quot;|Foireann!!width=&quot;20&quot;|Im!!width=&quot;20&quot;|B!!width=&quot;20&quot;|Co!!width=&quot;20&quot;|C!!width=&quot;20&quot;|CF!!width=&quot;20&quot;|CG!!width=&quot;20&quot;|CD!!width=&quot;20&quot;|Pntí!!Cáiliú
|- bgcolor=#ccffcc
| 1|| align=&quot;left&quot;|{{GER sacar}}||3||2||1||0||3||0||+3||'''7'''||rowspan=&quot;3&quot;| Trí go [[#babhta díbeartha|babhta díbeartha]]
|- bgcolor=#ccffcc
| 2|| align=&quot;left&quot;|{{POL sacar}}||3||2||1||0||2||0||+2||'''7'''
|- style=&quot;background:#ccffcc;
| 3|| align=&quot;left&quot;|{{NIR sacar}}||3||1||0||2||2||2||0||'''3'''
|- 
| 4|| align=&quot;left&quot;|{{UKR sacar}}||3||0||0||3||0||5||-5||'''0'''||
|}

{{Cluiche CLG
 | data         = 12 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 6
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{POL sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1-0'''
 | foireann2 = '''{{NIR sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Arkadiusz Milik|Milik]] 51'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;
 | staid        = [[Allianz Riviera]], [[Nice]]
 | réiteoir      = [[Ovidiu Hațegan]] ([[An Rómáin]])
 | freastal      = 33,742
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 12 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 7
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{GER sacar|deas}}'''
 | scor        ='''2-0''' &lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{UKR sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 =&lt;small&gt;[[Shkodran Mustafi|Mustafi]] 19' &lt;br&gt;[[Bastian Schweinsteiger|Schweinsteiger]] 90+2' &lt;/small&gt; 
 | scoir 2 = &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Stade Pierre-Mauroy]], [[Villeneuve-d'Ascq]]
 | réiteoir      = [[Martin Atkinson]] ([[Sasana]])
 | freastal      = 43,035
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 16 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 17
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{UKR sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0–2'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{NIR sacar}}'''

 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Gareth McAuley|McAuley]] 49'&lt;br&gt;[[Niall McGinn|McGinn]] 90+6'&lt;/small&gt;
 | staid        = [[Stade des Lumières]], [[Décines-Charpieu]]
 | réiteoir      = [[Pavel Královec]] ([[Poblacht na Seice]])
 | freastal      = 51,043
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 16 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 18
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{GER sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0-0'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{POL sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &amp;nbsp;&lt;br&gt;&amp;nbsp;
 | scoir 2 = &amp;nbsp;&lt;br&gt;&amp;nbsp; 
 | staid        = [[Stade de France]], [[Saint-Denis]]
 | réiteoir      = [[Björn Kuipers]] ([[An Ísiltír]])
 | freastal      = 73,648
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 21 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 29
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{UKR sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0-1'''
 | foireann2 = '''{{POL sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;
 | scoir 2 = [[Jakub Błaszczykowski|Błaszczykowski]] 54'
 | staid        = [[Stade Vélodrome]], [[Marseille]]
 | réiteoir      = [[Svein Oddvar Moen]] ([[An Iorua]])
 | freastal      = 58,874
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 21 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 30
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{NIR sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0-1'''
 | foireann2 = '''{{GER sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;
 | scoir 2 = [[Mario Gómez|Gómez]] 30'
 | staid        = [[Parc des Princes]], [[Páras]]
 | réiteoir      = [[Clément Turpin]] ([[An Fhrainc]])
 | freastal      = 44,125
}}

==== Grúpa D ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!width=&quot;20&quot;|Áit!!width=&quot;205&quot;|Foireann!!width=&quot;20&quot;|Im!!width=&quot;20&quot;|B!!width=&quot;20&quot;|Co!!width=&quot;20&quot;|C!!width=&quot;20&quot;|CF!!width=&quot;20&quot;|CG!!width=&quot;20&quot;|CD!!width=&quot;20&quot;|Pntí!!Cáiliú
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
| 1|| align=&quot;left&quot; |{{CRO sacar}}||3||2||1||0||5||3||+2||'''7'''||rowspan=&quot;2&quot;| Trí go [[#babhta díbeartha|babhta díbeartha]]
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
| 2|| align=&quot;left&quot; |{{ESP sacar}}||3||2||0||1||5||2||+3||'''6'''
|- 
| 3|| align=&quot;left&quot; |{{TUR sacar}}||3||1||0||2||2||4||-2||'''3'''||rowspan=&quot;2&quot;| 
|- 
| 4|| align=&quot;left&quot; |{{CZE sacar}}||3||0||1||2||2||5||-3||'''1'''
|}

{{Cluiche CLG
 | data         = 12 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 5
 | am        = 15:00
 | foireann1 = '''{{TUR sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0-1'''
 | foireann2 = '''{{CRO sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Luka Modrić|Modrić]] 41'&lt;/small&gt;
 | staid        = [[Parc des Princes]], [[Páras]]
 | réiteoir      =  [[Jonas Eriksson]] ([[An tSualainn]])
 | freastal      = 43,842
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 13 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 8
 | am        = 15:00
 | foireann1 = '''{{ESP sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1-0'''
 | foireann2 = '''{{CZE sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Gerard Piqué|Piqué]] 87'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;
 | staid        = [[Stadium municipal de Toulouse]], [[Toulouse]]
 | réiteoir      =  [[Szymon Marciniak]] ([[An Pholainn]])
 | freastal      = 29,400
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 17 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 20
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{CZE sacar|deas}}'''
 | scor        = '''2-2'''
 | foireann2 = '''{{CRO sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Milan Škoda|Škoda]] 76' &lt;br&gt; [[Tomáš Necid|Necid]] (p.) 90'
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Ivan Perišić|Perišić]] 37' &lt;br&gt; [[Ivan Rakitić|Rakitić]] 59'
 | staid        = [[Stade Geoffroy-Guichard]], [[Saint-Étienne]]
 | réiteoir      = [[Mark Clattenburg]] ([[Sasana]])
 | freastal      = 38,376
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 17 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 21
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{ESP sacar|deas}}'''
 | scor        =  '''3-0'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{TUR sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Álvaro Morata|Morata]] 34', 48' &lt;br&gt; [[Nolito]] 37'&lt;/small&gt;	
 | scoir 2 = &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Allianz Riviera]], [[Nice]]
 | réiteoir      = [[Milorad Mažić]] ([[An tSeirbia]])
 | freastal      = 33,409
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 21 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 31
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{CZE sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0-2'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{TUR sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Burak Yılmaz|Yılmaz]] 10'&lt;br&gt;[[Ozan Tufan|Tufan]] 65'&lt;/small&gt;
 | staid        = [[Stade Bollaert-Delelis]], [[Lens]]
 | réiteoir      = [[Willie Collum]] ([[Albain]])
 | freastal      = 32,836
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 21 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 32
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{CRO sacar|deas}}'''
 | scor        = '''2-1'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{ESP sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Nikola Kalinić|N. Kalinić]] 45'&lt;br&gt;[[Ivan Perišić|Perišić]] 87'&lt;/small&gt;	
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Álvaro Morata|Morata]] 7'&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Matmut Atlantique]], [[Bordeaux]]
 | réiteoir      = [[Björn Kuipers]] ([[An Ísiltír]])
 | freastal      = 37,245
}}

==== Grúpa E ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!width=&quot;20&quot;|Áit!!width=&quot;205&quot;|Foireann!!width=&quot;20&quot;|Im!!width=&quot;20&quot;|B!!width=&quot;20&quot;|Co!!width=&quot;20&quot;|C!!width=&quot;20&quot;|CF!!width=&quot;20&quot;|CG!!width=&quot;20&quot;|CD!!width=&quot;20&quot;|Pntí!!Cáiliú
|- bgcolor=#ccffcc
| 1|| align=&quot;left&quot; |{{ITA sacar}}||3||2||0||1||3||1||+2||'''6'''||rowspan=&quot;3&quot;| Trí go [[#babhta díbeartha|babhta díbeartha]]
|- bgcolor=#ccffcc
| 2|| align=&quot;left&quot;|{{BEL sacar}}||3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- bgcolor=#ccffcc
| 3|| align=&quot;left&quot;|{{IRL sacar}}||3||1||1||1||2||4||−2||'''4'''
|- 
| 4|| align=&quot;left&quot;|{{SWE sacar}}||3||0||1||2||1||3||−2||'''1'''||
|}

{{Cluiche CLG
 | data         = 13 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 9
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{IRL sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1-1''' 
 | foireann2 = '''{{SWE sacar}}'''
 | tuairisc = &lt;small&gt;[http://tuairisc.ie/gailearai-deis-caillte-ag-eirinn-agus-muid-ag-criochnu-ar-comhscor-i-bparas/ tuairisc]&lt;/small&gt;
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Wes Hoolahan|Hoolahan]] 48'&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Ciaran Clark|Clark]] 71' (c.t.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Stade de France]], [[Saint-Denis]]
 | réiteoir      = [[Milorad Mažić]] ([[An tSeirbia]])
 | freastal      = 73,419
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 13 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 10
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{BEL sacar|deas}}'''
 | scor        ='''0-2'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{ITA sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 =&lt;small&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&amp;nbsp;&lt;/small&gt;
 | scoir 2 =&lt;small&gt;[[Emanuele Giaccherini|Giaccherini]] 32' &lt;br&gt; [[Graziano Pellè|Pellè]] 90 +2'&lt;/small&gt; 
 | staid        = [[Stade des Lumières]], [[Décines-Charpieu]]
 | réiteoir      =  [[Mark Clattenburg]] ([[Sasana]])
 | freastal      = 55,408
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 17 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 19
 | am        = 15:00
 | foireann1 = '''{{ITA sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1–0'''
 | foireann2 = '''{{SWE sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Éder]] 88'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;
 | staid        = [[Stadium municipal de Toulouse]], [[Toulouse]]
 | réiteoir      = [[Viktor Kassai]] ([[An Ungáir]])
 | freastal      = 29,600
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 18 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 22
 | am        = 15:00
 | foireann1 = '''{{BEL sacar|deas}}'''&lt;br&gt;
 | scor        = '''3–0'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{IRL sacar}}'''&lt;br&gt;
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Romelu Lukaku|R. Lukaku]] 48', 70'&lt;br&gt;[[Axel Witsel|Witsel]] 61'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Matmut Atlantique]], [[Bordeaux]]
 | réiteoir      = [[Cüneyt Çakır]] ([[An Tuirc]])
 | freastal      = 39,493
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 22 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 35
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{ITA sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0–1'''
 | foireann2 = '''{{IRL sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Robbie Brady|Brady]] 85'&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Stade Pierre-Mauroy]], [[Villeneuve-d'Ascq]]
 | réiteoir      = [[Ovidiu Hațegan]] ([[An Rómáin]])
 | freastal      = 44,268
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 22 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 36
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{SWE sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0–1'''
 | foireann2 = '''{{BEL sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Radja Nainggolan|Nainggolan]] 84'&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Allianz Riviera]], [[Nice]]
 | réiteoir      = [[Felix Brych]] ([[An Ghearmáin]])
 | freastal      = 34,011
}}

==== Grúpa F ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!width=&quot;20&quot;|Áit!!width=&quot;205&quot;|Foireann!!width=&quot;20&quot;|Im!!width=&quot;20&quot;|B!!width=&quot;20&quot;|Co!!width=&quot;20&quot;|C!!width=&quot;20&quot;|CF!!width=&quot;20&quot;|CG!!width=&quot;20&quot;|CD!!width=&quot;20&quot;|Pntí!!Cáiliú
|- bgcolor=#ccffcc
| 1|| align=&quot;left&quot;|{{HUN sacar}}||3||1||2||0||6||4||+2||'''5'''||rowspan=&quot;3&quot;| Trí go [[#babhta díbeartha|babhta díbeartha]]
|- bgcolor=#ccffcc
| 2|| align=&quot;left&quot;|{{ISL sacar}}||3||1||2||0||4||3||+1||'''5'''
|- style=&quot;background:#ccffcc;
| 3|| align=&quot;left&quot;|{{POR sacar}}||3||0||3||0||4||4||0||'''3'''
|- 
| 4|| align=&quot;left&quot;|{{AUT sacar}}||3||0||1||2||1||4||-3||'''1'''||
|}

{{Cluiche CLG
 | data         = 14 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 11
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{AUT sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0–2'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{HUN sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&amp;nbsp;&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Ádám Szalai|Szalai]] 62'&lt;br&gt;[[Zoltán Stieber|Stieber]] 87'&lt;/small&gt;
 | staid        = [[Matmut Atlantique]], [[Bordeaux]]
 | réiteoir      = 
 | freastal      = 34,424
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 14 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 12
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{POR sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1–1'''
 | foireann2 = '''{{ISL sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Nani]] 31'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Birkir Bjarnason|B. Bjarnason]] 50'&lt;/small&gt;
 | staid        = [[Stade Geoffroy-Guichard]], [[Saint-Étienne]]
 | réiteoir      = 
 | freastal      = 38,742
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 18 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 23
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{ISL sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1–1'''
 | foireann2 = '''{{HUN sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Gylfi Sigurðsson|G. Sigurðsson]] 40' (c.p.)&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Birkir Már Sævarsson|Sævarsson]] 88' (c.t.)&lt;/small&gt;
 | staid        = [[Stade Vélodrome]], [[Marseille]]
 | réiteoir      = [[Sergei Karasev]] ([[An Rúis]])
 | freastal      = 60,842
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 18 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 24
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{POR sacar|deas}}'''&lt;br&gt;
 | scor        = '''0–0'''
 | foireann2 = '''{{AUT sacar}}'''&lt;br&gt;
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = 
 | scoir 2 = 
 | staid        = [[Parc des Princes]], [[Páras]]
 | réiteoir      = [[Nicola Rizzoli]] ([[An Iodáil]])
 | freastal      = 44,291
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 22 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 33
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{ISL sacar|deas}}'''
 | scor        = '''2-1'''&lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{AUT sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Jón Daði Böðvarsson|Böðvarsson]] 18'&lt;br&gt;[[Arnór Ingvi Traustason|Traustason]] 90+4'&lt;/small&gt;	
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Alessandro Schöpf|Schöpf]] 60'&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
 | staid        = [[Stade de France]], [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]]
 | réiteoir      = [[Szymon Marciniak]] ([[An Pholainn]])
 | freastal      = 68,714
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 22 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 34
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{HUN sacar|deas}}'''
 | scor        = '''3-3''' &lt;br&gt;
 | foireann2 = '''{{POR sacar}}'''
 | tuairisc = 
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Zoltán Gera|Gera]] 19'&lt;br&gt;[[Balázs Dzsudzsák|Dzsudzsák]] 47', 55'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Nani]] 42'&lt;br&gt;[[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] 50', 62'&lt;/small&gt;
 | staid        = [[Stade des Lumières]], [[Décines-Charpieu]]
 | réiteoir      = [[Martin Atkinson]] ([[Sasana]])
 | freastal      = 55,514
}}

==== Ainmniú na foirne is fearr sa tríú háit ====

Ní rachaidh ach na 4 fhoireann is fearr a thiocfaidh sa tríú háit sna grúpaí ar aghaidh chuig an mbabhta le 16. Chun na foirne sin a ainmniú, cuirfear torthaí na sé fhoireann sin i gcomparáid le chéile:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!width=25|Céim!!width=25|Grúpa!!Foireann!!width=&quot;205&quot;width=&quot;20&quot;|Im!!width=&quot;20&quot;|B!!width=&quot;20&quot;|Co!!width=&quot;20&quot;|C!!width=&quot;20&quot;|CF!!width=&quot;20&quot;|CG!!width=&quot;20&quot;|CD!!width=&quot;20&quot;|Pntí!!Cáiliú
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|1||B|| align=&quot;left&quot; |{{SVK sacar}} ||3||1||1||1||3||3||0||'''4'''|| rowspan=&quot;4&quot; | Trí go [[#babhta díbeartha|babhta díbeartha]]
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|2||E|| align=&quot;left&quot; |{{IRL sacar}} ||3||1||1||1||2||4||−2||'''4'''
|- bgcolor=#ccffcc
|3||F|| align=&quot;left&quot; |{{POR sacar}} ||3||0||3||0||4||4||0||'''3'''
|- bgcolor=#ccffcc
|4||C|| align=&quot;left&quot;|{{NIR sacar}} ||3||1||0||2||2||2||0||'''3'''
|- 
|5||D|| align=&quot;left&quot; |{{TUR sacar}} ||3||1||0||2||2||4||−2||'''3'''||rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|6||A|| align=&quot;left&quot;|{{ALB sacar}}||3||1||0||2||1||3||−2||'''3'''
|}

== Babhta díbeartha ==
===Foirne Cáilithe===
{| class=wikitable
|-
! Grúpa
! Buaiteoirí
! Neasacha
! Tríú háit&lt;br&gt;(Cáilaíonn [[#Ainmniú na foirne is fearr sa tríú háit|na ceithre is fearr]])
|-
! A
| {{FRA sacar}}
| {{SUI sacar}}
| {{N/A}}
|-
! B
| {{WAL sacar}}
| {{ENG sacar}}
| {{SVK sacar}}
|-
! C
| {{GER sacar}}
| {{POL sacar}}
| {{NIR sacar}}
|-
! D
| {{CRO sacar}}
| {{ESP sacar}}
| {{N/A}}
|-
! E
| {{ITA sacar}}
| {{BEL sacar}}
| {{IRL sacar}}
|-
! F
| {{HUN sacar}}
| {{ISL sacar}}
| {{POR sacar}}
|}

===Lúibín===
{{Round16
&lt;!-- Dáta-Áit|Foireann 1|Scór 1|Foireann 2|Scór 2 --&gt;
&lt;!-- Babhta le 16 --&gt;
|25 Meitheamh – [[Stade Geoffroy-Guichard|Saint-Étienne]]|&lt;small&gt;{{SUI sacar}}&lt;/small&gt;|1 (4)|&lt;small&gt;'''{{POL sacar}} (p.)'''&lt;/small&gt;|'''1 (5)'''
|25 Meitheamh – [[Stade Bollaert-Delelis|Lens]]|&lt;small&gt;{{CRO sacar}}&lt;/small&gt;|0|&lt;small&gt;'''{{POR sacar}} (a.b.)'''&lt;/small&gt;|'''1'''
|25 Meitheamh – [[Parc des Princes|Paris]]|&lt;small&gt;'''{{WAL sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''1'''|&lt;small&gt;{{NIR sacar}}&lt;/small&gt;|0
|26 Meitheamh – [[Stadium Municipal|Toulouse]]|&lt;small&gt;{{HUN sacar}}&lt;/small&gt;|0|&lt;small&gt;'''{{BEL sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''4'''
|26 Meitheamh – [[Stade Pierre-Mauroy|Lille]]|&lt;small&gt;'''{{GER sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''3'''|&lt;small&gt;{{SVK sacar}}&lt;/small&gt;|0
|27 Meitheamh – [[Stade de France|Saint-Denis]]|&lt;small&gt;'''{{ITA sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''2'''|&lt;small&gt;{{ESP sacar}}&lt;/small&gt;|0
|26 Meitheamh – [[Stade des Lumières|Lyon]]|&lt;small&gt;'''{{FRA sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''2'''|&lt;small&gt;{{IRL sacar}}&lt;/small&gt;|1
|27 Meitheamh – [[Allianz Riviera|Nice]]|&lt;small&gt;{{ENG sacar}}&lt;/small&gt;|1|&lt;small&gt;'''{{ISL sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''2'''
&lt;!-- ceathrú cheannais--&gt;
|30 Meitheamh – [[Stade Vélodrome|Marseille]]|&lt;small&gt;{{POL sacar}}&lt;/small&gt;|1 (3)|&lt;small&gt;'''{{POR sacar}}  (p.)'''&lt;/small&gt;|'''1 (5)'''
|1 Iúil – [[Stade Pierre-Mauroy|Lille]]|&lt;small&gt;'''{{WAL sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''3'''|&lt;small&gt;{{BEL sacar}}&lt;/small&gt;|1
|2 Iúil – [[Nouveau Stade de Bordeaux|Bordeaux]]|&lt;small&gt;'''{{GER sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''1 (6)'''|&lt;small&gt;{{ITA sacar}}&lt;/small&gt;|1 (5)
|3 Iúil – [[Stade de France|Saint-Denis]]|&lt;small&gt;'''{{FRA sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''5'''|&lt;small&gt;{{ISL sacar}}&lt;/small&gt;|2
&lt;!-- leath cheannais--&gt;
|6 Iúil – [[Stade des Lumières|Lyon]]|&lt;small&gt;'''{{POR sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''2'''|&lt;small&gt;{{WAL sacar}}&lt;/small&gt;|0
|7 Iúil – [[Stade Vélodrome|Marseille]]|&lt;small&gt;{{GER sacar}}&lt;/small&gt;|0|&lt;small&gt;'''{{FRA sacar}}'''&lt;/small&gt;|'''2'''
&lt;!-- craobh --&gt;
|10 Iúil – [[Stade de France|Saint-Denis]]|&lt;small&gt;'''{{POR sacar}} (a.b.)'''&lt;/small&gt;|'''1'''|&lt;small&gt;{{FRA sacar}}&lt;/small&gt;|0
|widescore=yes|3rdplace=no}}

==== Tábla deiridh ====

==== Dáileadh na bhfoirne is fearr a thagann sa tríú háit i mbabhta na ngrúpaí ====
Toisc go gcuirfidh ceithre chinn de na sé ghrúpa foireann a thagann sa tríú háit ar aghaidh chuig na babhtaí díbeartha, bainfear úsáid as an tábla thíos chun na tacair éagsúla a bheith i gceist a dháileadh, mar seo a leanas:

{| class=&quot;wikitable alternance centre&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
 |+ Grúpaí na bpéirí i mbabhta le 16 bunaithe ar na grúpaí as a dtagann na foirne a chríochnóidh sa tríú háit ag deireadh bhabhta na ngrúpaí
 |-
 ! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;6&quot; | Teanglaim&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(grúpaí as a dtagann na foirne tríú háite is fearr&lt;/small&gt;
 ! scope=&quot;col&quot; | An Fhrainc&lt;br /&gt;1A
 ! scope=&quot;col&quot; | An Bhreatain Bheag&lt;br /&gt;1B
 ! scope=&quot;col&quot; | An Ghearmáin&lt;br /&gt;1C
 ! scope=&quot;col&quot; | An Chróit&lt;br /&gt;1D
 |-
 | '''A'''||'''B'''||'''C'''||'''D'''|| || || 3C || 3D || 3A || 3B
 |-
 | '''A'''||'''B'''||'''C'''|| ||'''E'''|| || 3C || 3A || 3B || 3E
 |-
 | '''A'''||'''B'''||'''C'''|| || ||'''F'''|| 3C || 3A || 3B || 3F
 |-
 | '''A'''||'''B'''|| ||'''D'''||'''E'''|| || 3D || 3A || 3B || 3E
 |-
 | '''A'''||'''B'''|| ||'''D'''|| ||'''F'''|| 3D || 3A || 3B || 3F
 |-
 | '''A'''||'''B'''|| || ||'''E'''||'''F'''|| 3E || 3A || 3B || 3F
 |-
 | '''A'''|| ||'''C'''||'''D'''||'''E'''|| || 3C || 3D || 3A || 3E
 |-
 | '''A'''|| ||'''C'''||'''D'''|| ||'''F'''|| 3C || 3D || 3A || 3F
 |-
 | '''A'''|| ||'''C'''|| ||'''E'''||'''F'''|| 3C || 3A || 3F || 3E
 |-
 | '''A'''|| || ||'''D'''||'''E'''||'''F'''|| 3D || 3A || 3F || 3E
 |-
 | ||'''B'''||'''C'''||'''D'''||'''E'''|| || 3C || 3D || 3B || 3E
 |-
 | ||'''B'''||'''C'''||'''D'''|| ||'''F'''|| 3C || 3D || 3B || 3F
 |-bgcolor=#ccffcc
 | ||'''B'''||'''C'''|| ||'''E'''||'''F'''|| 3E || 3C || 3B || 3F
 |-
 | ||'''B'''|| ||'''D'''||'''E'''||'''F'''|| 3E || 3D || 3B || 3F
 |-
 | || ||'''C'''||'''D'''||'''E'''||'''F'''|| 3C || 3D || 3F || 3E
 |}

==== Babhta le 16 ====

{{Cluiche CLG
 | data         = 25 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 37
 | am        = 15:00
 | foireann1 = '''{{SUI sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1–1 (a.b.)'''&lt;br&gt;'''Ciceanna Pionóis'''&lt;br&gt;'''4–5'''
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{POL sacar|deas}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Xherdan Shaqiri|Shaqiri]] 82'&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Jakub Błaszczykowski|Błaszczykowski]] 39'&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid = [[Stade Geoffroy-Guichard]], [[Saint-Étienne]]
 | freastal = 38,842
 | réiteoir = [[Mark Clattenburg]] ([[Sasana]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 25 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 38
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{WAL sacar}}'''
 | scor        = '''1–0'''
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{NIR sacar|deas}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Gareth McAuley|McAuley]] 75' (c.t.)&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;
 | staid = [[Parc des Princes]], [[Páras]]
 | freastal = 44,342
 | réiteoir = [[Martin Atkinson]] ([[Sasana]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 25 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 39
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{CRO sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0–1 (a.b.)'''
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{POR sacar}}'''
 | scoir 1 = 
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Ricardo Quaresma|Quaresma]] 117'&lt;/small&gt;
 | staid = [[Stade Bollaert-Delelis]], [[Lens]]
 | freastal = 33,523
 | réiteoir = [[Carlos Velasco Carballo]] ([[An Spáinn]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 26 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 40
 | am        = 15:00
 | foireann1 = '''{{FRA sacar|deas}}'''
 | scor        = '''2–1'''
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{IRL sacar|deas}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Antoine Griezmann|Griezmann]] 58', 61'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Robbie Brady|Brady]] 2' (p.)&lt;/small&gt;
 | staid = [[Stade des Lumières]], [[Décines-Charpieu]]
 | freastal = 56,279
 | réiteoir = [[Nicola Rizzoli]] ([[An Iodáil]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 26 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 41
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''{{GER sacar|deas}}'''
 | scor        = '''3–0'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{SVK sacar}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Jérôme Boateng|Boateng]] 8'&lt;br&gt;[[Mario Gómez|Gómez]] 43'&lt;br&gt;[[Julian Draxler|Draxler]] 63'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid = [[Stade Pierre-Mauroy]], [[Villeneuve-d'Ascq]]
 | freastal = 44,312
 | réiteoir = [[Szymon Marciniak]] ([[An Pholainn]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 26 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 42
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{HUN sacar}}'''
 | scor        = '''0–4'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{BEL sacar|deas}}'''
 | scoir 1 = &lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Toby Alderweireld|Alderweireld]] 10'&lt;br&gt;[[Michy Batshuayi|Batshuayi]] 78'&lt;br&gt;[[Eden Hazard|Hazard]] 80'&lt;br&gt;[[Yannick Ferreira Carrasco|Carrasco]] 90+1'&lt;/small&gt;
 | staid = [[Stadium municipal de Toulouse]], [[Toulouse]]
 | freastal = 28,921
 | réiteoir = [[Milorad Mažić]] ([[An tSeirbia]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 27 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 43
 | am        = 18:00
 | foireann1 = '''An Iodáil {{bratach|Italy}}'''
 | scor        = '''2–0'''&lt;br&gt;
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{ESP sacar|deas}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Giorgio Chiellini|Chiellini]] 33'&lt;br&gt;[[Graziano Pellè|Pellè]] 90+1'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid = [[Stade de France]], [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]]
 | freastal = 76,165
 | réiteoir = [[Cüneyt Çakır]] ([[An Tuirc]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 27 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 44
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{ENG sacar}}'''
 | scor        = '''1–2'''&lt;br&gt;
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{ISL sacar}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Wayne Rooney|Rooney]] 4' (p.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Ragnar Sigurðsson|R. Sigurðsson]] 6'&lt;br&gt;[[Kolbeinn Sigþórsson|Sigþórsson]] 18'&lt;/small&gt;
 | staid = [[Allianz Riviera]], [[Nice]]
 | freastal = 33,901
 | réiteoir = [[Damir Skomina]] ([[An tSlóivéin]])
}}

==== Babhtaí Ceathrú Ceannais ====

{{Cluiche CLG
 | data         = 30 Meitheamh 2016
 | babhta        = Cluiche 45
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{POL sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1-1 (a.b.)'''&lt;br&gt;'''Ciceanna Pionóis'''&lt;br&gt;'''3–5'''
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{POR sacar}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Robert Lewandowski|Lewandowski]] 2'	&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Renato Sanches|Sanches]] 33'&lt;/small&gt;
 | staid = [[Stade Vélodrome]], [[Marseille]]
 | freastal = 62,940
 | réiteoir = [[Felix Brych]] ([[An Ghearmáin]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 1 Iúil 2016
 | babhta        = Cluiche 46
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{WAL sacar|deas}}'''
 | scor        = '''3-1'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{BEL sacar}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Ashley Williams|A. Williams]] 31' &lt;br&gt; [[Hal Robson-Kanu|Robson-Kanu]] 55'&lt;br&gt; [[Sam Vokes|Vokes]] 86'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Radja Nainggolan|Nainggolan]] 13'&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid = [[Stade Pierre-Mauroy]], [[Villeneuve-d'Ascq]]
 | freastal = 45,936
 | réiteoir = [[Damir Skomina]] ([[An tSlóivéin]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 2 Iúil 2016
 | babhta        = Cluiche 47
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{GER sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1-1 (a.b.)'''&lt;br&gt;'''Ciceanna Pionóis'''&lt;br&gt;'''6–5'''
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{ITA sacar}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Mesut Özil|Özil]] 65' &lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Leonardo Bonucci|Bonucci]] 78' (p.)&lt;/small&gt;
 | staid = [[Matmut Atlantique]], [[Bordeaux]]
 | freastal = 38,764
 | réiteoir = [[Viktor Kassai]] ([[An Ungáir]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 3 Iúil 2016
 | babhta        = Cluiche 48
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{FRA sacar|deas}}'''
 | scor        = '''5–2'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{ISL sacar}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Olivier Giroud|Giroud]] 12', 59'&lt;br&gt;[[Paul Pogba|Pogba]] 20'&lt;br&gt;[[Dimitri Payet|Payet]] 43'&lt;br&gt;[[Antoine Griezmann|Griezmann]] 45'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Kolbeinn Sigþórsson|Sigþórsson]] 56'&lt;br&gt;[[Birkir Bjarnason|B. Bjarnason]] 84'&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 | staid = [[Stade de France]], [[Saint-Denis]]
 | freastal = 76,833
 | réiteoir = [[Björn Kuipers]] ([[An Ísiltír]])
}}

==== Cluichí Leathcheannais ====
{{Cluiche CLG
 | data         = 6 Iúil 2016
 | babhta        = Cluiche 49
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{POR sacar|deas}}'''
 | scor        = '''2–0'''&lt;br&gt;
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{WAL sacar}}'''&lt;br&gt;
 | scoir 1 = &lt;small&gt;[[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]]  50'&lt;br&gt;[[Nani]] 53'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;
 | staid = [[Stade des Lumières]], [[Décines-Charpieu]]
 | freastal = 55,679
 | réiteoir = [[Jonas Eriksson]] ([[An tSualainn]])
}}
----
{{Cluiche CLG
 | data         = 7 Iúil 2016
 | babhta        = Cluiche 50
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{GER sacar|deas}}'''
 | scor        = '''0–2'''
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{FRA sacar}}'''
 | scoir 1 = &lt;br&gt;
 | scoir 2 = &lt;small&gt;[[Antoine Griezmann|Griezmann]] 45+2' (p.), 72'&lt;/small&gt;
 | staid = [[Stade Vélodrome]], [[Marseille]]
 | freastal = 64,078
 | réiteoir = [[Nicola Rizzoli]] ([[An Iodáil]])
}}

==== Cluiche Ceannais ====

{{Cluiche CLG
 | data         = 10 Iúil 2016
 | babhta        = Cluiche 51
 | am        = 21:00
 | foireann1 = '''{{POR sacar|deas}}'''
 | scor        = '''1-0 (a.b.)'''
 | tuairisc = 
 | foireann2 = '''{{FRA sacar}}'''
 | scoir 1 = &lt;small&gt;Éder 109'&lt;/small&gt;
 | scoir 2 = &lt;br&gt;
 | staid = [[Stade de France]], [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]]
 | freastal = 75,868
 | réiteoir = [[Mark Clattenburg]] ([[Sasana]])
}}

== Staitisticí ==
=== Scórálaithe cúl ===
;Sé Chúl
* {{Bratach|France}} [[Antoine Griezmann]]

;Trí Chúl
{|
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Bratach|Wales}} [[Gareth Bale]]
* {{Bratach|France}} [[Olivier Giroud]]
* {{Bratach|France}} [[Dimitri Payet]]
|width=&quot;112&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Bratach|Portugal}} [[Cristiano Ronaldo]]
* {{Bratach|Portugal}} [[Nani]]
* {{Bratach|Spain}} [[Álvaro Morata]]
|}

;Dhá Chúl
{|
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Bratach|Belgium}} [[Romelu Lukaku]]
* {{Bratach|Belgium}} [[Radja Nainggolan]]
* {{Bratach|Wales}} [[Hal Robson-Kanu]]
* {{Bratach|Croatia}} [[Ivan Perišić]]
|width=&quot;112&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Bratach|Ireland}} [[Robbie Brady]]
* {{Bratach|Germany}} [[Mario Gómez]]
* {{Bratach|Italy}} [[Graziano Pellè]]
* {{Bratach|Iceland}} [[Birkir Bjarnason]]
|width=&quot;112&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Bratach|Iceland}} [[Kolbeinn Sigþórsson]]
* {{Bratach|Poland}} [[Jakub Błaszczykowski]]
* {{Bratach|Romania}} [[Bogdan Stancu]]
* {{Bratach|Hungary}} [[Balázs Dzsudzsák]]
|}

;Cúl amháin
{|
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Bratach|Albania}} [[Armando Sadiku]]
* {{Bratach|Belgium}} [[Toby Alderweireld]]
* {{Bratach|Belgium}} [[Michy Batshuayi]]
* {{Bratach|Belgium}} [[Yannick Ferreira Carrasco]]
* {{Bratach|Belgium}} [[Eden Hazard]]
* {{Bratach|Belgium}} [[Axel Witsel]]
* {{Bratach|Wales}} [[Aaron Ramsey]]
* {{Bratach|Wales}} [[Neil Taylor]]
* {{Bratach|Wales}} [[Sam Voked]]
* {{Bratach|Wales}} [[Ashley Williams]]
* {{Bratach|Croatia}} [[Nikola Kalinić]]
* {{Bratach|Croatia}} [[Luka Modrić]]
* {{Bratach|Croatia}} [[Ivan Rakitić]]
* {{Bratach|Switzerland}} [[Admir Mehmedi]]
* {{Bratach|Switzerland}} [[Fabian Schär]]
* {{Bratach|Switzerland}} [[Xherdan Shaqiri]]
* {{Bratach|Ireland}} [[Wes Hoolahan]]
* {{Bratach|Iceland}} [[Arnór Ingvi Traustason]]
* {{Bratach|France}} [[Paul Pogba]]
|width=&quot;112&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Bratach|Germany}} [[Julian Draxler]]
* {{Bratach|Germany}} [[Shkodran Mustafi]]
* {{Bratach|Germany}} [[Mesut Özil]]
* {{Bratach|Germany}} [[Bastian Schweinsteiger]]
* {{Bratach|Italy}} [[Leonardo Bonucci]]
* {{Bratach|Italy}} [[Giorgio Chiellini]]
* {{Bratach|Italy}} [[Éder]]
* {{Bratach|Italy}} [[Emanuele Giaccherini]]
* {{Bratach|Iceland}} [[Jón Daði Böðvarsson]]
* {{Bratach|Iceland}} [[Gylfi Sigurðsson]]
* {{Bratach|Iceland}} [[Ragnar Sigurðsson]]
* {{Bratach|Iceland}} [[Arnór Ingvi Traustason]]
* {{Bratach|Austria}} [[Alessandro Schöpf]]
* {{Bratach|Czech Republic}} [[Tomáš Necid]]
* {{Bratach|Czech Republic}} [[Milan Škoda]]
* {{Bratach|Poland}} [[Robert Lewandowski]]
* {{Bratach|Poland}} [[Arkadiusz Milik]]
* {{Bratach|Portugal}} [[Ricardo Quaresma]]
* {{Bratach|Portugal}} [[Renato Sanches]]
|width=&quot;112&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Bratach|Portugal}} [[Éder]]
* {{Bratach|Russia}} [[Vasili Berezutski]]
* {{Bratach|Russia}} [[Denis Glushakov]]
* {{Bratach|England}} [[Eric Dier]]
* {{Bratach|England}} [[Wayne Rooney]]
* {{Bratach|England}} [[Daniel Sturridge]]
* {{Bratach|England}} [[Jamie Vardy]]
* {{Bratach|Slovakia}} [[Ondrej Duda]]
* {{Bratach|Slovakia}} [[Marek Hamšík]]
* {{Bratach|Slovakia}} [[Vladimír Weiss]]
* {{Bratach|Spain}} [[Nolito]]
* {{Bratach|Spain}} [[Gerard Piqué]]
* {{Bratach|Northern Ireland}} [[Gareth McAuley]]
* {{Bratach|Northern Ireland}} [[Niall McGinn]]
* {{Bratach|Turkey}} [[Ozan Tufan]]
* {{Bratach|Turkey}} [[Burak Yılmaz]]
* {{Bratach|Hungary}} [[Zoltán Gera]]
* {{Bratach|Hungary}} [[Zoltán Stieber]]
* {{Bratach|Hungary}} [[Ádám Szalai]]
|}
&lt;br&gt;
;Cúl tuathail
{|
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Bratach|Ireland}} [[Ciaran Clark]] (ag imirt in aghaidh {{Bratach|Sweden}} [[An tSualainn]])
* {{Bratach|Northern Ireland}} [[Gareth McAuley]] (ag imirt in aghaidh {{Bratach|Wales}} [[An Bhreatain Bheag]])
* {{Bratach|Iceland}} [[Birkir Már Sævarsson]] (ag imirt in aghaidh {{Bratach|Hungary}} [[An Ungáir]])
|}
''NB: Tá na himreoirí i g'''cló trom''' fós san iomaíocht sa chomórtas''

=== Airgead duais ===

*Duais do ghlacadh páirt: €8 milliún

Íocaíocht breise:

*Seaimpín: €8 milliún
*Dara hÁit: €5 milliún
*Leath Ceannais: €4 milliún
*Ceathrú Ceannais: €2.5 milliún
*Babhta le 16: €1.5 milliún
*Cluichí buaite i mBabhta na nGrúpaí: €1 milliún
*Cluiche ar chomhscór i mBabhta na nGrúpaí: €500,000

== Margaíocht ==
=== Urraitheoirí ===
*[[Abritel–HomeAway]]
*[[Adidas]]
*[[Tourtel]]
*[[Française des jeux|FDJ]]
*[[McDonald's]]
*[[Coca-Cola]]
*[[Carlsberg]]
*[[Continental AG|Continental]]
*[[Hyundai]]–[[Kia Motors|Kia]]
*[[SOCAR]]
*[[Crédit agricole]]
*[[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]]
*PROMAN
*[[Orange]]
*[[Turkish Airlines]]
*[[La Poste]]

=== Na Meáin ===
Rannóg le líonadh

==Craoltóireacht==
===Teilifís===
====UEFA====
{| class=&quot;wikitable hlist&quot;
!Críocha
!Stáisiún
|-
|An Airméin
|[[Armenia 1|AMPTV]]
|-
|An Albáin
|
*[[Top Channel]]
*[[SuperSport Albania|SuperSport]]
|-
|An Asarbaiseáin
|
*[[İctimai Television|İTV]]
*Alma Sport
|-
|An Bhealarúis
|[[National State Television and Radio Company of the Republic of Belarus|BTRC]]
|-
|An Bheilg
|
*[[Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie|VRT]]
*[[RTBF]]
|-
|An Bhoisnia-Heirseagaivéin
|[[Radio and Television of Bosnia and Herzegovina|BHRT]]
|-
|An Bhulgáir
|
*[[Bulgarian National Television|BNT]]
*[[Nova television (An Bhulgáir)|Nova TV]]
|-
|An Chasacstáin
|[[Kazakhstan Radio and Television Corporation|Kaztrk]]
|-
|An Chipir
|[[Cyprus Broadcasting Corporation|CyBC]]
|-
|An Chosaiv
|
*[[Radio Television of Kosovo|RTK]]
*[[SuperSport Albania|SuperSport]]
|-
|An Chróit
|[[Croatian Radiotelevision|HRT]]
|-
|An Danmhairg
|
*[[DR (craoltóir)|DR]]
*[[TV 2 (An Danmhairg)|TV 2]]
|-
|An Eastóin
|[[Eesti Rahvusringhääling|ERR]]
|-
|An Eilvéis
|[[SRG SSR]]
|-
|Éire
|
*[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]
*[[TV3 (Éire)|TV3]]
|-
|An Fhionlainn
|[[Yle]]
|-
|An Fhrainc
|
*[[TF1]]
*[[M6 (bealach teilifíse)|M6]]
*[[beIN Sports]]
|-
|An Ghearmáin
|
*[[ARD (craoltóir)|ARD]]
*[[ZDF]]
*[[ProSiebenSat.1 Media|ProSiebenSat.1]]
|-
|An Ghréig
|[[Hellenic Broadcasting Corporation|ERT]]
|-
|An Iodáil
|
*[[RAI]]
*[[Sky Sport (An Iodáil)|Sky Sport]]
|-
|An Iorua
|
*[[NRK]]
*[[TV 2 (An Iorua)|TV 2]]
|-
|An Íoslainn
|[[Sjónvarp Símans]]
|-
|Iosrael
|Charlton
|-
|An Ísiltír
|[[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]]
|-
|An Laitvia
|[[Latvijas Televīzija|LTV]]
|-
|An Liotuáin
|[[Lithuanian National Radio and Television|LRT]]
|-
|Málta
|[[Public Broadcasting Services|PBS]]
|-
|An Mholdóiv
|[[TeleRadio-Moldova|TRM]]
|-
|Montainéagró
|[[RTCG]]
|-
|An Ostair
|
*[[ORF (craoltóir)|ORF]]
*[[ATV (An Ostair)|ATV]]
|-
|An Pholainn
|
*[[Telewizja Polska|TVP]]
*[[Polsat]]
|-
|An Phortaingéil
|
*[[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]]
*[[Sport TV|SportTV]]
|-
|Poblacht na Macadóine
|[[Macedonian Radio Television|MKRTV]]
|-
|Poblacht na Seice
|[[Česká televize|ČT]]
|-
|An Ríocht Aontaithe
|
*[[BBC]]
*[[ITV (stáisiún teilifíse)|ITV]]
*[[S4C]]
|-
|An Rómáin
|
*[[Pro TV]]
*[[Dolce (teilifís satailíte)|Dolce Sport]]
|-
|An Rúis
|
*[[Channel One Russia|Pervyi Kanal]]
*[[All-Russia State Television and Radio Broadcasting Company|VGTRK]]
*[[Match TV]]
|-
|An tSeirbia
|[[Radio Television of Serbia|RTS]]
|-
|An tSeoirsia
|[[Georgian Public Broadcaster|GPB]]
|-
|An tSlóivéin
|[[Radiotelevizija Slovenija|RTVSLO]]
|-
|An tSlóvaic
|[[Radio and Television Slovakia|RTVS]]
|-
|An tSualainn
|
*[[Sveriges Television|SVT]]
*[[TV4 (An tSualainn)|TV4]]
|-
|An Spáinn
|[[Mediaset España Comunicación|Mediaset España]]
|-
|An Tuirc
|
*[[Turkish Radio and Television Corporation|TRT]]
*[[Digiturk]]
|-
|An Úcráin
|[[Media Group Ukraine|Ukrayina]]
|-
|An Ungáir
|[[MTVA (An Ungáir)|MTVA]]
|}

===Raidió===
{| class=&quot;wikitable hlist&quot;
!Críocha
!Stáisiún
|-
|An Afraic Theas
|[[South African Broadcasting Corporation|SABC]]
|-
|[[An Eoraip]]
|[[European Broadcasting Union|EBU]]
|-
|An Fhrainc
|[[Radio France]]
|-
|An Ghearmáin
|[[Sport1 (An Ghearmáin)|Sport1]]
|-
|An Phortaingéil
|[[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]]
|-
|An Ríocht Aontaithe
|
*[[BBC]]
*[[Talksport]]
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.actusports.fr/news/football/euro-2016/ News Euro 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151205071622/http://www.actusports.fr/news/football/euro-2016/ |date=2015-12-05 }}
* [https://web.archive.org/web/20130909063607/http://www.info-stades.fr/fr/competition/3/euro-2016 News au jour le jour des travaux/projets pour l'euro 2016 (info-stades.fr)]
* [http://www.euro-2016-football.net/ Actualité de l'Euro 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130713230908/http://euro-2016-football.net/ |date=2013-07-13 }}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Spórt i 2016]]
[[Catagóir:UEFA]]</text>
      <sha1>l7ocrc8je1qdb5ozc7wclppsm4fp4dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge</title>
    <ns>14</ns>
    <id>65484</id>
    <revision>
      <id>1332205</id>
      <parentid>896779</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1332205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="lexynnjij1at9uf00hu4kjijtvzoajq" xml:space="preserve">[[Catagóir:Láithreáin gréasáin de réir teanga|Gaeilge]]
[[Catagóir:Meáin na Gaeilge]]</text>
      <sha1>lexynnjij1at9uf00hu4kjijtvzoajq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michael Collins (a rugadh in 1958)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66350</id>
    <revision>
      <id>1332122</id>
      <parentid>1331879</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Micheál Ó Coileáin (polaiteoir)]] go [[Michael Collins (a rugadh in 1958)]]</comment>
      <origin>1331404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1547" sha1="nqg44e570zlfq5l85elfbt2wbd59wds" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Independent Ireland]] agus [[Teachta Dála]] é '''Micheál Ó Coileáin''',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2025/36/mul/initiated/b3625d.pdf|teideal=An Bille um an Aonú Leasú is Daichead ar an mBunreacht (Cearta Vótála i dToghcháin Uachtaráin), 2025|údar=[[Oireachtas]]|dáta=17 Meitheamh, 2025}}&lt;/ref&gt; nó '''''Michael Collins'''''. Bhí Ó Coileáin ar bharr an liosta in 2020 i g[[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Corcaigh Thiar Theas]] agus toghadh é ar an gcéad chomhaireamh le 11,712 vóta. Cúlra Fhianna Fáil atá ag Collins agus ní haon iontas mar sin go bhfuair iarrthóirí Fhianna Fáil a dhá oiread níos mó ó aistriú a fharasbairr in 2020 ná iarrthóirí Fhine Gael. D'éirigh Collins ina cheannaire agus ina bhunaitheoir ar an ghrúpa [[Independent Ireland]] in 2023.  

== Féach freisin ==

* [[Independent Ireland]]

* [[:Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Thiar Theas]]
* [[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}

{{síol-ie}}

{{DEFAULTSORT:Collins, Michael}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1958]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Independent Ireland]]
[[Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]</text>
      <sha1>nqg44e570zlfq5l85elfbt2wbd59wds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332124</id>
      <parentid>1332122</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1615" sha1="ef3pqt3p1h9utb1xqlewce2gw63etrd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Independent Ireland]] agus [[Teachta Dála]] é '''Micheál Ó Coileáin''',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2025/36/mul/initiated/b3625d.pdf|teideal=An Bille um an Aonú Leasú is Daichead ar an mBunreacht (Cearta Vótála i dToghcháin Uachtaráin), 2025|údar=[[Oireachtas]]|dáta=17 Meitheamh, 2025}}&lt;/ref&gt; nó '''Michael Collins'''. Bhí Ó Coileáin ar bharr an liosta in 2020 i g[[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Corcaigh Thiar Theas]] agus toghadh é ar an gcéad chomhaireamh le 11,712 vóta. Cúlra Fhianna Fáil atá ag Collins agus ní haon iontas mar sin go bhfuair iarrthóirí Fhianna Fáil a dhá oiread níos mó ó aistriú a fharasbairr in 2020 ná iarrthóirí Fhine Gael. D'éirigh Collins ina cheannaire agus ina bhunaitheoir ar an ghrúpa [[Independent Ireland]] in 2023.  

== Féach freisin ==

* [[Independent Ireland]]

* [[:Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Thiar Theas]]
* [[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
* [[Michael Collins (réabhlóidí)]]
* [[Michael Collins (spásaire)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}

{{síol-ie}}

{{DEFAULTSORT:Collins, Michael}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1958]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Independent Ireland]]
[[Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]</text>
      <sha1>ef3pqt3p1h9utb1xqlewce2gw63etrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332126</id>
      <parentid>1332124</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1618" sha1="gv0n7e6p86a32v16i9l40qnrt8ri6ip" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Independent Ireland]] agus [[Teachta Dála]] é '''Micheál Ó Coileáin''',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2025/36/mul/initiated/b3625d.pdf|teideal=An Bille um an Aonú Leasú is Daichead ar an mBunreacht (Cearta Vótála i dToghcháin Uachtaráin), 2025|údar=[[Oireachtas]]|dáta=17 Meitheamh, 2025}}&lt;/ref&gt; nó '''Michael Collins'''.   

Bhí Collins ar bharr an liosta in 2020 i g[[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Corcaigh Thiar Theas]] agus toghadh é ar an gcéad chomhaireamh le 11,712 vóta. Cúlra Fhianna Fáil atá ag Collins agus ní haon iontas mar sin go bhfuair iarrthóirí Fhianna Fáil a dhá oiread níos mó ó aistriú a fharasbairr in 2020 ná iarrthóirí Fhine Gael.   

D'éirigh Collins ina cheannaire agus ina bhunaitheoir ar an ghrúpa [[Independent Ireland]] in 2023.  

== Féach freisin ==

* [[Independent Ireland]]

* [[:Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Thiar Theas]]
* [[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
* [[Michael Collins (réabhlóidí)]]
* [[Michael Collins (spásaire)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}

{{síol-ie}}

{{DEFAULTSORT:Collins, Michael}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1958]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Independent Ireland]]
[[Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]</text>
      <sha1>gv0n7e6p86a32v16i9l40qnrt8ri6ip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deasún Mac Gearailt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66541</id>
    <revision>
      <id>1332279</id>
      <parentid>1317850</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14324" sha1="o57qvgdcu3aj6r3ro1bq1jt0tjdro9j" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba réabhlóideach Éireannach é '''Deasún Mac Gearailt''' ({{lang-en|Desmond FitzGerald}}) (13 Feabhra 1888 – 9 Aibreán 1947) agus file, poiblitheoir polaitiúil agus polaiteoir de chuid pháirtí Chumann na nGaedheal, leis.&lt;ref&gt;&quot;Mr. Desmond FitzGerald&quot;. Oireachtas Members Database. Retrieved 12 February 2012.&lt;/ref&gt; 

== Luathshaol ==
Rugadh Deasún Mac Gearailt in '''Forest Gate, West Ham, Essex in 1888''' agus baisteadh '''Thomas Joseph FitzGerald''' air. Ba iad Patrick Fitzgerald (1831–1908), saothraí ó dheisceart Thiobraid Árainn, agus Mary Anne Scollard (1847–1927) ó Oileán Ciarraí, Contae Chiarraí, a thuismitheoirí. D’athraigh sé a ainm agus é sna déaga agus roghnaigh sé an t-ainm níos rómánsaí “Desmond”, nó “Deasún”. Tháinig sé go hÉirinn den chéad uair in 1910.&lt;ref&gt;&quot;''Desmond's Rising: Memoirs 1913 to Easter 1916''&quot;, with foreword by Garret FitzGerald; Liberties Press, Dublin, published 1968 and 2006; pp.9, 11.&lt;/ref&gt; Bhí sé ina mhac léinn in St Bonaventure's.&lt;ref&gt; http://www.e7-nowandthen.org/&lt;/ref&gt;

I Londain, bhí sé ina bhall den ghrúpa filí agus scríbhneoir darbh ainm &quot;an grúpa Tour Eiffel&quot;, lena n-áirítear [[Ezra Pound]], T.E. Hulme, F.S. Flint agus scríbhneoir Éireannach eile, [[Joseph Campbell]]. Fuair an grúpa a ainm as an mbialann inar tionóladh na cruinnithe, bialann an Tour Eiffel in [[Soho]].&lt;ref&gt;Carr, Helen, The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists. Random House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carr, Helen. The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists (Kindle Location 167). Random House. Kindle Edition.&lt;/ref&gt; I mí Aibreáin 1908, thóg Florence Farr agus Mac Gearailt Ezra Pound go dtí cruinniú an ghrúpa, eachtra a chur tús le caidreamh as ar tháinig an grúpa Imagist níos déanaí.&lt;ref&gt;Carr, Helen. The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists (Kindle Location 3438). Random House. Kindle Edition.&lt;/ref&gt; 

== Saol Pósta agus Clann ==
In 1911 phós Mac Gearailt, Caitliceach Rómhánach, '''Maedhbh Nic Chonaill (Mabel Washington McConnell) (1884–1958)''', iníon John McConnell, díolacháin fuisce ó Bhéal Feirste, agus gariníon de chuid fheirmeoir Preispitéireach ó chúlchríoch na cathrach. D’fhreastail sí ar Ollscoil na Banríona, Béal Feirste, agus bhí an t-ábhar spéise céanna aici sa '''[[An Ghaeilge|Ghaeilge]]''' is a bhí ag Mac Gearailt; bhuail sí air den chéad uair ag seimineár teanga i Londain. Chónaigh siad sa Fhrainc sular aistrigh siad go Ciarraí i mí an Mhárta 1913. Le linn na tréimhse seo chuaigh sé leis an ngrúpa aos dána, '''[[the Imagists]]'''. Bhí ceathrar clainne acu: Desmond (1912–1987), Pierce (1914–1986), Fergus (1920–1983) agus '''[[Gearóid Mac Gearailt|Garret]]''' (1926–2011). 

== Náisiúnaí na hÉireann ==
Ghlac Mac Gearailt ballraíocht in '''Óglaigh na hÉireann''' in 1914 agus d’eagraigh sé buíonn Óglaigh i gContae Chiarraí. Agus é ina thimire, bhí air druileáil a dhéanamh fiú leis na hearcaigh ba lú oiriúnach. Ní raibh sé sásta leis sin óir b’fhear lán moráltachta araíonachta é.&lt;ref&gt;C Townshend, &quot;Easter 1916&quot;, (London 2006), p.44-5.&lt;/ref&gt; Bhí an eagraíocht faoi bhrú an-mhór ag an am: díbríodh roinnt mhaith dá gceannairí i mí Iúil 1915 faoin '''Acht um Chosaint na Ríochta 1914'''. Ghlac Mac Gearailt an ról a bhí ag '''[[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|de Blaghd]]''' roimhe sin.&lt;ref&gt;Townshend, p.82.&lt;/ref&gt; Ghearradh pionós príosúin air de bharr óráid a thug sé i gcoinne earcaíochta le linn an Chéad Chogadh Domhanda.&lt;ref&gt;Murphy, William. [https://books.google.com/books?id=wY5tAwAAQBAJ&amp;pg=PA38 ''Political Imprisonment and the Irish, 1912-1921'']. 2014: Oxford University Press. p. 38. &lt;nowiki&gt;ISBN 0191651265&lt;/nowiki&gt;. Retrieved 3 April 2016.&lt;/ref&gt; Mar thoradh air sin, díbríodh as Ciarraí é agus d’aistrigh sé go [[Contae Chill Mhantáin]]. B'fhear fíormheasartha sprionlaithe é Mac Gearailt, agus d’fhág sé sin, chomh maith leis a chúlra [[Angla-Normannach]], gur phearsa de chuid na gluaiseachta a tharraing míghean air féin. Mhothaigh sé amhail is nár thug a cheannairí aird ar a chás féin. Le linn ghabháltas '''[[Ard-Oifig an Phoist]]''' san '''[[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach 1916]]''', nochtaigh sé a thuairim, “bhí mearbhall orm faoin meon a raibh ann go ginearálta maidir leis an slándála.” Ag buaicphointe na troda, bhí sé í gcroílár an dóiteáin a thug dúshlán mór do gharastún Ard-Oifig an Phoist.&lt;ref&gt;J.M.Heuston, &quot;Headquarters Battalion, Army of the Irish Republic, Easter Week, 1916&quot; (Tallaght 1966), p.44. Townshend, p.210.&lt;/ref&gt; Agus é ina dhuine a bhí i gcónaí amhrasach,ina chuimhní cinn den Éirí Amach 1916, léiríonn Mac Gearailt, a bhí i gceannas ar chiondálacha, an cur ag gluaiseacht thobann gan choinne a tharla, agus tuairiscíonn sé ar staid agus caoi díobh siúd a bhí fós in Ard-Oifig an Phoist, ceanncheathrú na reibiliúnach. Cé gur minic a chuirtear síos ar an Éirí Amach mar chineál íobairt fola i gcuntais éagsúla, pléann Mac Gearailt an réasúnaíocht leathan a bhí taobh thiar de leis an gceannasaí '''[[Pádraig Mac Piarais]]''', agus le '''[[Joseph Plunkett]]''' &lt;ref&gt;Townshend, p.264.&lt;/ref&gt; a thaisteal go dtí [[an Ghearmáin]] ag iarraidh cúnamh in 1915. Mheas siadsan go mbeadh an bua ag an Ghearmáin sa Chéad Chogadh Domhanda agus go mbeadh suíochán ag Éirinn sa chomhdháil síochána a dtiocfadh sna sála ar dheireadh an Chogaidh dá mba rud é go mairfeadh an tÉirí Amach trí lá nó níos mó. Cé gur fhógair siad Poblacht na hÉireann san Éirí Amach in 1916, mheas siad go mbeadh gá ann cuireadh a thabhairt don mhac ab óige de shliocht an Khaiser, Joachim, a bheith i gcoróin ar nuaríocht athchóirithe na hÉireann, ríocht ina mbeadh Gaeilge mar theanga laethúil na ndaoine.&lt;ref&gt;&quot;''Desmond's Rising Memoirs 1913 to Easter 1916''&quot;, op.cit., p.142-144.&lt;/ref&gt;

Scaoileadh saor Mac Gearailt in 1918 nuair a toghadh é ina Fheisire Shinn Féin i ndáilcheantar Pembroke-Baile Átha Cliath.&lt;ref&gt;[http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=984 &quot;Desmond FitzGerald&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018165803/http://electionsireland.org//candidate.cfm?id=984 |date=2011-10-18 }}. ''ElectionsIreland.org''. Retrieved 12 February 2012.&lt;/ref&gt; Cheapadh é mar '''Stiúrthóir Poiblíochta''' tar éis thionóil an '''[[An Chéad Dáil|Chéad Dáil]]''' in 1919, agus chuaigh sé leis an nuachtán ''Nationality'' ar dtús, ag glacadh cúraim a bhí ag [[Laurence Ginnell]] roimhe, nuair a gabhadh eisean. Luaigh Mac Gearailt sa chéad tuairisc a chuir sé faoi bhráid na Dála gurb í ‘an bholscaireacht an príomh-mhodh a bhí againn chun poiblíocht a dhéanamh.’ Bhí deacracht aige tionchar a bheith aige ar an bpreas Briotanach, arbh é a scaoil amach nuacht ag baint le hÉirinn timpeall an domhain, den chuid is mó.&lt;ref&gt;Report of the Propaganda Department, n.d., (May 1920), National Archives of Ireland DE:2/10.&lt;/ref&gt;

[[File:Firstdail.jpg|mion|300px|An Chéad Dáil - Deasún Mac Gearailt sa tríú líne, an tríú dhuine ó chlé]]

I mí Bhealtaine 1919 chuaigh '''[[Erskine Hamilton Childers|Erskine Childers]]''', cara agus comhghleacaí de chuid Mhic Gearailt go '''[[Versailles]]''', ag súil le páirt a ghlacadh sa '''[[Comhdháil Síochána Versailles|Chomhdháil Síochána]]''' a tionóladh ann. Tharla gur tháinig níos mó cantail agus frustrachais go leanúnach ar Childers ann de réir a chéile mar gheall ar an mheon mhursanta a bhí ag an mBreatain maidir le saoirse na hÉireann. Chuir Mac Gearailt tús le míméagraf darbh ainm ''Achoimriú Seachtainiúil Ghníomhartha Forrántachta de chuid an Namhad'' i mí Iúil, 1919. Faoi mhí na Samhna chuir sé féin agus Childers tús le foilsiú an '''''[[Irish Bulletin]]'''''. Lean leo ar feadh dhá mhí is fiche ag scaoileadh amach bolscaireacht faoi choireanna a rinne Sasana chun borradh a chur faoi inchreidteacht na Dála agus inchreidteacht Shinn Féin, freisin. D’ainneoin an ghearán a rinneadh sa Dáil in 1920 nár leor an méid a bhí sna liostaí sin, tharla gur chuir an móiminteam laistiar den '''Roinn Bolscaireachta''' mearbhall ar a gcomhraic.&lt;ref&gt;C Townshend, &quot;The Republic&quot;, p.94-6.&lt;/ref&gt; Le linn '''[[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn (1919-21)]]''' d’éirigh leis an ''Bulletin'' poiblíocht a chur amach maidir le aidhmeanna '''Phoblacht na hÉireann''' sa domhan mór agus níos mó ratha á bhaint amach acu leis de réir a chéile, agus d’éirigh leo deireadh a chur leis an baoil a bhí ann go n-athródh an cogadh go coimhlint ní b’fhairsinge. Agus straitéis á dreachadh aige chun Chúige Uladh a choimeád, chreid '''[[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|Earnán de Blaghd]]''', ceannródaí lucht na Poblachtach, go mbeadh imshuí uafásach amach is amach do Bhéal Feirste dá mba rud é go gcuirfí in áit é.&lt;ref&gt;Bureau of Military History WS 939 (Ernest Blythe)&lt;/ref&gt; Os a choinne sin, d’iarr '''[[Seán Mac an tSaoi]]''' ar fhreagra a fháil ar an gceist sin, a mheas sé gurbh cogadh díothaithe a bhí ann i gcoinne an náisiúnachais; bhí “arm cumhachtach an imshuí” ann gurbh fhéidir leo a úsáid, de réir a argóint. Bhí a lán poblachtaigh i gcoinne an imshuí: D’fhógair Mac Gearailt gurb ionann imshuí agus “vótáil ar son na deighilte”.&lt;ref&gt;Townshend, &quot;The Republic&quot;, p.177.&lt;/ref&gt; Bhí an cuma ar an scéal go raibh ag éirí le Roinn [poiblíochta] na Dála an ceann is fearr a fháil ar lucht [[Caisleán Bhaile Átha Cliath|an Chaisleáin]], nach raibh in ann a scéal a chur i bhfeidhm ar an bpobal, sa chogadh bolscaireachta. Chuir ina luí ar an Rúnaíocht gurbh fhiú leanúint ar aghaidh leis an Bulletin nuair a nascadh a gcuid páipéar agus ábhar i gcreach.&lt;ref&gt;Townshend, &quot;The Republic&quot;, p.299.&lt;/ref&gt; Gabhadh ar Mhac Gearailt i mí an Mhárta 1921, ach scaoileadh saor é arís. Déanach i mí Lúnasa 1921 rinne '''[[Éamon de Valera|Éamon De Valera]]''' athrú maidir le ballraíocht an Chomh-aireacht, agus níor éirigh le Mac Gearailt aireacht a bheith aige, cé gur ainmníodh é mar Aire Poiblíochta in áit Childers.&lt;ref&gt;Townshend, p.324.&lt;/ref&gt; Ba dhuine de na Teachtaí Dála é a rinne iarracht, nár éirígh leis, De Valera a áitiú le bheith ina bhall den fhoireann idirbheartaíochta a shocraigh an '''[[Conradh Angla-Éireannach]]''' arna síniú ar an 6 Nollaig.

== Aire rialtais ==
Bhí Mac Gearailt ar son an Chonartha. Ar an 30 Lúnasa 1922, ceapadh é mar an '''tAire Gnóthaí Seachtracha''' den [[Rialtas Sealadach Dheisceart Éireann]]. Ba cuid den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] í [[Deisceart Éireann]] ar an dáta arna ceapadh é. Agus, mar gheall air sin, is aisteach an rud é go raibh [[Aire Gnóthaí Seachtracha]] sa Rialtas. Is é an fáth gur tharla an rud neamhghnách seo ná gurbh rialtas idirthréimhseach a bhí ann. Bunaíodh '''[[Saorstát Éireann]]''' ar an 6 Nollaig 1922.
[[File:Tailteann Games Visitors at the R.I.A. 1924 (18426438103).jpg|thumb|Tailteann Games Visitors at the R.I.A. 1924 (18426438103)]]

Chuir Mac Gearailt iarratas isteach ar son na hÉireann le haghaidh ballraíocht [[Conradh na Náisiún|Chonradh na Náisiún]], i litir a scríobhadh ar an 17 Aibreán 1923.[17] Ghlacadh leis an iarratas sin, agus d’éirigh le hÉire ballraíocht a bhaint amach an bhliain dár gcionn. D’fhreastail Mac Gearailt ag [[na Comhdháil Impiriúla]] ar son an stáit nua, freisin. In 1927 ceapadh é ina [[Aire Cosanta]].  I ndiaidh bhriseadh an rialtais in 1932, lean sé leis mar TD go dtí 1938. Toghadh é mar sheanadóir i [[Seanad Éireann]], agus lean sé leis mar ionadaí sa Seanad go dtí gur éirigh sé as a ghairm mar pholaiteoir in 1943.

== Sliocht ==
Bhí duine dá mhic, [[Gearóid Mac Gearailt]] ina [[Aire Gnóthaí Eachtracha]] sna 1970í, dála a atharsan, agus ceapadh é mar Thaoiseach dhá uair sna 1980í.

Fuair Deasún Mac Gearailt bás ar an 9 Aibreán 1947 i mBaile Átha Cliath, agus é 59 mbliana d’aois.

==Tagairtí==
{{reflist}}

===Leabharliosta===
* [http://www.ucd.ie/t4cms/p0080-fitzgerald-desmond-descriptive-catalogue.PDF Papers of Desmond and Mabel FitzGerald, P80: Descriptive Catalogue], UCD Archives, University College Dublin
* [https://web.archive.org/web/20180526042053/https://digital.ucd.ie/view/ucdlib:30685 Desmond FitzGerald Photographs], UCD Digital Library, University College Dublin.The majority of these photographs arise out of the Civil War but other smaller series relate to the aftermath of the Easter Rising and to the War of Independence. There are also other series of army portraits and of historical occasions photographs.
* Townshend, Charles, ''Easter 1916: The Irish Rebellion'' (London 2006)
* Townshend, C, ''The Republic: The Fight For Irish Independence'' (London 2014)


{{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}}

{{DEFAULTSORT:Mac Gearailt, Deasún}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1888]]
[[Catagóir:Básanna i 1947]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:An Eite Fhíordheis in Éirinn]]
[[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 3ú Seanad]]
[[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]]
[[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Cheatharlach]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Chainnigh]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Shinn Féin]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]]</text>
      <sha1>o57qvgdcu3aj6r3ro1bq1jt0tjdro9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Láithreán stad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66657</id>
    <revision>
      <id>1332383</id>
      <parentid>1310205</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35867" sha1="2rha9ynx271hw55wrfafyxs0m9sziqq" xml:space="preserve">Is éard atá láithreán stad (nó láithreán carbhán) ann ná thithíocht do [[Lucht siúil|Lucht Siúil]] agus grúpaí fánaíochta eile atá le fáil ón Comhairle Contae. Tá bá aonair ag an láithreán stad do gach aonad teaghlaigh le raon iomlán seirbhísí curtha ar fáil i struchtúr beag ar gach bá.{{sfn| Clár Cóiríochta Lucht Siúil na Comhairle Contae Dhún Laoghaire–Ráth an Dúin) 2019 – 2024|2019|p=33}} 

==Sholáthar Thithíocht Lucht Siúil na Comhairle Contae==
[[File:Thornton Wood Traveller&amp;#039;s Site - geograph.org.uk - 1223572.jpg|thumb| tá méid Láithreán Stad an thábhachtach]]Tá beartas stáit tithíocht a sholáthar don [[Lucht siúil]] leagtha amach i reachtaíocht. An Acht le déanaí atá i gceist ná [http://www.irishstatutebook.ie/eli/1998/act/33/enacted/en/html An tAcht um Thithíocht (Cóiríocht don Lucht Siúil) 1998]. Tugann an Acht seo breac-chuntas ar na cláir chóiríochta atá ag theastaíl ó gach Comhairle Contae freastal ar riachtanais chóiríochta reatha agus réamh-mheasta an Lucht Siúil ina gceantair.{{sfn| An Roinn Tithíochta, Cóiríocht don Lucht Siúil|2017}}
[[File:Travellers Rest - geograph.org.uk - 39620.jpg| thumb| ag obair le chéile i gcór Cóiríochta Lucht Siúil]]

Maidir le méid Láithreán Stad, léirionn cás-staidéir gur chóir go mbeadh an raon idir cúig agus cúig bhá déag. Bíonn deacrachtaí le láithreán stad atá níos lú ná deich mbá a seirbhísí a fháil (mar shampla ionaid phobail agus saoráidí réamhscoile).{{sfn| Tuarascáil Taighde Cóiríocht don Lucht Siúil ó Crosscare|1996|p=19}}

Spreagann Comhairlí Contae rannpháirtíocht tionóntaí i mbainistíocht agus i gcothabháil cóiríochta don Lucht Siúil ar láithreáin stad. Cuimsíonn sé seo cothabháil na gcaighdeán sábháilteachta. Tá freagracht reachtúil ar Chomhairlí Contae caighdeáin sábháilteachta dóiteáin iomchuí a chinntiú ag gach aonad tithíochta de chuid na nÚdarás Áitiúil, lena n-áirítear láithreáin stad. Chun é seo a chur i gcrích, tá an chomhairle contae agus a tionóntaí freagrach as sábháilteacht dóiteáin a chothabháil.{{sfn| Clár Cóiríochta Lucht Siúil Comhairle Chontae na Loch Garman 2019 – 2024|2019|p=10}} Is cúis mhór imní leanúnach maidir le sábháilteacht dóiteáin é teaghaisí neamhúdaraithe a bheith ann.{{sfn| Clár Cóiríochta Lucht Siúil Comhairle Chontae na Gaillimhe|2019|p=16}}

== Stair Láithreáin Stad== 
===Réamhrá ===
[[File:Irish gypsies in Anglesey (6435402561).jpg|thumb|
saoil na lucht siúil]]Thar na blianta bhí an Lucht Siúil ina gcónaí i suíomhanna campála sealadacha ar thaobh an bhóthair. Is minic a bunaíodh na campaí seo ar thalamh nach raibh úinéireacht soiléir ann. D’fhéadfadh sé seo a bheith píosa de bhóthar i ndiaidh obair leathnaithe nó obair díreachú.{{sfn| Coimisiún um Lucht Siúil|1963|p=52}} 
Léirigh torthaí tuarascála ón Oifig na hAlban i 1917 an treo a bhí oifigigh ins an Bhreatain Mhór agus Eireann ag dul maidir le cóiríocht a bhreithniú do ghrúpaí taistil traidisiúnta. Rinne an Coiste na Roinne ar Tinceirí in Albain i 1917 naisc idir Láithreáin Stad agus an [[oideachas| t-oideachas]]. Dá gcuirfeadh comhairle contae cóiríocht ar fáil in aon áit amháin d’fhéadfadh leanaí dul ar scoil.{{sfn| Coimisiún um Lucht Siúil|1963|p=15}} Níor cuireadh aon chinn de na moltaí i dtuarascáil na hAlban i bhfeidhm, áfach. 

=== Scéim Thrialach i Kent i Sasana ===
[[File:The Greensand Way turns on Chart Road - geograph.org.uk - 1602279.jpg|thumb| sráidbhaile Great Chart i Kent i Sasana]] 
[[File:Ashford Bank Street - geograph.org.uk - 1328682.jpg|thumb|right| Sráid Bank, baile Ashford, Contae Kent]]
Ba é i Kent i Sasana an chéad saoráid don Lucht Siúil atá cosúil le láithreán stad inniu. Bhí athruithe mhór ar bheartas sóisialta sa Bhreatain tar éis [[Dara Cogadh Domhanda]] leis an Stát Leasa. 

Cuireadh i bhfeidhm scéim thrialach i gContae Kent i 1951. An t-ainm ar an áit ná “''Chilmington Gypsy and Traveller Site''”, ar imeall sráidbhaile Great Chart las muigh de baile Ashford.{{sfn|Clár Cóiríochta Lucht Siúil Comhairle Chontae Kent}} 

I measc na ngnéithe de láithreán stad Chilmington
* leictreachas  
* Bánna stad do 12 charbhán 
* Soláthar uisce glan ón bpríomhlíonra 
* Leithris agus áiseanna folcthaí do gach aonad teaghlaigh
* Limistéar féaraigh agus stáblaí do chapaill 
* Seideanna stórála 
* Limistéar páirceála d’fheithiclí mótair 
* Draenáil 
* Pluiméireachta sláintíochta 
* Dromchlaí tarmacadamed agus coincréite 
* Balla imlíne 
* Ceapadh duine de na cónaitheoirí mar airíoch an láithreáin{{sfn|Coimisiún um Lucht Siúil|1963|p=17}} 

Ag deireadh na scéime ghlac Roinn Tithíochta agus Rialtais Áitiúil na Breataine mar bheartas Láithreáin Giofóg agus Lucht Siúil a thógáil go sainiúil i ngach limistéar bardasach sa tír.{{sfn| Coimisiún um Lucht Siúil|1963|p=18}}

===Coimisiún um Lucht Siúil===
[[File:Woonwagenkamp-28586.ogv|thumb|lucht siúil Ollainnis i 1923]]Cosúil le hathruithe ar bheartas sóisialta sa Bhreatain, in Éirinn tháinig athrú ar chur chuige an rialtais ó neamh-idirghabháil. Ag tosú ag deireadh na 1950idí, chuir an An Chomhairle Náisiúnta Eacnamaíoch agus Shóisialta (comhlacht comhairleach arna cheapadh ag an rialtas) sraith tuarascálacha ar chúrsaí eacnamaíochta agus sóisialta i láthair. Ba imeacht é seo i stair stát na hÉireann, go dtí an pointe d’fhág an rialtas réimsí na sochaí agus an gheilleagair leis an [[Eaglais Chaitliceach na hÉireann| Eaglais Chaitliceach]].{{sfn| Crowley, Una |2005|p=2}}[[File:Woonwagenkamp Waarderveld. NL-HlmNHA 54016603.JPG|thumb| Láithreáin Stad i Cathair Haarlem san Ísiltír i 1985]] 
I mí an Mheithimh 1960 bhunaigh an [[Teimpléad:Teachtaí Dála an 16ú Dáil|Rialtas]] ''Coimisiún um Lucht Siúil''. Ba é seo an chéad amharc a rinne an stát ar an Lucht Siúil i stair na hÉireann. Chuaigh an Coimisiún chuig na [[an Ísiltír| hÍsiltíre]] i 1961 chun beartas an rialtais a mheas ansin. D’fhoilsigh an Coimisiún a [https://ptfs-oireachtas.s3.amazonaws.com/DriveH/AWData/Library3/Library2/DL013441.pdf dTuarascáil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809001408/https://ptfs-oireachtas.s3.amazonaws.com/DriveH/AWData/Library3/Library2/DL013441.pdf |date=2020-08-09 }} i mí na Samhna 1963. Mhol Tuarascáil do gach comhairle contae láithreán stad a sholáthar. Ba cheart go mbeadh caighdeán na saoráidí cothrom le láithreán stad Chilmington i Kent agus na cinn([[:nl: Woonwagenbewoner |nl]]) i san Ísiltír. 

==Dearcadh an Phobail ar Láithreán Stad==
===Cúiseanna le Agóid===
[[File:Grazing for Travellers&amp;#039; Horses, Riverside Park - geograph.org.uk - 169669.jpg|thumb| Is cúis imní do dhaoine capaill scaoilte atá ag innilt ar thalamh poiblí]] 
Bíonn roinnt Láithreán Stad ina bhfoinse agóid ó dhaoine eile ina chónaí sa cheantar mar gheall ar shamplaí d'iompar frithshóisialta. I measc na n-imní rialta bíonn dhaoine ag rá méadú ar bhruscar, loitiméireacht, robálacha tí, déirce, torann, capaill scaoilte agus / nó madraí, bailiú dramhaíola / dramh tí scoite.{{sfn|Tuarascáil Crosscare|1996|p=24}} Tá faitíos ar dhaoine roimh a sábháilteacht phearsanta, slándáil tí chomh maith le titim i luach tí.{{sfn| Fingal Independent 11-02-2000}} 
Pléann go leor scéalta nuachta le hábhair cosúil le, faicseanaíocht{{sfn| RTE News 06-05-2009}}{{sfn| Leitrim Observer 04-01-2004}}{{sfn| Irish Times 30-08-2007}}{{sfn| Clare Herald 16-05-2016}}, dumpáil neamhdhleathach {{sfn| Irish Examiner 03-05-2019}}{{sfn| Daily Express 21-04-2019}}, earraí goidte {{sfn| Irish Times 26-7-2019}}, gníomhaíochtaí gáinneála ar dhrugaí {{sfn| Irish Independent 18-06-2009}}{{sfn| Irish Examiner 02-05-2009}}, paraimíleata {{sfn| Irish Central 05-10-2012}}{{sfn| Irish Independent 14-02-2015}}, meisce{{sfn| Evening Herald 14-02-2015}}, agus [[sclábhaíocht]].{{sfn| Irish Mirror 14-02-2015}}{{sfn| TheJournal.ie 12-09-2011}} Féadann imní an phobail shocraithe cosc a chur ar theaghlaigh Lucht Siúil nach bhfuil aon bhagairt sa phobal.{{sfn| Tuarascáil Comhlacht Athbhreithnithe|1983|p=26}}
[[File:Travellers in Coulsdon - geograph.org.uk - 1546697.jpg|thumb|left| Tagann amhras chun cinn ach b’fheidir nach bhfuil gá]] 

===Éifeachtaí Iompair Frithshóisialta=== 
Tá costas trom airgeadais ann le iompair frithshóisialta. Mar gheall ar an gcostas atá i gceist atreoraítear airgead ó sheirbhísí eile na Comhairle Contae.{{sfn|Clár Cóiríochta Lucht Siúil na Comhairle Contae Fhine Gall 2014 – 2019|2014|p=25}}I measc na bpionós tá díshealbhú agus toirmeasc ar chóiríocht chomhairle contae ar feadh 3 bliana

D'aontaigh roinnt Lucht Siúil a ndearnadh suirbhé orthu le pionóis, ag argóint in 
aghaidh idirghabháil go luath. Aontaigh siad leis an údarás áitiúil agus an [[Garda Síochána| Gharda Síochána]] beart a dhéanamh chun déileáil le cásanna foréigin.{{sfn| An Ghníomhaireacht Thithíocht Report|2014|p=41}} Nuair a fiafraíodh díobh i suirbhé, dúirt leath de na comhairlí contae gurb é teannas inmheánach an phríomhchúis i gcór Lucht Siúil ag fágáil cóiríochta.{{sfn| An Ghníomhaireacht Thithíocht Report|2014|p=4}}

== Dáileadh sa Tír== 
Seo a leanas sampla de Láithreáin Stad ar fud poblacht na hÉireann: 

===Réigiún Bhaile Átha Cliath=== 
* Páirc Naomh Mháiréad i Baile Munna i [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath| Bhaile Átha Cliath]]{{sfn| Liosta Láithreán Stad Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath}} 
* Páirc Baile an Bhóthair ins An Charraig Dhubh i [[Comhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin| Dún Laoghaire]]{{sfn| Clár Cóiríochta Lucht Siúil na Comhairle Contae Dhún Laoghaire–Ráth an Dúin 2019 – 2024|2019|p=8}} 
* Barnlodge ar Bhóthar Ceapach i [[Comhairle Contae Fhine Gall | Fhine Gall]]{{sfn| Clár Cóiríochta Lucht Siúil na Comhairle Contae Fhine Gall 2014 – 2018|2019|p=9}}
* Brookfield i Tamhlacht i [[Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas | Bhaile Átha Cliath Theas]]{{sfn| Tuarascáil Taighde Cóiríocht don Lucht Siúil ó Crosscare|1996|p=12}} 
[[File:Travelling people housing site at Tattykeel - geograph.org.uk - 76542.jpg|thumb|right| Dealbhóireacht Bród an Lucht Siúil. Tá sé seo ag geata scéim tithíochta ghrúpa An Táite Caol lasmuigh d’ [[An Ómaigh]] i gcontae Thír Eoghain]]

===Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair=== 
* Cúl Trá i [[Comhairle Cathrach na Gaillimhe | Cathrach na Gaillimhe]]{{sfn|Irish Times 28-5-2019}}

* Bealach na Humbert i [[Comhairle Contae Mhaigh Eo | Mhaigh Eo]]{{sfn| Irish Central 25-11-2016}}

* Ardara i [[Comhairle Contae Dhún na nGall| Tír Chonaill]]{{sfn| Clár Cóiríochta Lucht Siúil na Comhairle Contae Dhún na nGall 2014 – 2018|2014|p=5}}

* Gort an Chaocháin i [[Comhairle Contae Mhuineacháin | Mhuineacháin]]{{sfn| iarratas pleanála, Gort an Chaocháin Mhuineacháin, 9-5-2019}} 

=== Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre ===
* Bestfield i [[Comhairle Chontae Cheatharlach| Ceatharlach]]{{sfn|Carlow Live, 16-10-2019}} 

* Ard Rú i [[Comhairle Contae Chill Dara| Cill Dara]]{{sfn| Kildare Nationalist, 2-10-2019}}  

* Droichead Airgid i [[Comhairle Contae Chill Mhantáin| Cill Mhantáin]]{{sfn| Bray People, 15-7-2017}}  

* Páirc Naomh Phroinsias ins [[Comhairle Contae na Mí |An Mhí]]{{sfn| Irish Times, 15-1-2005}}  

=== Réigiún an Deisceart===
* Bhaile an Cnoic i [[Comhairle Contae Thiobraid Árann| Tiobraid Árann]]{{sfn| Clár Cóiríochta Lucht Siúil na Comhairle Contae Thiobraid Árann 2014 – 2018|2018|p=5}}

* Lána an Earraigh i [[Comhairle Cathrach Chorcaí | Cathrach Chorcaí]]{{sfn| The Echo, 17-12-2019}}  

* Cill Bharra i [[Comhairle Cathrach agus Contae Phort Láirge | Port Láirge]]{{sfn| Waterford News, 17-1-2020}}  

* Gort na Topinigh i [[Comhairle Cathrach Luimnigh | Luimnigh]]{{sfn| Irish Times, 28-11-2011}} 

* Baile Mhuircheartaigh i [[An tSionna | Baile na Sionainne]] ins [[Comhairle Contae an Chláir | an Chláir]]{{sfn| Clare fm News, 14-07-2011}} 


==Tagairtí==
=== Sliocht Athfhriotail ===
{{reflist|20em}} 
{{Refbegin}} 
{{Refend}}

=== Foinsí ===
{{refbegin|30em}} 
====Nuachtáin==== 
* {{cite news 
|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; 
|date= 2000-02-11
|teideal = Travellers halt sites: council moves to ally fears of Fingal residents
|url= https://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/travellers-halt-sites-council-moves-to-ally-location-fears-of-fingal-residents-27782718.html (en)
|work= Fingal Independent 
|location= Swords town, Dublin 
|access-date= 2020-05-07}} 

* {{cite news 
|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; 
|date= 2004-01-04 
|teideal= Six Men Charged over Violent Longford Feud Incident Denied Bail 
|url= https://www.leitrimobserver.ie/news/home/506140/six-men-charged-over-violent-longford-feud-incident-denied-bail.html (en)
|work= Leitrim Observer 
|location= Carrick, County Leitrim   
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; 
|teideal= Halting site to be upgraded to a housing scheme with walkway
|url= https://www.independent.ie/regionals/braypeople/localnotes/halting-site-to-be-upgraded-to-a-housing-scheme-with-walkway-35919696.html (en)
|work=Bray People 
|location= Bray, Wicklow
|date= 2017-07-15
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; 
|date= 2011-07-14 
|teideal= CCTV for Ennis and Shannon halting sites 
|url= http://www.clare.fm/news/cctv-for-ennis-and-shannon-halting-sites/ (en)
|work=Clare FM 
|location= Ennis town, County Clare 
|access-date= 2020-05-13}} 

* {{cite news 
|last= Austin
|first= Jon 
|date= 2019-04-21
|teideal= Traveller Gang behind Waste Disposal Racket
|url= https://www.express.co.uk/news/uk/1117069/gypsy-travellers-fly-tipping-illegal-dumping-ground-enfield-north-london-environment (en)
|work=Daily Express 
|location= 
|access-date= 2020-05-07}} 

* {{cite news 
|last= Boland 
|first= Rosita  
|date= 2011-11-28 
|teideal= The View from Inside: a Day on the Halting Site
|url= https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/the-view-from-inside-a-day-on-the-halting-site-1.17492 (en) 
|work= [[Irish Times]]
|location= Dublin, Ireland 
|access-date= 2020-05-07}} 

* {{cite news 
|last1= Brady 
|first1= Tom 
|last2= Farrelly 
|first2= Brendan
|date= 2009-06-18
|teideal= Major drug trafficker shot dead at halting site
|url= https://www.independent.ie/irish-news/major-drug-trafficker-is-shot-dead-at-halting-site-26544485.html (en) 
|work= [[Irish Independent]]
|location= Dublin
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= Cusack
|first= Jim 
|date= 2015-02-14
|teideal= Traveller families forced into exodus after church carnage
|url= https://www.independent.ie/irish-news/traveller-families-forced-into-exodus-after-church-carnage-30993093.html (en)
|work=  [[Irish Independent]]
|location= Dublin
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= English
|first= Eoin 
|date= 2019-05-03
|teideal= Tense Altercation at Illegal Dump near Spring Lane 
|url= https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/gardai-called-as-armed-men-force-security-from-illegal-dumping-site-in-cork-921877.html  (en)
|work= [[Irish Examiner]] 
|location= Cork, Ireland 
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= Flynn 
|first= Pat
|date= 2016-05-16
|teideal= Arrests following trouble at Shannon funeral 
|url= http://clareherald.com/2016/05/arrests-following-trouble-at-shannon-funeral-33679/ (en) 
|work= Clare Herald 
|location= Ennis, County Clare 
|access-date= 2020-05-13}}

* {{cite news 
|last1= Foy 
|first1= Ken
|last2= Farrell
|first2= Rachel 
|date= 2009-04-06 
|teideal= Three released after monkey, drugs and guns seized at halting site 
|url= https://www.independent.ie/irish-news/crime/three-people-released-from-custody-after-caged-monkey-drugs-and-guns-seized-at-halting-site-37988256.html  (en) 
|work= [[Irish Independent]]
|location= Dublin
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news
 |last         = Forrest
 |first        = Conor
 |date         = 2019-10-02
 |teideal      = Council agrees Traveller Accommodation Plan
 |url          = https://kildare-nationalist.ie/2019/10/02/council-agrees-traveller-accommodation-plan/#.XqHWCqFKhdg
 |work         = Kildare Nationalist
 |location     = Kildare, Ireland
 |access-date  = 2020-05-07
 |dátarochtana = 2020-05-13
 |archivedate  = 2023-10-20
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20231020200705/https://kildare-nationalist.ie/2019/10/02/council-agrees-traveller-accommodation-plan/#.XqHWCqFKhdg
}} 

* {{cite news 
|last= Fricker
|first= Martin 
|date= 2017-09-12 
|teideal= Irish Traveller family behind Lincolnshire slavery gang jailed 
|url= https://www.irishmirror.ie/news/irish-news/irish-traveller-family-behind-slavery-11156969 (en) 
|work=Irish Mirror 
|location= Dublin, Ireland 
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news
|last= Gallagher
|first= Conor
|date= 2010-10-19
|teideal= Officers Forced to Flee Brawl
|url= http://www.herald.ie/news/courts/officers-forced-to-flee-brawl-2143280.html (en)
|work= Evening Herald
|location= Dublin
|access-date= 2020-05-07
}}{{Dead link|date=Bealtaine 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* {{cite news 
|last= Hassett
|first= Darren 
|date= 2019-10-16
|teideal= Traveller family waiting five weeks to move into new house claims councilor
|url= https://www.carlowlive.ie/news/home/486360/traveller-family-waiting-five-weeks-to-move-into-new-house-claims-councillor.html  (en)
|work= Carlow Live
|location= Carlow
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= Healy 
|first= Tim 
|date= 2000-03-29 
|teideal= Residents bus to Council to protest 2nd Halting Site 
|url= https://www.independent.ie/irish-news/council-approves-controversial-traveller-halting-sites-26123015.html (en)
|work=  [[Irish Independent]]
|location= Dublin
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= Holland 
|first= Kitty 
|date= 2019-05-28 
|teideal= Galway Travellers live in rat-infested facilities, report finds 
|url= https://www.irishtimes.com/news/social-affairs/galway-travellers-continue-to-live-in-mouldy-rat-infested-facilities-report-finds-1.3906154 (en) 
|work= [[Irish Times]]
|location= Dublin, Ireland 
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= Holland 
|first= Kitty 
|date= 2005-01-15 
|teideal= Traveller housing's happy ending is only half the story 
|url= https://www.irishtimes.com/news/traveller-housing-s-happy-ending-is-only-half-the-story-1.406705 (en) 
|work= [[Irish Times]]
|location= Dublin, Ireland 
|access-date= 2020-05-07}} 

* {{cite news 
|last= Kelly
|first= Antoinette
|date= 2012-10-05 
|teideal= Police raid halting site following assassination 
|url= https://www.irishcentral.com/news/police-raid-north-dublin-halting-site-following-real-ira-man-alan-ryans-assassination-172807851-237531871 (en) 
|work= IrishCentral.com 
|location= New York 
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= Lally 
|first= Conor 
|date= 2007-08-30
|teideal= Feud erupts at Waterford halting site 
|url= https://www.irishtimes.com/news/feud-erupts-at-waterford-halting-site-1.959048 (en) 
|work= [[Irish Times]]
|location= Dublin, Ireland 
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= McNamara
|first= Robert
|date= 2019-12-17 
|teideal= Traveller groups respond to new housing plan for Spring Lane
|url= https://www.echolive.ie/corknews/Traveller-groups-respond-to-new-housing-plan-for-Spring-Lane-amid-claims-it-will-create-a-supersize-halting-site-0fa6e993-2b8a-4d27-966d-f99a7498ad6c-ds (en) 
|work=The Echo 
|location= Cork 
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= O'Faolain 
|first= Aodhan 
|date= 2019-07-11 
|teideal= Traveller families ordered to vacate Thurles site by Tuesday 
|url= https://www.irishtimes.com/news/crime-and-law/courts/high-court/traveller-families-ordered-to-vacate-thurles-site-by-tuesday-1.3953864 (en) 
|work= [[Irish Times]]
|location= Dublin, Ireland 
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= McMahon
|first= Aine 
|date= 2019-07-26 
|teideal= Power Tools and Generators Seized following Garda operation 
|url= https://www.irishtimes.com/news/crime-and-law/garda%C3%AD-seize-12-caravans-and-power-tools-at-halting-site-in-rathcoole-1.3968667 (en) 
|work= [[Irish Times]]
|location= Dublin, Ireland 
|access-date= 2020-05-07}} 

* {{cite news 
|last= Murphy
|first= Ciaran 
|date= 2009-08-22 
|teideal= Five arrested at Waterford halting site 
|url= https://www.irishtimes.com/news/five-arrested-at-waterford-halting-site-1.723403 (en)
|work= [[Irish Times]]
|location= Dublin, Ireland 
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= Ryan
|first= Susan 
|date= 2011-09-12 
|teideal= Four charged over Alleged Slavery on Bedfordshire Traveller Site 
|url= https://www.thejournal.ie/four-charged-over-alleged-slavery-on-uk-halting-site-224679-Sep2011/ (en)
|work= [[TheJournal.ie]] 
|location= Cork, Ireland 
|access-date= 2020-05-07}}

* {{cite news 
|last= Skelton 
|first= Darren 
|date= 2020-01-17 
|teideal= New halting sites proposed in five-year Traveller Plan 
|url= https://waterford-news.ie/2020/01/17/new-halting-sites-proposed-in-five-year-traveller-plan/ 
|work= Waterford News 
|location= Cork, Ireland 
|access-date= 2020-05-07 
|dátarochtana= 2020-05-13 
|archivedate= 2020-01-18 
|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200118135014/https://waterford-news.ie/2020/01/17/new-halting-sites-proposed-in-five-year-traveller-plan/ 
}} 

* {{cite news 
|last= Wilson
|first= James
|date= 2016-11-25
|teideal= Syrian family settlements opposed by Traveller community in Mayo 
|url= https://www.irishcentral.com/news/syrian-family-settlements-opposed-by-traveller-community-in-mayo (en) 
|work= IrishCentral.com 
|location= New York 
|access-date= 2020-05-07}}

====Foinsí ar líne ====
* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book 
|author = Clare County Council Housing Office 
|date = 2019 
|title = Traveller Accommodation Programme 2019 – 2024 
|url = https://www.clarecoco.ie/services/housing/news/draft-traveller-accommodation-programme-2019-2024-32280.pdf 
|publisher = Clare County Council 
|location = Ennis 
}}{{Dead link|date=Lúnasa 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book|author=Commission on Itinerancy|title=Report|url= http://opac.oireachtas.ie/AWData/Library3/Library2/DL013441.pdf |series=Official publications|volume=Pr.7272|date=26 November 1963|publisher=Stationery Office|location=Dublin|archiveurl= https://web.archive.org/web/20150904092505/http://opac.oireachtas.ie/AWData/Library3/Library2/DL013441.pdf |archivedate=2015-09-04|url-status=live|ref=harv}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= Crowley, Una | date= 2005|title=Liberal Rule through Non-Liberal Means: The Attempted Settlement of Irish Travellers (1955 – 1975)| url = http://mural.maynoothuniversity.ie/1259/1/travel.pdf |publisher = Geographical Society of Ireland |location = Dublin}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]]{{cite book|author= Dublin Accommodation Coalition with Travellers (DACT)|date= 1996|title= Still No Place to Go – A Survey on Traveller Accommodation in Dublin 1994|url= http://www.paveepoint.ie/wp-content/uploads/2015/04/Still-No-Place-to-Go.pdf|publisher= Irish Travellers Movement|location= Dublin}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200211060422/https://www.paveepoint.ie/wp-content/uploads/2015/04/Still-No-Place-to-Go.pdf |date=2020-02-11 }}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite web| author= Department of Housing, Planning and Local Government
  | url = https://www.housing.gov.ie/housing/policy/traveller-accommodation/traveller-accommodation  
  |teideal= Overview and Policy 
  | work = Traveller Accommodation}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= Department of Housing | date= 2015|title= 2015 Annual Count Table of Accommodation for Traveller Families | url = https://www.housing.gov.ie/sites/default/files/publications/files/traveller_families_in_la_and_la_assisted_accommodation_and_on_unauthorised_halting_sites-2016-02-05_table_1.pdf |publisher = Department of Housing, Planning and Local Government | location =Dublin, Ireland}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= DLR County Council Housing Office| date= 2019|title= Traveller Accommodation Programme 2019 – 2024 | url = https://www.dlrcoco.ie/sites/default/files/atoms/files/traveller_accommodation_programme_2019-2024.pdf |publisher = DLR County Council | location = Dún Laoghaire, county Dublin}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book|author= Donegal County Council Housing Office|date= 2014|title= Traveller Accommodation Programme 2014 – 2018|url= http://www.donegalcoco.ie/media/donegalcountyc/housing/pdfs/TravellerAccommodationProgramme20142018.pdf|publisher= Donegal County Council|location= Donegal town, county Donegal}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127173333/http://www.donegalcoco.ie/media/donegalcountyc/housing/pdfs/TravellerAccommodationProgramme20142018.pdf |date=2020-11-27 }} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite web
  | author= [[Dublin City Council]] Housing Office 
  | url = http://www.dublincity.ie/housing-and-community-traveller-accommodation/halting-sites
  | teideal= List of Sites  
  | work = Traveller Accommodation}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= Fingal County Council Housing Office| date= 2014|title= Traveller Accommodation Programme 2014 – 2018| url = https://www.fingal.ie/sites/default/files/2019-03/Traveller%20Accommodation%20Programme%202014%20-2018.pdf |publisher = Fingal County Council | location = Swords town, county Fingal}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book|author= Galway County Council Housing Office|date= 2014|title= Traveller Accommodation Programme 2019 – 2024|url= http://www.galway.ie/en/services/housing/travelleraccommodationprogramme2019-2024/|publisher= Fingal County Council|location= Galway city, county Galway}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200904225036/http://www.galway.ie/en/services/housing/travelleraccommodationprogramme2019-2024/ |date=2020-09-04 }}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite web
  | author= Irish Traveller Movement 
  | url = https://itmtrav.ie/strategic-priorities/accommodation/ 
  | teideal= What is Traveller-Specific Accommodation? 
  | work = Strategic Priorities}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite web 
  | author= Kent County Council Planning and Land Office 
  | url= https://www.kent.gov.uk/waste-planning-and-land/gypsies-and-travellers/find-a-site 
  | teideal= List of Sites 
  | work= Traveller Accommodation 
  | dátarochtana= 2020-05-13 
  | archivedate= 2019-12-06 
  | archiveurl= https://web.archive.org/web/20191206130837/https://www.kent.gov.uk/waste-planning-and-land/gypsies-and-travellers/find-a-site 
  }} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= KW Research &amp; Associates| date= 2014| title= Why Travellers Leave Traveller-Specific Accommodation| url = http://www.housingagency.ie/sites/default/files/publications/43.%20Why-Travellers-Leave-Traveller-Specific-Accommodation_FINAL.pdf |publisher = The Housing Agency Report | location = Dublin, Ireland}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= Monaghan County Council Housing Office| date= 2019 |title= Traveller Accommodation Programme 2014 – 2018| url = https://monaghan.ie/housing/wp-content/uploads/sites/6/2016/12/TravellerAccommodationprogramme2014-2018.pdf | publisher = Monaghan County Council | location = Clones town, county Monaghan}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= Monaghan County Council Housing Office| date= 2019 |title= Gortakeegan Halting Site Planning Advertisement|url = https://monaghan.ie/gortakeegan-halting-site-gortakeeghan-monaghan-co-monaghan-part-8-planning-advertisement/ | publisher = Monaghan County Council | location = Clones town, county Monaghan}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book|last1= McKeown|first1= Kieran|last2= McGrath|first2= Bríd|date= 1996|title= Research Report into Traveller Accommodation in the Greater Dublin Area|url= https://www.lenus.ie/bitstream/handle/10147/285651/ReptonTravellerAccommforCrosscare96.pdf|publisher= [[Crosscare]]|location= Dublin, Ireland}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231020200715/https://www.lenus.ie/bitstream/handle/10147/285651/ReptonTravellerAccommforCrosscare96.pdf |date=2023-10-20 }}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book|author= Tipperary County Council Housing Office|date= 2018|title= Traveller Accommodation Programme 2014 – 2018|url= https://www.tipperarycoco.ie/sites/default/files/Publications/Traveller%20Accomodation%20Plan%202014-2018_0.pdf|publisher= Tipperary County Council|location= Nenagh, county Tipperary}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124114432/https://www.tipperarycoco.ie/sites/default/files/Publications/Traveller%20Accomodation%20Plan%202014-2018_0.pdf |date=2020-11-24 }}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book|author= Travelling People Review Body|date= 1983|title= Report|url= https://www.lenus.ie/bitstream/handle/10147/46682/1725.pdf|publisher= Stationery Office|location= Dublin}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127092437/https://www.lenus.ie/bitstream/handle/10147/46682/1725.pdf |date=2022-01-27 }} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite web |author= [[RTE]]| date= 2004-10-19|teideal= Six Arrested after Halting Site Raids| url = http://www.rte.ie/news/2004/1019/travellers.html|accessdate=2020-05-06}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book|author= South Dublin County Council Housing Office|date= 2019|title= Traveller Accommodation Programme 2019 – 2024|url= https://www.sdcc.ie/en/services/housing/finding-a-home/traveller-accommodation/traveller-accommodation-programme-2014-18.pdf|publisher= South Dublin County Council|location= Tallaght, county Dublin}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524093009/https://www.sdcc.ie/en/services/housing/finding-a-home/traveller-accommodation/traveller-accommodation-programme-2014-18.pdf |date=2019-05-24 }}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= Wexford County Council Housing Office| date= 2019 |title=Traveller Accommodation Programme 2019 – 2024 | url = https://www.wexfordcoco.ie/sites/default/files/content/Housing/DRAFT-Traveller-Accommodation-Programme-2019-2024.pdf |publisher = Cavan County Council| location = Wexford town, county Wexford}} 
{{Refend}} 

==Tuilleadh léitheoireachta== 		
{{refbegin}}
* {{cite news
|author= &lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;
|teideal= Councils under fire as just 18% of Traveller accommodation cash drawn down
|url= https://www.breakingnews.ie/ireland/councils-under-fire-as-just-18-of-traveller-accommodation-cash-drawn-down-936062.html (en)
|work= BreakingNews.ie
|location= Dublin
|date= 2019-07-10
|access-date= 2020-05-01
|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190710175024/https://www.breakingnews.ie/ireland/councils-under-fire-as-just-18-of-traveller-accommodation-cash-drawn-down-936062.html
|archivedate= 2019-07-10
|dátarochtana= 2020-05-13
}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= All Ireland Traveller Health Study Team |date=2010 |title= Our Geels - All Ireland Traveller Health Study | publisher = School of Public Health, Physiotherapy and Population Science, University College Dublin | location = Dublin, Ireland}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |last1= Coates |first1= D |last2= Kane |first2=F | last3= Treadwell Shine |first3= K |date=2008 |title= Traveller Accommodation in Ireland: Review of Policy and Practice |publisher = Centre for Housing Research| location = Dublin, Ireland}}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite web |author= [[Department of Housing, Planning and Local Government]]| date=2018-02-27 |teideal= Local Authority Traveller Accommodation Programmes 2014-2018| url = https://www.housing.gov.ie/housing/special-housing-needs/traveller-accommodation/local-authority-traveller-accommodation}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |last= Fahy |first= K |date=2001 |title= A Lost Opportunity? A Critique of Local Authority Traveller Accommodation Programmes | publisher = The Irish Traveller Movement | location = Dublin, Ireland}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite web |author= [[Northern Ireland Housing Executive]] |date= 2018 |teideal= Accommodation for Travellers |url= https://www.nihe.gov.uk/Housing-Help/Advice-for-Travellers/Accommodation-for-Travellers }}{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= NTACC |title= Consultations Guidelines for Traveller-Specific Accommodation Projects | url = https://www.housing.gov.ie/corporate/organisation/partner-bodies/national-traveller-accommodation-consultative-committee | publisher = (Undated) NTACC | location = Dublin, Ireland}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite web |author= [[Cabinet Secretary for Communities and Local Government| Scottish Cabinet Secretary for Communities and Local Government]] | date=2017 |teideal= Policy on Gypsies and Travellers | url = https://www.gov.scot/policies/gypsy-travellers/}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite web |author= Stadsarchief s-Hertogenbosch (tr. Hertogenbosch City Archives)| date=1989-12-24 |teideal= Grianghraf ón Felix Janssens den Easpag Caitliceach Rómhánach Jan Ter Schure (1922 - 2003) ag tabhairt beannacht do Woonwagenbewoners (Lucht Siúil na hÍsiltíre) i gcathair Ollainnis Sint Jan | url = https://www.europeana.eu/en/item/2021633/AtlantisPubliek_detail_aspx_xmldescid_21019439}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= TSA Consultancy | date= 2010 | title= Assessing Conditions on Traveller Sites – a Toolkit | publisher= Galway Travellers Movement | location = Galway, Ireland}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite web |author= [[Ministry of Housing, Communities and Local Government| UK Ministry of Housing, Communities and Local Government]] | date= 2011-06-29 |teideal=List of Gypsy and Traveller caravan sites in England | url = https://www.theguardian.com/news/datablog/2011/jun/29/gypsy-sites-england-local-authority}} 

* [[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]] {{cite book |author= Weafer &amp; Associates Research | date= 2009 | title=Research into the barriers to the Provision of Traveller Accommodation (from a local authority perspective) Unpublished Report for the NTACC}}

*[[Íomhá:Symbole-en.png|30px|Béarla]]  {{cite book 
|author= Welsh Government Department for Housing and Local Government
|title=Enabling Gypsies, Roma and Travellers plan
|url= https://gov.wales/sites/default/files/publications/2019-02/enabling-gypsies-roma-and-travellers_0.pdf 
|location= Cardiff  
|publisher= Her Majesty's Stationery Office
|date= June 2018
|ISBN= 978-1-78937-503-9}}

* {{cite book 
|author= Woonwagennieuws (tr. Traveller News) Foundation  
|title=Woonwagenbewoners in Nederland 1880 – 2006 
|url= https://www.yumpu.com/nl/document/view/20327775/woonwagenbewoners-in-nederland-primo-2006-woonwagenwijzer 
|location= [[Purmerend]] city, Netherlands 
|publisher= PRIMO nh Center for Social Development publishing 
|date= 2006}}
{{Refend}}
{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Lucht siuil}}
[[Catagóir:Lucht siúil]]</text>
      <sha1>2rha9ynx271hw55wrfafyxs0m9sziqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liosta de ghlasraí duilleogacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66908</id>
    <revision>
      <id>1332366</id>
      <parentid>1330000</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177674" sha1="nb2dgzskem17y2asnrj6m7z0wd9z6hn" xml:space="preserve">Seo liosta plandaí a bhfuil ról cócaireachta acu mar ghlasraí. Is féidir úsáid a bhaint as an  téarma &quot;glasra&quot; le haghaidh bríonna éagsúla, lena n-áirítear [[Cócaireacht|cócaireachta]], [[Luibheolaíocht|luibheolaíochta]] agus [[dlí|dlíthiúla]]. Áirítear sa liosta seo torthaí luibheolaíochta ar nós [[puimcín|puimcíní]], agus ní áirítear [[luibh|luibheanna]], [[spíosra|spíosraí]], [[Arbhar|gránaigh]] agus an chuid is mó de thorthaí cócaireachta agus chnónna cócaireachta. Níl fungais inite san áireamh sa liosta.

Bíonn glasraí slíthiúla sainithe chun críocha rialála, cánachais agus  eile. D'áireofaí an trátaí mar shampla, gur sméar luibheolaíochta é, ach gur glasra cócaireachta é de réir dlí na Stát Aontaithe. 

Níl roinnt glasraí cócaireachta, mar shampla sleabhac, fiú ina mbaill de ríocht na bplandaí.

==Liosta==
; Eochair

* Tagann luanna a bhfuil '' 'Ecoport' '' orthu ó shuíomh Gréasáin Ecoport, tairseach éiceolaíochta a forbraíodh i gcomhar leis an Foras  Bia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe [[FBT]].&lt;ref&gt;{{cite web
 | url=http://www.ecoport.org
 | teideal=Ecoport
 | dáta rochtana=2006-10-30
}}&lt;/ref&gt;
* Iad siúd atá marcáilte le '''GRIN''' tagann siad ón 'GRIN Taxonomy of Food Plants'.&lt;ref&gt;{{cite web
 }}&lt;/ref&gt;
* Iad siúd atá marcáilte le '''Duke''' ón leabhar James Duke '' Handbook of Energy Crops ''.
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 ! Speiceas !! Ainm coitianta !! Tuairimí
 |-
| ''[[Abutilon theophrasti]]'' || Siúit shíneach ||Tá an blas go maith, ach ós rud é go bhfuil uigeacht na nduilleog cosúil le éadach agus nach bhfuil sé briosc, níl sé an-oiriúnach le hithe amh.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Abutilon+theophrasti |teideal=Abutilon theophrasti |publisher=PFAF |date= |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
|-
 | ''[[Acacia pennata]]'' ||  Acáise chleiteach|| Cha-om, glasra tábhachtach i mBurma agus sa Téalainn&lt;ref&gt;{{cite web|author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=11963 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2016-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160218134546/http://ecoport.org/ep?Plant=11963 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url=http://mansfeld.ipk-gatersleben.de/pls/htmldb_pgrc/f?p=185:46:3676028610396938::NO::module,mf_use,source,akzanz,rehm,akzname,taxid:mf,,botnam,0,,Acacia%20pennata,20027
 | teideal=Mansfield's World Database of Agricultural and Horticultural Crops
 | accessdate=2010-05-08
}}&lt;/ref&gt;
 |-
| ''[[Acmella oleracea]]'' || Paribhiolar || ''Brèdes mafane'', duilleoga a bhfuil blas géar orthu, a bhfuil an-tóir orthu i [[Madagascar]] áit a n-úsáidtear iad chun mias ar a dtugtar ''romazava'' a ullmhú.&lt;ref&gt;[http://www.aromatiques.fr/html/conseils/technique-jardinage-53.html Romazava aux bredes mafane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111127172927/http://www.aromatiques.fr/html/conseils/technique-jardinage-53.html |date=November 27, 2011 }}&lt;/ref&gt; 
 |-
 | ''[[Althaea officinalis]]'' ||  Leamhachán coiteann||Glasra a bhí oiriúnach le hithe i measc na Sean Rómhánaigh; bhí mias de leamhachán coiteann ar cheann de na sócamais a bhí acu.
 |-
 | ''[[Amaranthus cruentus]]'' ||  Amarantas fuilteach ||Téalainnis: '' phak khom daeng ''. Vítneaimis: '' rau dên ''. Tá speicis [[Amaranthus|amarantais]] inite agus tá blas taitneamhach orthu, ach tá cion áirithe d’aigéad ocsalach iontu agus b’fhearr iad a ithe tar éis an t-uisce a fhiuchadh agus a dhiúscairt &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?63 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125934/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?63 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924125934/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?63 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=390 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2016-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160218134546/http://ecoport.org/ep?Plant=390 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Amaranthus retroflexus]]'' || Amarantas lúbtha || Téalainnis: '' phak khom ''. Níos gairbhe ná speicis eile d'amaranth nuair nach bhfuil siad saothraithe, ach an-choitianta mar fiailí. 
 |-
 | ''[[Amaranthus spinosus]]'' || Amarantas spíonach ||
Téalainnis: phak khom nam
 |-
 | ''[[Amaranthus tricolor]]'' ||  Amarantas trídhathach||Bíonn tóir ar hibridí an amarantais, go minic ó shaothrú hidroponach, sa tSín agus i dtíortha eile na hÁise. Is gnách go n-itear iad [[Bánú (cócaireacht )|bánaithe]] &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?67 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125947/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?67 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date=2005-02-22 |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2190 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |accessdate=2013-12-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116105052/http://ecoport.org/ep?Plant=2190 |archivedate=2016-01-16 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Amaranthus viridis]]'' ||  Amarantas glas ||Mailéalaimis; ''chiira''&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?68 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125948/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?68 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=392 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2016-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160218134546/http://ecoport.org/ep?Plant=392 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Apium graveolens]]'' ||Lus na smaileog ||De ghnáth, is é an gas is mó a bhfuil tóir air, ach is iad na duilleoga an príomhbhiai i go leor anraithí. Tá ailléirge shoilire ag daoine áirithe gur féidir leis a bheith ina chúis le [[anaifiolacsas|turraing anaifiolachtach]] a d'fhéadfadh duine a mharú.&lt;ref name=&quot;pmid8337856&quot;&gt;{{cite journal
|vauthors=Celestin J, Heiner DC | teideal = Food-induced anaphylaxis
| journal = The Western Journal of Medicine
| volume = 158
| issue = 6
| pages = 610–1
|date=June 1993
| pmid = 8337856
| pmc = 1311786
| doi = 
| url = 
}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Atriplex hortensis]]'' ||Spionáiste eilifleoige ||Anallód, saothraíodh é i nDeisceart na hEorpa. Faoi láthair, níl mórán measa air mar ghlasra duilleach.&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?125 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125742/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?125 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=3549 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224509/http://ecoport.org/ep?Plant=3549 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Atriplex_hortensis.html |teideal=Duke |work=Hort.purdue.edu |date=1997-12-29 |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Barbarea verna]]'' ||Treabhach earraigh ||Meastar gur ionadach sásúil é ar bhiolar uisce. 
 |-
 | ''[[Barringtonia acutangula]]'' ||Mangróbh fionnuisce, Chik-nam, Kra don ||Itear buinneoga agus duilleoga óga amh le [[Nam phrik]]. Bíonn tóir air in [[Isan]]
 |-
 | ''[[Basella alba]]'' || Spionáiste bán ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?155 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?155 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924125809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?155 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=504 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2001-08-09 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2016-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160218134546/http://ecoport.org/ep?Plant=504 }}&lt;/ref&gt;
 |-
| ''[[Chard|Beta cicla]]'' || Biatas bán ||Ceann de shliocht saothraithe an bhiatais mhara 
 |- 
| ''[[Beta vulgaris|Beta vulgaris maritima]]'' ||Líon na trá ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?160 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125813/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?160 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Borago officinalis]]'' || Borráiste gorm ||Go forleathan mar ghlasra duille roimhe seo. Fós luachmhar i roinnt áiteanna san Iodáil agus i dTuaisceart na Spáinne.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=3761 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2003-08-22 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2016-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160218134546/http://ecoport.org/ep?Plant=3761 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica carinata]]'' || Brasacach sceallchruthach ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?174 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125815/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?174 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924125815/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?174 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=3848 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2002-01-29 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2021-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210107204026/http://ecoport.org/ep?Plant=3848 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica juncea]]'' || Brasacach mustaird ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=548 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711201726/http://ecoport.org/ep?Plant=548 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Brassica_juncea.html |teideal=Duke |work=Hort.purdue.edu |date=1997-12-30 |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica napus]]'' || Praiseach tornapach||''Ráib'', a bhfuil tóir air i gcócaireacht  Indiach agus Neipealach, de ghnáth shuaithfhriochta le salann, gairleog agus spíosraí.&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?186 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125817/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?186 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=3861 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711144441/http://ecoport.org/ep?Plant=3861 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica napus|Brassica napus var. pabularia]]'' || Praiseach thornapach var. pabularia||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?188 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125819/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?188 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=3863 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224502/http://ecoport.org/ep?Plant=3863 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica nigra]]'' || Praiseach dhubh ||Tá praiseach dhubh (nó mustard dubh) le fáil go coitianta i ngairdíní a ndearnadh faillí orthu, ar thaobh an bhóthair, i bpáirceanna tréigthe, agus i gceantair ina ndéantar diúscairt dramhaíola. Tá an planda dúchasach don Áise agus don Eoraip, ach fásann sé anois i gcuid mhór de dheisceart Cheanada agus beagnach gach ceann de na Stáit Aontaithe. Is é seo an príomh-mustaird a úsáidtear i dtarsainn, agus mar sin, de ghnáth, bíonn baint aige le brocairí teo. Chun tarsann mustaird a dhéanamh, caithfidh na síolta a bheith mínmheilte agus ansin a bheith meascaithe le plúr agus cuid bheag uisce agus fínéagar. Is féidir an planda a shaothrú i gcomhair a chuid  duilleog óg a úsáidtear i sailéad nó mar luibh phota.&lt;ref name=&quot;medsger116&quot;&gt;{{cite book|last=Medsger|first=Oliver Perry|Teideal=Edible Wild Plants|year=1972|publisher=The Macmillan Company|location=New York|isbn=978-0-02-080910-4|pages=116–118}}&lt;/ref&gt; 
 |-
| ''[[Brassica oleracea]]'' ||  Cóilis ghlas ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=552 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |accessdate=2013-12-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060517221719/http://ecoport.org/ep?Plant=552 |archivedate=2006-05-17 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Kale|Brassica oleracea var. acephala]]'' || Cóilis ghlas var acephala||Is cineál cabáiste í a bhfuil duilleoga cothroma nó catach uirthi agus dathanna na ngas a théann ó dúghlas go burgúnach. Tá go leor cothaithigh ann lena n-áirítear cailciam, iarann, agus vitimíní A, C, agus K. Is féidir duilleoga óga úra a fhómhar chun iad a úsáid i sailéid nó ligean dóibh aibiú agus a úsáid mar ghlasra cócaráilte. Is féidir í a fháil i rith míonna an tsamhraidh, ach bíonn sí milis, go háirithe tar éis seaca.&lt;ref name=&quot;About Kale&quot;&gt;{{cite web |url=http://gardening.about.com/od/vegetablevarieties/p/Kale.htm |teideal=Kale - Growing Kale in the Home Vegetable Garden |first=Marie |last=Iannotti |work=gardening.about.com |publisher=[[The New York Times Company]] |location=New York City, NY, USA |accessdate=November 26, 2011 |dátarochtana=Iúil 7, 2020 |archivedate=Feabhra 5, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170205062301/http://gardening.about.com/od/vegetablevarieties/p/Kale.htm }}&lt;/ref&gt; 
 |-
 | ''[[Brassica oleracea var. alboglabra]]'' || Brocailí Síneach nó Gail-lan ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?189 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125822/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?189 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |Teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica oleracea var. botrytis]]'' ||  Cóilis || &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?190 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125824/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?190 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |Teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date=2005-02-22 |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=553 |Teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2021-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210107135021/http://ecoport.org/ep?Plant=553 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica oleracea var. capitata]]'' ||  Cabáiste ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?191 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125826/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?191 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |Teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=554 |Teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-08 |archiveurl=https://archive.today/20120708021924/http://ecoport.org/ep?Plant=554 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica oleracea var. gemmifera]]'' ||  Bachlóg Bhruiséile || &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?193 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125828/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?193 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |Teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=555 |Teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2021-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210108022441/http://ecoport.org/ep?Plant=555 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica oleracea var. italica]]'' ||  Brocailí Iodálach||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?195 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125833/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?195 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |Teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924125833/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?195 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=556 |Teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2021-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109003104/http://ecoport.org/ep?Plant=556 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica oleracea var. palmifolia]]'' ||  Cál pailme ||  
 |-
 | ''[[Brassica rapa]]'' || Tornapa fiáin  ||Duilleoga a bhfuil tóir orthu i ndeisceart na Stát Aontaithe, [[Galicia, sa Spáinn] (''Grelos'')&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?201 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125836/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?201 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |Teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=558 |Teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2021-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210108184029/http://ecoport.org/ep?Plant=558 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Brassica_rapa.html |Teideal=Duke |work=Hort.purdue.edu |date=1997-12-30 |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica rapa fosp. chinensis]]'' ||  Tornapa fiáin fosp. Síneach  Choi ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?203 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125839/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?203 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |Teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica rapa fosp. narinosa]]'' ||  Tornapa fiáin fosp. leathanshrónach ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?205 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125841/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?205 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |Teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica rapa fosp. nipposinica]]'' || Tornapa fiáin fosp. Síneach||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?206 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125844/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?206 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924125844/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?206 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica rapa fosp. pekinensis]]'' || Tornapa fiáin fosp Péicingeach ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?208 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125846/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?208 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | [[''Brassica rapa'' fosp. ''rapa'']]|| Tornapa fiáin fosp. tornapach  ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.healthaliciousness.com/nutritionfacts/nutrition-comparison.php?o=11096&amp;t=&amp;h=&amp;s=40.30&amp;e=&amp;r= |teideal=Broccoli Raab Nutrition Facts |work=Healthaliciousness.com |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2016-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161010212238/https://www.healthaliciousness.com/nutritionfacts/nutrition-comparison.php?o=11096&amp;t=&amp;h=&amp;s=40.30&amp;e=&amp;r= }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Brassica rapa var. perviridis]]'' || Tornapa fiáin fosp. an-ghlas ||
 |-
 | ''[[Brassica rapa var. rosularis]]'' || Tornapa fiáin fosp. róiséad
 |-
 | ''[[Campanula rapunculus]]'' || Scornlus tornapaín ||Fásadh go forleathan san Eoraip é uair amháin dá dhuilleoga, a úsáideadh mar spionáiste &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite Americana|wsteideal=Rampion |year=1920}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Campanula versicolor]]'' ||Scornlus ildathach ||Úsáidtear i gcócaireacht na Gréige cuisine&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
 |-
 | ''[[Capparis spinosa]]'' || Capras spíonach ||Úsáidtear duilleoga caprais mar chuid de chócaireacht na Gréige &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?248 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125848/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?248 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4159 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2003-05-31 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713034057/http://ecoport.org/ep?Plant=4159 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Celosia argentea|Celosia argentea var. argentea]]'' || Cealóis gheal ||Ar a dtugtar &quot;spionáiste Lagos&quot;, tá sé ar cheann de na príomhghlasraí bruite in Iarthar na hAfraice&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?285 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125854/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?285 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4372 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712190106/http://ecoport.org/ep?Plant=4372 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lus na hÁise|Centella asiatica]]'' || [[Lus na hÁise]], Gotukola || Deoch fhionnuar is ea 'Bai bua bok' sa Téalainn &lt;br/&gt; ''Gotukola Sambola'' in Sri Lanka
 |-
 | ''[[Blonagán bán|Chenopodium album]]'' || [[Blonagán bán]] ||Is planda bliantúil fiaileach é an blonagán bán sa ghéineas ''Chenopodium'',  a fhásann go tapa. Saothraítear agus itear ''Chenopodium album'' go forleathan i dTuaisceart na hIndia mar bharra bia ar a dtugtar bathua.&lt;ref name=&quot;Niir Board p. 146&quot;&gt;&quot;Handbook of Herbs Cultivation and Processing&quot;, By Niir Board, p. 146&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Bathua.html|title=Chenopodium album - Bathua|publisher=Flowersofindia.net|accessdate=15 August 2013}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' ||  American Wormseed ||[[Chenopodium]] species are edible, but many species are mediocre as a leaf vegetable.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4483 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224507/http://ecoport.org/ep?Plant=4483 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Chenopodium berlandieri|Chenopodium berlandieri fosp. nuttalliae]]'' ||  Southern Huauzontle ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?297 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date=2005-02-22 |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125858/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?297 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4484 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709233108/http://ecoport.org/ep?Plant=4484 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Chenopodium bonus-henricus]]'' ||  Good King Henry ||One of the finest ''Chenopodium'' species&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?298 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date=2005-02-22 |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125859/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?298 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4485 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2000-11-13 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224511/http://ecoport.org/ep?Plant=4485 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Chenopodium giganteum]]'' ||  Tree Spinach ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?299 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date=2005-02-22 |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125901/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?299 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4487 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224458/http://ecoport.org/ep?Plant=4487 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Chenopodium glaucum]]'' ||  Oak-Leaved Goosefoot ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4488 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224526/http://ecoport.org/ep?Plant=4488 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Chenopodium nuttalliae]]'' ||  Huauzontle || Popular in Mexico&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4492 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001550/http://ecoport.org/ep?Plant=4492 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Chenopodium quinoa|Chenopodium quinoa fosp. quinoa]]'' ||  Quinoa || It has its origin in the Andean region&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?301 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125903/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?301 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=2509 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2012-03-26 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709233109/http://ecoport.org/ep?Plant=2509 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Chenopodium rubrum]]'' ||  Red Goosefoot ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4498 |teideal= |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 }}{{Dead link|date=Samhain 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Chrysanthemum coronarium]]'' || Garland chrysanthemum || Popular in Korean, Cantonese, Taiwanese, Hong Kong and Japanese cuisine&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.botanical-online.com/english/chrysanthemum.htm |teideal=Chrysanthemums |work=Botanical-online.com |date= |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Endive|Cichorium endivia]]'' ||  Endive ||&lt;ref name=&quot;ecoport1&quot;&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=693 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712230001/http://ecoport.org/ep?Plant=693 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Endive|Cichorium endivia var. crispum]],'' ||  Curly endive ||Sometimes called &quot;chicory&quot; in the United States, called ''chicorée frisée'' in French&lt;ref name=&quot;ecoport1&quot;/&gt;
 |-
 | ''[[Endive|Cichorium endivia var. latifolium]],'' ||  Broad-leaved endive || ''Escarole'' in French&lt;ref name=&quot;ecoport1&quot;/&gt;
 |-
 | ''[[Cichorium intybus]]'' ||  Chicory || Leaves cooked with [[Vicia faba|Fave]] in Northern Italy&lt;ref name=&quot;ars-grin1&quot;&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?322 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125905/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?322 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=694 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2001-08-08 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711130532/http://ecoport.org/ep?Plant=694 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Belgian endive|Cichorium intybus var. foliosum]]'' ||  Belgian endive || Also known as witloof
 |-
 | ''[[Puntarelle|Cichorium intybus var. foliosum]]'' ||  Puntarelle || Also known as Catalogna chicory
 |-
 | ''[[Radicchio|Cichorium intybus]]'' ||  Radicchio ||Popular in Italy&lt;ref name=&quot;ars-grin1&quot;/&gt;
 |-
 | ''[[Cichorium intybus]]'' ||  Sugarloaf ||
 |-
 | ''[[Cirsium oleraceum]]'' ||  Cabbage thistle ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=13209 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713044427/http://ecoport.org/ep?Plant=13209 }}&lt;/ref&gt;
 |-
| ''[[Claytonia perfoliata]]'' || Miner's lettuce || Used by California Gold Rush miners who ate it to prevent scurvy. Like lettuce but rougher&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?Claytonia+perfoliata |teideal=Jepson Flora Project: ''Claytonia perfoliata'' |work=Ucjeps.berkeley.edu |date= |accessdate=2013-12-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809112254/https://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?Claytonia%20perfoliata |archivedate=2020-08-09 |dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
 |-
| ''[[Claytonia sibirica]]'' ||  Siberian spring beauty || Has [[beet]]-flavoured leaves.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zone5.org/2011/06/perennial-vegetables/ |teideal=Perennial Vegetables |work=Zone5.org |date=2011-06-17 |accessdate=2013-12-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215105421/http://zone5.org/2011/06/perennial-vegetables/ |archivedate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Cleome gynandra]]'' || African cabbage || Widespread in many tropical and sub-tropical areas of the world. Its leaves form an important part of diets in [[Southern Africa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.plantzafrica.com/plantcd/cleomegyn.htm|teideal=PlantZAfrica.com- Cleome gynandra|website=PlantZAfrica.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Cnidoscolus aconitifolius]]'' ||''Chaya'' or Tree spinach|| Traditional food in parts of Central and South America. Leaves must be cooked before being eaten.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tasteofplayadelcarmen.wordpress.com/2010/07/19/meatless-mondays-chaya-food-or-medicine/ |teideal=Meatless Mondays – Chaya: Food or Medicine? |work=Tasteofplayadelcarmen.wordpress.com |date=2010-07-19 |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Coccinia grandis]]'' ||  Ivy Gourd || Leaves cooked in soups in Thailand.&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?356 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125908/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?356 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4713 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2001-10-02 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002245/http://ecoport.org/ep?Plant=4713 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Colocasia esculenta]]'' || Taro || Only the young leaves are eaten. Popular in [[Mauritius]].&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?370 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125910/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?370 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=758 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2005-02-24 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-11 |archiveurl=https://archive.today/20120711164551/http://ecoport.org/ep?Plant=758 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Corchorus olitorius]]'' ||  Jew's mallow || Used in [[Molokhiya]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kitazawaseed.com/seed_077-168.html |teideal=Leafy Vegetables Molokhiya |publisher=Kitazawaseed.com |date=2016-11-04 |accessdate=2018-03-01 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710033457/https://www.kitazawaseed.com/seed_077-168.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=375|teideal=GRIN #375|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713034057/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=375}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=28791 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711061241/http://ecoport.org/ep?Plant=28791 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Corchorus_olitorius.html |teideal=Duke |work=Hort.purdue.edu |date=1996-07-08 |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Coriandrum sativum]]'' ||  Cilantro, Coriander || Used mainly for garnishing or in small quantities&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=784 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2000-10-23 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2017-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630055433/http://ecoport.org/ep?Plant=784 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Crambe maritima]]'' || Sea kale || It was popular as a blanched vegetable in the early 19th Century, but its use declined 
 |-
 | ''[[Crassocephalum crepidioides]]'' ||  Redflower ragleaf || Traditionally eaten as a green in tropical Africa. Possible toxicity not well studied
 |-
 | ''[[Cratoxylum formosum]]'' || ''Phak tiu som'' or ''Phak tiu daeng'' || Young leaves are edible. Popular in Laos, Thailand (Isan) and Vietnam
 |-
 | ''[[Crithmum maritimum]]'' ||  Samphire || In the 19th century, samphire was being shipped in [[barrel|cask]]s of seawater from the [[Isle of Wight]] to market in London at the end of May each year.&lt;ref&gt;{{Cite book| author=Grigson, Geoffrey | teideal=The Englishman's Flora | year=1958 | publisher=The Readers' Union, Phoenix House | location=London | isbn= | pages=}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Crotalaria longirostrata]]'' ||  Chipilín || A common leafy vegetable in the local cuisines of southern Mexico&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?404 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125915/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?404 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4976 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002250/http://ecoport.org/ep?Plant=4976 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Cryptotaenia japonica]]'' ||  Mitsuba || Small quantities added to soups, etc.&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?406 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125918/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?406 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=4999 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2004-03-25 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002255/http://ecoport.org/ep?Plant=4999 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Cyclanthera pedata]]'' || Caigua || Traditional green in  Central America and South America&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?440 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125920/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?440 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date=2005-02-22 |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Cynara cardunculus]]'' ||  Cardoon || Leaf stems are valued as food&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?445 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125922/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?445 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=5138 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2001-10-08 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-13 |archiveurl=https://archive.today/20130113000847/http://ecoport.org/ep?Plant=5138 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Diplazium esculentum]]'' ||  Vegetable fern || Probably the most commonly consumed [[fern]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?487 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125925/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?487 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=2268 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002145/http://ecoport.org/ep?Plant=2268 }}&lt;/ref&gt;
|-
 | ''[[Diplotaxis tenuifolia]]'' ||  Perennial Wall-rocket || Often marketed under the same common names (Arugula, Rocket, Baby leaf rocket etc) as [[Eruca sativa]]
|-
 | ''[[Erythrina fusca]]'' ||  Thong lang ||Fresh raw leaves eaten in Thailand in [[Miang kham]].&lt;ref&gt;[ftp://smc.ssk.ac.th/intranet/Research_AntioxidativeThaiVegetable/www/Native_veg/v142.html ทองหลาง]{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Eruca sativa]]'' ||  Arugula, Rocket || Especially appreciated in Veneto, Italy&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?521 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date=2005-02-22 |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125928/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?521 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Emex spinosa]]'' || Lesser jack || It was formerly used as a leafy vegetable, but not highly valued 
 |-
 | ''[[Eryngium foetidum]]'' ||  Bhandhanya, Culantro || Eaten as a leafy green in Thailand. Used as seasoning in the Caribbean.
 |-
 | ''[[Foeniculum vulgare]]'' ||  Fennel || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1107 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2000-03-29 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-13 |archiveurl=https://archive.today/20130113050142/http://ecoport.org/ep?Plant=1107 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Galactites tomentosa]]'' || ''Scarlina'' || Edible type of thistle &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=14279 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001329/http://ecoport.org/ep?Plant=14279 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Galinsoga parviflora]]'' ||  Gallant Soldier || Popular in Colombia and Peru in soups and salads&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=6306 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002300/http://ecoport.org/ep?Plant=6306 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Glechoma hederacea]]'' ||  Ground Ivy || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=6435 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001610/http://ecoport.org/ep?Plant=6435 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Glinus lotoides]]'' || Lotus sweetjuice ||Used as a leaf vegetable in many tropical countries&lt;ref name=&quot;autogenerated1990&quot;&gt;Stephen Facciola (1990). ''Plant species with leaves that have reportedly been eaten by people''&lt;/ref&gt;
 |-
 | [[Gnetum gnemon]] ||  Melindjo || Popular in Indonesian cuisine.&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?599 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date=2005-02-22 |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125930/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?599 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1155 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001955/http://ecoport.org/ep?Plant=1155 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Gynura crepioides]]''|| Okinawan Spinach || Grown commercially as a vegetable in China
 |-
 | ''[[Halimione portulacoides]]'' ||  Sea purslane ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=6609 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711201902/http://ecoport.org/ep?Plant=6609 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' ||  [[Roselle (plant)|Roselle]] || Telugu: ''[[Gongura]]''. Roselle leaves are edible and have a pleasant taste. This plant is having good medicinal values. In some areas it is used as substitute of Jute.
 |-

| ''[[Hirschfeldia incana]]'' ||  Shortpod mustard ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Hirschfeldia+incana |teideal=PFAF ''Hirschfeldia incana'' |work=Pfaf.org |date= |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
| ''[[Honckenya peploides]]'' || Sea sandwort || Traditionally used as food by the inhabitants of coastal [[Subarctic]] areas&lt;ref name=&quot;ecoport3&quot;&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7727 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002330/http://ecoport.org/ep?Plant=7727 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Houttuynia cordata]]'' ||  Fishwort ||Popular as a leaf vegetable particularly in Vietnam&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?627 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125932/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?627 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=6770 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001615/http://ecoport.org/ep?Plant=6770 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Hydrophyllum canadense]]'' ||  John's Cabbage || It was used as a leaf vegetable by Native American peoples&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=6799 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001620/http://ecoport.org/ep?Plant=6799 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Hydrophyllum virginianum]]'' ||  Shawnee Salad || It was used as a leaf vegetable by Native American peoples&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=216920 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001450/http://ecoport.org/ep?Plant=216920 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Hyoseris radiata]]'' ||  || Used in Liguria, Italy, to make [[preboggion]]
 |-
 | ''[[Hypochaeris maculata]]'' || Spotted Cat's-ear || Similar to dandelion but not as tasty
 |-
 | ''[[Hypochaeris radicata]]'' ||  Catsear || Young leaves should be harvested before they become too fibrous&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=6841 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001625/http://ecoport.org/ep?Plant=6841 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Inula crithmoides]]'' ||  Golden samphire ||Young leaves may be eaten raw or cooked as a leaf vegetable.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=6900 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001630/http://ecoport.org/ep?Plant=6900 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Inula helenium]]'' ||  Elecampane ||Leaves are edible, although root is preferred&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=6901 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2000-07-18 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002305/http://ecoport.org/ep?Plant=6901 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Ipomoea aquatica]]'' Forssk. ||  Water Spinach || Popular leafy green in Southeast Asia&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?644 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125936/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?644 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1264 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112182618/http://ecoport.org/ep?Plant=1264 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | [[Ipomoea batatas|''Ipomoea batatas'' var. ''batatas'']] ||  Sweet Potato ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=1265 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2012-04-25 |accessdate=2013-12-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060721024153/http://ecoport.org/ep?Plant=1265 |archivedate=2006-07-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Ipomoea_batatas.html |teideal=Duke |work=Hort.purdue.edu |date=1998-01-07 |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Kleinhovia hospita]]'' ||  || Young leaves are eaten as a vegetable in Malaya, Indonesia and Papua New Guinea.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7061 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001635/http://ecoport.org/ep?Plant=7061 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lablab purpureus]]'' ||  Lablab ||The leaves are used as greens, but have to be cooked like [[spinach]] and the water has to be discarded.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Lablab+purpureus |teideal=''Lablab purpureus'' |publisher=PFAF |date= |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lactuca indica]]'' ||  Indian Lettuce ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?663 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125939/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?663 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7081 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709233415/http://ecoport.org/ep?Plant=7081 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lactuca perennis]]'' ||  ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=14903 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-08 |archiveurl=https://archive.today/20120708215411/http://ecoport.org/ep?Plant=14903 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lactuca sativa]]'' ||  Lettuce || The wild varieties differ much from the average cultivated salad lettuce.
 |-
 | ''[[Lactuca sativa]]'' ||  Celtuce ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?664 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125941/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?664 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lactuca serriola]]'' ||  Prickly Lettuce ||Prickly lettuce is a common edible weed that is native to Europe, but can now be found from coast to coast in the United States. The name comes from the small prickles that can be found on the lower part of the stem and the midrib of the leaves.  The plant is found in fields, places of waste, and roadsides.  The leaves of the plant reach out towards the sun and for this reason the plant is sometimes called the Compass Plant.  Prickly Lettuce can grow to be from two to five feet tall but should be harvested early on when it is a few inches high.   The young leaves of the plant are very tender and make an excellent salad green.  As a potherb, the plant needs little cooking and is commonly made with a sauce of melted butter or vinegar.  Prickly lettuce should be harvested in spring or early summer.&lt;ref name=&quot;medsger116&quot;/&gt; 
 |-
 | ''[[Lagenaria siceraria]]'' ||  Bottle Gourd || In Burma young leaves are boiled and eaten with ''nga peet'' spicy sauce&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?668 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125944/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?668 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1315 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-14 |archiveurl=https://archive.today/20120714033724/http://ecoport.org/ep?Plant=1315 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lallemantia iberica]]'' || Dragon's head || Cultivated in ancient times. Popular in [[Iran]] as green vegetable&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7100 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713044428/http://ecoport.org/ep?Plant=7100 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lamium album]]'' ||  White deadnettle ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7103 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2010-05-10 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709233232/http://ecoport.org/ep?Plant=7103 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lamium amplexicaule]]'' ||  Henbit deadnettle ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7104 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-12 |archiveurl=https://archive.today/20120712212125/http://ecoport.org/ep?Plant=7104 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lamium purpureum]]'' ||  Red deadnettle || Leaves of plants are eaten in salads or in stirfry.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7107 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713231549/http://ecoport.org/ep?Plant=7107 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lapsana communis]]'' ||  Nipplewort || Cultivated in [[Ancient Rome]]. Presently it is not valued as a leafy vegetable&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7147 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712233824/http://ecoport.org/ep?Plant=7147 }}&lt;/ref&gt;
|-
 | ''[[Launaea sarmentosa]]'' ||  ''Kuḷḷafila'' ||Used in [[Maldivian cuisine]], usually finely chopped and mixed with [[Maldive fish]] and grated [[coconut]] in a dish known as ''[[mas huni]]''.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[[Xavier Romero-Frias]], ''The Maldive Islanders, A Study of the Popular Culture of an Ancient Ocean Kingdom'', Barcelona 1999, {{ISBN|84-7254-801-5}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Leichhardtia australis]]'' || Bush Banana || Traditional food of the Indigenous Australian people&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aminoz.com.au/leichhardtia-australis-bush-banana-leaves-food-8757.html |teideal=Leichhardtia australis, bush banana, leaves - Food |publisher=Aminoz.com.au |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321161740/http://www.aminoz.com.au/leichhardtia-australis-bush-banana-leaves-food-8757.html }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Leontodon hispidus]]'' || Hawkbit || Leontodon species are [[dandelion]]-like plants that are generally edible&lt;ref name=&quot;ecoport2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7210 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112165414/http://ecoport.org/ep?Plant=7210 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Leontodon tuberosus]]'' ||  ||Popular in Crete as a leafy green&lt;ref name=&quot;ecoport2&quot;/&gt;
 |-
 | ''[[Lepidium campestre]]'' ||  Field pepperweed || All Lepidium species are edible. Appreciated for their peppery taste&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7214 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001640/http://ecoport.org/ep?Plant=7214 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lepidium latifolium]]'' ||  Dittander || &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?683 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125951/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?683 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7219 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112183139/http://ecoport.org/ep?Plant=7219 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lepidium meyenii]]'' ||  Maca || A traditional vegetable of the Andean mountain areas&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?684 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130035/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?864 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7220 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002310/http://ecoport.org/ep?Plant=7220 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lepidium sativum]]'' ||  Garden cress || Used in soups, sandwiches and salads for its tangy flavor&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?685 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125956/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?685 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7227 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002315/http://ecoport.org/ep?Plant=7227 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lepidium virginicum]]'' ||  Virginia pepperweed ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7228 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002320/http://ecoport.org/ep?Plant=7228 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Leucaena leucocephala]]'' || Phak kratin || Popular in Laos and Thailand ([[Isan]])
 |-
 | ''[[Levisticum officinale]]'' ||  Lovage || Used in salads and soups. Flavor and smell are very similar to celery&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7277 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2000-07-13 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001650/http://ecoport.org/ep?Plant=7277 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Limnocharis flava]]'' ||  ''Genjer'' || Used in Southeast Asia, but considered inferior fare in some places&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?692 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125958/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?692 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7320 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112185312/http://ecoport.org/ep?Plant=7320 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Limnophila aromatica]]'' ||  Rice paddy herb, Ngò om|| Popular in [[Vietnamese cuisine]] as an ingredient in ''canh chua'', a sweet and sour seafood soup&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1352 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112165744/http://ecoport.org/ep?Plant=1352 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Limnophila indica]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7323 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112200634/http://ecoport.org/ep?Plant=7323 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Lysimachia clethroides]]'' ||  Gooseneck Loosestrife || Edible, but considered poor fare&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Lysimachia+clethroides |teideal=Lysimachia clethroides - Duby. -PAF |work=Pfaf.org |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-12-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101349/http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Lysimachia+clethroides }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Malva neglecta]]'' ||  || All Malva species are edible, but are generally considered poor fare or rough food&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?734 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date=2005-02-22 |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130004/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?734 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7558 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112232632/http://ecoport.org/ep?Plant=7558 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Malva parviflora]]'' ||  Cheeseweed || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7560 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112161330/http://ecoport.org/ep?Plant=7560 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Malva sylvestris]]'' ||  Mallow || &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?735 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date=2005-02-22 |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130005/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?735 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Malva verticillata]]'' ||  Musk Mallow ||
 |-
 | ''[[Malva verticillata|Malva verticillata var. crispa]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?736 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130008/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?736 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Manihot esculenta|Manihot esculenta fosp. esculenta]]'' ||  Cassava || Should be always eaten boiled after disposing of the water. In some countries cassava leaves are regarded as a poor man's food and only eaten when there is nothing else.&lt;ref&gt;PA Lancaster &amp; JE Brooks, ''Cassava leaves as human food'' - 1983&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?746 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130010/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?746 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=1420 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |accessdate=2013-12-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140314151448/http://ecoport.org/ep?Plant=1420 |archivedate=2014-03-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Manihot_esculenta.html |teideal=Duke |work=Hort.purdue.edu |date=1998-01-07 |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Marsilea crenata]]'' ||  ''Semanggi'' || Steamed leaf are used in certain areas of Java as component of [[pecel]]
 |-
 | ''[[Matteuccia struthiopteris]]'' || ''Kogomi'' ||The sprouts are a delicacy in Japanese cuisine&lt;ref&gt;{{Cite news   | last = LaPointe  | first = Rick  |teideal = Let us go fiddlehead foragin', but carefully  | newspaper = The Japan Times   | location = Tokyo | date = 21 April 2002  | url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fg20020421rl.html  | accessdate = 13 March 2011}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Megacarpaea polyandra]]'' || 多蕊高河菜 ''duo rui gao he cai'' || From the cabbage family. The young leaves are cooked as a vegetable in China&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200009621 |teideal=Flora of China |work=Efloras.org |date= |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
|-
 | ''[[Melanthera biflora]]'' ||  Sea daisy || The leaves and shoots are edible&lt;ref&gt;{{cite web |author=(L.) Wild |url=http://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Melanthera+biflora |teideal=Melanthera biflora - Useful Tropical Plants |publisher=Tropical.theferns.info |date=2018-02-04 |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2018-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180301104127/http://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Melanthera+biflora }}&lt;/ref&gt; and are eaten cooked in [[Malaysian cuisine]] as a [[leaf vegetable]] and in [[Langkhttp://ecoport.org/ep?Plant=2162awi]] raw with chilli and [[shrimp paste]] ''[[sambal]]''.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.globinmed.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=104438:wedelia-biflora&amp;catid=199&amp;Itemid=139 |teideal=Wedelia biflora |publisher=Globinmed |date=2013-03-26 |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2021-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210306005757/https://www.globinmed.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=104438:wedelia-biflora&amp;catid=199&amp;Itemid=139 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=2162 |teideal=Entity Display : Wedelia biflora |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112163300/http://ecoport.org/ep?Plant=2162 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url=http://www.stuartxchange.org/Hagonoi.html
 | teideal=Hagonoi / Wedelia Biflora
 | publisher = Philippine Medicinal Plants
 | accessdate=2008-04-07
}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Mentha arvensis|Mentha arvensis piperascens]]'' ||  Japanese mint || All ''Mentha'' species are edible, but generally used in small quantities as garnishing or in salads
 |-
 | ''[[Mentha longifolia]]'' ||  Habek mint || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7704 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112152645/http://ecoport.org/ep?Plant=7704 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Mertensia maritima]]'' || Sea bluebell || Traditionally used as food after boiling by the [[Inuit]] &lt;ref name=&quot;ecoport3&quot;/&gt;
 |-
 | ''[[Mesembryanthemum crystallinum]]'' || [[Mesembryanthemum crystallinum|Ice plant]] || &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?759 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130013/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?759 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7731 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001715/http://ecoport.org/ep?Plant=7731 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Mimulus guttatus]]'' ||  Seep monkey flower || The raw or cooked leaves were one of the traditional foods of the Mendocino and Miwok Indians, among other native peoples&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://montana.plant-life.org/species/mimu_gutta.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040709191249/http://montana.plant-life.org/species/mimu_gutta.htm |url-status=dead |archive-date=2004-07-09 |teideal=Montana Plant Life |publisher=Montana Plant Life |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=15365 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002015/http://ecoport.org/ep?Plant=15365 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Mirabilis expansa]]'' ||  Mauka ||One of the important food crops of the  ancient Inca empire. Leaves were eaten as a leaf vegetable or used raw in salads.&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?767 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |access-date=2006-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130015/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?767 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Morinda citrifolia]]'' || Noni tree || Known as ''bai-yo'' in Thai cuisine the leaves are cooked with [[coconut milk]] in a curry.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.easycookingmenu.com/index.php/easycooking/%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%82%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%A7-%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B9%81%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%89%E0%B8%A1/coconut-curry |teideal=แกงกะทิใบยอ |publisher=Easycookingmenu |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2024-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241216170906/https://www.easycookingmenu.com/index.php/easycooking/%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%82%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%A7-%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B9%81%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%89%E0%B8%A1/coconut-curry }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Moringa oleifera]]'' ||  Drumstick tree || Leaves are very popular in [[South Asia]] for curries and omelettes.&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?775 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130018/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?775 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2348 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2012-12-23 |accessdate=2013-12-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060523233711/http://ecoport.org/ep?Plant=2348 |archivedate=2006-05-23 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Moringa_oleifera.html |teideal=Duke |work=Hort.purdue.edu |date=1998-01-07 |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Moringa ovalifolia]]'' || South-west African moringa || Found in northern Namibia and south-western Angola
 |-
 | ''[[Moringa stenopetala]]'' ||  Ethiopian moringa || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bioversityinternational.org/publications/Web_version/500/ch08.htm |teideal=Zemede Asfaw, &quot;Conservation and use of traditional vegetables in Ethiopia&quot; |work=Bioversityinternational.org |date=2013-07-19 |accessdate=2013-12-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120707210646/http://www2.bioversityinternational.org/publications/Web_version/500/ch08.htm |archivedate=2012-07-07 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Mycelis muralis]]'' || Wall lettuce || Leaves eaten raw in salads&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Mycelis+muralis |teideal=PAF - Mycelis muralis - (L.)Dumort |work=Pfaf.org |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711180500/https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Mycelis+muralis }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7865 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002345/http://ecoport.org/ep?Plant=7865 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Myrianthus arboreus]]'' || ''Ujuju'' || Important food source in the Delta and Edo States of Nigeria&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://database.prota.org/PROTAhtml/Myrianthus%20arboreus_En.htm |teideal=PROTA Myrianthus arboreus P.Beauv |work=Database.prota.org |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412042750/http://database.prota.org/PROTAhtml/Myrianthus%20arboreus_En.htm |archive-date=2013-04-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Myriophyllum brasiliense]]'' || Parrot feather ||Used as a leaf vegetable in South America&lt;ref name=&quot;autogenerated1990&quot;/&gt;
 |-
 | ''[[Myrrhis odorata]]'' ||  Cicely ||Young stalks and leaves are eaten in salads&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=7897 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |accessdate=2013-12-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116105052/http://ecoport.org/ep?Plant=7897 |archivedate=2016-01-16 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Nasturtium officinale]]'' ||  Watercress || One of the most popular salad greens in certain areas, but watercress crops grown in the presence of animal waste can be a haven for parasites such as the [[Liver Fluke|liver fluke]] ''[[Fasciola hepatica]]''.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dpd.cdc.gov/dpdx/html/frames/a-f/fascioliasis/body_fascioliasis_page1.htm |teideal=CDC Parasites &amp; Health: Fascioliasis |work=Dpd.cdc.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216040558/http://www.dpd.cdc.gov/dpdx/HTML/Frames/A-F/Fascioliasis/body_Fascioliasis_page1.htm |archive-date=2013-02-16 |url-status=dead |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130216040558/http://www.dpd.cdc.gov/dpdx/HTML/Frames/A-F/Fascioliasis/body_Fascioliasis_page1.htm }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Neptunia oleracea|Neptunia oleracea Loureiro]]'' || Phak chet ||Widely used in Thailand. Eaten raw with [[Nam phrik]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=7963 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224504/http://ecoport.org/ep?Plant=7963 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Nymphaea odorata]]'' || Fragrant Water Lily ||Young leaves were eaten as a vegetable by Native Americans&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=372295 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710011156/http://ecoport.org/ep?Plant=372295 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Nymphoides indica]]'' || Water Snowflake ||Young leaves and stems are edible.&lt;ref&gt;[http://aquaflorasolutions.com.au/D088.html Aquaflora 	Nymphoides indica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110828133140/http://aquaflorasolutions.com.au/D088.html |date=August 28, 2011 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Nymphoides peltata]]'' ||  Yellow floating heart ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=15521 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709233024/http://ecoport.org/ep?Plant=15521 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Ocimum basilicum]]'' ||  Sweet Basil ||Used in soups and sauces.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1547 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2004-03-04 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224507/http://ecoport.org/ep?Plant=1547 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Thai basil|O. basilicum var. thyrsiflora]]'' || Thai basil ||Eaten both raw and cooked&lt;ref&gt;Frances Hutchinson, Garden Herbs (The Gardener's Handbook), Fog City Press, 2003, page 237&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Ocimum × citriodorum]]'' ||  Lemon basil ||Used throughout Southeast Asia&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deliciousindonesia.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=52:kemangi&amp;catid=36:leaves&amp;Itemid=41 |teideal=Kemangi |publisher=Delicious Indonesia |accessdate=2013-12-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215102628/http://www.deliciousindonesia.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=52%3Akemangi&amp;catid=36%3Aleaves&amp;Itemid=41 |archivedate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oenanthe javanica]]'' ||  Water Celery || Used in Southeast Asia and the Far East&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?806 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130021/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?806 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=2364 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713004452/http://ecoport.org/ep?Plant=2364 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oenothera biennis]]'' ||  Common evening primrose ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8047 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2000-03-31 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-10 |archiveurl=https://archive.today/20120710163203/http://ecoport.org/ep?Plant=8047 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|teideal=Additions to the list of wild edible plants preservable by the deep freeze method |date=1968-10-01 |doi=10.1007/BF02908133 |volume=22 |issue=4 |journal=Economic Botany |pages=369–370|last1=Gaertner |first1=Erika E. }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oenothera hookeri]]'' || Hooker's Evening-primrose ||Leaves are cooked as greens&lt;ref&gt;[http://www.isu.edu/~willcha2/courses/b213f09/Lecture%20List%202_F09.pdf ISU] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100529221854/http://www.isu.edu/~willcha2/courses/b213f09/Lecture%20List%202_F09.pdf |date=May 29, 2010 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Onoclea sensibilis]]'' ||  Sensitive fern || It was used as a vegetable by the [[Iroquois]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=15575 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-08 |archiveurl=https://archive.today/20120708202242/http://ecoport.org/ep?Plant=15575 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oroxylum indicum]]'' || ''Pheka'' ||Has edible leaves and stems, eaten especially in Isan (Thailand) and in Laos&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8133 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711130635/http://ecoport.org/ep?Plant=8133 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oryza sativa]]'' ||  Rice ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?816 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130023/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?816 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=1574 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |accessdate=2013-12-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060630204200/http://ecoport.org/ep?Plant=1574 |archivedate=2006-06-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Oryza_sativa.html |teideal=Duke |work=Hort.purdue.edu |date=1998-01-07 |accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Osmorhiza aristata]]'' ||  ||Grows in China and Japan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=224439 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709233405/http://ecoport.org/ep?Plant=224439 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[Osmorhiza aristata - (Thunb.)Makino.&amp;Yabe. PFAF - ''Osmorhiza aristata'' (Thunb.)Makino.&amp;Yabe.]&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Osmunda cinnamomea]]'' ||  Cinnamon fern ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8154 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-10 |archiveurl=https://archive.today/20120710084320/http://ecoport.org/ep?Plant=8154 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Osmunda claytoniana]]'' ||  Interrupted fern ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8155 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-12 |archiveurl=https://archive.today/20120712104253/http://ecoport.org/ep?Plant=8155 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oxalis acetosella]]'' ||  Common wood sorrel || [[Oxalis]] species contain oxalic acid and should not be eaten for long periods in large quantities. If possible, they should be eaten after boiling and disposing of the water&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8174 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2010-05-17 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224524/http://ecoport.org/ep?Plant=8174 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oxalis corniculata]]'' ||  Creeping woodsorrel ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8178 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-09 |archiveurl=https://archive.today/20120709183855/http://ecoport.org/ep?Plant=8178 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oxalis deppei]]'' || Iron Cross || Popular as a vegetable in Mexico for its sharp, lemony taste&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pfaf.org/user/cmspage.aspx?pageid=66 |teideal=Oxalis deppei |publisher=PFAF |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711061243/https://pfaf.org/user/cmspage.aspx?pageid=66 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oxalis oregana]]'' ||  Redwood sorrel ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=224493 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-10 |archiveurl=https://archive.today/20120710034449/http://ecoport.org/ep?Plant=224493 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oxalis stricta]]'' ||  Common yellow woodsorrel ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8189 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224516/http://ecoport.org/ep?Plant=8189 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oxalis tuberosa]]'' ||  Oca || &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?818 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130027/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?818 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=2371 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date=2001-09-03 |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112155413/http://ecoport.org/ep?Plant=2371 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oxalis violacea]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=15690 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112164139/http://ecoport.org/ep?Plant=15690 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Oxyria digyna]]'' ||  Mountain sorrel || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=224513 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112220654/http://ecoport.org/ep?Plant=224513 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pachira aquatica]]'' ||  Money tree || &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?820 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130029/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?820 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8199 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002350/http://ecoport.org/ep?Plant=8199 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pachira insignis]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8201 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112203740/http://ecoport.org/ep?Plant=8201 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Paederia foetida]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8211 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112211622/http://ecoport.org/ep?Plant=8211 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Parkia biglandulosa]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Parkia speciosa]]'' ||  Petai || &lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?841 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130032/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?841 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8328 |teideal=Ecoport |publisher=Ecoport |date= |accessdate=2013-12-15 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112163310/http://ecoport.org/ep?Plant=8328 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Parkinsonia florida]]'' ||  Blue Palo Verde ||
 |-
 | ''[[Pastinaca sativa|Pastinaca sativa fosp. sativa]]'' ||  Parsnip ||&lt;ref&gt;{{cite web |author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?864 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130035/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?864 |url-status=dead |archive-date=2015-09-24 |teideal=GRIN |work=Ars-grin.gov |accessdate=2013-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1642 |teideal=Entity Display : Pastinaca sativa |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711144446/http://ecoport.org/ep?Plant=1642 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Patrinia scabiosifolia]]'' || Golden lace ||
 |-
 | ''[[Patrinia villosa]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Paulownia tomentosa]]'' ||  Empress tree ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8390 |teideal=Entity Display : Paulownia tomentosa |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-07 |archiveurl=https://archive.today/20120707140232/http://ecoport.org/ep?Plant=8390 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pedalium murex]]'' || Burra Gookeroo ||Mucilaginous&lt;ref&gt;[http://food.oregonstate.edu/glossary/p/pplant60.html Pedalium Murex - Food resource] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111127173041/http://food.oregonstate.edu/glossary/p/pplant60.html |date=November 27, 2011 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Peperomia pellucida]]'' ||  Clearweed ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=870|teideal=GRIN #870|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711103458/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=870}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8442 |teideal=Entity Display : Peperomia pellucida |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-21 |archiveurl=https://archive.today/20120721153047/http://ecoport.org/ep?Plant=8442 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pereskia aculeata]]'' ||  Barbados Gooseberry ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=871|teideal=GRIN #871|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710001553/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=871}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8445 |teideal=Entity Display : Pereskia aculeata |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712233820/http://ecoport.org/ep?Plant=8445 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pergularia daemia]]'' ||  ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8447 |teideal=Entity Display : Pergularia daemia |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-09 |archiveurl=https://archive.today/20120709185207/http://ecoport.org/ep?Plant=8447 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Perilla frutescens]]'' ||  Perilla ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8452 |teideal=Entity Display : Perilla frutescens |publisher=Ecoport.org |date=2001-10-31 |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-09 |archiveurl=https://archive.today/20120709114401/http://ecoport.org/ep?Plant=8452 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Persicaria hydropiper]]'' ||  Water pepper || The leaves of a cultivar of this plant are eaten in Japan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=18597 |teideal=Entity Display : Persicaria hydropiper |publisher=Archive.is |date=2012-07-07 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120707201946/http://ecoport.org/ep?Plant=18597 |archivedate=2012-07-07 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Persicaria vulgaris]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Petasites frigidus]]'' ||  Arctic butterbur ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=226124 |teideal=Entity Display : Petasites frigidus |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224537/http://ecoport.org/ep?Plant=226124 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Petroselinum crispum]]'' || Parsley || Only eaten as garnish, not in large quantities &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1661 |teideal=Entity Display : Petroselinum crispum |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112160818/http://ecoport.org/ep?Plant=1661 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Peucedanum ostruthium]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=50472 |teideal=Entity Display : Peucedanum ostruthium |publisher=Ecoport.org |date=2000-07-07 |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112172724/http://ecoport.org/ep?Plant=50472 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Phaseolus coccineus]]'' ||  Runner Bean || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=877|teideal=GRIN #877|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709231612/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=877}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1665 |teideal=Entity Display : Phaseolus coccineus |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112212032/http://ecoport.org/ep?Plant=1665 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Phaseolus lunatus]]'' ||  Lima Bean || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=879|teideal=GRIN #879|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711112734/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=879}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1666 |teideal=Entity Display : Phaseolus lunatus |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112160553/http://ecoport.org/ep?Plant=1666 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Phaseolus vulgaris]]'' ||  Bean || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=880|teideal=GRIN #880|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711201903/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=880}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1668 |teideal=Entity Display : Phaseolus vulgaris |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-03-01 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2006-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060517191952/http://ecoport.org/ep?Plant=1668 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Phaseolus_vulgaris.html |teideal=Phaseolus vulgaris |publisher=Hort.purdue.edu |date=1998-01-07 |accessdate=2018-03-01}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Phragmites australis]]'' ||  Common Reed || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8532 |teideal=Entity Display : Phragmites australis |publisher=Archive.is |date=2013-01-13 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113024048/http://ecoport.org/ep?Plant=8532 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Phragmites_australis.html |teideal=Duke |publisher=Hort.purdue.edu |date=1998-01-07 |accessdate=2018-02-28}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Phyla scaberrima]]'' ||  Rough fogfruit ||
 |-
 | ''[[Phyllanthus acidus]]''|| Star Gooseberry ||
 |-
 | ''[[Phyllanthus emblica]]'' ||  Myrobalan || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=884|teideal=GRIN #884|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711084151/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=884}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Phyteuma orbiculare]]'' ||  Round-headed rampion ||
 |-
 | ''[[Phytolacca acinosa]]'' ||  Indian Pokeberry || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8565 |teideal=Entity Display : Phytolacca acinosa |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112153727/http://ecoport.org/ep?Plant=8565 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Phytolacca acinosa|Phytolacca acinosa var. esculenta]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Phytolacca americana]]'' ||  American Pokeweed || Poisonous until properly prepared.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?908 |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924130051/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?908 |archivedate=2015-09-24 |dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8566 |teideal=Entity Display : Phytolacca americana |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113040303/http://ecoport.org/ep?Plant=8566 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Phytolacca dioica]]'' ||  Bella Sombra || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=28399 |teideal=Entity Display : Phytolacca dioica |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112172006/http://ecoport.org/ep?Plant=28399 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Phytolacca rivinoides]]'' || Deer calalu ||&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?909 |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924130053/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?909 |archivedate=2015-09-24 |dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8570 |teideal=Entity Display : Phytolacca rivinoides |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224549/http://ecoport.org/ep?Plant=8570 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://foodplantsinternational.com/index.php?sec=plants&amp;page=simple_info&amp;plantid=12354&amp;nocache=1 |teideal=Phytolacca rivinoides - Plant Information Sheet, Food Plants |publisher=Foodplantsinternational.com |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2008-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080804225836/http://foodplantsinternational.com/index.php?sec=plants&amp;page=simple_info&amp;plantid=12354&amp;nocache=1 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pimpinella anisum]]'' ||  Aniseed ||&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?910 |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924130056/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?910 |archivedate=2015-09-24 |dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8595 |teideal=Entity Display : Pimpinella anisum |publisher=Ecoport.org |date=2000-03-28 |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-09 |archiveurl=https://archive.today/20120709080229/http://ecoport.org/ep?Plant=8595 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pimpinella saxifraga]]'' ||  Burnet Saxifrage || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8596 |teideal=Entity Display : Pimpinella saxifraga |publisher=Ecoport.org |date=2000-07-07 |accessdate=2018-03-01 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2016-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116105052/http://ecoport.org/ep?Plant=8596 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pinus densiflora]]'' || Japanese Red Pine ||&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?913 |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924130059/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?913 |archivedate=2015-09-24 |dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=78257 |teideal=Entity Display : Pinus densiflora |publisher=Archive.is |date=2012-07-07 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120707173924/http://ecoport.org/ep?Plant=78257 |archivedate=2012-07-07 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Piper auritum]]'' || Mexican pepperleaf || Known as ''Hoja santa'' (holy leaf). Aromatic herb with a heart-shaped, velvety leaf often used in Mexican cuisine for [[tamales]] and sauces.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.zarela.com/2009/hoja-santa-piper-sanctum-or-piper-auritum/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2011-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110911131416/http://www.zarela.com/2009/hoja-santa-piper-sanctum-or-piper-auritum/ }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Piper guineense]]'' || West African pepper ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8671 |teideal=Entity Display : Piper guineense |publisher=Archive.is |date=2012-07-10 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120710174648/http://ecoport.org/ep?Plant=8671 |archivedate=2012-07-10 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Piper sarmentosum]]'' ||  Cha-phlu ||Popular in Thailand in [[Miang kham]]&lt;ref&gt;[http://www.auntymayyee.com/images/miankam.htm/ Pictures of the Miang kam preparation process] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904170334/http://www.auntymayyee.com/images/miankam.htm/ |date=2011-09-04 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pipturus argenteus]]'' ||  Queensland grass-cloth plant ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1718 |teideal=Entity Display : Pipturus argenteus |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709232905/http://ecoport.org/ep?Plant=1718 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pisonia grandis]]'' || Tree lettuce ||The leaves are traditionally used as a leaf vegetable in some countries.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://anpsa.org.au/APOL5/mar97-2.html |teideal=Capricornia Cuisine: Bush Tucker in Central Queensland |publisher=Anpsa.org.au |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2011-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110311211300/http://anpsa.org.au/APOL5/mar97-2.html }}&lt;/ref&gt; Traditionally eaten by [[Maldivians]] in ''[[Mas huni]]''.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
 |-
 | ''[[Pistacia chinensis]]'' ||  Chinese Pistache ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=923|teideal=GRIN #923|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711061242/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=923}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8689 |teideal=Entity Display : Pistacia chinensis |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-12 |archiveurl=https://archive.today/20120712094728/http://ecoport.org/ep?Plant=8689 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pistacia terebinthus]]'' ||  Terebinth ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=924|teideal=GRIN #924|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224501/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=924}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8693 |teideal=Entity Display : Pistacia terebinthus |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-08 |archiveurl=https://archive.today/20120708133124/http://ecoport.org/ep?Plant=8693 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pistia stratiotes]]'' ||  Water Lettuce ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8694 |teideal=Entity Display : Pistia stratiotes |date=2016-09-21 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921074325/http://ecoport.org/ep?Plant=8694 |archivedate=2016-09-21 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pisum sativum]]'' ||  Garden pea ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=926|teideal=GRIN #926|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224508/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=926}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1721 |teideal=Entity Display : Pisum sativum |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120714080130/http://ecoport.org/ep?Plant=1721 |archivedate=2012-07-14 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Plantago coronopus]]'' || Buckshorn plantain || Some people may be allergic to this plant.&lt;ref&gt;[http://www.rainbowbridgeojai.com/ns/DisplayMonograph.asp?storeID=WMMW8T153XD69MUVA5VRJ5GVC35NC08F&amp;DocID=buckshornplantain Buckshorn plantain (Plantago coronopus)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120331163853/http://www.rainbowbridgeojai.com/ns/DisplayMonograph.asp?storeID=WMMW8T153XD69MUVA5VRJ5GVC35NC08F&amp;DocID=buckshornplantain |date=March 31, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8731 |teideal=Entity Display : Plantago coronopus |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709232831/http://ecoport.org/ep?Plant=8731 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Plantago lanceolata]]'' ||  Long-leaved plantain ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1732 |teideal=Entity Display : Plantago lanceolata |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120709101328/http://ecoport.org/ep?Plant=1732 |archivedate=2012-07-09 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Plantago major]]'' ||  Broad-leaved Plantain ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1733 |teideal=Entity Display : Plantago major |publisher=Archive.is |date=2012-07-07 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120707151327/http://ecoport.org/ep?Plant=1733 |archivedate=2012-07-07 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Plantago maritima]]'' ||  ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=227577 |teideal=Entity Display : Plantago maritima |publisher=Archive.is |date=2012-07-08 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120708014024/http://ecoport.org/ep?Plant=227577 |archivedate=2012-07-08 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pluchea indica]]'' ||  ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1746 |teideal=Entity Display : Pluchea indica |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-03-01 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2016-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116105052/http://ecoport.org/ep?Plant=1746 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Podophyllum hexandrum]]'' ||  Himalayan mayapple ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8791 |teideal=Entity Display : Podophyllum hexandrum |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-03-01 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2008-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080222115620/http://ecoport.org/ep?Plant=8791 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Poliomintha incana]]'' ||  ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=228115 |teideal=Entity Display : Poliomintha incana |publisher=Archive.is |date=2012-07-07 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120707230527/http://ecoport.org/ep?Plant=228115 |archivedate=2012-07-07 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Polygonum aviculare]]'' ||  Knotweed ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8819 |teideal=Entity Display : Polygonum aviculare |publisher=Archive.is |date=2012-07-20 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120720130424/http://ecoport.org/ep?Plant=8819 |archivedate=2012-07-20 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Polygonum bistorta]]'' ||  Bistort || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8821 |teideal=Entity Display : Polygonum bistorta |publisher=Ecoport.org |date=2000-07-11 |accessdate=2018-03-01 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2016-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116105052/http://ecoport.org/ep?Plant=8821 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Polygonum bistortoides]]'' ||  American Bistort || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=16045 |teideal=Entity Display : Polygonum bistortoides |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112170326/http://ecoport.org/ep?Plant=16045 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Polygonum punctatum]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Polygonum viviparum]]'' ||  Alpine bistort || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=228317 |teideal=Entity Display : Polygonum viviparum |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112211347/http://ecoport.org/ep?Plant=228317 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Poncirus trifoliata]]'' ||  Trifoliate orange || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1780 |teideal=Entity Display : Poncirus trifoliata |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112205632/http://ecoport.org/ep?Plant=1780 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pontederia cordata]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=16098 |teideal=Entity Display : Pontederia cordata |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112173133/http://ecoport.org/ep?Plant=16098 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | [[Portulaca oleracea]] ||  Common purslane ||Popular in Greek cuisine&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=941|teideal=GRIN #941|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709232217/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=941}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1784 |teideal=Entity Display : Portulaca oleracea L |publisher=Ecoport.org |date=2005-11-11 |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711084156/http://ecoport.org/ep?Plant=1784 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Portulaca pilosa]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Portulacaria afra]]'' || Elephant Bush ||
 |-
 | ''[[Primula veris]]'' ||  Cowslip || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=952|teideal=GRIN #952|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224502/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=952}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8933 |teideal=Entity Display : Primula veris |publisher=Ecoport.org |date=2000-07-12 |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002415/http://ecoport.org/ep?Plant=8933 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Primula vulgaris]]'' ||  Primrose || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=8934 |teideal=Entity Display : Primula vulgaris |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112222128/http://ecoport.org/ep?Plant=8934 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pringlea antiscorbutica]]'' ||  Kerguelen cabbage ||  Its leaves contain a Vitamin C-rich oil, a fact which, in the days of sailing ships, made it very attractive to British sailors suffering from [[scurvy]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.btinternet.com/~sa_sa/kerguelen/kerguelen_cabbage.html |teideal=Kerguelen cabbage |archiveurl=https://archive.today/20120529193515/http://www.btinternet.com/~sa_sa/kerguelen/kerguelen_cabbage.html |archivedate=2012-05-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Prosopis spicegera]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Prunella vulgaris]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=3944 |teideal=Entity Display : Prunella vulgaris |publisher=Ecoport.org |date=2000-12-19 |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112192535/http://ecoport.org/ep?Plant=3944 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Psoralea esculenta]]'' ||  Prairie turnip ||The prairie turnip is a legume that was often used by American Indians located in the Great Plains.  Roots of the legumes provide a valuable source of protein, minerals, and carbohydrates.   Most turnips have white skin and the portion of the plant that is seen above the ground is purple, red, or green in color.  The root below the surface is known as the taproot and is usually around 5-20 centimeters in diameter.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Stahnke, April, Michelle Hayes, Karen Meyer, Karla Witt, Jeanna Weideman, Anne Fernando, Rhoda Burrows, and Reese Neil.|teideal=Prairie Turnip|journal=Native Plants Journal (Indiana University Press)|year=2008|volume=9|issue=1}}&lt;/ref&gt; 
 |-
 | ''[[Pteris ensiformis]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Ptychosperma elegans]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Pulicaria odora]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Pulmonaria officinalis]]'' ||  Lungwort || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9068 |teideal=Entity Display : Pulmonaria officinalis |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113121511/http://ecoport.org/ep?Plant=9068 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Puya caerulea]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Puya chilensis]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=16254 |teideal=Entity Display : Puya chilensis |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112184639/http://ecoport.org/ep?Plant=16254 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Pyrus betulaefolia]]'' ||  Birch-Leaved Pear ||
 |-
 | ''[[Ranunculus ficaria]]'' ||  Lesser celandine || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9161 |teideal=Entity Display : Ranunculus ficaria |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002420/http://ecoport.org/ep?Plant=9161 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Raphanus raphanistrum]]'' ||  Wild radish || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9169 |teideal=Entity Display : Raphanus raphanistrum |publisher=Archive.is |date=2013-01-13 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113141918/http://ecoport.org/ep?Plant=9169 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Raphanus raphanistrum|Raphanus raphanistrum ssp. landra]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Raphanus raphanistrum|Raphanus raphanistrum ssp. maritimus]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Raphanus sativus]]'' ||  Radish || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1014|teideal=GRIN #1014|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709231630/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1839 |teideal=Entity Display : Raphanus sativus Bailey |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-13 |archiveurl=https://archive.today/20130113000619/http://ecoport.org/ep?Plant=1839 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Raphanus sativus|Raphanus sativus var. longipinnatus]]'' ||  Chinese radish ||
 |-
 | ''[[Raphia hookeri]]'' ||  Raffia palm || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1015|teideal=GRIN #1015|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224503/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9175 |teideal=Entity Display : Raphia hookeri |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001755/http://ecoport.org/ep?Plant=9175 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Reichardia picroides]]'' ||  French Scorzonera || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9193 |teideal=Entity Display : Reichardia picroides |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112200407/http://ecoport.org/ep?Plant=9193 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Rhamnus dahurica]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Rheum rhabarbarum]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Rheum tataricum]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Rhexia virginica]]'' ||  Meadow beauty || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=230249 |teideal=Entity Display : Rhexia virginica |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002155/http://ecoport.org/ep?Plant=230249 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Rhodiola rosea]]'' ||  Roseroot || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=230348 |teideal=Entity Display : Rhodiola rosea |publisher=Ecoport.org |date=2003-03-17 |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717002200/http://ecoport.org/ep?Plant=230348 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Rhododendron arboreum]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9238 |teideal=Entity Display : Rhododendron arboreum |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717001800/http://ecoport.org/ep?Plant=9238 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Rhopalostylis sapida]]'' ||  Nikau ||
 |-
 | ''[[Ribes cereum]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=16382 |teideal=Entity Display : Ribes cereum |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112172744/http://ecoport.org/ep?Plant=16382 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Ribes divaricatum]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=78379 |teideal=Entity Display : Ribes divaricatum |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112203432/http://ecoport.org/ep?Plant=78379 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Ribes nigrum]]'' ||  Blackcurrant || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1029|teideal=GRIN #1029|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224514/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1029}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9282 |teideal=Entity Display : Ribes nigrum |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2013-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130112214453/http://ecoport.org/ep?Plant=9282 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Ribes odoratum]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9283 |teideal=Entity Display : Ribes odoratum |publisher=Archive.is |date=2013-01-13 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113005339/http://ecoport.org/ep?Plant=9283 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Rorippa indica]]'' ||  ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9305 |teideal=Entity Display : Rorippa indica |publisher=Ecoport.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2012-07-12 |archiveurl=https://archive.today/20120712063850/http://ecoport.org/ep?Plant=9305 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Rorippa islandica]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Rosa multiflora]]'' ||  Seven Sisters Rose ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9319 |teideal=Entity Display : Rosa multiflora |publisher=Archive.is |date=2012-07-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120712034201/http://ecoport.org/ep?Plant=9319 |archivedate=2012-07-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Roystonea elata]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Roystonea oleracea]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Rubus rosaefolius]]'' ||  ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9384 |teideal=Entity Display : Rubus rosaefolius |publisher=Archive.is |date=2012-07-08 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120708173837/http://ecoport.org/ep?Plant=9384 |archivedate=2012-07-08 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Rumex acetosa]]'' ||  Sorrel || Many species of Rumex are edible, but they contain a relatively high proportion of [[oxalic acid]]. Raw leaves should be eaten sparingly and leaves should preferably be used after boiling and disposing of the water.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1070|teideal=GRIN #1070|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712233759/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1070}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9398 |teideal=Entity Display : Rumex acetosa |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120708015523/http://ecoport.org/ep?Plant=9398 |archivedate=2012-07-08 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Salicornia europaea]]'' ||  Glasswort ||Glasswort is a leafless plant with jointed stems that are a light green color in the summer and a red color in the fall.  There are very small flowers within the segmented portions of the plant.  The plant is found in coastal salt marshes and alkaline soils within south Nova Scotia and Eastern and central North America.  The stems have a salty flavor and can be harvested to be used in salads, as a puree, or as a pickled condiment.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Peterson|first=Lee|teideal=Edible Wild Plants|year=1977|publisher=Houghton Mifflin Company|location=New York|isbn=0-395-31870-X|page=146}} [https://books.google.com/books?id=ce1G-Nr9pVoC&amp;printsec=frontcover Google preview of alternate edition 978-0-395-92622-2]&lt;/ref&gt; 
 |-
 | ''[[Salix babylonica]]'' ||  Weeping Willow || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=1892|teideal=Entity Display : Salix babylonica L.|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2006-05-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060526064141/http://ecoport.org/ep?Plant=1892}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Salix daphnoides]]'' ||  ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=78426 |teideal=Entity Display : Salix daphnoides |publisher=Archive.is |date=2012-07-08 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120708120847/http://ecoport.org/ep?Plant=78426 |archivedate=2012-07-08 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Salix gracilistyla]]'' ||  Rosegold pussy willow ||
 |-
 | ''[[Salsola kali]]'' ||  Saltwort || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9497 |teideal=Entity Display : Salsola kali |publisher=Archive.is |date=2013-01-13 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113072906/http://ecoport.org/ep?Plant=9497 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Salsola_kali.html |teideal=Duke |publisher=Hort.purdue.edu |date=1998-01-09 |accessdate=2018-02-28}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Salsola komarovii]]'' ||  Land Seaweed ||
 |-
 | ''[[Salsola soda]]'' ||  Opposite leaved saltwort || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9502 |teideal=Entity Display : Salsola soda |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112174702/http://ecoport.org/ep?Plant=9502 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Salvadora persica]]'' ||  Toothbrush tree || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9506 |teideal=Entity Display : Salvadora persica |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112191509/http://ecoport.org/ep?Plant=9506 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sambucus javanica]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=16592 |teideal=Entity Display : Sambucus javanica |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112180518/http://ecoport.org/ep?Plant=16592 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sambucus sieboldiana]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=78443 |teideal=Entity Display : Sambucus sieboldiana |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112183744/http://ecoport.org/ep?Plant=78443 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sanguisorba canadensis]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9534 |teideal=Entity Display : Sanguisorba canadensis |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112163129/http://ecoport.org/ep?Plant=9534 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sanguisorba minor]]'' ||  Salad Burnet || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9535 |teideal=Entity Display : Sanguisorba minor |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112185924/http://ecoport.org/ep?Plant=9535 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sanguisorba officinalis]]'' ||  Great Burnet || 
 |-
 | ''[[Sassafras albidum]]'' ||  Sassafras || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9581 |teideal=Entity Display : Sassafras albidum |publisher=Archive.is |date=2013-01-13 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113030942/http://ecoport.org/ep?Plant=9581 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sauropus androgynus]]'' ||  ''Katuk'' || A traditional vegetable in some tropical countries that should be consumed in moderate quantities due to the presence of [[papaverine]]&lt;ref&gt;[http://www.mendeley.com/research/nutrive-value-sauropus-androgynus-leaves-3/ Nutritive value of Sauropus androgynus leaves] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111127174347/http://www.mendeley.com/research/nutrive-value-sauropus-androgynus-leaves-3/ |date=November 27, 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1095|teideal=GRIN #1095|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711125752/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1095}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9593 |teideal=Entity Display : Sauropus androgynus |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112211227/http://ecoport.org/ep?Plant=9593 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Saxifraga pensylvanica]]'' || Eastern Swamp Saxifrage || The [[Cherokee]] traditionally ate the leaves raw as greens&lt;ref&gt;Daniel E. Moerman, ''Native American Food Plants: An Ethnobotanical Dictionary''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=231997 |teideal=Entity Display : Saxifraga pensylvanica |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112205643/http://ecoport.org/ep?Plant=231997 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Saxifraga stolonifera]]'' || Creeping Rockfoil || Occasionally used fresh or cooked in Japanese cuisine&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=232010 |teideal=Entity Display : Saxifraga stolonifera |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112221151/http://ecoport.org/ep?Plant=232010 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Schleichera oleosa]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1098|teideal=GRIN #1098|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709231614/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1098}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9621 |teideal=Entity Display : Schleichera oleosa (Lour.) Oken |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112205941/http://ecoport.org/ep?Plant=9621 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Scolymus hispanicus]]'' ||  ''Tagarnina'' || Edible thistle. Popular in Southern Spanish cuisine &lt;ref name=&quot;ecoport4&quot;&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9652 |teideal=Entity Display : Scolymus maculatus |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112173205/http://ecoport.org/ep?Plant=9652 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Scolymus maculatus]]'' ||  Spotted golden thistle || &lt;ref name=&quot;ecoport4&quot;/&gt;
 |-
 | ''[[Scorzonera hispanica]]'' ||  Scorzonera ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1101|teideal=GRIN #1101|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224507/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9656 |teideal=Entity Display : Scorzonera hispanica |publisher=Archive.is |date=2012-07-07 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120707231150/http://ecoport.org/ep?Plant=9656 |archivedate=2012-07-07 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Scutellaria baicalensis]]'' ||  Baikal Skullcap ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9661 |teideal=Entity Display : Scutellaria baicalensis |publisher=Archive.is |date=2012-07-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120712160927/http://ecoport.org/ep?Plant=9661 |archivedate=2012-07-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sechium edule]]'' ||  Chayote ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1104|teideal=GRIN #1104|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803080802/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1930 |teideal=Entity Display : Sechium edule |publisher=Archive.is |date=2012-07-16 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120716091247/http://ecoport.org/ep?Plant=1930 |archivedate=2012-07-16 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sedum anacampseros]]'' || Love-restorer || All stonecrops (''Sedum'') are edible, but are generally mediocre food.&lt;ref&gt;[http://food.oregonstate.edu/glossary/s/splant86.html Sedum Anacampseros, Evergreen Orpine - Food Resource] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111127180700/http://food.oregonstate.edu/glossary/s/splant86.html |date=November 27, 2011 }}&lt;/ref&gt; 
 |-
| ''[[Sedum divergens]]'' || Spreading stonecrop || Traditional salad vegetable of the [[Haida people|Haida]] and the [[Nisga'a]] people of Northwest [[British Columbia]].&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Jim |last1=Pojar |first2=Andy |last2=MacKinnon |teideal=Plants of Coastal British Columbia, including Washington, Oregon, &amp; Alaska |year=2004 |page=156 |url=http://ecoport.org/ep?Plant=16727 |work=ecoport.org |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116105052/http://ecoport.org/ep?Plant=16727 |archivedate=2016-01-16 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sedum reflexum]]'' ||  Jenny's stonecrop || Occasionally used as a [[salad leaf]] or [[herb]] in [[Europe]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Sedum+rupestre |teideal=''Sedum rupestre'' - L. Crooked Yellow Stonecrop |publisher=Plants for a Future |accessdate=2010-04-28}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Rhodiola rhodantha|Sedum rhodanthum]]'' || Rose crown ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://montana.plant-life.org/species/sedum_rhodant.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040828113927/http://montana.plant-life.org/species/sedum_rhodant.htm|url-status=dead|archive-date=28 August 2004|teideal=Rosecrown - Sedum rhodanthum|author=|date=28 August 2004}}&lt;/ref&gt;
 |-
| ''[[Hylotelephium telephium|Sedum telephium]]'' || Livelong ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=16727|teideal=Entity Display : Sedum telephium|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2016-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116105052/http://ecoport.org/ep?Plant=16727}}&lt;/ref&gt;
 |-
| ''[[Senna occidentalis]]'' || ''Digutiyara'' ||Traditionally eaten in the [[Maldives]] in ''[[Mas huni]]''. Leaves are finely chopped.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
 |-
| ''[[Senna siamea]]'' || Cassod Tree ||Used in Thai cuisine in a curry named ''Kaeng khilek''. Leaves are boiled and strained and the water discarded.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papamenu.com/?p=385 |teideal=แกงขี้เหล็ก - ''Kaeng khilek'' |publisher=Papamenu.com |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2018-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180618052550/http://www.papamenu.com/?p=385 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sesamum alatum]]'' || Sésame de gazelle || Eaten in dry regions of Africa like [[Chad]] as a vegetable. Considered as [[famine food]] in some areas&lt;ref&gt;[http://www.prota.org/uk/Publications/PROTA+2.htm G. J. H. Grubben, ''Vegetables'', Plant Resources of Tropical Africa]  {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516142552/http://www.prota.org/uk/Publications/PROTA%2B2.htm |date=May 16, 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1110|teideal=GRIN #1110|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711201728/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1110}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9704 |teideal=Entity Display : Sesamum alatum |publisher=Archive.is |date=2012-07-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120712193029/http://ecoport.org/ep?Plant=9704 |archivedate=2012-07-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sesamum indicum]]'' ||  Sesame ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1111|teideal=GRIN #1111|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710000335/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1111}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=1937|teideal=Entity Display : Sesamum indicum L.|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2006-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060504083616/http://ecoport.org/ep?Plant=1937}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sesamum radiatum]]'' || Benniseed ||Fresh leaves and young shoots are a popular leafy vegetable in Africa&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1113|teideal=GRIN #1113|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803183129/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9708 |teideal=Entity Display : Sesamum radiatum |publisher=Archive.is |date=2012-07-16 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120716132341/http://ecoport.org/ep?Plant=9708 |archivedate=2012-07-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://database.prota.org/dbtw-wpd/exec/dbtwpub.dll?AC=QBE_QUERY&amp;BU=http://database.prota.org/search.htm&amp;TN=PROTAB~1&amp;QB0=AND&amp;QF0=Species+Code&amp;QI0=Sesamum+radiatum&amp;RF=Webdisplay |teideal=PROTA |publisher=Database.prota.org |date= |accessdate=2018-02-28 |dátarochtana=2020-07-07 |archivedate=2018-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180301044923/http://database.prota.org/dbtw-wpd/exec/dbtwpub.dll?AC=QBE_QUERY&amp;BU=http://database.prota.org/search.htm&amp;TN=PROTAB~1&amp;QB0=AND&amp;QF0=Species+Code&amp;QI0=Sesamum+radiatum&amp;RF=Webdisplay }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sesbania grandiflora]]'' ||  West Indian pea ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1114|teideal=GRIN #1114|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712220320/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1114}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1938 |teideal=Entity Display : Sesbania grandiflora |publisher=Archive.is |date=2012-07-13 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120713142511/http://ecoport.org/ep?Plant=1938 |archivedate=2012-07-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Sesbania_grandiflora.html |teideal=Duke |publisher=Hort.purdue.edu |date=1998-01-09 |accessdate=2018-02-28}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sesbania sesban]]'' ||  Sesban ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9722 |teideal=Entity Display : Sesbania sesban |publisher=Archive.is |date=2012-07-18 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120718112301/http://ecoport.org/ep?Plant=9722 |archivedate=2012-07-18 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sesuvium portulacastrum]]'' ||  Sea Purselane ||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9728 |teideal=Entity Display : Sesuvium portulacastrum |publisher=Archive.is |date=2012-07-07 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120707233357/http://ecoport.org/ep?Plant=9728 |archivedate=2012-07-07 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Setaria palmifolia]]'' ||  Palm-grass || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1116|teideal=GRIN #1116|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709231631/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1116}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1945 |teideal=Entity Display : Setaria palmifolia |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112182545/http://ecoport.org/ep?Plant=1945 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sicyos angulatus]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9754 |teideal=Entity Display : Sicyos angulatus |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112210259/http://ecoport.org/ep?Plant=9754 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sida rhombifolia]]'' ||  Arrowleaf sida ||
 |-
 | ''[[Sidalcea neomexicana]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Silaum silaus]]'' || Pepper saxifrage || Despite the name, it is neither a [[saxifrage]] nor peppery in taste&lt;ref name=&quot;emorsgate&quot;&gt;{{cite web|url=http://wildseed.co.uk/species/view/126|teideal=''Silaum silaus'' – Pepper Saxifrage|publisher=Emorsgate Seeds|accessdate=29 October 2013|dátarochtana=7 Iúil 2020|archivedate=1 Samhain 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101003106/http://wildseed.co.uk/species/view/126}}&lt;/ref&gt;

 |-
 | ''[[Silene acaulis]]'' ||  Moss campion || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=16873 |teideal=Entity Display : Silene acaulis |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112203716/http://ecoport.org/ep?Plant=16873 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Silene vulgaris]]'' ||  Bladder Campion || ''Collejas''; a traditional green in [[Manchego cuisine]], Spain&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1120|teideal=GRIN #1120|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711112732/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9780 |teideal=Entity Display : Silene vulgaris |publisher=Archive.is |date=2012-07-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120712121934/http://ecoport.org/ep?Plant=9780 |archivedate=2012-07-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Silybum marianum]]'' ||  Blessed milk thistle || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9784 |teideal=Entity Display : Silybum marianum |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112232302/http://ecoport.org/ep?Plant=9784 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sinapis alba]]'' ||  White Mustard || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9787 |teideal=Entity Display : Sinapis alba |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113004757/http://ecoport.org/ep?Plant=9787 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Sinapis_alba.html |teideal=Duke |publisher=Hort.purdue.edu |date=1998-01-09 |accessdate=2018-02-28}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sinapis arvensis]]'' ||  Charlock || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9788 |teideal=Entity Display : Sinapis arvensis |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112185014/http://ecoport.org/ep?Plant=9788 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sisymbrium altissimum]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9794 |teideal=Entity Display : Sisymbrium altissimum |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112204213/http://ecoport.org/ep?Plant=9794 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sisymbrium crassifolium]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=11300 |teideal=Entity Display : Sisymbrium crassifolium |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112202706/http://ecoport.org/ep?Plant=11300 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sisymbrium irio]]'' ||  London rocket ||
 |-
 | ''[[Sisymbrium officinale]]'' ||  Hedge mustard || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9797 |teideal=Entity Display : Sisymbrium officinale |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112183257/http://ecoport.org/ep?Plant=9797 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sium cicutaefolium]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Smyrnium olusatrum]]'' ||  Alexanders || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9823 |teideal=Entity Display : Smyrnium olusatrum |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112172845/http://ecoport.org/ep?Plant=9823 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Solenostemon rotundifolius]]'' ||  Chinese potato || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=70741|teideal=GRIN #70741|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710034220/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=70741}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=9922|teideal=Entity Display : Solenostemon rotundifolius|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2006-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060522022215/http://ecoport.org/ep?Plant=9922}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Solidago missouriensis]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=16978 |teideal=Entity Display : Solidago missouriensis |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112200004/http://ecoport.org/ep?Plant=16978 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sonchus arvensis]]'' ||  Field sow-thistle || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9930 |teideal=Entity Display : Sonchus arvensis |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112162203/http://ecoport.org/ep?Plant=9930 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sonchus asper]]'' ||  Spiny-leaved sow thistle || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9931 |teideal=Entity Display : Sonchus asper |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112163433/http://ecoport.org/ep?Plant=9931 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sonchus oleraceus]]'' ||  Sow Thistle || Leaves are eaten as salad greens or cooked like spinach.  This is one of the species used in [[Chinese cuisine]] as ''kŭcài'' ([[wikt:菜|菜]]; lit. bitter vegetable).&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://baike.baidu.com/view/30711.htm
|teideal=Kucai 
|work=[[Baidu Encyclopedia]] (苦菜_百度百科) 
|publisher=baike.baidu.com
|accessdate=2008-02-07
|language=Chinese
}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sophora japonica]]'' ||  Pagoda-tree || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=9939 |teideal=Entity Display : Sophora japonica |publisher=Archive.is |date=2013-01-13 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113015146/http://ecoport.org/ep?Plant=9939 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Spathiphyllum phryniifolium]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Sphenoclea zeylanica]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=11669 |teideal=Entity Display : Sphenoclea zeylanica Gaertn |publisher=Archive.is |date=2013-01-13 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113033253/http://ecoport.org/ep?Plant=11669 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sphenostylis stenocarpa]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1157|teideal=GRIN #1157|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224510/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1157}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=10000 |teideal=Entity Display : Sphenostylis stenocarpa |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112155657/http://ecoport.org/ep?Plant=10000 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Spilanthes acmella]]'' ||  Toothache Plant ||
 |-
 | ''[[Spinacia oleracea]]'' ||  Spinach ||Spinach contains a certain proportion of [[oxalic acid]]. Raw leaves should be eaten sparingly. In dishes that include large quantities, leaves should preferably be used after boiling and disposing of the water.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1158|teideal=GRIN #1158|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224504/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1158}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=1997 |teideal=Entity Display : Spinacia oleracea |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112160253/http://ecoport.org/ep?Plant=1997 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Spirodela polyrhiza]]'' ||  Greater Duck-weed || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=10008 |teideal=Entity Display : Spirodela polyrhiza |publisher=Archive.is |date=2013-01-12 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112163856/http://ecoport.org/ep?Plant=10008 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Spondias dulcis]]'' ||  Otaheite Apple || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1159|teideal=GRIN #1159|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224459/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=2001 |teideal=Entity Display : Spondias dulcis |publisher=Archive.is |date=2013-01-13 |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130113004105/http://ecoport.org/ep?Plant=2001 |archivedate=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Spondias mombin]]'' ||  Yellow mombin || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1160|teideal=GRIN #1160|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710034216/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoport.org/ep?Plant=2002 |teideal=Entity Display : Spondias mombin |publisher=Archive.is |accessdate=2018-02-28 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20130112170937/http://ecoport.org/ep?Plant=2002 |archivedate=2013-01-12 }}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Spondias purpurea]]'' ||  Jocote || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1161|teideal=GRIN #1161|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803193312/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1161}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10015|teideal=Entity Display : Spondias purpurea|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2006-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060519030431/http://ecoport.org/ep?Plant=10015}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Stanleya pinnatifida]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Stellaria media]]'' ||  Common Chickweed || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1165|teideal=GRIN #1165|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224511/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1165}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10046|archiveurl=https://archive.today/20130112202604/http://ecoport.org/ep?Plant=10046|url-status=dead|teideal=Entity Display : Stellaria media|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Stenochlaena palustris]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Sterculia foetida]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2428|archiveurl=https://archive.today/20130112170022/http://ecoport.org/ep?Plant=2428|url-status=dead|teideal=Entity Display : Sterculia foetida L.|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Sterculia tragacantha]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Strychnos spinosa]]'' ||  Natal orange || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1172|teideal=GRIN #1172|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710001638/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1172}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10135|archiveurl=https://archive.today/20130112165540/http://ecoport.org/ep?Plant=10135|url-status=dead|teideal=Entity Display : Strychnos spinosa|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Suaeda maritima]]'' ||  Sea Blite || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10164|archiveurl=https://archive.today/20130113030459/http://ecoport.org/ep?Plant=10164|url-status=dead|teideal=Entity Display : Suaeda maritima|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Symphytum officinale]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2431|archiveurl=https://archive.today/20130112222435/http://ecoport.org/ep?Plant=2431|url-status=dead|teideal=Entity Display : Symphytum officinale|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Symphytum uplandicum]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Synedrella nodiflora]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2025|archiveurl=https://archive.today/20130112200748/http://ecoport.org/ep?Plant=2025|url-status=dead|teideal=Entity Display : Synedrella nodiflora|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Syzygium malaccense]]'' ||  Malay apple || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1182|teideal=GRIN #1182|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709231620/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1182}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=1033|teideal=Entity Display : Syzygium malaccense|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2016-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116105052/http://ecoport.org/ep?Plant=1033}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Syzygium polycephalum]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10241|archiveurl=https://archive.today/20130112160858/http://ecoport.org/ep?Plant=10241|url-status=dead|teideal=Entity Display : Syzygium polycephalum|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Talinum paniculatum]]'' ||  Jewels of Opar ||
 |-
 | ''[[Talinum portulacifolium]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10272|archiveurl=https://archive.today/20130112201619/http://ecoport.org/ep?Plant=10272|url-status=dead|teideal=Entity Display : Talinum portulacifolium|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Talinum triangulare]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2433|archiveurl=https://archive.today/20130112164556/http://ecoport.org/ep?Plant=2433|url-status=dead|teideal=Entity Display : Talinum triangulare (Jacq.) Willd.|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tanacetum vulgare]]'' ||  Tansy || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10284|archiveurl=https://archive.today/20130112155243/http://ecoport.org/ep?Plant=10284|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tanacetum vulgare|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Taraxacum albidum]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Taraxacum officinale]]'' ||  Dandelion || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1189|teideal=GRIN #1189|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712014922/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1189}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10291|archiveurl=https://archive.today/20130112205232/http://ecoport.org/ep?Plant=10291|url-status=dead|teideal=Entity Display : Taraxacum officinale|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ‘‘[[Telfairia occidentalis]]’‘ ||  Fluted gourd || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1190|teideal=GRIN #1190|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709231703/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10307|archiveurl=https://archive.today/20130112154625/http://ecoport.org/ep?Plant=10307|url-status=dead|teideal=Entity Display : Telfairia occidentalis|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Telosma cordata]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Tetracarpidium conophorum]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Tetragonia decumbens]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Tetragonia implexicoma]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10369|archiveurl=https://archive.today/20130112171814/http://ecoport.org/ep?Plant=10369|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tetragonia implexicoma|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tetragonia tetragonioides]]'' ||  New Zealand Spinach || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1194|teideal=GRIN #1194|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224504/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1194}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10370|archiveurl=https://archive.today/20130113011945/http://ecoport.org/ep?Plant=10370|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tetragonia tetragonioides|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Thalia geniculata]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Thespesia populnea]]'' ||  Portia tree || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2075|teideal=Entity Display : Thespesia populnea|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2008-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080222110115/http://ecoport.org/ep?Plant=2075}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Thlaspi arvense]]'' ||  Pennycress || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10400|archiveurl=https://archive.today/20130112155505/http://ecoport.org/ep?Plant=10400|url-status=dead|teideal=Entity Display : Thlaspi arvense|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Thymus vulgaris]]'' ||  Common Thyme || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2441|archiveurl=https://archive.today/20130112162230/http://ecoport.org/ep?Plant=2441|url-status=dead|teideal=Entity Display : Thymus vulgaris|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tiliacora triandra]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Toddalia asiatica]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=45148|archiveurl=https://archive.today/20130112180751/http://ecoport.org/ep?Plant=45148|url-status=dead|teideal=Entity Display : Toddalia asiatica|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Toona sinensis]]'' ||  Chinese Mahogany ||
 |-
 | ''[[Tordylium apulum]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=17234|archiveurl=https://archive.today/20130112192727/http://ecoport.org/ep?Plant=17234|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tordylium apulum|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Trachycarpus fortunei]]'' ||  Windmill Palm || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10470|teideal=Entity Display : Trachycarpus fortunei|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2008-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080222104300/http://ecoport.org/ep?Plant=10470}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tradescantia virginiana]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10476|teideal=Entity Display : Tradescantia virginiana|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2006-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060524045238/http://ecoport.org/ep?Plant=10476}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tragopogon dubius]]'' ||  Western salsify || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10477|archiveurl=https://archive.today/20130112204303/http://ecoport.org/ep?Plant=10477|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tragopogon dubius|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tragopogon porrifolius]]'' ||  Salsify || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1205|teideal=GRIN #1205|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224509/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1205}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2442|archiveurl=https://archive.today/20130112225432/http://ecoport.org/ep?Plant=2442|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tragopogon porrifolius|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tragopogon pratensis]]'' ||  Goat's Beard || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10478|archiveurl=https://archive.today/20130112210245/http://ecoport.org/ep?Plant=10478|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tragopogon pratensis|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Trianthema portulacastrum]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10495|archiveurl=https://archive.today/20130112170610/http://ecoport.org/ep?Plant=10495|url-status=dead|teideal=Entity Display : Trianthema portulacastrum|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Trichodesma zeylanicum]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Trifolium hybridum]]'' || Alsike Clover || Clover leaves are edible, but should be dipped in salt water before eating or preparation to aid in digestion&lt;ref&gt;[http://www.essortment.com/edible-wild-plants-55067.htmlEdible Wild Plants] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160218134547/http://www.essortment.com/edible-wild-plants-55067.htmlEdible |date=2016-02-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10533|archiveurl=https://archive.today/20120708112516/http://ecoport.org/ep?Plant=10533|url-status=dead|teideal=Entity Display : Trifolium hybridum|date=8 July 2012|archivedate=8 July 2012|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Trifolium pratense]]'' ||  Red Clover ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2104|archiveurl=https://archive.today/20120709092351/http://ecoport.org/ep?Plant=2104|url-status=dead|teideal=Entity Display : Trifolium pratense|date=9 July 2012|archivedate=9 July 2012|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Trifolium_pratense.html|teideal=Trifolium pratense|website=www.hort.purdue.edu}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Trifolium repens]]'' ||  White Clover ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2105|archiveurl=https://archive.today/20120712174821/http://ecoport.org/ep?Plant=2105|url-status=dead|teideal=Entity Display : Trifolium repens|date=12 July 2012|archivedate=12 July 2012|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Trigonella caerulea]]'' ||  Sweet Trefoil ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10552|archiveurl=https://archive.today/20120708143924/http://ecoport.org/ep?Plant=10552|url-status=dead|teideal=Entity Display : Trigonella caerulea|date=8 July 2012|archivedate=8 July 2012|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Trigonella corniculata]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1217|teideal=GRIN #1217|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711201726/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1217}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10553|archiveurl=https://archive.today/20130113005136/http://ecoport.org/ep?Plant=10553|url-status=dead|teideal=Entity Display : Trigonella corniculata|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Trillium erectum]]'' ||  Wake-robin || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=237285|archiveurl=https://archive.today/20130112201730/http://ecoport.org/ep?Plant=237285|url-status=dead|teideal=Entity Display : Trillium erectum|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Trillium grandiflorum]]'' ||  White trillium || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=237289|archiveurl=https://archive.today/20130113022352/http://ecoport.org/ep?Plant=237289|url-status=dead|teideal=Entity Display : Trillium grandiflorum|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Trillium sessile]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Trillium undulatum]]'' ||  Painted trillium || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=237314|archiveurl=https://archive.today/20130112202546/http://ecoport.org/ep?Plant=237314|url-status=dead|teideal=Entity Display : Trillium undulatum|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tropaeolum majus]]'' ||  Garden Nasturtium || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1235|teideal=GRIN #1235|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224513/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2119|archiveurl=https://archive.today/20130112191323/http://ecoport.org/ep?Plant=2119|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tropaeolum majus|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tropaeolum minus]]'' ||  Dwarf Nasturtium || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1236|teideal=GRIN #1236|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224516/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1236}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10605|archiveurl=https://archive.today/20130112225833/http://ecoport.org/ep?Plant=10605|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tropaeolum minus|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tropaeolum tuberosum]]'' ||  Mashua || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1237|teideal=GRIN #1237|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709231734/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1237}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2447|archiveurl=https://archive.today/20130112160727/http://ecoport.org/ep?Plant=2447|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tropaeolum tuberosum|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tulbaghia alliacea]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=35528|archiveurl=https://archive.today/20130112161140/http://ecoport.org/ep?Plant=35528|url-status=dead|teideal=Entity Display : Tulbaghia alliacea|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Tussilago farfara]]'' ||  Coltsfoot || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10624|teideal=Entity Display : Tussilago farfara|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2008-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080222121316/http://ecoport.org/ep?Plant=10624}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Typha capensis]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Typha elephantina]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10632|archiveurl=https://archive.today/20130113010223/http://ecoport.org/ep?Plant=10632|url-status=dead|teideal=Entity Display : Typha elephantina|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Ullucus tuberosus]]'' ||  Ulluco || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1242|teideal=GRIN #1242|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711064007/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1242}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2120|archiveurl=https://archive.today/20130112160625/http://ecoport.org/ep?Plant=2120|url-status=dead|teideal=Entity Display : Ullucus tuberosus|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Ulmus pumila]]'' ||  Siberian elm || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10658|archiveurl=https://archive.today/20130112173318/http://ecoport.org/ep?Plant=10658|url-status=dead|teideal=Entity Display : Ulmus pumila|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Urena lobata]]'' ||  Rose Mallow || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2125|teideal=Entity Display : Urena lobata|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2006-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060310232625/http://ecoport.org/ep?Plant=2125}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Urtica dioica]]'' ||  Stinging Nettle || A good pot herb. Often also used as famine food&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10679|archiveurl=https://archive.today/20120715080032/http://ecoport.org/ep?Plant=10679|url-status=dead|teideal=Entity Display : Urtica dioica|date=15 July 2012|archivedate=15 July 2012|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Urtica urens]]'' || Annual Nettle ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10686|archiveurl=https://archive.today/20120713074313/http://ecoport.org/ep?Plant=10686|url-status=dead|teideal=Entity Display : Urtica urens|date=13 July 2012|archivedate=13 July 2012|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Valerianella eriocarpa]]'' ||  Italian Corn Salad || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1259|teideal=GRIN #1259|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224506/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1259}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10724|archiveurl=https://archive.today/20130112182500/http://ecoport.org/ep?Plant=10724|url-status=dead|teideal=Entity Display : Valerianella eriocarpa|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Valerianella locusta]]'' ||  Corn Salad || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1260|teideal=GRIN #1260|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710022043/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1260}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2449|archiveurl=https://archive.today/20130112195422/http://ecoport.org/ep?Plant=2449|url-status=dead|teideal=Entity Display : Valerianella locusta|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Vallaris heynei]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Verbena officinalis]]'' ||  European Verbena || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10758|archiveurl=https://archive.today/20130113105146/http://ecoport.org/ep?Plant=10758|url-status=dead|teideal=Entity Display : Verbena officinalis|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Vernonia amygdalina]]'' ||  Bitter leaf || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1264|teideal=GRIN #1264|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711065558/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1264}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10763|archiveurl=https://archive.today/20130113082125/http://ecoport.org/ep?Plant=10763|url-status=dead|teideal=Entity Display : Vernonia amygdalina|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Veronica anagallis-aquatica]]'' ||  Water Speedwell || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=17475|archiveurl=https://archive.today/20130112185223/http://ecoport.org/ep?Plant=17475|url-status=dead|teideal=Entity Display : Veronica anagallis-aquatica|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Veronica beccabunga]]'' ||  Brooklime || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10779|archiveurl=https://archive.today/20130112171527/http://ecoport.org/ep?Plant=10779|url-status=dead|teideal=Entity Display : Veronica beccabunga|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Veronicastrum sibiricum]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Viola adunca]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=238027|archiveurl=https://archive.today/20130113080231/http://ecoport.org/ep?Plant=238027|url-status=dead|teideal=Entity Display : Viola adunca|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Viola canadensis]]'' ||  Canada Violet || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=78654|archiveurl=https://archive.today/20130113073609/http://ecoport.org/ep?Plant=78654|url-status=dead|teideal=Entity Display : Viola canadensis|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Viola odorata]]'' ||  Sweet Violet || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10850|teideal=Entity Display : Viola odorata|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2006-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060517182859/http://ecoport.org/ep?Plant=10850}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Viola papilionacea]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Viola pedata]]'' ||  Bird's Foot Violet || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=238115|archiveurl=https://archive.today/20130112154841/http://ecoport.org/ep?Plant=238115|url-status=dead|teideal=Entity Display : Viola pedata|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Viola sororia]]'' ||  Common blue violet ||
 |-
 | ''[[Viola x wittrockiana]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Vitex doniana]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10874|archiveurl=https://archive.today/20130112204637/http://ecoport.org/ep?Plant=10874|url-status=dead|teideal=Entity Display : Vitex doniana|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Vitis amurensis]]'' ||  Amur grape || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10891|archiveurl=https://archive.today/20130112155334/http://ecoport.org/ep?Plant=10891|url-status=dead|teideal=Entity Display : Vitis amurensis|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Vitis californica]]'' ||  California wild grape || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=238218|archiveurl=https://archive.today/20130112192406/http://ecoport.org/ep?Plant=238218|url-status=dead|teideal=Entity Display : Vitis californica|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Vitis coignetiae]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Vitis labrusca]]'' ||  Northern Fox Grape || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1285|teideal=GRIN #1285|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200709224506/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1285}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10895|archiveurl=https://archive.today/20130112171112/http://ecoport.org/ep?Plant=10895|url-status=dead|teideal=Entity Display : Vitis labrusca|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Vitis munsoniana]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Vitis shuttleworthii]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Vitis vinifera]]'' ||  Grape || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1287|teideal=GRIN #1287|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713044427/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1287}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2160|teideal=Entity Display : Vitis vinifera|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2006-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060513165244/http://ecoport.org/ep?Plant=2160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Vitis_vinifera.html|teideal=Vitis vinifera|website=www.hort.purdue.edu}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Wasabia japonica]]'' || Wasabi ||Fresh leaves can be eaten, having the spicy flavor of [[wasabi]] roots
 |-
 | ''[[Wisteria floribunda]]'' ||  Japanese wisteria || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=17581|archiveurl=https://archive.today/20130112204400/http://ecoport.org/ep?Plant=17581|url-status=dead|teideal=Entity Display : Wisteria floribunda|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Wolffia arrhiza]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=17583|archiveurl=https://archive.today/20120708022131/http://ecoport.org/ep?Plant=17583|url-status=dead|teideal=Entity Display : Wolffia arrhiza|date=8 July 2012|archivedate=8 July 2012|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Xanthoceras sorbifolium]]'' ||  Yellowhorn ||
 |-
 | ''[[Xanthosoma atrovirens]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Xanthosoma brasiliense]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1292|teideal=GRIN #1292|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712233801/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1292}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=10941|archiveurl=https://archive.today/20130113030207/http://ecoport.org/ep?Plant=10941|url-status=dead|teideal=Entity Display : Xanthosoma brasiliense|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Xanthosoma sagittifolium]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1294|teideal=GRIN #1294|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710001602/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1294}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2168|teideal=Entity Display : Xanthosoma sagittifolium|website=ecoport.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2006-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060517221731/http://ecoport.org/ep?Plant=2168}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Xanthosoma violaceum]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1295|teideal=GRIN #1295|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711201603/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1295}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2170|archiveurl=https://archive.today/20130112181004/http://ecoport.org/ep?Plant=2170|url-status=dead|teideal=Entity Display : Xanthosoma violaceum|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Ximenia americana]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1296|teideal=GRIN #1296|website=npgsweb.ars-grin.gov|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710022224/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1296}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2452|archiveurl=https://archive.today/20130112224003/http://ecoport.org/ep?Plant=2452|url-status=dead|teideal=Entity Display : Ximenia americana|date=12 January 2013|archivedate=12 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |-
 | ''[[Zanthoxylum piperitum]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Zanthoxylum planispinum]]'' ||  ||
 |-
 | ''[[Zingiber zerumbet]]'' ||  Awapuhi || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2179|archiveurl=https://archive.today/20130113084327/http://ecoport.org/ep?Plant=2179|url-status=dead|teideal=Entity Display : Zingiber zerumbet|date=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|website=ecoport.org}}&lt;/ref&gt;
 |}

==Tagairtí==
[[en:List of leaf vegetables]]</text>
      <sha1>nb2dgzskem17y2asnrj6m7z0wd9z6hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Simpsons (séasúr 28)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67290</id>
    <revision>
      <id>1332479</id>
      <parentid>1325537</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 11 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8749" sha1="e57r03hljdnnjhsideajrzy8pon8d24" xml:space="preserve">{{Bosca sonraí séasúr
|dath                = #A80F11
|dath2               = #FFFFFF
|ainm_séasúr         = The Simpsons (séasúr 28)
|íomhá               = 
|tír_a_dhéanta       = [[Stáit Aontaithe]]
|líonra              = [[Fox Broadcasting Company|Fox]]
|uimh_eipeasóid      = 22
|chéad_chraoladh     = 25 Meán Fómhair, 2016
|craoladh_deireanach = 21 Bealtaine, 2017
|seo_caite           = [[The Simpsons (séasúr 27)|Séasúr 27]]
|seo                 = Séasúr 28
|seo_chugainn        = [[The Simpsons (séasúr 29)|Séasúr 29]]
}}
Craoladh an '''ochtú séasúr is fiche''' ''[[The Simpsons]]'' idir [[25 Meán Fómhair]] [[2016]] agus [[21 Bealtaine]] [[2017]] ag tosú le &quot;[[Monty Burns' Fleeing Circus]]&quot;. Craoladh an 600ú eipeasóid, &quot;[[Treehouse of Horror XXVII]]&quot;, i rith an séasúr seo.

==Eipeasóidí==
{{féach freisin|Liosta eipeasóidí The Simpsons}}
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:100%; margin:auto;&quot;
|- style=&quot;color:white&quot; align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#A80F11;&quot; | Uimh
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#A80F11;&quot; | #
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#A80F11;&quot; | Teideal
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#A80F11;&quot; | Dáta craolta
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#A80F11;&quot; | Cód táirgeachta
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#A80F11;&quot; | Lucht féachana&lt;br&gt;(Milliúin)
|- align=&quot;center&quot;
| 597 || 1 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Monty Burns' Fleeing Circus]]&quot; || [[25 Meán Fómhair]] [[2016]] || VABF20 || 3.67&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101103220518/http://tvbythenumbers.zap2it.com/ |date=2010-11-03 }}[[2016]]/09/26/tv-ratings-sunday-sept-25-[[2016]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 598 || 2 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Friends and Family]]&quot; || [[1 Deireadh Fómhair]] [[2016]] || VABF18 || 6.00&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101103220518/http://tvbythenumbers.zap2it.com/ |date=2010-11-03 }}[[2016]]/10/04/sunday-final-ratings-oct-2-[[2016]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 599 || 3 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[The Town]]&quot; || [[9 Deireadh Fómhair]] [[2016]] || VABF17 || 3.22&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-9-{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[2016]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 600 || 4 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Treehouse of Horror XXVII]]&quot; || [[16 Deireadh Fómhair]] [[2016]] || VABF16 || 7.44&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-16-{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[2016]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 601 || 5 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Trust but Clarify]]&quot; || [[23 Deireadh Fómhair]] [[2016]] || VABF21 || 3.36&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-23- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205033720/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-23- |date=2024-12-05 }}[[2016]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 602 || 6 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[There Will Be Buds]]&quot; || [[6 Samhain]] [[2016]] || VABF22 || 3.14&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-6- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205022922/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-6- |date=2024-12-05 }}[[2016]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 603 || 7 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Havana Wild Weekend]]&quot; || [[13 Samhain]] [[2016]] || VABF19 || 7.13&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-nov-13-{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[2016]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 604 || 8 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Dad Behavior]]&quot; || [[20 Samhain]] [[2016]] || WABF01 || 2.88&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-20- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205023233/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-20- |date=2024-12-05 }}[[2016]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 605 || 9 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[The Last Traction Hero]]&quot; || [[4 Nollaig]] [[2016]] || WABF03 || 5.77&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-4- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205024658/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-4- |date=2024-12-05 }}[[2016]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 606 || 10 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[The Nightmare After Krustmas]]&quot; || [[11 Nollaig]] [[2016]] || WABF02 || 5.60&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-11-{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[2016]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 607 || 11 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Pork and Burns]]&quot; || [[8 Eanáir]] [[2017]] || WABF06 || 8.19&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-8-{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 608 || 12 || rowspan=2 align=&quot;left&quot;|&quot;[[The Great Phatsby|The Great Phatsby, Parts 1 &amp; 2]]&quot; ||rowspan=2| [[15 Eanáir]] [[2017]] || WABF04 ||rowspan=2| 14.08&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-jan-15- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205023415/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-jan-15- |date=2024-12-05 }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 609 || 13 || WABF05
|- align=&quot;center&quot;
| 610 || 14 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Fatzcarraldo]]&quot; || [[11 Feabhra]] [[2017]] || WABF07 || 2.40&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-12- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205103739/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-12- |date=2024-12-05 }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 611 || 15 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[The Cad and the Hat]]&quot; || [[19 Feabhra]] [[2017]] || WABF08 || 2.44&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-19- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241206135326/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-19- |date=2024-12-06 }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 612 || 16 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Kamp Krustier]]&quot; || [[5 Márta]] [[2017]] || WABF09 || 2.56&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-5- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205022142/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-5- |date=2024-12-05 }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 613 || 17 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[22 for 30]]&quot; || [[11 Márta]] [[2017]] || WABF10 || 2.61&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-march-12- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205032024/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-march-12- |date=2024-12-05 }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 614 || 18 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[A Father's Watch]]&quot; || [[19 Márta]] [[2017]] || WABF11 || 2.40&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-19-{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 615 || 19 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Caper Chase]]&quot; || [[1 Aibreán]] [[2017]] || WABF12 || 2.13&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-2- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205021626/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-2- |date=2024-12-05 }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 616 || 20 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Looking for Mr. Goodbart]]&quot; || [[30 Aibreán]] [[2017]] || WABF13 || 2.30&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-30-{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 617 || 21 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Moho House]]&quot; || [[7 Bealtaine]] [[2017]] || WABF14 || 2.34&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-7- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205024155/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-7- |date=2024-12-05 }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| 618 || 22 || align=&quot;left&quot;|&quot;[[Dogtown (The Simpsons)|Dogtown]]&quot; || [[21 Bealtaine]] [[2017]] || WABF15 || 2.15&lt;ref&gt;http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-21-{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[2017]]/&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
{{reflist|20em}}
|width=&quot;250&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
|}

{{The Simpsons}}


{{DEFAULTSORT:Simpsons, The}}
[[Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)|*]]
[[Catagóir:2016 séasúir teilifíse]]
[[Catagóir:2017 séasúir teilifíse]]</text>
      <sha1>e57r03hljdnnjhsideajrzy8pon8d24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An tSuiméir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68316</id>
    <revision>
      <id>1332154</id>
      <parentid>1310428</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9838" sha1="3g85ig90srmj0pa87ikj5mk7i5dwyms" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[Íomhá:Raminathicket2.jpg|mion|[[Dealbhóireacht|Dealbh]] de reithe ag ithe duilleog. Fuarthas dhá dhealbh, a théann siar go dtí thart ar 2500 RCh, sna tuamaí ríoga d'[[Úr]] agus tá ceann amháin díobh le feiscint i [[Músaem na Breataine]].]]
Ba í an t'''Suiméir'''&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/an%20tSuim%E9ir/|title=“an tSuiméir” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-05-10}}&lt;/ref&gt; an chéad [[An tSibhialtacht|sibhialtacht]] uirbeach sa réigiún stairiúil ar a dtugtar deisceart na [[An Mheaspatáim|Measpatáime]], sin é deisceart [[An Iaráic|Iaráic]] an lae inniu. Ba le linn na h[[An Umhaois|Umhaoise]] agus na [[An Chré-umhaois|Cré-umhaoise]] a bhí an tSuiméir faoi bhláth agus, dá bharr, d'fhéadfaí a rá gurbh í an tSuiméir an chéad sibhialtacht riamh ar domhan.&lt;ref&gt;King, Leonid W. (2015) &quot;A History of Sumer and Akkad&quot; (ISBN 1522847308) [i mBéarla]&lt;/ref&gt;

Téann [[An Scríbhneoireacht|luathscríbhneoireacht]] sa réigiún siar go dtí thart ar 3500 RCh. Is ó na cathracha [[Úrúc]] agus [[Jemdet Nasr]] a thagann na téacsanna is ársa atá fágtha againn agus téid siad siar go dtí 3300 RCh. Tháinig scríbhneoireacht i [[script dhingchruthach]] chun cinn thart ar 3000 RCh.&lt;ref&gt;'[http://www.ancient.eu/cuneiform/ Cuneiform]', ancient.eu [i mBéarla]&lt;/ref&gt;

Tá sé molta ag staraithe an lae inniu gurb idir 5500 agus 4000 RCh a tosaíodh an tSuiméir a lonnú. Is cosúil gurbh iad daoine de chuid na h[[An Áise Thiar|Áise Thiar]], daoine a labhraíodh an t[[An tSuiméiris|Suiméiris]] - [[teanga aonraíoch]] [[Teanga Ghleanta|ghleanta]]-, an chéad dream a chuir fúthu go buan sa réigiún. Is ar ainmneacha cathracha, aibhneacha agus ceirdeanna bunúsacha atá an moladh seo bunaithe.&lt;ref&gt;&quot;[http://mesopotamia.lib.uchicago.edu/teacherresources/ Ancient Mesopotamia. Teaching materials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160906043705/http://mesopotamia.lib.uchicago.edu/teacherresources/ |date=2016-09-06 }}&quot;. Oriental Institute in collaboration with Chicago Web Docent and eCUIP, The Digital Library [i mBéarla]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm The Ubaid Period (5500–4000 B.C.)]&quot; In Heilbrunn Timeline of Art History. Department of Ancient Near Eastern Art. The Metropolitan Museum of Art, New York (October 2003) [i mBéarla]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://www.britishmuseum.org/about_us/museum_activity/middle_east/iraq_project/ubaid_photos/page_1.aspx Ubaid Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417072947/http://www.britishmuseum.org/about_us/museum_activity/middle_east/iraq_project/ubaid_photos/page_1.aspx |date=2016-04-17 }}&quot;, The British Museum [i mBéarla]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf Beyond the Ubaid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321143949/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf |date=2014-03-21 }}&quot;, (Carter, Rober A. and Graham, Philip, eds.), University of Durham, April 2006 [i mBéarla]&lt;/ref&gt;

Sa lá atá inniu ann, tugtar &quot;[[luath-Eofraitigh]]&quot; nó &quot;[[Na hÚbaidigh|Úbaidigh]]&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&quot;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/573176/Sumer Sumer (ancient region, Iraq)]&quot;. Britannica Online Encyclopedia. Britannica.com. [i mBéarla]&lt;/ref&gt; ar na daoine a lonnaigh an réigiún agus ceaptar gurb as an g[[cultúr Shamarra]] de thuaisceart na Measpatáime, sin é an [[An Aisiria|Aisiria]] stairiúil, a thángadar chun cinn.&lt;ref&gt;Kleniewski, Nancy; Thomas, Alexander R (2010-03-26). [https://books.google.ie/books?id=dWuQ70MtnIQC&amp;pg=PA51&amp;dq=samarra+culture&amp;redir_esc=y&amp;hl=en#v=snippet&amp;q=%22As%20the%20Samarra%20culture%20spread%20south%2C%20it%20evolved%20into%20the%20Ubaid%20culture%22&amp;f=false &quot;Cities, Change, and Conflict: A Political Economy of Urban Life&quot;]. ISBN 978-0-495-81222-7. [i mBéarla]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maisels, Charles Keith (1993). [https://books.google.com/?id=tupSM5y9yEkC&amp;pg=PA139&amp;dq=samarra+culture#v=onepage&amp;q=%22cultural%20descendants%20of%20the%20originating%20Samarran%20culture%22&amp;f=false &quot;The Near East: Archaeology in the &quot;Cradle of Civilization&quot;&quot;]. ISBN 978-0-415-04742-5. [i mBéarla]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maisels, Charles Keith (2001). [https://books.google.com/?id=i7_hcCxJd9AC&amp;pg=PA147&amp;dq=ubaid+samarra#v=snippet&amp;q=%22Ubaid%200%20is%20thus%20clearly%20derived%20from%20the%20earliest%20culture%20to%20move%20into%20lower%20mesopotamia%2C%20the%20Samarra%22&amp;f=false &quot;Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, the Levant, Mesopotamia, India and China&quot;]. ISBN 978-0-415-10976-5 [i mBéarla]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shaw, Ian; Jameson, Robert (2002). [https://books.google.com/?id=zmvNogJO2ZgC&amp;pg=PA505&amp;dq=samarra+culture#v=onepage&amp;q=%22similar%20to%20those%20of%20the%20ubaid%20period%22&amp;f=false &quot;A dictionary of archaeology&quot;]. ISBN 978-0-631-23583-5. [i mBéarla]&lt;/ref&gt; Cé nach bhfuil trácht ar na Úbaidigh le fáil sna téacsanna Suiméaracha atá againn anois, creideann scoláirí comhaimseartha gurb iad na hÚbaidigh a chuir tús le próiseas sibhialtachta sa tSuiméir (.i. draenáil na riasc le haghaidh talmhaíochta, forbairt na trádála agus bunú tionscal éagsúil – an [[An Leatharóireacht|leatharóireacht]], an [[Miotalóireacht|mhiotalóireacht]], an [[Potaireacht|photaireacht]], an [[Saoirseacht|tsaoirseacht]] agus an [[sníomhachán]] ina measc).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Níl gach aon duine dóibh siúd a bhíonn ag plé le stair an réigiúin ar aon fhocal, áfach. Cuireann scoláirí áirithe in aghaidh na teoirice gurbh ann do theanga luath-Eoifraiteach nó do [[Teanga Fhoshraith|theanga fhoshraith]] amháin. Tá sé molta ag an ndream seo agus ag roinnt daoine eile gurbh í an tSuiméiris teanga na n-iascairí agus na bh[[Fiagaithe/cnuasaitheoirí|fiagaithe cnuasaitheoirí]] a raibh ina gcónaí sna [[Riasc|riasca]] agus sa réigiún cladach d'[[An Araib Thiar|Araib Thiar]].&lt;ref&gt;Margarethe Uepermann (2007), &quot;Structuring the Late Stone Age of Southeastern Arabia&quot; (Arabian Archaeology and Epigraphy Arabian Archaeology and Epigraphy Volume 3, Issue 2, pages 65–109) [i mBéarla]&lt;/ref&gt; Is as tréimhse níos déanaí a thagann na taifid stairiúla atá againn faoi láthair – ní thagann aon cheann de na taifid de stair na Suiméire gur féidir muinín a bheith againn astu as an tréimhse roimh an [[Rí Enmebáragesí]] (.i. an 26ú céad RCh). Creideann an tOllamh Juris Zarins go raibh Suiméaraigh ina gcónaí ar chósta na hAraibe Thiar, réigiún [[Murascaill na Peirse|Mhurascaill na Peirse]] sa lá atá inniu ann, sular bádh é ag deireadh [[An Oighearthréimhse Dheiridh|na hOighearaoise]].&lt;ref&gt;Hamblin, Dora Jane (May 1987). &quot;[http://www.theeffect.org/resources/articles/pdfsetc/Eden.pdf Has the Garden of Eden been located at last?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109135715/http://www.theeffect.org/resources/articles/pdfsetc/Eden.pdf |date=2014-01-09 }}&quot; (PDF). ''Smithsonian Magazine''. 18 (2). [i mBéarla]&lt;/ref&gt;

Is le linn tréimhse Úrúc (.i. an 4ú mílaois RCh) a tháinig sibhialtacht na Suiméire chun cinn agus leann sí ar aghaidh go dtí an tréimhse Jhemdat Nasr agus an tréimhse ríoraíoch luath. I gcaitheamh na 3ú mílaoise RCh, d'fhás siombóis chultúrtha dhomhain idir na Suiméaraigh, a raibh teanga aonraíoch acu, agus daoine a labhraíodh Acáidis. Do bhí an dátheangachas go forleathan i measc an dá mhuintir de bharr na siombóise cultúrtha seo.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Deutscher, Guy (2007). ''[https://books.google.com/books?id=XFwUxmCdG94C Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation]''. [[Cló Ollscoile Oxford|Oxford University Press US]]. pp. 20–21. ISBN 978-0-19-953222-3. [i mBéarla]&lt;/ref&gt; Níl aon fhianaise againn ar luath-stair chultúr na Suiméire, dá mba ann di.

Tá an tionchar a bhí ag an [[An tSuiméiris|Suiméiris]] ar an [[An Acáidis|Acáidis]], agus tionchar na hAcáidise ar an Suiméiris, le féiscint go soiléir i ngach réimse, ó [[iasacht léacsach]] a bhíodh ag tarlú go hollmhór go teacht le chéile ó thaobh na comhréire, na [[An Deilbhíocht|deilbhíochta]] agus na [[An Fhóineolaíocht|fóineolaíochta]] de.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Tugann sé sin ar scoláirí ''[[Sprachbund]]'' a thabhairt ar an Suiméiris agus ar an Acáidis le linn na 3ú mílaoise RCh.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Do chloígh rithe na h[[An Impireacht Acádach|Impireachta Acádaigh]] an tSuiméir thart at 2270 RCh agus is [[Teangacha Seimíteacha|teangacha Seimíteacha]] a bhí á labhairt acu siúd. Leantaí ar aghaidh le húsáid na Suiméirise mar [[Teanga dhiaga|theanga dhiaga]] áfach.

Cé gur leis na Suiméaraigh dhúchasacha a bhí an chumhacht arís ar feadh céid, sin é thart ar an dtréimhse idir 2100-2000 RCh - tréimhse ar a dtugtar [[Nua-Impireacht na Suiméire]] nó [[Tríú Ríocht an Úr]] ([[Athbheochan na Suiméire]]) -, baintí úsáid as an Acáidis fós. 

Deir roinnt daoine gurb í [[Eireadú]], cathair de chuid na Suiméire a bhí suite ar chósta Mhurascaill na Peirse, an chéad chathair ar domhan. D’fhéadfaí go dtáinig trí cinn de chultúir le chéile sa chathair seo – feirmeoirí Úbaideacha a mbíodh cónaí orthu i mbotháin bhrící láibe agus a bhíodh ag cleachtadh uiscithe, tréadaithe fáin a mbíodh cónaí orthu i bpubaill dhubha agus a bhíodh ag leanúint tréada bó agus caorach, agus na hiascairí a mbíodh cónaí orthu i mbotháin giolcaí sna riasca agus gur féidir gurbh iad sinsir na Suiméarach.&lt;ref&gt;Leick, Gwendolyn (2003), &quot;Mesopotamia, the Invention of the City&quot; (Penguin) [i mBéarla]&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-stair}}

[[Catagóir:An Chré-umhaois]]
[[Catagóir:An Mheaspatáim]]
[[Catagóir:Stair na hIaráice]]</text>
      <sha1>3g85ig90srmj0pa87ikj5mk7i5dwyms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seicteachas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68580</id>
    <revision>
      <id>1332457</id>
      <parentid>1329234</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4750" sha1="ig11ey393hmjsl8gadnum3zkil64vi2" xml:space="preserve">[[Íomhá:SCAF fuelling sectarian hate in Egypt.gif|mion|Cartún san Éigipt |220x220px]][[Íomhá:Belfast houses 1981.jpg|mion|Sráid Pakenham, Cearnóg Shaftesbury, Béal Feirste, 1981|220x220px]]Drochthuairim nó iompar claonta in éadan grúpa shóisialta (m.sh. [[Creideamh|reiligiún]] áirithe) is ea '''seicteachas'''.&lt;ref&gt;''An Feiniulacht Chultúir'',  St Mary's, Béal Feirste.&lt;/ref&gt; Is féidir an seicteachas a shainmhíniú mar chóras dearcaidh, [[Creideamh|creidimh]] agus gníomhartha in éadan grúpaí reiligiúnacha eile. Cuirtear leis an seicteachas le gach masla, fíor nó bréagach, a thugtar dá bpobal, a gcreideamh, a [[stair]], srl.&lt;ref&gt;Meascán marfach den seicteachas, [[téististéarón]], [[ólachán]], leadrán agus [[Bochtanas|bochtaineacht]] a dúirt [http://www.beo.ie/alt-neart-fadhbanna-go-foill-ag-aos-og-an-tuaiscirt.aspx Robert McMillen, 2002, san iris 'Beo', &quot;Neart fadhbanna go fóill ag aos óg an Tuaiscirt&quot;]&lt;/ref&gt;

== Iompar ==
Is féidir le daoine aonair, pobail agus institiúidí bheith seicteach. Is é atá i gceist anseo grúpaí eile a smachtú, cearta grúpaí eile a shéanadh agus mí-úsáid a bhaint as cumhacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Saor%C3%A1nacht%20%C3%81iti%C3%BAil%20agus%20Dhomhanda%20%7C%20N%C3%B3ta%C3%AD%20M%C3%BAinteor%C3%AD%3A%20Aonad%201%2C%202%20%26amp%3B%203.pdf|teideal=Saoránacht Áitiúil agus Dhomhanda - Nótaí Múinteoirí|údar=CCEA|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714231815/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Saor%C3%A1nacht%20%C3%81iti%C3%BAil%20agus%20Dhomhanda%20%7C%20N%C3%B3ta%C3%AD%20M%C3%BAinteor%C3%AD%3A%20Aonad%201%2C%202%20%26amp%3B%203.pdf|archivedate=2024-07-14}}&lt;/ref&gt;

Baineann an seicteachas le 'tromaíocht' go minic. Mar shampla:
* an grúpa eile a fhágáil as
* manaí maslacha nó sluáin bhagracha
* séanadh go bhfuil an grúpa eile ann ar chor ar bith
* drochmheas a chaitheamh ar an ghrúpa eile
* imeagla agus ionsaithe fisiceacha

Bíonn iompair a chuireann “[[bulaíocht]]” in iúl i gceist sa seicteachas. 
==Seicteachas in Éirinn==
Deirtear go bhfuil an seicteachas reiligiúnach go smior in Éirinn. Is bac mór ar shochaí ilchultúrtha é an seicteachas, dar le Dr. John Reid, iar-Státrúnaí an Tuaiscirt.&lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-reid-seachantach-i-dtaobh-cheist-na-poilineachta.aspx Beo.ie, 2001]&lt;/ref&gt; “Víreas i gcroí [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]],” a thug sé air.  I gcás Thuaisceart Éireann baineann eilimintí cultúrtha agus eilimintí polaitíochta le seicteachas chomh maith

Scríobh Robert McMillen  go bhfuil an Tuaiscirt bunaithe ar an seicteachas, ar an scoilt idir an dá phobal agus tá an scoilt sin ann leis.&lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-polaitiocht-chung-na-se-chontae.aspx Beo.ie, &quot;Polaitíocht chúng na Sé Chontae&quot;,  2004]&lt;/ref&gt; I dTuaisceart Éireann, bíonn baint ag an seicteachas le gnéithe éagsúla den [[saol]]: [[fostaíocht]], [[oideachas]], [[Teach|tithíocht]] srl.

Bhí an seicteachas i réim i g[[Cúige Uladh]] i bhfad sular cuireadh cosc ar an [[Ord Oráisteach|Ord Bhuí]] siúl ar an bhealach chonspóideach sin.&lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-nach-bhfuil-ag-tarlu-is-a-bhfuil-ag-bogadh.aspx Beo.ie &quot;Nach Bhfuil ag Tarlú is a Bhfuil ag Bogadh&quot;, Robert McMillen 2009]&lt;/ref&gt; Mar shampla, reáchtáladh sléachtanna seicteach i [[Ceannairc na bliana 1641|gCúige Uladh sa bhliain 1641]].

Sna [[1960idí|1960dií]], rinne Gluaiseacht na gCeart Sibhialta gearán go raibh an [[rialtas]] [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtach]] ag Stormont, agus na comhairlí áitiúla, ag tabhairt tithe do [[An Protastúnachas|Phrotastúnaigh]] nuair a bhí i bhfad níos mó [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] gan dídean. 

Sa lá atá inniu ann, baineann a lán ceantar tithíochta le reiligiún amháin agus bíonn argóintí idir an [[Náisiúnachas in Éirinn|pobal náisiúnach]] agus an pobal Protastúnach faoi chúrsaí tithíochta.&lt;ref&gt;''An Feiniulacht Chultúir'',  St Mary's, Béal Feirste.&lt;/ref&gt; Maíonn an pobal náisiúnach, go fóill, nach bhfuil go leor tithe ann dóibh agus go bhfuil talamh folamh agus tithe folmha sna ceantair aontachtacha. Ach os a choinne sin, maíonn an pobal aontachtach go bhfuil bochtaineacht sna ceantair s’acu mar a léiríonn na tithe tréigthe; agus go bhfuil náisiúnaithe ag iarraidh na tithe a bhaint díobh (mar sin de mothaíonn siad faoi bhrú).

== Féach freisin ==
* [[Ciníochas]]
* [[Cearta daonna|Cearta Daonna]]
* [[Na Trioblóidí]]
* [[Bulaíocht]]

==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Coireanna]]
[[Catagóir:Seicteachas]]
[[Catagóir:Fuath]]
[[Catagóir:Coincheapa dlíthiúla]]</text>
      <sha1>ig11ey393hmjsl8gadnum3zkil64vi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Logán Afarach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69659</id>
    <revision>
      <id>1332375</id>
      <parentid>1261736</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4761" sha1="mbfleq9gniu9dct6zd083elf10yju6q" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}

[[Íomhá:Tectonical map of East Africa.png|mion|440x440px|&lt;nowiki&gt;Léarscáil de shuíomh an láithreáin 'Logán Afarach' nó Triantán Afarach'(an limistéar scáthaithe i lár an léarscáil) agus [[Clais na hAfraice Thoir]]; taispeáineann na triantáin dearga zóin stairiúil na mbolcán gníomhach.&lt;/nowiki&gt;]]
[[Íomhá:Topographic30deg_N0E30.png|deas|mion|330x330px|Léarscáil topagrafacha a léiríonn an Logán Afarach, comhghaolaithe leis an limistéar scáthaithe sa léarscáil a thaispeántar thuas]]
An [[Cumar Triarach Afarach]] is cúis leis an log nó logán (''ísealchríoch'' ) geolaíoch '''an Logán Afarach''' (ar a dtugtar freisin '''an Triantán Afarach'''), atá mar chuid de [[Ghleann na Claise Móire|Gleann na Claise Móire]] in Oirthear na hAfraice. Nocht an réigiún iontaise de na [[hominini]] is luaithe, is é sin, sé sin an ceann is luaithe de [[Clád|chlád]] an duine; agus creideann roinnt pailé-ointeolaithe gurb é cliabhán héabhlóide an duine é. Forluíonn an Logán Afarach teorainneacha na [[An Eiritré|Eiritré]], [[Diobúití|Djibouti]] agus Réigiún iomlán na h[[An Aetóip|Aetóipe]]; agus is ann atá an áit is ísle san [[An Afraic|Afraic]], Loch Karum, Djibouti, ag 155 m (nó 509&amp;#x20;troigh) faoi leibhéal na farraige.

== Féach freisin ==
* Dallol
* Horst
* Loch Assal i Djibouti
* Liosta de na iontaise láithreáin ''(le nasc eolaire)''
* Liosta de na hominini (hominin) iontaisí ''(le n-íomhánna)''
* An Afar daoine a inhabit an réigiún

== Tagairtí ==

=== Nótaí ===
{{reflist|2}}

=== Leabharliosta ===
* {{Cite journal|last=Barberi|first=F.|last2=Borsi|first2=S.|last3=Ferrara|first3=G.|last4=Marinelli|first4=G.|last5=Santacroce|first5=R.|last6=Tazieff|first6=H.|last7=Varet|first7=J.|title=Evolution of the Danakil Depression (Afar, Ethiopia) in Light of Radiometric Age Determinations|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-geology_1972-11_80_6/page/720|journal=Journal of Geology|volume=80|issue=6|year=1972|pages=720–729|doi=10.1086/627797|bibcode=1972JG.....80..720B}}
* {{cite news|first=Axel|last=Bojanowski|title=Africa's New Ocean: A Continent Splits Apart|date=2006-03-15|publisher=Spiegel Online|url=http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,405947,00.html|accessdate=2006-03-16}} Áirítear aiste grianghraf ar an réigiún agus a geologic athruithe.
* {{Cite journal|last=Kloos|first=Helmut|year=1982|title=Development, drought and famine in the Awash valley of Ethiopia|jstor=524399|journal=[[African Studies Review]]|volume=25|issue=4|pages=21–48|doi=10.2307/524399}}
* {{WWF ecoregion|name=Ethiopian xeric grasslands and shrublands|id=at1305}}
* Jon Kalb: ''Eachtraí i an Cnámh Trádála. Tá an Rás a fháil Amach Sinsear an Duine san Aetóip tá i bhfad Dúlagar.'' Copernicus Leabhair, Nua-Eabhrac 2001, ISBN 0-387-98742-8
* {{cite book|last=Jeangene Vilmer|first=Jean-Baptiste|last2=Gouery|first2=Franck|title=Les Afars d'Éthiopie. Dans l'enfer du Danakil|url=http://www.afars-danakil.fr|year=2011|isbn=9782352701088}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731230922/http://www.afars-danakil.fr/ |date=2013-07-31 }}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20080928202802/http://www.ethiopar.net:80/type/English/basinfo/infoafar.htm#TopClimate An paireacht Birr stát de Afar: Topagrafaíocht agus Aeráid]
* {{Fr}} [https://web.archive.org/web/20130731230922/http://www.afars-danakil.fr/ Grianghraif de Afars agus Danakil]
* {{Fr}} [https://web.archive.org/web/20010623195328/http://www.erta-ale.org/photos_volcan.html Grianghraif de Erta Ale, Hotsprings ag Dallol agus Danakil]
* {{De}} [http://www.volcanodiscovery.com/en/index.php?id=1514&amp;L=1 Bailiúchán mór (3000) grianghraif ó éagsúla expeditions i Dallol, Erta Ale agus Danakil réigiúin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022034644/http://www.volcanodiscovery.com/en/index.php?id=1514&amp;L=1 |date=2020-10-22 }}
* {{Fr}} [http://danakil.ethiopia.free.fr Grianghraif de Afar Dúlagar: idir an Aetóip agus Djibouti]
* (Gaeilge)&lt;div class=&quot;cx-overlay&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-spinner&quot;&gt;&lt;div class=&quot;bounce1&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;bounce2&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;bounce3&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; [http://ethiopianrift.igg.cnr.it suíomh Gréasáin na Príomh-Birr Rift] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191120225802/http://ethiopianrift.igg.cnr.it/ |date=2019-11-20 }}
* [http://www.sciencenews.org/view/feature/id/331389/title/Death_of_a_Continent,Birth_of_an_Ocean Eolaíocht nuacht: Bás mór-roinn, Breith na Farraige] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121001154553/http://www.sciencenews.org/view/feature/id/331389/title/Death_of_a_Continent,Birth_of_an_Ocean |date=2012-10-01 }}</text>
      <sha1>mbfleq9gniu9dct6zd083elf10yju6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rothaíocht ag na Cluichí Oileán 2017</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72145</id>
    <revision>
      <id>1332438</id>
      <parentid>1254612</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1742" sha1="rv6bv0qpb4rtpmjoagkkrin1dlvg3bd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Comórtas Spóirt}}

Tá rothaíocht ar siúl ag na [[Cluichí Oileán 2017]]. Tá na comórtais ar siúl idir an 26ú agus an 30ú lá de Mheitheamh 2017.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.islandgames2017.com/sport/cycling/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150210193533/http://islandgames2017.com/sport/cycling/ |archivedate=2015-02-10 |dátarochtana=2017-06-25}}&lt;/ref&gt;

== Tábla bonn ==
{{colorbox|#ccf}} Oileán ósta (Gotland)
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Rangaigh
!scope=&quot;col&quot;|Oileán
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color:gold; width:{{#ifeq:{{{class|}}}|wikitable sortable|6em|4.5em}};&quot;|Óir
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color:silver; width:{{#ifeq:{{{class|}}}|wikitable sortable|6em|4.5em}};&quot;|Airgead
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color:#cc9966; width:{{#ifeq:{{{class|}}}|wikitable sortable|6em|4.5em}};&quot;|Cré-umha
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:{{#ifeq:{{{class|}}}|wikitable sortable|6em|4.5em}};&quot;|Iomlán
|-
| 1 ||align=left| {{Bratach|Jersey}} [[Geirsí]] || 1 || 2 || 2 || '''5'''
|-
| 2 ||align=left| [[Íomhá:Flag of Guernsey.svg|22px]] [[Geansaí (oileán)|Geansaí]] || 1 || 2 || 0 || '''3'''
|-
| 3 ||align=left| [[Íomhá:Flag of the Faroe Islands.svg|22px]] [[Oileáin Fharó]] || 1 || 0 || 1 || '''2'''
|-
| 4 ||align=left| [[Íomhá:Flag of Shetland.svg|22px]] [[Inse Shealtainn]] || 1 || 0 || 0 || '''1'''
|-
| 5 ||align=left| [[Íomhá:Flag of the Isle of Mann.svg|22px]] [[Oileán Mhanann]] || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
! colspan=2| '''Iomlán !! 4 !! 4 !! 4 !! '''16'''
|}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Cluichí Oileán 2017}}

[[Catagóir:Cluichí Oileán 2017]]</text>
      <sha1>rv6bv0qpb4rtpmjoagkkrin1dlvg3bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kathleen O'Connor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74625</id>
    <revision>
      <id>1332353</id>
      <parentid>1321334</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1278" sha1="t611dkhxq4jj2az9m59ims4p1infq4b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir [[Éire]]annach ba ea '''Kathleen O'Connor''' a rugadh ar 30 Iúil 1934. Bhí sí ina ball de [[Clann na Poblachta|Chlann na Poblachta]].

Múinteoir i scoil náisiúnta ba ea í. Nuair a fuair a hathair, Johnny Connor, bás, sheas sí i seachthoghchán ar an 29 Feabhra 1956 dá shuíochán i n[[Dáil Éireann]] (Ciarraí Thuaidh) mar bhall de Chlann na Poblachta agus fuair sí an bua sa toghchán.&lt;ref name=elecs_irl&gt;{{cite web|url=http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=6537|teideal=Kathleen O'Connor|work=ElectionsIreland.org|accessdate=4 Eanáir 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190715175801/https://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=6537|archivedate=15 Iúil 2019|dátarochtana=1 Lúnasa 2019}}&lt;/ref&gt; Bhí sí 27 bliana d'aois ag an am, an 4ú duine ab óige a toghadh riamh don Dáil.

Fuair sé bás ar an 13 Nollaig 2017.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 15ú Dáil}}

{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:O'Connor, Kathleen}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1934]]
[[Catagóir:Básanna in 2017]]
[[Catagóir:Baill Chlann na Poblachta]]
[[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]</text>
      <sha1>t611dkhxq4jj2az9m59ims4p1infq4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matteo Ricci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76206</id>
    <revision>
      <id>1332393</id>
      <parentid>1247327</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8322" sha1="t1y39dscz80hbpbpehv6njikql786wq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba shagart [[Cumann Íosa|Íosánach]] [[An Iodáil|Iodálach]] é '''Matteo Ricci''',({{lang-la|Mattheus Riccius Maceratensis}}; [[6 Deireadh Fómhair]] [[1552]] go dtí [[11 Bealtaine]], [[1610]]). Bhí Ricci ar cheann na sagart a bhunaigh misin na nÍosánach sa t[[An tSín|Sín]]. 

Rinne Ricci [[léarscáil]] den domhan, an '''''Kūnyú Wànguó Quántú''''' (坤輿萬國全圖) i gcarachtair Sínise. 

San [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] i láthair na huaire, meastar Ricci ina &quot;Shearbhónta Dé&quot;, chun naomh a dhéanamh de.

== Ricci sa tSín ==
[[Íomhá:Matteo_Ricci's_way_from_Macau_to_Beijing.jpg|deas|mion|200x200px|
Slí Mhatteo Ricci ó Mhacao go Beijing]]
[[Íomhá:Matteo_Ricci_Tombstone_Beijing_2017.jpg|deas|mion|267x267px|Uaigh Ricci (利窦窦墓墓) i Reilig Zhalané i mBéising (inniu Beijing Administrative College, in Xicheng)&lt;br&gt;
[[Catagóir:Ailt le téacs sa tSínis]]]]
Bhain Ricci an lonnaíocht [[An Phortaingéil|Phortaingéalach]] [[Macau]] amach sa bhliain 1582. Thosaigh sé a chuid oibre misinéireachta sa tSín sa bhaile seo.

Fuair Ricci cuireadh ón Impire Wàn Lì dul ar cuairt.  Ba é an chéad Eorpach chun dul isteach sa [[Cathair Thoirmiscthe|Chathair Thoirmiscthe]] i g[[Cathair (lonnaíocht)|cathair]] [[Béising|Bhéising]], sa bhliain 1601. Bhí an tImpire ag lorg eolais uaidh, maidir le [[réalteolaíocht]] agus astralaíocht. 

[[Íomhá:Matteo_Ricci_2.jpg|clé|mion|267x267px|Luath-léiriú den 17ú haois de Ricci gléasta i bhfallaing na Síne.]]

Bhí Ricci ag iarraidh muintir na háite a thabhairt chun na [[Críostaíocht]]a. D'iompaigh Ricci roinnt oifigeach de chuid na Síne, Xú Guāngqǐ an ceann is tábhachtaí díobh. Thug an fear seo lámh do Ricci chun an ''Stoicheia'' (leabhar a scríobh an matamaiticeoir Gréagach [[Eoiclídéas]]) a aistriú go [[An tSínis|Sínis]]. Agus d'aistrigh Ricci agus Xú Guāngqǐ téacsanna [[Clasaicigh|clasaiceach]]&lt;nowiki/&gt;a Confúiceach go [[Laidin]] don chéad uair.
[[Íomhá:Matteo_Ricci_Far_East_1602_Larger.jpg|mion|Léarscáil de Oirthear na hÁise ag Matteo Ricci sa bhliain 1602.]]
==Tús a Shaoil==

Rugadh Ricci ar 6 Deireadh Fómhair, 1552, i [[Macerata]], a bhí ansin mar chuid de Stáit an Phápa, agus sa lá atá inniu ann, ina chathair i réigiún [[Marche|Mharche]] na hIodáile. Thug sé faoin léann clasaiceach ina bhaile dúchais agus rinne sé staidéar ar an dlí sa [[An Róimh|Róimh]] ar feadh dhá bhliain ina dhiaidh sin.  

Chuaigh sé isteach sa Chumann Íosa i mí Aibreáin 1571 ag an gColáiste Rómhánach. Nuair a bhí sé ansin, chomh maith le fealsúnacht agus diagacht, rinne sé staidéar ar an [[Matamaitic|mhatamaitic]] agus an réalteolaíocht faoi threoir an Athar [[Christopher Clavius]]. sa bhliain 1577, chuir sé isteach ar thuras taiscéalaíochta misinéara chuig an Cianoirthear.  

Chroch sé a sheolta i [[Liospóin]], [[an Phortaingéil]] i Márta 1578 agus shroich sé  [[Goa]], coilíneacht Phortaingéilis, i Meán Fómhair. D'fhan Ricci ansin ag teagasc agus san mhinistreacht go dtí deireadh an Charghais, 1582, nuair glaodh air dul chuig [[Macau]] le bheith ullamh chun dul isteach sa tSín. Bhain Ricci Macau amach i dtús mhí Lúnasa. 

== Ricci sa tSín ==

== Bás ==
D'éag Ricci ar 11 Bealtaine 1610, i mBéising, 57 bliain d'aois. Bhí sé curtha i dteampall Búdaíoch ann, pribhléid neamhghnách.

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

=== Leabharliosta ===
* Dehergne, Joseph, S. J. (1973). ''Repertoire des Jésuites de Chine de 1552 à 1800.'' Róimh: Institutum Historicum I. r. [http://www.worldcat.org/teideal/repertoire-des-jesuites-de-chine-de-1552-a-1800/oclc/462805295&amp;referer=brief_results OCLC 462805295]
* Hsia, R. Po-chia. (2007). &quot;An Misean Caitliceach agus aistriúcháin sa Tsín, 1583-1700&quot; i ''Aistriúcháin Cultúrtha i go Luath nua-Aimseartha na Heorpa'' (Peter Burke agus R. Po-chia Hsia, eag.). Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|9780521862080}}9780521862080 {{ISBN|0521862086}}0521862086; [http://www.worldcat.org/title/cultural-translation-in-early-modern-europe/oclc/76935903&amp;referer=brief_results OCLC 76935903]
* Spence, Jonathan D.. (1984). ''An Palace Cuimhne de Matteo Ricci.'' Nua-Eabhrac: Viking. {{ISBN|9780670468300}}9780670468300; [http://www.worldcat.org/title/memory-palace-of-matteo-ricci/oclc/230623792?referer=br&amp;ht=edition OCLC 230623792]
* Vito Avarello, L 'oeuvre italienne de Matteo Ricci&lt;span&gt; &lt;/span&gt;: anatomie d' une rencontre chinoise, Páras, Classiques Garnier, 2014, 738p. ({{ISBN|978-2-8124-3107-4}}978-2-8124-3107-4)

== Tuilleadh léitheoireachta ==
* Cronin, Vincent. (1955). ''An Fear Ciallmhar as an taobh Thiar: Matteo Ricci agus a Misean go dtí an Tsín.'' (1955). [http://www.worldcat.org/title/wise-man-from-the-west/oclc/664953?referer=br&amp;ht=edition OCLC 664953] ''N. B''.: Áisiúil paperback atheisiúint ar an staidéar a foilsíodh i 1984 ag Fount Paperbacks, {{ISBN|0-00-626749-1}}0-00-626749-1.
* Gernet, Jacques. (1981). ''An tsín agus an Críostaí Tionchar: coimhlint de chultúir''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0521313198}}0521313198 {{ISBN|9780521313193}}9780521313193; [http://www.worldcat.org/title/china-and-the-christian-impact-a-conflict-of-cultures/oclc/21173711?referer=di&amp;ht=edition OCLC 21173711]
* George L. Harris, &quot;An Misean atá ag Matteo Ricci, S. J.: Cás-Staidéar ar an Iarracht ag Treoraithe Cultúr Athrú sa Tsín i An séú Haois Déag&quot;, i Monumenta Serica, Vol. XXV, 1966 (168 lgh.).
* Simon Mbánta, ''Madness ar an Ciallmhar&lt;span&gt; &lt;/span&gt;: Ricci sa Tsín'', earra ó a chuid leabhar, ''a Dhó Foraoise'' (1983). Is suimiúil an cuntas, agus tá athbhreithniú criticiúil ar An Palace Cuimhne ag Jonathan D. Spence.
* Mao Weizhun, ''[https://web.archive.org/web/20181010015858/http://www.revue-emulations.net/archives/n7/weizhun &quot; Eorpach tionchair ar Sínis daonnúla cleachtais.A staidéar fadaimseartha &quot;]'' i&lt;span&gt; &lt;/span&gt;: ''Emulations - Iris de scoláirí óga sna Heolaíochtaí Sóisialta'', n°7 (meitheamh 2010).
* {{cite web|work=[[World Digital Library]]|url={{wdl|227}}|title=職方外紀 六卷卷首一卷|trans_title=Chronicle of Foreign Lands|date=1623}} An leabhar seo, a mhíníonn Matteo Ricci ar léarscáil an domhain de 1574.

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.georgetown.edu/inculturation.html Inculturation: Matteo Ricci ar Oidhreacht sa Tsín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222054121/http://www.georgetown.edu/inculturation.html |date=2014-02-22 }} [físeáin Gearr ó Georgetown ar Ricci Oidhreacht Siompóisiam.]
* [http://matrix.scranton.edu/about/ab_matteo_ricci.shtml ''Ollscoil Scranton'': Matteo Ricci, S. J.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080318204413/http://matrix.scranton.edu/about/ab_matteo_ricci.shtml |date=2008-03-18 }}
* [http://v2catholic.com/riccicenter/ An Zhaoqing Ricci Ionad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419130654/http://v2catholic.com/riccicenter/ |date=2015-04-19 }}
* [http://www.china.org.cn/english/features/beijing/31024.htm ''Airteagal mar gheall ar an tuama de Matteo Ricci i Mbéising'']
* [http://www.usfca.edu/ricci/ Ricci Institiúid Síne-Iarthair Stair Chultúrtha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227103857/http://www.usfca.edu/ricci/ |date=2010-02-27 }}
* [http://www.rotarymaceratamricci.it Club rothlach Macerata Matteo Ricci (in iodáilis)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170828073640/http://www.rotarymaceratamricci.it/ |date=2017-08-28 }}
* [http://www.romereports.com/palio/Matteo-Ricci-moves-closer-toward-beatification-english-2327.html Matteo Ricci mbogann níos dlúithe i dtreo beatification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100630063703/http://www.romereports.com/palio/Matteo-Ricci-moves-closer-toward-beatification-english-2327.html |date=2010-06-30 }}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ricci, Matteo}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1552]]
[[Catagóir:Básanna i 1610]]
[[Catagóir:Eolaithe Iodálacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Íosánaigh]]
[[Catagóir:Matamaiticeoirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Misinéirí]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Stair na Síne]]
[[Catagóir:Tíreolaíocht na Síne]]</text>
      <sha1>t1y39dscz80hbpbpehv6njikql786wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dioscliosta Zayn Malik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76354</id>
    <revision>
      <id>1332286</id>
      <parentid>1275132</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13433" sha1="46a7ie1wnt20ama7fcj3325fgk8oje0" xml:space="preserve">Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus scríbhneoir amhrán Sasanach [[Zayn Malik]] ná DHÁ Halbam stiúideo, cúig shingil mar ealaíontóir ceoil aonréadach agus seacht bhfíseán ceoil.

==Albaim==
=== Albaim stiúideo ===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;
! rowspan=2|Albam
! rowspan=2|Eolas
! colspan=&quot;10&quot;|Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot;|Deimhniúcháin
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Astráil|AST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Ceanada|CEA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Eilvéis|EIL]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Éire|ÉIRE]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ghearmáin|GEA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ísiltír|ÍSI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Nua-Shéalainn|N-S]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An tSualainn|SUA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]
|-
|- align=&quot;center&quot;
! ''[[Mind of Mine]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scoilte: 25 Márta 2016&lt;ref&gt;http://www.rcarecords.com/news/zayn-releases-pillowtalk&lt;/ref&gt;
* Lipéad: [[RCA Records]]
* Formáid: [[Dlúthdhiosca]], [[Íoslódáil]]
| 1 || 1 || 1 || 5 || 2 || 9 || 3 || 1 || 1 || 1
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Airgead
*CEAN: Platanam
*SAM: Ór
|-
|- align=&quot;center&quot;
! ''[[Icarus Falls]]''
| align=&quot;left&quot; |
* Scoilte: 14 Nollaig 2018
* Lipéad: [[RCA Records]]
* Formáid: [[Dlúthdhiosca]], [[Íoslódáil]]
| 77 || 60 || 24 || — || 97 || — || 40 || — || 30 || 61
| align=&quot;left&quot; |
|-
!''Nobody Is Listening''
|
*Scoilte: TBA, 2021
* Lipéad: [[RCA Records]]
* Formáid: [[Dlúthdhiosca]], [[Íoslódáil]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|}

== Singlí ==
===Mar Ealaíontóir Ceoil===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;
|+ Liosta singlí mar Ealaíontóir Ceoil
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|Amhrán
! rowspan=&quot;2&quot;|Bliain
! colspan=&quot;10&quot;|Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot;|Deimhniúcháin
! rowspan=&quot;2&quot;|Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Astráil|AST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Ceanada|CEAN]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Eilvéis|EIL]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Éire|ÉIRE]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ghearmáin|GEA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ísiltír|ÍSI]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Nua-Shéalainn|N-S]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An tSualainn|SUA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Pillowtalk&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2016
| 1 || 1 || 1 || 15 || 1 || 5 || 9 || 1 || 1 || 1
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-08-20 |archivedate=2017-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170801142929/http://www.bpi.co.uk/certified-awards/Search.aspx }}&lt;/ref&gt;
*AST: 4× Platanam&lt;ref&gt;http://www.noise11.com/news/aria-singles-lukas-graham-no-1-for-second-week-20160227&lt;/ref&gt;
*IOD: 2× Platanam&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.fimi.it/certificazioni#/category:singoli/year:2016/page:0/term:Zayn |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-08-20 |archivedate=2018-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116081416/http://www.fimi.it/certificazioni#/category:singoli/year:2016/page:0/term:Zayn }}&lt;/ref&gt;
*SUA: 3× Platanam&lt;ref&gt;http://www.sverigetopplistan.se/&lt;/ref&gt;
*DAN: Platanam&lt;ref&gt;http://ifpi.dk/?q=content/zayn-pillowtalk-1&lt;/ref&gt;
*SAM: 3× Platanam&lt;ref&gt;http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&amp;ar=Zayn&lt;/ref&gt;
*CEAN: 4× Platanam&lt;ref&gt;http://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=Pillowtalk%20Zayn&lt;/ref&gt;
*N-S: 2× Platanam&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4207 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-08-20 |archivedate=2016-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311115012/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4207 }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;3&quot;| ''Mind of Mine''
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Like I Would&quot;
| 30 || 31 || 23 || 48 || 32 || 79 || 44 || 38 || 39 || 55
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Airgead&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-08-20 |archivedate=2017-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170801142929/http://www.bpi.co.uk/certified-awards/Search.aspx }}&lt;/ref&gt;
*AST: Ór&lt;ref&gt;http://www.noise11.com/news/aria-singles-drake-one-dance-stays-at-no-1-2-20160528&lt;/ref&gt;
*SUA: Ór&lt;ref&gt;http://www.sverigetopplistan.se/&lt;/ref&gt;
*CEAN: Ór&lt;ref&gt;http://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=%20Zayn&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Wrong&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(le [[Kehlani]])&lt;/small&gt;
| 118 || — || 96 || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;I Don't Wanna Live Forever&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Taylor Swift]])}}
| 5 || 3 || 2 || 2 || 4 || 2 || 6 || 4 || 1 || 2
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Platanam
*AST: 2× Platanam
*IOD: 3× Platanam
*SUA: Platanam
*DAN: Platanam
*CEAN: 2× Platanam
*SAM: 3× Platanam
*N-S: Platanam
| rowspan=&quot;1&quot;| ''Fifty Shades Darker:&lt;br&gt;Original Motion Picture Soundtrack''
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Still Got Time&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[PartyNextDoor]])}}
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017
| 24 || 20 || 22 || 34 || 30 || 62 || 52 || 34 || 39 || 66
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Ór
*AST: Platanam
*CEAN: Platanam
*SAM: Ór
| rowspan=&quot;8&quot;| ''Icarus Falls''
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Dusk Till Dawn&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Sia Furler|Sia]])}}
| 5 || 6 || 5 || 1 || 4 || 3 || 8 || 8 || 2 || 44
| align=&quot;left&quot; |
*AST: 4× Platanam
*IOD: 2× Platanam
*N-S: Platanam
*RA: Platanam
*CEAN: 2× Platanam
*SAM: Platanam
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Let Me&quot;
| rowspan=&quot;6&quot;| 2018
| 20 || 29 || 33 || 47 || 42 || 92 || 29 || 32 || 34 || 73
| align=&quot;left&quot; |
*AST: Ór
*N-S: Ór
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Entertainer&quot;
| 95 || 142 || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Sour Diesel&quot;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Too Much&quot;&lt;br&gt;(le [[Timbaland]])
| 79 || 145 || — || — || 89 || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Fingers&quot;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
! scope=&quot;row&quot;| &quot;No Candle No Light&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Nicki Minaj]])}}
| — || 95 || — || — || — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|-
!Colspan=&quot;15&quot;|&lt;small&gt;&quot;—&quot; Ní raibh an singil sa chairt seo.&lt;/small&gt;
|}

===Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Amhrán
! rowspan=&quot;2&quot;|Bliain
! colspan=&quot;6&quot;|Buaicphointí ar an gCairt
! rowspan=&quot;2&quot;|Deimhniúcháin
! rowspan=&quot;2&quot;|Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Astráil|AST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[Éire|ÉIRE]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Fhrainc|FRA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An Nua-Shéalainn|N-S]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;|[[An tSualainn|SUA]]
|-
|- align=&quot;center&quot;
! &quot;Back to Sleep (Remix)&quot;&lt;br&gt;{{small|([[Chris Brown]] le [[Usher]] agus Zayn)}}
| rowspan=3|2016
| — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|rowspan=2|Singil gan albam
|-
|- align=&quot;center&quot;
! &quot;Cruel&quot;&lt;br&gt;{{small|([[Snakehips]] le Zayn)}}
| 33 || 34 || 55 || 145 || 32 || 89
| align=&quot;left&quot; |
*RA: Airgead
*AST: Ór
|-
|- align=&quot;center&quot;
! &quot;Freedun&quot;&lt;br&gt;{{small|([[M.I.A.]] le Zayn)}}
| — || — || — || — || — || —
| align=&quot;left&quot; |
|''AIM''
|}

=== Singlí bolscaireachta ===

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta singlí bolscaireachta
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:18em;&quot; | Amhrán
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Bliain
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;8&quot;| Buaicphointí ar an gCairt
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[An Astráil|AST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Ceanada|CEAN]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Éire|ÉIRE]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[An Fhrainc|FRA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[An Iodáil|IOD]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[An tSualainn|SUA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;It's You&quot;
| rowspan=2| 2016
| 48 || 38 || 71 || 74 || 65 || — || 97 || 59
| rowspan=2| ''Mind of Mine''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Befour&quot;&lt;ref&gt;http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7263708/zayn-releases-befour-listen&lt;/ref&gt;
| 85 || 86 || 61 || — || — || 98 || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Rainberry&quot;
| rowspan=3| 2018
| — || — || — || — || — || — || — || —
| rowspan=3| ''Icarus Falls''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Good Years&quot;
| — || — || — || — || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;There You Are&quot;
| — || — || — || — || — || — || — || —
|-
!Colspan=&quot;14&quot;|&lt;small&gt;&quot;—&quot; Ní raibh an singil sa chairt seo.&lt;/small&gt;
|}

=== Singlí Eile ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:18em;&quot; | Amhrán
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Bliain
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;4&quot; | Buaicphointí ar an gCairt
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Albam
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[An Ríocht Aontaithe|RA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Ceanada|CEA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[An Fhrainc|FRA]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[An Iodáil|IOD]]
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;She&quot;
| rowspan=6| 2016
| 84 || 92 || — || 80
| rowspan=5| ''Mind of Mine''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Drunk&quot;
| 124 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Rear View&quot;
| 165 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Fool for You&quot;
| 149 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;TIO&quot;
| 160 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Who&quot;
| — || — || 144 || —
| ''Ghostbusters''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Back to Life&quot;
| rowspan=1| 2018
| — || — || — || —
| ''Icarus Falls''
|}

==Físeáin Cheoil==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Liosta físeán ceoil
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15em;&quot;| Teideal
! scope=&quot;col&quot;| Bliain
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12em;&quot;| Stiúrthóir(í)
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12em;&quot;| Tag.
|-
! align=&quot;left&quot; | &quot;Pillowtalk&quot;
| rowspan=5| 2016
| Bouha Kazmi
|&lt;ref&gt;http://www.billboard.com/articles/news/6859197/zayn-malik-pillowtalk-video-released&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; | &quot;It's You&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;| Ryan Hope
|&lt;ref&gt;http://www.billboard.com/articles/news/6890379/zayn-malik-video-its-you&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; | &quot;Befour&quot;
|&lt;ref&gt;http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7272598/zayn-malik-befour-video&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; | &quot;Like I Would&quot;
| Director X
|&lt;ref&gt;http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7358146/zayn-malik-tron-like-i-would-video&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; | &quot;Cruel&quot;&lt;br&gt;{{small|([[Snakehips]] le Zayn)}}
| Alex Southam
|&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.promonews.tv/videos/2016/08/09/snakehips-ft-zayn-cruel-alex-southam |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250311005352/https://www.promonews.tv/videos/2016/08/09/snakehips-ft-zayn-cruel-alex-southam |archivedate=2025-03-11 |dátarochtana=2017-08-20}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; | &quot;I Don't Wanna Live Forever&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Taylor Swift]])}}
| rowspan=3| 2017
| Grant Singer
|&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.promonews.tv/videos/2017/01/27/zayn-taylor-swift-i-don%E2%80%99t-wanna-live-forever-grant-singer |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-08-20 |archivedate=2017-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724161930/http://www.promonews.tv/videos/2017/01/27/zayn-taylor-swift-i-don%E2%80%99t-wanna-live-forever-grant-singer }}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; | &quot;Still Got Time&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[PartyNextDoor]])}}
| Calmatic
|&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.rollingstone.com/music/news/see-zayn-malik-throw-wildest-house-party-in-new-video-w478097 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-08-20 |archivedate=2017-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170725090359/http://www.rollingstone.com/music/news/see-zayn-malik-throw-wildest-house-party-in-new-video-w478097 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.eonline.com/news/845096/zayn-malik-throws-the-ultimate-house-party-in-still-got-time-music-video-with-partynextdoor&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; | &quot;Dusk till Dawn&quot;&lt;br&gt;{{small|(le [[Sia]])}}
| [[Marc Webb]]
|&lt;ref&gt;http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7949971/zayn-malik-dusk-till-dawn-sia-song-video&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; | &quot;Let Me&quot;
| rowspan=1| 2018
| [[José Padilha]]
|&lt;ref&gt;http://www.officialcharts.com/chart-news/zayn-malik-releases-new-single-let-me__22508/&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Dioscliostaí|Malik, Zayn]]</text>
      <sha1>46a7ie1wnt20ama7fcj3325fgk8oje0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Teilifís de réir tíre</title>
    <ns>14</ns>
    <id>76651</id>
    <revision>
      <id>1332211</id>
      <parentid>1281115</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1332211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="8trgb1knqr80hjnnk0zl5uy3qu4grbi" xml:space="preserve">[[Catagóir: Teilifís| Tir]]
[[Catagóir: Na Meáin de réir tíre|-Teilifis]]
[[Catagóir: Cumarsáid de réir tíre|-Teilifis]]
[[Catagóir: Siamsaíocht de réir tíre|-Teilifis]]
[[Catagóir: Catagóirí de réir tíre]]</text>
      <sha1>8trgb1knqr80hjnnk0zl5uy3qu4grbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leptis Magna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76749</id>
    <revision>
      <id>1332360</id>
      <parentid>1276440</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4494" sha1="k90y0u9fa3h33h71h3yja300vub4d73" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Ba chathair iomráiteach í ''' Leptis Magna''' (nó ''Lepcis''; Sa Neo-Phúnais ''lpqy'') i Libia (de chuid) na Róimhe. Ar dtús, ba chathair Phúnach í, ach mhéadaigh an impire Severus Septimius (r. 193-211) gur as an chathair é ó dhúchas í. Bhí an  ''Legio III Augusta'' lonnaithe anseo d'fhonn an chathair a chosaint i gcoinne ionraí na mBeirbeireach. agus tar éis díscaoilte an léigiún faoi Ghordian III i 238, bhí sábháilteacht na cathrach i mbaol ruathar, sa chuid is deireanaí den 3ú haois.
[[Íomhá:LY-Leptis_Magna.png|clé|mion|250x250px|Léarscáil de Leptis Magna]]

== Féach freisin ==
* Leptis Magna Músaem
* An Áirse de Septimius Severus i Leptis Magna
* Volubilis
* [[Cherchell|Caesarea]]
* Thysdrus
* Cirta
* Thamugadi
* Lambaesis

== Leabharliosta ==
* Bullo, Silvia. ''Provincia Afraic: le città e il territorio dalla caduta di Cartagine ar Nero''. Editore L ' erma di Bretschneider. Roma,2002 {{ISBN|8882651681}}8882651681
* De Miro, Ernesto &amp; Antonella Polito. ''Leptis Magna. Dieci anni di scavi archeologici nell limistéar Foro del Vecchio. I livelli phoenicians, punici e romani''. L ' erma di Bretschneider, Rom 2005, {{ISBN|88-8265-309-9}}88-8265-309-9.
* Floriani Squarciapino, Maria. ''Leptis Magna''. Raggi, Basel 1966 (Ruinenstädte Nordafrikas 2).
* Kreikenbom, Detlev, &quot;Leptis Magna vor der arabischen Eroberung,&quot; i Detlev Kreikenbom, Franz-Christoph Muth, Joerg Thielmann (hg), ''Arabische Christen – Christen i Arabien'' (Frankfurt am Main u.a., Peter Lang, 2007) (Nordostafrikanisch / Westasiatische Studien, 6), 35-54.
* Mommsen, Theodore. ''Na Cúigí ar an Impireacht Rómhánach''. Barnes &amp; Noble Ed. Nua-Eabhrac, 2003
* Robin, Daniel. ''An Luath-Eaglaisí san Afraic Thuaidh'' (An Naofa Síol). Tamarisk Foilseacháin. Chester, 1993 {{ISBN|978 0 9538565 3 4}}978 0 9538565 3 4
* Richard Williamson. ''Barrington Atlas de na gréige agus na Róimhe Domhan'', ({{ISBN|0-691-03169-X}}0-691-03169-X), lch.&amp;#x20;35.
* {{Cite book|last=Tomlinson|first=Richard A.|title=From Mycenae to Constantinople: the evolution of the ancient city|url=https://archive.org/details/frommycenaetovon0000toml|year=1992|publisher=[[Routledge]]|location=New York|isbn=0-203-72114-4|postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}}}}.

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.alnpete.co.uk/lepcis/ Suíomh gréasáin cuimsitheach, ag an seandálaí ag obair ar an suíomh]
* [http://www.livius.org/le-lh/lepcis_magna/lepcis01.html Livius.org: Lepcis Magna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914100702/http://www.livius.org/le-lh/lepcis_magna/lepcis01.html |date=2008-09-14 }}
* [http://maps.google.co.uk/maps?f=q&amp;hl=en&amp;geocode=&amp;time=&amp;date=&amp;ttype=&amp;q=leptis+magna,+libya&amp;sll=51.499215,-0.843608&amp;sspn=0.006959,0.019956&amp;ie=UTF8&amp;ll=32.637315,14.289608&amp;spn=0.009414,0.026994&amp;t=h&amp;z=16&amp;om=1 An Suíomh is Mó ag Leptis Magna – Fhonn Satailíte ar Google Maps]
* [http://maps.google.co.uk/maps?f=q&amp;hl=en&amp;geocode=&amp;time=&amp;date=&amp;ttype=&amp;q=leptis+magna,+libya&amp;sll=51.499215,-0.843608&amp;sspn=0.006959,0.019956&amp;ie=UTF8&amp;ll=32.632554,14.309778&amp;spn=0.002354,0.006748&amp;t=k&amp;z=18&amp;om=1 An sorcas (barr) agus amphitheatre ag Leptis Magna – Fhonn Satailíte ar Google Maps]
* [http://www.romanhideout.com/places/leptis_magna1.asp Grianghraf iomlán clúdach Leptis Magna]
* {{cite web|url=http://pleiades.stoa.org/places/344448|title=Places: 344448 (Neapolis/Lepcis Magna)|author=Mattingly, D., R. Talbert, T. Elliott, S. Gillies|accessdate=March 8, 2012&lt;!-- 9:33 am --&gt;|publisher=Pleiades}}CS1 maint: Il-ainmneacha: údair liosta (nasc){{cite web|url=http://pleiades.stoa.org/places/344448|title=Places: 344448 (Neapolis/Lepcis Magna)|author=Mattingly, D., R. Talbert, T. Elliott, S. Gillies|accessdate=March 8, 2012&lt;!-- 9:33 am --&gt;|publisher=Pleiades}}
* [http://whc.unesco.org/en/list/183 Oifigiúil UNESCO leathanach]
* [https://web.archive.org/web/20130127163429/http://www.historvius.com/leptis-magna-252/ Grianghraif, suíomh ar léarscáil agus eolais]
* [http://www.theposthole.org/read/article/191 Libyan Réabhlóid agus NATO Propaganda – An Poll Bpost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105065309/http://www.theposthole.org/read/article/191 |date=2018-01-05 }}
* [http://ngm.nationalgeographic.com/2013/02/125-ancient-libya/leptis-magna-gigapan 360 céim Grianghraf Lánléargais]</text>
      <sha1>k90y0u9fa3h33h71h3yja300vub4d73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stair Bhaile Átha Cliath</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77750</id>
    <revision>
      <id>1332470</id>
      <parentid>1279340</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82407" sha1="acnve9unqvcbvmqaotxg2lxv47pdn2d" xml:space="preserve">Téann stair [[Baile Átha Cliath|'''Bhaile Átha Cliath''']] siar níos faide ná 1,000 bliain, agus tá sí mar phríomhchathair [[Éire|na hÉireann]] le mórchuid den tréimhse ama sin, chomh maith le bheith mar chroílár cultúrtha, oideachais agus tionsclaíoch an oileáin.
[[Íomhá:Dublin_Cornmarket_St._Audoen's_Church_Floor_Tile_L14_2012_09_28.jpg|mion|Tíl urláir Mhargadh an Arbhair ó Shéipéal Naomh Audoen]]
[[Íomhá:1797-map-of-Dublin.jpg|mion|Léarscáil den chathair sa bhliain 1797]]

== Luathstair na cathrach ==
[[Íomhá:Dublin800.png|mion|Limistéar bhaile átha Cliath thart ar 800]]
D’uaireanta, deirtear gurbh í an chéad tagairt riamh a tugadh do Bhaile Átha Cliath ná an tagairt sin i bhfoinse scríbhneoireachta de chuid [[Tolamaes|Claudius Ptolemaeus (Ptolemy)]], an réalteolaí agus cartagrafaí cáiliúil Éigipteo-Ghréigeach, nuair a thagair sé do lonnaíocht darbh ainm ''Eblana'' timpeall an bhliain 140. Is dócha gur féidir le lucht Bhaile Átha Cliath a mhaíomh go bhfuil an chathair ann le beagnach dhá mhíle bliain de réir na fianaise sin, toisc go gcaithfidh go raibh an lonnaíocht ar an bhfód roinnt mhaith blianta sular thrácht Ptolemy air. Le déanaí, tá amhras tar éis a bheith tarraingthe ar an teoiric sin gurb ionann ''Eblana'' agus Baile Átha Cliath, áfach, agus ceaptar nach ach de thaisme a bhfuil cosúlacht idir ''Eblana'' agus ''Duiblinn'', seanainm eile ar Bhaile Átha Cliath.

Aimsíodh fige 2,000 bliain d’aois i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath in 2024. Dúradh gurb í an sampla is aosta de thorthaí andúchasacha a fuarthas in Éirinn. Thángthas uirthi i dtochailt seandálaíochta ag ceann tíre [[Droim Meánach|Dhroim Meánach]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Drumanagh|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Drumanagh|journal=Wikipedia|date=2024-11-05|language=en}}&lt;/ref&gt; áit ina raibh stáisiún trádála tábhachtach de chuid na [[An tSean-Róimh|Rómhánach]] lonnaithe, agus a aibhsíonn an seanstair trádála bia idirnáisiúnta in Éirinn agus an dúil sa bhia coimhthíoch.

Tháinig na seandálaithe ar fhianaise ceardaíochta agus gníomhaíochtaí tí, earraí miotail agus criadóireacht as ceantair éagsúla in Impireacht na Róimhe: an Spáinn, An Ghaill, agus An Bhreatain. Mhair iarsmaí na fige agus bia eile a itheadh ann beagnach 2,000 bliain ó shin mar gur dódh iad agus dá réir sin leasaíodh iad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/16-samhain-2024-d%C3%BAn-na-ngall/id1525428808?i=1000677176269|teideal=Nuacht Mhall (Dún na nGall)|údar=Conradh na Gaeilge Londain|dáta=16 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2024-11-21}}&lt;/ref&gt;

== Bunaidh na cathrach ==

Na laethanta seo, ceaptar go raibh lonnaíocht eaglasta Chríostaí darbh ainm ''Duiblinn'', as ar tháinig an t-ainm ''Dyflin'', sula raibh aon lonnaíocht Lochlannach ann. As an [[9ú haois|9ú]] agus an [[10ú haois]] amach, bhí dhá lonnaíocht suite san áit ina bhfuil lár chathair na linne seo suite. Is é ''Dyflin'', ón nGaeilge ''Duiblinn'' (nó “Linn Dhubh”, ag tagairt do linn dhubh taoide a bhí san áit sin ina théann [[An Poitéal|Abhainn an Phoitéil]] isteach in [[An Life|Abhainn na Life]] i ngarraithe an Chaisleáin ar chúl [[Caisleán Bhaile Átha Cliath|Chaisleán Bhaile Átha Cliath]]), an t-ainm a tugadh ar an lonnaíocht Lochlannach a bunaíodh timpeall 841 agus bhí lonnaíocht na nGael darbh ainm Áth Cliath, níos faide suas an abhainn, san áit sin ina bhfuil [[Droichead an Athar Maitiú]] suite ag bun Shráid an Teampaill.&lt;ref&gt;[http://www.dublinks.com/index.cfm/loc/6-1/pt/0/spid/902CF5DF-9D01-4C09-81EB171FF0D09C6C.htm &quot;Fords &amp; Black Pools – History of Dublin – Dublin History and Heritage&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314093826/http://www.dublinks.com/index.cfm/loc/6-1/pt/0/spid/902CF5DF-9D01-4C09-81EB171FF0D09C6C.htm |date=2012-03-14 }}. Dublinks.com. Retrieved 16 November 2012.&lt;/ref&gt; Úsáidtear ainm na lonnaíochta Ceiltí mar ainm Gaeilge a dtugtar ar chathair na linne seo, cé nach bhfuil trácht le fáil air sin go dtí 1362, nuair a thagraítear don ainm sin in Annála Uladh.&lt;ref&gt;Rev. J. Ryan, Pre-Norman Dublin; JRSAI 1949, p.64.&lt;/ref&gt; Is as ainm na lonnaíochta Lochlannaí, ''Dyflin'', a thagann Dublin, an t-ainm Béarla atá ar an gcathair sa lá atá inniu ann, agus tháinig an t-ainm sin ón ainm Gaeilge, ''Duiblinn''.

{{Príomhalt|Ríocht Dhuibhlinne}}

Bhí na Lochlannaigh, nó na &quot;hOstmen&quot; mar a thug siad orthu féin, i gcoróin i mBaile Átha Cliath ar feadh beagnach trí haois, cé gur caitheadh amach iad in 902, ach amháin gur tháinig siad ar ais i gcumhacht in 917, go dtí gur threascair [[Ard-Rí na hÉireann|Ardrí na hÉireann]] arís iad ag [[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain [[1014]]. Ón mbliain sin amach, ní raibh mórán tionchair pholaitiúil ag lucht na Lochlannach in Éirinn - ba sa saol tráchtála amháin a raibh aon tionchar suntasach acu as sin amach.&lt;ref&gt;Ranelagh, John O'Beirne (2001). ''A Short History of Ireland''. Cambridge University Press. p. 31. ISBN 0-521-46944-9.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; |
:&quot;''Cia sáer ro fich in cleith''
::''inna meit dosfuc sin n-ath''
:''cade in chlíath is iṅgnad lind.''
::''meraid in lind go tí bráth''&quot;
|-
| style=&quot;text-align: right;&quot; |'''—Dán as [[Leabhar na Nuachongbhála]]'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Liam Mac Mathúna]]|title=Go Dublind rissa ratter Ath Clíath: Ainmneacha Gaeilge na Príomhchathrach|journal=Ó Briain, Máirtín agus Ó Héalaí, Pádraig (eag.), Téada dúchais: aistí in ómós don Ollamh Breandan Ó Madagáin|year=2002|pages=lgh 121–148|publisher=[[Cló Iar-Chonnachta]]}} lch 132.&lt;/ref&gt;
|-
|
:&quot;Cén saor a d'fhigh an chliath?
::Dá mhéad í, chuir sé í san áth.
:Cad í an chliath is ionadh linn?
::Mairfidh sí sa linn go dtiocfaidh an breithiúnas.&quot;
|-
| style=&quot;text-align: right;&quot; |'''—aist. ag [[Liam Mac Mathúna]]'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|}

Tháinig deireadh iomlán le riail na Lochlannach i mBaile Átha Cliath in 1171 nuair a ghabh [[Diarmaid Mac Murchadha]], Rí na Laighean, an chathair le cúnamh shaighdiúirí tuarastail Angla-Normannacha. Rinne an Rí Lochlannach deireanach de Bhaile Átha Cliath, Ascall mac Ragnaill, iarracht an chathair a athghabháil le harm a chruinnigh sé le muintir dá ghaolta féin a bhí suite i n[[Na Garbhchríocha|Garbhchríocha]] na h[[Albain|Alban]], an áit inar chuir sé faoi i ndeoraíocht agus é i mbun teite nuair a gabhadh an chathair, ach theip ar an athghabháil sin agus maraíodh Ascall. [[Íomhá:Skuldelev_II.jpg|clé|mion|[[Longa Skuldelev|Skudelev II]], long mhór chogaidh na Lochlannach a tógadh i gceantar Bhaile Átha Cliath c. 1042]]

Is é a bhí sa [[Thingmote]] ná mullóg ardaithe, a bhí 40 troigh (12m) ar airde agus a raibh 240 troigh (73 m) ina imlíne, agus arbh é an suíomh ina dtionóil na Lochlannaigh chun a gcuid dlite a reáchtáil. Bhí sé ann go dtí 1685, lonnaithe ar an taobh dheas den abhainn, in aice le Caisleán Bhaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;Collin, James, ''Life in Old Dublin'', James Duffy and Co., Dublin, 1913. [http://www.chaptersofdublin.com/books/OldDub/chapter6.htm Chapters of Dublin History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201014165029/http://www.chaptersofdublin.com/books/OldDub/chapter6.htm |date=2020-10-14 }}&lt;/ref&gt;

Bhí margadh sclábhaithe mór i mBaile Átha Cliath san aimsir a bhí na Lochlannaigh i gcoróin ann. Níorbh iad amháin na Lochlannaigh a ghabh agus a dhíol na sclábhaithe; ghlac na Taoisigh Ghaelacha gur minic a bhí siad i mbun cogaíochta, páirt leis, freisin.&lt;sup&gt;[[Stair Bhaile Átha Cliath#endnote b|b]]&lt;/sup&gt;

Rinne lucht Bhaile Átha Cliath cothrom míle bliain bhunaidh na cathrach a cheiliúradh in 1988 faoin sluán ''&quot;Dublin’s great in ‘88&quot;.'' Tá an chathair i bhfad níos sine ná sin, ach sa bhliain atá i gceist ansin, 888, d’aithin an Rí Lochlannach údarás Ghlun Iarainn mar Ardrí na hÉireann, ghlac sé go n-íocfar cánacha dósan agus ghlac sé leis an bh[[An Féineachas|Féineachas]] mar chóras dlí chomh maith. Cé gur ceiliúradh an bhliain sin, is léir nach dáta cruinn atá i gceist: in 989 (bhliain amháin i ndiaidh 988) chuir &lt;nowiki&gt;[[Máel Sechnaill mac Domnaill|Mael Seachlainn]]&lt;/nowiki&gt; an chathair faoi léigear ar feadh 20 lá agus d’éirigh leis í a ghabháil. Níorbh é siúd a chéad iarracht dó ionsaí a dhéanamh ar an gcathair, ach oiread.

Tharla gur éirigh le Baile Átha Cliath a bheith mar chroílár cumhachta Sasanaí i ndiaidh theacht na Normannach agus an ghabháil a rinne siad ar thaobh dheas na hÉireann (i g[[Cúige Mumhan]] agus i g[[Cúige Laighin|Cúige Laighean]]) idir 1169 agus 1171, rud a d’fhág go raibh polaití na hÉireann dírithe ar Bhaile Átha Cliath as sin amach seachas ar [[Teamhair|Theamhair na Ríthe]] — croílár chumhacht Ardríthe Gaelacha na hÉireann. Dheonaigh Seán, Tiarna Éireann, céad Chairt na Saoirsí de chuid Bhaile Átha Cliath ar an 15 Bealtaine 1192, cairt ina ngair sé ar &quot;a ghéillsinigh agus a chairde Francacha, Sasanacha, Éireannacha agus Breatnacha”. Ar an 15 Bealtaine 1229, dheonaigh a mhacsan Hanraí an deis Méara a thofa ar shaoránaigh; bheadh dhá phropast ag an Méara siúd mar chúntóirí.&lt;ref&gt;Dublin Historical Record vol.46 (1993) pp.5–14.&lt;/ref&gt; Faoi 1400, bhí na concairí Angla-Normannacha tógtha isteach sa chultúr Gaelach, agus chuaigh siad isteach le nósanna agus le teanga na nGael, rud a d’fhág nach raibh fágtha faoi riail dhíreach Sasana ach limistéar beag timpeall ar Bhaile Átha Cliath, ar ar tugadh [[an Pháil]].

==Baile Átha Cliath i Ré na Meánaoise Deireanaí ==
[[Íomhá:Cchurchdub.jpg|mion|Ard-Eaglais Chríost (taobh amuigh)]]D’fhág a lán de na háitritheoirí Lochlannacha an tseanchathair, a bhí suite ar an taobh theas den Life, i ndiaidh ghabháil na cathrach a rinne na hAngla-Normannaigh in 1171 agus rinne siad lonnaíocht eile a thógáil dóibh féin ar an taobh thuaidh di, lonnaíocht darbh ainm Ostmantown (nó “Baile na Lochlannach” i nGaeilge agus ''“Oxmantown”'' i mBéarla). Tharla go raibh Baile Átha Cliath mar phríomhchathair Thiarnas na hÉireann, a bhí faoi choróin Shasana ó 1171 amach, agus as sin amach ba choilíneacha as Sasana agus as an mBreatain Bheag a bhí ina gcónaí ann den chuid is mó. Bhí a lán Sasanach ag cur fúthu sa cheantar tuaithe timpeall na cathrach, chomh fada ó thuaidh le [[Droichead Átha]]. Sa 14ú haois, rinneadh an limistéar seo a dhaingniú chun cosaint a thabhairt in aghaidh na nÉireannach bundúchasach a bhí ag éirí ní ba threallúsaí de réir a chéile – agus tugadh &quot;an Pháil&quot; ar an limistéar mar gheall air sin. Maidir leis an gcathair í féin, is i gCaisleán Bhaile Átha Cliath a bhí an riail Shasanach láraithe. Bhí Parlaimint na hÉireann, a raibh úinéirí talún agus ceannaithe inti mar bhaill, lonnaithe sa chathair ó 1297 amach. I measc na foirgnimh thábhachtacha a tógadh sa tréimhse seo cuimsítear [[Ard-Eaglais Phádraig, Baile Átha Cliath|Ardeaglais Phádraig]], [[Ardeaglais Theampall Chríost|Ardeaglais Chríost]] agus [[Eaglais San Audeon]], atá go léir suite faoi chiliméadar dá chéile.

Bhí an fhéiniúlacht chéanna ag an lucht a bhí ina cónaí laistigh den Pháil is a bhíonn de ghnáth ag grúpaí de choilínigh agus iad sáite in iamhchríoch bheag den tsibhialtacht, ciaptha leis na “bundúchasaigh barbartha” a mhaireann ina dtimpeall tharstu, ar gach taobh dóibh. Thaispeántaí an [[meon léigir]] seo a bhí ag lucht Bhaile Átha Cliath i ré na meánaoise san oilithreacht bhliantúil a thug siad fúthu dul gach bliain go dtí an ceantar darbh ainm [[Fiodh Chuilinn]] (an áit a dtugtar [[Raghnallach]] air sa lá atá inniu ann), ina ndearna [[Clann Uí Thuathail]] ár agus sléacht ina bhfuair timpeall cúig chéad coilíneach ó [[Briostó|Bhriostó]] bás in 1209 agus iad amuigh ar thuras lasmuigh de theorainneacha na cathrach. Gach uile bhliain, ar “Black Monday” (nó “Luan Dubh”), shiúladh saoránaigh Bhaile Átha Cliath amach as an gcathair go dtí an suíomh inar tharla an t-ainghníomh seo agus d'ardaídís bratach dhubh in aghaidh na sléibhte, mar chomhartha siombalach chun dúshlán troda a thabhairt do na Gaeil. Go dtí an 17ú haois, bhí an eachtra seo fós chomh contúirteach sin go raibh gá ann go gcoimeádfadh na saoránaigh siúd faoi chosaint mhílíste na cathrach agus faoi chosaint sonnach adhmaid i gcoinne “an namhaid sna sléibhte&quot;.

Áit ina raibh dlúthphobal inti ab ea Baile Átha Cliath sa Mheánaois, agus idir 5,000 agus 10,000 duine ina gcónaí inti, chomh dlúth sin gur nós é go rachadh an maor i dteannta le gach aon saoránach nuaphósta go dtí réileán tarbh na cathrach chun an imfhálú a phógadh chun an t-ádh a bhaint amach. Ba limistéar an-bheag é freisin, iamhchríoch ar thaobh dheas na [[An Life|Life]] nach raibh breis is trí chiliméadar inti mar achar. Bhí bruachbhailte, leithéidí [[Na Saoirsí|na Saorsaí]], suite ar thailte ar leis Ardeaspag Bhaile Átha Cliath iad, agus [[an Baile Gaelach]] a bhí sainithe le haghaidh na n[[Gaeil|Gael]] laistigh de bhallaí na cathrach, agus níor ceadaíodh do na Gaeil cónaí sa chathair í féin de réir dlí a ritheadh sa 15ú haois. Cé nár cheart go mbeadh na Gaeil ina gcónaí sna cheantair ná ina mórthimpeall ach oiread, níor bhac a lán dóibh leis an gceanglas sin agus faoin 16ú haois tá cuntais a thug muintir de shliocht Sasanacha Bhaile Átha Cliath ann ina ndearnadh gearán go raibh [[an Ghaeilge]] á úsáid mar ghnáth-theanga na Páile ar bhonn laethúil.

Saol an-neamhchinnte a bhí i gceist i mBaile Átha Cliath sa Ré Mheánaoiseach. In 1348, shroich [[an Phlá Mhór]] an chathair – plá bhúbónach mharfach a rinne scrios iomlán i ngach cearn den Eoraip i lár an 14ú haois. I mBaile Átha Cliath cuireadh íospartaigh ón ngalar in olluaigheanna i gceantair ar a dtugtar “Blackpitts” go deo nó “Na Cuithí Dubha” i nGaeilge. Ach chaith tochailt seandálaíochta suas fianaise go raibh tionscal súdaireachta sa cheantar, agus mar sin tá seans ann gur tagairt ar na poill súdaireachta a chuireadh dath dorcha ar an talamh sa cheantar. Is minic a bhí an phlá sa chathair go dtí go briseadh amach í den uair dheireanach in 1649. 
[[Íomhá:Silken-Thomas-attack-Dublin-Castle.gif|mion|Tomás an Síoda ag tabhairt ionsaí ar Chaisleán Bhaile Átha Cliath]]
I rith iomlán na Meánaoiseanna, d’íocadh muintir na cathrach airgead mar chosaint nó “dúchíos” do na clanna Gaelacha sa timpeallacht chun ionsaithe foghlacha a sheachaint. In 1315, dhó arm Albanach faoi stiúir [[Éadbhard Brús]] (Edward the Bruce) bruachbhailte na cathrach. De réir mar a laghdaigh an tsuim a bhí ag na Sasanaigh i gcosaint na coilíneachta a bhí acu in Éirinn, ba ar Iarlaí Gearaltacha Chill Dara, a raibh forlámhas acu i saol polaitíochta na hÉireann suas go dtí an 16ú haois, a thit freagracht chosaint na cathrach. Mar sin féin, ba mhinic a ghníomhaigh an ríora sin de réir a suimeanna féin. In 1487, le linn [[Cogadh na Rósanna|Chogadh na Rósanna]] i Sasana, D’fhorghabh na Gearaltaigh an chathair le cúnamh trúpaí as an mBurgúin agus rinne siad [[Lambert Simnel]], a bhí ar thaobh Eabhrac sa chogadh, a fhógairt a bheith ina Rí ar Shasana. In 1537, rinne an ríora céanna, faoi stiúir [[Tomás an tSíoda|Thomáis an Síoda]], a bhí le ceangal ag an am mar gheall ar shrianadh Ghearóid Mhic Gearailt, Iarla Chill Dara, Caisleán Bhaile Átha Cliath a chur faoi léigir. Chuir Rí Shasana, [[Anraí VIII Shasana|Anraí VIII]], arm mór go hÉirinn chun cumhacht na nGearaltach a scrios agus riarthóirí Sasanacha a chur ina n-ionad. Sa tslí sin, cuireadh tús leis an gceangal ní ba dhaingne a bhí idir Baile Átha Cliath agus Coróin Shasana as sin amach, cé gur mhinic nach gaol cairdis a bhí i gceist leis.

==An 16ú agus an 17ú haois ==
[[Íomhá:Dublin_in_1610_-_reprint_of_1896.jpg|mion|Baile Átha Cliath i 1610 - athchló a rinneadh in 1896]]Tháinig bunathrú ar Bhaile Átha Cliath agus ar lucht na cathrach sin mar gheall ar shuaitheadh an 16ú agus na 17ú haois. Ina measc an tsuaite sin bhí an concas iomlán den tír, rud nár éirigh le cumhachtaí Shasana a dhéanamh riamh go dtí an aimsir sin ina raibh na Túdar sa choróin. Cé go raibh seanphobal den mhuintir Shasanaigh de Bhaile Átha Cliath agus den Pháil sásta faoin gconcas sin agus faoi dhí-armáil na nGael, fós féin bhí siad ag mothú coimhthithe go hiomlán mar gheall ar an [[Reifirméisean]] Protastúnach a raibh tar éis titim amach i [[Sasana]], toisc gur fhan an mhórchuid dóibhsean ina gCaitlicigh. Thairis sin, bhí fearg orthu gurbh éigean dóibh íoc as na garastúin Shasanacha a bhí sa tír trí cháin nach reachtódh sa pharlaimint ar a dtugadh &quot;[[cess]]&quot;. Cuireadh roinnt mhaith daoine de mhuintir Bhaile Átha Cliatha chun báis as páirt a ghlacadh sa [[Dara Éirí Amach i nDeasmumhain|Dhara Éirí Amach i nDeasmhumhain]] sna 1580í. Fuair Banmhéara Bhaile Átha Cliath Margaret Ball bás i ngéibheann i gCaisleán Bhaile Átha Cliath in 1584 toisc go raibh sí báúil leis an Eaglais Chaitliceach agus crochadh Ardeaspag Caitliceach [[Dermot O'Hurley]] lasmuigh de bhallaí na cathrach an bhliain chéanna.[[Íomhá:Castletower.jpg|clé|mion|Ceann de na túir mheánaoiseacha i gCaisleán Bhaile Átha Cliath atá fós ina sheasamh.]]

In 1592, d’oscail Banríon Sasana, [[Eilís I Shasana|Éilís I]], [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] (suite in áit a raibh díreach lasmuigh den chathair ag an am sin, ar an taobh thoir di) mar Ollscoil Phrotastúnach le haghaidh na mionuaislí Éireannacha. Mar sin féin, d’eitigh na teaghlaigh thábhachtacha de Bhaile Átha Cliath an Ollscoil sin agus roghnaigh siad go gcuirfí oideachas ar a gcuid macsan in Ollscoileanna Caitliceacha Mhór-Roinn na hEorpa ina hionad.

Tháinig borradh faoin míshástacht a bhí ag lucht Bhaile Átha Cliath de bharr [[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Chogadh na Naoi mBliana]] sna 1590í, nuair a ordaíodh go dtabharfaidh lucht na cathrach lóistín do shaighdiúirí Sasanacha de réir foraithne; rud a d’fhág go ndearnadh galair a leathadh agus praghsanna bia a ardú sa chathair. Gan ospidéal ceart, chuirtí na daoine a gortaíodh iad i stainníní sna sráideanna. Ansin cuireadh le míshástacht na ndaoine sa chathair, in 1597, nuair a phléasc cartúslann Arm na Sasanach i [[Sráid an Fhíona]] de thaisme, agus fuair beagnach 200 Baile Átha Cliathaigh bás. Is ceart a rá, áfach, go raibh lucht na Páile, mar sin féin, fós achrannach i gcoinne na nGael faoi stiúir [[Aodh Ó Néill|Aoidh Uí Néill]], cibé bealach ina raibh siad míshásta le Rialtas Shasana.

Mar thoradh ar na teannais siúd, smaoinigh na húdaráis Shasanacha ar lucht Bhaile Átha Cliath mar dhaoine nach bhféadfaidís muinín a bheith acu astu agus bheartaigh siad ar Shasanaigh Phrotastúnacha a spreagadh chun lonnú ann. Ba iad na &quot;Nua-Ghaill&quot; seo croílár an Údaráis Sasanaigh in Éirinn suas go dtí an 19ú haois.

[...]

== Baile Átha Cliath san 18ú agus san 19ú hAois ==

===Ó chathair mheánaoiseach go cathair den Ré Sheoirseach ===
Faoi thús an 18ú haois bhí rialú agus smacht curtha in áit ag na Sasanaigh agus d'fhorchuir siad na [[Na Péindlíthe|Péindlíthe]] brúidiúlachta ar an bhformhór de mhuintir na hÉireann a bhí ina gCaitlicigh. Bhí ag éirí go maith leis an [[An Chinsealacht Phrotastúnach|g'''Cinsealacht''' Phrotastúnach]] i mBaile Átha Cliath, áfach, agus tháinig borradh mór faoin gcathair go tapa ón 17ú haois amach. Faoi 1700, bhí an daonáireamh tar éis sárú thar 60,000, rud a d’fhág gurbh í an dara cathair is mó, taobh thiar de [[Londain]], in Impireacht na Breataine. Agus an Reistiréisean faoi lánseol, chuir [[An diúca Ormonde|Ormonde]], an Fear Ionaid ar Éirinn ag an am, an chéad bheartas i dtreo cruth nua-aimseartha a chuir ar an gcathair nuair a d’ordaigh sé go raibh ar gach teach ar fad na Life a aghaidh a thabhairt ar an abhainn agus go raibh éadan galánta orthu uile. Ba chodarsnacht mhór í seo leis an tslí ina raibh cúrsaí roimhe sin, nuair a thug tithe na cathrach a gcúl ar an abhainn, agus gur mhinic a úsáideadh í mar chineál ionaid dumpála bruscair.[[Íomhá:Pcourtfdoor.jpg|clé|mion|'''Teach Powerscourt''' : (Baile Átha Cliath) áit chónaithe don Viscount Powerscourt. Sna 1980í rinneadh ionad siopadóireachta de. Tabhair faoi deara an [//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ec/Powercourtl.jpg tsíleáil den ré Sheoirseach] agus [//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/47/Pthcinteriordoor.jpg an doras taobh istigh den ré Sheoirseach.]]]

Ba le linn an 18ú céad a tógadh cuid mhaith de na foirgnimh ba shuntasaí atá sa chathair agus a leagadh amach roinnt mhaith de na sráid-dreacanna galánta inti chomh maith. Maidir leis an tslí inar leagadh amach na sráideanna ann, ba chathair mheánaoiseach í Baile Átha Cliath dála [[Páras|Pháras]] ag tús an 18ú haois. Le linn chúrsa an 18ú haois tharla tionscnamh atógála mór ann (dála an tionscnaimh atógála a tharla i bPáras sa 19ú haois), agus rinne an ''Wide Streets Commission'' (Coimisiúin na Sráideanna Leithne) a lán de na sráideanna caola a scriosadh chun sráideanna móra den Ré Sheoirseach a chur ina n-ionad. I measc na sráideanna cáiliúla a leagadh amach mar chuid den athdhearadh seo cuimsítear [[Sráid Uí Chonaill|Sráid Sackville]] (a dtugtar [[Sráid Uí Chonaill]] uirthi sa lá atá inniu ann), [[Sráid an Dáma]], [[Sráid Westmoreland]] agus [[Sráid D’Olier]], agus tógadh iad go léir i ndiaidh scriosadh agus leagadh sráideanna cúnga meánaoiseacha chun iad a mhalgamú. Leagadh amach cúig chearnóg thábhachtacha den Ré Sheoirseach freisin; Cearnóg Rutland (ar a dtugtar [[Cearnóg Parnell]] sa lá atá inniu ann) agus [[Cearnóg Mhuinseo]] ar an taobh thuaidh, agus [[Cearnóg Mhuirfean]], Cearnóg Fitzwilliam agus [[Faiche Stiabhna]], atá go léir suite ar an taobh theas d’[[An Life|abhainn na Life]]. Cé go raibh na hárais chónaithe ba ghustalacha inar chónaigh piaraí ar an taobh thuaidh den chathair ar dtús, in áiteanna leithéidí Shráid Henrietta agus Chearnóg Rutland, mar thoradh ar an gcinneadh a rinne [[Iarla Chill Dara]] (an phiara ba mhó a rá in Éirinn, a rinneadh é ina Dhiúca Laighean de ní b’fhaide anonn), teach cathrach nua dó féin, Teach Chill Dara (arna ainmniú [[Teach Laighean]] i ndiaidh dó a bheith ina Dhiúca ar Laighin) ar an taobh theas den chathair, tháinig fuadar faoin líon piaraí a bhí ag iarraidh tithe nua a thógáil ar an taobh theas den abhainn, go háirithe ar na trí chearnóg phríomha ann, nó ina dtimpeall.

In 1745 thiomnaigh [[Jonathan Swift|'''Jonathan Swift''']], a bhí ina Dhéan ar Ardeaglais Naomh Pádraig ag an am, a eastát go léir don iarracht ospidéal le haghaidh “gealt agus íorthachán” a bhunadh agus ar an 8 Lúnasa, 1746, rinne [[Seoirse II na Breataine Móire|Rí Seoirse II]] Cairt Ríoga a dheonú ar Ospidéal Naomh Pádraig. Mar thoradh ar an taithí a bhí ag Swift ón am a chaith sé ina ghobharnóir ar Ospidéal Bedlam i Londain, bhí sé ar intinn aige gur de réir riachtanais na n-othar, thar aon rud eile, a dhearfaí an t-ospidéal agus d’fhág sé miontreoracha ar an tslí ina gcuirfeadh cóireáil orthu. Ba é an chéad ospidéal síciatrach in Éirinn - tá sé ar cheann de na cinn is sine ar domhain - agus tá sé fós ann, ag déanamh go maith, agus é ar cheann de na hospidéil is mó sa tír chomh maith le bheith an ceann is cuimsithí sa tír.&lt;ref&gt;[http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/155/11/1599 American Journal of Psychiatry, November 1998]&lt;/ref&gt;

D’ainneoin an tsofaisticiúlacht ag baint le Ré na hEagnaíochta a bhí le brath i mBaile Átha Cliath i réimsí leithéidí ailtireachta agus ceoil (Taispeánadh an ''“Messiah”'' le [[Georg Friedrich Händel|Handel]] den chéad uair riamh ar [[Sráid Sheamlas an Éisc|Shráid Sheamlas an Éisc]]), lean leis an gcuma mí-ghalánta agus garbh a bhí ar Bhaile Átha Cliath sa 18ú haois. Tháinig borradh tapa faoin líon daoine de dheasca an imirce ón tuath go dtí an chathair. Ba i dtuaisceart na cathrach agus ar an taobh iartheas dí a chuir na hinimircigh seo fúthu go príomha. Throid buíonta comhraic ar a tugadh na ''“Liberty Boys”'', fíodóirí Protastúnacha ó na Saoráidí, agus na ''“Ormonde Boys”'', búistéirí ó Mhargadh Ormonde ar an taobh thuaidh, cathanna fíochmhara in aghaidh a chéile.[10] D'uaireanta bhí a lán arm acu agus fuair daoine bás sna hachrainn. Chomh maith leis sin, ba mhinic a bhailigh na sluaite chun agóidí foréigneacha lasmuigh de Pharlaimint na hÉireann nuair a rith na baill reachtanna nach raibh gnaoi an phobail orthu.

Rud eile a d’fhág an imirce seasta ón tuath go dtí Baile Átha Cliath ná gur athraigh an chothromaíocht dhéimeagrafach arís, agus tharla go raibh Caitlicigh ar an móramh ann den athuair san 18ú haois dhéanach.

===Éirí amach 1798, an tAontas agus Fuascailt na gCaitliceach ===
Suas go dtí 1800 bhí [[Parlaimint na hÉireann]] suite i mBaile Átha Cliath. Cé gur pharlaimint neamhspleách í, ní raibh inti mar bhaill ach amháin plandóirí nó seanuaslathas Sasanacha ar bhonn eisiach amach is amach. Faoi dheireadh an 18ú haois, tharla gur smaoinigh lucht na Cinsealachta - ar de shliocht coilíneacha Briotanacha den chuid is mó - ar Éirinn mar a thír dhúchais. D’éirigh leis an '''‘Pharlaimint Tírghráthóra’''' seo níos mó féinriara a bhaint amach di féin as agóid a rinneadh ar a son, agus d'éirigh léi téarmaí trádála níos fearr a shocrú maidir le trádáil leis an mBreatain Mhór agus leis na Coilíneachtaí araon, chomh maith. Timpeall na bliana 1778, cuireadh tús le deireadh a chur leis na Péindlíthe, a ndéantar leithcheal ar Chaitlicigh Rómhánacha in a lán gnéithe den saol, agus aisghaireadh iad de réir a chéile, a bhuí le tacaíocht an lucht liobrálacha, leithéidí [[Henry Grattan]]. (''Féach [[Éire 1691-1801]]'')
[[Íomhá:GILBERT(1896)_p049_A_PROSPECT_OF_THE_PARLIAMENT_hOUSE,_IN_COLLEGE_GREEN,_DUBLIN.jpg|mion|Dearcadh ar na Tithe Parlaiminte agus ar Fhaiche an Choláiste san 18ú haois]]
Ach faoi thionchar na Réabhlóidí móra den aois sin, i.e. [[Réabhlóid na Fraince|Réabhlóid na Fraince]] agus [[Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá|Réabhlóid Mheiriceá]], thóg cúpla radacaithe Éireannacha céim ní b’fhaide ná sin nuair a bhunaigh siad [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|'''na hÉireannaigh Aontaithe''']] agus bunaíocht phoblachta neamhspleáiche neamhsheictí daonlathaí mar chuspóir ag an eagraíocht siúd. I measc cheannasaithe na nÉireannach Aontaithe bhí [[James Napper Tandy|Napper Tandy]], [[Oliver Bond]] agus [[an Tiarna Éadbhard Mac Gearailt]]. B'as Baile Átha Cliath [[Theobald Wolfe Tone|'''Wolfe Tone''']], ceannaire na heagraíochta, freisin. Bheartaigh na hÉireannaigh Aontaithe ar éirí amach ar na sráideanna a chur i gcrích in [[1798|'''1798''']], ach gabhadh na ceannairí agus forghabh fórsa mór míleata d’Arm na Breataine tamall gar roimh an am cruinnithe a bhí socraithe ag na reibiliúnaigh. Bhí beagáinín troda a tharla ar imeall na cathrach - ag [[Ráth Fearnáin]], mar shampla - ach fágadh an chathair í féin faoi smacht daingean i rith [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|'''Éirí Amach 1798''']].

Chuir eachtraí na 1790í aiféaltas ar an gCinsealacht Phrotastúnach agus ar Rialtas na Breataine araon. In 1801, d’fhreagair siad le [[Achtanna an Aontais 1800|hAcht an Aontais]] a rinne comhaontú as [[Ríocht Éireann]] agus Ríocht na Breataine Móire i bhfoirm '''[[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] na Breataine Móire agus Éireann'''. De réir vóta i bParlaimint na hÉireann, tugadh deireadh den tionól sin agus chaill Baile Átha Cliath an stádas príomhchathrach a bhí aige go dtí an pointe sin.
[[Íomhá:Robert_Emmet_-_Execution.jpg|mion|Bású Roibeaird Emmett]]
Cé gur lean an chathair ar aghaidh ag fás, d’fhulaing sí maidir le cúrsaí maoine ag an am céanna mar gheall ar an pharlaimint a bheith curtha ar ceal, agus ar bhealach níos dírí ná sin de bharr na cailliúna ioncaim a thagtaí isteach roimhe sin, nuair a tháinig na céadta piaraí agus feisirí, agus na mílte searbhóntaí acu siúd, go dtí an phríomhchathair le haghaidh suití parlaiminte agus shéasúr sóisialta chúirt Chaisleán Bhaile Átha Cliath, araon. Laistigh de thréimhse de chúpla bliain, cuireadh a lán de na tithe móra ba ghalánta ar díol gur mhaoin de chuid piaraí a chaití cuid mhaith den bhliain sa phríomhchathair roimh an Aontas iad, [[Teach Laighean]], [[Teach Powerscourt (Baile Átha Cliath)|Teach Powerscourt]] agus Teach Aldborough ina measc. Níorbh fhada gur aistrigh roinnt mhaith comharsanachtaí a tógadh i Ré na Seoirseach agus a bhí fíorghalánta, tráth dá raibh, ina slumaí cearta. In [[1803]], thosaigh [[Roibeard Emmet|'''Roibeard Emmet''']], deartháir de cheann de cheannasaithe na nÉireannach Aontaithe [[Éirí amach in Éirinn (1803)|éirí amach eile]], sa chathair nár mhair ach lá amháin. Cuireadh ceal air gan mórán deacrachta, áfach, agus maidir le hEmmet é féin, crochadh é, tarraingíodh é, agus rinneadh ceathrúna de.

In 1829 d’éirigh leis na Caitlicigh ba shaibhre lánsaoránacht na Ríochta Aontaithe a bhaint amach. Ar shlí éigin, ba de thoradh an chuid agóidíochta a rinne [[Dónall Ó Conaill|'''Dónall Ó Conaill''']] é sin. D’eagraigh sé [[slógaí ollmhóra]] i mBaile Átha Cliath, agus ar fud na tíre, ar chúis [[Fuascailt na gCaitliceach|'''Fhuascailt na gCaitliceach''']] . 

In 1840, rinne [[Thomas Drummond]], Fo-Rúnaí d’Éirinn den [[An Páirtí Liobrálach|Pháirtí Liobrálach]], an tAcht Bardais a rith, gníomh a d’athraigh an rialtas áitiúil in Éirinn go hiomlán. De thoradh na gníomhartha sin, cuireadh deireadh leis an seanchóras [[Saincheadúnas|saincheadúnais]] i mBaile Átha Cliath ina dtugadh vóta d’úinéirí maoine Protastúnacha agus do bhaill gild Protastúnacha amháin, agus, ina ionad sin, tugadh an vóta de na húinéirí maoine uile a raibh luach níos airde ná deich bpunt sa bhliain ar an maoin a raibh acu. D’fhág sé sin gur tharla go raibh tromlach ag na Caitlicigh ann ar chóimheas 2 : 1, tar éis bac a bheith curtha orthu dul isteach sa rialtas áitiúil ó na 1690í go dtí sin. De thairbhe an bhua sin, toghadh Dónall Ó Conaill ina [[Ard-Mhéar Bhaile Átha Cliath|Ard-Mhéara]] den chathair in 1841, sa chéad toghchán a ritheadh faoin gcóras saincheadúnaigh nua.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.theirishstory.com/2011/01/20/loyal-dublin-the-dublin-protestant-operative-association/ |teideal=Loyal Dublin – The Dublin Protestant Operative Association, The Irish Story |dátarochtana=2017-10-04 |archivedate=2012-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120401070542/http://www.theirishstory.com/2011/01/20/loyal-dublin-the-dublin-protestant-operative-association/ }}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Daniel_O'Connell_-_defending_the_rights_of_his_countrymen_in_the_courts_of_Dublin,_Feb._4,_1844_LCCN2003665022.tif|mion|Dónall Ó Chonaill ag cosaint cearta muintir na hÉireann sna cúirteanna i mBaile Átha Cliath, 4 Feabhra, 1844]]
Chuaigh Ó Conaill i mbun feachtais eile, nár éirigh leis, chun féinriara reachtacha a athbhunú in Éirinn - “'''[[Gluaiseacht na hAisghairme|Aisghairm an Aontais]]'''”, mar a dtugadh air. D’eagraigh sé slógaí ollmhóra ar a tugadh “Ollchruinnithe” (nó ''“Monster Meetings”'' i mBéarla) orthu d’fhonn brú a chur ar rialtas na Breataine chun géilleadh agus Parlaimint na hÉireann, arna gcuireadh críoch leis faoi Acht an Aontais in 1801, a athbhunú. Bhíothas ag súil le slógadh a thionóil i g[[Cluain Tarbh]], beagáinín ó thuaidh ón gcathair, mar bhuaicphointe an fheachtais. Roghnaíodh an suíomh sin mar gheall ar an tábhacht shiombalach a bhí inti de bharr [[Cath Chluain Tarbh|Chath Cluain Tarbh]] a thit amach ann in [[1014|1014.]] Bhíothas ag súil go bhfreastalófaí na mílte daoine ar an gcruinniú sin, ach chuir rialtas na Breataine cosc air agus slógadh trúpaí ann chun na críche sin. Chúlaigh Ó Chonaill agus tháinig scoilt san eagraíocht ar chuir sé ar bhun agus cailleadh an móiminteam a raibh inti.&lt;ref&gt;Patrick Geoghegan, Liberator, The Life and Death of Daniel O'Connell, 1830–1847, p163&lt;/ref&gt;

Déantar Ó Chonaill a chuimhneamh i measc lucht ceardchumannaithe na cathrach ó shin toisc gur ghair sé ar arm na Breataine chun stríoc a chur faoi chois le linn dá thréimhse oifige.

=== An 19ú hAois Dhéanach ===
[[Íomhá:Eden_Quay,_Dublin_1900.jpg|clé|mion|Cúinne Ché Éidin agus Dhroichead Uí Chonaill, 1897]]Ag teacht sna sála ar an bhFuascailt agus ar an bhforleathnú céimseach ar líon na ndaoine a raibh ceart acu vótáil sa saol polaitíochta Briotanach, d’éirigh le náisiúnaithe Éireannacha (a bhí ina gCaitlicigh den chuid is mó) teacht i gcumhacht sa rialtas cathrach nuair a d’athleasaigh an córas rialtais áitiúil in 1840, agus d’éirigh le [[Dónall Ó Conaill|'''Dónall Ó Conaill''']] a bheith ina Mhéara sa chathair - an chéad uair a bhí Méara Caitliceach ann le 150 bliain anuas. De dheasca an borradh a bhí ag teacht faoin saibhreas sa chathair ag an am, chinn a lán de lucht na meánaicme Protastúnaí agus Aontachtaí bogadh amach as an bhfíorchathair chun cur fúthu i mbruachbhailte nua, leithéidí [[Droichead na Dothra]], [[Ráth Maonais]] agus [[Ráth Garbh]] - ceantair a bhfuil raon den ailtireacht chuanna den Ré Victeoiriach orthu fós sa lá atá inniu ann. Tógadh iarnród nua a chónaisc Baile Átha Cliath le buachbhaile eile den mheánaicme sin, [[Dún Laoghaire]], a athainmníodh Kingstown in 1821.
[[Íomhá:Stephens_Green,_Dublin_(7978983822).jpg|mion|Faiche Stiabhna sna 1870í]]
Níor tháinig an réabhlóid thionsclaíoch go Baile Átha Cliath i gceart, cé gur tháinig sí go Béal Feirste sa tuaisceart, agus mar thoradh ar sin, bhí ardráta i gcónaí ar an líon oibrithe neamhoilte a bhí dífhostaithe. Bhí leithéidí ghrúdlann [[Guinness]], dhrioglann Jameson, agus monarcha brioscaí Jacob’s ar na comhlachtaí tionscail a chuir na poist ba sheasmhach ar fáil do mhuintir Bhaile Átha Cliath. D’fhás bruachbhailte ina raibh a lán daoine ón lucht oibre ina gcónaí iontu in aice leis na tionscail seo, leithéidí [[Cill Mhaighneann|Chill Mhaighneann]] agus [[Inse Chór]]. D’oibrigh a lán daoine le haghaidh an chórais trambhealach, a raibh comhlacht príobháideach i gceannas air - an Comhlacht Aontaithe Tramanna Bhaile Átha Cliath. Faoi 1900 bhí níos mó daoine ina gcónaí i m[[Béal Feirste]] ná mar a bhí i mBaile Átha Cliath, cé gur an mhalairt atá ann sa lá atá inniu ann.[[Íomhá:County_of_the_City_of_Dublin_1837_map.jpg|mion|Léarscáil de Bhaile Átha Cliath ó 1837]]
In 1867, Rinne [[Bráithreachas Phoblacht na hÉireann]], nó na ‘Fínínigh', iarracht éirí amach a chur í gcrích, agus deireadh le riail na mBriotanach mar chuspóir aige. Mar sin féin, ní raibh an t-éirí amach dea-eagraithe agus níor éirigh leo an t-éirí amach a chur ar bun i gceart. Níor tharla aon troid i mBaile Átha Cliath ach amháin i mbruachbhaile amháin - [[Tamhlacht]]. Chuaigh cúpla míle Fíníneach (meastar go raibh idir 4,000 is 8,000 fear) ar máirseáil go Cnoc Thamlachta, agus troid cuid dóibh siúd in éadan na bpóilíní i scirmis ghearr ag beairicí [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i dTamhlacht. Toisc nach raibh ceannaireacht mhaith acu, nó scéimeanna soiléire ach oiread, bhí orthu scaipeadh tamall beag ina dhiaidh sin, áfach, agus gabhadh cúpla céad dóibh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2011/03/05/today-in-irish-history-%E2%80%93the-fenian-rebellion-march-5-1867/|teideal=Today in Irish History –The Fenian Rebellion, March 5, 1867 – The Irish Story|údar=theirishstory.com|language=en-GB|dátarochtana=2021-07-21|archivedate=2019-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191026014056/http://www.theirishstory.com/2011/03/05/today-in-irish-history-%E2%80%93the-fenian-rebellion-march-5-1867/}}&lt;/ref&gt; Níor tháinig an foréigean náisiúnach seo chun deireadh nuair a theip ar an reibiliún seo, áfach. Maraíodh garda nuair a rinneadh iarracht triúr Fíníneach a scaoileadh saor, agus mar thoradh ar sin crochadh triúr Fíníneach. Tionóladh agóidí ollmhóra i mBaile Átha Cliath chun dlúthpháirtíocht leis na triúr a cuireadh chun báis a chur ar taispeáint agus ritheadh Feachtas Maithiúnas ar son na bpríosúnach Fíníneach eile ann chomh maith.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://irishhistorypodcast.ie/the-great-amnesty-campaign-of-1869/|teideal=The Great Amnesty Campaign of 1869 • Irish history podcast|údar=Published January 8, 2013 in Revolutionary History|dáta=2013-01-08|language=en-US|work=Irish history podcast|dátarochtana=2021-07-21|archivedate=2021-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210721110854/https://irishhistorypodcast.ie/the-great-amnesty-campaign-of-1869/}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Dublin MKL Bd. 5 1890 (128667576).jpg|mion|1890 léarscáil Ghearmánach de bhaile átha Cliath]]In 1882 d’fheallmharaigh foghrúpa de na [[Fíníní]], a thug an t-ainm na hInvincilbes, nó '''Invincibles Náisiúnta na hÉireann''', orthu féin, beirt bhaill tábhachtacha de chuid údarás na mBreataine le sceana máinliachta i bpáirc an Fhionnuisce, mar fhreagra ar thabhairt i láthair na nAchtanna Comhéignithe i gcoinne [[Conradh na Talún|Chonradh na Talún]], chomh maith leis an eachtra ina mharaigh baill den [[RIC]] páistí agus daoine fásta i gContae Mhaigh Eo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2012/07/31/the-invincibles-and-the-phoenix-park-killings-2/|teideal=The Invincibles and the Phoenix Park killings – The Irish Story|údar=theIrisHstory.com|language=en-GB|dátarochtana=2021-07-21}}&lt;/ref&gt; Sular i bhfad tugadh na [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)|dúnmharuithe i bPáirc an Fhionnuisce]] ar an eachtra agus cáineadh é go forleathan.
{{Main|Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)}}
Rinne baill Bhardas Bhaile Átha Cliath líon na toghthóirí a mhéadú ionas go raibh vóta ag gach uile íocóir rátaí sa chathaoir. Cineachadh níos mó cumhachtaí riaracháin don rialtas áitiúil, mar chuid den straitéis pholaitiúil sin a bhí ag an b[[Páirtí Coimeádach (RA)|páirtí Coimeádach]], “deireadh a chur leis an Rialtas Dúchais le cineáltas&quot;, nó an iarracht na gearáin a bhí ag náisiúnaigh na hÉireann a shuaimhniú.&lt;ref&gt;Beckett, J C (1966). The Making of Modern Ireland 1603–1923. London: Faber &amp; Faber. p. 406. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-571-09267-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

== Tús an 20ú haois ==
=== Monto ===
Cé gur tháinig ídiú suntasach ar Bhaile Átha Cliath i dtéarmaí saibhris agus tábhacht i ndiaidh Acht an Aontais, tharla gur fhás sé go leanúnach i rith an 19ú haois. Faoi 1900, bhí breis is 400,000 sa líon daonra inti. Agus an chathair ag dul i méid, tharla amhlaidh ar líon na bochtaineachta. Cé gur tarraingíodh uirthi mar “dhara cathair na hImpireachta (de chuid na Breataine)”, tharraing an líon fada tionóntán a bhí inti go leor cainte, agus thug scríbhneoirí, [[James Joyce]] ina measc, suntas iontu. Tarraingíodh droch-cháil ar limistéar darbh ainm Monto (an limistéar timpeall arbh í an dúiche faoi sholas dearg ab fhairsinge in Impireacht na Breataine, agus an méid beairicí de chuid Arm na Breataine, agus líon fada saighdiúirí dá bharr sin, sa chathair, go sonrach na Beairicí Ríoga (the Royal Barracks) ([[Dún Uí Choileáin|Collins Barracks]] níos déanaí agus ceann d’ionaid de chuid [[Ard-Mhúsaem na hÉireann]]). Cuireadh deireadh leis an striapachas i Monto sa deireadh i lár na 1920í, tar éis feachtas ina gcoinne a rinne [[an Léigiún Muire]] de chuid na hEaglaise Caitlicí, cé go raibh sí lagaithe go suntasach cheanna de dheasca aisghairm na saighdiúirí a tháinig i sála [[Conradh Angla-Éireannach|an Chonartha Angla-Éireannaigh]] (Nollaig 1921) agus bunaíocht [[Saorstát Éireann]] (6 Nollaig 1922).

===An Frithdhúnadh ===

* ''&lt;small&gt;'''Féach freisin [[Stailc agus Frithdhúnadh 1913 (Baile Átha Cliath)]]'''&lt;/small&gt;''[[Íomhá:Big-Jim-Larkin.jpg|mion|Dealbh de James Larkin ar Shráid Uí Chonaill (Oisín Kelly 1977)]]In [[1913]], tharla go raibh ceann de na díospóidí oibre ba sheirbhe dár bhfacthas riamh in Éirinn nó sa Bhreatain chomh maith - ar a dtugtar [[Stailc agus Frithdhúnadh 1913 (Baile Átha Cliath)|an Frithdhúnadh]]. Bhunaigh [[Séamas Ó Lorcáin|'''Séamas Ó Lorcáin''']], ceardchumannaí sindeacáiteach míleatach [[Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann]] agus rinne sé iarracht feabhsaithe a bhaint amach do mhuintir an lucht oibre, neamhoilte agus oilte araon, ó thaobh pá agus coinníollacha de. Ba iad na modhanna a bhí aige chun dul i ngleic leis na cuspóirí siúd ná an idirbheartaíocht agus, mar ba ghá leis, stailc chomhbhá. Mar thoradh air sin, D’eagraigh [[William Máirtín Ó Murchadha|William Martin Ó Murchadha]], arbh úinéir an Chomhlachta Trama Bhaile Átha Cliath (Dublin Tram Company) é, cairtéal d’fhostóirí ar aontaigh gach ball de go gcaithfidís amach as a bpost na baill uile de chuid an cheardchumainn agus go gcuirfidís iallach ar a n-oibrithe eile a aontú nach rachaidís isteach leis. Dá réir sin, ghair Larkin ar na hoibrithe trama dul amach ar stailc, rud a d’fhág go gcaitheadh amach as a bpost iad, nó gur “fhrithdhúnadh” iad, murar ghlac siad le héirí as an gceardchumann. Tharla go raibh 25,000 oibrithe ar stailc nó frithdhúnta laistigh de mhí amháin de thús na stailce. 

Bhí círéibí duáilceacha i gcoinne Póilíní Chathair Átha Cliath ag na hagóidí le linn na díospóide (ar an 1 Meán Fómhair 2013), agus fágadh triúr marbh agus na céadta gortaithe ina sála siúd.  

Ag an am céanna, bhí na coinníollacha sláintíochta go dona sna tionóntáin. Ar an [[2 Meán Fómhair]] [[1913]], thit dhá theach  go talamh ar Shráid an Teampaill (Church Street), uimhreacha 66 agus 67&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=The Church Street disaster, September 1913|url=https://www.historyireland.com/20th-century-contemporary-history/the-church-street-disaster-september-1913/|work=History Ireland|dáta=2013-03-05|dátarochtana=2018-09-01|language=en-US}}&lt;/ref&gt;.  Maraíodh seachtar, triúr páistí ina measc. Clampar poiblí an toradh ar an tragóid. Cuireadh feachtas bailiúchán airgid ar bun lena mbailítear £2,000&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Decade-of-Centenaries|údar=ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2 M.F. 2018}}&lt;/ref&gt;, agus bunaíodh Fiosrúchán Tithíochta&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Column: ‘A tragedy of the very poor’ – Remembering the 1913 Church Street disaster|url=http://www.thejournal.ie/readme/1913-church-street-disaster-anniversary-1053950-Sep2013/|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2018-09-01|language=en|údar=James Curry}}&lt;/ref&gt;,  údaraithe ag Augustine Birrell, Príomhrúnaí na hÉireann.
[[Íomhá:Dublin Church Street S 2012 09 28.jpg|clé|mion|Sráid an Teampaill  inniu]]
Mhair an t-aighneas ón [[26 Lúnasa]] [[1913]] go dtí an [[18 Eanáir]] [[1914]],  Mar thoradh air sin, bhunaigh [[Séamus Ó Conghaile|'''Séamus Ó Conghaile''']] [[Arm Cathartha na hÉireann|'''Arm Cathartha na hÉireann''']] chun cosaint ó na póilíní a thabhairt don lucht a raibh ar stailc. Mhair an frithdhúnadh ar feadh sé mhí, agus faoina dheireadh bhí an chuid is mó de na hoibrithe, a raibh teaghlaigh stiúgtha ag a lán dóibh, tar éis éirí as an gceardchumann agus fillte ar ais ag obair.

== Deireadh Riail na Breataine ==
In [[1914]], tar éis gar is trí aois den agóid, bhí an cuma ar an scéal go raibh Éire ar imeall '''[[Rialtas Dúchais]]''' a bhaint amach di féin, ach, seachas aistriú cumhachta síochánta ó riail dhíreach ón mBreatain go bhféinriar theoranta Éireannach, tharla go raibh beagnach deich mbliana den fhoréigean polaitíochta agus den éagobhsaíocht polaitíochta, rud a d’fhág sa deireadh go cuireadh scoilt i bhfad ní ba iomláine idir an Bhreatain ná mar a bheadh i gceist leis an Rialtas Dúchais. Faoi [[1923]], ba phríomhchathair [[Saorstát Éireann|'''Shaorstát Éireann''']] í Baile Átha Cliath, stát a bhí beagnach neamhspleách ar fad, agus a raibh feidhmeannas aige ar 26 as na 32 chontae in Éirinn.

=== Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair 1914 ===

* ''&lt;small&gt;'''Príomhleathanach: [[Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair]]'''&lt;/small&gt;''

Rinne [[Aontachtaithe]], a bhí suite go dlúth i gCúige Uladh ach go háirithe, ach a raibh líon suntasach dóibh i mBaile Átha Cliath agus ar fud na tíre chomh maith, an t-aistriú go dtí an [[Rialtas Dúchais]] a dhíonadh agus bhunaigh siad [[Óglaigh Uladh]] - arm príobháideach - chun na críche sin. D'fhreagair na náisiúnaithe le harm dá gcuid féin, [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]], a chur i gcríche chun deimhniú go bhfíorófar an fonn a raibh acu Rialtas Dúchais a bhaint amach in Éirinn. Í mí Aibreán 1914, d’iompórtáil an UVF na mílte arm Gearmánach ar tugadh i dtír sa tuaisceart iad (féach [[tabhairt i dtír na ngunnaí i Latharna]]). I mí Iúil, rinne cuid dóibh siúd a bhí in Óglaigh na hÉireann, i dteannta le náisiúnaithe eile nach raibh baint acu leis an eagraíocht sin, iarracht déanamh díreach mar an gcéanna. D’éirigh le criú an [[Asgard]] soláthar barrachais raidhfilí agus armlóin Gearmánacha a thabhairt i dtír ar [[Binn Éadair|Bhinn Éadair]].

Tamall ina dhiaidh don lastas a bheith tugtha i dtír, rinne trúpaí Briotanacha ón reisimint na Scottish Borderers iarracht cuid den lastas a ghabháil, ach níor éirigh leo. Chuir slua mór daoine i mBaile Átha Cliath gáirthe magaidh orthu nuair a d’fhill siad go lár na cathrach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.turtlebunbury.com/history/history_irish/history_irish_bachelors_walk.htm|teideal=DEATH ON BACHELOR’S WALK|údar=Turtle Bunbury|dáta=|work=www.turtlebunbury.com|dátarochtana=2020-07-26}}&lt;/ref&gt; Bhris ciréib amach. Ansin thosaigh na Borderers ag scaoileadh ar [[Siúlán Bhaitsiléir|Shiúlán Bhaitsiléir]] agus mharaigh siad triúr. 

{{Main|Sléacht Shiúlán Bhaitsiléir}}

Bhí an cuma ar an scéal go raibh Éire ar imeall cogaidh cathartha faoin am a ritheadh [[an Bille Rialtas Dúchais]] faoi dheireadh, i mí Mheán Fómhair 1914. Ach cuireadh ar leataobh é de dheasca bhriseadh amach an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]], áfach. Ghair [[Seán Mac Réamainn|Seán Mac Réamann]], ceannaire [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann]] agus a bheadh gan mhoill ina cheannaire de na [[Óglaigh Náisiúnta|hÓglaigh Náisiúnta]] (seachas Óglaigh na hÉireann) ar gach aon náisiúnaí dul isteach le [[Arm na Breataine|hArm na Breataine]]. D’fhág sé sin go ndearnadh scoilt san eagraíocht. Chuaigh na mílte Éireannach isteach san Arm (go háirithe ó cheantair inar cónaigh a lán daoine den aicme oibre, ceantair ina raibh ardleibhéal dífhostaíochta ann) agus fuair a lán dóibh siúd bás sa chogadh. Chuaigh an tromlach faoi cheannasaíocht Mhic Réamainn sna hÓglaigh Náisiúnta. D’fhan mionlach míleatach faoin ainm Óglaigh na hÉireann, agus bhí siad siúd ullamh agus sásta troid i gcoinne fhórsaí na Breataine, seachas lena dtaobh, chun neamhspleáchas a bhaint amach d'Éirinn..

===Éirí Amach na Cásca, 1916 ===

* ''&lt;small&gt;'''Féach freisin [[Éirí Amach na Cásca|Eirí Amach na Cásca]]'''&lt;/small&gt;''
[[Íomhá:Sackville_Street_(Dublin)_after_the_1916_Easter_Rising.JPG|mion|Sráid Uí Chonaill i ndiaidh Éirí Amach na Cásca, 1916]]
I mí Aibreáin 1916 ghlac timpeall 1,250 poblachtánach Éireannach faoi stiúir [[Pádraig Mac Piarais|Phádraig Mac Piarais]] páirt in eachtra i mBaile Átha Cliath ar a dtugtar [[Éirí Amach na Cásca]]. Ní Rialtas Dúchais a bhí mar chuspóir ag an Éirí Amach ach bunaíocht '''Phoblacht na hÉireann'''. Ba é ceann de na céad-bhearta a rinne na reibliúnaithe ná fógairt go gcuirfeadh an Phoblacht sin i gcrích a thabhairt go poiblí. Is éard a bhí i mballraíocht réabhlóidithe ná baill d'Óglaigh na hÉireann agus baill d'Arm Cathartha na hÉireann, faoi cheannasaíocht Shéamuis Uí Chonghaile agus a raibh i bhfad ní ba lú dá bhaill rannpháirteach san eachtra ná líon na nÓglach ar ghlac pháirt. Ghabh na reibiliúnaithe baill daingne sa chathair, lena n-áirítear [[na Ceithre Cúirteanna]], [[Faiche Stiabhna]], [[Muilte Uí Bheoláin]], [[Aontas Bhaile Átha Cliath Theas]] chomh maithe le [[Monarcha Brioscaí Iacóib]], agus rinne siad a gceannceathrú d’fhoirgneamh [[Ard-Oifig an Phoist|'''Ard-Oifig an Phoist''']] ar [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill.]] Sheas siad an fód ar feadh seachtaine go dtí gurbh éigean dóibh géilleadh do thrúpaí Briotanacha. Thuairgneáil fórsaí na Breataine baill daingne na reibiliúnaithe le gunnaí móra ionas go ngéillfidh siad, agus cuireadh bád gunna darbh ainm an '''Helga''' ar seol sa Life chomh maith le gunnaí móra eile a lonnaíodh iad sa [[An Chabrach|Chabrach]], i [[Baile Phib|mBaile Phib]] agus ar [[Sráid an Phrúis|Shráid an Phrúis]] chun na críche sin. Scriosadh cuid mhaith de lár na cathrach mar gheall ar na sliogáin a scaoileadh air agus maraíodh timpeall 450 duine, timpeall leathchuid dóibh siúd a bhí ina saoránaigh, agus gortaíodh timpeall 1,500 duine. Bhí comhrac fíochmhar ar siúl ar thaobh [[An Chanáil Mhór|na Canála Móire]] ar [[Sráid an Mhóta|Shráid an Mhóta]], suíomh ina ndearnadh [[luíochán]] ar thrúpaí Briotanacha agus ina raibh an-chuid taismeach ag an Arm dá bharr sin. Chomh maith leis sin, tharla go raibh ráig shuntasach den chreachadh, den ghoid agus den aindleathachas lenar ransaigh lucht slumaí Bhaile Átha Cliath a lán de na siopaí i lár na cathrach. Ghéill an ceannasaí, Pádraig Mac Piarais, i ndiaidh seachtaine troda ionas nach mbeadh tuilleadh taismeach saoránaigh. I dtosach, ní raibh gnaoi phobail Bhaile Átha Cliath ar an Éirí Amach go ginearálta mar gheall air an méid sin áir agus argana a d’fhágadh ina sála, chomh maith leis an tuairim gur chinneadh easurramach a bhí i gceist an tÉirí Amach a dhéanamh aimsir na Cásca agus mar gheall ar an méid sin daoine i mBaile Átha Cliath a raibh gaolta acu ag troid in Arm na Breataine ag an am, freisin.

Cé go raibh sé éasca go leor d’arm na Breataine an reibiliún a chur faoi chois agus an pobal naimhdeach ina threo ar thús, tharla gur athraigh tuairim an phobail de réir a chéile go dtí go raibh a chuid tacaíochta go diongbháilte leis na reibiliúnaithe, in iarmhairt an Éirí Amach, nuair a chuir arm na Breataine 16 cheannasaí dá gcuid chun báis. I mí na Nollag, 1918, bhain an pháirtí ar ghlac leis na reibiliúnaithe seilbh uirthi, Sinn Féin, tromlach an-mhór de na suíocháin pharlaiminte in Éirinn. Seachas a gcuid suíochán i dTeach na dTeachtaí sa Bhreatain a ghlacadh, chruinnigh siad i [[Teach an Ardmhéara|dTeach an Ard-Mhéara, Bhaile Átha Cliath]] agus d’fhógair gurbh í [[Poblacht na hÉireann (1919)|Poblacht na hÉireann]] an stát agus gurbh iadsan féin, [[Dáil Éireann]] (an tionól ar son muintir na hÉireann), parlaimint na tíre.

=== Cogadh na Saoirse 1919-21 ===

* ''&lt;small&gt;'''Féach freisin [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]]'''&lt;/small&gt;''

Tharla [[Cogadh na Saoirse (Éire)|&lt;big&gt;Cogadh na Saoirse&lt;/big&gt;]] in Éirinn idir 1919 agus 1921 - coinbhleacht [[Treallchogaíocht|treallchogaíochta]] idir fórsaí na Breataine agus Óglaigh na hÉireann, a bhí atheagraithe faoin am sin agus ar ar tugadh an t-ainm ''“the Irish Republican Army” (“IRA”)'' (seachas ''“the Irish Volunteers”'') i mBéarla. [Tugadh “Óglaigh na hÉireann” uirthi go hoifigiúil sa Ghaeilge go fóill.] Chuir aonaid Bhaile Átha Cliath den IRA treallchogaíocht cathrach ar na póilíní agus ar arm na Breataine sa chathair. In 1919, cuireadh tús leis an bhforéigean le feallmharú cigirí de chuid na bpóilíní sa chathair faoi lámha lín bhig fhear de chuid an IRA (ar a tugadh ''&quot;the Squad”'' [“an Bhuíon”] uirthi), faoi stiúir '''[[Mícheál Ó Coileáin|Mhíchíl Uí Choileáin]]'''. Faoi dheireadh 1920, bhí an feachtas sin tar éis forleathnú go dtí go raibh oibríochtaí i bhfad ní ba dlúithe, lena n-áirítear gnáth-ionsaithe ar thrúpaí na Breataine le gunnaí agus gránáidí. Rinne an tIRA iarracht trí ionsaithe a dhéanamh gach uile lá i mBaile Átha Cliath, bíodh sin le scaoileadh gunnaí nó le pléascadh bambaí. Bhí na hionsaithe ar na patróil Bhriotanacha ag tarlú chomh minic sin gur thug saighdiúirí na Breataine na “[[Dardanelles]]” (suíomh an fheachtais míleata in [[Gallipoli]]) ar an limistéir timpeall Shráid Camden agus Shráid Aungier (idir na beairicí i b[[Portobello (Baile Átha Cliath)|Portobello]] agus Caisleán Bhaile Átha Cliath).[[Íomhá:Warofindep.jpg|clé|mion|Dealbh chuimhneacháin Chogadh na Saoirse i mBaile Átha Cliath]]Tá líon fada d’eachtraí tragóideacha a tharla sa chathair le linn na coimhlinte, agus tá roinnt mhaith ina measc siúd a choinnítear i gcuimhne i gcónaí. I mí Mheán Fómhair 1920, gabhadh ball den IRA, ógfhear nach raibh ach 18 mbliana d’aois, [[Kevin Barry|'''Kevin Barry''']], i [[luíochán]] ar Shráid an Teampaill ar an taobh thuaidh den cathair, ina maraíodh triúir saighdiúirí Briotanacha. Crochadh Barry as dúnmharú ar 1 Samhain, d’ainneoin an feachtas chun trócaire mar gheall ar cé chomh óg is a bhí sé. Mairtíreacht cháiliúil eile is ea an gunnadóir IRA [[Seán Treacy]], a maraíodh é le linn troda scaoilte gunnaí ar [[Sráid Thalbóid|Shráid Thalbóid]] i mí Dheireadh Fómhair 1920 ag deireadh tóraíocht faidréiseach a cuireadh air. Is maith is minic a bhain na fórsaí Briotanacha díoltas amach, go háirithe [[Na Dúchrónaigh|'''na Dúchrónaigh''']], as gníomhaíochtaí an IRA le gníomhartha brúidiúlachta. Is sampla amháin den bhrúidiúlacht seo é loscadh Bhaile Brigín, beagáinín ó thuaidh ó mBaile Átha Cliath, i mí Mheán Fómhair 1920 agus is sampla eile de é an eachtra ar a dtugtar “na dúnmharuithe i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]]” (nó na ''“Drumcondra murders”'' i mBéarla) a tharla i mí Feabhra 1921, nuair a mharaigh trúpaí den Roinnt Cúntacha [''“Auxiliaries Division”''] beirt de chuid an IRA sa bhruachbhaile sin ar an taobh thuaidh den chathair.

Ba é an lá ab fhuiltí i mBaile Átha Cliath sna “''Troubles''” (mar a tugadh ar an chogadh seo ag an am) ná [[Domhnach na Fola (1920)|'''Domhnach na Fola''']], an 21 Samhain, 1920, nuair a fheallmharaigh an ''“Squad”'' faoi stiúir Mhichíl Uí Choileáin 18 ngníomhairí (an ''“Cairo gang”'') timpeall na cathrach go moch ar maidin. Sa tráthnóna, bhain na fórsaí Briotanacha díoltas amach as sin nuair a scaoil siad gunnaí ar an slua a bhí i bPáirc an Chrócaigh le haghaidh cluiche mór pheile, rud a d’fhág gur maraíodh 14 shaoránach agus gur ngortaíodh 65. San iarnóin, gabhadh triúr gníomhaithe poblachtánacha agus maraíodh iad i gCaisleán Bhaile Átha Cliath.

De bhrí go raibh an foréigean ag éirí níos measa, chuir na trúpaí Briotanacha roinnt mhaith móroibríochtaíi bhfeidhm i mBaile Átha Cliath ionas go n-aimseofar baill den IRA. Ó 15 Eanáir go 17 Eanáir, 1921, chuir siad bac ar na bealaí isteach sa tsionchathair thuaidh ar a dteorannaítear le Sráid Chéipil, Sráid an Teampaill agus Sráid an Rí Thuaidh, gan cead a thabhairt ar aon duine isteach nó amach agus ag dul ó theach go teach ar tóir arm agus amhrastach. I mí Feabhra chuir siad an nós imeachta céanna i bhfeidhm sa cheantar timpeall [[Cearnóg Mhuinseo|Chearnóg Mhuinseo]] agus ina dhiaidh sin sa cheantar timpeall [[Sráid Chill Dara|Shráid Chill Dara]] agus [[Sráid Thobar Phádraig|Shráid Nassau]]. Mar sin féin, níor tháirg na cuirfiúnna mórán torthaí. Rinne an tIRA an oibríocht ba mhó i mBaile Átha Cliaht dá rinneadar le linn an choimhlint ar 25 May, 1921, nuair a dhó siad [[Teach an Chustaim]], ceann de na foirgnimh ab ghalánta i mBaile Átha Cliath, ina raibh ceanncheathrú na rialtas áitiúil in Éirinn lonnaithe. Cuireadh na Briotanacha in iúl faoi gan mhoill, áfach, agus rinne siad fáinne timpeall ar an bhfoirgneamh. Maraíodh cúigear ball de chuid an IRA agus gabhadh 80 san oibríocht sin, a rinne maitheas don IRA ó thaobh na poiblíochta de, cé gurbh uafásach amach is amach é ó thaobh cúrsaí míleata de dóibh.

=== An Cogadh Cathartha 1922-23 ===

* ''&lt;small&gt;'''Féach freisin [[Cogadh Cathartha na hÉireann]]'''&lt;/small&gt;''

Síníodh conradh síochána idir an Bhreatain agus Éire arna dtugadh [[Conradh Angla-Éireannach|an Conradh Angla-Éireannach]] air i ndiaidh sos cogaidh (a fógraíodh ar 11 Iúil, 1921). Sa chonradh sin, cruthaíodh stát féinrialaitheach in Éirinn arna cuimsiú 26 contae, faoin teidil “Saorstát Éireann”. Mar sin féin, rinneadh deireadh le Poblacht na hÉireann leis, rud ar chreid a lán daoine sa ghuaiseacht náisiúnach, agus go háirithe baill an IRA, go raibh siad faoi cheangal miona seasamh leis. Is de dheasca an Chonartha sin a scaoileadh amach an Cogadh Cathartha Éireannach, nuair a chuaigh poblachtaigh dhígeanta chun comhraic i gcoinne iadsan a ghlac leis an gcomhghéill a rinneadar leis an mBreatain. 
[[Íomhá:Bombarded_Four_Courts_Irish_Civil_War.jpg|mion|Bombardú na gCeithre Cúirteanna le linn an Chogaidh Chathartha]]

Ghabh fórsaí faoi cheannas [[Ruairí Ó Conchúir|Ruairí Uí Chonchúir]] na Ceithre Cúirteanna agus cúpla foirgnimh eile i mí Aibreáin 1922. 

I ndiaidh dhá lae den tuairgneáil a rinne trúpaí an Saorstát (ón 28 - 30 Meitheamh 1922) ghéill na poblachtaigh.

{{Main|Cath Átha Cliath}}

Maraíodh níos mó ná 60 comhraiceoir le linn na troda, an poblachtánach sinsearach [[Cathal Brugha]] ina measc. 

Ar an [[6 Nollaig]] [[1922]], [[Feallmharú|d'fheallmharaigh]] an tIRA Sean Hales, an feisire, agus é ag imeacht ó dTeach Laighean i lár Bhaile Átha Cliath, chun díoltas a bhaint amach as bású de chuid dá mbaill a bhí ina bpríosúnaigh ag lámha airm an Saorstáit. An lá dár gcionn, cuireadh an ceathrar ceannasaithe poblachtánacha a bhí i gceannas sna Ceithre Cúirteanna ([[Ruairí Ó Conchúir|Rúairí Ó Conchúir]], [[Liam Ó Maoilíosa]] (Liam Mellows), Dick Barret agus Joe McKelvey) mar dhíoltas a bhaint amach as sin. 

Ní raibh mórán trioblóide i mBaile Átha Cliath as sin amach, cé gur lean treallchogaíocht ar aghaidh go tréan timpeall na tíre. Chuir rialtas nua an Saorstáit cosc ar an éirí amach faoi lár an bhliain 1923. I mí Aibreáin, d’ordaigh [[Proinsias Mac Aodhagáin]] (Frank Aiken), ceann foirne an IRA, go gcuirfeadh na fórsaí i gcoinne an chonartha a gcuid arm síos agus go n-éireoidís as an troid. D’fhág an cogadh cathartha buanrian searbhais i bpolaitíocht na hÉireann, rud a d’fhág drochbhlas ar an éacht a rinneadh neamhspleáchas a bhaint amach don tír.

==Neamhspleáchas  ==
[[Íomhá:Dublin_Castle_Four_Court.jpg|mion|'''Caisleán Bhaile Átha Cliath''', suíochán de riail na Breataine go dtí 1922]]Rinneadh scrios ceart sa chathair sa tréimhse 1916-1922. Ba í an láthair inar tharla an dianchomhrac ar na sráideanna ar feadh sheachtain an Éirí Amach in 1916 agus arís ina dhiaidh sin nuair a bhris an cogadh cathartha amach in 1922. I measc na taismigh i mBaile Átha Cliath sa tréimhse réabhlóideach ó 1916-1923 áirítear timpeall 1,000 marbh-maraíodh 482 in Éirí Amach 1916,&lt;ref&gt;Eunan O'Halpin, Counting Terror, in (David Fitzpatrick Ed.) Terror in Ireland, p150&lt;/ref&gt; 309 dtaismeach eile a fuair bás i gCogadh na Saoirse 1919-21&lt;ref&gt;O'Halpin, Terror in Ireland, p152&lt;/ref&gt; agus ansin maraíodh timpeall 250 sa chathair sa Chogadh Cathartha a thit amach idir 1922 agus 1923.&lt;ref&gt;[http://www.theirishstory.com/2012/06/19/casualties-of-the-irish-civil-war-in-dublin/ John Dorney Casualties of the Civil War in Dublin The Irish Story]&lt;/ref&gt;

Scriosadh roinnt mhaith de na foirgnimh ba ghalánta i mBaile Átha Cliath le linn na tréimhse úd; ní raibh fágtha d’Ard-Oifig an Phoist ach creatlach i ndiaidh an sliogáin san Éirí Amach 1916; dhóigh an IRA [[Teach an Chustaim]] ar dhear Gandon é, agus ghabh poblachtánaigh na Ceithre Cúirteanna, foirgneamh eile i measc shárshaothair [[James Gandon|Ghandon]], rud a d’fhág gur mbombardaigh an t-arm ar thaobh an Chonartha é. (Mar fhreagra air sin, rinne na Poblachtánaigh bobghaiste in [[Oifig Thaifid Phoiblí na hÉireann]], agus scriosadh taifid a chuaigh míle bliain siar). Atógadh na foirgnimh siúd ní ba dheireanaí.

Rinne údarás an Stáit nua a dhícheall an Stát a bhunú ar bhonn socair, chomh fada is gurbh fhéidir leo. Roghnaíodh [[Áras an Leasrí]] mar áit chónaithe [[Seanascal Shaorstát Éireann|Sheanascal Shaorstát Éireann]], áras cónaithe a mbíodh ag an [[Ard-Leifteanant Briotanach in Éirinn]], toisc gur ceapadh gurbh ar cheann den líon beag ionad nach mbeadh sé i gcontúirt ó fheallmharfóirí poblachtánacha. Roghnaíodh seanphálás [[Diúc Laighean|Dhiúc Laighean]], [[Teach Laighean]], mar ionad thionól na parlaiminte ar bhonn sealadach, an áit ina bhfuil sé fós suite. De réir a chéile, le himeacht ama, athóghadh Ard-Oifig an Phoist, Teach an Chustaim agus na Ceithre Cúirteanna, Cé gur moladh a lán mórscéimeanna le haghaidh Baile Átha Cliath, ó thaobh athdearaithe na cathrach de, níor cuireadh aon dóibh siúd i gcríoch sa tréimhse tosaigh sin.

===Aimsir na &quot;hÉigeandála&quot; ===

* &lt;small&gt;'''''Príomhalt: [[Ré na Práinne|An Éigeandáil (in Éirinn)]]'''''&lt;/small&gt;

Bhí Éire neodrach go hoifigiúil ar fad an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Chogaidh Dhomhanda]] (féach [[neodrachas na hÉireann i rith an Dara Chogaidh Dhomhanda]]). Bhí sé chomh neodrach sin nár tugadh “an cogadh” air nuair a thagraíodh air in Éirinn, fiú, ach ina ionad sin, “an Éigeandáil”. Cé gur éirigh le Baile Átha Cliath a bheith fágtha slán ón oll-bhuamáil sa chogadh mar gheall ar neodrachas na hÉireann, rinne aerfhórsa na Gearmáine Baile Átha Cliath a bhuamáil ar 31 Bealtaine, 1941, agus bhuail siad [[an Trá Thuaidh]] – ceantar lucht oibre i dtuaisceart lár na cathrach – rud a d’fhág 34 saoránach Éireannacha marbh agus 90 eile gortaithe. Fógraíodh gur tharla an bhuamáil trí thimpiste, cé go raibh tuairim ag a lán daoine gurbh é a bhí i gceist ná díoltas a rinneadh d’aon ghnó as an gcinneadh a rinne de Valera innill dóiteán a chur chuig Béal Feirste chun cúnamh a thabhairt don phobal ann nuair a rinneadh oll-bhuamáil ar an gcathair sin. Bhí faicsean amháin den IRA a bhí ag súil ar leas a bhaint amach as an ndeis a thug an cogadh dóibh as cúnamh a fháil ó na Gearmánaigh chun ionradh a dhéanamh ar [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]]. I mí Nollag 1939 d’éirigh leo beagnach an chúltaisce uile d’armlón [[Arm na hÉireann|Airm na hÉireann]] a ghoid nuair a rinne siad creach ar [[Dún na hArmlainne|Dhún na hArmlainne]] i b[[Páirc an Fhionnuisce|Páirc na Fionnuisce]] i mBaile Átha Cliath. Mar fhreagra air sin, d’imtheorannaigh de Valera baill an IRA agus chuir sé roinnt dóibh chun báis. In aimsir an chogaidh forchuireadh ciondáil i mBaile Átha Cliath agus cuireadh borradh ar bhonn sealadach faoi líon na ndaoine sa phobal beag Giúdach mar gheall ar na Giúdaigh a chuir fúthu ann i ndiaidh teite ó géarleanúint faoi lámh [[Naitsithe|na Naitsithe]].

===Dul i ngleic le fadhb na dtionóntán ===
Ba iad an dá iarracht ab luaithe a rinneadh chun dul i ngleic leis na ceantair fhada fairsinge de slumaí ná bunaíodh an [[Iveagh Trust]] in 1891, agus an ''Dublin Artisan Dwellings Company'' freisin, ach ní raibh na comhlachtaí sin in ann níos mó ná cúpla míle teaghlach a chuidiú. Ba é príomhfhócas an Rialtais sa tréimhse 1900-1914 ná tógáil 40,000 teachíní do shaothraithe tuaithe. Rinneadh beagáinín pleanála le haghaidh na cathrach sna blianta tosaigh den Saorstát agus ansin cuireadh i gcrích iad tar éis 1932, an bhliain ina tháinig de Valera i gcumhacht. De réir a chéile rinneadh mórathruithe a chur i gcrích a bhuí leis an bhfeabhas a bhí tagtha ar an méid airgid a bhí ar fáil faoin am sin, agus mar gheall ar an pá ní b’ísle de dheasca ar [[an Spealadh Mór]]. Cuireadh tús le scéim chun tithe cuibheasach maith a thógáil in ionad tionóntán le haghaidh na mbocht i mBaile Átha Cliath. Thógadh bruachbhailte nua dála [[Muiríne|Marino]] agus [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]] ach fágadh na slumaí i lár Bhaile Átha Cliath mar a bhí.

{{Main|Tionóntán (árasán)}}{{Main|An Músaem Tionóntán}}

Ní dhearnadh dul chun cinn substaintiúil maidir le scriosadh thionóntáin Bhaile Átha Cliath go dtí na 1960í, nuair a aistríodh na mílte de dhaonna lucht oibre Bhaile Átha Cliath go dtí eastáit tithíochta fho-uirbeacha suite timpeall ar imeall na cathrach. B'ar bhonn measartha ar éirigh leis an scéim seo. Cé gur scriosadh na tionóntáin den chuid is mó, bhí an méid sin práinne ann chun na tithe nua a sholáthar nach ndearnadh mórán pleanála chun na tithe poiblí nua a thógáil. Tharla go raibh daonra ollmór i bpreabadh na súl i gceantair dála [[Tamhlacht]]&lt;nowiki/&gt;a, [[an Chúlóg|na Cúlóige]] agus [[Baile Munna|Bhaile Munna]] ina raibh an borradh seo dírithe, 50,000 i gcás Thamhlachta, gan aon siopaí, seirbhísí iompair phoiblí nó fostaíocht curtha ar fáil iontu. Dá dheasca sin, fágadh go smaoiníodh go forleathan ar na háiteanna siúd mar láraithe den choiriúlacht, den mhí-úsáid drugaí agus den dhífhostaíocht. Le blianta beaga anuas, tá feabhas tagtha ar na fadhbanna seo a bhuí le teacht an ‘[[An Tíogar Ceilteach|Tíogair Cheiltigh]]', borradh eacnamaíochta a cuireadh tús leis sna 1990í déanacha. Tá Tamhlacht tar éis athruithe ionas gur ceantar i bhfad níos measctha é ar bhonn sóisialta agus sa lá atá inniu ann tá a lán áiseanna cumarsáide, iompair agus caitheamh aimsire ann. Cúpla bliain ó shin rinneadh blocaí árasáin Bhaile Munna, ceann den líon beag de scéimeanna tithíochta ardstóracha sa chathair, a scartáil agus a athdhearadh.

Ar dóigh íorónta, áfach, i bhfianaise an rathúnais eacnamaíocha atá tar éis teacht in Éirinn, agus an [[inimirce]] a tharla dá bharr, tá easpa tithíochta arís eile sa lá atá inniu ann. Tá borradh mór curtha faoin daonra sa chathair de dheasca an méadú atá tagtha ar an líon daoine fostaithe. Mar thoradh ar sin, tá ardú géar tar éis teacht ar phraghsanna cóiríochta, aonaid ar cíos agus aonaid chun díol araon, rud a fágann go bhfuil a lán Bleá Cliagh óga ag fágáil na cathrach chun cóiríocht níos saoire a cheannach i gContae na Mí, i gContae an Lú, i gContae Chill Dara agus i gContae Chill Mhantáin, agus téann siad chun oibre i mBaile Átha Cliath, ag timaistriú ar bhonn laethúil. Deartar go forleathan go bhfuil drochtionchar aige sin ar chaighdeán na beatha sa chathair - agus mar thoradh air tá dianfhadhbanna thráchta, cianchomaitéireacht agus an tsraoilleáin uirbeach tar éis teacht ar an gcathair.

===Scrios Bhaile Átha Cliath Sheoirseach sna 1960í ===

* ''&lt;small&gt;'''Féach freisin: [[Forbairt agus caomhnú an oidreacht i mBaile Átha Cliath|Forbairt agus caomhnú an oidhreacht i mBaile Átha Cliath]]'''&lt;/small&gt;''[[Íomhá:Djustice.jpg|clé|mion|'''Teach den Ré Sheoirseach ar Fhaiche Stiabhna''': Teach den Ré Sheoirseach atá fós ina sheasamh ar Fhaiche Stiabhna, idir foirgneamh de Ré Victoria (ar dheis sa phictiúr) agus bloc d'oifigí a tógadh sna 1960í (ar chlé). Tá breis is leathchuid de na foirgnimh den Ré Sheoirseach ar Fhaiche Stiabhna scroiste, agus roinnt mhaith dóibh siúd a scriosadh sna 1950í agus sna 1960í.]]Tháinig foirgnimh agus sráideanna Bhailé Átha Cliath den ré Sheoirseach faoi ionsaí comhbheartaithe ó na 1950í amach mar gheall air an clár tógála a bhí ar mbun ag an am, an clár céanna lena gcuireadh críoch leis na slumaí. Leagadh slaodanna de tithe an 18ú haois, go háirithe i [[Sráid Fitzwilliam]] agus ar [[Faiche Stiabhna|Fhaiche Stiabhna]], chun spás a dhéanamh le haghaidh ceap oifigí fónta agus ranna rialtais. Tharla roinnt mhaith den fhorbairt seo mar thoradh ar an bhfonn a bhí ag amhantraithe agus ag forbróirí réadmhaoine tairiscint airgid a dhéanamh as an margadh tithe agus talún a bhí buacach sna 1960í, sna 1970í deireanacha agus sna 1980í chomh maith. Ba bhaill de lucht tacaíochta an Rialtais iad roinnt mhaith de na daoine a thógáil a lán de na scéimeanna, agus iad ag súil ar bhrabús maith a fháil as foirgnimh a thabhairt de chomhlachtaí Stáit agus Ranna Rialtais chun cíos maith a fháil dóibh. Cruthaíodh gur thug Airí Rialtais ceadúnas do roinnt mhaith foirgneamh agus aitheantas pearsanta acu ar na réalóirí i gceist, agus is minic a bheadh an cinneadh sin chun dochair leasa an cáiníocóra chun an pleanáil ceart nó chun chaomhnú oidhreacht Bhaile Átha Cliath.[[Íomhá:GPONELSON.jpg|deas|mion|Scriosadh Piléar Nelson ar Shráid Uí Chonaill sa bhliain 1966.]]

Bhí cothú ón dearcadh polaitíochta náisiúnach a bhí in uachtar in Éirinn ag an am i gceist maidir le roinnt mhaith de na forbartha seo, agus é ar intinn air déanamh glan de na cuimhneacháin ábharacha uile de stair choilíneacha na hÉirinn. Ba shampla antoisceach den chineál smaoinimh seo é scriosadh Philéar Nelson ar Shráid Uí Chonaill in 1966. Bhí an dealbh den aimiréal Briotanach cáiliúil ina sainchomhartha i mBaile Átha Cliath le breis is céad bliain anuas, ach séideadh é le buama beag tamall beag roimh chomóradh caoga bliain Éirí Amach na Cásca. 

Sa bhliain 2003, cuireadh [[Spuaic Bhaile Átha Cliath]] in áit an Philéir mar sainchomhartha, agus é suite díreach san áit ceannann céanna. Polla miotail barrchaolaithe 120 m ar airde is ea atá le feiceáil ó na mílte i bhfad uaidh, agus é an [[foirgneamh]] is airde i lár mBaile Átha Cliath. Cuireadh le chéile é as seacht píosaí ar leith, rud ar baineadh tairbhe as an grús ba mhó a bhí le fáil in Éirinn. Is é an dealbh sráide is airde ar domhan.
[[Íomhá:The Spire Dublin (Dublin Spike) - panoramio.jpg|mion|[[Spuaic Bhaile Átha Cliath]] ]]
[...]

===Na Trioblóidí sa Tuaisceart ===

* ''&lt;small&gt;'''Féach freisin [[Na Trioblóidí]]'''&lt;/small&gt;''

Chuaigh tionchar '''“[[Na Trioblóidí|na Triobolóidí]]”''', coimhlint cathartha a bhí fíochmhar i d[[Tuaisceart Éireann]] ó 1969 go dtí na 1990í deireanacha, i bhfeidhm ar Bhaile Átha Cliath, uaireanta go mór agus uaireanta eile ní chomh mór sin.

 In 1972, dhó slua feargach [[Ambasáid na Breataine]] ar Fhaiche Mhuirfean agus iad ag agóid i gcoinne scaoileadh 13 saoránach i nDoire a rinne trúpaí Briotanacha ar [[Domhnach na Fola (1972)|Dhomhnach na Fola]] (1972).

Mar sin féin, níor tharla go raibh eachtraí foréigin pharaimíleataigh sa chathair go díreach, cé is moite an tréimhse idir na 1970í luath agus na 1970í déanacha nuair ba sprioc é an chathair i gcúpla tograí buamála a d’eagraigh na n[[Dílseoir|dílseoirí]]. Maraíodh triúr agus gortaíodh 185 i mbuamálacha Bhaile Átha Cliath 1972 agus 1973. Ba é an ionsaí buamála ba mheasa, áfach, ná an ceann a tharla ar Shráid Thalbóid in 1974. Sraith ionsaithe sceimhlitheora ab ea [[Buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin]] a tharla ar an 17 Bealtaine, 1974, eachtra a d’fhág go maraíodh 33 duine (26 dóibh i mBaile Átha Cliath), agus go ngortaíodh beagnach 300, an líon taismeacha b’fhada a tharla in aon lá amháin le linn na dTrioblóidí. Cé nár admhaigh aon eagraíocht gurbh iadsan a raibh freagrach as na hionsaithe ag an am, cuireadh an milleán i leith paraimíleataigh Dhílseacha (Fórsa Óglaigh Uladh (''Ulster Volunteer Force'') ach go háirithe) go fairsing. In 1993 d’admhaigh Fórsa Óglaigh Uladh gurbh iadsan a rinne na hionsaithe. Déantar tuairimíocht go forleathan gur thug baill de chuid fhórsaí slándála na Breataine cuidiú do na buamálaithe.
[[Íomhá:Spiredubbig.jpg|mion|'''[[Spuaic Bhaile Átha Cliath|An Túr Solais i mBaile Átha Cliath]]''', an píosa dealbhóireachta sráide is airde ar domhan]]Go luath sna 1970í rinne rialtas na hÉireann an paráid Chásca bhliantúil a chuirtí ar siúl gach bliain go dtí sin chun Éirí Amach 1916 a chomóradh a chur ar ceal agus in 1976 chuir siad ar cosc í, ar eagla go raibh feidhm aici mar uirlis earcaíochta do na paramíleataigh neamhdhleathacha phoblachtánacha. Mar sin féin, rinne an ghluaiseacht phoblachtach shealadach léirsiú a eagrú ina raibh 10,000 duine ann ar Dhomhnach Cásca. Taispeánadh an chontúirt a d’fhéadfadh an IRA Sealadach a thabhairt don Stát cúpla mí níos déanaí nuair a d'fheallmharaigh baill den eagraíocht sin [[Ambasadóir na Breataine d’Éirinnn|Ambasadóir na Breataine d’Éirinn]], [[Christopher Ewart-Biggs]], in aice lena theach in [[Áth an Ghainimh]] i ndeisceart Bhaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ireland's 1916 Rising: Explorations of History-Making, Commemoration &amp; Heritage in Modern Times|url=https://books.google.ie/books?id=IOmNGCREbqoC&amp;pg=PT297&amp;dq=easter+parade+dublin+1976&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=WEgbVMiCL-PT7AaJm4GgAQ&amp;ved=0CDgQ6AEwBA#v=onepage&amp;q=easter%20parade%20dublin%201976&amp;f=false|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|date=2013-01-28|language=en|author=Dr Mark McCarthy}}&lt;/ref&gt;

=== Athghiniúint Bhaile Átha Cliath ===
Ó bhí na 1980í ann, tá i bhfad níos mó tuisceana ag lucht pleanála Bhaile Átha Cliath faoin ngá atá ann oidhreacht ailtireachta Bhaile Átha Cliath a chaomhnú. Tá orduithe buanchoimeádta curtha ar fhoirgnimh sa chuid is mó de na ceantair den ré Sheoirseach. 

Tá an tuiscint nua le brath i bhforbairt den cheantar darb ainm [[Barra an Teampaill]], an t-aon cheantar de Bhaile Átha Cliath a bhfuil an plean sráideanna ó na meánaoiseanna fós ann. Sna 1970í cheannaigh [[Córas Iompair Éireann]] (CIÉ), cuideachta iompair an Stáit, a lán de na tithe sa cheantar, d’fhonn busáras mór lárnach nua-aimseartha agus ionad siopadóireachta ceangailte leis a thógáil ar an suíomh. B’ealaíontóirí a bhí ina gcónaí sna foirgnimh den chuid is mó, áfach, agus mar thoradh air sin, spreag an ceantar ina ‘cheathrú cultúrtha’ a ndearnadh comparáid le Bruach Clé Pháras air. Rinneadh éilimh go gcaomhnófar é de bharr an beocht a bhí sa cheantar. [[Íomhá:IMGSandyford 4079w.jpg|clé|mion]]Faoi na [[1980idí]] deireanacha, bhí an plean le haghaidh an bhusárais caite san aer agus ina ionad cuireadh máistirphlean in áit chun Barra an Teampaill a chaomhnú mar chroíbhloc cultúrtha Bhaile Átha Cliath, agus tugadh tacaíocht mhórscála ón rialtas don mháistirphlean seo. 

Tá an próiseas sin tar éis éirí leis ar bhealach measartha. Chomh fada is atá an plean sráideanna ó na meánaoiseanna fós ann, tá costas na gcíosanna tar éis ardú as cuimse, agus chuir sé sin ar na healaíontóirí go mbeadh orthu aistriú go háit éigin eile. Ina n-ionad tá bialanna agus barranna tar éis lonnú ann a tharraingíonn na mílte turasóir ach gur minic a cháintear iad mar gheall ar an tslí ina bhfuil an tráchtálaíocht i bhfeidhm go hiomarcach agus an tslí ina bhfuil iomarca óil alcóil ann. Rud eile a tharla sna 1980í deireanacha ná gur rinneadh Sráideanna Grafton agus Anraí a choinneáil do choisithe amháin.

=== An Fhadhb le Drugaí ===
Sna 1970í deireanacha, sna 80í agus sna 90í, fulaingíodh a lán daoine i gceantair lucht na haicme oibre i mBaile Átha Cliath mar gheall ar bhabhta suntasach d'andúile i ndrugaí agus an choir a bhíonn gaolmhair leis sin. Rinne cur i láthair den druga [[hearóin]] san ionchathair sna 1970í deireanacha borradh a chur faoi na fadhbanna sóisialta a théann leis an dífhostaíocht, an drochthithíocht agus an mbochtaineacht. B'fhadhbanna dúbailte iad siúd. Den chéad dul síos, d’fhág an andúil hearóin go raibh babhta mionchoir, leithéidí mugáilí, robáil agus na handúiligh ag iarraidh airgead a ghnóthú le haghaidh a gcéad “steall” eile. 

D’fhág sé sin gurbh bheag go bhféadfaí don duine nach raibh tógtha leis maireachtáil sna ceantair a bhí buailte leis an andúil sin. Ina dteannta sin, sa deireadh fuair a lán de na handúiligh bás le [[SEIF]] agus le heipitíteas mar thoradh ar roinnte snáthaidí. Ina dhiaidh sin, tháinig sindeacáití den choireacht eagraithe sa chathair chun tosaigh, agus mar thoradh air sin agus ar an bhforéigin a raibh bainteach leo, dúnmharaíodh a lán daoine. An dúnmharú a bhfuil an droch-cháil is mó air ná dúnmharú an iriseora [[Veronica Guerin]] in 1996, a maraigh coirpigh a raibh mionscrúdú á dhéanamh aici fúthu do nuachtán Domhnaigh í. 

D’éirigh gluaiseacht frithdhrugaí amach go fairsing mar thoradh ar fhadhb na ndrugaí, an ceann is mó aithne air ná Concerned Parents Against Drugs, gníomhaíocht a tháinig buaicphointe air sna meán-1990í, agus a chuir a mbaill iallach ar mhangairí drugaí bailiú leo as na comharsanachtaí seo acusan. Cuireadh ina leith gurbh fhorairdeallaithe iad na feachtasóirí, nó gur ghluaiseacht faoi smacht Shinn Féin agus an IRA Sealadach, cé gur tugadh aighneas go bríomhar i leith na líomhna.

Cé go raibh srianta de chineál éigin curtha ar fhadhb na ndrugaí crua faoin am tháinig an cúlú eacnamaíochta in 2008, as cúrsaí meatadóin a bheith curtha ar fáil d’andúiligh chomh maith le níos mó seansanna do dhaoine óga go n-éireodh leo, is fadhb í a bhfuil fós ann ná baol air. Ó mhí Eanáir 2011, is fadhbanna móra iad andúil hearóin agus an easpa dídine in ionchathair Bhaile Átha Cliath.

=== Inimirce ===
Is cathair í Baile Átha Cliath as ar imíodh a lán daoine ar imirce, go hiondúil, mar thoradh ar ardráta dífhostaíochta agus ardráta beireatais a bheith ann, rud a d’fhág gurbh éigean de chuid mhaith dá muintir Éire a fhágáil chun cónaí i dtíortha eile, go háirithe sa Bhreatain agus sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]]. 

Tháinig líon fada daoine ó thuatha na hÉireann as 1700 amach, freisin. Mar sin féin, tá an próiseas sin tar éis mhalartú ó bhonn le cúig bliana déag anuas, agus inimircigh á mealladh ó gach cearn den chruinne de dheasca an borradh atá tar éis teacht faoi [[Eacnamaíocht na hÉireann|gheilleagar na hÉireann]]. 

Tá an grúpa d'imircigh Éireannach atá tar éis filleadh go hÉirinn ar an ceann is mó de na hinimircigh, ach ina theannta sin tá a lán inimircigh ó náisiúnaithe eile. Sa lá atá inniu ann tá pobail mór go leor de dhaoine ón tSín, ón Nígir, [[An Bhrasaíl|ón mBrasaíl]], [[An Rúis|ón Rúis]], [[An Rómáin|ón Rómáin]] chomh maith le a lán tíortha eile - go háirithe ón [[An Afraic|Afraic]] agus ón oirthear na hEorpa - i mBaile Átha Cliath. I ndiaidh aontachais de roinnt mhaith tíortha in oirthear na hEorpa leis an Aontas Eorpach in 2004, tá muintir Oirthear na hEorpa ar an ngrúpa d’inimircigh is mó i mBaile Átha Cliath sa lá atá inniu ann. Is í [[an Pholainn]] an tír as ar tháinig níos mó daoine ná aon tír eile, agus breis is 150,000 Polannaigh óga tar éis teacht go hÉirinn as 2004 deireanach amach; tá an chuid is mó de na daoine sin lonnaithe i mBaile Átha Cliath agus ina dtimpeallacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cafebabel.com/en/article/polish-migrants-post-crisis-in-ireland-is-there-no-place-like-home-5ae005b1f723b35a145df43c/|teideal=Polish migrants post-crisis in Ireland: is there no place like home?|údar=A. S|language=en|work=Cafébabel|dátarochtana=2021-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210721110854/https://cafebabel.com/en/article/polish-migrants-post-crisis-in-ireland-is-there-no-place-like-home-5ae005b1f723b35a145df43c/|archivedate=2021-07-21}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ó Annálacha Ríoghachta Éireann ==
* 765 – ''&quot;Coscradh Átha Cliath ria Ciannachtaibh Breagh for h-Ua Tégh, &amp; ár mór for Laighnibh, &amp; dna ro báidheadh sochaidhe do Ciannachtaibh i l-lán mara oc tionntudh.&quot;''

* 787 – ''&quot;S. Mael Ruain, epscop Tamlachta Maoil Ruain, d'écc an 7 lá Iul.&quot;''

== Nótaí ==
* ^a Dublin City Council &amp; its Millennium 
* ^b Peritia: Journal of the Mediæval Academy of Ireland Volume 5 (1986) The Slave Trade of Dublin, Ninth to Twelfth Centuries - Poul Holm 
* ^c Dublin's Tram system was discontinued in the 1950s and its tracks taken up. However, in the early 2000s, a new tram system called the Luas was installed at great expense. It was opened in 2004.&lt;br&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Stair na gcathracha in Éirinn]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>acnve9unqvcbvmqaotxg2lxv47pdn2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silas, Alabama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78423</id>
    <revision>
      <id>1332463</id>
      <parentid>1222962</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="fqbqm4awp74dkktd3bk27fjv8iciwb7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is baile i gContae [[Contae Choctaw, Alabama|Choctaw]], [[Alabama]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] é '''Silas'''. Bhí 426 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain [[2016]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-09-23 |archivedate=2015-01-08 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150108070337/http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml }}&lt;/ref&gt;

==Stair==

==Tíreolaíocht==

==Déimeagrafaic==

&lt;!-- ==Turasóireacht==

==Rialtas== 

==Oideachas==

==Iompar== --&gt;

==Daoine Iomráiteacha== 
* [[Travis Pearson]], imreoir [[peil Mheiriceánach]]
* [[Spencer Johnson]], imreoir [[NFL]]
* [[Jeff Branson]], imreoir [[daorchluiche]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

 ==Naisc sheachtracha==
* [https://web.archive.org/web/20170923032941/http://silasal.com/ Suíomh idirlín oifigiúil]

{{síol-tír-us}}
{{Alabama}}


[[Catagóir:Alabama]]
[[Catagóir:Silas, Alabama|*]]
[[Catagóir:Bailte in Alabama]]
[[Catagóir:Contae Choctaw, Alabama]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Choctaw, Alabama]]
[[Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Choctaw, Alabama]]
[[Catagóir:Lárionaid daonra in Alabama]]
[[Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá]]</text>
      <sha1>fqbqm4awp74dkktd3bk27fjv8iciwb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contae Fulton, Arkansas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79064</id>
    <revision>
      <id>1332262</id>
      <parentid>1277199</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3503" sha1="e9h7wl85cmlnibaskzsjpbmsq179gsj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[Íomhá:Map_of_Arkansas_highlighting_Fulton_County.svg|thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.]]

Is [[contae]] in [[Arkansas]] é '''Contae Fulton'''. Is é [[Salem, Arkansas|Salem]] príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Is [[contae tirim]] é.

Tá sé suite i dtuaisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:

* Contaetha in Arkansas: [[Contae Baxter, Arkansas|Baxter]], [[Contae Izard, Arkansas|Izard]], agus [[Contae Sharp, Arkansas|Sharp]]

* Contaetha in [[Missouri]]: [[Contae Howell, Missouri|Howell]], [[Contae Oregon, Missouri|Oregon]], agus [[Contae Ozark, Missouri|Ozark]]

Sa bhliain [[2016]] bhí 12,123 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,606 ciliméadar cearnach (1,606/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 8/km² sa chontae.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml|accessdate=2016-10-06|teideal=Find a County|dátarochtana=2017-10-07|archivedate=2015-01-08|archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150108070337/http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml}}&lt;/ref&gt; 

== Stair ==

Bunaíodh Contae Fulton ar [[21 Nollaig]] [[1842]]. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar [[William Fulton]], [[Gobharnóir]] deireanach [[Críoch Arkansas|Críche Arkansas]].

==Tíreolaíocht==
&lt;!-- Tá cuid den [[Foraois Náisiúnta Ozark]] ([[Béarla]]: ''Ozark National Forest'') sa chontae seo. --&gt;
&lt;!-- Tá an chontae lonnaithe idir na réigiúin [[Ozarks]] agus [[Gleann na habhann Arkansas]], agus tá sé suite le taobh mórbhealach [[Interstate 40]]. --&gt;

== Lárionaid Daonra i gContae Fulton ==
===Cathracha===
*[[Ash Flat, Arkansas|Ash Flat]]
*[[Cherokee Village, Arkansas|Cherokee Village]]
*[[Hardy, Arkansas|Hardy]]
*[[Horseshoe Bend, Arkansas|Horseshoe Bend]]
*[[Mammoth Spring, Arkansas|Mammoth Spring]]
*[[Salem, Arkansas|Salem]] (príomhbhaile)

===Bailte===
*[[Viola, Arkansas|Viola]]

===Pobail neamhchorpraithe===
{{div col}}
*[[Bexar, Arkansas|Bexar]]
*[[Camp, Arkansas|Camp]]
*[[County Line, Arkansas|County Line]]
*[[Elizabeth, Arkansas|Elizabeth]]
*[[Gepp, Arkansas|Gepp]]
*[[Glencoe, Arkansas|Glencoe]]
*[[Heart, Arkansas|Heart]]
*[[Many Islands, Arkansas|Many Islands]]
*[[Ruth, Arkansas|Ruth]]
*[[Saddle, Arkansas|Saddle]]
*[[Sturkie, Arkansas|Sturkie]]
*[[Wild Cherry, Arkansas|Wild Cherry]]
{{div col end}}

&lt;!-- ===Pobal stairiúil===
* [[Napoleon, Arkansas|Napoleon]]
===Bailte tréigthe===
* [[Napoleon, Arkansas|Napoleon]] --&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20170928050603/http://fulton.ark.org/ Suíomh idirlín oifigiúil]

{{Síol-tír-us-contae}}
{{Arkansas}}


[[Catagóir:Arkansas]]
[[Catagóir:Tíreolaíocht Arkansas]]
[[Catagóir:Contae Fulton, Arkansas|*]]
[[Catagóir:Contaetha Arkansas|Fulton]]
[[Catagóir:Contaetha Stát Aontaithe Mheiriceá|Fulton, Contae]]
[[Catagóir:Contaetha Arkansas bunaithe sa bhliain 1842|Fulton]]
[[Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1842]]
[[Catagóir:Contaetha tirime in Arkansas|Fulton]]
[[Catagóir:Contaetha tirime|Fulton]] 

&lt;!-- [[Catagóir:Contaetha a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu|Arkansas]]
[[Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu|Arkansas]]
[[Catagóir:Contaetha tirime in Arkansas|Ashley]]
[[Catagóir:Contaetha tirime|Ashley]] 
[[Catagóir:Contaetha Arkansas atá ar bhruach na habhainn Mississippi|Drew]] --&gt;</text>
      <sha1>e9h7wl85cmlnibaskzsjpbmsq179gsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2018</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79391</id>
    <revision>
      <id>1332258</id>
      <parentid>1277498</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12365" sha1="6s1wjkd7ml18stj5bmqq66ehxmzb9ph" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;border: 1px solid gray;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center&quot; |Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2018
|-
| colspan=&quot;3&quot; |
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center&quot; |&lt;small&gt;Dátaí&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Dáta Deiridh'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;25 Samhain 2018&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center&quot; |&lt;small&gt;Óstach&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Ionad'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |{{bratach|Belarus}}&lt;small&gt;[[Minsk-Arena]], [[Minsc]], [[An Bhealarúis]]&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Craoltóir óstach'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Belarusian Television and Radio&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Company (BTRC)&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center&quot; |&lt;small&gt;Rannpháirtithe&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Líon na nIontrálacha'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;20&lt;/small&gt;
|-
|'''&lt;small&gt;Céaduaire:'''
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;{{bratach|Wales}} [[An Bhreatain Bheag i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Bhreatain Bheag]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{bratach|Kazakhstan}} [[An Chasacstáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Chasacstáin]]&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Tíortha ag filleadh:'''
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;{{bratach|Azerbaijan}} [[An Asarbaiseáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Asarbaiseáin]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{bratach|France}} [[An Fhrainc i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Fhrainc]]&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;{{bratach|Israel}} [[Iosrael i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|Iosrael]]&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Tíortha a tharraing siar:'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;{{bratach|Cyprus}} [[An Chipir i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Chipir]]&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center&quot; |&lt;small&gt;Léarscáil Rannpháirtíochta&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;3&quot; |[[Íomhá:JESC_2018_Map.svg|lár|300x300px]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; |&lt;small&gt;{{legend|#800080|Tíortha Rannpháirteacha}}
{{legend|#009A49|Tíortha Rannpháirteacha a bhfuil amhrán nó ceoltóir roghnaithe acu}}&lt;/small&gt;
&lt;small&gt;{{legend|#FCD116|Tíortha a ghlac páirt cheana, ach nach bhfuil amhlaidh i 2018}}&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center&quot; |&lt;small&gt;Vóta&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;'''Córas vótála'''&lt;/small&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Tabharfaidh gach tír (agus Kids Jury)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;12, 10, 8-1 pointí don deich n-amhrán&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;is fearr leo.&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center&quot; |&lt;small&gt;Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg&lt;/small&gt;
|-
|&lt;center&gt;&lt;small&gt;[[Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2017|'''← 2017''']]&lt;/small&gt; [[Íomhá:EuroGeorgia.svg|23x23px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Íomhá:EuroBelarus.svg|31x31px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Íomhá:EuroPoland2015.svg|23x23px]] &lt;small&gt;'''[[Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2019|2019 →]]'''&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

Bhí '''Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2018''' ar an 16ú heagrán bliantúil de [[Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg]]. Bhí [[An Bhealarúis]] ag óstáil an chomórtais don dara huair.

Bhí an Chomórtas  ar súi l  [[Mionsc]] sa [[An Bhealarúis|Bhealarúis]] ar an 25 Samhain 2018. Bhí Taylor Hynes (Éire) an naoú chun canadh. Tháinig sé sa chúigiú háit déag. Bhuaigh Roksana Węgiel ón b[[An Pholainn|Polainn]] an comórtas&lt;ref&gt;Eleathanach 307, 26 Samhain 2018&lt;/ref&gt;.

&lt;/br&gt;

== Rannpháirtithe ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Ord
!'''Tír'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://junioreurovision.tv/story/participating-countries-junior-eurovision-2018|teideal=These are the 19 (!) countries taking part in Junior Eurovision 2018 - Junior Eurovision Song Contest — Minsk 2018|work=junioreurovision.tv|dátarochtana=2018-08-01}}&lt;/ref&gt;
!Amhránaí/Amhránaithe&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://junioreurovision.tv/participants|teideal=Junior Eurovision Song Contest — Minsk 2018|work=junioreurovision.tv|dátarochtana=2018-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015114623/https://junioreurovision.tv/participants|archivedate=2018-10-15}}&lt;/ref&gt;
!'''Amhrán&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;'''
!'''Teanga'''
!'''Áit'''
!'''Pointí'''
|-
|01
|{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Úcráin]]
|Darina Krasnovetska
|&quot;Say Love&quot;
|[[An Úcráinis|Úcráinis]], Béarla
|4
|184
|-
|02
|{{bratach|Portugal}} [[An Phortaingéil i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Phortaingéil]]
|Rita Laranjeira
|&quot;Gosto de Tudo (Já Não Gosto de Nada)&quot;
|[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]]
|18
|42
|-
|03
|{{bratach|Kazakhstan}} [[An Chasacstáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Chasacstáin]]
|Daneliya Tuleshova
|&quot;Özinge sen&quot;
|[[An Chasaicis|Casaicis]], Béarla
|6
|171
|-
|04
|{{bratach|Albania}} [[An Albáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Albáin]]
|Efi Gjika
|&quot;Barbie&quot;
|[[An Albáinis|Albáinis]], [[An Béarla|Béarla]]
|17
|44
|-
|05
|{{bratach|Russia}} [[An Rúis i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Rúis]]
|Anna Filipchuk
|&quot;Unbreakable&quot;
|Rúisis, Béarla
|10
|122
|-
|06
|{{bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Ísiltír]]
|Max &amp; Anne
|&quot;Samen&quot;
|[[An Ollainnis|Olainnis]], Béarla
|13
|91
|-
|07
|{{bratach|Azerbaijan}} [[An Asarbaiseáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Asarbaiseáin]]
|Fidan Huseynova
|&quot;I Wanna Be Like You&quot;
|[[An Asarbaiseáinis|Asarbaiseáinis]], Béarla
|16
|47
|-
|08
|{{bratach|Belarus}} [[An Bhealarúis i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Bhealarúis]]
|Daniel Yastremski
|&quot;Time&quot;
|[[An Rúisis|Rúisis]], Béarla
|11
|114
|-
|09
|{{bratach|Ireland}} [[Éire i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|Éire]]
|Taylor Hynes
|&quot;IOU&quot;
|[[An Ghaeilge|Gaeilge]]
|15
|48
|-
|10
|{{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An tSeirbia]]
|Bojana Radovanović
|&quot;Svet&quot;
|[[An tSeirbis|Seirbis]]
|19
|30
|-
|11
|{{bratach|Italy}} [[An Iodáil i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Iodáil]]
|Melissa &amp; Marco
|&quot;What Is Love&quot;
|[[An Iodáilis|Iodáilis]], Béarla
|7
|151
|-
|12
|{{bratach|Australia}} [[An Astráil i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Astráil]]
|Jael
|&quot;Champion&quot;
|Béarla
|3
|201
|-
|13
|{{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An tSeoirsia]]
|Tamar Edilashvili
|&quot;Your Voice&quot;
|[[An tSeoirsis|Seoirsis]], Béarla
|8
|144
|-
|14
|{{bratach|Israel}} [[Iosrael i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|Iosrael]]
|Noam Dadon
|&quot;Children Like These&quot;
|[[An Eabhrais|Eabhrais]]
|14
|81
|-
|15
|{{bratach|France}} [[An Fhrainc i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Fhrainc]]
|Angélina
|&quot;Jamais sans toi&quot;
|[[An Fhraincis|Fraincis]], Béarla
|2
|203
|-
|16
|{{bratach|Macedonia}} [[Poblacht na Macadóine i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|Poblacht na Macadóin]]
|Marija Spasovska
|&quot;Doma&quot;
|[[An Mhacadóinis|Macadóinis]]
|12
|99
|-
|17
|{{bratach|Armenia}} [[An Airméin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Airméin]]
|L.E.V.O.N.
|&quot;L.E.V.O.N.&quot;
|[[An Airméinis|Airméinis]]
|9
|125
|-
|18
|{{bratach|Wales}} [[An Bhreatain Bheag i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Bhreatain Bheag]]
|Manw
|&quot;Perta&quot;
|[[An Bhreatnais|Breatnais]]
|20
|29
|-
|19
|{{bratach|Malta}} [[Málta i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|Málta]]
|Ela Mangion
|&quot;Marchin' On&quot;
|Béarla
|5
|181
|-style=&quot;font-weight: bold; background: gold;&quot;
|20
|{{bratach|Poland}} [[An Pholainn i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Pholainn]]
|Roksana Węgiel
|&quot;Anyone I Want To Be&quot;
|[[An Pholainnis|Polainnis]], Béarla
|1
|215
|}

== Tíortha Eile ==
===Tíortha gan páirt a ghlacadh===

* {{bratach|Bosnia and Herzegovina}} [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin i Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Bhoisnia-Heirseagaivéin]]
* {{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Bhulgáir]]

* {{bratach|Denmark}} [[An Danmhairg i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Danmhairg]]
*{{bratach|Cyprus}} [[An Chipir i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Chipir]]
* {{bratach|Switzerland}} [[An Ghearmáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Eilvéis]]
*{{bratach|Finland}} [[An Eilvéis i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Fhionlann]]

* {{bratach|Germany}} [[An Ghearmáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Ghearmáin]]
* {{bratach|Norway}} [[An Iorua i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Iorua]]

* {{bratach|Lithuania}} [[An Liotuáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Liotuáin]]
* {{bratach|Romania}} [[An Rómáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An Rómáin]]
* {{bratach|Slovenia}} [[An tSlóivéin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An tSlóivéin]]
* {{bratach|Sweden}} [[An tSualainn i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg|An tSualainn]]

== Urlabhraithe agus Vótáil ==
=== Tráchtairí ===
{{Div col|cols=2|colwidth=}}
*{{Bratach|Ukraine}}An Úcráin – Anastasiya Baginska
*{{Bratach|Portugal}}An Phortaingéil – Nadezhda Sidorova
*{{Bratach|Kazakhstan}}An Chasacstáin – Aruzhan Hafiz
*{{Bratach|Albania}} An Albáin – Daniil Lazuko
*{{Bratach|Russia}} An Rúis – Khryusha
*{{Bratach|Netherlands}}An Ísiltír – Vincent Miranovich
*{{Bratach|Azerbaijan}} An Asarbaiseáin – Valeh Huseynbeyli
*{{Bratach|Belarus}}An Bhealarúis – Arina Rovba
*{{Bratach|Ireland}}Éire – Alex Hynes
*{{Bratach|Serbia}}An tSeirbia – Lana Karic
*{{Bratach|Italy}} An Iodáil – Yan Musvidas
*{{Bratach|Australia}} An Astráil – Ksenia Galetskaya
*{{Bratach|Georgia}} An tSeoirsia – Nikoloz Vasadze
*{{Bratach|Israel}}Iosrael – Adi
*{{Bratach|France}} An Fhrainc – Daniil Rotenko agus Lubava Marchuk
*{{Bratach|Macedonia}} Poblacht na Macadóin – Arina Pekhtereva
*{{Bratach|Armenia}}An Airméin – Vardan Margaryan
*{{Bratach|Wales}}An Bhreatain Bheag – Gwen
*{{Bratach|Malta}}Málta – Milana Borodko
*{{Bratach|Poland}}An Pholainn – Grace
{{Div col end}}

==== Rannpháirtithe ====
{{Div col|cols=2|colwidth=}}
*{{Bratach|Armenia}}An Airméin – TBA ([[Armenia 1]])
*{{Bratach|Albania}} An Albáin – Andri Xhahu ([[Radio Televizioni Shqiptar|TVSH]])
*{{Bratach|Azerbaijan}} An Asarbaiseáin – Shafiga Efendiyeva ([[İTV]])
*{{Bratach|Australia}} An Astráil – Grace Koh, Pip Rasmussen agus Lawrence Gunatilaka ([[ABC Me]])
*{{Bratach|Belarus}}An Bhealarúis – Evgeniy Perlin ([[Belarus 1]] agus [[Belarus 24]])
*{{Bratach|Wales}}An Bhreatain Bheag – Trystan Ellis-Morris ([[S4C]])
*{{Bratach|Kazakhstan}}An Chasacstáin – TBA ([[Khabar TV]])
*{{Bratach|Ireland}}Éire – [[Micheál Ó Ciaraidh]] agus Sinéad Ní Uallacháin ([[TG4]])
*{{Bratach|France}} An Fhrainc – [[Madame Monsieur]] agus Stéphane Bern ([[France 2]])
*{{Bratach|Italy}} An Iodáil – Federica Carta agus Mario Acampa ([[Rai Gulp]])
*{{Bratach|Israel}}Iosrael – Dudu Erez agus Alma Zohar ([[Kan 11]] agus [[Kan Oideachais]])
*{{Bratach|Netherlands}}An Ísiltír – Jan Smit ([[NPO Zapp]])
*{{Bratach|Malta}}Málta – TBA ([[TVM (Málta)|TVM]])
*{{Bratach|Macedonia}} Poblacht na Macadóin – Eli Tanaskovska ([[MRT 1]])
*{{Bratach|Poland}}An Pholainn – Artur Orzech ([[TVP ABC]], [[TVP Polonia]] agus [[TVP HD]])
*{{Bratach|Portugal}}An Phortaingéil – Nuno Galopim ([[RTP1]], [[RTP Internacional]] agus [[RTP África]])
*{{Bratach|Russia}} An Rúis – Anton Zorkin (Carousel)
*{{Bratach|Serbia}}An tSeirbia – Tamara Petković ([[RTS2]] agus [[RTS Satelit]])
*{{Bratach|Georgia}} An tSeoirsia – Helen Kalandadze agus George Abashidze ([[First Channel]])
*{{Bratach|Ukraine}}An Úcráin – Timur Miroshnychenko ([[Pershyi Natsionalnyi|UA:Pershyi]])
{{Div col end}}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg}}

[[Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse na nÓg]]</text>
      <sha1>6s1wjkd7ml18stj5bmqq66ehxmzb9ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:An Albainis</title>
    <ns>14</ns>
    <id>80893</id>
    <revision>
      <id>1332215</id>
      <parentid>873603</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí athraithe</comment>
      <origin>1332215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="i5jcz1gnibax248pinw9myd0zvypkmk" xml:space="preserve">[[Catagóir:Teangacha na hAlban]]
[[Catagóir: Teangacha na hEorpa]]
[[Catagóir: Teangacha na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Teangacha Gearmáinice]]</text>
      <sha1>i5jcz1gnibax248pinw9myd0zvypkmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ronnie O'Sullivan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81070</id>
    <revision>
      <id>1332435</id>
      <parentid>1305694</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21906" sha1="7q6g9hft8fcfek86g4kf06hqrnm82m3" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is imreoir [[Snúcar|snúcair]] gairmiúil [[Sasana|Sasanach]] é '''Ronald Antonio O'Sullivan''' (rugadh é ar an 5 Nollaig 1975). Is é an curadh domhanda reatha é, agus uimhir a haon ar domhain. Aithnítear go forleathan é mar cheann de na himreoirí is cumasaí agus is inniúla i stair an spóirt, bhuaigh sé Craobh Snúcair an Domhain seacht n-uaire, taifead nua-aimseartha atá aige i gcomhpháirt le Stephen Hendry. Tá sé tar éis curiarracht a bhaint amach le seacht gCraobh na Máistrí agus seacht gCraobh na Ríochta Aontaithe le haghaidh 21 teideal de chuid na Corónach Triaraí, an ceann is mó a ghnóthaigh aon imreoir. Is aige atá an churiarracht as na rangtheidil a bhuachaint, le 39, agus bhí sé Uimhir a hAon ar domhan go minic.

== Saol Pearsanta ==

[[Íomhá:Ronnie O’Sullivan at Snooker German Masters (Martin Rulsch) 2014-01-30 06.jpg|mion|clé]]

Rugadh Ronald Antonio O'Sullivan ar an gcúigiú lá de mhí na Nollag sa bhliain 1975 in Wordsley i [[Sasana]]. Tógadh é in [[Essex]] agus bhí sé tréitheach ar an snúcar nuair a bhí sé ag fás aníos. Cheannaigh a athair bord snúcair nuair a bhí Ronnie óg agus thosaigh sé ag cleachtadh. I rith a shaol féin d'fhulaing sé le cúpla deacraíochtaí mar atá an galar dubh agus fadhbanna [[Drugaí dearthóra|drugaí]] tríd a gairm féin.

Thosaigh sé ag imirt snúcair nuair a bhí sé an óige ar fad. Bhí sé an páiste éachtach sa pobal snúcar. Mar shampla nuair a bhí sé 10 mbliana d'aois scóráil sé 100 pointe agus tar éis é seo fuair sé an scór barr nuair a bhí sé 15 bliana d'aois. Thosaigh sé an gairm proifisiúnta go gearr ina dhiaidh sin.

Thosaigh sé an gairm snúcar proifisiúnta sa bhliain 1992. Bhuaigh sé an chead 38 cluichí go gairid. Go tobann stopann a rath mar mharaigh a athair duine sa bhliain 1992 freisin. Chuaigh sé go dtí príosún le haghaidh 18 mbliana ó dúnmharú, bhí sé ciontach.  

Scríobh sé dhá dírbheathaisnéis agus chomh mhaith leis seo scaoil sé úrscéal coireachta &quot;[https://www.panmacmillan.com/authors/ronnie-o-sullivan/framed/9781509876402 Framed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331004400/https://www.panmacmillan.com/authors/ronnie-o-sullivan/framed/9781509876402 |date=2019-03-31 }}&quot; freisin.

Tá triúr paistí aige freisin, Taylor Ann, Lily agus Ronnie Jr. D'fhógair sé go raibh sé scaradh le do gírseach Jo Langley sa bhliain 2008. Tar éis é seo bhí sé geallta le ban-aisteoir [[Laila Rouass]] sa bhliain 2013.

== Réim Profisiúnta ==

Bhuaigh sé 38 cluichí go gairid sa chéad séasúr próifisiúnta. Bhris sé an churiarracht a bhí ag [[Stephen Hendry]]. Bhuaigh Ronnie O'Sullivan an chéad &quot;[[Nescafe Extra Challenge]]&quot; i m[[Bancác|Bangcác]] sa bhliain 1993.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.worldsnooker.com/players/ronnie-osullivan/|teideal=Ronnie O'Sullivan|language=en-US|work=World Snooker|dátarochtana=2019-03-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eurosport.com/snooker/on-this-week-nugget-147_sto2179445/story.shtml|teideal=On This Week: Nugget 147|dáta=2010-01-11|work=Eurosport|dátarochtana=2019-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326231346/https://www.eurosport.com/snooker/on-this-week-nugget-147_sto2179445/story.shtml|archivedate=2019-03-26}}&lt;/ref&gt; De bharr seo cháiligh sé le Craobhchomórtas Snúcar an Domhain agus bhí sé an óg ar fad tríd an turnaimint freisin. Sa bhliain 1993 agus 1994 bhuaigh sé an chéad &quot;[[Craobh Ríocht Aontaithe]]&quot;. Bhuaigh sé an cluiche ceannais seachas Stephen Hendry 10-6. Bhí sé seacht mbliana déag d'aois sna linne sin freisin. Ar dtús an séasúr 1993/1994 bhí sé uimhir 57 sa [http://www.worldsnooker.com/rankings/ rangú snúcar an domhain]. Ag an deireadh bhí sé uimhir 4 ar an mbord.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Ronnie the record breaker|url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/special_events/snooker/newsid_2952000/2952125.stm|dáta=2003-04-16|dátarochtana=2019-03-26|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Is duine an spéisúil é Ronnie O'Sullivan.  

Sa bhliain 1997 fuair sé an 147 is tapúla i gCraobhcomórtas Snúcar Domhanda sa chéad bhabhta seachas Mick Price fuair sé an scór i 5 nóiméad 20 soicind.&lt;ref name=&quot;147Break&quot; /&gt;

Bhuaigh sé a chéad Chraobhcomórtas Domhanda sa bhliain 2001 in aghaidh [[John Higgins]] 18-14. I rith an séasúr seo bhuaigh Ronnie gach 6 craobh. Bhí an t-ádh go han-mhaith leis tríd an séasúr sa bhliain 2001 mar d'imir sé go hiontach agus bhuaigh sé a chéad Craobhchomórtas Domhanda agus chomh mhaith leis an chraobh Ríocht Aontaithe freisin. Chuaigh sé ó neart go neart go tapaidh agus thosaigh sé ag forbairt freisin. Bhí imreoir tréitheach é.   

Bhuaigh sé an [[Craobh Oscailte na hEorpa]] sa bhliain 2003 i gcoinne [[Stephen Hendry]]. D'imir sé an-deas ar fad agus fuair sé an trí briste is airde sa comórtas seo freisin, 139, 140 agus 142. Sa bhliain seo freisin bhuaigh sé an chraobh [[Máistrí Éireannacha]], bhí sé buaiteach in aghaidh John Higgins 10-9, bhí an cluiche ceannais an siamsaíocht ar fad agus chomh mhaith leis sin bhuaigh sé dhá imeachtaí a rangú i ndiaidh a chéile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ronnieo147.com/about/ronnies-career-milestones/|teideal=Milestones and records|dáta=2015-08-12|language=en|work=Ronnie O'Sullivan|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;

Bhliain mhaith é 2003 do Ronnie O'Sullivan mar bhuaigh sé dhá imeachtaí a rangú ach chaill sé an chéad babhta san &quot;Embassy&quot; i gcoinne [[Marco Fu]], chomh mhaith leis seo d'éirigh sé an chéad daoine chun dhá 147 a fháil ag an &quot;[[Crucible]]&quot; agus bhí sé an chéad daoine chun 147 a fháil ach ag an am céanna chaill sé an cluiche.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ronnieo147.com/about/ronnies-career-milestones/|teideal=Milestones and records|dáta=2015-08-12|language=en|work=Ronnie O'Sullivan|dátarochtana=2019-03-27}}&lt;/ref&gt;

Thuill Ronnie O'Sullivan níos mó airgid agus fuair sé níos mó céad briste tríd na séasúr 2003/2004 agus 2004/2005 i gcomparáid le haon duine eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cuetracker.net/seasons/2003-2004|teideal=CueTracker - Season 2003-2004 - Professional - Snooker Results &amp; Statistics Database|údar=Ron Florax|language=en|work=cuetracker.net|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; I Samhain 2004 bhuaigh sé gach rud imeachtaí rangú nuair a bhuaigh sé an [[Totesport Grand Prix]] sa [[Preston Guild Hall]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2004 Grand Prix (snooker)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2004_Grand_Prix_(snooker)&amp;oldid=857098822|journal=Wikipedia|date=2018-08-29|language=en}}&lt;/ref&gt; Bhí sé buaiteach i ngach comórtas rangú ar an féilire turnaimint ach ceann amháin. I rith an Maistrí Éireannacha 2005 d'éirigh sé an dara imreoir chun ceithre céad, céad pointí a fháil cosúil le Stephen Hendry. Sa bhliain 2007 ba é Ronnie O'Sullivan an chéad imreoir ar éirigh leis chun cluiche a bhuaigh le cúig céad pointí san áireamh an briste uasmhéid 147 freisin. Sa bhliain chéanna bhí sé buaiteach in aghaidh Mark Selby sa chluiche leathcheannais i craobhcomórtas Ríocht Aontaithe. Bhuaigh sé 9-8 agus fuair sé 147 sa fráma deireanach. Tríd gach gné is imreoir an spéisiúil é. Ag an deireadh an séasúr 2007/2008 d'éirigh sé an chéad imreoir chun faigh ar ais go dtí uimhir a haon sa rangú domhanda don tríú huair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=List of world number one snooker players|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_world_number_one_snooker_players&amp;oldid=890475548|journal=Wikipedia|date=2019-04-01|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bhuaigh sé Craobhchomórtas Domhanda sa bhliain 2013 agus 2014 as a chéile.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=List of world snooker champions|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_world_snooker_champions&amp;oldid=885153414|journal=Wikipedia|date=2019-02-26|language=en}}&lt;/ref&gt; Is gaisce iontach é go háirithe mar i rith an séasúr seo bhuaigh sé gach cluiche snúcar ach amháin is imreoir an leithleach é. I hEanáir 2009 briseadh 100 pointe a scóráil níos mó 41 sa [[Craobhchomórtas na Máistrí Ríocht Aontaithe]]. Fuair sé an churiarracht nua... 49, 100 pointe a scóráil sa Craobhchomórtas na Máistrí.        

I [[Meán Fómhair|Mhean Fómhair]] sa bhliain 2009 fuair sé 147 arís don deich n-uaire bhris sé an churiarracht seo freisin, sna linne sin bhí Ronnie ag dul ó neart go neart. Ba é Ronnie O'Sullivan an chéad imreoir a bhuaigh comórtas gairmiúil an n-aoú am nuair a bhuaigh sé an [[Premier League Snúcar]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Premier League Snooker|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Premier_League_Snooker&amp;oldid=888998566|journal=Wikipedia|date=2019-03-22|language=en}}&lt;/ref&gt; amach roimh Stephen Hendry mar bhuaigh sé an máistrí Éireannacha n-ocht am. Sa bhliain tar éis 2011 bhuaigh sé an comórtas Premier League arís le haghaidh an deichiú am.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Premier League Snooker|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Premier_League_Snooker&amp;oldid=888998566|journal=Wikipedia|date=2019-03-22|language=en}}&lt;/ref&gt;

I rith an Craobhchomórtas na Máistrí sa bhliain 2014 bhí sé buaiteach i gcoinne [[Ricky Walden]] sa chluiche ceathrú ceannais. Bhuaigh sé an cluiche seo 6-0 i 58 nóiméad agus fuair sé 556 pointí gan freagairt.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ronnie O'Sullivan vs Ricky Walden - 2014 Masters {BBC 1080p HD}|url=https://www.youtube.com/watch?v=34fwoKa9jBo|date=2014-12-27|author=Rocket Ronnie}}&lt;/ref&gt; Cosúil le séasúr 2014 bhris sé go mór curiarracht agus tríd na máistrí 2015 fuair sé a 775 céad pointí. Bhris sé gach curiarracht i rith na mblianta ar dtús an bhliain 2016 fuair sé a 800, céad pointí sa Sraith na gCurradh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ronnie O'Sullivan compiles 800th Century|url=https://www.youtube.com/watch?v=hQ_7XyDO-zs|date=2016-01-06|author=World Snooker Official}}&lt;/ref&gt; Tar éis é seo sa mhí Eanáir bhuaigh sé 62 cluichí sa mháistrí san iomlán. Roimh sin bhí Jimmy White buaiteach le 61 buaite.         

[[Íomhá:Ronnie O'Sullivan with World Championship Trophy 2013.jpg|mion|clé]]

Bhliain mhaith a bhí ann 2016 le Ronnie O’Sullivan. Bhuaigh sé 28 comórtas rangú san iomlán nuair a bhí sé rathúil sa [http://www.worldsnooker.com/tickets/2019-manbetx-welsh-open/ Craobh Oscailte na Breataine Bige].        
Ar an deichú lá de mhí na Nollaig 2017 bhuaigh sé an chraobh “Ríocht Aontaithe” sé huaire san iomlán cosúil le Steve Davis roimhe sin.Tar éis é seo bhuaigh sé 18 craobhcomórtas mór san iomlán.         

Feicimid a lán rathúil le tamall anuas a bhainneann le Ronnie O’Sullivan. I rith an séasúr seo chaite (tríd an bhliain 2018) mar a dtús. Bhuaigh sé na máistrí Shanghai. Ba é an chéad imreoir ar éirigh leis chun comórtas a bhuaigh trí huaire go leor. Chomh mhaith le seo. Bhuaigh sé £10 milliún san iomlán trí na blianta i duais airgead.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ronnie O'Sullivan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ronnie_O%27Sullivan&amp;oldid=890285417|journal=Wikipedia|date=2019-03-31|language=en}}&lt;/ref&gt;

Cúpla seachtain ó shin ar an deichú lá de mhí Márta 2019 ba é Ronnie O’Sullivan ar éirigh leis briseadh céad pointe a scóráil níos mó ná 1000 uair.  Tar éis é seo bhuaigh Ronnie O'Sullivan an comórtas rangú &quot;[[Tour Championship 2019]]&quot; agus thóg sé an spota uimhir a haon ar fud an domhain arís. Bhí sé buaiteach in aghaidh Neil Robertson 13-11. Bhuaigh sé 36 comórtas rangú san iomlán inniu agus roinneann sé an curiarracht le Stephen Hendry freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://snookerhq.com/2019/03/25/world-no1-ronnie-osullivan-wins-2019-tour-championship/|teideal=World No.1 Ronnie O'Sullivan Wins 2019 Tour Championship|údar=David Caulfield|dáta=2019-03-25|language=en-GB|work=SnookerHQ|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;

== Ócaid Spesialta Tríd a Ghairm ==

===== 147 is tapúla i gcoinne Mick Price =====

* Sa bhliain 1997 fuair Ronnie O'Sullivan an scóir bairr sa chéad babhta i rith an Craobhchomórtas an Domhain in aghaidh Mick Price. Bhris sé an churiarracht go héasca mar fuair sé an scór i 5 nóiméad 20 soicind agus is é sin an churiarracht inniu freisin.&lt;ref name=&quot;147Break&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/sport/av/snooker/26768654|teideal= Archive: Ronnie O'Sullivan's fastest 147 in history|work=www.bbc.com|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;

===== Cluiche i gcoinne Ricky Walden. =====

* D'imir sé sa comórtas i gCraobh na Máistrí sa bhliain 2014 i gcoinne Ricky Walden agus bhuaigh sé an cluiche 6-0 chomh mhaith leis seo scóráil sé 556 pointí gan freagairt. Bhris sé an churiarracht eile arís. Scóráil Ricky Walden 39 pointí sa chéad fráma ach tar éis é seo d'fhéach sé ar Ronnie ag imirt go han-mhaith nuair a scóráil sé briseadh de 79, 88, 72, 134, 77 agus 56.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dailystar.co.uk/sport/other-sports/361081/Snooker-Ronnie-O-Sullivan-wipes-the-floor-with-Ricky-Walden|teideal=Snooker: Ronnie O'Sullivan wipes the floor with Ricky Walden|údar=Hector Nunns|dáta=2014-01-18|language=en|work=Dailystar.co.uk|dátarochtana=2019-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401221611/https://www.dailystar.co.uk/sport/other-sports/361081/Snooker-Ronnie-O-Sullivan-wipes-the-floor-with-Ricky-Walden|archivedate=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;

===== 1000ú céad pointe =====

* Ar na mallaibh bhris sé an churiarracht eile i rith an [[Craobhchomórtas na hImreoireacha]] cúpla seachtain ó shin in aghaidh [[Neil Robertson]] ar an 10ú lá de mhí Márta 2019. Fuair Ronnie dhá, 100 pointí i rith an cluiche seo freisin agus sa deireadh fráma scóráil shroich sé an 1000ú 100 pointí san iomlán le an scór 141 agus bhuaigh sé an comórtas freisin. De bharr seo tá sé an imreoir is fearr an domhain inniu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sportinglife.com/snooker/news/osullivan-wins-with-1000th-century/159551|teideal=Ronnie O'Sullivan registers 1000th century in final frame of 10-4 win|language=en-us|work=www.sportinglife.com|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;

== 147 (Scóir Bairr) ==

Scóráil Ronnie &quot;The Rocket&quot; O'Sullivan briseadh 147 an taipeadh, is é an churiarracht inniu freisin. Fuair sé an scór bairr i 5 nóiméad 20 soicind sa chéad babhta i rith na Craobhchomórtas Snúcar an Domhain sa bhliain 1997 i gcoinne [[Mick Price]]. Thóg sé 8.8 soicind tríd is tríd le gach buille. Bhuaigh sé £147'000 airgead buaite.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ronnie O'Sullivan fastest 147 in history vs Mick Price at the 1997 World Championships|url=https://www.youtube.com/watch?v=x3hv9cCx5xg|date=2010-11-30|author=SnookerAndPoolTips}}&lt;/ref&gt; Faraor chaill sé an dara cluiche sa comórtas seo ach ar an lámh eile sa bhliain 2001 bhuaigh sé a chéad Craobhchomórtas an Domhain. Tar éis é seo bhuaigh sé gach comórtas srathach i rith an gairm proifisiúnta.&lt;ref name=&quot;147Break&quot; /&gt;

===== Liosta den scóireanna bairr: =====

[[Íomhá:Ronnie O’Sullivan at German Masters Snooker Final (DerHexer) 2012-02-05 6.ogv|mion|clé]]

Fuair Ronnie &quot;The Rocket&quot; O'Sullivan an scór bairr (147 pointí) i ngach comórtas seo.  

1997: Craobhchomórtas an Domhain

1999: Craobh Oscailte na Breataine Bige agus Grand Prix.  

2000: Craobh Oscailte Albanach 

2001: Corn LG 

2003: Craobhchomórtas an Domhain

2007: Corn Tuaisceart na hÉireann agus Craobh Ríocht Aontaithe

2008: Craobhchomórtas an Domhain

2010: Craobh Oscailte an Domhain

2011: Clasaiceach Paul Hunter

2014: Craobh Ríocht Aontaithe 

2018: Craobh Oscailte Sínis

2018: Craobh Oscailte Snúcar na Breataine &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.worldsnooker.com/wpbsa/official-147s/|teideal=Official 147s|language=en-US|work=World Snooker|dátarochtana=2019-03-30}}&lt;/ref&gt;

== Duaiseanna ==

Ar an iomlán bhuaigh sé 36 imeachtaí rangú is é an churiarracht cosúil le Stephen Hendry. Sa bhliain 1992 thosaigh sé an gairm proifisiúnta agus tríd na blianta bhuaigh sé 

* Craobhchomórtas Snúcar an Domhain 5 huaire
* Craobhchomórtas na Máistrí 7 n-uaire
* Craobhchomórtas Ríocht Aontaithe 7 n-uaire. 

Sna linne seo tá sé an imreoir snúcar is fearr an domhan arís mar a bhuaigh sé an &quot;Craobhchomórtas Tour Coral&quot; ar an 24 lá de mhí Márta. Tá sé an ceithre am go bhfuil sé an t-imreoir is fearr an domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://snookerhq.com/2019/03/25/world-no1-ronnie-osullivan-wins-2019-tour-championship/|teideal=World No.1 Ronnie O'Sullivan Wins 2019 Tour Championship|údar=David Caulfield|dáta=2019-03-25|language=en-GB|work=SnookerHQ|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;

===== Liosta na buaite  =====

[[Íomhá:Jimmy White, Ronnie O’Sullivan and Neal Foulds at Snooker German Masters (DerHexer) 2015-02-08 05.jpg|mion|clé|2015]]

* Craobhchomórtas Ríocht Aontaithe: 1993, 1997, 2001, 2007, 2014, 2017, 2018.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.snookerdatabase.co.uk/TournamentDetails.aspx?TournKey=2|teideal=UK Championship Roll Of Honour|work=www.snookerdatabase.co.uk|dátarochtana=2019-03-30|archivedate=2020-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603174015/https://www.snookerdatabase.co.uk/TournamentDetails.aspx?tournKey=2}}&lt;/ref&gt;
* Craobh Oscailte Snúcar na Breataine: 1994, 2003.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=British Open (snooker)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=British_Open_(snooker)&amp;oldid=889015530|journal=Wikipedia|date=2019-03-22|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Claisaiceach na hÁise: 1996.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1996 Asian Classic|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=1996_Asian_Classic&amp;oldid=828264640|journal=Wikipedia|date=2018-03-01|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Craobh Oscailte Snúcar Gearmanach: 1996.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=German Masters|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=German_Masters&amp;oldid=881655936|journal=Wikipedia|date=2019-02-03|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Craobh Oscailte Snúcar Albanach: 1998, 2000.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1998 Scottish Open (snooker)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=1998_Scottish_Open_(snooker)&amp;oldid=874541027|journal=Wikipedia|date=2018-12-19|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2000 Scottish Open (snooker)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2000_Scottish_Open_(snooker)&amp;oldid=874540924|journal=Wikipedia|date=2018-12-19|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Craobh Oscailte Snúcar Sínis: 1999, 2000.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1999 China Open (snooker)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=1999_China_Open_(snooker)&amp;oldid=844342839|journal=Wikipedia|date=2018-06-04|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2000 China Open (snooker)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2000_China_Open_(snooker)&amp;oldid=834187706|journal=Wikipedia|date=2018-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;
*Craobhchomórtas Snúcar an Domhain: 2001, 2004, 2008, 2012, 2013, 2014.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.express.co.uk/sport/othersport/956424/World-Snooker-Championship-winners-champions-Mark-Williams-John-Higgins|teideal=World Snooker Championship winners: Full list of champions including Higgins and Williams|údar=Jack Wilson|dáta=2018-05-07|language=en|work=Express.co.uk|dátarochtana=2019-03-30}}&lt;/ref&gt;           
* Craobh Oscailte Snúcar na hEorpa: 2003 &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=European Masters (snooker)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=European_Masters_(snooker)&amp;oldid=883361610|journal=Wikipedia|date=2019-02-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Craobh na Máistrí Éireannacha: 2003, 2005.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Masters|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Irish_Masters&amp;oldid=879384063|journal=Wikipedia|date=2019-01-20|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Craobh Oscailte Snúcar na Breataine Bige: 2004, 2005, 2014, 2016.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Welsh Open (snooker)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Welsh_Open_(snooker)&amp;oldid=883838409|journal=Wikipedia|date=2019-02-17|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Corn Tuaisceart na hÉireann: 2008.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2008 Northern Ireland Trophy|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2008_Northern_Ireland_Trophy&amp;oldid=885838848|journal=Wikipedia|date=2019-03-02|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Craobh na Máistrí Shanghai: 2009, 2017.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2009 Shanghai Masters|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2009_Shanghai_Masters&amp;oldid=875311434|journal=Wikipedia|date=2018-12-25|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2017 Shanghai Masters|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2017_Shanghai_Masters&amp;oldid=860175335|journal=Wikipedia|date=2018-09-18|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Craobh na Máistrí Gearmanach: 2012 &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2012 German Masters|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2012_German_Masters&amp;oldid=875310952|journal=Wikipedia|date=2018-12-25|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Craobh na hImreoireacha: 2018, 2019.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Players Championship (snooker)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Players_Championship_(snooker)&amp;oldid=887141254|journal=Wikipedia|date=2019-03-10|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Grand Prix Snúcar an Domhain: 2018 &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2018 World Grand Prix|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2018_World_Grand_Prix&amp;oldid=889693232|journal=Wikipedia|date=2019-03-27|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Craobhchomórtas &quot;Tour Coral&quot;: 2019.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2019 Tour Championship|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2019_Tour_Championship&amp;oldid=890116100|journal=Wikipedia|date=2019-03-30|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist|2}}

{{DEFAULTSORT:O'Sullivan, Ronnie}}
[[Catagóir:Imreoirí snúcair na Sasana]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1975]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>7q6g9hft8fcfek86g4kf06hqrnm82m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh Yom Kippur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81229</id>
    <revision>
      <id>1332250</id>
      <parentid>1297945</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4209" sha1="n6a2exz4qddj2kffdoo5pw6pkile4hp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Coinbhleacht Mhíleata}}

Bhris [[Cogadh]] [[Yom Kippur]] amach an [[6 Deireadh Fómhair]] [[1973]], nuair a d’ionsaigh na [[An tSiria|Siriaigh]] (le meithleacha ón [[An Iaráic|Iaráic]], ó [[An Iordáin|Iordáin]], ón [[An Araib Shádach|Araib Shádach]] agus ó [[Maracó|Mharacó]]) [[Fórsaí armtha|fórsaí]] [[Iosrael]]acha in [[Arda Golan]], agus ag an am céanna, d’ionsaigh an [[An Éigipt|Éigipt]] iad feadh na [[Canáil Suaise|Canála Suais]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.military.ie/ga/imscaradh-thar-lear/iar-mhisin-thar-lear/misin-sa-mheanoirthear/misin-sa-mheanoirthear.html|teideal=Misin sa Mheánoirthear|language=en|work=www.military.ie|dátarochtana=2020-10-06|archivedate=2020-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928191457/https://military.ie/ga/imscaradh-thar-lear/iar-mhisin-thar-lear/misin-sa-mheanoirthear/misin-sa-mheanoirthear.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/táirge/coimhlint-sa-mhean-oirthear/|teideal=Coimhlint sa Mheán-Oirthear (An Gúm)|údar=Ivan Minnis|dáta=2004-06-18|language=ga|work=Litríocht|dátarochtana=2020-10-06}}&lt;/ref&gt;  

I ndiaidh beagnach trí seachtaine de chomhrac, inar cailleadh timpeall 21,000 duine,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://dit.ie/media/newsimages/2017/final%20tairseach%202017%20pdf.pdf|teideal=An Cogadh Sé Lá, agus Iosrael agus an Phalaistín inniu|údar=TAIRSEACH  10 -  Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath|dáta=2017|dátarochtana=2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171121020809/https://www.dit.ie/media/newsimages/2017/final%20tairseach%202017%20pdf.pdf|archivedate=2017-11-21}}&lt;/ref&gt; comhaontaíodh sos comhraic an [[22 Deireadh Fómhair]] - cé gur lean fórsaí Iosraelacha an Ginearáil [[Airiél Searón|Sharon]] orthu i mbun ionsaithe go dtí an [[24 Deireadh Fómhair]].

[[Íomhá:Octoberportal.jpg|mion|clé|220x220px]]

== An tSíocháin ==
[[Íomhá:1973 Yom Kippur War - Golan heights theater.jpg|clé|mion|Arda Golan|220x220px]]
Scoir fórsaí Iosrael agus na Siria ó Arda Golan trí chomhaontú nuair a tháinig deireadh le Cogadh Yom Kippur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ar an [[25 Deireadh Fómhair]], ghlac Comhairle Slándála na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] le rún ag údarú fórsa [[Síocháin|síochán]]aíochta éigeandála - Dara Fórsa Éigeandála [[Na Náisiúin Aontaithe|na Náisiún Aontaithe]] (UNEF II agus UNDOF in Arda Golan).

In Arda Golan, imscaradh an Fórsa go dtí limistéir deighilte atá 80 [[Ciliméadar|km]] ar fhad agus idir 10km agus 1km ar leithead.

D'aontaigh [[Rialtas na hÉireann]] le hiarratas chun trúpaí de chuid na Náisiún Aontaithe a chur ar fáil. Ba é an bealach ba thapúla chun fórsa a chur isteach sa réigiún ná meithleacha a bhí in UNFICYP ([[an Chipir]]) cheana féin a aistriú ann. Tarraingíodh Grúpa Coisithe 25 amach as an [[An Chipir|Chipir]], sula raibh sé socraithe síos fiú, agus seoladh é go [[Caireo]].

[[Íomhá:1973 sinai war maps2.png|mion|clé|Sinai|339x339px]]

Cuireadh 130 trúpa breise as [[Éire|Éirinn]] le meitheal na hÉireann agus chuaigh siad i mbun dualgais i bhFásach Síonáí. Tar éis sé mhí, tháinig Grúpa Coisithe 26 in ionad Ghrúpa Coisithe 25 ar cuireadh tuilleadh trúpaí leis, agus nach raibh ach ag socrú síos nuair a bhí ar Rialtas na hÉireann beagnach gach duine dóibh a tharraingt amach i mBealtaine 1974, de bharr forbairtí tromchúiseacha in Éirinn ag an am ([[na Trioblóidí]]).

==Iarmhairtí==
Shocraigh tíortha a tháirgeann peitriliam (Eagraíocht na dTíortha Onnmhairithe Peitriliam nó [[Eagraíocht Tíortha Onnmhairithe an Pheitriliam|ETOP]]) táirgeadh an pheitriliam a laghdú 5% sa mhí ar an 17 Deireadh Fómhair, agus onnmhairiú chuig roinnt tíortha iartharacha a laghdú nó a thoirmeasc. Bheartaigh [[Eagraíocht Tíortha Onnmhairithe an Pheitriliam|ETOP]] praghsanna [[peitriliam]] a mhéadú go mór.

== Féach freisin ==

* [[Yom Kippur]]
* [[Cogadh na Sé Lá]], 1967

==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Cogaí| ]]
[[Catagóir:Stair Iosrael]]
[[Catagóir:Stair na hÉigipte]]
[[Catagóir:Stair na Siria]]
[[Catagóir:1973]]
[[Catagóir:Yom Kippur]]</text>
      <sha1>n6a2exz4qddj2kffdoo5pw6pkile4hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marty Walsh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82950</id>
    <revision>
      <id>1332392</id>
      <parentid>1331533</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8971" sha1="pr3xljt3q4ifc9sc6xc49rejyv8vg1y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is iarMhéara ar Bhoston agus iar-Rúnaí Saothair i Rialtas Stáit Aontaithe Mheiriceá é '''Marty Walsh''' (a rugadh ar [[10 Aibreán]] [[1967]]).  Is ball den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Daonlathach]] é. Rinne Marty Walsh éacht agus an Mhéaracht Bhoston a bhuachan faoi dhó, in 2013 agus in 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-e-marty-walsh-an-meara-deireanach-de-shliocht-na-ngael-in-boston/|teideal=An é Marty Walsh an Méara deireanach de shliocht na nGael in Boston?|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;  Sé anois an Stiúrthóir ar Chumann Imreoirí Haca na Stát Aontaithe agus Cheanada, post mór a bhfuil pá láidir leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ce-as-thu-ceist-bheag-agus-ceist-mhor/|teideal=Cé as thú? Ceist bheag agus ceist mhór…|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=2 Samhain 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; [[Íomhá:Martin Walsh Massachusetts House of Representatives.png|clé|mion|2005]]
[[Íomhá:Marty Walsh (a).jpg|clé|mion|236x236px|2010]]

== Saol ==
[[Íomhá:Martin J. Walsh for Mayor logo 2013.png|clé|mion|178x178px]]
[[Íomhá:Here's Boston Mayor @Marty Walsh at the -DorchesterDay parade - 18602103815.jpg|clé|mion|267x267px|2015]]

=== Muintir ===
Is as [[Ros Muc]], i g[[Conamara]] in [[Éire|Éirinn]], iad a mhuintir.  Is mac é Marty Walsh le John Walsh, nó John Mháirtín Tom as Caladh Mhaínse, [[Carna]], nach maireann, agus Mary Walsh, nó Mary Joe Pheadair Uí Mháille, as Ros Cíde, [[Ros Muc]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/meara-boston-marty-walsh-roghnaithe-ag-joe-biden-mar-runai-saothair/|teideal=Méara Boston Marty Walsh roghnaithe ag Joe Biden mar rúnaí saothair|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}&lt;/ref&gt; 

Chuaigh siad beirt ar imirce go Meiriceá, áit ar rugadh Walsh féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/saoirse-chathair-na-gaillimhe-le-bronnadh-ar-mheara-bhostuin-marty-walsh/|teideal=Saoirse Chathair na Gaillimhe le bronnadh ar Mhéara Bhostúin Marty Walsh|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/gensocireland/docs/ireland_s_genealogical_gazette__aug_b5ea5ef03fe56c/2|teideal=Ireland's Genealogical Gazette (August 2014)|údar=7512931|language=en|work=Issuu|dátarochtana=2021-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250427110833/https://issuu.com/gensocireland/docs/ireland_s_genealogical_gazette__aug_b5ea5ef03fe56c/2|archivedate=2025-04-27}}&lt;/ref&gt; Ba é an ceannasaí iomráiteach ceardchumainn, Pádraig Mháirtin Tom – Pat Walsh –a uncail. 

Rugadh agus a tógadh Marty Walsh i gceantar Dorchester, Bostún. Cónaíonn a mháthair, Mary in Dorchester i gcónaí.  

Tá go leor daoine muintearthacha idir na Breathnaigh (as Caladh Mhaínse i gCarna) agus a ghaolta as Ros Muc in Bostún. 
=== Ceardchumannachas ===
Bhí Walsh ina bhall de Cheardchumann na nOibrithe tógála, a raibh a uncail Pat i gceannas air, ó bhí sé ina dhéagóir agus d’oibrigh sé féin ar na láithreáin tógála ina óige.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/feachtas-tosaithe-ag-ceardchumainn-go-mbeadh-marty-walsh-ina-runai-saothair-i-rialtas-joe-biden/|teideal=Feachtas tosaithe ag ceardchumainn go mbeadh Marty Walsh ina Rúnaí Saothair i rialtas Joe Biden|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

Bhí Walsh ina cheannaire ar chónaidhm na gceardchumann tógála agus ceirde uilig i mBostún, ó 2011 go dtí 2013, sular toghadh é ina Mhéara.  

=== Méara ===
Bhí Martin Walsh insealbhaithe mar mhéara Bhoston ar an 6 Eanáir 2014. Bhí sé mar mhéara ar [[Bostún, Massachusetts|Bhostún]], [[Massachusetts]] idir 2014 agus 2021. Toghadh an polaiteoir de chuid na nDaonlathach ina mhéara ar Bhoston den chéad uair i Samhain 2013 agus atógadh é sa phost sin, le beagnach 65% den vóta, in 2017. D’éirigh leis ceangal a chothú idir aicmí go leor ina chuid feachtas – an pobal den chine dubh, muintir na hÁise agus tuilleadh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sheas Walsh go láidir le himirceoirí agus bhí sé fabhrach le mionlaigh ar bhonn creidimh agus inscne agus ar cheisteanna eile a gcuirfí an branda ‘liobrálach’ orthu.  Mar shampla, d'fhógair Walsh sa bhliain 2017 go mbeadh Bhoston ina áit shábháilte ag [[Imirce (daonra)|imircigh]] mídhleathacha atá ag maireachtáil faoi eagla faoi réimeas slándála an [[Donald Trump|Uachtaráin Trump]].

Le linn fheachtas Walsh i mBostún, cuireadh chun cinn é mar dhuine a raibh dul chun cinn eacnamaíochta ar cheann de na clocha móra ar a phaidrín.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bhí Walsh i gcroílár scannán faisnéise faoi riaradh na cathrach sa bhliain 2020, an scannán ''City Hall.''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=City Hall|url=https://www.imdb.com/title/tt12094720/|publisher=Ford Foundation - Just Films,  ITVS,  PBS|date=2020-10-21|coauthors=Marty Walsh|author=Frederick Wiseman}}&lt;/ref&gt;  Tá Marty Walsh páirteach i go leor de radharcanna an scannáin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/meara-boston-marty-walsh-i-gcroilar-scannan-faisneise-nua/|teideal=Méara Boston Marty Walsh i gcroílár scannán faisnéise nua|údar=Ciarán Ó Cualáin|dáta=2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
Ag searmanas cathartha i gCathair na Gaillimhe sa bhliain 2018, bronnadh saoirse na cathrach ar Mhéara Bhoston Marty Walsh.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Saoirse na Gaillimhe bronnta ar Marty Walsh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0511/962900-saoirse-na-gaillimhe-bronnta-ar-marty-walsh/|date=2018-05-11|language=en|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Vice President Harris Swears In Marty Walsh as Secretary of Labor.webm|clé|mion|177x177px|insealbhú Walsh ar 23 Márta 2021 mar Rúnaí Saothair na Stát Aontaithe]]
[[Íomhá:Cabinet of President Joe Biden in April 2021 (cropped).jpg|clé|mion|177x177px|airí rialtais Biden]]
[[Íomhá:Marty Walsh And Gina McCarthy Explain American Jobs Plan Terms.webm|clé|mion|177x177px|Físeán : Marty Walsh &amp; Gina McCarthy, 2021]]
[[Íomhá:Marty Walsh speaking at Gavin Foundation's 2025 Road to Recovery Gala (54502305570).jpg|clé|mion|177x177px|Gavin Foundation, 2025]]

=== Rúnaí Saothair ===
Dlúthchairde iad Marty Walsh agus Joe Biden. Mar shampla, tháinig Biden in aon turas go Bostún in Eanáir 2017 go mbeadh sé ina aoi speisialta ag insealbhú Walsh don dara téarma Méarachta sa gcathair.  Dúradh go forleathan ag an am go raibh baint mhór ag Walsh leis an mbua a bhí ag Joe Biden sna réamhthoghcháin Dhaonlathacha in Massachusetts. (Bhí tuairimíocht láidir ann tráth go raibh a shúil ag Marty Walsh ar thoghchán na hUachtaránachta).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Fuair Walsh aitheantas mór náisiúnta nuair, ar 7 Eanáir 2021, ba é rogha [[Joe Biden]] mar Rúnaí Saothair na Stát Aontaithe. Bhí le Walsh déileáil le coinníollacha sábháilteachta agus sláinte oibrithe na tíre. Agus ceist an bhunphá in aghaidh na huaire d’oibrithe le láimhsiú (bhí iarracht ar bun le dlí náisiúnta a chur i bhfeidhm).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-taobh-eile-den-doras-againn-fein-muintir-mhaigh-eo-meara-boston-an-bhroduil-as-bua-biden/|teideal=‘An taobh eile den doras againn féin – muintir Mhaigh Eo’ – Méara Boston ‘an-bhródúil’ as bua Biden|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}&lt;/ref&gt; Tugadh moladh mór do Walsh faoin gcaoi a ndearnadh stailc thraenach ar fud na Stát a sheachaint.

D'éirigh sé as a phost ar 11 Márta 2023.

=== Postanna eile ===
Sa bhliain 2023, bhí Cumann Imreoirí Haca na Stáit Aontaithe agus Cheanada sa tóir ar cheannasaí agus chuathas sa tóir ar Marty Walsh. Cuireadh tairiscint mhór os a chomhair – $3.5 milliún sa mbliain. 

In 2024, bhí Walsh ainmnithe ag Joe Biden do shuíochán Gobharnóra sna seirbhísí náisiúnta poist (dualgas páirtaimseartha a bhaineann le jab an Ghobharnóra Poist).

=== Pearsanta ===
Cónaíonn Marty Walsh agus a pháirtí, Lorrie, i Lower Mills i mBostún agus caitheann sé corrthréimhse freisin sa teach atá acu in [[Cape Cod]].

== Féach freisin ==

* [[Joseph E. Brennan (Maine)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Walsh, Marty}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Ceardchumannaithe na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Daoine as Bostún]]
[[Catagóir:Daoine Éireannacha den 20ú haois]]
[[Catagóir:Daoine Éireannacha den 21ú haois]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Méaraí]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]</text>
      <sha1>pr3xljt3q4ifc9sc6xc49rejyv8vg1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gearóidín McEvoy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83564</id>
    <revision>
      <id>1332318</id>
      <parentid>1257095</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2333" sha1="fp9qkd6s6kc55ag2jky2al7j6vr627i" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is scoláire dlí agus gníomhaí teanga [[Éire|Éireannach]] í '''Gearóidín McEvoy'''.&lt;ref&gt;https://www.dcu.ie/law_and_government/Gear%C3%B3id%C3%ADn-McEvoy-School-of-Law-and-Government.shtml&lt;/ref&gt; Is iarrthóir PhD in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] í. Déanann sí taighde ar na cearta atá ag mionlaigh theanga. D’oibrigh sí i bhFiontar (Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath), mar aistritheoir, agus sa [[Gaeloideachas (scolaíocht)|Ghaeloideachas]]. 

Is feimineach í agus tá sí ina ball de ''Lawyers for Choice''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.irishlegal.com/11332/lawyers-choice-put-forward-legal-case-repeal/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-04-30 |archivedate=2018-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180530155655/http://www.irishlegal.com/11332/lawyers-choice-put-forward-legal-case-repeal/ }}&lt;/ref&gt;

Tá sí ina comhláithreoir ar an bpodchraoladh [[Motherfoclóir]].&lt;ref&gt;https://www.headstuff.org/motherfocloir/&lt;/ref&gt; 

== Foilseacháin agus cainteanna ==
‘The Right of Minority Languages in Domestic Courts – Realisable Right or Illusory Concept?’ 2016 COLR 60

‘Having Our Voices Heard – The Official Languages Act Foreshadowing the Recognition of Irish Sign Language for the Deaf Community Bill’ Human Rights in Ireland (2nd November 2016)

‘Equating Justice: Using Minority Languages at Criminal Trials’. Físeán ar fáil ar https://www.youtube.com/watch?v=KCcw90fxm98

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* https://twitter.com/GaRoDean 
* https://www.dcu.ie/law_and_government/Gear%C3%B3id%C3%ADn-McEvoy-School-of-Law-and-Government.shtml
* https://spunout.ie/opinion/article/the-anonymous-author-of-page-74 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171205113151/http://spunout.ie/opinion/article/the-anonymous-author-of-page-74 |date=2017-12-05 }}
* http://www.irishlegal.com/11332/lawyers-choice-put-forward-legal-case-repeal/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180530155655/http://www.irishlegal.com/11332/lawyers-choice-put-forward-legal-case-repeal/ |date=2018-05-30 }}

{{DEFAULTSORT:McEvoy, Gearoidin}}
[[Catagóir:Dlíodóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]]
[[Catagóir:Podchraoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]]</text>
      <sha1>fp9qkd6s6kc55ag2jky2al7j6vr627i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ryū Murakami</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83586</id>
    <revision>
      <id>1332440</id>
      <parentid>1222054</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12374" sha1="cslpjvfyu2wyhnwudsc085phhbqzgba" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Úrscéalaí, gearrscéalaí, aistí agus scannánaí Seapánach is ea '''Ryū Murakami''' (村上 龍 - Murakami Ryū). Rugadh é ar 19 Feabhra 1952 in Sasebo, [[Nagasaki]]. Pléann a chuid úrscéalta téamaí na céille ceannaithe, an osréalachais, an dúnmharaithe, an chogaidh agus úsáid na ndrugaí i dtimpeallacht ghruama na Seapáine. 

==Beatha==

Nuair a bhí Murakami ina dhalta meánscoile bhí lámh aige i mbunú racbanna darbh ainm Coelacanth.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.barnesandnoble.com/w/almost-transparent-blue-ryu-murakami/1101133064?ean=9780870114694|teideal=Almost Transparent Blue|first=Barnes &amp;|last=Noble|website=Barnes &amp; Noble|accessdate=17 February 2018}}&lt;/ref&gt; I rith an ama sin chuaigh frithchultúr na n-óg i bhfeidhm air. Nuair a d’fhág sé an mheánscoil chuir sé banna eile ar bun, rinne sé roinnt scannán neamhspleách,&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ft.com/content/05a447e8-263e-11e3-8ef6-00144feab7de|teideal=Ryu Murakami|first=David|last=Pilling|date=27 September 2013|website=Financial Times|accessdate=17 February 2018}}&lt;/ref&gt;, agus chuaigh sé isteach sa chlár ealaíne in Ollscoil Ealaíne Musashino. Sna 1990í scaip sé ceol Chúba sa tSeapáin agus chuir comhlacht taifeadta ar bun.

Chuir Murakami an iris ríomhphoist ''JMM'' (Japan Mail Media) sa bhliain 1999 agus is é príomheagarthóir na hirise fós é. Ón mbliain 2006 i leith tá sé ag cur an chláir chainte ''Kanburia Kyuden'' i láthair faoi chúrsaí gnó agus airgeadais ar Theilifís Thóiceo (株式会社テレビ東京).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/cambria/|teideal=カンブリア宮殿：テレビ東京|website=カンブリア宮殿：テレビ東京|accessdate=17 February 2018}}&lt;/ref&gt; Tá seirbhís fís-sruthaithe curtha ar bun aige, in éineacht le comhlacht chun ríomhleabhair a sholáthar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.itmedia.co.jp/pcuser/articles/1011/04/news093.html|teideal=ja:「電子書籍は文字文化の革命」――作家・村上龍さんが電子書籍会社設立|language= ja|date=2010-11-04|accessdate=2014-06-29|publisher= ITmedia Enterprise}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ascii.jp/elem/000/000/770/770394/|teideal= iBookstoreとともに「村上龍電子本製作所」が始動|language= ja|date=2013-03-08|accessdate=2014-06-29|publisher= [[ASCII Corporation]]}}&lt;/ref&gt;

==Scríbhneoireacht==
Ba é ''Kagirinaku tōmei ni chikai burū'' (限りなく透明に近いブル – ''Gorm beagnach trédhearcach'') an chéad leabhar ag Murakami. Bhí sé ina mac léinn nuair a scríobh sé é agus is éard is ábhar dó an chollaíocht agus úsáid na ndrugaí ag daoine óga míshásta. Fearadh fáilte roimh an leabhar mar litríocht de chineál nua agus bhain sé Duais Gunzō do Scríbhneoir Nua sa bhliain 1976. An bhliain chéanna bhain sé Duais Akutagawa agus tháinig tóir mhór air.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vice.com/en_uk/read/ryu-murukami-about-north-korea-and-the-future-of-japan|teideal=The Future of Japan Is 'Very Dark', Says Ryu Murakami|date=3 May 2013|publisher=|accessdate=17 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;/&gt;
Sa bhliain 1980 d’fhoilsigh Murakami úrscéal i bhfad níos faide, ''Koinrokkā beibīzu'' (コインロッカー・ベイビーズ – ''Báibíní taisceadán bonnoibrithe''), a moladh go hard agus a bhain Duais Noma. Ina dhiaidh sin d’fhoilsigh sé an t-úrscéal dírbheathaisnéiseach ''69'' agus ''Ai to gensō no fashizumu'' (愛と幻想のファシズム) (1987), faoi iarracht ar mheon “madraí allta ag ithe a chéile” sa tSeapáin a leasú.  

Tá leagan malartach den tSeapáin le fáil in ''Go fungo no sekai'' (五分後の世界 – ''An domhan i gceann cúig nóiméad'') (1994), leabhar a ainmníodh do Dhuais Tanazaki. Sa bhliain 1996 bhain sé Duais Hirabayashi Taiko agus d’fhoilsigh ''Topaz rabu &amp; poppu topāzu II'' (ラブ&amp;ポップ トパーズII) faoi chailín meánscoile a dhéanann “enjo kōsai” nó “compánachas cúiteach” le fir níos sine. Rinneadh scannán de.

Sa bhliain 1997 d’fhoilsigh sé ''Miso in za misosūpu'' (イン ザ・ミソスープ – ''In the miso soup''), scéinséir atá suite sa cheantar striapachais i dTóiceo agus a bhuaigh Duais Yomiuri. Sa bhliain 2000 tháinig ''Kibō no kunino ekusodas'' (希望の国のエクソダス – ''A n-aghaidh ar thír ab fhearr leo'') amach, scéal faoi dhaltaí meanscoile nach bhfuil fonn orthu a thuilleadh cloí le gnáthnósanna na Seapáine agus a chumann pobal Seapánach nua san Idirlíon.&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;/&gt; 

Scéal faoi ionradh a dhéanann Cóiré Thuaidh ar an tSeapáin is ea ''Hantō wo Deyo'' (半島を出よ) (2005). Bhuaigh sé Duais Noma na nEalaíon Liobrálach agus Duais Mainichi Shuppan. Rinneadh scannán den úrscéal ''Ōdishon'' (オーディション – ''Audition''). 

==Leabhair==

=== Úrscéalta ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;|-
! Bliain
! Teideal Seapáinise
! Teideal aistrithe
! Nótaí
|-
| 1976
| 限りなく透明に近いブルー Kagirinaku Tōmei ni Chikai Burū
| Gorm beagnach trédhearcach
| Almost Transparent Blue, aistrithe go Béarla ag Nancy Andrew
|-
| 1977
| 海の向こうで戦争が始まる Umi no Mukō de Sensō ga Hajimaru
| Tosaíonn an cogadh lastall den mhuir
| La guerre commence au-delà de la mer, aistriúchán Fraincise le Claude Okamoto
|-
| 1980
|コインロッカー・ベイビーズ Koinrokkā Beibīzu 
| Báibíní taisceadán bonnoibrithe
| Aistrithe go Béarla ag Stephen Snyder mar Coin Locker Babies
|-
| 1983
| だいじょうぶマイ・フレンド Daijōbu mai furendo
| Tabharfaidh mé an oiread sin grá duit a chara
| 
|-
| 1985
| テニスボーイの憂鬱 Tenisu Bōi no Yūutsu
| Lionn dubh an bhuachalla leadóige
| 
|- 
| rowspan=2 | 1987
| 69 Shikusuti Nain
| 69
| Aistrithe go Béarla ag Ralph F. McCarthy
|-
| 愛と幻想のファシズム Ai to Gensō no Fasizumu}}
| Faisisteachas an ghrá agus an tseachmaill
| 
|- 
| 1989
| ラッフルズホテル Raffuruzu Hoteru
| Raffles Hotel
| Aistriúchán Fraincise (1998): Philippe Piquier a d’fhoilsigh
|-
| rowspan=2 | 1991
| コックサッカーブルース Kokkusakkā Burūsu
| Cocksucker Blues
|-
| 超電導ナイトクラブ Chōdendō Naito Kurabu}}
| Club oíche an fhorsheolta
| 
|-
| rowspan=2 | 1992
| イビサ Ibisa
| Ibiza
| 
|-
| 長崎オランダ村 Nagasaki Oranda Mura}}
| Sráidbhaile Ollannach Nagasaki 
| 
|- 
| rowspan=4 | 1993
| エクスタシー Ekusutashī
| Ecstasy
| 
|-
| フィジーの小人 Fijī no Kobito
| Cnádaí Fidsíoch
| 
|-
| 368Y Par4 第2打 Sanbyakurokujūhachi Yādo Pā Fō Dai Ni Da
| 368Y Par4 an dara buille
| 
|-
| 音楽の海岸 Ongaku no Kaigan
| Cósta an cheoil
| 
|- 
| rowspan=3 | 1994
| 昭和歌謡大全集 Shōwa Kayō Daizenshū
| Cnaig na ré Showa
| Aistrithe go Béarla ag Ralph F. McCarthy mar Popular Hits of the Showa Era: A Novel
|- 
| 五分後の世界 Gofungo no Sekai
| An domhan i gceann cúig nóiméad
|
|- 
| ピアッシング Piasshingu
| Polladh
| Aistrithe go Béarla ag Ralph F. McCarthy mar Piercing
|- 
| 1995
| KYOKO
| Kyoko
| Aistriúchán Fraincise le Corinne Atlan
|-
| rowspan=3 | 1996
| ヒュウガ・ウイルス 五分後の世界Ⅱ Hūga Uirusu Gofungo no Sekai Tū
|Víoras: An domhan i gceann cúig nóiméad II
| 
|-
|メランコリア Merankoria
| Melancholia
| Aistrúchán Fraincise le Sylvain Cardonnel
|-
| ラブ&amp;ポップ トパーズⅡ Rabu ando Poppu Topāzu Tū
| Grá &amp; Pop: Topaz II
| 
|-
| rowspan=4 | 1997
| オーディション Ōdishon
| Triail aisteorachta 
| Aistrithe go Béarla ag Ralph McCarthy mar Audition&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/4209490/Audition-by-Ryu-Murakami-review.html|teideal=Audition by Ryu Murakami - review|first=Kasia|last=Boddy|date=17 February 2018|publisher=|accessdate=17 February 2018|via=www.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt;
|-
| ストレンジ・デイズ Sutorenji Deizu
| Laethanta aisteacha
|
|-
| rowspan=2 | イン ザ・ミソスープ In za Misosūpu
| rowspan=2 | San anlann Miso
| Aistrithe go Béarla ag Ralph F. McCarthy mar In the Miso Soup. 
|-
| Aistriúchán Fraincise (&quot;Miso Soup&quot;) le Corinne Atlan.
|-
| 1998
| ライン Rain
| Línte
| Aistriúchán Fraincise (&quot;Lignes&quot;) le Sylvain Cardonnel, aistriúchán Seicise (&quot;Čáry&quot;) le Jan Levora.
|- 
| rowspan=&quot;2&quot; | 2000
| 共生虫 Kyōsei Chū
| Parasites 
| Aistriúchán Fraincise le Sylvain Cardonnel
|-
| 希望の国のエクソダス Kibō no Kuni no Ekusodasu
| A n-aghaidh ar thír ab fhearr leo
| 
|-
| rowspan=3 | 2001
| タナトス Tanatosu
| Thanatos
| 
|-
| THE MASK CLUB
| 
| 
|-
| 最後の家族 Saigo no Kazoku
| An teaghlach deireanach
| 
|- 
|  2005
| 半島を出よ Hantō o Deyo
| Ag fágáil na leithinse
| Aistrithe go Béarla ag Ralph McCarthy, Charles De Wolf agus Ginny Tapley Takemori mar From the Fatherland, with Love
|-
| 2010
| 歌うクジラ Utau kujira
| Míol mór ag canadh
| 
|-
| 2011
| 心はあなたのもとに Kokoro wa Anata no Motoni
| Tá mo chroí fút thíos
|-
| 2015
| オールド・テロリスト Ōrudo Terorisuto
| Seansceimhlitheoir
| 
|}

=== Cnuasacha ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;|-
! Bliain
! Teideal Seapáinise
! Teideal aistrithe
! Nótaí
|-
| 1984
| 悲しき熱帯 Kanashiki Nettai
| Gruaim thrópaiceach
|
|-
| rowspan=3 | 1986
| POST ポップアートのある部屋 Posuto Poppu Āto no aru Heya
| POST, Seomra le popealaín
| 
|-
| 走れ！タカハシ Hashire! Takahashi 
| Rith! Takahashi
| Sraith úrscéalta faoi imreoir daorchluiche
|-
| ニューヨーク・シティ・マラソン  
| Maratón Nua Eabhrac
| 
|-
| rowspan=2 | 1988
| トパーズ Topāzu
| Topaz
| 
|-
| 村上龍料理小説集 Murakami Ryū Ryōri Shōsetsushū
| Cnuasach úrscéalta le Ryū Murakami faoi bhia
| 
|-
| 1991
| 恋はいつも未知なもの Kanashiki Nettai
| Ní bhíonn dul amach ar an ngrá
| 
|-
| 1995
| 村上龍映画小説集 Murakami Ryū Eiga Shōsetsushū
| Cnuasach úrscéalta scannánaithe Ryū Murakami
| 
|-
| 1996
| モニカ-音楽家の夢・小説家の物語 Monika – Ongakuka noYume Shōsetsuka no Yume
| Monica – aisling ceoltóra, scéal úrscéalaí
| Scríofa in éineacht le Ryuichi Sakamoto
|-
| 1997
| 白鳥 Hakuchō 
| Eala
| 
|-
| 1998
| ワイン一杯だけの真実 Wain Ippai dake no Shinjitsu
| Fírinne gloine fíona
| 
|-
| rowspan=2 | 2003
| とおくはなれてそばにいて Tōku Hanarete Soba ni ite
| Seachain tú féin
| 
|-
| どこにでもある場所どこにもいないわたし Dokonidemo aru Basho Dokonimo inai Watashi
| 
| At the Airport (空港にて - Kūkō nite) a tugadh ar an eagrán clúdaigh bhog
|-
| 2007
| 特権的情人美食 村上龍料理&amp;官能小説集 Tokkenteki Jōjin Bishoku Murakami Ryū Ryōri &amp; Kannō Shōsetsushū
| Cócaireacht iontach an leannáin: cnuasach úrscéalta le Ryū Murakami faoi bhia agus faoi chollaíocht
|-
| 2012
| 55歳からのハローライフ Gojūgo-sai kara no Harōraifu
| Dia duit a bheatha ó chaoga cúig bliain d’aois
|
|-
|}

Tá aistí, agallaimh agus leabhair phictiúr le Murakami ar fáil freisin, agus tá a lán scannán ann atá bunaithe ar úrscéalta leis.

==Nótaí==
{{Reflist}}

==Naisc sheachtracha==

*[http://www.sf-encyclopedia.com/entry/murakami_ryu  &quot;Murakami Ryū&quot;] (''[[The Encyclopedia of Science Fiction]]'': Jonathan Clements an t-údar) 
*[http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/431-ryu-murakami Ryu Murakami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207014934/http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/431-ryu-murakami |date=2019-02-07 }} ag J'Lit Books sa tSeapáin 
*[https://web.archive.org/web/20171114151124/http://www.jlpp.go.jp/en/works/05_13.html Achoimre ar ''Hanto o Deyo'' ag JLPP (Japanese Literature Publishing Project) 
*[https://web.archive.org/web/20131014173619/http://upcoming4.me/news/book-news/review-ryu-murakami-from-the-fatherland-with-love REVIEW : Ryu Murakami - [[From the Fatherland With Love]]] at Upcoming4.me 
*[http://www.imdb.com/name/nm0613487/?ref_=fn_al_nm_1 Ryu Murakami] ag an [[Internet Movie Database]]

{{DEFAULTSORT:Murakami, Ryū}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Seapánacha]]</text>
      <sha1>cslpjvfyu2wyhnwudsc085phhbqzgba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scáthach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85581</id>
    <revision>
      <id>1332453</id>
      <parentid>1226743</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4494" sha1="26d3p9keredzjrpsqzfepiut6ck4reo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}
Sa Rúraíocht, ba bhanlaoch agus teagascóir na n-ealaíon comhraic í
'''Scáthach'''. Bhí [[Cú Chulainn]] ceann dá daltaí. Deirtear go raibh an Alba a háit dúchais, go háirithe [[Oileán Scáthaí]],&lt;ref&gt;''Isle of Skye''&lt;/ref&gt; agus cónaí uirthi ann i n[[Dún Scáith]].  Tugadh &quot;An Scáth&quot; mar leasainm uirthi. De réir athleagan&lt;!--gram?--&gt; amháin, ba í [[Aoife]] a deirfiúr agus céile comhraic, iad beirt na hiníonacha Árd-Greimne, as ''Lethra'' (sa Bhriotáin).

==Sna scéalta==
Feictear Scáthach go háirithe agus í ag teagasc Chú Chulainn Óg&lt;!--gram.--&gt; sa scéal ''[[Tochmharc Eimhire]]'', seanscéal ón ré roimh an móreipic ''[[Táin Bó Cúailnge]]''. Maireann an scéal in dhá athleagan: leagan gearr scríofa go formhór as Sean-Ghaeilge, agus leagan leathnaithe as Meán-Ghaeilge. 

Sa dá athleagan, tá de dhualgas ar Chú Chulainn líon tascanna a dhéanamh, sula measfar gur fiú dó   a ghrá geal [[Eimhear]], iníon thaoisigh [[Forgall Monach|Fhorgall Monach]], a phósadh. Cuirtear é go ''Alpae'' (Alba is léir anseo&lt;ref&gt;&quot;na hAlpa&quot; sa bhrí litriúil, cf DIL, svv &quot;Alpae&quot; agus &quot;Albu&quot;.&lt;/ref&gt;) i dteannta le [[Lóegaire Búadach|Lóegaire]], [[Conchúr mac Neasa|Conchúr]] agus (sa leagan níos deireanaí, freisin) [[Conall Cernach]]. Faigheann sé oiliúint mhíleata ón ngaiscíoch [[Domhnall]],&lt;ref&gt;titeann a iníon hideous i ngrá leis an laoch, agus geallann sí díoltas agus í diúltaithe&lt;/ref&gt; a chuireann é in am trátha chuig Scáthach le haghaidh tuilleadh oiliúna.&lt;ref&gt;{{cite book|editor-first=Robert|editor-last=Welch|title=The Concise Oxford Companion to Irish Literature|chapter=Tochmarc Emire (Recension I), lines 16–36|publisher=[[Clarendon Press]]|location=Oxford, England|date=2000|ISBN=978-0198661580}}&lt;/ref&gt;

Téann Cú Chulainn agus a chomrádaí [[Ferdia]] go [[Dún Scáith]].  Múineann Scáthach gaiscí arm dóibh, agus tugann a [[Ga Bolga]] dó Chú Chulainn. Imíonn seisean i mbradaíl le hiníon Scáthaí, [[Uathach]], ach trí thimpiste briseann a méara. Screadann sí agus glaonn a leannán [[Cochar Croibhe]] isteach. In ainneoin agóidí Uathaigh, tugann sé cuireadh chun comhraic do Chú Chulainn, ach cloíonn Cú Chulainn go héasca é. Chun chúiteamh a dhéanamh, glacann Cú Chulainn le cúramaí Chochair, agus éiríonn sé ina leannán Uathaigh. Sa deireadh, geallann Scáthach a hiníon dó, gan an ''bride price''.

Tá céile comhraic ag Scáthach, bangaisce darb ainm Aoife. Nuair a  bhagraíonn sí críocha Scáthaí, cloíonn Cú Chulainn í. Agus í ar fhaobhar a chlaímh, socraíonn Cú Chulainn a beo a ligint léi, ach go luíonn sí leis agus mac a bheireann do. Fágann sé Aoife agus í ag iompar a mhic, [[Connla]].&lt;ref&gt;{{cite book|first=T.W.|last=Rolleston|title=Celtic Myths and Legends|url=https://archive.org/details/celtic0962roll_KO051|publisher=Gresham|location=Londain, Sasana|date=1986|isbn=0-946495-84-X|page=[https://archive.org/details/celtic0962roll_KO051/page/192 192]}}&lt;/ref&gt;

==I gcultúr na ndaoine==
Is carachtar í Scáthach in ''[[American Horror Story: Roanoke]]'', an 6ú séasúr den tsaincheadúnas teilifíse ''[[American Horror Story]]''.  [[Lady Gaga]], amhránaí, a rinne a páirt.&lt;ref&gt;[https://io9.gizmodo.com/lady-gagas-freaky-roanoke-character-has-some-deep-ameri-1787938590 Lady Gaga's Freaky Roanoke Character Has Some Deep American Horror Story Roots] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180913073630/https://io9.gizmodo.com/lady-gagas-freaky-roanoke-character-has-some-deep-ameri-1787938590 |date=2018-09-13 }}, October 18, 2016&lt;/ref&gt; Tá sí ann mar phearsa chomh maith sa tsraith leabhar ''[[The Secrets of the Immortal Nicholas Flamel]]'' leis an scríbhneoir Éireannach [[Michael Scott]].

==Féach freisin==
* [[Cuillin]] ar Oileán Scáthaí.

==Foinsí==
* ''Tochmarc Emire'' (Athleagan I), [http://www.ucc.ie/celt/published/G301021A CELT]
* ''Tochmarc Emire'' (Athleagan II), eag. A.G. van Hamel, ''Compert Con Culainn and Other Stories''. Mediaeval and Modern Irish Series 3. Baile Átha Cliath, 1933.
* DIL Alpae
* MacKillop, James (1998). ''Dictionary of Celtic Mythology''. Londain: Oxford. {{ISBN|0-19-860967-1}}.

==Naisc sheachtracha==
* ''[http://www.undiscoveredscotland.co.uk/usbiography/s/scathach.html Dun Sgathaich]'' on Skye, said to stand on the site of ''Dún Scáith''

==Tagairtí==
{{reflist|2}}


{{An Rúraíocht}}

{{DEFAULTSORT:Scathach}}
[[Catagóir:An Rúraíocht]]</text>
      <sha1>26d3p9keredzjrpsqzfepiut6ck4reo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miriam O'Callaghan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85724</id>
    <revision>
      <id>1332399</id>
      <parentid>1290114</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13124" sha1="3ey4gi5lg8ryx7jqr070b7mf4p6qiv3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[iriseoir]] Éireannach i [[Vicipéid:Cúrsaí reatha|gcúrsaí reatha]] í '''Miriam O'Callaghan'''. Rugadh í ar an 6ú hEanáir 1960 i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]]. Cuireann sí cláir cúrsaí reatha i láthair ar an [[raidió]] agus ar an [[teilifís]]. Cuireadh í ''Prime Time'' i láthair ar [[RTÉ a hAon|RTÉ 1]] ón bhliain 1996.

== Saol a hÓige ==
Rugadh Miriam i [[Carraig an tSionnaigh|gCarraig an tSionnaigh]], Baile Átha Cliath i 1960, iníon de Jerry, Státseirbhíseach sinsearach as [[Contae Chiarraí]], agus Miriam, príomhoide [[bunscoil]] as [[Contae Laoise]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Miriam O'Callaghan: &quot;Life is not about perfection for me&quot;|url=https://www.rte.ie/lifestyle/living/2019/0527/1051952-miriam-ocallaghan-life-is-not-about-perfection-for-me/|date=2019-05-27|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/life/family/family-features/jim-ocallaghan-on-growing-up-with-five-strong-women-the-house-was-dominated-by-feminism-to-a-certain-extent-34429036.html|teideal=Jim O'Callaghan on growing up with five strong women - 'The house was dominated by feminism to a certain extent'|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-03-12}}&lt;/ref&gt;. Is í an dara páiste i dteaghlach cúigear clainne, ceathrar cailín agus buachaill amháin&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. [[Abhcóide]], [[Teachta Dála|TD]], agus baill de cheannasaíocht [[Fianna Fáil]] is ea a dheartháir [[Jim O'Callaghan|Jim]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/election-2020-jim-o-callaghan-fianna-f%C3%A1il-1.4168446|teideal=Election 2020: Jim O’Callaghan (Fianna Fáil)|údar=Marie O'Halloran|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-03-12}}&lt;/ref&gt;. D'fhreastail Miriam ar Bhunscoil Naomh Brigid i [[Cábán tSíle|gCábán tSíle]], Baile Átha Cliath. Príomhoide sa bhunscoil seo ab ea a máthair ar feadh 40 bliana&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/woman/celeb-news/back-to-school-for-miriam-and-mum-26537182.html|teideal=Back to school for Miriam and mum|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/news/my-teacher-mum-was-my-biggest-inspiration-growing-up-miriam-38550988.html|teideal='My teacher mum was my biggest inspiration growing up' - Miriam|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-03-12}}&lt;/ref&gt;. Bhain sí amach céim i [[Dlí|ndlí]] i 1979 ó [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]] agus i 1981 bhain sí amach dioplóma iarchéimí i ndlí [[an Eoraip]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://alumni.ucd.ie/awards/awardee/miriam-ocallaghan/|teideal=MIRIAM O'CALLAGHAN|language=en-GB|work=UCD Alumni Awards|dátarochtana=2020-03-12}}&lt;/ref&gt;. 

Bhí sí ar an dteilifís don chéad uair sna 1980dí, i fógraíocht [[Bainne]] Avonmore. Tá an fógraíocht le feiceáil ar an [[Cartlann|gCartlann]] Scannán na hÉireann&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Avonmore Milk: Taste the Freshness|url=https://ifiplayer.ie/avonmore-milk/|date=2017-04-25|language=en-GB}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922013504/https://ifiplayer.ie/avonmore-milk/ |date=2020-09-22 }}&lt;/ref&gt;.

== Gairm sa Bhreatain ==
Tar éis cháiligh í ina abhcóide i 1983, bhog í go [[Londain]] lena fear céile Tom McGurk, agus thosaigh sí ag obair mar thaighdeoir ar ''Theilifís Thames''. Thosaigh sí ag obair ar ''This Is Your Life'', a cuireadh [[Eamonn Andrews]] i láthair&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/profiles/miriam-ocallaghan/|teideal=RTÉ Archives {{!}} Miriam O'Callaghan|work=www.rte.ie|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;. Ansin d'oibrigh sí mar thaighdeoir cúrsaí reatha. Bhog sí go dtí an [[BBC]] i 1987 agus thraenáil sí mar léiritheoir in Ionad Teilifíse BBC i Londain Thiar&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Mar léiritheoir, d'oibrigh sí ar ''Kilroy'', ''Family Matters'' agus ''Prime Time'', freagrach as cláir speisialta i [[Hong Cong]] agus in [[Iarúsailéim]]. Chuaigh sí isteach mar thuairisceoir ar ''Newsnight'', príomhclár cúrsaí reatha BBC, ar feadh 10 mbliana. Agus í ansin, rinne sí maoirseacht ar roinnt cláir imscrúdaithe tábhachtach, an t-iomrall ceartais faoin UDR 4 agus an t-iomrall ceartais faoi Kiranjit Ahluwalia san áireamh. Rinne sí obair le haghaidh ''Newsnight'' ar an Proiséas Síochána [[Tuaisceart na hÉireann]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/lifestyle/my-1990s-memories-miriam-ocallaghan-26796215.html|teideal=My 1990s memories Miriam O'Callaghan|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;.

== Gairm RTÉ ==
D'fhill O'Callaghan go hÉirinn i 1993 ag obair le [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]. Sa tús, chuir sí an clár [[eacnamaíocht]] agus [[gnó]] ''Marketplace'' i leith. Bhí sí fós ag obair leis an BBC, ar an gcéad sraith don chlár ITV ''Tonight with Trevor MacDonald''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tonight with Trevor McDonald (TV Series 1999– ) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt0213373/fullcredits}}&lt;/ref&gt;. Ó 1996, bhí sí ag obair le RTÉ amháin, mar láithreoir ''Prime Time''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Thaistil sí go [[Lucsamburg]] agus an [[An Bhruiséil|Bhruiséil]] tar éis [[Buama|buamáil]] sa Bhruiséil i 2016, chun ''Prime Time'' a chur i leith sa Bhruiséil&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.joe.ie/news/pics-rte-prime-time-brussels-attacks-special-got-lot-people-talking-536187|teideal=PICS: The RTÉ Prime Time Brussels attacks special has got a lot of people talking|language=en|work=JOE.ie|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;. 

I 2005, thosaigh sí an chéad sraith ar a gclár cainte [[samhradh]] féin, ''Saturday Night with Miriam''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Saturday Night with Miriam|url=http://www.imdb.com/title/tt0475201/}}&lt;/ref&gt;. Rith an clár gach samhradh ó 2005-2017. Ghlac siad sos sa bhliain 2018, agus sa bhliain 2019 dúirt RTÉ nach mbeidh an clár ar ais mar gheall ar sceidil chontrátha&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://vipmagazine.ie/saturday-night-miriam-wont-returning-screens-year/|teideal=Saturday Night with Miriam won’t be returning to our screens this year|dáta=2018-03-21|language=en-GB|work=VIP Magazine|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;. Bhí sí ina láithreoir ar cláir theilifíse ar nós ''Surgeons'' i 2007 agus ''Who Do You Think You Are?'' i 2008&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Who Do You Think You Are? (TV Series 2008– ) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt1294601/fullcredits}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Surgeons (TV Series 2007– ) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt1227811/fullcredits}}&lt;/ref&gt;. Tá sí le feiceáil sa chlár ''Reeling in the Years'' i 1993, 1996, 2000 agus 2001. Chuir sí an clár Oíche Chinn Bliana i leith ar RTÉ i 2011 agus 2012&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://pendulumsummit.com/pf/miriam-o-callaghan/|teideal=MIRIAM O'CALLAGHAN|language=en-GB|work=Pendulum Summit|dátarochtana=2020-03-13|archivedate=2020-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803182103/https://pendulumsummit.com/pf/miriam-o-callaghan/}}&lt;/ref&gt;. 

Thosaigh sí ag obair mar láithreoir raidió ar RTÉ leis an gclár samhradh ''Miriam Meets'' i 2009&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Dúirt RTÉ i mí Lúnasa 2009 go mbeidh an clár ar siúl go bonn buan ar RTÉ Raidió 1 gach [[An Domhnach|Domhnaigh]]. I 2013, sheas O'Callaghan isteach mar láithreoir bhonn buan ar RTÉ Raidió 1 ar phríomhchlár na maidine, nuair a bhí láithreoir John Murray ar saoire thinnis&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/miriam-ocallaghan-to-get-her-own-sunday-with-miriam-radio-show-29723069.html|teideal=Miriam O'Callaghan to get her own 'Sunday with Miriam' radio show|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;. Ina dhiaidh sin, fuair sí clár beo raidió nua, gach Domhnach ar RTÉ Raidió 1. Tá an clár ar siúl fós, leis an ainm ''Sunday with Miriam''&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

Ar an 24ú Deireadh Fómhair 2012, san ionad rialú náisiúnta RTÉ, bhuail sí an cnaipe a chur stop leis an tarchur teilifís [[analógach]] a raibh á úsáid in Éirinn ar feadh 50 bliana&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/video-the-moment-ireland-switched-off-its-analogue-signal-647501-Oct2012/|teideal=VIDEO: The moment Ireland switched off its analogue signal|údar=Sinead O'Carroll|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;.

Saothraíonn O'Callaghan ceann de na tuarastail is airde i RTÉ, de réir eolas ó 2016&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/salaries-for-10-highest-paid-rt%C3%A9-presenters-amounted-to-3m-in-2016-1.4075822|teideal=Salaries for 10 highest-paid RTÉ presenters amounted to €3m in 2016|údar=Shauna Bowers|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;.

== Gradaim ==
I 2003, bhuaigh O'Callaghan Duais Pearsa Theilifíse na Bliana sna hIFTAs&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Bhuaigh sí an Duais Stíl ''RTÉ Guide'' i 2007&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;''.''

Bhuaigh an clár ''Miriam Meets...'' Gradam Raidió PPI i 2011&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Rinne O'Callaghan agallamh ''Prime Time'' le Praveen Halappanavar i 2013 agus bhuaigh an t-agallamh an Gradam Justice Media i 2013, sa chatagóir Nuacht Teilifíse&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrb.ie/conference2018/speakers/miriam-ocallaghan/|teideal=Miriam O'Callaghan|language=en|work=www.hrb.ie|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;.

Ghlac sí céim onóir Dochtúir na Litir (D.Litt.) ón Ollscoil na nUladh, [[Doire]] i 2011&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. I  2017 bronnadh Dochtúir an Dlí uirthi as Ollscoil na hÉireann, Corcaigh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ucc.ie/en/conferrings/honorary/archive/dr-miriam-ocallaghan-degree-of-doctor-of-laws.html|teideal=Honorary Conferrings Speeches Archive|language=en|work=University College Cork|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;.

== Saol Pearsanta ==
Tá ochtar clainne aici&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/style/celebrity/celebrity-features/miriam-ocallaghan-its-a-great-time-to-be-a-woman-in-ireland-35845572.html|teideal=Miriam O'Callaghan: 'It's a great time to be a woman in Ireland'|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;. Bhí sí pósta ar Tom McGurk ó 1983-1995 agus tá ceathrar iníon acu, Alannah, Clara agus cúpla Jessica agus Georgia&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/style/celebrity/celebrity-features/miriam-ocallaghan-i-dont-believe-in-keeping-secrets-but-i-have-to-be-careful-when-it-comes-to-my-adult-children-34839668.html|teideal=Miriam O'Callaghan: 'I don't believe in keeping secrets, but I have to be careful when it comes to my adult children'|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;. Bhuail sí le Steve Carson agus iad ag obair ar ''Newsnight''&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Pósadh an lánúin i 2000 agus bhun iad comhlacht teilifíse, ''Mint Productions''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tv-radio-web/steve-carson-to-leave-rt%C3%A9-for-bbc-northern-ireland-1.1557868|teideal=Steve Carson to leave RTÉ for BBC Northern Ireland|údar=Ronan McGreevy|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;''.'' Tá ceathrar mhac acu, Jack, Daniel, Conor agus Jamie&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. 

Tugann sí tacaíocht do roinnt carthanais, ISPCC&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ispcc.ie/node/548|teideal=Miriam O'Callaghan {{!}} ISPCC|work=www.ispcc.ie|dátarochtana=2020-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021135951/https://www.ispcc.ie/node/548|archivedate=2019-10-21}}&lt;/ref&gt;, ''Make A Wish''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.makeawish.ie/about/team/31/42|teideal=Our Ambassadors {{!}} Make-A-Wish|work=www.makeawish.ie|dátarochtana=2020-03-13|archivedate=2020-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200922173012/https://www.makeawish.ie/about/team/31/42}}&lt;/ref&gt; agus ''Trick or Treat'' (Sráid Teampall)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.templestreet.ie/uncategorized/miriam-ocallaghan-launches-trick-treat/|teideal=Miriam O’Callaghan launches Trick or Treat|dáta=2014-10-02|language=en-US|work=Temple Street Children's Charity|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt; san áireamh&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Is pátrún í ar ''Clíona's Foundation''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://clionas.ie/news/miriam-ocallaghan-launches-new-information-booklet/|teideal=Miriam O'Callaghan Launches New Information Booklet - Family Charity Ireland|údar=idfmarketing|dáta=2014-11-25|language=en-US|work=Clionas|dátarochtana=2020-03-13}}&lt;/ref&gt;.

== Naisc Sheachracha ==
[http://www.twitter.com/MiriamOCal Miriam O'Callaghan ar Twitter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200513065034/https://twitter.com/MiriamOCal |date=2020-05-13 }}

{{RTÉ Raidió 1}}
{{Daoine Nuacht agus Cúrsaí Reatha RTÉ}}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:O'Callaghan, Miriam}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1960]]
[[Catagóir:Láithreoirí RTÉ Raidió 1]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>3ey4gi5lg8ryx7jqr070b7mf4p6qiv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Josephine Kermode</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88275</id>
    <revision>
      <id>1332350</id>
      <parentid>1227555</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8053" sha1="lfiql7q4lobtiasf5jivtd6920ji7oq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

File agus drámadóir ó Oileán Mhanann ba ea '''Josephine Kermode''' (1852–1937) agus iomrá léi mar &quot;Cushag&quot;. I mBéarla is mó a scríobh sí ach bhí Gaeilge Mhanann ar a toil aici agus bhailigh sí scéalta sa teanga sin. 

==Beatha agus saothar==

Rugadh Margaret Letitia Josephine Kermode ar an 18 Meán Fómhair 1852 in Ramsey (''Rhumsaa'').&lt;ref name=&quot;Radcliffe&quot;&gt;'Cushag: An Appreciation’by Constance Radcliffe, in ''Them ‘Oul Times: Poems by Cushag'', Edited and Published by Constance Radcliffe, 1993, pp. i–iii.&lt;/ref&gt; Bhí sí ar dhuine den seachtar clainne a mhair ag an Urramach William Kermode (1815-1890) agus ag an dara bean aige, Jane née Bishop (1818-1858) ó Staffordshire.&lt;ref name=&quot;www.isle-of-man.com/manxnotebook&quot;&gt;'Philip Moore Callow Kermode, 1855–1935', alt le Frances Coakley on [http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/people/antiqarn/pmck.htm www.isle-of-man.com/manxnotebook]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'The Kermode Family of Ramsey,' alt le William Cubbon, in ''The Isle of Man Natural History and Antiquarian Society'', Vol 5 No 1, ar fáil ag [http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/iomnhas/v051p109.htm www.isle-of-man.com/manxnotebook]&lt;/ref&gt; Bhí suim mhór ag William i ndúlra agus i seandachtaí Mhanann.&lt;ref&gt;Caibidil 1, ''Manx Worthies'', A.W. Moore, 1901, le fáil ag [http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/worthies/p041a.htm www.isle-of-man.com/manxnotebook]&lt;/ref&gt;

Fuair Cushag agus a deirfiúracha oideachas ó mháistreás cónaithe.&lt;ref name=&quot;Radcliffe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Woolley&quot;&gt;'Kermode, Josephine ('Cushag')’ by Sue Woolley, in ''New Manx Worthies'' ed. Dollin Kelly, Douglas, Manx National Heritage, 2006&lt;/ref&gt; Tar éis bhás a hathar chuaigh sí ag obair mar bhanaltra dúiche ach b’éigean di éirí as de dheasca drochshláinte.&lt;ref name=&quot;Radcliffe&quot; /&gt; Níor phós sí riamh ach bhí sí ina bean tí ag a dheartháir [[P.M.C. Kermode]] ón mbliain 1908 amach. Ba scoláire é a d’fhoilsigh leabhar tábhachtach i dtaobh chrosa Mhanann in 1907.&lt;ref name=&quot;Radcliffe&quot; /&gt;

Ba é “A Lonan Legend” an chéad saothar a d’fhoilsigh Josephine, rud a rinne sí in 1899.&lt;ref name=&quot;Radcliffe&quot; /&gt; Foilsíodh an chéad chnuasach dánta aici, ''Poems by Cushag'', in 1907.&lt;ref&gt;[http://www.newspapers.gov.im/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_IOMDEMO&amp;Type=text/html&amp;Locale=english-skin-eu&amp;Path=RYC/1907/08/30&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ad00827&amp;PageLabel=8 'Now Ready: Poems by Cushag'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001411/http://www.newspapers.gov.im/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_IOMDEMO&amp;Type=text%2Fhtml&amp;Locale=english-skin-eu&amp;Path=RYC%2F1907%2F08%2F30&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ad00827&amp;PageLabel=8 |date=2016-03-04 }} fógra in ''Ramsey Courier''. 30 Lúnasa 1907 (le fáil tríd an [[Manx National Heritage]] [http://www.imuseum.im/ iMuseum])&lt;/ref&gt; Ag an am sin a tharraing sí uirthi féin “Cushag” mar ainm cleite (“Cuiseag” i litriú Gaelach).&lt;ref name=&quot;Radcliffe&quot; /&gt; Tagann an t-ainm ó ''Jacobaea vulgaris'' (buachalán buí), bláth oifigiúil Oileán Mhanann.&lt;ref&gt;[http://www.gov.im/isleofman/facts.xml#flower www.gov.im] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510212828/http://www.gov.im/isleofman/facts.xml |date=10 May 2007 }}&lt;/ref&gt; 

[[File:Common Ragwort (Senecio jacobaea).jpg|thumb|Buachalán buí nó “Cushag,” bláth náisiúnta Oileán Mhanann]]

In 1908 d’fhoilsigh Cushag na ''Peel Plays'',&lt;ref&gt;''Peel Plays'' by Cushag, Douglas: G &amp; L Johnson, 1908, ar fáil ag [http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/pp1908/index.htm www.isle-of-man.com/manxnotebook]&lt;/ref&gt; trí dhráma ghearra. Léiríodh iad in Purt na h-Ynshey (Port na hInse nó Peel), a bhuíochas sin ar a cara [[Sophia Morrison]].&lt;ref&gt;'Miss Sophia Morrison: In Memoriam,’ alt le P. W. Caine, in ''Mannin'', Vol V No. 9, May 1917, available on [http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/mannin/v9p499.htm www.isle-of-man.com/manxnotebook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304071553/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/mannin/v9p499.htm |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt; Léiríonn na drámaí an tsuim a bhí ag Cushag i mbéaloideas Mhanann, ós leaganacha de scéalta traidisiúnta atá i gceist. Scríobh sí drámaí eile ina dhiaidh sin. 

In 1911 d’fhoilsigh sí cnuasach nua dánta, ''Ellan Vannin'', agus in 1913 bhí roinnt dánta léi mar chuid dá raibh in ''A Book of Manx Poetry'', duanaire a chuir [[William Cubbon]] in eagar.&lt;ref&gt;''A Book of Manx Poetry'', William Cubbon, Douglas: Manx Language Society, 1913, ar fáil ag [https://archive.org/details/bookofmanxpoetry00cubb www.archive.org]&lt;/ref&gt;

==Béaloideas==

Bailitheoir béaloidis ba ea Cushag, obair a rinne sí i dteannta Sophia Morrison. Bhuail siad le chéile in 1907 agus ba ghearr go raibh siad mór lena chéile. Bhí sé de bhuntáiste ag Cushag go raibh Gaeilge Mhanann ar a toil aici, ó bhí sí á labhairt óna óige amach.&lt;ref&gt;Litir ó Sophia Morrison chun J.J. Kneen, 10 August 1907, luaite in [https://www.academia.edu/1503824/_On_the_Manx_Quest._Sophia_Morrison_and_Josephine_Kermode ''”On the Quest: Sophia Morrison and Josephine Kermode''], alt le Stephen Miller&lt;/ref&gt; D’fhoilsigh sí scéal traidisiúnta i nGaeilge dar theideal ''Harry-Crab as yn Mob-beg'' in 1913.&lt;ref&gt;Published in ''Mannin'', Vol I. No. 2, November 1913, ar fáil ag [http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/mannin/v2p124.htm www.isle-of-man.com/manxnotebook]&lt;/ref&gt; Ba í Morrison  a rinne an chuid is mó den obair agus iad ag bailiú béaloidis, ach d’fhoilsigh Cushag roinnt píosaí gearra mar &quot;Folklore Notes&quot; ar an iris ''Mannin''.&lt;ref&gt;[http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/mannin/vol5.htm ''Mannin'' Vol. III No. 4, May 1915] agus [http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/mannin/vol6.htm Vol. IV No. 6, November 1915]&lt;/ref&gt;

==Deireadh a beatha==

Chuaigh Cushag agus a deartháir chun cónaithe in Doolish (Dubhghlais nó Douglas), príomhbhaile an oileáin, in 1922, áit a raibh post faighte ag P.M.C. mar an chéad Choimeádaí ar Iarsmalann Mhanann (Thie Tashtee Vannin – Taigh Taistí Mhanann).&lt;ref name=&quot;Radcliffe&quot; /&gt; D’fhan Cushag ann go dtí go bhfuair a deartháir bás in 1932.&lt;ref name=&quot;Woolley&quot; /&gt; D’aistrigh sí go Bournemouth, áit a raibh sí ina cónaí lena deirfiúr Cherill, agus cailleadh í ar an 15 Feabhra 1937.&lt;ref name=&quot;Radcliffe&quot; /&gt; Tá sí curtha in Wimborne Minster.

==Foilseacháin==

* ''Poems by Cushag'', Douglas: G &amp; L Johnson, 1907 (ar fáil ag [http://manxliterature.com/sort-by-genre/genre/poems-by-cushag/ ManxLiterature.im])
* ''Peel Plays'', Douglas: G &amp; L Johnson, 1908 (ar fáil ag [http://manxliterature.com/sort-by-genre/plays/the-peel-plays/ ManxLiterature.im])
* ''Granny: A Tale of Old Christmas'', Douglas: G &amp; L Johnson, 1910 (ar fáil ag [http://manxliterature.com/sort-by-genre/genre/granny-a-tale-of-old-christmas/ ManxLiterature.im])
* ''Ellan Vannin'', Douglas: G. &amp; L. Johnson, 1911 (ar fáil ag [http://manxliterature.com/sort-by-genre/genre/ellan-vannin/ ManxLiterature.im])
* ''Mylecharaine'', Douglas: G. &amp; L. Johnson, 1915 (ar fáil ag [http://manxliterature.com/sort-by-genre/plays/mylecharaine/ ManxLiterature.im])
* ''Glen Aldyn Plays'', Douglas: S. K. Broadbent, 1916 (ar fáil ag [http://manxliterature.com/sort-by-genre/plays/glen-aldyn-plays/ ManxLiterature.im])
* ''The Glen'', Ramsey: J. W. Strickett, 1919 (ar fáil ag [http://manxliterature.com/sort-by-genre/genre/the-glen/ ManxLiterature.im])
* ''Manx Melodies'', London: John Long, 1922 (ar fáil ag [http://manxliterature.com/sort-by-genre/genre/manx-melodies/ ManxLiterature.im])
* ''The Quakers of Ballafayle'', in ''Ramsey Courier'', 24 Meán Fómhair 1926 (ar fáil ag [http://manxliterature.com/sort-by-genre/plays/the-quakers-of-ballafayle/ ManxLiterature.im])

==Nótaí==
{{reflist|2}}

{{DEFAULTSORT:Kermode, Josephine}}
[[Catagóir:Básanna i 1937]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1852]]
[[Catagóir:Gaeilge Mhanann]]
[[Catagóir:Oileán Mhanann]]</text>
      <sha1>lfiql7q4lobtiasf5jivtd6920ji7oq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sophia Morrison</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88431</id>
    <revision>
      <id>1332467</id>
      <parentid>1227622</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7572" sha1="7t073ic3h4k9uh3kly6s6xjt8wmsu00" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Gníomhaí cultúrtha, béaloideasaí agus údar ó [[Oileán Mhanann]] ba ea '''Sophia Morrison''' (24 Bealtaine 1859 – 14 Eanáir 1917). Luaitear í mar laoch de chuid athbheochan chultúrtha Mhanann.

==Beatha==
Rugadh Morrison in Purt ny h-Inshey (Port na hInse/Peel) agus í ar an tríú duine de naonúr clainne a rugadh do Charles Morrison (1824-80) agus dá bhean Louisa (née Crellin) (1830-1901). Ceannaí mór ba ea a hathair agus cabhlach báid iascaireachta aige.&lt;ref&gt;'Speaking from the Shadows: Sophia Morrison and the Manx Cultural Revival’, Breesha Maddrell, ''Folklore'', Vol. 113, No. 2 (Oct. 2002), lch 222&lt;/ref&gt;

D’fhreastail sí ar an Clothworkers’ School agus rinne sí staidéar ar an gceol i Londain ag Coláiste Ceoil na Tríonóide lena cara Edmund Goodwin. Bhí sí ar an gcéad Mhanannach chun dioplóma ceoil a bhaint amach.&lt;ref name=Kenyon&gt;J. Stowell Kenyon, Breesha Maddrell and Leslie Quilliam, 2006&lt;/ref&gt; Bhí suim aici i dteangacha agus bhí Gaeilge Mhanann agus Fraincis ar a dtoil aici, in éineacht leis an eolas a bhí aici ar Ghaeilge na hÉireann, ar Ghaeilge na hAlban, ar Iodáilis agus Spáinnis.&lt;ref name=Kenyon/&gt; Thug sí cuairt ar an bhFrainc, an réigiún Bascach agus na Stáit.&lt;ref&gt;'Speaking from the Shadows: Sophia Morrison and the Manx Cultural Revival’, Breesha Maddrell, ''Folklore'', Vol. 113, No. 2 (Oct. 2002), lch 222&lt;/ref&gt;
 
===Béaloideas===
Aithníodh le linn Morrison gurbh í an t-údar ba mhó ar bhéaloideas Mhanann í agus théadh béaloideasaithe móra eile i gcomhairle léi. Scríobh sí ailt don iris ''Folk Lore'', do ''Celtic Nations &amp; their Literary Activities'' (a chuir Rhŷs Phillips in eagar) agus do ''Fairy Faith in Celtic Countries'' (1911) (Walter Evans-Wentz).&lt;ref name=Kenyon/&gt;

[[File:Manx Fairy Tales - 1998 Cover.jpg|thumb|Eagrán nua-aoiseach de ''Manx Fairy Tales'' le léaráidí le Archibald Knox ón   dara heagrán in 1929.]]
Ba é Charles Roeder (1848–1911), béaloideasaí Gearmánach a bhí ina chónaí i Manchain, a spreag Morrison chun dul i mbun oibre ar bhealach praiticiúil proifisiúnta. Dúirt sé léi: &quot;You are really the only Manx person I know who quite understands the great value of all these matters.&quot;&lt;ref&gt;Charles Roeder to Sophia Morrison, quoted in Breesha Maddrell, 2002, p. 221&lt;/ref&gt; Ba nós léi dul chun cainte le daoine amuigh faoin tuath agus is minic a théadh sí amach ag bailiú scéalta agus eile le cairde ar nós [[Josephine Kermode]] (“Cushag”).&lt;ref&gt;[http://www.smo.uhi.ac.uk/~stephen/manxnotes/MN138.pdf ‘“On the Manx Quest”: Sophia Morrison and Josephine Kermode’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304110431/http://www.smo.uhi.ac.uk/~stephen/manxnotes/MN138.pdf |date=2016-03-04 }} Stephen Miller, ''Manx Notes: Folkways and Language'', No. 138, 2012&lt;/ref&gt; Chuaigh Roeder agus Morrison i gcomhar lena chéile chun ''Manx Proverbs and Sayings'' a fhoilsiú in 1905.

==Teanga==
Bhí Gaeilge Mhanann ar a toil ag Morrison toisc an chomhrá a dhéanadh sí le pobal na háite, leithéidí iascairí Phort na hInse (Purt ny h-Inshey/Peel), dream ar chuir sí aithne mhaith orthu trína hathair. Bhí fonn orthu an teanga a chaomhnú agus chuir sí ranganna Gaeilge ar bun i bPort na hInse in éineacht le O. Joughin agus William Cashen, ranganna a bhí le fáil feasta sa chuid is mó de bhailte móra an oileáin.&lt;ref&gt;[http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/mannin/v9p499.htm ‘Miss Sophia Morrison: In memoriam’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304071553/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/mannin/v9p499.htm |date=2016-03-04 }} by P. W. Caine, in ''Mannin'', Vol V, No 9, 1917&lt;/ref&gt;

Bhí sí orthu siúd a bhunaigh Yn Çheshaght Ghailckagh (An tSeiseacht Ghaelcach, eagraíocht chun an teanga a chur chun cinn) in 1899,&lt;ref&gt;[http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/publshrs/yncg.htm ‘The Origin of the Manx Language Society’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101020055403/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/publshrs/yncg.htm |date=2010-10-20 }} Sophia Morrison, in ''The Manx Quarterly'', No. 14. Vol. II, 1914&lt;/ref&gt; agus bhí sí ina Rúnaí uirthi ón mbliain 1901 go dtí a bás. Dá bhrí sin bhí lámh mhór aici i roinnt leabhar le daoine eile a chur i gcló, go háirithe ''First Lessons in Manx'' (1901), leabhar le Edmund Goodwin.&lt;ref name=Kenyon/&gt;

Bhí fonn uirthi freisin Béarla Mhanann a chaomhnú agus barúil aici go raibh an chanúint i mbaol de dheasca chúngú an Bhéarla ón taobh amuigh.

===''Mannin''===
[[File:Mannin (journal) text.JPG|thumb|left|Teideal ''Mannin''. Archibald Knox a dhear é.]]
[[File:Mannin No.1.jpg|thumb|Clúdach tosaigh an chéad eagrán, Bealtaine 1913]]
Bhí Morrison freagrach as ''Mannin: Journal of Matters Past and Present relating to Mann'', iris Yn Çheshaght Ghailckagh, a thagadh amach dhá uair in aghaidh na bliana agus naoi n-eagrán foilsithe idir 1913 and 1917. Ba í buaic shaothar Morrison í, “formalizing the ideals of the early-twentieth century Manx cultural movement”.&lt;ref&gt;Breesha Maddrell, 2002, lch 231&lt;/ref&gt; Ba í Morrison a chuir an iris in eagar agus a mhaoinigh í.&lt;ref&gt;[http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/mquart/mq18048.htm ‘Miss Sophia Morrison’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304080317/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/mquart/mq18048.htm |date=2016-03-04 }} in ''Manx Quarterly'' No 18 Vol IV, 1917&lt;/ref&gt;

Ba í an iris pointe teagmhála ghluaiseacht chultúrtha Mhanann agus réimse mór ábhair inti - ceol, béaloideas, stair bhéil agus stair scríofa, polaitíocht, dúlra, an Ghaeilge féin, beathaisnéisí daoine mór le rá as Oileán Mhanann, agus filíocht, prós agus drámaí.

==Bás==
[[File:Sophia Morrison grave.jpg|thumb|Uaigh mhuintir Morrison ag Port na hInse]]
Bhí na súile agus na cluasa ag teip go dona ar Morrison le himeacht aimsire, agus bhíodh tinneas cinn néarailgeach uirthi. Chuaigh sí faoi scian ar an oileán agus i Manchain chun na súile a leigheas.&lt;ref name=Kenyon/&gt;&lt;ref&gt;Stephen Miller, 2012&lt;/ref&gt; Fuair sí bás den ailse ar an 14 Eanáir 1917 i bPort na hInse.&lt;ref name=Kenyon/&gt;

==Liosta leabhar==
* ''Manx Proverbs and Sayings'' (1905) le Charles Roeder ([http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/mp1905/index.htm sliocht])
* ''Manx Cookery Book'' (1908) le Louisa Morrison ([http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/mcb1908.htm sliocht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526121403/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/mcb1908.htm |date=2019-05-26 }})
*  [http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/mwf1908/text.htm ''Manx Wild Flowers'' (1908) le Dodd, P. L. Ralfe agus L. Quayle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108114821/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/mwf1908/text.htm |date=2019-01-08 }})
*  [http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/sm1911/index.htm ''Manx Fairy Tales'' (1911)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221010094050/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/sm1911/index.htm |date=2022-10-10 }}
* ''A Vocabulary of the Anglo-Manx Dialect'' (1924) le [[Arthur William Moore|A. W. Moore]] agus Edmund Goodwin ([http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/am1924/ sliocht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117232525/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/am1924/ |date=2018-11-17 }})

==Nótaí==

{{Reflist|2}}

{{DEFAULTSORT:Morrison, Sophia}}
[[Category:Gaeilge Mhanann]]
[[Category:Oileán Mhanann]]</text>
      <sha1>7t073ic3h4k9uh3kly6s6xjt8wmsu00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marbella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88688</id>
    <revision>
      <id>1332389</id>
      <parentid>1122733</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="2fpqgn3xhx1tvgxhg8khzhj8sgthr0e" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Cathair agus bardas i ndeisceart na [[An Spáinn|Spáinne]] is í '''Marbella''', a bhaineann le [[Málaga (cúige)|cúige Malaga]], san [[An Andalúis|Andalúis]]. Is cuid de réigiún  [[Costa del Sol Occidental]] í agus is í suí an [[Mancomunidad de Municipios de la Costa del Sol Occidental]]&lt;ref&gt;Mancomunidad de Municipios de la Costa del Sol Occidental. http://www.mancomunidad.org/marbella.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081112014210/http://www.mancomunidad.org/marbella.asp |date=2008-11-12 }}&lt;/ref&gt; ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: ''Comhlachas Bardasach den Chosta del Sol Thiar'') agus ceann [[Partido judicial de Marbella|an cheantair bhreithiúnaigh]] ([[An Spáinnis|Spáinnis]]: ''Partido judicial de Marbella)''.&lt;ref&gt;Marbella, partido judicial nº6 de Málaga .http://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=29&amp;numpartido=6 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105071551/http://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=29&amp;numpartido=6 |date=2010-01-05 }}&lt;/ref&gt; Tá sé mar an dara bardas is mó i gCúige Málaga agus an 8ú bardas is mó san [[An Andalúis|Andalúis]].

Tá Marbella suite ar bhruacha [[An Mheánmhuir|na Meánmhara]], idir Malaga agus [[Caolas Ghiobráltar]], agus ag bun [[Siarra Blanca (An Spáinn)|Siarra Blanca]]. Tá a limistéar bardasach suite i limistéar 117 km², trasnaithe ag an mhórbhealach  ar a dtugtar [[Autovía del Mediterráneo]] (Autovía A-7) agus an dola-bhóthar ar a dtugtar  [[La Autopista del Mediterráneo]] (AP-7), na príomhbhealaí isteach chuig an bardas.

Sa bhliain 2018 bhí thart ar 141,400 daoine ina gcónaí ann in achar 114 cm².    

== Tagairtí ==
{{reflist}} 

{{síol-tír-es}}

[[Catagóir:Cathracha agus Bailte san Andalúis]]
[[Catagóir:Turasóireacht sa Spáinn]]
[[Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir]]</text>
      <sha1>2fpqgn3xhx1tvgxhg8khzhj8sgthr0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cumann Haca Oighir na hÉireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88776</id>
    <revision>
      <id>1332266</id>
      <parentid>1284002</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="940" sha1="salmufth5xjran97rlx7xjzcuyj53c3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}} 

[[File:The Odyssey - Belfast.jpg|mion|clé|The Odyssey agus Láthair SSE - staid baile The Belfast Giants leis an rinc oighir is mó ar oileán na hÉireann]]

Is é  '''Cumann Haca Oighir na hÉireann''' ([[English]] - ''Irish Ice Hockey Association'') an cheanneagraíocht rialaithe le haghaidh haca oighir in Éirinn. Bunaiodh é i [[1996]]. Tá an cumann ina bhall den Chónaidhm Idirnáisiúnta Haca Oighir (IIHF) agus [[Comhairle Oilimpeach na hÉireann]]. Is é Aaron Guli uachtarán an chumainn.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=G4dm5p4F0vM]Ice hockey in Ireland and the Irish Ice Hockey Association in 2019 - Near FM&lt;/ref&gt;

== Naisc Sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20190216125921/http://www.iiha.org/  Irish Ice Hockey Association / Cumann Haca Oighir na hÉireann]

== Tagairtí ==

{{Reflist}}

{{síol-ie}}
[[Catagóir:Haca oighir]]
[[Catagóir:Eagraíochtaí spóirt]]</text>
      <sha1>salmufth5xjran97rlx7xjzcuyj53c3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruth Negga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88963</id>
    <revision>
      <id>1332439</id>
      <parentid>1332059</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20214" sha1="me3jlg1c4nvx40aembn6fpobehl5zlc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is aisteoir [[An Aetóip|Aetópach]]-[[Éire]]annach í '''Ruth Negga''' (/ˈneɪɡə/; a rugadh ar an 7 Eanáir 1982)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.goldenglobes.com/person/ruth-negga|teideal=Ruth Negga|language=en|work=www.goldenglobes.com|dátarochtana=2019-03-14}}&lt;/ref&gt;. Tá rólanna glactha aici sna scannáin ''Capital Letters'' (2004) (a scaoileadh mar ''Trafficked'' i roinnt tíortha), ''[[Isolation]]'' (2005), ''[[Breakfast on Pluto (scannán)|Breakfast on Pluto]]'' (2005) agus ''Warcraft'' (2016), &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/film/oscars-2017-ruth-negga-nominated-for-best-actress-award-1.2949162|teideal=Oscars 2017: Ruth Negga nominated for best actress award|údar=Donald Clarke|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2019-03-14}}&lt;/ref&gt; agus ar teilifís chomh maith, mar shampla ar an mion-sraith [[Criminal Justice]] de chuid an [[BBC]], ''Love/Hate ó'' [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], ''[[Misfits]]'' de chuid [[E4]], agus ''[[Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D.|Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D]]'' ar [[ABC]]. Ghlac sí an príomhról mar Tulip O' Hare i ''Preacher'' ar [[AMC]] sa bhliain 2016.

Mar gheall ar a cuid oibre mar Mildred Loving sa scannán ''Loving'' (2016), ainmníodh Negga do na duaiseanna seo a leanas: [[Academy Award for Best Actress]], [[Golden Globe Award for Best Actress in a Motion Picture - Drama]], [[Independent Spirit Award for Best Female Lead]], [[Critics' Choice Movie Award for Best Actress]] agus bhuaigh sí gradam Irish Film and Television Award ([[Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann|IFTA]]) don Aisteoir is Fearr, chomh maith leis an ngradam BAFTA Rising Star Award.

== Saol a hóige agus oideachas ==
Rugadh Negga i 1982 in [[Adas Ababa]], [[an Aetóip]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://southafrica-info.com/africa-from-a-to-z-fast-facts-55-states/|teideal=Africa from A to Z: Fast facts on the 55 states - South Africa Gateway|dáta=2017-12-12|work=web.archive.org|dátarochtana=2019-03-14|archivedate=2017-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212084450/https://southafrica-info.com/africa-from-a-to-z-fast-facts-55-states/}}&lt;/ref&gt; b'Éireannach í a mháthair, Norra, agus b'Aetópach é a hathair, an Dr. Negga. Bhuail a tuismitheoirí le chéile nuair a bhí a mháthair ag obair mar altra san Aetóip.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.limerickleader.ie/news/home/207986/-Always-a-star-in-the.html|teideal='Always a star in the family': Ruth's Oscar bid|work=www.limerickleader.ie|dátarochtana=2019-03-14}}&lt;/ref&gt; Bhí cónaí ar Negga sa tír sin go dtí go raibh sí ceithre bliana d'aois. Is páiste aonair í. Fuair a hathair bás mar gheall ar thimpiste ghluaisteáin nuair a bhí sí seacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cafebabel.com/eng/article/18984/ruth-negga-a-star-without-a-label.html|teideal=Ruth Negga, a star without a label - the European magazine ~ Cafebabel|dáta=2009-05-29|work=web.archive.org|dátarochtana=2019-03-14|archivedate=2009-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090529132154/http://www.cafebabel.com/eng/article/18984/ruth-negga-a-star-without-a-label.html}}&lt;/ref&gt; Tógadh i [[Luimneach]], Éire í, anois tá cónaí uirthi i Londain ó 2006.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|teideal=Rising star: Ruth Negga, actor|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2006/jan/08/features.magazine27|work=The Observer|dáta=2006-01-08|dátarochtana=2019-03-14|language=en-GB|údar=Phil Hoad}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alan Owens, [http://www.limerickcity.ie/media/spop201.pdf &quot;Ruth réalta ar an ardú le BBC&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106043431/http://www.limerickcity.ie/media/spop201.pdf |date=2014-01-06 }}, ''Limerick Leader'', 20 Lúnasa 2011.&lt;/ref&gt;

Rinne Negga staidéar ag Ionad Samuel Beckett ag [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cineuropa.org/es/interview/62022/|teideal=Ruth Negga • Actriz|language=es|work=Cineuropa - lo mejor del cine europeo|dátarochtana=2019-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250811220827/https://cineuropa.org/es/interview/62022/|archivedate=2025-08-11}}&lt;/ref&gt; áit a bhain sí céim BA i Staidéar Aisteoireachta amach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/06_june/02/pas.shtml|teideal=BBC - Press Office - P.A.s cast have Secs Appeal on BBC Three|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2019-03-14}}&lt;/ref&gt;

== A gairm proifisiúnta ==
Rinne Negga a céad ról ar scáileán sa scannán Éireannaigh ''Capital Letters'' (2004), ag glacadh an phríomhróil mar Taiwo. Ghlac sí an phríomhróil mar Mary i ''Isolation'' an bhliain dár gcionn. Roimhe seo, bhí sí ag obair den chuid is mó san amharclann.&lt;ref name=&quot;Cineuropa1&quot;&gt;[http://www.cineuropa.org/interview.aspx?documentID=62022 Cineuropa – Agallaimh – Ruth Negga, Aisteoir]. Cineuropa.org.&lt;/ref&gt; Tar éis do aisteoireacht Negga a fheiceáil, d’athraigh an stiúrthóir Neil Jordan an script ''Breakfast on Pluto'' ionas go bhféadfadh sí a bheith sa scannán.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/how-oscartipped-ruth-neggas-star-has-finally-ascended--34730596.html|teideal=How Oscar-tipped Ruth Negga's star has finally ascended...|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2019-03-14}}&lt;/ref&gt; Ina theannta sin, ba phríomhaisteoir í sa scannán ''Color Me Kubrick'' (2005), le John Malkovich, agus sna gearrscannáin ''The Four Horsemen'', ''3-Minute 4-Play'' agus ''Stars'' .  

[[Íomhá:Ruth_Negga_cropped.jpg|deas|mion|Negga ag Féile Cannes i 2016]]
Ar an teilifís ghlac Negga páirt in ''Dochtúirí'', [[Criminal Justice]] agus sa tsraith Éireannaigh ''Love is the Drug.'' Ghlac sí an phríomhróil mar Doris &quot;Sid&quot; Siddiqi sa tsraith [[BBC Three]] ''[[Personal Affairs]]'', in éineacht le Laura Aikman, Annabel Scholey agus Maimie McCoy.&lt;ref name=&quot;BBCPress1&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/06_june/02/pas.shtml &quot;P. A. s caitheadh tá Ailt Achomharc a dhéanamh ar BBC Trí&quot;]. BBC Oifig Phreas. 2 meitheamh 2008.&lt;/ref&gt; Léirigh Nessa an charactair Rosie sa chéad dá sraith de ''[[Love/Hate]]''.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Rinne Negga páirt Dame [[Shirley Bassey]] i léiriú an BBC darb ainm ''Shirley'' sa bhliain 2011 agus bhuaigh sí gradam an [[Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann|IFTA]] Aisteoir is Fearr (Teilifís) as a cuid oibre. Ina measc a saothar amharclainne tá a cuid róil in ''Lacha'', in''Titus Andronicus'' agus in ''Lay Me Down Softly''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nt-online.org/47658/company-members/ruth-negga.html|teideal=National Theatre : Company Members : Ruth Negga|dáta=2009-05-29|work=web.archive.org|dátarochtana=2019-03-15|archivedate=2009-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090529035836/http://www.nt-online.org/47658/company-members/ruth-negga.html}}&lt;/ref&gt; Ó 2007 amach, thosaigh sí ag obair leis an ngrúpa amharclainne Éireannaigh Pan Pan Theatre. Sa bhliain 2010, rinne sí páirt Ophelia sa léiriú ''[[Hamlet]] san'' Amharclann Náisiúnta. Chomh maith leis sin, chuir sí a guth ar fáil san fhíschluiche, ''Dark Souls II'', le haghaigh an róil Shanalotte, nó an &quot;Emerald Herald&quot; mar is fearr aithne uirthi.

Sa bhliain 2013, fógraíodh go raibh Negga curtha in áirithe le haghaidh ról reatha mar Raina sa tsraith theilifíse Meiriceánach ''Agents of S. H. I. E. L. D.''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://deadline.com/2013/09/jere-burns-upped-on-justified-michael-rispoli-ruth-negga-danielle-nicolet-in-arcs-589797/|teideal=Jere Burns Upped On ‘Justified’, Michael Rispoli, Ruth Negga, Danielle Nicolet In Arcs|údar=Nellie Andreeva, Nellie Andreeva|dáta=2013-09-18|language=en|work=Deadline|dátarochtana=2019-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://marvel.com/news/story/21277/declassifying_marvels_agents_of_shield_ep_105_girl_in_the_flower_dress|teideal=Declassifying Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D. Ep. 105: Girl in the Flower Dress {{!}} Avengers {{!}} News {{!}} Marvel.com|dáta=2013-10-13|work=web.archive.org|dátarochtana=2019-03-15|archivedate=2013-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013060738/http://marvel.com/news/story/21277/declassifying_marvels_agents_of_shield_ep_105_girl_in_the_flower_dress}}&lt;/ref&gt; Tá sí le feiceáil i 17 eipeasóid an chláir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ghlac sí páirt sa scannánSteve McQueen ''12 Years a Slave'' a bhuaigh gradaim [[Oscar]], ach faoi dheireadh gearraíodh a ról as an scannán.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/film/negga-s-loving-performance-already-generating-oscar-buzz-1.2650022|teideal=Negga’s ‘Loving’ performance already generating Oscar buzz|údar=Donald Clarke Cannes|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2019-03-15}}&lt;/ref&gt; I mí Márta 2015, fuair Negga an ról Tulip O'Hare sa tsraith drámaíochta ''Preacher'' de chuid [[AMC]], a bhí ar an scáileán an bhliain ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://bloody-disgusting.com/news/3336588/first-casting-announcement-amcs-preacher/|teideal=First Casting Announcement for AMC’s “Preacher”!|údar=Patrick Cooper|dáta=2015-03-18|language=en-US|work=Bloody Disgusting!|dátarochtana=2019-03-14}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2016, ghlac Negga an phríomhróil in ''[[Loving]]'', a léiríodh den chéad uair i [[Féile Scannánaíochta Cannes|bhFéile Scannánaíochta Cannes]] 2016 agus ina dhiaidh sin ag Féile Scannánaíochta Idirnáisiúnta Toronto.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thestar.com/entertainment/movies/2016/11/10/ruth-negga-portrays-civil-rights-activist-mildred-loving.html &quot;Ruth Negga portrays civil rights activist Mildred Loving&quot;]. ''Toronto Star'', 10 Mí na Samhna 2016, lth. E1.&lt;/ref&gt; Tá an scannán bunaithe ar fíorscéal na Lovings, lánúin pósta idirchiníoch i Virginia i rith na 1950idí agus na 1960idí, agus an cinneadh Supreme Court ''[[Loving v. Virginia]]'' mar thoradh a gcaidrimh. Fuair Negga ardmholadh le haghaidh a cuid oibre sa scannán seo,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bheadh-oscar-tuillte-go-maith-ag-ruth-negga/|teideal=Bheadh Oscar tuillte go maith ag Ruth Negga|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2019-03-15}}&lt;/ref&gt;agus thuill sí go leor ainmniúcháin, lena n-áirítear ''the Academy Award for Best Actress'', ''the Golden Globe Award for Best Actress in a Motion Picture – Drama'', agus ''the BAFTA Rising Star Award''.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Oscar nominations 2017: the full list|url=https://www.theguardian.com/film/2017/jan/24/oscars-2017-full-list-of-nominations-awards-movies|work=The Guardian|dáta=2017-01-24|dátarochtana=2019-03-15|language=en-GB|údar=Guardian film}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/movies/movie-news/ruth-negga-continues-her-successful-award-season-run-with-yet-another-honour-35426955.html|teideal=Ruth Negga continues her successful award season run with yet another honour|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2019-03-14}}&lt;/ref&gt;

== Saol pearsanta ==
Bhí Negga i gcaidreamh leis an aisteoir Dominic Cooper ó 2010. Bhí an bheirt acu ina gcónaí le chéile i Londain ar [[Primrose Hill|Chnoc Primrose]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/style/celebrity/celebrity-news/irish-actress-ruth-negga-and-dominic-cooper-make-rare-public-appearance-at-warcraft-premiere-34783050.html|teideal=Irish actress Ruth Negga and Dominic Cooper make rare public appearance at Warcraft premiere|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2019-03-15}}&lt;/ref&gt; Bhí siad ag siúl amach ar feadh sé bliana; ach chuir Negga in iúl gur thóg lucht an preas cúpla blianta chun foghlaim go raibh deireadh leis an gcaidreamh, leis an gcéad tuairisc i mí Aibreáin 2018.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/dominic-cooper-ruth-negga-split-after-8-years-of-dating/|teideal=Dominic Cooper, Ruth Negga Split After 8 Years Together|dáta=2018-04-05|language=en-US|work=Us Weekly|dátarochtana=2019-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.marieclaire.co.uk/entertainment/people/ruth-negga-diversity-dominic-cooper-610595|teideal=Ruth Negga Talks Diversity, Hamlet And Her Split From Dominic Cooper|údar=Marie Claire|dáta=2018-08-08|language=en-US|work=Marie Claire|dátarochtana=2019-03-15}}&lt;/ref&gt; Tá Negga ag obair os coinne Cooper sa tsraith ''Preacher'' ar AMC, ina bhfuil léiríonn siad lánúin, agus dúirt sí gur dlúthchairde iad.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Dráma ==

* ''Duck'' (mar Cat): Traverse Theatre, Dún Éideann (2003)
* ''Phèdre'' (mar Aricia): Amharclann Náisiúnta Ríoga, Londain (2009)
* ''Hamlet'' (mar Ophelia): Amharclann Náisiúnta Ríoga, Londain (2010/11)
* ''Playboy of the Western World'' (mar Pegeen Mike): [[Amharclann Old Vic]], Londain (2011)
* ''Hamlet'' (mar Hamlet): Gate Theatre, Baile Átha Cliath (2018)

== Scannánliosta ==

=== Scannán ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Bliain
!Teideal
!Ról
! class=&quot;unsortable&quot; |Nótaí
|-
|2004
|''Capital Letters''
|Taiwo
|
|-
|2005
|''[[Breakfast on Pluto (scannán)|Breakfast on Pluto]]''
|Charlie
|
|-
|2005
|''Isolation''
|Mary
|
|-
|2005
|''Colour Me Kubrick''
|Lolita
|
|-
|2012
|''The Samaritan''
|Iris
|
|-
|2013
|''World War Z''
|[[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|WHO]] doctor
|
|-
|2013
|''12 Years a Slave''
|Celeste
|Radharc ar lár&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|2013
|''Jimi: All Is by My Side''
|Ida
|
|-
|2014
|''Noble''
|Joan
|
|-
|2014
|''Of Mind and Music''
|Jessica
|
|-
|2015
|''Iona''
|Iona
|
|-
|-
|2016
|''Loving''
|Mildred Loving
|
|-
|2016
|''Warcraft''
|Queen Taria
|
|-
|2019
|''Ad Astra''
|
|
|}

=== Teilifís ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Bliain
!Teideal
!Ról
! class=&quot;unsortable&quot; |Nótaí
|-
|2004
|''Doctors''
|Wanda Harrison
|Eipeasóid: &quot;The Replacement&quot;
|-
|2004
|''Love is the Drug''
|Lisa Sheerin
|4 eipeasóid
|-
|2008
|''Criminal Justice''
|Melanie Lloyd
|Príomhróil (sraith 1)
|-
|2009
|''Personal Affairs''
|Doris &quot;Sid&quot; Siddiqi
|Príomhróil
|-
|2010
|''Five Daughters''
|Rochelle
|Mionsraith teilifíse
|-
|2010–2011
|''Love/Hate''
|Rosie
|Príomhróil (sraith 1-2)
|-
|2010
|''[[Misfits]]''
|Nikki
|Ról reatha (sraith 2)
|-
|2010
|''The Nativity''
|Leah
|Príomhról
|-
|2011
|''Shirley''
|[[Shirley Bassey]]
|Scannán teilifíse
|-
|2012
|''Secret State''
|Agnes Evans
|Mionsraith teilifíse
|-
|2013–2015,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2018
|''Agents of S.H.I.E.L.D.''
|Raina
|Ról reatha (sraith 1-2)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aoiróil (sraith 5)
|-
|2016–2019
|''Preacher''
|Tulip O'Hare
|Príomhróil&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;léiritheoir feidhmiúcháin freisin
|}

=== Físchluichí ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Bliain
!Teideal
!Ról
|-
|2014
|''Dark Souls II''
|Shanalotte (Emerald Herald)
|-
|}

== Duaiseanna agus ainmniúcháin ==
Bhí Nega ainmnithe mar an Most Promising Newcomer 2003 ag na gradaim Olivier.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhí sí roghnaithe mar '''Shooting Star''' na hÉireann sa bhliain 2006 ag Féile Scannánaíochta Bheirlín.&lt;ref name=&quot;Cineuropa1&quot;/&gt; Fuair sí go leor gradaim le haghaidh a ról mar Mildred Loving sa scannán ''Loving'', lena n-áirítear Academy Award, Critic's Choice, agus ainmnúcháin Golden Globe Award le haghaidh Best Actress.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Bliain
!Association
!Categóir
!Saothar
!Tortha
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|Irish Film &amp;amp; Television Academy
|Best Actress in a Supporting Role – Film
|''[[Breakfast on Pluto (scannán)|Breakfast on Pluto]]''
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Irish Film &amp; Television Academy
|Best Actress in a Lead Role – Film
|''Isolation''
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|2011
|Irish Film &amp; Television Academy
|Best Actress in a Supporting Role – Television
|''Love/Hate''
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2012
|Irish Film &amp; Television Academy
|Best Actress in a Supporting Role – Television
|''[[Misfits]]''
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Irish Film &amp; Television Academy
|Best Actress in a Lead Role – Television
|''Shirley''
|style=&quot;background: #AE8; color: black;&quot; |Buaite
|- 
|Royal Television Society
|RTS Television Award for Best Actor (Female)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rts.org.uk/award/rts-programme-awards-2012|teideal=RTS Programme Awards 2012|dáta=2012-09-05|language=en|work=Royal Television Society|dátarochtana=2019-03-15}}&lt;/ref&gt;
|''Shirley''
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|- 
|Irish Film &amp; Television Academy
|Best Actress in a Supporting Role – Television
|''Secret State''
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|British Academy Scotland Awards
|Best Actress in Film
|''Iona''
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-  
|London Film Critics Circle Awards
|British/Irish Actress of the Year
|''Loving'' and ''Iona''
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
| rowspan=&quot;27&quot; |2016
|New York Film Critics Online
|Best Breakthrough Performer
| rowspan=&quot;25&quot; |''Loving''
|style=&quot;background: #AE8; color: black;&quot; |Buaite
|-
|African-American Film Critics Association
|Best Actress
|style=&quot;background: #AE8; color: black;&quot; |Buaite
|-
|Alliance of Women Film Journalists
|Best Actress
|style=&quot;background: #AE8; color: black;&quot; |Buaite
|-
|Black Reel Awards
|Outstanding Actress
|style=&quot;background: #AE8; color: black;&quot; |Buaite
|-
|Palm Springs International Film Festival
|Rising Star Award
|style=&quot;background: #AE8; color: black;&quot; |Buaite
|-
|Santa Barbara International Film Festival
|Vituosos Award
|style=&quot;background: #AE8; color: black;&quot; |Buaite
|-
|Satellite Awards
|Best Actress &lt;small&gt;(cothrom sa chéad áit le [[Isabelle Huppert]])&lt;/small&gt;
|style=&quot;background: #AE8; color: black;&quot; |Buaite
|-
|[[Gradaim an Acadaimh|Academy Awards]]
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|AACTA International Awards
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Austin Film Critics Association
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|BAFTA Rising Star Award
|BAFTA Rising Star Award
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Critics' Choice Movie Awards
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|- 
|Dallas–Fort Worth Film Critics Association Awards
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|- 
|Detroit Film Critics Society Awards
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Florida Film Critics Circle Awards
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Golden Globe Awards
|Best Actress in a Motion Picture – Drama
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Gotham Independent Film Awards
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Independent Spirit Awards
|Best Female Lead
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|London Film Critics Circle Awards
|British/Irish Actress of the Year
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|NAACP Image Awards
|Outstanding Actress in a Motion Picture
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Online Film Critics Society Awards
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|San Diego Film Critics Society Awards
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|San Francisco Film Critics Circle Awards
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|St. Louis Gateway Film Critics Association Awards
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Washington D.C. Area Film Critics Association
|Best Actress
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|-
|Irish Film &amp;amp; Television Academy
|Best Actress in a Supporting Role – Drama
|''Agents of S.H.I.E.L.D.''
|style=&quot;background: #F8A; color: black;&quot; |Ainmnithe
|}

== Tagairtí ==
&lt;references&gt;&lt;/references&gt;

{{DEFAULTSORT:Negga, Ruth}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine Gorma Éireannacha]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]</text>
      <sha1>me3jlg1c4nvx40aembn6fpobehl5zlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marcaíocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89075</id>
    <revision>
      <id>1332390</id>
      <parentid>1326660</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20989" sha1="3owzzpvdy1mn2wn250ade4731vm759j" xml:space="preserve">
{{glanadh-mar|gramadach, srl.}}
{{WD Bosca Sonraí Spórt}}
Is spórt an-choitianta é '''marcaíocht'''. De réir foinsí, tá 58 mhilliúin [[Capall|chapaill]] ar fud an domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.horsetalk.co.nz/2007/09/12/world-horse-population-58m/|teideal=World horse population estimated at 58 million|údar=Horsetalk.co.nz|dáta=2007-09-11|language=en-US|work=Horsetalk.co.nz|dátarochtana=2019-03-27|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327152110/https://www.horsetalk.co.nz/2007/09/12/world-horse-population-58m/}}&lt;/ref&gt;  Tá go leor pórtha éagsúla agus go leor úsáidí dóibh, is marcaíocht an ceann is coitianta sa lá atá inniu ann. Tá a lán gnéithe comórtas a bhaineann le marcaíocht. Is iad seo, [[Rásaíocht chapall|rásaíocht]], seóléimneach, cóiríocht agus trastíre. Tá cúpla stíl le haghaidh marcaíocht freisin, tá stíl Béarla agus stíl Iarthar. Chomh maith leis sin, úsáidtear iad le haghaidh caitheamh aimsire áisneas. Tá a lán marcaigh cáiliúla ón [[Éire|Éirinn]] agus freisin tá a lán capall cáiliúla ón Éirinn trí na blianta.
[[Íomhá:Altai horses 03.jpg|mion]]

== Eabhlóid an chapaill ==
[[Íomhá:Horseevolution.svg|mion|Eabhlóid an chapaill|241x241px]]
Téann na capaill go stair 55 milliún bliain go dtí ainmhithe an beag, méid madra nó caoirigh. Glaodh ar sin ''Hyracotherium''. Chomh maith leis na ainmhithe seo bhí an ''Orrohippus'', an ''Mesohippus'', an ''Miohippus'', an ''Parahippus'', agus an ''Meryhippus'', seo é na ainmhithe go deireanach maidir leis an éabhlóid an capall. Tháinig na hainmhithe seo chun cinn ó dhíothacht [[dineasár]]. Chónaíonn an gaolta an chapall seo i Meiriceá thuaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.khanacademy.org/partner-content/big-history-project/expansion-interconnection/other-materials8/a/a-little-big-history-of-horses|teideal=A Little Big History of Horses|language=en|work=Khan Academy|dátarochtana=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328140935/https://www.khanacademy.org/partner-content/big-history-project/expansion-interconnection/other-materials8/a/a-little-big-history-of-horses|archivedate=2019-03-28}}&lt;/ref&gt; Tá na capaill a bheith ina ball de ghrúpa ''Perissodactyla''. Seo é an ghrúpa ainmhithe le méar amháin leis an ainm crúb agus freisin tá cineál fiacla céanna. Ach cé go bhfuil cúpla crúb ag na Hyracotherium, ciallaíonn sé seo go raibh sinsearacht choiteann idir an capall agus taipíní agus srónbheannach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Evolution of the horse|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Evolution_of_the_horse&amp;oldid=888698948|journal=Wikipedia|date=2019-03-20|language=en}}&lt;/ref&gt; Feicimid athrú mór le capall sa lá atá inniu ann agus na ''Hyracotherium''. Is é na príomhathruithe ná ardú i méid, níos lú crúba, cosa níos faide, aghaidh níos faide agus an inchinn níos mó. Níorbh athrú na athrú seo thar oíche, athrú iad fada agus seasmhach. Tháinig capall nua-aimseartha forleathan sa lá atá inniu ann ar dtús in Áise timpeall 2 mhilliún blianta ó shin. Tá a lán pórú maidir leis an capall agus de réir an capall Przewalski, thosaigh thrí pórú ón Áise, na go leor pórú sa domhain inniu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/animal/Przewalskis-horse|teideal=Przewalski's horse {{!}} wild horse subspecies|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2019-03-28}}&lt;/ref&gt;

== Stair na marcaíochta ==
[[Íomhá:Haymaking- Horse and Cart (5933914248).jpg|mion|Capaill agus cairteanna ag obair]]
Ní dáta cinnte chun a thosaigh marcaíocht. Thosaigh daoine ag baint úsáid as na capaill ó 6000 RC&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://sportsaspire.com/history-of-horseback-riding|teideal=A Quick Ride Through the History of Horseback Riding|language=en-US|work=SportsAspire|dátarochtana=2019-03-27|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327152112/https://sportsaspire.com/history-of-horseback-riding}}&lt;/ref&gt; le haghaidh obair. Ach tá fianaise gur cuireadh tús le marcaíocht ó 3500 BC&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://sportsaspire.com/history-of-horseback-riding|teideal=A Quick Ride Through the History of Horseback Riding|language=en-US|work=SportsAspire|dátarochtana=2019-03-27|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327152112/https://sportsaspire.com/history-of-horseback-riding}}&lt;/ref&gt; ach ní raibh siad róchinnte. Sa tréimhse meánaoiseach sa 5ú haois go dtí 15ú haois, úsáidtear capaill don tarraingt cairteacha agus sa chogaíocht. In amanna arsa úsáidtear na capaill i gcogaíocht charbad agus bhí na capaill ag tarraingt charbad don obair. 

San am seo glacadh capaill páirt tábhachtach ar fud an domhain maidir leis iompar, talmhaíocht srl.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Equestrianism|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Equestrianism&amp;oldid=886289973|journal=Wikipedia|date=2019-03-05|language=en}}&lt;/ref&gt; Feicimid líníochtaí ón an Meán Oirthear de na capaill ag tarraingt na charbaid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.khanacademy.org/partner-content/big-history-project/expansion-interconnection/other-materials8/a/a-little-big-history-of-horses|teideal=A Little Big History of Horses|language=en|work=Khan Academy|dátarochtana=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328140935/https://www.khanacademy.org/partner-content/big-history-project/expansion-interconnection/other-materials8/a/a-little-big-history-of-horses|archivedate=2019-03-28}}&lt;/ref&gt;Sa 800 BC tá a lán daoine ón Áise ag marcaíocht agus faigh siad amach go raibh na capaill go maith nuair a bhí tú i gcath mar tá na capaill níos tapa más gá duit ag éalú,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://quatr.us/central-asia/people-start-ride-horses.htm|teideal=When did people start to ride horses?|údar=Karen Carr|dáta=2017-06-20|language=en-US|work=Quatr.us Study Guides|dátarochtana=2019-03-27|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327152110/https://quatr.us/central-asia/people-start-ride-horses.htm}}&lt;/ref&gt; ní raibh siad gur foinsí maithe don ithe. Tá fianaise ón 5000 bliana ó shin don mharcaíocht nuair a d'fhéach siad ar iontaisí agus aimsíodh go raibh fiacla na capaill caite síos. Léiríonn sé seo go raibh beagán i mbéal na capaill. Is féidir gur mharcaigh siad na capaill roimhe sin gan beagán ina mbéal, ach níl an fianaise dó seo.&lt;br /&gt;

== Gnéithe den mharcaíocht ==

=== Rásaíocht capall ===
[[Íomhá:Horseracing arima-kinen 2007.jpg|mion|230x230px|Rás leis a lán capaill]]
Tá [[Rásaíocht chapall|rásaíocht capall]] ar cheann de na spórt lucht féachana is mó a bhfreastalaítear ar fud an domhain. Leanann sé siar go dtí 4500 BC nuair a bhí na gcapall ceansaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.winningponies.com/horse-racing-history.html|teideal=History of Horse Racing|work=www.winningponies.com|dátarochtana=2019-03-28}}&lt;/ref&gt; Is é spórt a bhaineann le dhá chapaill nó níos mó agus iad ag rith. Sa lá atá inniu ann feicimid rásaíocht capall mar spóirt cearrbhachas ina raibh dleathach. San am don sean-ghréig, úsáideann siad rásaíocht charbad na capaill mar chaitheamh aimsire. Ach thosaigh na rásaíocht nua-aimseartha sa 12ú haois&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.winningponies.com/horse-racing-history.html|teideal=History of Horse Racing|work=www.winningponies.com|dátarochtana=2019-03-28}}&lt;/ref&gt; agus nuair a rialaigh an bhanríon Anne sa bhliain 1702 go dtí bliain 1714, tháinig sé mar spóirt gairmiúil é. Níorbh fhada gur tugadh spórt do ríthe air. Is é King Charles an duine a chuir bronntanas don bhuachan an rás agus scríobh sé na rialacha freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/sports/horse-racing|teideal=horse racing {{!}} History &amp; Facts|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2019-03-28}}&lt;/ref&gt; Tá traidisiúin éagsúla le rásaíocht i ngach tíre agus tá 3 gnéithe den rásaíocht capall sa rásaíocht nua-aimseartha. Seo iad, rásaíocht chothrom, rásaíocht léim, rásaíocht úim agus rásaíocht dochloíteacht. Is é rásaíocht chothrom&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Flat racing|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Flat_racing&amp;oldid=869794896|journal=Wikipedia|date=2018-11-20|language=en}}&lt;/ref&gt; ná nuair a galfaidh an capall ar talamh cothrom idir dhá phointe. Is é rásaíocht léim&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Horse Racing and British Politics|url=http://dx.doi.org/10.1017/9781787442818.005|publisher=Boydell and Brewer Limited|journal=Horse Racing and British Society in the Long Eighteenth Century|pages=122–152}}&lt;/ref&gt; ná nuair a gallfaidh an capall agus caithfidh sé léim ar constaicí. Is rásaíocht úim&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Harness racing|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Harness_racing&amp;oldid=887962321|journal=Wikipedia|date=2019-03-16|language=en}}&lt;/ref&gt; cosúil leis na rásaíocht charbad a ndéantar fadó agus bhí úim ar na capall agus é ag rith agus duine ag tiomáint an cairt. Is é rásaíocht dochloíteacht&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Endurance riding|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Endurance_riding&amp;oldid=874071741|journal=Wikipedia|date=2018-12-16|language=en}}&lt;/ref&gt; nuair a dtaistealaíonn capall agus marcaigh achar fada.
[[Íomhá:Arkle skeleton.jpg|mion|153x153px|Cnamharlach de Arkle]]

====== &lt;u&gt;Arkle&lt;/u&gt; ======
Is é [[:en:Arkle|Arkle]] an capall is cáiliúla in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Arkle|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Arkle&amp;oldid=858479611|journal=Wikipedia|date=2018-09-07|language=en}}&lt;/ref&gt; Rugadh é i gContae na Mí sa bhliain 1957 agus fuair sé bás sa bhliain 1970. Ainmníodh é tar éis na [[:en:Arkle_(Sutherland)|gcnoc Arkle]] in Albain. Bhuaigh sé 27 rásaí amach as 35 rásaí ina shaol. Sa bhliain 1964 bhuaigh sé a chéad chorn óir i féile rásaí [[:en:Cheltenham_Festival|Cheltenham]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cheltenham Festival|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cheltenham_Festival&amp;oldid=888924501|journal=Wikipedia|date=2019-03-22|language=en}}&lt;/ref&gt;. Tá cnámharlach Arkle ar thaispeáint sa [[Comhlacht Graí Náisiúnta na hÉireann|Chomhlacht Graí Náisiúnta na hÉireann]] i gContae Cill Dara.

======&lt;u&gt;Cheltenham&lt;/u&gt;======
Is é Féile Cheltenham an cáiliúla sa domhain rásaíocht. Tarlaíonn sé gach bliain i mí Mhárta i Sasana. Chuaigh a lán capall cáiliúla dul ann agus ghlac siad páirt sna rásaí éagsúla. Thosaigh na féile seo sa bhliain 1860 in áiteanna éagsúla agus ní go dtí an bhliain 1904 go dtarlaíonn sé i gcúrsa Cheltenham.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cheltenham Festival|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cheltenham_Festival&amp;oldid=888924501|journal=Wikipedia|date=2019-03-22|language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;

=== Seóléimneach ===
[[Íomhá:Show jumping sequence, Delaware.jpg|mion|281x281px|Seóléimneach - an duine leis an suíochán chun tosaigh.]]
Tháinig seóléimneach ón 20ú haois san Iodáil. San am seo cruthaítear na daoine Iodálach an bealach nua don mharcaíocht, an suíochán tosaigh nuair a bhí an capall ag léim. Cé nár shroich seóléimneach go dtí Meiriceá go dtí timpeall an bhliain 1917, nuair a shroich sé, thosaigh sé go tapa. San am seo, bhunaigh an chéad chomhlachas seóléimneach i Meiriceá darbh ainm sa lá atá inniu ná [[:en:United_States_Equestrian_Federation|United States Equestrian Federation (USEF).]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://prezi.com/z-oqyeamdcbs/the-history-ofshow-jumping/|teideal=The History of...Show Jumping|language=en|work=prezi.com|dátarochtana=2019-03-29}}&lt;/ref&gt; Tá dhá chineál den seóléimneach, [[:en:Show_jumping|léimneach]] agus [[:en:Show_hunter|sealgairí]]. Sa cineál léimneach, tá tú amaithe agus caithfidh tú timpeall sraith de léimneach gan aon rud a titim agus bhuaigh an duine leis an t-am is ísle agus gan pionóis. Ach sa sealgairí tá réiteoir ann agus tá sé ag breitheamh an mharcaigh agus an capall. Léimfidh siad suas go dtí ocht gclaíocha. Tugann an réiteoir dóibh scóir as a chéad agus bhuaigh an duine leis an scór is airde.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Show hunter|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Show_hunter&amp;oldid=889820386|journal=Wikipedia|date=2019-03-28|language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
[[Íomhá:2008 Olympic Games equestrian LAMAZE Eric, detail.jpg|mion|169x169px|Eric Lamaze agus Hickstead sa bhliain 2008]]

======&lt;u&gt;Hickstead&lt;/u&gt;======
Is é [[:en:Hickstead_(horse)|Hickstead]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hickstead (horse)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hickstead_(horse)&amp;oldid=866793858|journal=Wikipedia|date=2018-11-01|language=en}}&lt;/ref&gt; an capall níos cáiliúla sa domhan i seóléimneach. Rugadh Hickstead sa Bheilg sa bhliain 1996 agus fuair sé bás sa bhliain 2011. Bhuaigh sé a lán comórtas leis a mharcaigh, [[:en:Eric_Lamaze|Eric Lamaze]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eric Lamaze|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eric_Lamaze&amp;oldid=860360196|journal=Wikipedia|date=2018-09-20|language=en}}&lt;/ref&gt;. Tá fhios ag gach duine ar Eric ná an mharcaigh uimhir amháin na domhain. Bhuaigh an chapaill suas go dtí €4 milliúin leis an mharcaigh seo. Ghlac sé páirt sa a lán comórtais ar fud an domhain, ach an rud is thabhachtach ná an bonn óir sna [[Cluichí Oilimpeacha]] i [[Béising|Beijing]] sa bhliain 2008. Sa bhliain 2010 bhuaigh Hickstead an teideal 'Best Horse in the World' ag an comórtas 'World Equestrain Games' (WEG) i Meiriceá. Ar an 6ú lá de mhí Samhain 2011, fuair Hickstead bás tar éis comórtas san Iodáil. Bhí taom croí aige agus thit sé tar éis an bhabhta.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Hickstead, Star Show-Jumping Horse, Dies During Competition|url=https://www.nytimes.com/2011/11/07/sports/hickstead-star-show-jumping-horse-dies-during-competition.html|work=The New York Times|dáta=2011-11-06|dátarochtana=2019-03-31|language=en-US|údar=Sarah Maslin Nir}}&lt;/ref&gt;  


=== Imeachtaí ===
[[Íomhá:Foto sprong sloot.JPG|mion|200x200px|chapall agus a mharcaigh ag léim faoi léim trastíre]]
Is thríphasach é [[:en:Eventing|imeachtaí]] don mharcaíocht. Tá imeachtaí meascán de seóléimneach, cóiríocht, agus trastíre agus tá sé scaipthe ar thar ceithre lá. Uaireanta tá sé ar siúl ar lá amháin agus tá sé ar eolas mar imeacht lae.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eventing|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eventing&amp;oldid=887649302|journal=Wikipedia|date=2019-03-13|language=en}}&lt;/ref&gt; Thosaigh an t-imeacht le cóiríocht don gcéad dá lá agus ag an thríú lá, tá seóléimneach ar siúl agus tá trastíre ar siúl ag an lá deireanach. Is é trastíre an aibhsigh. Tá gach duine ag tnúth air mar is triail é don  inneach agus luas na capaill.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://inside.fei.org/fei/disc/eventing/about|teideal=About Eventing|dáta=2012-03-19|language=en|work=FEI|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; Roimh an chéad imeacht, chóiríocht, caithfear an capall a iniúchadh. Is é cóiríocht ná a dhéanann an capall sraith gluaiseachtaí, tapa agus mall, agus freisin nuair a dhéanann an capall gluaiseachtaí cosúil le damhsa. Tá na gluaiseachtaí marcáilte as 10 agus curtha suas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://inside.fei.org/fei/disc/eventing/about|teideal=About Eventing|dáta=2012-03-19|language=en|work=FEI|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; Maidir le trastíre, is é an phás is thábhachtach sa chomórtas seo. Tástálann sé an t-inneach agus an cumas an capall agus freisin an mharcaigh. Tá an trastíre amaithe agus caithfidh tú gan pionós. Ag an lá deireanach, déanann iniúchadh arís chun a chinntiú go bhfuil do chapall ceart go leor tar éis na trastíre, agus tar éis sin thosaigh an seóléimneach. Tar éis na tríphasach bhuaigh an teaglaim do chapall agus an mharcaigh leis an pionós níos laghad agus an scór is airde.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://inside.fei.org/fei/disc/eventing/about|teideal=About Eventing|dáta=2012-03-19|language=en|work=FEI|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;


[[Íomhá:Badminton Horse Trials 2007 - geograph.org.uk - 558937.jpg|mion|Badminton Horse Trials sa bhliain 2007]]

====== &lt;u&gt;Badmintion Horse Trials&lt;/u&gt; ======
Is comórtas é Badminton Horse Trials don imeachtaí agus tá sé ar siúl gach Samhradh i [[Gloucestershire]], i Sasana. Tá sé ar siúl thar cúig lá agus tá cóiríocht, trastíre agus seóléimneach ar siúl. Reáchtáladh an chéad cheann i 1949 ag Duke of Beaufort. Ba é an dara ócáid a reáchtáladh i Sasana le hinspioráid óna Cluichí Oilimpeacha sa bhliain 1948.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Badminton Horse Trials|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Badminton_Horse_Trials&amp;oldid=889441920|journal=Wikipedia|date=2019-03-25|language=en}}&lt;/ref&gt; Ag an chéad chomórtas bhí dhá chapall is fiche amháin ag tosnú ach le blianta is déanaí tá beag nach céad capall ag tosnú. Sa bhliain 1953, tharla Badminton mar chraobh na hEorpa.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.badminton-horse.co.uk/history/|teideal=Badminton Horse Trials {{!}} History|language=en-GB|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;

====== &lt;u&gt;Mary King&lt;/u&gt; ======
[[Íomhá:Mary King and Kings Temptress - CCI Luhmühlen.jpg|mion|Mary King agus Kings Temptress]]
Is mharcaigh imeachtaí cáiliúla í [[:en:Mary_King_(equestrian)|Mary King]]. Is as Sasana í agus rugadh í sa bhliain 1961. D'fhoghlaim sí conas marcaíocht nuair a bhí sí an óg.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.horseandhound.co.uk/tag/mary-king|teideal=Mary King|language=en-US|work=Horse &amp; Hound|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; Fhásann a ghrá do chapall léi agus d'éirigh thar barr léi ina gairm marcaíocht. Léiríonn sí an Sasanaigh sa sé Cluichí Oilimpeacha san imeachtaí agus a lán Chraobh Dhomhanda agus Chraobh na hEorpacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.horseandhound.co.uk/tag/mary-king|teideal=Mary King|language=en-US|work=Horse &amp; Hound|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; Tá go leor comórtas a bhuaite aici. Bhuaigh sí bonn airgid sa bhliain 2004 agus 2012 leis an fhoireann Shasanaigh sna Cluichí Oilimpeacha. Freisin bhuaigh sí bonn óir leis an fhoireann Shasanaigh sa bhliain 1994 agus 2010 ag World Equestrian Games i Meiriceá. Chomh maith leis sin bhuaigh sí leis a fhoireann cheithre bonn óir agus bonn cré-umha amháin sa Chraobh na hEorpacha. Bhuaigh sí féin Badminton Horse Trials sa bhliain 1992, agus bhuaigh sí an comórtas Bhriotáin oscailte ceithre huaire.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mary King (equestrian)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mary_King_(equestrian)&amp;oldid=880452494|journal=Wikipedia|date=2019-01-27|language=en}}&lt;/ref&gt; Bhuaigh sí a lán rudaí eile beagnach gach bliain ó shin go dtí 1984. Is iad Driver's Rock, Star Appeal agus Kings Temptress na capall is cáiliúla a mharcaigh í. &lt;br /&gt;

=== &lt;u&gt;Póló&lt;/u&gt; ===
Is spórt foirne mharcaigh é [[:en:Polo|Póló]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Polo|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Polo&amp;oldid=890489635|journal=Wikipedia|date=2019-04-01|language=en}}&lt;/ref&gt;. Tháinig sé as an Áise ón 6ú haois BC. Ar dtús is cluichí traenáil é Póló don mharcra, de ghnáth garda an rí. D'imir sé le dhá fhoireann de cheathrar. Úsáideann siad ialtóga adhmaid chun an liathróid a bhogadh idir dhá chuaille.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/sports/polo|teideal=Polo {{!}} sport|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; Tugtar spórt na ríthe ar Póló. Tá a lán daoine ag imirt an spórt ar fud an domhain agus tá beagnach céad tíre ina bhall de an [[:en:Federation_of_International_Polo|Federation of International Polo]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Federation of International Polo|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Federation_of_International_Polo&amp;oldid=889636879|journal=Wikipedia|date=2019-03-26|language=en}}&lt;/ref&gt; Is spórt gairmiúil é agus d'imir sé sna Cluichí Oilimpeacha ó 1900 go dtí 1936. Tá músaem tiomanta do Póló darbh ainm ''&lt;nowiki/&gt;'[http://www.polomuseum.com/hall-of-fame/about Museum of Polo and Hall of Fame] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608013322/http://www.polomuseum.com/hall-of-fame/about |date=2017-06-08 }}''&lt;nowiki/&gt;'&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.polomuseum.com/hall-of-fame/about|teideal=Hall of Fame {{!}} Polo Museum|work=www.polomuseum.com|dátarochtana=2019-04-01|archivedate=2017-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608013322/http://www.polomuseum.com/hall-of-fame/about}}&lt;/ref&gt;  i Florida.  

== Féach freisin ==

* [[Comhlacht Graí Náisiúnta na hÉireann]]
''&lt;nowiki/&gt;''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}&lt;br /&gt;

{{DEFAULTSORT:Marcaiocht}}
[[Catagóir:Rásaíocht chapall]]
[[Catagóir:Marcaíocht]]</text>
      <sha1>3owzzpvdy1mn2wn250ade4731vm759j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coláiste Mhuire Loch an Iúir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89082</id>
    <revision>
      <id>1332255</id>
      <parentid>1304840</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19772" sha1="bsta8arpxaxt8bri9souri5ack4vpfk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Ghlac an coláiste an bhfrása seo mar mhana; “[[Teanga]] - Cairdeas - [[Cultúr na hÉireann|Cultúr]]” 

Is coláiste Gaeltachta é Coláiste Mhuire. Tá an coláiste suite i sráidbhaile beag in iarthuaisceart Chontae [[Dún na nGall|Dhún na nGall]], darbh ainm [[Loch an Iúir]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/gls/|teideal=Gluais &amp; Léarscáileanna dáileacháin|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-03-28|archivedate=2019-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190307042632/https://www.logainm.ie/ga/gls/}}&lt;/ref&gt;. Tá sé leathbhealach idir [[Gaoth Dobhair]] agus [[An Clochán Liath]], i gceantar Gaeltachta na Rosa&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1396338|teideal=Loch an Iúir/Lough Anure|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-03-28}}&lt;/ref&gt;.  [[File:Os comhair an choláiste.jpg|thumb|Coláiste Mhuire Loch an Iúir]] 

{{Quote box
|title= In sa dufair
|fontsize=100%
|quote=&lt;poem&gt;
In sa dufair, an dufair iontach
Codlaíonn an Leon anocht
In sa dufair, an dufair iontach
Codlaíonn an Leon anocht
Ahhh Weeeeeeee 
AhWe Um Bumba Waaay 
x2
Taobh den bhaile, an baile suaimhneach
Codlaíonn an Leon anocht 
Taobh den bhaile, an baile suaimhneach
Codlaíonn an Leon anocht 
Ahhh Weeeeeeee 
AhWe Um Bumba Waaay 
x2
Ná bí buartha, nó ná bí buartha
Codlaíonn an Leon anocht
Ná bí buartha, nó ná bí buartha
Codlaíonn an Leon anocht
&lt;/poem&gt;}}

== Stair ==
Sular bunaíodh an coláiste Gaelach, bhí Coláiste Mhuire mar an príomhionad oideachais i gceantar na Rosann ar feadh na mblianta. Tógadh Pobalscoil na Rosann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rossescommunityschool.ie/|teideal=Rosses Community School &gt; Home|work=www.rossescommunityschool.ie|dátarochtana=2019-03-31|archivedate=2019-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190331194209/http://www.rossescommunityschool.ie/}}&lt;/ref&gt; ar an gClochán Liath tar éis tamaill agus mar sin d’athraigh Coláiste Mhuire go coláiste Gaelach. Bunaíodh an coláiste Gaelach i 1945 agus sa lá atá inniu ann osclaíonn an coláiste ar feadh ocht seachtaine i rith an t[[Samhradh|samhraidh]] chun an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] a mhúineadh do pháistí. Freastalaíonn beagnach míle mac léinn ó gach cearn de [[Cúige Uladh|Uladh]] ar an gcoláiste gach bliain &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ipfs.io/ipfs/QmXoypizjW3WknFiJnKLwHCnL72vedxjQkDDP1mXWo6uco/wiki/Loch_an_I%C3%BAir.html|teideal=Loch an Iúir|work=ipfs.io|dátarochtana=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231015025728/https://ipfs.io/ipfs/QmXoypizjW3WknFiJnKLwHCnL72vedxjQkDDP1mXWo6uco/wiki/Loch_an_I%C3%BAir.html|archivedate=2023-10-15}}&lt;/ref&gt;. Tá sé mar aidhm an choláiste úsáid agus labhairt na Gaeilge a spreagadh i measc an aosa óig.

Seo nasc chuig físeán de bhean atá ag plé stair an choláiste &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Colaiste Mhuire|url=https://www.youtube.com/watch?v=NgLkkJV7GOY|date=2017-10-26|author=Tógra Stair Loch an Iúir}}&lt;/ref&gt;. 

== Cúrsaí &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.colaistemhuire.net/|teideal=Coláiste Mhuire Loch an Iúir|work=Coláiste Mhuire Loch an Iúir|dátarochtana=2019-03-28}}&lt;/ref&gt; ==

* Cúrsa A - £500 (23 Meitheamh - 7 Iúil)
* Cúrsa B - £500 ( 7 Iúil - 21 Iúil)
* Cúrsa C - £500 ( 21 Iúil - 4 Lúnasa)
* Cúrsa D - £500 (4 Lúnasa - 18 Lúnasa)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Tá na dátaí seo faoi réir athrú beag gach bliain. 

=== Cúrsa A ===
Tá an cúrsa seo dírithe ar mhic léinn atá ag foghlaim an [[teanga]] don chéad bliain agus tá sé ag rith go rathúil i gColáiste Mhuire [[Loch an Iúir]] le breis agus tríocha bliain. É sin ráite, tá fáilte mhór roimh mhic léinn a thosaigh ag foghlaim an teanga i mbliain a naoi ar scoil freastal ar an gcúrsa seo. Maireann an cúrsa thar dhá sheachtain (14 lá), tosaíonn an cúrsa ar an 23ú lá de [[An Meitheamh|Mheitheamh]] agus críochnaíonn sé ar an 7ú lá de mhí [[Iúil]] de ghnáth. Is é aidhm an chúrsa ná an t-eolas faoin nGaeltacht a chur ar fáil do na daltaí agus ligean dóibh aithne a chur ar cheantar na Gaeltachta. Eagraítear gníomhaíochtaí cultúrtha agus spóirt i rith an chúrsa agus spreagtar na scoláirí chun an oiread Gaeilge agus is féidir a úsáid le linn na n-imeachtaí seo. Tá Cúrsa na Chéad Bhliana deartha go sonrach chun a chinntiú go bhfaigheann daltaí in aois óg a gcéad taithí [[An Ghaeltacht|Ghaeltachta]] le daltaí eile den aois chéanna.

=== Cúrsa B ===
Is cúrsa do daltaí atá i mbliain a naoi agus bliain a deich ar scoil é cúrsa ‘B’. Maireann an cúrsa seo thar dhá sheachtain (14 lá). Tosaíonn cúrsa ‘B’ ar an 7ú lá de [[Iúil]] agus críochnaíonn sé ar an 21ú lá de [[Iúil]] de ghnáth. Reáchtáiltear an cúrsa seo chun ligean do dhaltaí an Ghaeilge a d'fhoghlaim siad ar scoil a úsáid agus iad ag fanacht sa Ghaeltacht le teaghlaigh Ghaeltachta. Bíonn imeachtaí éagsúla ar siúl le linn an cúrsa, mar shampla imeachtaí [[Cultúr na hÉireann|cultúir]] agus [[Spórt|spóirt]].

=== Cúrsa C ===
Tá an cúrsa seo oiriúnach do dhaltaí i mbliain a deich agus bliain a haon déag ar scoil. Tugann an cúrsa seo tacaíocht chun muinín daltaí a thógáil nuair atá siad ag úsáid an teanga. Tá an iomarca deiseanna ag daltaí páirt a glacadh sna himeachtaí [[Spórt|spóirt]] agus [[Cultúr na hÉireann|cultúr]] le linn an cúrsa seo.  

=== Cúrsa D ===
Tá an cúrsa seo foirsteanach do daltaí i mbliain a haon déag go bliain a trí déag ar scoil. Titeann an cúrsa seo amach ón 4ú Lúnasa go dtí 18ú Lúnasa. Bíonn roinnte maith imeachtaí ar siúil le linn an cúrsa seo. Bíonn an comórtas cáiliúil - “Comórtas na gContaetha” ar siúl sa deireadh seachtaine deireanach den cúrsa. Bíonn ranganna ar siúl de leibhéal sách ard do na daltaí ina bhfuil ard caighdeán acu. 

== Rialacha an choláiste ==

# Ba chóir do dhaltaí an teanga [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a labhairt ar a gcumas is fearr i [[Loch an Iúir]] i gcónaí.
# Níor chóir do dhaltaí Loch an Iúir a fhágáil gan cead an Phríomhoide.
# Níor chóir do dhaltaí dul in aice leis an loch nó dul ag snámh gan cead.
# Ba chóir do dhaltaí a bheith cúramach ar na [[Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn|bóithre]] thart timpeall Loch an Iúir.
# Níor chóir do dhaltaí [[Alcólachas|alcól]], [[Druga|drugaí]], [[Tuaslagóir|tuaslagóirí]] nó [[Aerasól|aerasóil]] a úsáid i Loch an Iúir.
# Ba chóir meas a bheith ag dhaltaí ar a chéile, ar maoin a chéile agus ar an gcoláiste .

Lean an nasc seo chun eolas breise faoi na cúrsaí a fháil amach mar shampla, cad iad na rudaí ba chóir do na daltaí a thabhairt leo ar an gcúrsa?&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/lochaniuir/videos/1756549624426559/|teideal=Coláiste Mhuire|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2019-03-31}}&lt;/ref&gt; 

== Foireann Teagasc ==
Fostaíonn Coláiste Mhuire foireann láidir a bhfuil taithí acu i dteagasc na Gaeilge, an [[Ceol|cheoil]], an [[Damhsa Gaelach|rince]], [[Cluiche|cluichí]] agus [[spórt]] srl. Bíonn príomhoide agus [[Múinteoir|múinteoirí]] den scoth ag an coláiste. Chomh maith le sin, bíonn ceannairí ag obair ar na cúrsaí, is daoine iad seo atá lán de [[fuinneamh]], bíonn siad ag cuidiú le na himeachtaí agus an maoirseacht trí fhanacht i dtithe leis na daltaí.

== Clár ama an lae ==
[[File:Bileog oibre.jpg|thumb|bileog oibre a úsáideann na daltaí]]   [[File:An corp.jpg|thumb|bileog oibre a úsáideann na daltaí]]
Gach lá bíonn ranganna teanga ar siúl ó cheathrú chun a deich go dtí a ceathrú chun a haon, ach amháin ar an [[An Domhnach|Domhnach]], bíonn maidin saor ag gach éinne ar an Domhnach. Laistigh de na ranganna seo foghlaimíonn na daltaí fúthu féin, a gcuid [[caitheamh aimsire]], a d[[Teaghlach|teaghlaigh]], an [[scoil]], laethanta saoire agus [[Cultúr na hÉireann|cultúr]] srl. Cabhraíonn na múinteoirí leis na scoláirí lena n[[Gramadach na Gaeilge|gramadach]] chomh maith. Téann na daltaí ar ais chuig na tithe a bhfuil siad ag fanacht iontu le haghaidh a lóin. Ullmhaíonn na mná agus fir an tí lón do na daltaí. Bíonn rogha leathan [[bia]] le fáil ag na daltaí don lón mar shampla anraith agus [[Ceapaire|ceapairí]], [[Pónaire|pónairí]] ar [[Tóstaer|thósta]], núdail agus ispíní srl. Filleann na daltaí ar ais go dtí an coláiste ar a leathuair tar éis a dó agus bíonn imeachtaí de gach sórt ar siúl cosúil le [[Ceol|ceol]], [[spórt]] agus [[damhsa]] go dtí a cúig a chlog. Téann na daltaí ar ais go dtí na tithe don [[Taephota|tae]]/dinnéar ar a cúig a chlog agus bíonn béilí blasta acu. Sna hoícheanta ó leathuair tar éis a seacht go dtí a deich a chlog bíonn go leor gníomhaíochtaí éagsúla ar siúl ó [[Céilí|céilithe]] agus dioscónna go tráth na gceist agus comórtais cheoil. Ag deireadh gach oíche bíonn tionól ag na daltaí agus na múinteoirí chun an lá sin a phlé agus chun na daltaí a chur ar an eolas faoi a lá dár gcionn. Críochnaíonn gach oíche leis na daltaí agus múinteoirí ag canadh ‘[[Amhrán na bhFiann]]’.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Amhrán na bhFiann in Irish Gaelic with the WORDS|url=https://www.youtube.com/watch?v=QV7lGmgFovM|date=2010-11-24|author=Olga D}}&lt;/ref&gt;

De ghnáth tagann tuismitheoirí na ndaltaí chun cuairt a thabhairt ar an gcoláiste agus ar an gceantar áitiúil ag an deireadh seachtaine. Tá cead ag tuismitheoirí a gcuid páistí a shíniú amach as an gcoláiste ar feadh tréimhse ama más mian leo é sin a dhéanamh.

== Imeachtaí ==
Is iad [[ceol]], [[Spórt|spór]]&lt;nowiki/&gt;t agus [[damhsa]] na himeachtaí is mo a bíonn ar siúl tar éis am lón gach lá. Baineann na daltaí an taitneamh as na himeachtaí seo.

=== Ceol ===
Cuireann an coláiste béim ar an tábhacht a bhaineann le [[ceol traidisiúnta na hÉireann]] mar atá luaite i mana an coláiste, tá sé an-tábhachtach go mbeadh tuiscint ag na daoine óga ar ár g[[Cultúr na hÉireann|cultúr]] agus cabhraíonn an ceol chun béim chur ar seo. Iarrtar ar na mic léinn a gcuid [[Uirlis cheoil|uirlisí]] a thabhairt leo agus a gcuid buanna ceoil a scaipeadh i measc an choláiste. Bíonn ranganna ceol ar siúl gach lá do na daltaí, le linn na ranganna bíonn na daltaí ag foghlaim amhráin thraidisiúnta Éireannacha agus amhráin nua-aimseartha atá aistrithe go Gaeilge. Bíonn comórtais ar siúl agus is minic a chanann na daltaí na hamhráin a d'fhoghlaim siad sa rang.

Seo samplaí do na hamhráin a bíonn na daltaí ag foghlaim - &quot;Beidh Aonach Amárach&quot; &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=John Spillane Karaoke  Beidh aonach amárach|url=https://www.youtube.com/watch?v=dfGIJNNOZNE|date=2013-04-29|author=Mo Dhuine}}&lt;/ref&gt;, &quot;Téir Abhaile Riú&quot; &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Teidhir Abhaile Riú lyrics|url=https://www.youtube.com/watch?v=CNlpY-x0wDA|date=2013-12-22|author=Gaeilge Abu}}&lt;/ref&gt;, &quot;Báidín Fheilimí&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Báidín Fheilimí - Traditional Irish Song|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ag99KDfF9Q8|date=2008-02-10|author=Sportymike}}&lt;/ref&gt;, &quot;Péigín Leitir Mhór&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Peigín Leitir Móir|url=https://www.youtube.com/watch?v=MUBqmOzJH9s|date=2015-10-21|author=Joe Ó Conghaile - Topic}}&lt;/ref&gt;.

Bíonn na daltaí ag foghlaim amhráin nua-aimseartha chomh maith le amhráin traidisiúnta na hÉireann, de ghnáth aistrítear na hamhráin nua-aimseartha ó Bhéarla go Gaeilge mar shampla &quot;Fan Anocht&quot; &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fan Anocht - TG Lurgan - Cainéal na Gaeilge|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z9xJzDE1y5w|date=2010-12-24|author=TG Lurgan}}&lt;/ref&gt;ó &quot;Save Tonight&quot; le Eagle Eye Cherry&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eagle Eye Cherry - Save tonight lyrics|url=https://www.youtube.com/watch?v=TnEdUVBjZfo|date=2009-05-11|author=Glen Hansen}}&lt;/ref&gt; agus &quot;Anseo&quot; &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=JJ Ó Dochartaigh ag ceol leagan Gaeilge de &quot;Im yours&quot; i nGaeltacht Thír Chonail|url=https://www.youtube.com/watch?v=7m9L0g75Rjo|date=2010-07-14|author=macmurchaidh}}&lt;/ref&gt; ó &quot; I'm yours&quot; le Jason Mraz&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Jason Mraz - I'm Yours (Official Video)|url=https://www.youtube.com/watch?v=EkHTsc9PU2A|date=2008-03-14|author=Jason Mraz}}&lt;/ref&gt;. Thaitníonn an leagan Gaeilge &quot;In sa dufair&quot; ó &quot;In the Jungle&quot; go háirithe leis na daltaí.

=== Damhsa ===
Múineann na múinteoirí damhsaí traidisiúnta do na daltaí agus bíonn na daltaí ag cleachtadh na damhsaí ar feadh an chúrsa ar fad. Sna hoícheanta bíonn céilithe ar siúl, is deis é seo do na scoláirí a gcuid oibre crua a chur i ngníomh. Baineann na daltaí an taitneamh as an damhsa agus na céilithe. Bíonn siad ag foghlaim damhsaí cosúil le ‘Ionsaí na hInse”&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Siege of Ennis - by Riverdance crew|url=https://www.youtube.com/watch?v=SWomEoQJGjE|date=2016-02-10|author=mountaintag}}&lt;/ref&gt;, “An Dreoilín”&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Dreoilín|url=https://www.youtube.com/watch?v=_dJ5zcNUROk|date=2011-07-05|author=AT08}}&lt;/ref&gt;, “Tonnaí Thoraí” &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Celtic Ocean - Tonnai Thorai (The Waves of Tory)|url=https://www.youtube.com/watch?v=mJAGRLyCibE|date=2012-12-02|author=Angela Gergel}}&lt;/ref&gt;agus “ Bailigh Luimnigh”.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Walls of Limerick - by Riverdance crew|url=https://www.youtube.com/watch?v=TjoNC5KIzQI|date=2015-10-17|author=mountaintag}}&lt;/ref&gt; 

=== Spórt ===
Bíonn réimse leathan spóirt ar siúl le linn na chúrsaí. Bíonn na daltaí ag glacadh páirt i [[Peil Ghaelach|peil]], [[Iomáint|iománaíocht]], [[camógaíocht]], [[cispheil]] agus eitpheil srl. Bíonn comórtais [[Spórt|spóirt]] idir na tithe uilig thar thréimhse an chúrsa. Cuireann na spóirt le [[cultúr na hÉireann]] freisin mar bíonn deis ag na daltaí páirt a ghlacadh i spóirt thraidisiúnta den chéad uair i gcásanna.

== Turais ==
Tugann an coláiste na daltaí amach ar thurais lae chun níos mó den cheantar áitiúil a fheiceáil agus chun an radharcanna álainn a fheiceáil.

=== Muilte Gaoithe ===
[[File:An radharc ag barr na muilte gaoithe.jpg|thumb|An radharc ag barr na muilte gaoithe]]
De ghnáth, téann na daltaí agus [[Múinteoir|múinteoirí]] ar siúlóid go dtí feirm na [[muileann gaoithe]] i g[[Croithlí]] chun na muilte gaoithe a fheiceáil. Tugtar comhairle ar na daltaí bróga reatha agus cóta a thabhairt ar an gcúrsa. Bíonn na radharcanna atá ag barr an [[Sliabh|sléibhte]] in a bhfuil na muilte gaoithe ar go hálainn.

Seo nasc ar stair na muilte gaoithe agus cur síos ar an dóigh a gcuidíonn na muilte gaoithe leis an bpobal áitiúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.gweedorewindfarm.com/ga/front-page/|teideal=Gineadoir Gaoithe Ghaoth Dobhair – Gaoth an Atlantaigh Fhiáin a Fhómhar|language=ga-IE|dátarochtana=2019-03-31|archivedate=2019-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190331194213/http://www.gweedorewindfarm.com/ga/front-page/}}&lt;/ref&gt;

=== Trá ===
[[File:Baoi tarrthála.jpg|thumb|baoi tarrthála ag an trá i gCarraig Fhinne, Dhún na nGall]]  [[File:An Trá.jpg|thumb|An trá i gContae Dhún na nGall]] 

Nuair a tagann an ghrian amuigh agus is minic a tharlaíonn seo fríd an samhradh, téann na daltaí agus na múinteoirí go dtí an trá áitiúil i Charraig Fhinne.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wildatlanticwayonline.com/map-of-donegal-wild-atlantic-way/discovery-points/carrickfinn-beach/|teideal=Carrickfinn Beach|language=en-US|work=Wild Atlantic Way Ireland Map and Guide|dátarochtana=2019-03-31}}&lt;/ref&gt;Tá [[Bratach|bhratach gorm]] ag an [[trá]] agus bíonn gardaí tarrthála ag obair fríd an [[samhradh]] ó mí [[An Bhealtaine|Bealtaine]] go [[Meán Fómhair]], tá cúpla baoi tarrthála ar an trá chomh maith. Is minic a bíonn tonnta mór ann agus téann daoine ag [[Surfáil eitleoige|surfáil]] agus ag canúáil ar an trá. Bíonn deis ag na daltaí dul isteach san [[Cois Fharraige|fharraige]] agus dul ag [[snámh]], chun [[Caisleán gainimh|caisleáin gainimh]] a thógáil agus ag déanamh bolg le gréin. Tugann na [[Múinteoir|múinteoirí]] agus an príomhoide comhairle do dhaltaí éadaí snámha agus uachtar gréine a thógáil leo. Bíonn cluichí agus [[ceol]] ar siúl ar an trá chomh maith.

=== Ionad Cois Locha ===
Is ionad gníomhaíochta é ionad cois locha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://dunleweycentre.com/|teideal=Dunlewey Centre|language=en-US|dátarochtana=2019-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190331194210/http://dunleweycentre.com/|archivedate=2019-03-31}}&lt;/ref&gt; Bíonn deis ag na daltaí turas a thógáil amach ar [[loch]] [[Dún Lúiche]] chun na radharcanna álainn a fheiceáil nó más fearr leo fanacht ar an thalamh tirim is féidir leo turas a dhéanamh ar an [[traein]] agus dul ar an limistéar súgartha eachtraíochta lán de luascáin, sleamhnáin, frámaí dreapadóireachta, sreanga zip, tarbh rodeo, ballaí dreapadóireachta, peadelos, cadhcanna, liathróidí zorb agus caisleáin phreabacha.

== Polasaithe agus Sláinte ==

=== Polasaithe &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.colaistemhuire.net/polasaithe/|teideal=Polasaithe|dáta=2015-11-06|work=Coláiste Mhuire Loch an Iúir|dátarochtana=2019-03-31|archivedate=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328170806/http://www.colaistemhuire.net/polasaithe/}}&lt;/ref&gt; ===

* Sláinteachas &amp; Sábháilteacht - Mothaíonn coiste an choláiste go bhfuil sláinteachas agus sábháilteacht na foirne, na daltaí, an phobail agus cuairteoirí an- thábhachtach. Déanann coiste an coláiste iarracht mhór atá praiticiúil agus réadúil chun gach duine atá páirteach san choláiste a bheith sábháilte ó aon chontúirt a d'fhéadfadh tarlú agus iad ag freastal ar an gcoláiste mar shampla fostaíonn siad banaltra agus beidh an clúdach árachais cuí acu ag na tithe uilig.
* Caomhnú agus Leas Leanaí - Tá sé tábhachtach go dtuigfeadh na daltaí go dhéanfaidh an choláiste gach rud is féidir chun cosaint agus tacaíocht a thabhairt dó/dí, ach gan gealltanas nach féidir a chomhlíonadh a thabhairt mar shampla, má insítear ábhar rúnda do bhall d'fhoireann an choláiste, ní féidir leis an gcomhalta sin den choláiste gealltanas a thabhairt nach gcuirfear an fhaisnéis in iúl d'aon duine eile mar go bhféadfadh sé gur ghá é a infheistiú.
* Measúnú - Coinníonn an múinteoir cuntas ar dhul chun cinn an dalta agus cuireann sé/sí aiseolas ó bhéal ar fáil do gach dalta.

=== Sláinte ===
* [[Altra]] - Fostaíonn an coláiste banaltra a tagann ar cuairt gach lá agus tugann sí aire do na daltaí má tá siad tinn.

* [[Dochtúir leighis|Dochtúir]] - Tá dochtúir áitiúil ar glao-dhualgas sa cheantar ar mhaithe le [[Sláinte in Éirinn|sláinte]] na ndaltaí.

* [[Fiaclóir]] - Tá fiaclóir sa cheantar áitiúil agus is féidir leis na páistí freastal air. 

== Taisteal ==
Eagraíonn an Coláiste taisteal socruithe do mhic léinn as [[Baile|bailte]] móra chuig agus ó [[Loch an Iúir]]. Bíonn siad ag taisteal ar Bus Feda&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://busfeda.ie/|teideal=Bus Feda Donegal to Galway {{!}} Donegal to Glasgow|work=busfeda.ie|dátarochtana=2019-03-31}}&lt;/ref&gt; go minic agus iad ar an cúrsa. Le linn an cúrsa bíonn siad ag siúl ó na tithe go dtí an choláiste ach é sin ráite faigheann na daltaí atá ag fanacht sna tithe atá i bhfad ón gcoláiste síob óna múinteoirí agus ceannairí.   

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Colaiste Mhuire Loch an Iuir}}
[[Catagóir:Coláistí Samhraidh Gaeltachta]]
[[Catagóir:Gaoth Dobhair]]
[[Catagóir:An Clochán Liath]]</text>
      <sha1>bsta8arpxaxt8bri9souri5ack4vpfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keilidh Cashell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89096</id>
    <revision>
      <id>1332354</id>
      <parentid>1261720</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16984" sha1="jlmkdmve7du7nawto686nbk2zi5xae0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
{{glanadh}}
[[Íomhá:Keilidh Mua.jpg|mion|Keilidh Cashell]]
Tá clú agus cáil ar Keilidh Cashell le haghaidh smideadh agus áilleacht. Tugtar 'Keilidh Mua' uirthi chomh maith dá bonn lucht leanúna ollmhór

== '''Luathshaol, Teaghlach &amp; Tuismitheoirí.''' ==
Is as [[Muineachán]] í Keilidh agus rugadh agus tógadh í ann. Is contae i dtuaisceart [[Éire|na hÉireann]] é [[Muineachán]] agus is áit a bhfuil an-bhród agus an grá ag Keilidh as. Is cuid de Réigiún na Teorann é agus tá sé i g[[Cúige Uladh]] &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/County_Monaghan&lt;/ref&gt; . Tá an ceathrú daonra is lú sa tír aige. Rugadh Keilidh ar an Luan, 1 Aibreán, 1996 in Éirinn. Mar sin is é busréaltchomhartha aici ná ‘Aries’&lt;ref&gt;https://www.starsbiowiki.com/people/keilidh-cashell/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401100748/https://www.starsbiowiki.com/people/keilidh-cashell/ |date=2019-04-01 }}&gt;&lt;/ref&gt; . Cé gur coimédann sí mórán dá saol pearsanta príobháideach tá aithne againn ar bheirt duine an-tábhachtach ina saol; is iad a deirfiúr Carla agus a buachaill chara fadtéarmach Darren. Is é Elsie an t-ainm atá ar a máthair. Seo iad na baill teaghlaigh amháin a bhfuil faisnéis fúthu. Tá gaol uathúil agus an-dlúth ag Keilidh agus a deirfiúr Carla. Bíonn siad i gcónaí ag glacadh páirte i ngrianghrafanna le chéile agus tá Keilidh fiú tar éis í a chur san áireamh i gcuid mhaith dá físeáin [[YouTube]] thar na blianta. Ach, tá caidreamh an-dlúth ag na cailíní agus a máthair agus idir leathnach instagram Carla agus Keilidh, tá siad go léir le feiceáil le chéile ar níos mó ná uair amháin. 
[[Íomhá:Map of monaghan.png|mion|Map of Monaghan]]
Is léir go bhfuil Carla agus Darren an-tábhachtach do réalta mhór eile sna meáin shóisialta Keilidh mar is minic a bhíonn siad sna físeáin nó sna cuntais tionchar  meán shóisialta eile &lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=WAV4sIDCA7A&lt;/ref&gt; . Admhaíodh a cuid oibre le breis agus cúig bliana anois agus tá sí ag fás go mór le dhá bhliain anuas go háirithe. Tá spéis mhór ag Keilidh i gcúrsaí [[Smideadh|smididh]] le blianta fada anois, nuair a chríochnaigh sí ar scoil thosaigh sí ag traenáil le h[[Inglot Cosmetics|Inglot]] agus ba bhall an-tábhachtach dá foireann í. Tá saol Keilidh faoi bhláth ó tháinig clú agus cáil uirthi le Inglot. Nuair a d'fhág sí an comhlacht bhí an t-ádh uirthi a comhoibriú féin a thabhairt i dtír le ceann de na 'boss girl' is mó in Éirinn. Thaistil sí ar fud [[An Domhan|an domhain]] le brandaí éagsúla ag cur í féin chun cinn mar chuid de. Bhuaigh Keilidh roinnt duas iomráiteacha as a tallann freisin. Níor aithníodh a cuid tallainne ach oiread. Ón meáin shóisialta agus ón aon agallaimh a ghlac sí páirt ann, is léir go bhfuil an teaghlach sách ard. Bhí óige deas aici agus tá sí tar éis í féin a threorú go dtí an áit ina bhfuil sí anois. Ní fhaigheann sí rud ar bith ach tacaíocht óna buachaill agus muintir. Tá Keilidh ina cónaí i saol ina déanann sí an rud is fearr di féin agus tá gach luach saothair tuillte aici.

== '''YouTube agus Instagram''' ==
[[Íomhá:Youtube Symbol.png|mion|YouTube Symbol]]
Is trí mheán na meán sóisialta a tháinig sí chun cinn. Tá cáil níos fearr ar Keilidh as a cuid oibre ar Instagram agus ar a cainéal [[YouTube]] féin. Is iad seo an dá phríomhchineál ceangail atá aici léi leis [[An Domhan|an domháin]] mhór. Ina dhiaidh sin, féachann sí ar a cuntais éagsúla chun súil a choinneáil ar aon nóiméad nua nó tábhachtach ina saol. Seiceálann gach leantóir na cuntais gach lá chun coinneáil suas le ar gach réimse ábhartha de shaol an chailín [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Éireannaigh]]. Is léir gurb é an ceiliúradh an inspioráid do chailíní níos óige ag baint úsáide as a mbunús féin chun dearcadh dearfa agus caitheamh le daoine eile mar ba mhaith leo a gcosúlacht a chur chun cinn. Féachann sí ar gach duine go cothrom agus déanann sí iarracht cur chuige féiníomhá dearfach a chur chun cinn do gach duine dá lucht leanúna. Tá stíl an-chruthaitheach agus uathúil aici agus is é seo a tarraingíonn aird a leantóirí. Tá gach ceann dá cuid féachana agus físeáin difriúil le haon duine dá blagairí eile &lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=sm-lxVJdeS4&amp;t=13s&lt;/ref&gt; agus is ar an gcúis seo a rinne Keilidh Cashell bunchloch caidrimh an-láidir lena lucht leanúna. 

=== ''Youtube'' ===
D’uaslódáil sí a céad físeán [[YouTube]] thar dhá bhliain ó shin. Tá 158,115 síntiúsóir ag Keilidh ar [[YouTube|Youtube]] agus d’fhéadfá idir 35,000 agus 361,000 radharc a fháil ar a físeáin. In a lán físeáin seo tá aíonna speisialta óna deirfiúr Carla &lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=af_PTrXWND4&lt;/ref&gt; le healaíontóirí [[smideadh]]  cáiliúla eile amhail Jamie Genevieve. Bíonn a buachaill chara Darren ina ngnéithe rialta freisin, rud a chruthaíonn gur bhuail mór lena lucht leanúna í. Baineann a cuid físeáin le cuma gnáth-smideadh, le blúirín dhrámatúil agus chruthaitheach. Déanann sí freisin athbhreithnithe ar tháirgí agus cuireann sé go mór le spraoi trí ligean dá deirfiúr nó dá fear a smideadh. Déanann Keilidh iarracht go rialta a lucht leanúna a chur san áireamh trí iarraidh orthu páirt a ghlacadh. Tá cuid de na físeáin is mó a bhfuiltear ag féachaint orthu ar an turais siopadóireachta ina ndéanann sí iarracht éadaí a athbhreithniú agus a athbhreithniú. Is leis an éagsulacht agus cruthaitheacht go bhfuil an ráth ar an gcainéal Keilidh. Tá rud éigin ann do gach duine. Tá ról ollmhór ag a cainéal ina cuid oibre agus is í an áit ina dhéanann sí teagmháil lena lucht leanúna agus an áit inar féidir léi a bheith chomh dícheallach agus cruthaitheach agus is mian léi. Is é a spás féin agus áit éigin a fhéadann sí a bheith í féin. Is cailín fíor-mhacánta í Keilidh agus taispeánann sí é seo ar a cainéal [[YouTube|Youtube]]. Is tríd an bealach seo go bhfuil ráth aici lena cuid craoltóireacht.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/results?search_query=keilidh+mua&lt;/ref&gt;

=== ''Instagram'' ===
[[Íomhá:Instagram logo 2022.svg|mion|Instagram logo]]
Tá a leathanach instagram ag déanamh go han-mhaith ina bhfuil 390,000 leantóir aici agus faigheann sí thart ar 45,000 duine in aghaidh an [[Grianghraf|ghrianghraif]]. Tá a cuid dialann tar éis éirí ina dialann. Tá sí ag postáil go laethúil faoi na rudaí atá i mbun aici nó aon nuacht mór atá aici. Is iomaí láithrithe atá aici agus is minic a thagann sí chun comhrá beo a dhéanamh leis na daoine is fearr ar domhan. Is suíomh meán sóisialta é Instagram ina gcuireann daoine pictiúir agus físeáin ar chuimhneacháin ina saol agus a léiríonn meas ar na daoine sin a bhfuil grá acu dóibh. Is féidir leat scéalta a chur ar fáil do lucht leanúna a fheiceann tú a mhaireann  ar do leathanach ar feadh ceithre uair is fiche. Chuir [[leathanach]] Instagram Keilidh Cashell ar eolas go [[An Domhan|domhan]]&lt;nowiki/&gt;da  agus tugadh faoi deara ar fud an [[An Domhan|domhain]] í. Is tríd an suíomh seo a bhíonn bhlagadóirí agus [[Smideadh|smideoirí]] cáiliúil eile teagmháil léi agus freisin conas mar a bhí sí ar cheann de na mná is mó tionchair acu in [[Éire|Éirinn]]. Is fiú go mór [[leathanach]] a leanúint toisc go bhfuil cáilíocht a post an-suntasach.&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/keilidhmua/&lt;/ref&gt;

==  '''Ag Taisteál''' ==

Mar chuid dá cuid oibre tá an deis ag an blagaire [[Éireannach]] taisteal ar fud an domhain le roinnt de na brandaí [[Smideadh|smididh]] is fearr. Tá a cuid taistil tar éis í a thabhairt chomh gar do [[Manchain|Mhancáin]]  go dtí seo chomh fada le [[Dubai]]. Bhí an t-ádh uirthi taisteal go háiteanna nach bhfaigheann an chuid is mó de na daoine fúthu ach amháin. Bhí sí ar cheann de na chéad turais a bhí aici le [[Inglot Cosmetics|Inglot]], nuair a bhí sí ina ball dá foireann. Ba é sin chun oscailt an siopa nua a chur chun cinn. Tar éis sin,  thaistil sí go [[Páras]] le ‘Laura Mercier’, [[Dubai]] agus [[Las Vegas, Nevada|Las Vegas]] le ‘Nars Cosmetics’, an [[An Íoslainn|Íosláinn]] le ‘Mac Cosmetics’, Ibiza le ‘Sleek Cosmetics’, [[Beverly Hills Chihuahua|Beverly Hills]] le ‘Lunar Beauty’ chun ag obair le Manny Mua agus [[San Francisco]] le ‘Benefit’ agus ‘Cloud 10 Beauty’. Bhí sí sa [[Las Vegas, Nevada|Las Vegas]] le '[[Inglot Cosmetics|Inglot]]' freisin chun an comhoibriú le [[Jennifer Lopez]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://jenniferlopezinglot.com/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401100746/https://jenniferlopezinglot.com/ |archivedate=2019-04-01 |dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;. Is í an turas go [[Dubai]] agus [[Las Vegas, Nevada|Las Vegas]] an dá thuras is mó aitheanta agus is cuimhin leo. Bhí áilleacht na n-áiteanna gafa go maith lena meáin shóisialta.

=== ''Dubai agus Las Vegas le Nars'' ===

Thaistil Keilidh go [[Las Vegas, Nevada|Las Vegas]] i mBealtaine 2018 leis an mbranda [[Smideadh|smididh]] cáiliúil 'Nars Cosmetics' chun a mbailiúchán nua 'Orgasm' a sheoladh &lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=wNTCLu9etlQ&lt;/ref&gt;. Cheiliúir siad seoladh an bhailiúcháin sa 'Cosmopolitan' de [[Las Vegas, Nevada|Las Vegas]] le dinnéar agus [[deoch]]&lt;nowiki/&gt;anna. Is éard atá sa bhailiúchán áirithe seo an luisneách, balsám béil agus púdar scaoilte soilsithe &lt;ref&gt;https://hypebae.com/2018/5/nars-three-piece-orgasm-collection-afterglow-lip-balm-illuminating-loose-powder&lt;/ref&gt;. Turas ollmhór a bhí ann agus foilsíodh go maith é ar fud [[Leathanach|leathnáigh]] meán shóisialta blagairí éagsúla agus ar chomhaltaí éagsúla i gcuntais an [[An Domhan|domhain]] áilleacht. Fuair sí an chéad úsáid as na táirgí. Turas ba ea é seo a raibh suim mhór ag Keilidh ann agus bhí sí ag roinnt lena lucht leanúna trí 'vlog'. Is blag i bhformáid físe é 'vlog'. Nuair a bhí sí ansin d'fhan sí in [[Óstán|óstáin]] só 5 réalta agus thug sí cuairt ar shainchomharthaí tíre cáiliúla mar  shampla an 'Valley of Fire'.  Bhí an turas seo ar cheann den líon beag daoine a raibh an t-ádh orthu páirt a ghlacadh ann. Turas nách bhfáigheann duine ach uair amháin ina shaol do ceann de na cathracha is mó a bhfuil grá acu ar [[An Domhan|domhan]] agus ceann de na brandaí smideadh is fearr ar domhan. Thug an turas seo Keilidh go leibhéal nua i dtéarmaí aitheantais.

Is léir gur fhág Keilidh tuiscint an-dearfach ar fhoireann 'Nars' mar tugadh cuireadh di ansin chuig [[Dubai]]. Thaistil sí le 'Nars' an uair seo chun a n-easbhrúite éadaí feistis nua agus a [[pailéad]] cheallacha agus faoileáin nua-aoiseach a sheoladh &lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=65U26yCcntc&lt;/ref&gt;. Thaistil sí anseo le cara agus le blagaire cáiliúil Jamie Genevieve agus lena buachaill chara Darren Kavanagh. Bhí an ghrian ag taitneamh agus an grúpa ag leagan amach béilí óil agus itheacháin [[Bád|báid]], ag ceiliúradh an bhailiúcháin nua chaitheamh aimsire ón mbranda mór. Arís eile, roinnt Keilidh an taithí iomlán a roinnt lena lucht leanúna. Tá a lucht leanúna an-tábhachtach dí agus is mian léi a heispéiris go léir a roinnt leo, mar a deir sí nach mbeadh sí i gcás ina bhfuil sí gan iad.

=== ''Íostann le Mac'' ===

Ceann de na turais mhóra eile a bhí ar siúl ag Keilidh ná nuair a thaistil sí go dtí an [[An Íoslainn|Íoslainn]] le 'Mac Cosmetics' &lt;ref&gt;https://www.youtube.com/results?search_query=keilidh+mua+iceland&lt;/ref&gt;. Thaistil sí anseo i n[[Deireadh Fómhair]] 2018. Tugadh 'Shiny Pretty Things' ar an mbailiúchán seo agus áiríodh béaldathanna, snasanna liopa, aibhsithe, [[Scuab|scuaba]] [[Smideadh|smididh]] agus líocha gealra &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.maccosmetics.co.uk/collections-holiday |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-04-01 |archivedate=2019-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101123625/https://www.maccosmetics.co.uk/collections-holiday }}&lt;/ref&gt;. De réir mar a bhí sé ainmnithe bhí gach rud lonrach. Arís bhí uirthi thaistil chuig cuid de na sainchomharthaí [[Tíreolaíocht|tíre]] is cáiliúla sa tír, lena n-áirítear an 'Lámh Gorm' agus 'Eas Seljalandsfoss’. Trí gach ceann de na turais seo, tá aithne níos fearr  ag a lucht leánúna Keilidh uirthi agus tá go leor brandaí agus cuideachtaí móra ag lorg taobh léi. Ó chailín óg [[Éire|Éireannach]] a raibh dúil mhór aici [[smideadh]] a dhéanamh tá sí anois ar cheann de na blagálaithe agus de na healaíontóirí smideadh is dea-bhunaithe in Éirinn. 

==  '''Comhoibrithe''' ==
D'éirigh thar barr le Keilidh sa [[An Domhan|domhan]] [[Smideadh|smididh]]. Ba é an éacht ba mhó a rinne sí ná nuair a chruthaigh sí a [[pailéad]] féin leis an 'Keilidh Palette' a ainmniú le h[[Inglot Cosmetics|Inglot]] &lt;ref&gt;https://inglotcosmetics.com/&lt;/ref&gt; agus le déanaí nuair a d'oibrigh sí ar chomhoibriú mór leis an blagaire agus fiontraí [[Éire|Éireannach]] is mó ainmnithe ann, Suzanne Jackson. Tá cuid de na táirgí is coitianta sna [[Tíreolaíocht|tíortha]] mar thoradh ar a súl géar cruthaitheach. 

===  ''Pailéad Inglot'' ===
Ba [[pailéad]] [[An tsúil|súile]] é an chéad chruthú de Keilidh &lt;ref&gt;https://www.dublinlive.ie/lifestyle/fashion-and-beauty/inglot-launch-stunning-new-eyeshadow-12157469&lt;/ref&gt;. Cruthaíodh é seo i mí na [[Samhradh|Samhna]] 2016. Bhí an [[pailéad]] deartha ag an ‘Mua’ í féin agus is [[dath]]&lt;nowiki/&gt;anna caora te iad. Tá pacáistiú uathúil agus cineálta ann agus d'eitil sé ón margadh. D'éirigh go maith leis mar cheann de na díoltóirí ab fhearr in [[Inglot Cosmetics|Inglot]]. D’éirigh le go leor custaiméirí [[Inglot Cosmetics|Inglot]] an [[Pailéad|phailéad]] seo a fháil agus d’éirigh a hainm go luath le gach duine a bhí ag déanamh [[Smideadh|smididh]] trasna na tíre. Chomh luath agus a scaoileadh an [[pailéad]] seo foilsíodh ailt faoina rathúlacht agus faoin ardú sa tionscal. 

[[Íomhá:Keilidh Palette .jpg|mion|Keilidh Inglot Palette]]
“Keilidh has quickly become a rising star within the Inglot family with a fast-growing following of over 45,000 on Instagram and Facebook alike”. (Claire Scott, Nov’ 16, Dublin Live)
Ba ea an pailéad ar cheann de na héachtaí is mó atá déanta ag Keilidh go dtí seo agus tháispeán sé cé chomh maith agus is féidir le táirge a dhear sí a dhíol. Chruthaigh sí a háit sa tionscal smididh  agus ó shin i leith ní dhearnadh a gairmréim ach feabhas a chur uirthi. 

===  ''SoSueMe X Keilidh'' ===
Is cinnte a rá gurbh é an cohoibriú idir Keilidh agus SoSueMe an rath is mó sa [[An Domhan|domhan]] [[Smideadh|smidid]]&lt;nowiki/&gt;h, maidir le comhoibriú &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://sosueme.ie/the-hair-and-beauty-room/the-big-reveal-sosu-x-keilidh/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-04-01 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401100747/https://sosueme.ie/the-hair-and-beauty-room/the-big-reveal-sosu-x-keilidh/ }}&lt;/ref&gt;. Bhíothas ag súil go réiteodh lucht leanúna go díreach cad a bheadh ann. Bhí trí phéire fabhraí éagsúla, [[pailéad]] [[An tsúil|súile]] agus sraith [[Scuab|scuaba]] [[Smideadh|smididh]] sa bhailiúchán seo.

“SOSUbySJ has joined forces with the insanely talented Keilidh and together we have created a fabulously glam 3 piece collection which you are going to absolutely LOVE!” (Suzanne Jackson, Nov’ 18)
[[Íomhá:Urban Collection.jpg|mion|Urban Bible Collection]]
Labhair an Boss Cailín Suzanne faoi cé chomh iontach is a bhí an bailiúchán seo ar a blág féin &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://sosueme.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-04-01 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401101044/https://sosueme.ie/ }}&lt;/ref&gt;. Léiríodh gach píosa ceann ar cheann le cur leis an réamh-mheas agus le suim a choinneáil i measc daoine. D'éirigh go han-mhaith leis an comhpháirtíocht agus ó shin i leith thaistil Keilidh ar fud na h[[Éire|Éireann]] agus [[Sasana|Sasana]] ag déanamh máistir-ranganna agus lucht leanúna cruinnithe éagsúla. Is éard atá i gceist le máistir-rang nuair a théann tú chuig áit agus buaileann tú le lucht leanúna agus taispeánann siad ama ná éagsúil dóibh ag úsáid na dtáirgí. Tá aíonna speisialta, málaí féiríní agus rogha sneaiceanna agus [[deoch]] orthu. Ba chun cuidiú le daoine na torthaí is fearr is féidir a bhaint amach as an mbailiúchán a bhí na príomháidhm. D'oibrigh an bheirt bhan go dlúth le heachtraí chun táirgí den scoth a bhaint amach. Is léir gur éirigh leo!

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Cashell, Keilidh}}</text>
      <sha1>jlmkdmve7du7nawto686nbk2zi5xae0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Duaisean nan Sàr Ghàidheal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89473</id>
    <revision>
      <id>1332233</id>
      <parentid>1306491</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1332233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6647" sha1="6m8swofigbwk9f7n8mpxrsnnwvnlw7e" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is éard is '''{{lang|gd|Duaisean nan Sàr Ghàidheal}}''' ([[An Ghaeilge|Gaeilge na hÉireann]]: ''Duaiseanna na Sár-Ghael'') ná na gradaim bhliantúla a bhronnann [[Sabhal Mòr Ostaig]] ar dhaoine ar leith i saol na [[Gàidhlig]]. Thugtaí amach iad gach bliain ag 'Bronnadh Céim Shabhal Mòr Ostaig', ó bunaíodh iad sa bhliain 2009.     

== Buaiteoirí na nduaiseanna ==
{| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left:1em;background-color:#fff&quot;
!Bliain
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;sortable&quot; |Go
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Saothar
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2018'''&lt;ref name=&quot;ceum2018&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-2018 |teideal=Ceumnachd an t-Sabhail Mhòir 2018 |dátarochtana=2019-05-07 |archivedate=2018-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118065716/http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-2018 }}&lt;/ref&gt;
|Mairead NicLeòid, à [[Ceann Phàdraig]]
|
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2018'''&lt;ref name=&quot;ceum2018&quot; /&gt;
|Iain MacPhàrlain, à [[Muile]]
|
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2017'''&lt;ref name=&quot;ceum2017&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-2017 |teideal=Ceumnachd an t-Sabhail Mhòir 2017 |dátarochtana=2019-05-07 |archivedate=2019-05-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507220027/http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-2017 }}&lt;/ref&gt;
|[[Ruairidh MacLeòid nan Duilleagan Gàidhlig|Dr Urr Ruairidh MacLeòid]], à [[Uibhist a Tuath]]
|
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2017'''&lt;ref name=&quot;ceum2017&quot; /&gt;
|Iain MacLeòid, à [[Leòdhas]]
|
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2016'''&lt;ref name=&quot;ceum2016&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-2016 |teideal=Ceumnachd an t-Sabhail Mhòir 2016 |dátarochtana=2019-05-07 |archivedate=2016-12-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161206103219/http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-2016 }}&lt;/ref&gt;
|[[Aonghas Dubh MacNeacail|Aonghas ‘Dubh’ MacNeacail]], à [[Ùige]] san [[An t-Eilean Sgitheanach|Eilean Sgitheanach]]
|Bàrdachd agus sgrìobhadh
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2016'''&lt;ref name=&quot;ceum2016&quot; /&gt;
|Lisa Storey
|Foillseachadh sa Ghàidhlig
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2015'''&lt;ref name=&quot;ceum2015&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-2015 |teideal=Ceumnachd an t-Sabhail Mhòir 2015 |dátarochtana=2019-05-07 |archivedate=2015-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151020195816/http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-2015 }}&lt;/ref&gt;
|[[Calum Dòmhnallach]]
|[[Runrig]]
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2015'''&lt;ref name=&quot;ceum2015&quot; /&gt;
|[[Ruaraidh Dòmhnallach]]
|[[Runrig]]
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2014'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-an-t-sabhail-2014 |teideal=Ceumnachd an t-Sabhail Mhòir 2014 |dátarochtana=2019-05-07 |archivedate=2019-05-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507220022/http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-an-t-sabhail-2014 }}&lt;/ref&gt;
|[[Chrissie Dick|Criosaidh NicIlle na Brataich]]
|
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|2014
|Lachaidh Dick
|Obair airson foghlam tro mheadhan na Gàidhlig
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2013'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-an-t-sabhail-2014 |teideal=Ceumnachd an t-Sabhail Mhòir 2013 |dátarochtana=2019-05-07 |archivedate=2019-05-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507220022/http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/naidheachdan/ceumnachadh-an-t-sabhail-2014 }}&lt;/ref&gt;
|[[An Dr Fionnlagh MacLeòid|Dr Fionnlagh MacLeòid]]
|
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|2013
|Donnchadh MacGuaire
|
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2012'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.rcdai.org.uk/articles/fr-calum-maclellan-honoured-by-sabhal-m%C3%B2r-ostaig.html |teideal=Fr. Calum MacLellan honoured by Sabhal Mòr Ostaig |dátarochtana=2019-05-07 |archivedate=2013-03-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130315070029/http://www.rcdai.org.uk/articles/fr-calum-maclellan-honoured-by-sabhal-m%C3%B2r-ostaig.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.stornowaygazette.co.uk/community/butt-to-barra-district-news-25-10-12-1-2600517 Butt to Barra District News 25/10/12]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|Calum MacGillFhialain, à [[Glaschu]]
|
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|2012
|[[Mòrag NicLeòid]], à [[Sgalpaigh na Hearadh]]
|Obair mhòr aig [[Sgoil Eòlais na h-Alba]]
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2011'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.smo.uhi.ac.uk/A-Cholaiste/Naidheachdan/ceumnachadh-2011_gd.html |teideal=Duaisean nan Sàr Ghaidheal |dátarochtana=2019-05-07 |archivedate=2012-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304203050/http://www.smo.uhi.ac.uk/A-Cholaiste/Naidheachdan/ceumnachadh-2011_gd.html }}&lt;/ref&gt;
|Eòin Dòmhnallach, à [[Cille Mhoire, An t-Eilean Sgitheanach|Cille Mhoire]] san [[An t-Eilean Sgitheanach|Eilean Sgitheanach]]
|Saothraichean Gàidhlig air taobh tuath an [[An t-Eilean Sgitheanach|Eilein Sgitheanaich]]
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|2011
|[[Iain Fearchar Rothach]], à [[Drochaid Sheile]]
|Taic dhan a' Ghàidhlig aig ìre phoileataigeach
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2010'''&lt;ref&gt;[http://www.hebrides-news.com/sabhal_mor_sar_ghaidheal_151010.html Sàr Ghàidheal award bestowed on two from Western Isles]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|[[Flora NicNèill]] [[MBE]], à [[Barraigh]]
|Seinn Ghàidhlig
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|2010
|Calum MacFhearghais, às [[Rubha, Na h-Eileanan Siar|an Rubha]]
|Cruthachadh de ghoireasan is meadhanan Gàidhlig
|- style=&quot;background-color:#eef&quot;
|'''2009'''&lt;ref name=&quot;BnaG&quot;&gt;[http://www.gaidhlig.org.uk/Default.aspx.LocID-006new0bc.RefLocID-006024006002.Lang-GD.htm Bòrd na Gàidhlig a' comharradh Dòmhnall Meek mar Shàr Ghàidheal]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|[[An t-Ollamh Dòmhnall Meek|Dòmhnall Meek]], à [[Tiriodh]]
|Sgoilearachd is foghlam Gàidhlig
|}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Féach freisin ==
* [[Duais Dhòmhnaill Meek]]
* [[Coróin na Bairdne]]
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
* [[Gradaim Liteartha an Oireachtais]]

[[Catagóir:Dámhachtainí]]
[[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Gradaim na Gaeilge]]
[[Catagóir:Duaiseanna Liteartha na Gaeilge]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2009]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]]</text>
      <sha1>6m8swofigbwk9f7n8mpxrsnnwvnlw7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Garb mac Stairn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90398</id>
    <revision>
      <id>1332316</id>
      <parentid>1222470</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="b51lbj60airelpcesqbo0ztpzccmif0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}
Sa [[Rúraíocht]] i [[Miotaseolaíocht na nGael]], pearsa i scéalta próis agus duain i ndeireadh na 17ú haoise is ea '''Garbh mac Stairn''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Garb''').  Maíonn gur  [[Lochlannaigh|Lochlannach]] é,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mackillop|1998}}&lt;/ref&gt; nó deirtear gur fathach ón oirthear é.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Maclean|1892}}&lt;/ref&gt;

De réir cuir síos de chuid na nGarbhchríoch, tháinig sé go hÉirinn ag éilimh cánach, ach chloígh [[Cú Chulainn]] é agus bhain a cheann de.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Maclean|1892}}&lt;/ref&gt;  Feictear é mar chéile comhraic i leagan béaloidis den [[Táin Bó Cúailnge]] ó [[Uibhist a Deas]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Carmichael|1873}}&lt;/ref&gt;

I scéal béaloidis eile de chuid na nGarbhchríoch, fathach a raibh cónaí air sa cheantar ab ea Garbh Mac Stairn.  Rinne Cú Chulainn iarracht a tharbh geal a ghoid.  Chuaigh Cú Chulainn faoi bhréagriocht tréadaí isteach sa teach, agus isteach ar na ceithre boinn i leaba bhean choibhche Ghairbh, agus cheap sí gur naíonán a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Campbell|1863}}, Popular Tales, vol. 3, ll. 194-9&lt;/ref&gt;

Deirtear chomh maith gurb ionann Garbh mac Starn agus Suaran mac Starno, rí na Lochlannach, nó an bunús de, sna saothair le [[James Macpherson]] luaite le h[[Oisín]].&lt;ref&gt;''Works of Ossian'', vol. 2 (1765), Hugh Blair, Dissertation, lch. xxxiv, ''&quot;''Duan a Gharibb Mac-Starn'' is another Irish poem in high repute... Garibh Mac-Starn is the same with Ossian's Swaran, the son of Starno. His single combat with, and victory over all... excepting... Cuchullin.&quot;''&lt;/ref&gt;

==Foinsí==
* {{
Citation |
last = Mackillop |
first = James |
year = 1998 |
title = Dictionary of Celtic Mythology |
place = Oxford |
publisher = Oxford University Press |
ISBN = 0-19-280120-1
}}
* {{
citation |
last = Carmichael |
first = Alexander A. |
title = Toirioc na Taine |
journal = Transactions of the Gaelic Society of Inverness |
volume = 2 |
year = 1873
}} Catalogued by [https://web.archive.org/web/20160304025934/http://www.carmichaelwatson.lib.ed.ac.uk/cwatson/en/catalogueentry/2182 Carmichael Watson Project].  This tale was recited by Eachann Mac-iosaig [or MacIssac], erroneously given as 'MacLeod' in the text, aka &quot;Eachann Mac Ruaraidh&quot;,  a peasant of Ceannlangabhat, Iochdar, UIst a Chinnes Deas (South Uist), who heard it 60 years before from 'Ruary Rua' MacQuien.
* {{
citation |
last = Campbell |
first= John Francis |
title = Popular tales of the West Highlands |
volume = 3 |
year = 1862 |
place = Edinburgh |
publisher = Edmonston and Douglas |
url = https://books.google.com/books?id=k1MJAAAAQAAJ |
format = google
}}, lch.&amp;nbsp;194–199, &quot;LXXV. Guaigean Ladhrach 'S Loirean Spagach&quot; (aistr. Crumple Toes agus Shamble Shanks).  Garb appears not in the primary example but in the appended variant, taken down from Neil Macalister, Port Charlotte, Islay, and written by Mr. Carmichael.
** [http://www.sacred-texts.com/neu/celt/pt3/pt326.htm Leagan 1890] ar sacred-texts.com
* {{
citation |
last = Maclean |
first = Hector |
year = 1892 |
place = Glasgow |
publisher = A. Sinclair |
title = Ultonian Hero-ballads Collected in the Highlands and Western Isles of Scotland : from the year 1516, and at successive periods till 1870 |
url = https://archive.org/details/ultonianheroball00maclrich |
format = Internet Archive
}}: &quot;Duan a' Ghairbh Mhic Stairn&quot;, ed., lch.&amp;nbsp;17- &quot;Ballad of the Garve Son of Starn&quot;, tr.,p.&amp;nbsp;91- (&quot;''An Garbh Mac Stairn'' is a fusion of two variants, the one in Mac Nicol's collection and the other in Fletcher's collection, both.. in the Advocates' Library&quot;)

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{An Rúraíocht}}
[[Catagóir:An Rúraíocht]]</text>
      <sha1>b51lbj60airelpcesqbo0ztpzccmif0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enbarr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90563</id>
    <revision>
      <id>1332302</id>
      <parentid>1331405</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3627" sha1="7ccldj14g6c4k2f6y3r1v14k6d56kny" xml:space="preserve">I [[Miotaseolaíocht na nGael]], capall le [[Manannán mac Lir]] ab ea '''Enbarr''' nó '''Aonbharr''', a raibh ar a chumas dul ar talamh agus muir araon. Chuir Manannán an capall ar fáil do [[Lugh|Lugh Lámhfhada]].

==Sanasaíocht==
Luaitear bríonna éagsúla leis an ainm.
* Tugtar an ghluais &quot;úan tuinde&quot;, uan/coipeadh toinne, dó i [[Sanas Cormaic]], miondealaithe mar: ''en''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/20037 en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822072726/http://dil.ie/20037 |date=2019-08-22 }} ar eDIL, uisce, cf. eanach&lt;/ref&gt; + ''barr''.&lt;ref&gt;[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/barr barr 4. (b)] ar teanglann.ie FGB, screamh&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;O'Donovan tr. (1868), &quot;[https://books.google.com/books?id=HmViAAAAMAAJ&amp;pg=PA66 Enbarr]&quot;, ''Sanas Chormaic'', lch. 66.&lt;/ref&gt;
* &quot;Aon Moing&quot; ag [[Eugene O'Curry|O'Curry]], miondealaithe mar: ''aon'' + ''barr''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/5416 1 barr (d)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822072724/http://dil.ie/5416 |date=2019-08-22 }} ar eDIL, cúl gruaige&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ocurry /&gt; 
* Mheas [[John Rhys]] gurbh í brí an ainm ná &quot;bhí ceann éin aici&quot;, agus is amhlaidh gur cheap sé gur láir a bhí inti.&lt;ref name=rhys&gt;{{
cite book |
last = Rhys|
first = John |
author-link = John Rhys |
title = Studies in the Arthurian |
publisher = Clarendon |
year = 1891 |
url = https://books.google.com/books?id=hHw6AAAAMAAJ&amp;pg=PA221 |
p = 221
}}&lt;/ref&gt;
* Moltar brí eile fós, &quot;ardcheannas uathúil&quot;, ón bhfoirm Nua-Ghaeilge ''aonbharr'', san &quot;ainmneoir&quot;&lt;&gt;focal &amp;rarr; foclóir, ainm &amp;rarr;ainmneoir&lt;/ref&gt; le James Mackillop.&lt;ref name=mackillop&gt;{{
cite encyclopedia |
last = Mackillop |
first = James |
title = Énbarr |
encyclopedia = Dictionary of Celtic Mythology |
publisher = Oxford University Press |
year = 1998 |
isbn = 0192801201 |
p = 182
}}&lt;/ref&gt;

I measc roinnt litrithe eile tá Énbarr, Aenbharr agus Aonbharr.

==Seanscéal==
{{príomhalt|Oidheadh Chlainne Tuireann}}
Sa scéal úd, dhiúltaigh Lugh an capall a thabhairt ar iasacht do mhic Tuireann, ag maíomh nárbh fhéidir leis rud a thabhairt ar iasacht a raibh féin ar iasacht. Dá bharr seo ámh, b'éigean dó níos deireanaí an churach féin-stiúradh darbh ainm ''Scuabadh Toinne'' a thabhairt.&lt;ref name=ocurry/&gt;&lt;ref name=joyce/&gt;

==Cultúr na ndaoine==
Tá Enbarr an sa chluiche físe 2013, ''[[Final Fantasy XIV]]'' ([[w:Final Fantasy XIV|en]]).  Is féidir Enbarr a fháil tríd an leibhéal as cuimse ar ''The Whorleater'', mar titim fánach.&lt;ref&gt;{{cite web |
url = https://ffxiv.gamerescape.com/wiki/Enbarr |
teideal = Enbarr – Gamer Escape |
website = webcache.googleusercontent.com |
language = en-US |
access-date = 2018-05-31 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20190407044739/https://ffxiv.gamerescape.com/wiki/Enbarr |
archivedate = 2019-04-07 |
dátarochtana = 2019-08-19
}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist |
refs =
&lt;ref name=joyce&gt;{{
cite book |
last = Joyce |
first = P. W. |
author-link = Patrick Weston Joyce |
title = The Fate of the Children of Turenn; or, The Quest for the Eric-Fine |
work = Old Celtic Romances |
year = 1894 |
url = https://books.google.com/books?id=c98YAAAAYAAJ&amp;pg=PA37 |
pages = 37-95
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ocurry&gt;{{
cite journal |
last = O'Curry |
first = Eugene |
author-link = Eugene O'Curry |
title = (''A'')''oidhe Chloinne Tuireann'' The Fate of the Children of Tuireann |
journal = The Atlantis |
volume = IV |
year = 1863 |
url = https://books.google.com/books?id=y5MEAAAAQAAJ&amp;pg=RA1-PA159 |
pages=157-240
}}. Meaning of &quot;Aonbarr&quot; glossed on lch. 163 n145.&lt;/ref&gt;
}}

{{Scéalta miotaseolaíochta}}

[[Catagóir:Scéalta miotaseolaíochta]]</text>
      <sha1>7ccldj14g6c4k2f6y3r1v14k6d56kny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ar lan y môr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90930</id>
    <revision>
      <id>1332160</id>
      <parentid>1312777</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="j5cst6f5r1aczkep5h61qgri8awjpf6" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Amhrán}}

[[File:Ar Lan y Mor - Kenneth Bowen (trimmed).ogg|thumb|[[Kenneth Bowen (tenor)|Kenneth Bowen]] ag canadh an chéad véarsa de &quot;Ar Lan y Môr&quot;]]
Amhrán traidisiúnta is ea '''Ar lan y môr''' (An [[Ghaeilge|Gaeilge]]:''Ar an trá''). Tá foirmeacha éagsúla den amhrán ann, lena n-áirítear roinnt áit a dtugann an méadar agus ábhar roinnt véarsaí le fios go bhfuil iatáin ó amhráin eile i láthair. Is amhrán grá é an t-amhrán.&lt;br&gt;

Rinne [[Bryn Terfel]] taifead de &quot;Ar Lan y Môr&quot; ar a albam sa bhliain 2000 ''[[We'll Keep a Welcome (album)|We'll Keep a Welcome]]''.&lt;ref name=&quot;Allmusic&quot;&gt;{{Allmusic|class=album|id=well-keep-a-welcome-mw0000612493|label=We'll Keep a Welcome}}&lt;/ref&gt;

==Leaganacha: Breatnais agus Gaeilge==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
Ar lan y môr mae rhosys cochion&lt;br&gt;
Ar lan y môr mae lilis gwynion&lt;br&gt;
Ar lan y môr mae 'nghariad inne&lt;br&gt;
Yn cysgu'r nos a chodi'r bore.

Ar lan y môr mae carreg wastad&lt;br&gt;
Lle bûm yn siarad gair â'm cariad&lt;br&gt;
O amgylch hon fe dyf y lili&lt;br&gt;
Ac ambell gangen o rosmari.

Ar lan y môr mae cerrig gleision&lt;br&gt;
Ar lan y môr mae blodau'r meibion&lt;br&gt;
Ar lan y môr mae pob rinweddau&lt;br&gt;
Ar lan y môr mae nghariad innau.

Llawn yw'r môr o swnd a chegryn&lt;br&gt;
Llawn yw'r wy o wyn a melyn&lt;br&gt;
Llawn yw'r coed o ddail a blode&lt;br&gt;
Llawn o gariad merch wyf inne.

Mor hardd yw'r haul yn codi'r bore &lt;br&gt;
Mor hardd yw'r enfys aml ei liwie &lt;br&gt;
Mor hardd yw natur ym Meitheamh &lt;br&gt;
Ond harddach fyth yw wyneb Elin
|valign=&quot;top&quot;|

Ar an trá tá rósónna dearga &lt;br&gt;
Tá lilí bhána ar an gcladach &lt;br&gt;
Ar an trá tá grá mo chléibh &lt;br&gt;
Ina codladh san oíche 's ag éirí ar maidin.

Tá cloch cothrom ar an trá&lt;br&gt;
Nuair a labhair mé le mo chailín &lt;br&gt;
Mórthimpeall anseo d'fhás an líl&lt;br&gt;
Agus cúpla craobh de mharós.

Ar an cladach tá méaróga gorma&lt;br&gt;
Ar an trá tá bláthanna na mac&lt;br&gt;
Ar an trá tá tá na suáilcí uilig&lt;br&gt;
Ar an trá tá mo ghrá.

Tá an fharraige lán gainimh agus sliogán &lt;br&gt;
Tá an ubh bán agus buí&lt;br&gt;
Tá na crainn lán duilleog agus bláthanna&lt;br&gt;
Táim lán le grá mná.

Cé chomh hálainn agus a éiríonn an ghrian ar maidin &lt;br&gt;
Cé chomh hálainn is atá an tuar ceatha ildaite&lt;br&gt;
Cé chomh hálainn is atá an nadúr i mí Meithimh &lt;br&gt;
Ach is é an rud is áille ná aghaidh Elin
|}
== Tagairtí ==
{{commonscat}}
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Oho2kSoIx6A Leagan Youtube]
* [http://www.ebook.cowensw.co.uk/Poems/Ar-Lan-y-Mor.php Leaganacha sa Bhéarla agus sa Bhreatnais]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20230427104103/http://www.craftsfromwales.co.uk/music/arlanymor.htm Leagan athraitheach, tá an Béarla éagsúil go mór]
* [https://web.archive.org/web/20090402133322/http://www.ligtel.com/~wales/MusicLyrics.htm#Ar%20Lan%20y%20Mor Focail Mhalartacha]
* [https://web.archive.org/web/20090827000206/http://www.sianjames.co.uk/cymraeg/geiriabed.htm Breatnais amháin]

[[Catagóir:Amhráin thraidisiúnta na Breatnaise]]
[[Catagóir:Amhrán thraidisiúnta na Breataine Bige]]</text>
      <sha1>j5cst6f5r1aczkep5h61qgri8awjpf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Inscríbhinní Oghaim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91180</id>
    <revision>
      <id>1332334</id>
      <parentid>1331546</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40763" sha1="nnm79icpm5h5oigtkp008s3b0rsp7cj" xml:space="preserve">Feictear '''inscríbhinní [[ogham|oghaim]]''' ar leachtanna cuimhneacháin de Cheiltigh na nOileán.  Faightear an mhórchuid díobh in iardheisceart na hÉireann, agus thart timpeall an [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]] &amp;mdash; oirdheisceart na hÉireann, [[Corn na Breataine]], [[an Bhreatain Bheag]] agus [[Oileán Mhanann]].  Téann siad siar chomh fada leis na 5ú agus 6ú haoiseanna.  Is as [[Gaeilge Chianach]] a scríobhadh iad go formhór, ach tá cúpla ceann le blúiríní [[Cruithnis]]e orthu, agus tá Laidin le feiceáil fosta.

[[Íomhá:CIIC 504.gif|mion|150px|Cloch Oghaim [[CIIC 504]] ó Oileán Mhanann, leis an ''droim'' sa lár, ᚛ᚁᚔᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐᚄᚋᚐᚊᚔᚋᚒᚉᚑᚔ᚜ ᚛ᚉᚒᚅᚐᚃᚐᚂᚔ᚜ BIVAIDONAS MAQI MUCOI CUNAVA[LI], ''Bivaidonas'' (beo-mar-thine) mhic chlainne ''Cunava[li]'']]

Tá tuairim is 400 inscríbhinn a bhfuil eolas orthu.  Tá roinnt córas uimhrithe le fáil.    Is é an córas is forleithne ná '''Corpus inscriptionum insularum Celticarum''' (CIIC), bunaithe ar saothar [[R. A. Stewart Macalister|R. A. S. Macalister]].  Faightear ann na hinscríbhinní  aitheanta faoina 1940í, le 507 iontráil go dtí 1945, san áireamh inscríbhinní Laidine agus Rúnacha, agus trí cinn curtha ann i 1949.  Córas eile is ea '''Celtic Inscribed Stones Project''' (CISP), bunaithe ar shuíomh na gcloch.  Mar shampla, is ionann [[CIIC 1]] agus CISP INCHA/1.&lt;!--cé: Ziegler lists 344 Gaelic ogham inscriptions known to Macalister (Éire agus [[Oileán Mhanann]]), and seven additional inscriptions discovered later.--&gt;

Is féidir na hinscríbhinní a roinnt idir cineálacha &quot;ortadocsacha&quot; agus &quot;scolaíocha&quot;.  Téann inscríbhinní ortadocsacha siar go dtí ré na [[Gaeilge Chianach|Gaeilge Cianaí]], agus record a ainm duine, nó ar leac uaighe, sin nó chun seilbh talún a chur in iúl.  Téann inscríbhinní  scolaíocha siar go dtí ré na [[Sean-Ghaeilge]] suas go dtí na linne seo.&lt;!--[[Corca Dhuibhne]] [[Dyfed]]--&gt;

==Inscríbhinní ortadocsacha==
{{Litreacha Oghaim}}
In inscríbhinní ortadocsacha, scríobhadh an téacs ar dhroim nó faobhar na cloiche, mar a raibh ina scorlíne na litreacha.  Léitear an téacs ó thaobh íochtair ar chlé na cloiche, ag leanúint  suas an chloch ar a himeall, trasna an barr agus síos ar dheis, más gá.

Thug MacManus (1991) liosta le 382 inscríbhinn dá leithéid. Faightear iad ar fud na tíre in Éirinn, ach lonnaithe go formhór sa deisceart:
* [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] 130
* [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] 84
* [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] 48
* [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] 14
* [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] 9
* [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] 8
* [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] 5
* [[Contae na Mí|An Mhí]] 5
* [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] 4
* [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] 3
* [[Contae Luimnigh|Luimneach]] 3
* [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] 3
* [[Contae Aontroma|Aontroim]] 2
* [[Contae an Chabháin|An Cabhán]] 2
* [[Contae Lú|Lú]] 2
* [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] 2
* [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] 1
* [[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]] 1
* [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] 1
* [[Contae Liatroma|Liatroim]] 1
* [[Contae Dhoire|Doire]] 1
* [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] 1

Feictear samplaí eile sa Bhreatain mar a leanas:
* [[Breatain Bheag]] ca. 40
** [[Pembrokeshire]] 16
** [[Breconshire]] 7
** [[Carmarthenshire]] 7
** [[Glamorgan]] 4
** [[Ceredigion]] 3
** [[Denbighshire]] 2
** [[Powys]] 1
** [[Caernarvonshire]] 1
* Sasana
** [[Corn na Breataine]] 5
** [[Devon]] 2
** áiteanna eile 1
* [[Oileán Mhanann]] 5
* roinnt samplaí amhrasacha in [[Albain]] 3?

===Nathanna struchtúrtha===
Is ainmneacha pearsanta iad tromlach iomadúil na n-inscríbhinní, scríofa i nathanna struchtúrtha, a dhéanann de ghnáth cur síos ar shinsearacht nó gaol treibhe an duine i gceist.

Is iad a leanas na focail ghaoil:

* [[:en:wikt:ᚋᚐᚊᚔ|ᚋᚐᚊᚔ]] MAQI mic
* [[:en:wikt:ᚔᚅᚔᚌᚓᚅᚐ|ᚔᚅᚔᚌᚓᚅᚐ]] INIGENA iníne
* [[:en:wikt:ᚋᚒᚉᚑᚔ|ᚋᚒᚉᚑᚔ]] MUCOI treibhe, clainne
* [[:en:wikt:ᚐᚃᚔ|ᚐᚃᚔ]] AVI uí
* [[:en:wikt:ᚉᚓᚂᚔ|ᚉᚓᚂᚔ]] CELI céile
* [[:en:wikt:ᚅᚓᚈᚐ|ᚅᚓᚈᚐ]], [[:en:wikt:ᚅᚔᚑᚈᚈᚐ|ᚅᚔᚑᚈᚈᚐ]] NETA, NIOTTA nia, curaidh&lt;ref&gt;[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/nia nia&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;], laoch, curadh, ar teanglann.ie FGB&lt;/ref&gt;

Tug faoi ndeara go bhfuil na focal úd uile sa tuiseal ginideach, mar chuid de nath iomlán den fhoirm &quot;[cloch] mo dhuine mhic ...&quot; nó &quot;[[in] ainm] mo dhuine mhic ...&quot;, na túsfhocail go hannamh scríofa, de ghnáth intuigthe:
* [[:en:wikt:ᚂᚔᚓ|ᚂᚔᚓ]] LIE lia (féach [[CIIC 1]])
* [[:en:wikt:ᚐᚅᚋ|ᚐᚅᚋ]] ANM ainm

Ina dteannta sin, feictear an focal KOI, arb ionann é agus ''Hic Iacit'' as Laidin:
* [[:en:wikt:ᚕᚑᚔ|ᚕᚑᚔ]] KOI seo é
Is suimiúil é KOI óir gur scríobhadh an litir K leis an ''[[Forfeda|bhforfid]]'', ''[[Ébad (ogham)|Éabhadh]]''.

In ord minicíochta, feictear na focail formula i nathanna mar a leanas:
* X MAQI Y
* X MAQI MUCOI Y
* X MAQI Y MUCOI Z
* X KOI MAQI MUCOI Y
* X MUCOI Y
* X MAQI Y MAQI MUCOI Z
* Ainm lom gan focal ''formula
* ANM X MAQI Y
* ANM X
* X AVI Y
* X MAQI Y AVI Z
* X CELI Y
* NETA X
* INIGENA X Y (féach [[CIIC 362]])

===Ainmneacha===
Nochtann a n-ainmneacha pearsanta  lear mór faoi luathshochaí na nGael, a tréith cogaidh ach go háirithe.  Mar shampla, is iad an dá fhréamh is coitinne ná:
* [[:en:wikt:ᚉᚒᚅᚐ|ᚉᚒᚅᚐ]]
*: CUNA
*: cú
* [[:en:wikt:ᚉᚐᚈᚈᚒ|ᚉᚐᚈᚈᚒ]]
*: CATTU
*: cath

Feictear na fréamhacha seo i n-ainmneacha amhail is:
* CIIC 300
*: ᚉᚒᚅᚐᚅᚓᚈᚐᚄ
*: CUNANETAS
*: Nia/curadh cúnna
* (501) ᚉᚒᚅᚐᚋᚐᚌᚂᚔ
*: CUNAMAGLI
*: Flaith cúnna
* (107)
*: CUNAGUSSOS
*: tréan le cú
* (250) ᚉᚐᚈᚈᚒᚃᚃᚔᚏᚏ
*: CATTUVVIRR
*: fear catha
* (303) ᚉᚐᚈᚐᚁᚐᚏ
*: CATABAR
*: barr sa chath
* ᚔᚃᚐᚉᚐᚈᚈᚑᚄ
*: IVACATTOS
*: iúr an chatha

I measc ainmneacha cogaidh eile, faightear:
* (39) ᚁᚏᚐᚅᚑᚌᚓᚅᚔ
*: BRANOGENI
*: Branghinte&lt;ref&gt;[http://dil.ie/6537 1 bran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191203192712/http://dil.ie/6537 |date=2019-12-03 }}, fiach, ar eDIL&lt;/ref&gt;
* (428) ᚈᚏᚓᚅᚐᚌᚒᚄᚒ
*: TRENAGUSU
*: tréan-ghus
* (504) ᚁᚔᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐᚄ
*: BIVAIDONAS&lt;ref&gt;[http://dil.ie/5991 biu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204183154/http://dil.ie/5991 |date=2019-12-04 }}, beo, ar eDIL&lt;/ref&gt;
*: beo mar thine

Is coiteann iad focail a luann tréithe fisiciúil, amhail is:
* (368) ᚃᚓᚅᚇᚒᚁᚐᚏᚔ
*: VENDUBARI
*: barr/ceann fionn
* (75) ᚉᚐᚄᚑᚅᚔ 
*: CASONI
*: ceann catach
* (119) ᚇᚐᚂᚐᚌᚅᚔ
*: DALAGNI
*: dall-ghinte
* (46) ᚇᚓᚏᚉᚋᚐᚄᚑᚉ
*: DERCMASOCA&lt;ref&gt;[http://dil.ie/31660 2 mass] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204133659/http://dil.ie/31660 |date=2019-12-04 }}, maise, ar eDIL&lt;/ref&gt;
*: dearc/súil mhaiseach
* (60) ᚋᚐᚔᚂᚐᚌᚅᚔ
*: MAILAGNI
*: maol-ghinte
* (239) ᚌᚐᚈᚈᚐᚌᚂᚐᚅ
*: GATTAGLAN
*: eagnaí glan

Tugann roinnt ainmneacha sinsear díoga le fios.  Feictear an dia [[Lugh]] i n-ainmneacha amhail is:
* (4) ᚂᚒᚌᚌᚐᚇᚑᚅ LUGADDON
* (286) ᚂᚒᚌᚒᚇᚓᚉᚐ LUGUDECA
* (140) ᚂᚒᚌᚐᚃᚃᚓᚉᚉᚐ LUGAVVECCA

Feictear an t-ainm díoga ERC,&lt;ref&gt;[http://dil.ie/20223 1 erc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204133208/http://dil.ie/20223 |date=2019-12-04 }}, neamh; ach féach freisin [http://dil.ie/search?q=Erc&amp;search_in=headword 2-7 erc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230528192803/https://dil.ie/search?q=Erc&amp;search_in=headword |date=2023-05-28 }}; ar eDIL&lt;/ref&gt; neamh, i n-ainmneacha amhail is:
* (93) ᚓᚏᚉᚐᚔᚇᚐᚅᚐ ERCAIDANA
* (196) ᚓᚏᚉᚐᚃᚔᚉᚉᚐᚄ ERCAVICCAS

Tugann ainmneacha duine le fios clann nó cine an duine, such as:
* (156) ᚇᚑᚃᚃᚔᚅᚔᚐᚄ '' DOVVINIAS,  as clann Chorca Dhuibhne, sa Daingean agus Uíbh Ráthach i gCo. Chiarraí (ainmnithe as bandia áitiúil)
* (215) ᚐᚂᚂᚐᚈᚑ ALLATO, den chlann ''Altraige'' i dtuaisceart Ciarraí
* (106) ᚉᚑᚏᚔᚁᚔᚏᚔ CORIBIRI den ''Dál Coirpri'' as [[Contae Chorcaí]].

Ar deireadh, is suimiúil é go bhfuil baint ar leith le crainn ag roinnt ainmneacha:
* (230) ᚋᚐᚊᚔ ᚉᚐᚏᚐᚈᚈᚔᚅᚅ
*: MAQI-CARATTINN
*: Mac Caorthainn
* (v) ᚋᚐᚊᚃᚔ ᚊᚑᚂᚔ
*: MAQVI QOLI
*: Mac Coill 
* (259) ᚔᚃᚑᚌᚓᚅᚔ
*: IVOGENI
*: Iúr-ghinte

===Léirmheas===
Molann scoláirí amhail is McNeill agus Macalister gur págánach iad na hinscríbhinní ortadocsacha ó thaobh ábhair de, agus gur loit  iompaithigh Chríostaí iad chun an focal treibhe MUCOI ᚋᚒᚉᚑᚔ a bhaint, ag cur fosta croiseanna Críostaí ann.  De réir scoláirí eile amhail is McManus, níl fianaise dá laghad ann chun an smaoineamh seo a thacú, ag lua inscríbhinní amhail is:
* (145) ᚛ᚊᚏᚔᚋᚔᚈᚔᚏ ᚏᚑᚅᚐᚅᚅ ᚋᚐᚊ ᚉᚑᚋᚑᚌᚐᚅᚅ᚜, QRIMITIR RONANN MAQ COMOGANN,
áit arb iasacht é QRIMITIR as ''presbyter'' (sagart) na Laidine.

Molann McManus nach loitiméireacht atá ann ach go díreach caitheamh agus cuimilt, agus óir gur úsáideadh na clocha le haghaidh ábhair thógála (McManus, §4.9).  Molann McManus freisin gur mhair an focal MUCOI survived into Christian manuscript usage.  I dteannta sin, is léir gur scríobhadh na hinscríbhinní le linn ré agus an Chríostaíocht go  bunaithe go daingean in Éirinn.  Is soiléire fós é ar phágánach nó Críostaí iad a rinne na hinscríbhinní, nó meacan dóibh siúd.

===Éire===
Is i nÉirinn a fhaightear an chuid is mó desna na hinscríbhinní, le 330 as 382. 

Feictear ar cheann desna bailiúcháin oghaim ortadocsaigh is tábhachtaí na hÉireann i g[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] (COC), ar taispeáint don phobal sa 'Dorchla na gCloch'.  Bhailigh [[Abraham Abell]] ársaitheoir (1783–1851) na hinscríbhinní úd agus bronnadh iad don ''Cork Institution'' sular cuireadh ar taispeáint iad i gCnOC.  Ball ab ea Abell den [[Cuvierian Society]] Corcaí, a ndeara a chuid ball, ina measc [[John Windele]], an tAthar Matt Horgan agus R.R. Brash, sárobair orthu i lár na 19ú haoise. 

Feictear bailiúcháin mór le rá éinne i n[[Dún Lóich]], gar do [[Cill Áirne|Chill Airne]] i gCo. Chiarraí.  Leagtar na clocha amach i leathchiorcal ar thaobh an bhóthair agus caomhnaítear go maith iad.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! CIIC
! CISP
! Ogham
! Gaeilge
! Suíomh

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 1
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/incha_1.html INCHA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204204432/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/incha_1.html |date=2012-02-04 }}
| ᚛ᚂᚔᚓ ᚂᚒᚌᚅᚐᚓᚇᚑᚅ ᚋᚐᚉᚉᚔ ᚋᚓᚅᚒᚓᚆ᚜&lt;br&gt;LIE LUGNAEDON MACCI MENUEH
| Lia ''Lugnaedon'' mhic ''Menueh''.
| [[Inis an Ghaill]], Co. na  Gaillimhe 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 2|2]]
|[https://web.archive.org/web/20040731152458/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/cloom_1.html CLOOM/1]
| ᚛ᚊᚓᚅᚒᚃᚓᚅᚇᚔ᚜&lt;br&gt;
QENUVEN[DI]
| &quot;ceann fionn&quot;, gaolta leis na ainmneacha ''Cenond, Cenondÿn, Cenindÿn''&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/ogam/h/og002.htm |
teideal = TITUS-Ogamica 002 |
suíomh = Titus.fkidg1.uni-frankfurt.de |
dátarochtana = 2017-03-08
}}&lt;/ref&gt;
| [[Cluain Muirís]], [[Barr na Cúile]], Co. Liatroma

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 3
| [https://web.archive.org/web/20060224054654/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/islan_1.html ISLAN/1]
| ᚛ᚉᚒᚅᚐᚂᚓᚌᚔ ᚐᚃᚔ ᚊᚒᚅᚐᚉᚐᚅᚑᚄ᚜ &lt;br&gt;
CUNALEGI AVI QUNACANOS
| ''Cunalegi'' Uí ''Qunacanos''
| An tOileán, [[Coistealaigh]], Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 4
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/kilma_1.html KILMA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051625/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/kilma_1.html |date=2020-09-01 }}
| ᚛ᚂᚒᚌᚐᚇᚇᚑᚅ ᚋᚐᚊᚔ ᚂᚒᚌᚒᚇᚓᚉ᚜&lt;br&gt;
᚛ᚇᚇᚔᚄᚔ ᚋᚑ[--]ᚉᚊᚒᚄᚓᚂ᚜&lt;br&gt;
LUGADDON MA[QI] L[U]GUDEC&lt;br&gt;DDISI MO[--]CQU SEL  
| ''Lugáed'' mhic ''Luguid''
| [[Cill Mhainín]], Coistealaigh, Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 5
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushe_1.html RUSHE/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513215328/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushe_1.html |date=2021-05-13 }}
| ᚛ᚐᚂᚐᚈᚈᚑᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚁᚏ᚜&lt;br&gt;
ALATTOS MAQI BR
| ''Alattos'' mhic Br...
| [[An Roisín Thoir]], [[Cill Mobhí]], Coistealaigh, Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 6
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tulla_1.html TULLA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200829113443/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tulla_1.html |date=2020-08-29 }}
| ᚛ᚊᚐᚄᚔᚌᚔᚅᚔᚋᚐᚊᚔ᚜&lt;br&gt;QASIGN[I]MAQ[I]
| ''Qasignias'' mhic ...
| [[An Tulachán]], Coistealaigh, Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 7
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/corro_1.html CORRO/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200826101917/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/corro_1.html |date=2020-08-26 }}
| ᚛ᚋᚐᚊ ᚉᚓᚏᚐᚅᚔ ᚐᚃᚔ ᚐᚈᚆᚓᚉᚓᚈᚐᚔᚋᚔᚅ᚜&lt;br&gt;
MAQ CERAN[I] AVI ATHECETAIMIN
| Mac Ciaráin Uí Riaghan
| [[Corr Odhar]], [[Gaileanga]], Co. Mhaigh Eo 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 8
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/doogh_1.html DOOGH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513211725/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/doogh_1.html |date=2021-05-13 }}
| ᚛ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔ ᚉᚑᚏᚁᚐᚌᚅᚔ ᚌᚂᚐᚄᚔᚉᚑᚅᚐᚄ᚜&lt;br&gt;
MA[QUI MUCOI] CORBAGNI GLASICONAS
| Mhic clainne ''Corbagnus Glasiconas''
| [[Dumhach Mhic Eoghain]], Muraisc, Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 9
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/aghal_1.html AGHAL/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510020032/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/aghal_1.html |date=2021-05-10 }}
| ᚛ᚋᚐᚊᚐᚉᚈᚑᚋᚐᚊᚌᚐᚏ᚜&lt;br&gt;
MAQACTOMAQGAR
| Mac ''Acto'', Mac ''Gar''
| [[Achadh Liag]], [[Tír Amhlaidh]], Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 10|10]]
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breas_1.html BREAS/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070214/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breas_1.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚂᚓᚌᚌ[--]ᚄᚇ[--]ᚂᚓᚌᚓᚄᚉᚐᚇ᚜ / ᚛ᚋᚐᚊ ᚉᚑᚏᚏᚁᚏᚔ ᚋᚐᚊ ᚐᚋᚋᚂᚂᚑᚌᚔᚈᚈ᚜&lt;br&gt;
L[E]GG[--]SD[--] LEGwESCAD  / MAQ CORRBRI MAQ AMMLLOGwITT
| ''Legwescad'' mac ''Corrbrias'' mac ''Ammllogwitt''
| [[Bréisteach]], Tír Amhlaidh, Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 38|38]] 
| &lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&amp;site=Ballyboodan&amp;stone=38._Ballyboodan&amp;stoneinfo=description  |
teideal = Ogham in 3D - Ballyboodan / 38. Ballyboodan |
work = ogham.celt.dias.ie 
| dáta = 2015-07-21
| dátarochtana = 2017-03-08
}}&lt;/ref&gt;
| ᚛ᚉᚑᚏᚁᚔᚕᚑᚔᚋᚐᚊᚔᚂᚐᚏᚔᚇ᚜&lt;br&gt;
CORBI KOI MAQI LABRID
| Seo é Corb mhic ''Labraid''
| [[Baile Mhuadáin]], [[Cnoc an Tóchair]], Co. Chill Chainnigh

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 47|47]]
| &lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/database/ogam/ogquery.asp?ciic1=047 |
teideal = Titus Database Ogamica: CIIC No. 047 |
work = titus.fkidgl.uni-frankfurt.de |
dátarochtana = 2017-03-08
}}&lt;/ref&gt;
| ᚛ᚅᚓᚈᚐᚉᚐᚏᚔᚅᚓᚈᚐᚉᚉᚐᚌᚔ᚜&lt;br&gt;
NETACARI NETA CAGI
| ''Netacari'' nia ''Cagi''
| [[Cáisleán tSíomoin]], [[Cuan an Bhriotáis]], Co. Chill Mhantáin

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 50|50]]
| &lt;ref&gt;{{lua idirlín web |
sloinne = Marsh |
ainm = Richard |
url = http://www.countywicklowheritage.org/page/crossoona_rath |
teideal = Crossoona Rath &amp;#124; BALTINGLASS &amp;#124; Places |
foilsitheoir = County Wicklow Heritage |
dáta = 2017-03-08 |
dátarochtana = 2019-11-30 |
archivedate = 2019-11-26 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191126044812/http://www.countywicklowheritage.org/page/crossoona_rath }}&lt;/ref&gt;
| ᚛ᚃᚑᚈᚔ᚜&lt;br&gt;
VOTI
| ''Votais''
| [[Buaile an Charraigín]], [[Cill Rannaileach]], Co. Chill Mhantáin

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 180|180]]
| &lt;ref&gt;{{lua idirlín | url = http://titus.uni-frankfurt.de/ogam/h/og180.htm | teideal = CIIC no. 180, Emlagh East | work = titus.uni-frankfurt.de}}&lt;/ref&gt;
| ᚛ᚁᚏᚒᚄᚉᚉᚑᚄᚋᚐᚊᚊᚔᚉᚐᚂᚔᚐᚉᚔ᚜&lt;br&gt;
BRUSCCOS MAQQI CALIACI
| Bruscais mhic Cailigh
| [[Imileá an Bhóthair]], [[An Daingean]], Co. Ciarraí 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 193|193]]
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/mauig_1.html MAUIG/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070822/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/mauig_1.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚐᚅᚋ ᚉᚑᚂᚋᚐᚅ ᚐᚔᚂᚔᚈᚆᚔᚏ᚜&lt;br&gt;
ANM COLMAN AILITHIR&lt;ref&gt;[http://dil.ie/1031 ailithir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428193207/http://dil.ie/1031 |date=2021-04-28 }}, oilithreach, ar eDIL&lt;/ref&gt;
| &quot;[scríofa in] ainm Colmáin, oilithreach&quot;
| [[Mám an Óraigh]], [[Corca Dhuibhne]], Co. Chiarraí

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 200 
| [https://web.archive.org/web/20051112102558/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/coolm_4.html COOLM/4]
| ᚛ᚋᚐᚊᚔ ᚈᚈᚐᚂ ᚋᚐᚊᚔ ᚃᚑᚏᚌᚑᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔᚉᚐᚉ᚜&lt;br&gt;
MAQI-TTAL MAQI VORGOS MAQI MUCOI TOICAC
| mhic ''Dal'' mhic ''Vergos'' (Fearghas) mhic clainne Toiceach
| [[Cúil Má Ghort]], [[Dún Ciaráin Thuaidh]], Co. Chiarraí

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 300
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/oldis_1.html OLDIS/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070947/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/oldis_1.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚉᚒᚅᚅᚓᚈᚐᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚌᚒᚉᚑᚔ ᚅᚓᚈᚐ ᚄᚓᚌᚐᚋᚑᚅᚐᚄ᚜&lt;br&gt;
CUNNETAS MAQI GUC[OI] NETA-SEGAMONAS
| ''Cunnetas'', nia ''Segamonas''
| An tOileán, [[Na Déise lasmuigh den Drom]], Co. Phort Láirge

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 317&lt;ref&gt;inscríbhinn dheireanach as Gaeilge sa CIIC, Macalister, 1945&lt;/ref&gt;
| [https://web.archive.org/web/20060113113250/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/aghas_1.html AGHAS/1]
| ᚛ᚇᚑᚈᚓᚈᚈᚑ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚐᚌᚂᚐᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
DOTETTO MAQ[I MAGLANI]
| ''Dotetto'' mhic ''Maglani(?)''
| [[Achadh Scriobach]], [[An Srath Bán Uachtarach]], Co. Thír Eoghain

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 1082 
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/balbr_1.html BALBR/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200826101955/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/balbr_1.html |date=2020-08-26 }}
| ᚛ᚌᚂᚐᚅᚅᚐᚅᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚁᚁᚏᚐᚅᚅᚐᚇ᚜&lt;br&gt;
GLANNANI MAQI BBRANNAD
| ''Glannani'' mhic ''Brannad''
| [[Baile Bhromáin]], [[Clann Mhuiris]], Co. Chiarraí

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 1083
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rthke_1.html RTHKE/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070836/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rthke_1.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚉᚑᚋᚋᚐᚌᚌᚐᚌᚅᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔ ᚄᚐᚋᚋᚅᚅ᚜&lt;br&gt;
COMMAGGAGNI MU[CO]I SAMMNN
| ''Commaggagmi'' clainne ''Sammnn''
| ''Rathkenny, Ardfert'', Corca Dhuibhne, Co. Chiarraí

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| —
| RATAS/1&lt;ref&gt;Aimsithe sa bhliain 1975.  
Thomas Fanning agus [[Donncha Ó Corráin]], &quot;An Ogham stone and cross-slab from Ratass Church, Tralee&quot;, JKAHS 10 (1977), ll. 14–18.
&lt;/ref&gt;
| ᚛ᚐᚅᚋ  ᚋᚐᚊ ᚃᚐᚈᚈᚔᚂᚂᚑᚌᚌ᚜&lt;br&gt;
[A]NM SILLANN MAQ FATTILLOGG
| [in] ainm ''Sillann'' mhic ''Fattillogg''
| Eaglais [[Ráth Teas]], Trá Laoi, Co. Chiarraí
|}

===An Bhreatain Bheag===
Tá cáil ag na inscríbhinní ortodachsacha sa Bhreatain Bheag as a n-ainmneacha idir Laidin agus [[Briotainic]] (nó SeanBhreatnais), agus toisc go bhfuil inscríbhinní Laidine san aibítir rómhánach ina dteannta (bhíodh Laidin Dhéanach agus Eaglasta ina teanga scríbhneoireachta le linn an ré iar-rómhánaigh).  I measc ainmneacha Briotáinise tá:
* (446) ᚋᚐᚌᚂᚑᚉᚒᚅᚔ
*: MAGLOCUNI
*: Breatnais ''Maelgwn''
* (449) ᚉᚒᚅᚑᚈᚐᚋᚔ
*: CUNOTAMI
*: Breatnais ''Cyndaf''

Tá sé le rá ag an mBreatain Bheag go bhfuil aici an t-aon chloch oghaim amháin le hainm duine aithne.  Comórann an chloch [[Vortiporius]], rí [[Dyfed]] den  a 6ú haois.&lt;ref&gt;{{
cite book |
last = Davies |
first = John |
title = The Welsh Academy Encyclopedia of Wales | url = https://archive.org/details/welshacademyency0000unse |
publisher = [[University of Wales Press]] |
location = Cardiff |
year = 2008 | 
isbn = 0-7083-1953-X
}}&lt;/ref&gt;

Faightear sa Bhreatain Bheag an t-aon inscríbhinn amháin a chomóradh bean, ag [[Eglwys Cymmin]] (Eaglais Cymmin) i gCarmarthenshire: 
* ([[CIIC 362|362]]) ᚛ᚔᚅᚔᚌᚓᚅᚐ ᚉᚒᚅᚔᚌᚅᚔ ᚐᚃᚔᚈᚈᚑᚏᚔᚌᚓᚄ᚜*: INIGENA AVITORIGES CUNIGNI
*: iníne '''Avitoriges'' ''Cunigni''.
Ainm Gaelach is ea ''Avitoriges'', agus Briotainic is ea Cunigni (Breatnais ''Cynin''), rud a léiríonn oidhreacht measctha na n- inscríbhinneoirí.

Tá fosta roinnt inscríbhinní sa Bhreatain Bheag  which attempt to replicate the supplementary letter or [[forfeda]] for P (inscríbhinní 327 and 409).

[[Íomhá:Ogham.Inscriptions.Wales.jpg|mion|center|240px|Suíomhanna inscríbhinní na Breataine Bige]]

Sa chatalóg CIIC, tosaíonn inscríbhinní sa Bhreatain Bheag ag CIIC 319, agus an chuid is mó díobh as Laidin.
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
! CIIC 
! CISP
! Ogham
! Gaeilge
! Suíomh 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 423
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/braw1_1.html BRAW/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200829113504/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/braw1_1.html |date=2020-08-29 }}
| ᚛ᚊ[--]ᚊᚐ[--]ᚌᚈᚓ᚜&lt;br&gt;
Q[--]QA[--]GTE
|
| Castle Villa, Brawdy, Pembrokeshire

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 426
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bridl_1.html BRIDL/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070436/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bridl_1.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚅᚓᚈᚈᚐᚄᚐᚌᚏᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚓ ᚁᚏᚔᚐᚉᚔ᚜&lt;br&gt;
NETTASAGRI MAQI MUCOE BRIACI
| Nettasagri, Briaci
| Bridell, Pembrokeshire

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 427
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/caldy_1.html CALDY/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222124135/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/caldy_1.html |date=2018-12-22 }}
| ᚛ᚋᚐᚌᚂᚔᚇᚒᚁᚐᚏ[--]ᚊᚔ᚜&lt;br&gt;
MAGL[I]DUBAR [--]QI
| Magl[ia], Dubr[acunas]
| Caldey Island, Penally, Pembrokeshire

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 456
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stntn_1.html STNTN/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190117151956/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stntn_1.html |date=2019-01-17 }}
| ᚛ᚌᚓᚅᚇᚔᚂᚔ᚜&lt;br&gt;
GENDILI
|
| Steynton, Pembrokeshire
|}

===Sasana, Alba, Oileán Mhanann===
Faightear a seacht nó ocht n-inscríbhinn i Sasana.  Tá cúig cinn i gCorn na Breataine agus dhá cheann in Devon, '' which are the product of early Irish settlement in the area.  Tá inscríbhinn eile i Silchester, Hampshire, a mheastar gur presumed to be the work of a lonnaitheoir Gaelach aonair.  

Aisteach go leor, níl ach trí inscríbhinn ortadocsacha in Albain, óir gur inscríbhinní scolaíocha déanta ag na Cruitnigh iad na cinn eile (féach thíos).

Faightear cúig inscríbhinn ar Oileán Mhanann, san áireamh an ceann cáiliúil i bPort Naomh Muire:
* (503) ᚛ᚇᚑᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐ ᚋᚐᚊᚔ ᚇᚏᚑᚐᚈᚐ᚜
*: DOVAIDONA MAQI DROATA
*: ''Dovaidona'' mhic an draoi

[[Íomhá:Ogham.Inscriptions.Cornwall.jpg|mion|center|240px|Inscríbhinní Chorn na Breataine]]

{{clear}}
{| class=wikitable
|-
! CIIC
! CISP
! Ogham
! Gaeilge
! Suíomh
! Notes

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 466
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_1.html LWNCK/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051435/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_1.html |date=2020-09-01 }}
| ᚛ᚔᚌᚓᚅᚐᚃᚔ ᚋᚓᚋᚑᚏ᚜&lt;br&gt;
IGENAVI MEMOR
| 
| [[Lewannick]], Corn na Breataine
| &quot;INGENVI MEMORIA&quot; as Laidin

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 467
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_2.html LWNCK/2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226230831/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_2.html |date=2018-12-26 }}
| ᚛ᚒᚂᚉᚐᚌᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
U[L]CAG[.I] / [.L]CAG[.]I
| Ulcagni
| Lewannick, Corn na Breataine
| &quot;[HI]C IACIT VLCAGNI&quot; as Laidin

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 470
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/wvale_1.html WVALE/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513224307/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/wvale_1.html |date=2021-05-13 }}
| ᚛ᚂᚐᚈᚔᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
LA[TI]NI
| 
| Worthyvale, Slaughterbridge, Minster, Corn na Breataine
| &quot;LATINI IC IACIT FILIUS MACARI&quot; as Laidin

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 484
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stkew_1.html STKEW/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051536/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stkew_1.html |date=2020-09-01 }}
| ᚛ᚔᚒᚄᚈᚔ᚜&lt;br&gt;
[I]USTI
| 
| [[St. Kew]], Corn na Breataine
| Leac eibhir, Laidin &quot;IVSTI&quot; i ndearadh cartouche

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 489
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/fardl_1.html FARDL/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226231642/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/fardl_1.html |date=2018-12-26 }}
| ᚛ᚄᚃᚐᚊᚊᚒᚉᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚊᚔᚉᚔ᚜&lt;br&gt;
SVAQQUCI MAQI QICI
| &quot;[Cloch] ''Safaqqucus'' nhic ''Qicus''&quot;
| [[Fardel Manor]], gar do Ivybridge, Devon
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 488
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tvst3_1.html TVST3/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226204813/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tvst3_1.html |date=2018-12-26 }}
| ᚛ᚓᚅᚐᚁᚐᚏᚏ᚜&lt;br&gt;
ENABARR
| Ainm chapall [[Manannán mac Lir|Mhanannáin mhic Lir]]&lt;ref&gt;J. A. MacCulloch, The Religion of the Ancient Celts&lt;/ref&gt;
| Roborough Down, Buckland Monachorum, Devon
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 496
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/silch_1.html SILCH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200827114820/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/silch_1.html |date=2020-08-27 }}
| ᚛ᚓᚁᚔᚉᚐᚈᚑᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔ᚜&lt;br&gt;
EBICATO[S] [MAQ]I MUCO[I] [
| 
| Silchester, Hampshire
| Tochailte sa bhliain 1893

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 500|500]]
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/andrs_1.html ANDRS/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070205/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/andrs_1.html |date=2020-08-31 }}
| AMMECATI | FILIVS-ROCATI | HIC-IACIT&lt;br&gt;
᚛ᚒᚁᚔᚉᚐᚈᚑᚄᚋᚐᚊᚔᚏᚑᚉᚐᚈᚑᚄ᚜&lt;br&gt;
[.]b[i]catos-m[a]qi-r[o]c[a]t[o]s 
| &quot;Ammecatus son of Rocatus lies here&quot;&lt;br&gt;
&quot;[Am]bicatos son of Rocatos&quot;
| Knoc y Doonee, Kirk Andreas
| Laidin agus Ogham le chéile

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 501
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_1.html ARBRY/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180730220638/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_1.html |date=2018-07-30 }}
| ᚛ᚉᚒᚅᚐᚋᚐᚌᚂᚔ ᚋᚐᚉ᚜&lt;br&gt;
CUNAMAGLI MAC[
| 
| 
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 502
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_2.html ARBRY/2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051551/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_2.html |date=2020-09-01 }}
| ᚛ᚋᚐᚊ ᚂᚓᚑᚌ᚜&lt;br&gt;
MAQ LEOG
|
| 
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 503
| [https://web.archive.org/web/20070316073429/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushn_1.html RUSHN/1]
| ᚛ᚇᚑᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐ ᚋᚐᚊᚔ ᚇᚏᚑᚐᚈᚐ᚜&lt;br&gt;
DOVAIDONA MAQI DROATA
| &quot;Dovaido'' mac an Draoi
| Ballaqueeney, Port St. Mary, Rushen
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 504|504]]
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushn_2.html RUSHN/2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070351/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushn_2.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚁᚔᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐᚄᚋᚐᚊᚔᚋᚒᚉᚑᚔ᚜ ᚛ᚉᚒᚅᚐᚃᚐᚂᚔ᚜&lt;br&gt; BIVAIDONAS MAQI MUCOI CUNAVA[LI]
| &quot;Of Bivaidonas, son of the tribe Cunava[li]&quot;
| Ballaqueeney, Port St Mary, Rushen
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 506
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/gigha_1.html GIGHA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819150827/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/gigha_1.html |date=2018-08-19 }}
| ᚛ᚃᚔᚉᚒᚂᚐ ᚋᚐᚊ ᚉᚒᚌᚔᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
VICULA MAQ CUGINI
| Vicula, Cugini
| Gigha, Argyll
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 507
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/polch_1.html POLCH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102040717/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/polch_1.html |date=2019-01-02 }}
| ᚛ᚉᚏᚑᚅ[-]ᚅ᚜&lt;br&gt;
CRON[-][N][
| 
| Poltaloch, Kilmartin, Argyll
| Blúirín, aitheanta sa bhliain 1931

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 1068
| [https://web.archive.org/web/20051113013907/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bride_1.html BRIDE/1]
| ᚛ᚂᚒᚌᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
LUGNI
|
| Ballavarkish, Bride
| Aitheanta sa bhliain 1911; croiseanna agus ainmhithe animals, 8ú nó 9ú haois
|}séimhithe

==Inscríbhinní scolaíocha==
Glaoitear 'scolaíoch' ar a leithid d'inscríbhinn, toisc go gcreidtear gur spreagadh iad ó fhoinsí lámhscríbhinne, in ionad sean-nós na séadchomhartha.  De ghnáth, scríobhadh stoclíne ar dhromchla na cloiche ar a scríobhadh na litreacha, seachas ar imeall na cloiche.  Scríobhadh ar dtús iad i rith na 6ú haoise, agus leanann ar aghaidh trí réanna na Sean- agus Meán- Ghaeilge, agus fiú go dtí an lá atá inniu ann.  Ón meánaois dhéanach these aghaidh, faightear iontu [[Forfeda]].  Is scolaíoch iad na 30-nó-mar-sin cloch Cruithneach, 6ú go 9ú haois a bheag nó a mhór.  Is as [[Sean-Ioruais]] iad roinnt cloch den [[Ré Uigingeach]] ar Mhanainn agus Sealtainn, nó ar a laghad tá ainmneach Ioruaise iontu.

===Alba===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! CISP
! Ogham
! Gaeilge
! Suíomh
! Notes

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bratt_1.html BRATT/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102040642/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bratt_1.html |date=2019-01-02 }}
| ᚛ᚔᚏᚐᚈᚐᚇᚇᚑᚐᚏᚓᚅᚄ᚜&lt;br&gt;
IRATADDOARENS[
| Addoaren ([[Saint Ethernan]]?)
| Brandsbutt, [[Inverurie]], Aberdeenshire
| Cruitnise(?), ón 6ú-8ú haois

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breay_1.html BREAY/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023020131/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breay_1.html |date=2013-10-23 }}
| ᚛ᚉᚏᚏᚑᚄᚄᚉᚉ᚜ : ᚛ᚅᚐᚆᚆᚈᚃᚃᚇᚇᚐᚇᚇᚄ᚜ : ᚛ᚇᚐᚈᚈᚏᚏ᚜ : ᚛ᚐᚅᚅ[--]ᚁᚓᚅᚔᚄᚓᚄ ᚋᚓᚊᚊ ᚇᚇᚏᚑᚐᚅᚅ[--]᚜&lt;br&gt;
CRRO[S]SCC : NAHHTVVDDA[DD]S : DATTRR : [A]NN[--] BEN[I]SES MEQQ DDR[O]ANN[--
| Nahhtvdd[add]s, Benises, Dr[o]ann
| [[Bressay]], Sealtainn
| Ioruais nó Gaeilge, le cúig ''fhorfid''

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| ?
| ᚛ᚁᚓᚅᚇᚇᚐᚉᚈᚐᚅᚔᚋᚂ᚜&lt;br&gt;
[B]ENDDACTANIM[L]
| a blessing ar anam of L.
| [[Birsay]], Orkney
| Tochailte sa bhliain 1970.&lt;ref&gt;{{
cite journal |
last = Forsyth |
first = Katherine |
authorlink = Katherine Forsyth |
title = The ogham-inscribed spindle-whorl from Buckquoy: evidence for the Irish language in pre-Viking Orkney? |
journal = [[Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland]] |
volume = 125 |
pages = 677–696 |
year = 1995 |
issn = 0081-1564
}}&lt;/ref&gt;  Féach [[Buckquoy spindle-whorl]]

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/auquh_1.html AUQUH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819150722/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/auquh_1.html |date=2018-08-19 }}
| ᚛ᚐᚃᚒᚑᚐᚅᚅᚒᚅᚐᚑᚒᚐᚈᚓᚇᚑᚃᚓᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
AVUOANNUNAOUATEDOVENI
| Avuo Anuano soothsayer of the Doveni
| Auquhollie, gar do [[Stonehaven]]
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[Newton Stone]]
| ᚐᚔᚇᚇᚐᚏᚉᚒᚅ ᚃᚓᚐᚅ ᚃᚑᚁᚏᚓᚅᚅᚔ ᚁᚐᚂᚄ[ᚁᚐᚉᚄ] ᚔᚑᚄᚄᚐᚏ&lt;br&gt;
AIDDARCUN FEAN FOBRENNI BA(L or K)S IOSSAR&lt;ref&gt;{{
cite journal |
last = Brash |
first = Richard Rolt |
title = On the Inscriptions Found on the Ancient Pillar Stone at Newton |
journal = Proceedings of the [[Society of Antiquaries of Scotland]] |
date = 10 Mí Márta 1873 |
page = 139 |
url = https://www.jstor.org/stable/20520279?seq=1
}}&lt;/ref&gt;
| ?
| Shevock, Aberdeenshire
| Tá ann 2(?) líne Oghaim agus fo- inscríbhinn neamhscaoileadh&lt;ref&gt;{{cite web |
teideal = Site Record for Newton House, The Newton Stone Newton in the Garioch |
url = http://canmore.rcahms.gov.uk/en/site/18086/details/newton+house+the+newton+stone/ |
work = RCAHMS |
accessdate = 3 Mí Márta 2013 }}{{Dead link|date=Aibreán 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
|}

===Oileán Mhanann===
* CISP [https://web.archive.org/web/20051111011340/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/kmich_1.html KMICH/1], inscríbhinn den 11ú haois, Rúnscribhinn agus Ogham Ogham chéile, sa reilig in Kirk Michael, Oileán Mhanann:
*: ᚛ᚁᚂᚃᚄᚅᚆᚇᚈᚉᚊᚋᚌᚍᚎᚏᚐᚑᚒᚓᚔ᚜
*: ᚛ᚋᚒᚒᚉᚑᚋᚐᚂᚂᚐᚃᚔᚒᚐᚋᚒᚂᚂᚌᚒᚉ᚜
*: ᛘᛅᛚ᛬ᛚᚢᛘᚴᚢᚿ᛬ᚱᛅᛁᛋᛏᛁ᛬ᚴᚱᚢᛋ᛬ᚦᛁᚾᛅ᛬ᛁᚠᛏᛁᚱ᛬ᛘᛅᛚ᛬ᛘᚢᚱᚢ᛬ᚠᚢᛋᛏᚱᛅ᛬ᛋᛁᚾᛁ᛬ᛏᚭᛏᛁᚱᛏᚢᚠᚴᛅᛚᛋ᛬ᚴᚭᚾᛅ᛬ᛁᛋ᛬ᛅᚦᛁᛋᛚ᛬ᛅᛏᛁ᛭
*: ᛒᛁᛏᚱᛅᛁᛋ᛬ᛚᛅᛁᚠᛅ᛬ᚠᚢᛋᛏᚱᛅ᛬ᚴᚢᚦᛅᚾ᛬ᚦᛅᚾ᛬ᛋᚭᚾ᛬ᛁᛚᛅᚾ᛭
*: Trascríbhinn:
*:: BLFSNHDTCQMG''H''ZRAOUEI blfsnhdtcqmgηzraouei
*:: MUUCOMAL LAFIUA MULLGUC
*:: MAL : LUMKUN : RAISTI : KRUS : ÞINA : IFTIR : MAL : MURU : FUSTRA : SINI : TOTIRTUFKALS : KONA : IS : AÞISL : ATI+&lt;br&gt;[B]ITRA : IS : LAIFA : FUSTRA : KUÞAN : ÞAN : SON : ILAN +
*: Aistriúchán:
*:: ''[[Abecedarium]]'' Oghaim - an aibítir go léir
*:: &quot;Mucomael uí Mhaelguc&quot;
*:: &quot;Chuir ''Mal Lumkun'' suas an crois seo i chuimhneachán ''Mal Mury'', a mac altrama, iníon ''Dufgal'', bean chéile a phós Athisl í,&quot;
*:: &quot;Níos fearr é dea-mhac altrama ná drochmhac&quot;
*:: (As Ioruais é an téacs Rúnach.)

===Éire===
* Inscríbhinn Oghaim den 19ú haois ag [[Áth Eine]], Co. Thiobraid Árann (Raftery 1969)
*: ᚛ᚃᚐᚐᚅᚂᚔᚌᚄᚑᚅᚐᚂᚒᚐᚈᚐᚋᚐᚏᚔᚅᚔᚇᚆᚔᚋᚒᚄᚐ᚜  ᚛ᚑᚋᚁᚐᚂᚂᚔᚅᚐᚌᚉᚏᚐᚅᚔᚁᚆ᚜
*: fa an lig so na lu ata mari ni dhimusa / o mballi na gcranibh
*: &quot;Faoin lia seo ina luí atá Mári Ní Dhíomasaigh ó Bhaile an Chránaigh&quot;

==Lámhscríbhinní==
* Téacs as Laidin scríofa in ogham, sna h[[Annála Inis Faithlinn]] den bhliain 1193 (Rawlinson MS B 503, f. 40c)
*: ᚛ᚅᚒᚋᚒᚄ ᚆᚑᚅᚑᚏᚐᚈᚒᚏ ᚄᚔᚅᚓ᚜ ᚛ᚅᚒᚋᚑ ᚅᚒᚂᚂᚒᚄ ᚐᚋᚐᚈᚒᚏ᚜
*: &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;&quot;&gt;nummus honoratur sine / nummo nullus amatur&lt;/span&gt;
*: Líne [[heicsiméadar|heicsiméadair]] is é seo, le [[rím inmheánach]] ag an [[caesúr]], le scanadh mar a leanas: ''nūmmus honōrātur'' || ''sine nūmmō nullus amātur.''
*: &quot;tugtar urraim d'airgid, gan airgid ní ghráitear aon duine&quot;
* Inscríbhinn ficseanúil: i sága Meán-Ghaeilge sa [[Leabhar Laighneach]] (LL 66 AB), luaitear an inscríbhinn oghaim a leanas:
*: ᚛ᚌᚔᚚ ᚓ ᚈᚔᚄᚓᚇ ᚔᚅ ᚃᚐᚔᚇᚉᚆᚓ᚜ ᚛ᚇᚘᚐ ᚋᚁᚐ ᚌᚐᚄᚉᚓᚇᚐᚉᚆ᚜
*: ᚛ᚌᚓᚔᚄ ᚃᚐᚔᚏ ᚐᚏ ᚈᚆᚓᚉᚆᚈ ᚇᚔᚅᚇ ᚃᚐᚔᚇᚉᚆᚔ᚜
*: ᚛ᚉᚓᚅ ᚉᚆᚑᚋᚏᚐᚉ ᚅᚑᚓᚅᚃᚆᚔᚏ ᚇᚑ ᚃᚆᚒᚐᚉᚏᚐ᚜
*: ''Gip e tised in faidche, dia m-ba gascedach, geis fair ar thecht dind faidchi cen chomrac n-oenfhir do &lt;ref&gt;[http://dil.ie/24589 fúacair, fo-úacair, fócair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917143846/http://www.dil.ie/24589 |date=2019-09-17 }}, fógair, ar eDIL&lt;/ref&gt;fhuacra.''
*: &quot;Cibé a thagann san fhaiche, dá mba gaisce aige, tá geis air theacht as an fhaiche gan chomhrac aonair a fhógairt.&quot;

==Foinsí==
* Brash, R. R., ''The Ogam Inscribed Monuments of the Gaedhil in the British Isles'', Londain (1879).
* J. Higgitt, [[Katherine Forsyth|K. Forsyth]], D. Parsons (eag.), ''Roman, Runes and Ogham. Medieval Inscriptions in the Insular World and on the Continent'', Donington: Shaun Tyas (2001).
* [[Kenneth H. Jackson|Jackson, K.H.]], ''Notes on the Ogam inscriptions of southern Britain'', in C. Fox, B. Dickins (eag.) The Early Cultures of North-West Europe. Cambridge: ll. 197—213 (1950).
* [[R. A. Stewart Macalister|Macalister, Robert A.S.]] ''The Secret Languages of Ireland'', ll. 27 – 36, Cambridge University Press, 1937
* &amp;mdash;, ''Corpus Inscriptionum Insularum Celticarum'' Vol. I., Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair (1945).
* &amp;mdash;, ''Corpus Inscriptionum Insularum Celticarum''' Vol. II., Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair (1949).
*McManus, D, ''A Guide to Ogam'', An Sagart, Maigh Nuad, Co. Chill Dara (1991)
* [[Eoin Mac Néill|Mac Néill, Eoin]]. ''Archaisms in the Ogham Inscriptions'', Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] 39, ll. 33–53, Baile Átha Cliath
* Ziegler, S., ''Die Sprache der altirischen Ogam-Inschriften'', Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht (1994).

==Naisc sheachtracha==
* [[R. A. Stewart Macalister|R. A. S. Macalister]], ''Corpus Inscription Insularum Celticarum'', [https://www.irishmanuscripts.ie/digital/CorpusInscriptionInsularumCelticarumVolI/Corpus%20Inscription%20Insularum%20Celticarum%20Vol%20I.pdf?x80640 Iml. 1] agus [https://www.irishmanuscripts.ie/digital/CorpusInscriptionInsularumCelticarumVolII/Corpus%20Inscription%20Insularum%20Celticarum%20Vol%20II.pdf?x80640 2]
* [https://ogham.celt.dias.ie/menu.php?lang=ga Ogham in 3D], [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]].
* [https://www.ucl.ac.uk/social-historical-sciences/archaeology/research/research-directory/material-worlds/celtic-inscribed-stones-project Celtic Inscribed Stones Project] (CISP), University College London
* [http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/ogam/index.htm TITUS Ogamica], Josh Gippert, Universität Frankfurt am Main
* [http://www.megalithicireland.com/Ogham%20Stones%20Page%201.htm Irish Ogham stones], ar [http://www.megalithicireland.com/ Megalithic Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204061642/http://www.megalithicireland.com/ |date=2021-02-04 }}
* Silchester Roman Town, [https://research.reading.ac.uk/silchester/the-ogham-stone/ Ogham Stone], Reading University

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Inscribhinni Oghaim}}
[[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim| ]]</text>
      <sha1>nnm79icpm5h5oigtkp008s3b0rsp7cj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91231</id>
    <revision>
      <id>1332227</id>
      <parentid>1331292</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3694" sha1="80vit8ohcl6no05iby5cs57df6f5sg7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

[[Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta]] ([[Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Ciarraí)|346]]) is ea '''Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag''', suite i g[[Contae Chiarraí]], [[Éire]].&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/denan_1.html |
teideal = CISP - DENAN/1 |
website = www.ucl.ac.uk |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20220520001934/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/denan_1.html |
archivedate = 2022-05-20 |
dátarochtana = 2019-12-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=DC4OAQAAMAAJ&amp;dq=derrynane+ogham+stone&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=derrynane |
teideal = Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland |
first = Royal Society of Antiquaries of |
last = Ireland |
date = 24ú Deireadh Fómhair 1981 |
publisher = Royal Society of Antiquaries |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archaeology&quot;&gt;{{cite web |
url = https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-kerry.pdf |
date = 4ú Márta 2009 |
teideal = National Monuments in State Care: Ownership &amp; Guardianship |
accessdate = 2017-08-26 |
dátarochtana = 2019-12-06 |
archivedate = 2017-10-23 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20171023212833/https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-kerry.pdf }}&lt;/ref&gt;

==Suíomh==
Bhíodh an chíoch ina luí droim in airde ar thrá [[Doire Fhíonáin]], gar do [[Cathair Dhónaill|Chathair Dhónaill]] i gContae Chiarraí.  Cuireadh suas í le taobh an bhóthair ag [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] sna 1940í,&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&amp;site=Derrynane&amp;stone=220._Derrynane&amp;stoneinfo=description |
teideal = Ogham in 3D - Derrynane / 220. Derrynane |
website = ogham.celt.dias.ie
}}&lt;/ref&gt; anois ag {{coord|51.764126|N|10.121925|W|display=inline|format=dms}}

==Stair==
Cuireadh suas an chloch marcas leag uaighe le hinscríbhinn as [[Gaeilge Chianach]], tuairim is sa luath-6ú haois AD.&lt;ref&gt;[http://findingourancestors.com/derrynane-ogham-stone/ Derrynane Ogham Stone] ar findingourancestors.com&lt;/ref&gt;

==Cur síos==
Is chloch ghainimh í an séadchomhartha, le tomhas 211 × 51 × 30 cm.  Síonchaite go dona is ea an inscríbhinn, ach léitear:
: ANM ḶḶATỊG̣[NI] Ṃ[A]Q [MINE]ṚC/ Ṃ[UCOI Q  ̣  ̣ ?   ̣  ̣CI?]
: [in] ainm ''Llatigni'' mhic ''Minerc'' chlainne ''Q...ci''

Faightear i &quot;Llatigni&quot; an mhír dhíspeagtha -''gno''- (-ín inniu), a mholann gur ''Láithbe'' nó ''Láithech'' an ea an bunainm.  Is mír dhíspeagtha í ''Min''- fosta, a mholann bunainm ''Erc''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/20223 1 erc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204133208/http://dil.ie/20223 |date=2019-12-04 }}, neamh, ar eDIL&lt;/ref&gt; Beag.&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=ysA-GYuFTvkC&amp;pg=PA193&amp;lpg=PA193&amp;dq=llatigni&amp;source=bl&amp;ots=n-8y1Btnki&amp;sig=vKbpc5ye9pfTEwd0B6At_eK8wCw&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiF5_-ogIrXAhUBAcAKHY2NAGEQ6AEIRTAG#v=onepage&amp;q=llatigni&amp;f=false |
teideal = Die Sprache der altirischen Ogam-Inschriften |
first = Sabine |
last = Ziegler |
date = 24 October 1994 |
publisher = Vandenhoeck &amp; Ruprecht |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=MXZDsDexn7wC&amp;dq=derrynane+ogham+stone&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=derrynane |
teideal = An American's Ireland |
first = Don |
last = Fullington |
date = 24 Deireadh Fómhair 1983 |
publisher = Ranafast Press |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí]]</text>
      <sha1>80vit8ohcl6no05iby5cs57df6f5sg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clocha Oghaim Phlácais</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91241</id>
    <revision>
      <id>1332240</id>
      <parentid>1317817</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="klk7b737qb8pek1e2p237432tx3rm31" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} 

([[Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Corcaigh)|552]]) is ea, '''Clocha Oghaim Phlácais''' (CIIC 57–58), dhá chloch suite i g[[Contae Chorcaí ]], [[Éire]].&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.megalithomania.com/show/site/955/greenhill_ogham_stone.htm |
teideal = megalithomania: Greenhill (Cork) :: Ogham Stone :: Visit notes |
website = megalithomania.com }}{{Dead link|date=Meitheamh 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = http://www.irishmegaliths.org.uk/cork2.htm |
teideal = County Cork - selected monuments PART 2 |
first = Anthony |
last = Weir |
website = irishmegaliths.org.uk
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.earlychristianireland.net/Counties/cork/greenhill/ |
teideal = Greenhill, County Cork |
website = earlychristianireland.net |
dátarochtana = 2019-12-07 |
archivedate = 2019-11-25 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191125085020/http://www.earlychristianireland.net/Counties/cork/greenhill/ }}&lt;/ref&gt;

==Suíomh==
Tá Clocha Oghaim Phlácais suite i Mainistir na Móna, 7.4 km (4.6 mi) dheas soir ó dheas de [[Mala]],&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_014437 |
teideal = Holdings: On an ogham stone recently discovered at Greenhill |
website = sources.nli.ie
}}&lt;/ref&gt;, ag {{coord|52.077603|N|8.606824|W|display=inline|format=dms}}

Is é ''Greenhill'' an t-ainm atá ar Phlácas as Béarla, agus dá bharr tá aithne ar na clocha mar ''The Greenhill Stones''.

==Stair==
Greanadh Plácas I go moch sa 6ú haois agus Plácas II sa 5ú haois.

==Cur síos==
Is cloch í Plácas I le tomhas 260 × 72 × 35 cm.  Léitear dam inscríbhinn:
: TṚENỤ [MA]QỊ MUCOI QRITTI
: ''Trén'' mhic chlainne ''Creth?'' (Crothrige?)')&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/site/grenl.html |
teideal = CISP - Site: Greenhill |
website = ucl.ac.uk |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20220117184928/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/site/grenl.html |
archivedate = 2022-01-17 |
dátarochtana = 2019-12-07 }}&lt;/ref&gt;

Is cloch í Plácas II le tomhas 154 × 46 × 36 cm.  Léitear an inscríbhinn:
: CATTUBUTTAS Ṃ[AQI]
: ''Cathub'' m[hic]&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&amp;site=Greenhill&amp;stone=58._Greenhill_II&amp;stoneinfo=description |
teideal = Ogham in 3D - Greenhill / 58. Greenhill II |
website=Ogham.celt.dias.ie |
accessdate = 9ú Eanáir 2019
}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]]</text>
      <sha1>klk7b737qb8pek1e2p237432tx3rm31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clocha Oghaim Bhaile an tSagairt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91246</id>
    <revision>
      <id>1332238</id>
      <parentid>1268091</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7275" sha1="b9bxc7nqr6ba67k1oz13ma2pfhd894h" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}[[Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta]] ([[Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Ciarraí)|64]]) is ea '''Clocha Oghaim Bhaile an tSagairt''', bailiúchán cloch suite i g[[Contae Chiarraí]], [[Éire]].&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=mvPHAAAAMAAJ&amp;q=Ballintaggart%20ogham&amp;dq=Ballintaggart%20ogham&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjy8KrepsXRAhVJAcAKHZ9lDSYQ6AEIJzAC |
teideal = Studies in Irish Epigraphy: The Ogham inscriptions of the counties of Kerry (not included in part I), Limerick, Cavan, and King's |
first = Robert Alexander Stewart |
last = Macalister|
date = 1d Eanáir 1902 |
publisher = D. Nutt |
via=Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=tf61E72VCY0C&amp;pg=PA462&amp;dq=Ballintaggart%20ogham&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjy8KrepsXRAhVJAcAKHZ9lDSYQ6AEIITAB#v=onepage&amp;q=Ballintaggart%20ogham&amp;f=false |
teideal = An Anglo-Saxon and Celtic Bibliography (450-1087). |
first = Wilfrid |
last = Bonser |
date = 1d Eanáir 1957 |
published = University of California Press |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=5C9gAAAAMAAJ&amp;q=Ballintaggart%20ogham&amp;dq=Ballintaggart%20ogham&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjy8KrepsXRAhVJAcAKHZ9lDSYQ6AEIMTAE |
teideal = Ogham Inscriptions in Ireland, Wales, and Scotland |
first = Sir Samuel |
last = Ferguson |
date = 1d Eanáir 1887 |
publisher = D. Douglas |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:CIIC 156 (Richard Brash, 1879).png|mion|150px|CIIC 156, le hainm clann Chorca Duibhne (féach thíos).  Maisithe le Richard Rolt Brash (1817–1876), staraí as Corcaigh, agus foilsithe sa bhliain ina shaothar iarbháis ''The Ogam Inscribed Monuments of the Gaedhil in the British islands''.]]

==Suíomh==
Tá na Clocha Oghaim Bhaile an tSagairt suite laistigh de bhanrach ciorclach (trastomhas 30 m), taobh thoir de ráschúrsa an [[Daingean Uí Chúis]], ar an taobh thoir theas den bhaile,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://irishantiquities.bravehost.com/kerry/ballintaggart/ballintaggart.html|teideal=Ballintaggart Ogham Stones|publisher=|dátarochtana=2019-12-07|archivedate=2021-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211202005818/http://irishantiquities.bravehost.com/kerry/ballintaggart/ballintaggart.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web|url=http://www.theroseoftralee.com/ballintaggart-ogham-stones/|
teideal=Ballintaggart Ogham Stones|publisher=
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web|url=https://books.google.ie/books?id=N5JnAAAAMAAJ&amp;q=Ballintaggart%20ogham&amp;dq=Ballintaggart%20ogham&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjy8KrepsXRAhVJAcAKHZ9lDSYQ6AEISDAJ|
teideal=County Kerry past and present: a handbook to the local and family history of the county|first=Jeremiah|last=King|date=1 January 1986|publisher=Mercier Press|via=Google Books
}}&lt;/ref&gt; ag {{coord|52.127810|N|10.243167|W|display=inline|format=dms}}

==Stair==
Greanadh na clocha sna 5ú agus 6tú haiseanna AD&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=lRjFBdR3cLgC&amp;pg=PA28&amp;dq=Ballintaggart%20ogham&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjy8KrepsXRAhVJAcAKHZ9lDSYQ6AEIGzAA#v=onepage&amp;q=Ballintaggart%20ogham&amp;f=false |
teideal = Early Medieval Munster: Archaeology, History and Society |
first1 = Michael A. |
last1 = Monk |
first2 = John |
last2 = Sheehan |
date = 1 Eanáir 1998 |
publisher = Cork University Press |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt; mar chomharthaí uaigh.&lt;ref&gt;{{
cite web | 
url = https://books.google.ie/books?id=zqkMAQAAMAAJ&amp;dq=Ballintaggart%20ogham&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=Ballintaggart |
teideal = Peritian |
date = 1 Eanáir 2008 |
publisher = Medieval Academy of Ireland |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;

Ba é seo suíomh ársa eaglaise agus reilige (''An Cheallúnach'' nó ''An Lisín'').&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=27329 |
teideal = Ballintaggart Nine Stones |
first = The Megalithic Portal and Megalith |
last = Map |
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=hKGfAAAAMAAJ&amp;q=Ballintaggart%20ogham&amp;dq=Ballintaggart%20ogham&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjy8KrepsXRAhVJAcAKHZ9lDSYQ6AEIOjAG |
teideal = The Intelligent Traveller's Guide to Historic Ireland |
first = Philip Axtell |
last = Crowl |
date = 1 Eanáir 1990 |
publisher = Contemporary Books |
via = Google
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WATERFORD/Dromlohan_OghamStones.html |
teideal = DRUMLOHAN OGHAM STONES/MEGALITHIC MONUMENTS OF IRELAND.COM |
last = PIP |
4 =  |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20170116190920/http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WATERFORD/Dromlohan_OghamStones.html |
archivedate = 2017-01-16 |
dátarochtana = 2017-05-23  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = http://www.ancientireland.org/ballintaggart/index.htm |
teideal = Ballintaggart Ogham Stones |
first = Frank |
last = Schorr |
}}&lt;/ref&gt;

==Cur síos==
Is clocha gainimh uisce-rolltha iad, ocht díobh ina luí i gciorcal ag díriú amach, an naoú sa lár.  Scríobhadh ar roinnt díobh le crosanna.

# CIIC 15
#: AKEVRITTI
#: ainm pearsanta is léir
# CIIC 156
#: MAQQI-IARI KOỊ MA/QQI MU/CCOI DOVVINIAS
#: Mhic Iair anseo, mhic [[Corca Dhuibhne]]
# CIIC 157
#: DOVETI MAQQI/ CATTI/NI
#: ''Duibthe'' mhic ''Caitne''.
#: Is Gaeilge Chianach í an teanga anseo, gan [[caschlaochlú guta]], rud a chuireann in iúl gur scríobhadh é in am [[Naomh Pádraig|Naoimh Phádraig]]
# CIIC 158
#: SUVALLOS MAQ/Q̣Ị DU/COVAROS
#: ''Suvallos'' mhic ''Ducovaros''
# CIIC 159
#: ṂẠQI-DECC[E]DẠ/ ṂẠQ̣Ị/ GLASICONAS
#: mhic ''Deichet'' mhic ''Glasiconas'' (Glaschú)
# CIIC 160
#: TRIA MAQA MAILAGNI
#: Triúr mhac ''Maílagnas''
#: faightear cros ait ar an gcloch seo &amp;mdash; lámha ar chomhfhad, le cruthanna idir &quot;E&quot;, &quot;Y&quot; agus &quot;+&quot; ag a ndeireadh&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/KERRY/Ballintaggart_OghamStones.html |
teideal = BALLINTAGGART OGHAM STONES/MEGALITHIC MONUMENTS OF IRELAND.COM |
first = PIP |
last = 2010 |
5 =  |
dátarochtana = 2019-12-07 |
archivedate = 2019-12-07 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191207155425/http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/KERRY/Ballintaggart_OghamStones.html }}&lt;/ref&gt;
# CIIC 161
#: INISSIO/NAS
#: ainm pearsanta; maraon le CIIC 157, téann sé siar di dtí an 5ú haois AD
# CIIC 162
#: CUṆẠMAQQ̣I/ AVI CỌRBBI
#: ''Conmac'' uí ''Corb''
# CIIC 163
#: N[E]TTA-LAMINACCA KO/I ṂA/QQI MỤCOI DOṾ[I]Ṇ[IA]Ṣ
#: nia ''Laminacca'' anseo mhic [[Corca Dhuibhne]]&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&amp;site=Ballintaggart&amp;stoneinfo=inscription&amp;stone=155._Ballintaggart_I |
teideal = Ogham in 3D - Ballintaggart / 155. Ballintaggart I
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=dKgOAQAAMAAJ&amp;q=Ballintaggart%20ogham&amp;dq=Ballintaggart%20ogham&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjy8KrepsXRAhVJAcAKHZ9lDSYQ6AEIQzAI |
teideal = Studies in Irish Epigraphy: Ogham inscriptions of the counties of Cork, Tipperary, and Waterford |
first = Robert Alexander Stewart |
last = Macalister |
date = 1d Eanáir 1907.|
publisher = D. Nutt.|
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{Commonscat}}
[[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí]]</text>
      <sha1>b9bxc7nqr6ba67k1oz13ma2pfhd894h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foilsitheoirí Gaeilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91276</id>
    <revision>
      <id>1332308</id>
      <parentid>1326596</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41316" sha1="r7zi2ygvmhhmmryh3tmtxr0r2ac8hwg" xml:space="preserve">Foilsíonn roinnt foilsitheoirí saothar i nGaeilge amháin.[[Íomhá:An Gúm.jpg|mion|220x220px|[[An Gúm]] - an foilsitheoir Gaeilge is mó sa tír]]

== Foilsitheoirí Gaeilge ==

*[https://www.altram.org/spraoi-spórt ''Altram'']: Bunathe i 1990 chun cúram luathbhlianta ardchaighdeáin trí mheán na Gaeilge a chur chun cinn i dtuaisceart na hÉireann, tá ceithre leabhar agus dlúth-cheirnín d'amhráin eisithe acu.
*[[An Comhchoiste Réamhscoilíochta|''An Comhchoiste Réamhscoilíochta'']]: Clónn siad ábhar do naíonraí agus leanaí in aois réamhscolaíochta.
*[[An Coiste Téarmaíochta|''An Coiste Téarmaíochta:'']] Bunaithe i 1968 chun foclóirí de shainfhocail in earnáil éagsúla a chruinniú a faomhadh agus a fhoilsiú. Tá liosta ar fáil ar [http://www.acmhainn.ie/focail.htm acmhainn.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210615191055/http://acmhainn.ie/focail.htm |date=2021-06-15 }}. Le cabhair an ríomheolaí Michal Mechura a bhí ag obair le fiontar cuireadh na bailiúcháin seo ar fad ar an foclóir ar líne Focal.ie Téarma .ie anois.
*[[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|mion|[[Darach Ó Scolaí]], [[Foilsitheoireacht|foilsitheoir]] srl|293x293px]][[openlibrary:publishers/An_Comhlacht_Oideachais|''An Comhlacht Oideachais'']]: Bunaithe 1910, foilsitheoir léinn scoile, graiméar, léitheoirí, foclóirí, téascleabhra.
* ''[http://www.forasnagaeilge.ie/fuinn/an-gum/ An Gúm]:'' Tá an Gúm ag foilsiú leabhair i nGaeilge ó 1926 faoi choimirce Stát na hÉireann. Is iad an foilsitheoir Gaeilge is mó sa tír. Baineann a chuid foilsitheoireacht le foclóireacht, téacsleabhair agus acmhainní curaclaim eile go príomha, mar aon le hábhar do leanaí agus do dhaoine fásta. Lonnaithe i mBÁC.
* ''[https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/Leabhair.html An tÁisaonad]:'' Leabhair do pháistí den chuid is mó. Lonnaithe in Ollscoil Naomh Muire, Béal Feirste.
* ''[https://timire.ie/shop/ An Timire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208175737/https://timire.ie/shop/ |date=2019-12-08 }}:'' Foilsitheoir leabhair reiligiúnacha i nGaeilge é An Timire, agus an iris mhíosúil den teideal céanna.
* ''[http://www.antsnathaidmhor.com/ An tSnáthaid Mhór]:'' Bunaithe i 2005, sé a n-adhaim ná leabhair chomhaimseartha den scoth a fhoilsiú le léaráidí ilchasta do pháistí de gach aois. Lonnaithe i mBéal Feriste.
*''[https://www.facebook.com/diarmuidmacconmhaoil/ Ag Magadh]:'' Bunaithe i 2019, ag Diarmuid Mac Conmhaoil chun a leabhar féin a chuir i gcló. Níl ainm an fhoilsitheora ar an leabhar.
* ''[[Barzaz]]''   le [[Tadhg Mac Dhonnagáin]]
* ''[https://www.breacadh.ie/ Breacadh]:'' Bunaithe i 2000, cuireann siad ábhar foghlama ar fáil d'fhoghlaimeoirí fásta. Lonnaithe i gCasla, Gaillimh, Tá SOLAS dhá mhaoiniú agus iad á stiúradh ag Boird Oideachais &amp; Oiliúna na Gaeltachta.
*''[http://www.lulu.com/shop/brian-ó-baoill/cúig-dhráma/paperback/product-23998851.html Brian Ó Baoil]:'' Bunaithe i 2019 ag an údar den ainm céanna chun a leabhar drámaíochta a fhéin fhoilsiú le cabhair lulu.
*''[https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/PDF_BPF/Leabhar_Gramadai_(Tus).pdf Bunscoil Phobal Feriste]:'' Bunaithe i 1991 d'eisigh siad Leabhar Gramadaí a 2. Lonnaithe i mBéal Feirste.
[[Íomhá:Timire.gif|mion|''[https://timire.ie/shop/ An Timire]:'' Foilsitheoir leabhair reiligiúnacha i nGaeilge é An Timire, agus an iris mhíosúil An Timire.|314x314px]]
* ''[https://www.schoolbooks.ie/collections/vendors?q=Carroll%20Heinemann Carroll Education]:'' (''Carroll Heinemann)'': Foilsitheoir leabhair Gaeilge do dhaltaí scoile agus corr-leabhar i mBéarla acu.
*''[http://www.clo.ie Cló]'': Cló Léann na Gaeilge, Bunaithe i 2020, is ionphrionta acadúil atá ann seo. Togra tras-institiúideach ollscoile is ea CLÓ i bpáirt leis an teach foilsitheoireachta COMHAR.
* [[Cló Chaisil,|''Cló Chaisil'':]]&lt;nowiki/&gt; Foilsíonn siad leabhair dianganta do leanaí, do dhéagóirí agus do dhaoine fásta. Lonnaithe i mBÁC.
* ''[http://www.cic.ie/ Cló Iar-Chonnacht]:'' Bunaithe i 1985, chun saothar scríbhneoirí Gaeltachta a fhoilsiú. Tá os cionn 300 leabhar foilsithe aige, as Gaeilge go príomha, mar aon le dlúth-chéirníní ceol. Tá siad anois i bhfeighil ar theidil Sáirséal agus Dill agus Cois Life. Lonnaithe i gConamara, Gaillimh.
*[http://www.benmadiganpress.com/irish/publications.html ''Clólann Bheann Mhadagáin'']: Saothair foghlama le dlúthcheirníní den chuid is mó atá á fhoilsiú acu, corrábhar i mBéarla.
*''[https://www.siliconrepublic.com/start-ups/clo-litriocht-announces-macbeth-e-book Cló Litríocht]:'' Bunaithe i 2010, tá sé mar aidhm acu cuidiú le húdair agus foilsitheoirí a shaothar a luibheanú&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/luibhean|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): luibhean|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2019-12-12}}&lt;/ref&gt;/dhigitiú. roinnt da leabhar féin eisithe ar líne acu. Lonnaithe i gCorcaigh agus Silicon Valley. Ní fios an ann dóbh a thuilleadh.
*''[http://www.leabhar.com/ Cló Mhaigh Eo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208204550/http://leabhar.com/ |date=2019-12-08 }}:'' Leabhair atá maisithe go maith i nGaeilge do leanaí agus do dhaoine óga. Lonnaithe i gClár Chlainne Mhuiris,  Co Mhaigh Eo.
*''[[Cló Ollscoil Chorcaí]]:'' Bunaithe ó [http://www.askaboutireland.ie/reading-room/life-society/irish-language-legends/bailiuchan-samuel-l.-mac/foghlaim-na-gaeilge/ 1925] nó roimhe, foilsitheoir ábhar acadúil agus filíochta de chuid rannóg na Gaeilge in Ollscoil Chorcaigh.
*[https://www.cogg.ie/en/resource-database/#?keywords=Ficheall&amp;subject=&amp;types=&amp;levels=&amp;page=1&amp;language=en ''COGG'']: Bunaithe i 1998, cuireann Comhairle um Oideachais Gaeltachta agus Gaelscoilíochta maoiniú ar fáil agus ar uairibh foilsíonn siad ábhar foghlamtha iad féin a bheadh feiliúnach chun úsáid ar scoil. 'Ficheall' (an t-aon treoirleabhar fichille Gaeilge) ceann amháin des na leabhair a mhaoinigh siad is a d'fhoilsigh siad. Lonnaithe i mBÁC
* ''[http://www.coisceim.ie/ Coiscéim]:'' Bunaithe ag Pádraig Ó Snodaigh i 1980, foilsíonn Coiscéim leabhair i ngach chineál réimse. Tá sé le maíomh acu gur fhoilsigh siad an leabhair Gaeilge is mó riamh (13 imleabhair Logainmneacha Mhaigh Eo le Fiachra Mac Gamhann) agus le h-idir 40 agus 60 leabhair á fhoilsiú gach bliain agus an líon teidil ag druidim níos gaire don 2,000 is iad an foilsitheoir príobháideach Gaeilge is mó dá bhfuil ann. Lonnaithe i mBÁC.[[Íomhá:Mana Choiscéim.jpg|mion|Agus os cionn 1500 teideal acu, is é Coiscéim an foilsitheoir príobháideach is mó.|220x220px]]
* ''[http://www.gaelport.com/nuacht?NewsItemID=9582 Comharchumann An Leath Thruaigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210155151/http://www.gaelport.com/nuacht%3FNewsItemID%3D9582 |date=2019-12-10 }}:'' Comharchumann i nGaeltacht Chiarraí, a bhfuil corr-leabhar foilsithe acu.
* ''[http://www.comhairlebheal.ie/publications.html Comhairle Bhéaloideas Éireann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029230901/http://www.comhairlebheal.ie/publications.html |date=2020-10-29 }}:'' Bunaithe i 1972 nuair a d'aistríodh an bailiúchán go COBÁC, eisíonn siad saothar bunaithe ar an mBéaloideas i nGaeilge agus i mBéarla.
* [http://www.philo-celtic.com/angael.html ''Cumann Carad na Gaeilge''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428230958/http://www.philo-celtic.com/angael.html |date=2020-04-28 }}: Bunaithe in 1872, chun tacú leis an nGaeilge. Tá an iriseán 'An Gael' á gcur i gcló acu ó 1881 i leith. Lonnaithe i Nua Eabhrach.
* ''[https://irishtextssociety.org/ Cumann na Scríbheann nGaedhilge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211115065724/https://irishtextssociety.org/ |date=2021-11-15 }}:'' Bunaithe i 1898, tá eagráin de shaothair thábhachtacha aistrithe ag an Irish Texts Society ó réimse leathan de shean-litríochta na Gaeilge.
* [http://www.peadaroriada.ie/scealta-sheamuis/ ''Dord Teo'']: Cló-ainm chomhlucht foilsitheoireachta Pheadair Uí Riada é seo, Leabhar amháin do leanaí atá i gcló ó 1993. Lonnaithe i gCúil Aodha, Corcaigh.
* ''[[Éabhlóid (foilsitheoir)|Éabhlóid]] [https://www.eabhloid.com/]:'' Bunaithe i 2010 foilsíonn siad leabhair do leanaí agus do dhaoine fásta. Lonnaithe i nDún na nGall.
*''[https://www.amazon.com/Malairti-Irish-Brenda-McGuinness/dp/0956233805 Ealaín Art]:'' Bunaithe i 2014, aon leabhair amháin atá ag an gcló-ainm seo: 'Malairtí' le Brenda McGuinness.
* ''[http://www.cumannnasagart.ie/foilseachain-abhair-spiorad/ FÁS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190414132844/http://www.cumannnasagart.ie/foilseachain-abhair-spiorad/ |date=2019-04-14 }}:'' (Foilseacháin Ábhair Spioradálta), Bunaithe 1 Feabhra 1916 ag cruinniú d'Aontas Mhánuat (“Aontas Mhá Nuad”) agus thug siad Cumann na Sagart nGaedhalach orthu féin. Bhí baint acu le foilsiú An Timire ar feadh i bhfad.
* [https://www.dcu.ie/fiontar_scoilnagaeilge/comhdhalacha-agus-foilseachain.shtml ''Fiontar'']: Craobh foilsitheoireachta Gaeilge Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.
*[http://www.beo.ie/alt-fios-feasa.aspx ''Fios Feasa'']: Bunathe i 1997 comhlacht foilsitheoireachta ilmheáin iad seo atá mar aidhm acu 'cultúir ársa na hÉireann a chur i láthair an tsaoil mhóir sna modhanna is rídhéanaí'. Tá neart saothar eisiúint acu.
[[Íomhá:An Chláirseach agus an Choróin WEB.jpg|mion|[[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]] -An Chláirseach agus an Choróin&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Chláirseach agus an Choróin : Seacht gCeolsiansa Stanford /|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000359974|publisher=Leabhar Breac,|date=2010.|author=Liam Mac Cóil}}&lt;/ref&gt;]]
* ''[https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf Foilsitheoirí na gCnoc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230603122607/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf |date=2023-06-03 }}:'' Bunaithe i 2016,  Is cosúil go bhfuil siad cruthaithe chun an t-aon saothar scoile amháin a eisiúint.
* ''[http://www.bookdepository.com/publishers/ForSai ForSai]:'' Comhlucht a fhoilsíonn saothair le Gary Bannister amháin. Lonnaithe i mBÁC.
* ''Foras Na Gaeilge'' , cé go maoiníonn siad mórán foilsitheoirí, agus go bhfuil An Gúm faoina gcúram, foilsíonn siad go leor faoina gclóainm féin.
* ''[http://www.futafata.ie/ Futa Fata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208175738/http://www.futafata.ie/ |date=2019-12-08 }}:'' Lipéad ceoil agus teach foilsitheoireachta ag táirgeadh leabhair agus dlúthdhioscaí i nGaeilge do leanaí agus do dhaoine óga. Lonnaithe in Indreabhán.
[[Íomhá:GaelLinn.png|mion|120x120px]]
* [https://siopa.gael-linn.ie/ga/leabhair ''Gael Linn''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210005414/https://siopa.gael-linn.ie/ga/leabhair |date=2019-12-10 }}: Tá méid beag leabhair Gaeilge curtha i gcló ag Gael Linn ach clóann siad iriseáin scoile agus tá cúraimí eile ar fad orthu. Lonnaithe ar Shráid an Dáma, BÁC.
*''[https://www.siopa.ie/ga/i-1100-gramadach_gan_stro_/i.aspx?ID=1100 Gaelchultúr]:'' Eagraíocht múineadh Gaeilge iad, eisíonn siad leabhair foghlama agus gramadaí.
* [https://www.chg.gov.ie/230212-grant-of-e25000-sanctioned-by-minister-of-state-dinny-mcginley-t-d-for-gael-uladh-na-doiri-beaga-co-donegal-for-the-20112012-school-year/ ''Gaeil Uladh'']: Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta, Lonnaithe i Leitir Cheannann i nDún na nGall.
*''[https://limerickwriterscentre.com/?s=luaithreach Ionad Scríbhneoirí Luimnigh]:'' Cló-ainm é seo a bunaíodh chun 'Luaithrigh Angela', an t-aistriúchán ar ''Angela's Ashes,'' a eisiúint.
*[https://ilrweb.ie/wp-content/uploads/2020/08/An-Clúdach-Cover.pdf Institiúid Oideachais Marino]:  Téascleabhra d'ábhair mhuinteoirí ar fhoghlaim na Gaeilge don cúrsa S.C.G. atá riachtanach chun an céim sa múinteoireachta a fháil.
* [http://www.lamhchunta.com/ ''Lámh Cúnta''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210005423/http://www.lamhchunta.com/ |date=2019-12-10 }}: Bunaithe ag Síle Ní Sheaghda LC chun múineadh agus foghlaim na Gaeilge a dhéanamh níos tarraingtí don mhúinteoir agus don dalta. Bhí 6 leabhar 'Learaí Litriú' foilsithe aici féna a h-ainm féin i 2005.  Lonnaithe i Loch Garman.
*''[http://www.lamhainairde.ie Lámh in Airde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115012754/http://www.lamhainairde.ie/ |date=2017-11-15 }}:'' Aon leabhar amháin atá ag an gcló-ainm seo. Lámhleabhar gníomhaíochta, aclaíochta le Conchubhair Ó Muimhneacháin. Lonnaithe i gCorcaigh.
* ''[https://leabharbreac.com/ga/home.html Leabhar Breac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205141622/https://www.leabharbreac.com/ga/home.html |date=2020-02-05 }}:'' Foilsitheoir litríochta d'ardchaighdeáin i nGaeilge. Clóann siad úrscéalta grafacha leis. Lonnaithe i gConamara.
* ''[https://comhar.ie/leabhair/ Leabhair Chomhar]:'' Cló-ainm eile de chuid Comhar Teo a fhoilsíonn an iris ''Comhar'', a n-aidhm ná leabhair a fhoilsiú d'fhoghlaimeoirí fásta chomh maith le roinnt teideal ginearálta próis agus filíochta. Lonnaithe i mBÁC. Tá leabhair scoile foilsite faoin gcló-ainm Comhar Teoranta.
* [http://www.lorlum.ie/ ''Lorlum'']: Bunaithe i 2008, Leabhair agus dluthcheirníní creidimh críostaí atá faoi chabadil acu. Lonaithe in Indreabhán, Gaillimh.
[[Íomhá:Cludach Leabhair Sheáin Uí Chuirreáin.jpg|mion|Cludach Leabhair Sheáin Uí Chuirreáin, foilsithe ag [[Cois Life]]]]
* [https://malamor.ie/about-us/ ''Mála Mór''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210025114/https://malamor.ie/about-us/ |date=2019-12-10 }}: Bunaithe i 2008, ag múinteoir a bhí ag iarraidh spraoi a thabhairt isteach sa rang Gaeilge. Tá leabhair i mBéarla acu anois freisin.
* ''[https://web.archive.org/web/20191211031754/http://fibin.com/dramai-plays/saol-faoi-shraid/ Meanga Fíbín]:'' Bunaithe i 2008 Cló-ainm den chomhlucht drámaíochta Fibín, Lonnaithe i nGaillimh, leabhair amháin curtha i gcló acu.
* ''[https://www.moinin.ie/ Móinín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208175743/https://www.moinin.ie/ |date=2019-12-08 }}:'' Litríocht i nGaeilge agus i mBéarla do pháistí, do óga agus do dhaoine fásta. Lonnaithe i gCo. An Chláir.
* ''[http://www.muintearas.com/leabhar.htm Muintearas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222021811/http://www.muintearas.com/leabhar.htm |date=2019-12-22 }}:'' Bunaithe in 2012, cuireann siad ábhar foghlama luathbhlianta ar fáil. Lonnaithe i Leitir Móir, Gaillimh.
* ''[http://www.oidhreacht.ie Oidhreacht Chorca Dhuibhne]:'' Speisialtóirí i bhfoilsiú leabhar agus dlúthdhioscaí a bhfuil spéis ar leith acu i nGaeltacht Chiarraí.
* ''[https://www.facebook.com/polcaphonc/ Polca Phunc]:'' Bunaithe i 2018 ag Doimnic Mac Giolla Bhríde chun an tarna leabhar dá chuid a fhoilsiú. Éabhlóid a d'fhoilsigh a chéad cheann Ící Pící. Lonnaithe i nGaeltacht Dhún na nGall.
*''[http://poncpress.ie Ponc Press:]'' Bunaíodh iad i 2014 i gclólann sa Daingean théis do Dominique Lieb filleadh ar an Eilvéis agus ainm Púca Press a thabhairt leithi. Clódóir litirphreasa is ea Ponc Press, a úsáideann cló-inneall bunaidh pláitín Heidelberg 1955. 
* [https://www.seideansi.ie/teagmhail.php ''Séideán S''í]: Cuireann siad téascleabhra Gaeilge i gcló dos na bunscoileanna agus ábhar léitheoireachta do leanaí scoile. Baint acu leis An Gúm.
* ''[[Spraoi]]:'' Foilsitheoir d'ábhar scoile, 8 Béiríní Beomhara, agus 5 Scéal Nua 7rl. Lonnaithe in Indreabháin.
* ''[https://www.udar.ie/ Údar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208175806/https://www.udar.ie/ |date=2019-12-08 }}:'' Craobh foilsitheoireachta Ghlór na nGael, táirgeann siad leabhair do leanaí, cluichí boird, cártaí 7rl. Lonnaithe i Ráth Chairn,

= Foilsitheoirí Béarla a fhoilsíonn leabhair Gaeilge      =

* ''[[Acadamh Ríoga na hÉireann]]:'' Tugann ARÉ /RIA tacaíocht don teanga le líon mhaith foilsiúcháin, tá coda amháin dá eite foilsitheoireachta dírithe i dtreo Ailtireacht, Stair, Léinn Cheilteach litearthacht agus litríocht.
* [http://www.celticpress.ie/catalogue/ ''An Cló Ceilteach''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210122047/http://www.celticpress.ie/catalogue/ |date=2019-12-10 }}: Bunaithe i 1976, Soláthrionn siad téascleabhra don mhéascoilíocht. The Celtic Press an teideal a thugann siad orthu féin dá shaothar Béarla. Baint acu le CJ Fallon.
* [https://buanacainte.ie/ ''An Comhlacht Oideachais''] (''The Educational Company of Ireland'' (Edco)): Bunaithe in 1910, tá siad ar na príomh-fhoilsitheori leabhair scoile do bhunscoileanna agus Meánscoileanna, saothar i mBéarla agus i nGaeilge acu.
*''[[An Sagart]]:'' Bunaithe i 1964, Leabhair acadúla agus reiligiúnacha den chuid is mó ach roinnt filíochta agus próis freisin. Níl sé chomh gníomhach a thuilleadh ó d'éag a stiúrthóir an tAthair. Pádraig Ó Fiannachta. Leanann siad de bheith ag cló Irisleabhar Mhá Nuad gach bliain.
* [https://www.curriculumdevelopmentunit.com/store/p13/T%C3%ADdil_Eidil_%C3%89ro.html ''Aonad Forbartha Curaclaim''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210122058/https://www.curriculumdevelopmentunit.com/store/p13/T%C3%ADdil_Eidil_%C3%89ro.html |date=2019-12-10 }}: foilsíonn an Curriculum Development Unit i gColáiste Mhuire Gan Smál saothar i mBéarla agus i nGaeilge dos na bunscoileanna. Lonnaithe i Luimneach.
*''[https://www.appletree.ie/cat/celtic.htm Appletree]:''  Is ceann d'fhoilsitheoirí is mó inÉireann foilsíonn siad treoir leabhair don margadh idirnáisiúnta agus in ocht dteanga, an Ghaeilge san áireamh.
* ''[[Arlen House]]:'' Bunaithe in 2011(?), taid dírithe i dtreo leabhair le tábhacht liteartha agus culturtha i mBéarla agus roinnt i nGaeilge.
* [https://blackstaffpress.com/childrens ''Blackstaff Press''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190813153208/https://blackstaffpress.com/childrens |date=2019-08-13 }}: Comhlucht foilsitheoireachta Béarla, D'fhoisigh siad aon leabhar, Aibítir, do leanai i nGaeilge.
*''[https://books.google.ie/books?vid=ISBN9781408866191&amp;redir_esc=y Bloomsbury]'': D'fhoilsigh siad seo an tsraith Harry Potter agus an leagan Gaeilge chomh maith.
*''[https://www.boosey.com/shop/powersearch/powersearch_results?search=D%27aon+ghuth&amp;x=0&amp;y=0 Boosey &amp; Hawkes]:'' D'fhoilsigh siad amhráin as Gaeilge ''D'aon Ghuth''. Lonnaithe i Sasana.
* ''[http://ccea.org.uk/curriculum/gaeloideachas CCEA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210005420/http://ccea.org.uk/curriculum/gaeloideachas |date=2019-12-10 }}:'' Cuireann Council for the Curriculum, Examinations and Assessment saothar ar fáil i mBéarla do dhaltaí i dTuaisceart na hÉireann agus tá cuid fhoilsiúchán iomlán dírithe ar an nGaeloideachais.
*'''''CERT''''': D'fhoilsigh siad an leabhar dhátheangach [https://www.litriocht.com/táirge/a-practical-guide-to-customer-relations/ Caidreamh Custaiméara Treoirlínte/ A Practical guide to Customer Relations] i 1989.
* [https://www.cjfallon.ie/books/gaeilge-primary/ ''CJ Fallon'']: Foilsíonn siad leabhair ceachtanna do bhunscoileanna agus meánscoileanna, go leor saothar i nGaeilge chomh maith.
*''[https://www.clonmacnoispress.com/current-translations Clonmacnois Press]:'' Comhlucht foilsitheoireachta arb é craobhscaoileadh an tsoithscéal a n-adhaim, aon leabhar amháin i mórán teanga atá acu.
* [https://www.schoolbooks.ie/pages/search-results-page?q=collins ''Collins'']: Foilsitheoir mór shaothar ar nós Foclóirí i mBéarla iad Collins, tá roinnt foclóirí agus ábhar oideachais curtha i gcló i nGaeilge acu.
*''[https://colourpointeducational.com/subject/irish-gaelige Colourpoint] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211234044/https://colourpointeducational.com/subject/irish-gaelige |date=2019-12-11 }}:'' Foilsitheoir leabhair scoile do scrúduithe Meánscoile i dTuaisceart na hÉireann, leabhair Gaeilge acu. Nasc acu le Blackstaff. Lonaithe i mBéal Feriste.
* [https://www.corkuniversitypress.com/category-s/2042.htm?searching=Y&amp;sort=7&amp;cat=2042&amp;show=3&amp;page=3 ''Cork University Press''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408133724/https://www.corkuniversitypress.com/category-s/2042.htm?searching=Y&amp;sort=7&amp;cat=2042&amp;show=3&amp;page=3 |date=2023-04-08 }}: Foilsitheoir mór Béarla le corr leabhar i nGaeilge.
*[http://www.dalenllyfrau.com/Tintin-Todoga-na-bhFaronna.html ''Dalen Éireann''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191231214551/http://www.dalenllyfrau.com/Tintin-Todoga-na-bhFaronna.html |date=2019-12-31 }}: Foilsitheoirí a d'fhoilsigh Tin Tin agus Asterix agus atá á gcló i dteangacha agus an Ghaeilge chomh maith.
*''[https://educate.ie/post-primary-books?title=&amp;field_subject_tid=1289&amp;field_class_level_tid=All&amp;field_filter_value=All Educate.ie]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}:'' Foilsitheoir saothar bunscoile, meánscoile is iarpháipéirí scrúduithe freisin.
*''[[Enfo]]:'' Eisíonn siad bileoga agus leabhráin eolais do dhaltai scoile i mBéarla agus i nGaeilge.
* ''[http://www.evertype.com/irish.html Everytype]:'' Foilsíonn siad seo leabhair i mórán teangacha, an Ghaeilge san áireamh.
*[[Íomhá:Fréamh an eolais.jpg|mion|[[Coiscéim]] - Fréamh an eolais|320x320px]][https://www.folens.ie/books-and-programmes/primary/timpeall-domhain ''Folens'']: Bunaithe i 1958 le leabhair teagaisc Fraincise i nGaeilge a chur ar fáil. Tá siad ar na foilsitheoirí is faide atá ag soláthar ábhar do scoileanna, tá saothar do dhaltai na Gaeilge agus Gaelscolaíochta acu freisin.
* [http://forum-publications.com/product_pages/suas.html ''Forum Publications'']: Bunaithe i 2003, foilsitheoir iad atá iomlán dírithe ar leabhair don teastas sóisearach agus don ardteist, tá leabhar amháin Gaeilge acu don scrúdú ghnáth leibhéal na hardteiste.
* ''[[FFS -|FFS:]]'' Foilsíonn Feidhmeanach na Seirbhís Sláinte (HSE) lámhleabhra dírithe ar shláinte do dhaltai scoile agus do tsochaí i gcoitinne. Bíonn siad i mBéarla chomh maith.
* [https://4schools.examcraftgroup.ie/gaeilge_ghasta ''4Schools''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210025122/https://4schools.examcraftgroup.ie/gaeilge_ghasta |date=2019-12-10 }}: Tá na foilsitheoirí seo dírithe ar tháirgí agus acmhainní cumarsáide a sholáthar do bhun is meánscoileanna, tá beagán ábhair i nGaeilge acu.
*[https://www.gillbooks.ie/search?q=Irish+language ''Gill Books'']{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: Tugadh Gill &amp; MacMillen orthu go dtí roinnt blianta ó shin, Saothar ilchineálach i mBéarla atá acu ach tá roinnt ábhar á gcur i gcló acu i nGaeilge.
*''[https://books.dias.ie/index.php?main_page=index&amp;cPath=9 Institiúid Ard-léinn na hÉireann]'' (DIAS): Tá clár foilsitheoireachta acu atá dírithe i dtreo cloadhanna acadúla ar chúrsaí Ceilteach, tá roinnt acu seo i nGaeilge. Lonaithe i mBÁC.
*Irish Academic Press: Bunaithe i1979 le béim ar stair na tíre, d'fhoilsigh siad an leabhar Drámaí An Phiarsaigh i 2013. Ní fheictear go bhfuil aon leabhar eile le Gaeilge ann foilsithe acu.
* ''[[Irish Pages]]: B''unaithe i 2002, irisleabhar dhá -theangach Gaeilge Béarla atá ann, bhí eagrán Meán Fómhair 2010 dírithe ar an nGaeilge amháin.&lt;ref&gt;IRISH PAGES Vol 5 No 2, '''The Irish Issue''' {{ISBN|0-9544257-7-4}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Ladybird]]:'' Bunaithe in 1867, d'fhoilsíodar aistriú de shraith leabhar do leanaí, Lúidín Ó Laoi (Rumpelstiltskin), Coladh Céad Bliain (sleeping Beauty) 7rl ins na 1970dí. Tá cinn úra curtha amach acu le déanaí. Lonnaithe i Sasana.
*''[https://www.laganpress.co/publications/in/irish-lang Lagan Press:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210526095258/https://www.laganpress.co/publications/in/irish-lang |date=2021-05-26 }}:'' Bunaithe i 1991 ag Patrick Ramsey agus Pól Ó Muirí mar eagarthóir saothar i nGaeilge. Tá thart fá 10 theideal i nGaeilge foilsithe acu. Lonnaithe i nDoire
* [https://www.lulu.com/shop/search.ep?keyWords=si%C3%B3g+sa+teach&amp;type= ''Lulu'']: Comhlucht féin fhoilsiú é seo, rinneadh Avril O'Reilly leagan Gaeilge de 'A Fairy in the House' is thug sí 'Sióg sa Teach' air. Lonnaithe i Meiriceá.
* [http://uk.mantralingua.com/product-type/Book?title=&amp;field_language_tid%5B%5D=314 ''Mantra Lingua'']{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: Foilsíonn siad leabhra dhá-theangacha - Béarla go rogha 50-70 teanga. Tá 7 leabhar Béarla go Gaeilge do leanaí acu. Lonnaithe i Sasana.
*[http://www.mentorbooks.ie/catalog.aspx?contentid=26 ''Mentor Books''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191122030023/http://www.mentorbooks.ie/catalog.aspx?contentid=26 |date=2019-11-22 }}: Foilsitheoir leabhair scoile den chuid is mó, roinnt beag ábhair i nGaeilge.
* ''[https://www.mercierpress.ie/bilingual-Irishlanguage/ Mercier Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809071611/https://www.mercierpress.ie/bilingual-Irishlanguage/ |date=2019-08-09 }}:'' Foilsitheoirí saothar Béarla as Éireann ceithre leabhar Gaeilge /dhátheangach acu ar a suíomh.
* [https://www.newisland.ie/search?q=Irish%20Language ''New Island Press'']: Bunaithe ins na 1990dí is foilsitheoir Béarla iad seo. Tá beagnach dosaen teideal Gaeilge curtha i gcló acu. Tá leaganacha de shaothar Gary Bannister a d'fhoilsigh sé le ForSai chomh maith.
* ''[https://www.obrien.ie/childrens/irish-language?pageno=1 O'Brien Press]:'' Foilsitheoirí saothar Béarla ar fad, tá sraith leabhar agus corr cheann eile i nGaeilge do pháistí acu, úsáidtear 'Ó Briain' mar chló-ainm dá leabhair Gaeilge ar uairibh.
* [https://www.google.com/search?client=safari&amp;channel=mac_bm&amp;sxsrf=ACYBGNQQLWePTtKafpD7ujmxs5NoelE9gA%3A1575979941293&amp;source=hp&amp;ei=pYvvXeTxD5LgxgPT47WYAg&amp;q=Oifig+an+tSol%C3%A1thair+%28Foilseach%C3%A1in+Rialtais%29&amp;oq=Oifig+an+tSol%C3%A1thair+%28Foilseach%C3%A1in+Rialtais%29&amp;gs_l=psy-ab.3...1770.1770..2676...1.0..0.123.123.0j1......0....2j1..gws-wiz.ZnuhLK-ZriQ&amp;ved=0ahUKEwik2MnkhqvmAhUSsHEKHdNxDSMQ4dUDCAk&amp;uact=5 ''Oifig an tSoláthair'']: Oifigh na bhfoilseacháin Rialtais iad seo a fhoilsíonn chuile ní a eisíonn an rialtas. Bíonn siad i mBéarla agus i nGaeilge. Foilsíonn siad nithe in éindí leis an Gúm ar uairibh.
* ''[https://poolbeg.com/217-irishenglish-books Poolbeg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923152800/https://poolbeg.com/217-irishenglish-books |date=2020-09-23 }}:'' Foilsitheoir mór Béarla, ábhar do pháistí acu i nGaeilge. Lonnaithe i mBÁC
* [https://www.prim-ed.ie/irish/ ''Prime-Ed'',]: Foilsitheoirí saothair scoile, roinnt acu i nGaeilge.
*''[https://www.veritasbooksonline.com/brand/fado-series/ Red Stag]{{Dead link|date=Nollaig 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}:'' Bunaithe i [https://www.solocheck.ie/Irish-Company/Red-Stag-Books-Limited-622841 2018], cló-ainm eile ag Mentor iad seo atá ag cló an tsraith dhátheangach Fadó.
*RTÉ: Foilsíonn RTÉ saothar a dtéann le cláracha teilifíse a chraolann siad. Tá roinnt leabhra i nGaeilge foilsithe acu.  
* [https://www.amazon.co.uk/T%C3%A9ann-Scoil-Leslie-Valdes-Athch%C3%B3iri%C3%BA/dp/B07DV3DG88/ref=sr_1_1?keywords=T%C3%A9ann+D%C3%B3ra+ar+scoil&amp;qid=1575975005&amp;s=books&amp;sr=1-1 ''Simon and Schuster'']: Foilsitheoirí móra Meiriceánach, Chló siad leagan Gaeilge de leabhair bunaithe ar an mbeochan 'Dóra The Explorer'  ar nós Téann Dóra ar Scoil agus oíche Mhaith a Dora.
* [https://www.schoolbooksireland.ie/usborne-irish-for-beginners-plus-cd/9780746046432/ ''Usborne''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220128032525/https://www.schoolbooksireland.ie/usborne-irish-for-beginners-plus-cd/9780746046432/ |date=2022-01-28 }}: Foclóirí do leanaí i dteangacha éagsúla sa domhain atá á chló acu, roinnt cinn i nGaeilge agus cartaí foghlamtha leis.
* ''[[Veritas]]:'' Foilsitheoir leabhair diaganta i mBéarla den chuid is mó le roinnt bheag i nGaeilge. Siadsan a fhoilsíonn an tsraith dhátheangach Fadó.
* [http://www.walker.co.uk/walkereireann.aspx ''Walker Éireann''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206064201/http://www.walker.co.uk/walkereireann.aspx |date=2019-12-06 }}: Foilsitheoirí i Sasana iad Walker atá dhá leabhar do leanaí foilsithe i nGaeilge acu.
*''[https://web.archive.org/web/20230408133725/https://www.ylolfa.com/search/Irish YLolfa]:'' Foilsitheoirí Béarla agus Breatanaise. Tá roinnt bheag teidil acu i ngaeilge chomh maith. Lonaithe sa Bhreatain Bheag

== Foilsitheoirí Gaeilge nach bhfuil ag foilsiú a thuilleadh ==

* [[An Clóchomhar,|''An Clóchomhar:'']] Bunaithe ag an t-iriseoir [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1675 Seosamh Ó Duibhginn] i 1954. Tháirg siad líon mór leabhar a raibh spéis ghinearálta agus acadúil iontu, agus chuir siad cás na hÉireann go minic i bpeirspictíocht níos leithne. Tháinig stop lena gcuid foilsiúcháin sa bhliain 2008 nuair a ghlac Cló IarChonnacht cúraimí a stoic.  Bhí siad lonnaithe i mBÁC
* ''[[An Preas Náisiúnta]]:'' D'fhoilsigh siad saothar Bhrian Uí Nualláin, An Béal Bocht i 1949 tar éis do Bhrún agus Ó Nualláin diúltú de.
* ''[[Brún agus Ó Nualláin]]:'' Inphrionta a d'úsáid an comhlacht Browne and Nolan do leabhair Ghaeilge a d'fhoilsigh siad.
*'''''Carbad:''''' Bunaithe ag Mícheál Mac Aonghusa, Liam Mac Cóill agus Seán Mac Mathúna (CnaG) sa bhliain 197. Foilsitheoirí páirt-aimseartha a bhí iontu. D'fhoilsigh siad ''Fonn aníos Fiach'' le Pádraig Ó Maoileoin i 1978, leagan de ''Séadhna le Liam Mac Mathuna'', agus ''Venéiseach Éigin'' a d'aistrigh an scríbhneoir Pádraig Ó Snodaigh 1983, Pleanáil Teanga in Éirinn le Seán Ó Riain. Tháinig deireadh lena chuid gníomhaíochtaí sa bhliain 198? Rinne Leabhar Breac roinnt teideal a athfhoilsiú.
*'''''Ceardsiopa Inis Oírr Teo'''. Bunaithe i 1978 ag Pacella agus Dara Ó Conaola, d'eisigh siad na lámhleabhair [https://www.litriocht.com/táirge/cuairt-ar-oileain-rann-guide-to-the-aran-islands/ Cuairt ar Oileáin Árainn] do thurasóirí. tháinig deireadh le seo i 2003 le teacht an ré dhigiteach.''
*'''''Cló Chonamara:''''' Foilsíodh an chéad leabhar leo i 1983 ([https://www.litriocht.com/táirge/leacht-na-laige/ Leacht na Laige] le Máirtín Ó Corrbhuí) agus an leabhar deireanach i 1988 (''[https://www.litriocht.com/táirge/a-d-2016-2/ AD 2016]'' le Pádraig Standúin). Ghlac Leabhair Breac an stoc chucu is tá á dhíol ar a suíomhsa.
* [[Cló Chois Fharraige|''Cló Chois Fharraige'']]: Bhí siad ann ins na 1970dí cinnte is roimhe is ina dhiaidh is dócha. Bhí siad lonnaithe in Indreabhán.
* [[Cló Dhún An Óir|''Cló Dhún An Óir'']]: Bbunaithe ag Máire Bean Uí Bhroin, d'fhoilsgh siad Caint comhrá Gaeilge do Naíonáin - Rang a 6.
* ''[https://www.ainm.ie/Fulltext.aspx?SearchText=Cl%C3%B3+Morainn+&amp;SearchMode=keywords Cló Morainn]:'' Bhunaigh Dónal Ó Móráinn é seo sna 1950dí
* ''[[Clódhanna Teoranta]]:'' Craobh fhoilsitheoireachta Chonradh na Gaeilge.
* ''Cló Oirghialla'': (Eolas fúthu le líonadh anseo) ach bhí siad gníomhach idir 1971 agus 1979. d’fhoilsigh siad  An Lochrann Ur le Feidleime Ni Bhroin sa bhliain 1974 agus na sínte fada in easnamh.
* ''[[Cló Thalbóid]]:'' Bunaithe in 1913, inphrionta de chuid The Educational Co.
* ''[https://coimicigael.bigcartel.com/category/leabhar-book Coimicí Gael]:'' Bunaithe i 2011, foilsitheoir irisí meardhearáin/greanáin i nGaeilge, bhí an dá shraith Rí Rá agus Ruaille Buaille acu, chuir siad deireadh leis i 2016. Bhí siad Lonnaithe i mBÁC.
*''[http://www.coislife.ie/ Cois Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170303114154/http://www.coislife.ie/ |date=2017-03-03 }}:'' Bunaithe i 1995, d'fhoilsigh siad saothair liteartha agus acadúla go dtí 2019. Tá an suíomh fós ag díol leabhair. Tá Cló Iar-chonnacht ag glacadh cúraim an stoc leabhair atá fós acu. Lonnaithe i mBÁC.
[[Íomhá:Dúnmharbhú.jpg|mion|Oifig an tSoláthair, 1944&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dúnmharbhú i bPáirc an Chrócaigh /|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000528269|publisher=Oifig an tSoláthair,|date=1944.|author=Cathal Ó Sandair}}&lt;/ref&gt;|342x342px]]

* [https://tuairisc.ie/ba-e-comhar-na-muinteoiri-gaeilge-an-line-thacaiochta-dheiridh-a-bhi-fagtha-ag-an-teanga-sa-choras-oideachais/ ''Comhar na Múinteoirí Gaeilge''], [http://www.gaelport.com/cnamgeng CNMG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815055734/http://www.gaelport.com/cnamgeng |date=2018-08-15 }}: Bunaithe i 1964, tháinig deireadh leis i 2013 nuair a baineadh an maoiniú daofa. chuir siad go leor saothar Gaeilge i gcló, ghlac Gael Linn le mórán de na curaimí a bhí orthu. Lonnaithe i mBord na Gaeilge, BÁC.

* ''[[Comhartha na dTtrí gCoinneall]]:''
* [http://www.gaelport.com/comhluadareng ''Comhluadar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180410040440/http://www.gaelport.com/comhluadareng |date=2018-04-10 }}: Bunaithe i 1993 chun ag teacht i gcomharbas ar ghluaiseacht na dteaghlaigh Gaelacha. Tarraingíodh a gcúraimí isteach fé scáth Ghlór na nGael nuair a bhí maoiniú á dtarraingt siar ón 19 eagras Gaeilge chun 6 gcinn a dhéanamh daofa i 2013. Pé saothar a d'fhoilsíodar ghlac Údar faoina chúram iad
* ''[[Comhlucht an Oideachais]]:''
*''[http://www.cumannnasagart.ie/foilseachain-abhair-spiorad/ Foilseacháin Ábhar Spiroadálta:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190414132844/http://www.cumannnasagart.ie/foilseachain-abhair-spiorad/ |date=2019-04-14 }}'' Bunaíodh Foilseacháin Ábhair Spioradálta i 1956 faoi choimirce Ord na nÍosánach, chun leabhair a sholáthar i nGaeilge ar ábhair a bhaineann le creideamh agus leis an gcultúr Críostaí. Bhí leabhair á bhfoilsiú go tráthrialta idir sin agus 1998 - os cionn trí scór acu. 
* [[Foilseacháin Náisiúnta Teoranta|''FNT'']] ''(Foilseacháin Náisiúnta Teoranta):''  Inphrionta de chuid ''Inniu'', a cheannaigh an ''Mayo News'' (Cathair na Mart) in 1947 chun deimhin a dhéanamh de chló na hirise. Scoireadh an comhlacht 1988.
* ''[[FNT]]'' ''(Forbairt Naíonraí Teoranta)'': Tháinig siad seo i gcomharbas ar an gcomhchoiste réamh-scoilíochta, d'fhoilsigh siad leabhra do dhaltaí réamh-scoilíochta, tháinig deireadh leo i 2015, tugadh an saothar thar n-ais dos na húdair is ghlac Gaeloideachais lena gcuid cúraimí.
* [http://www.gaelport.com/nuacht?NewsItemID=5315 ''Gael-Link''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210155106/http://www.gaelport.com/nuacht%3FNewsItemID%3D5315 |date=2019-12-10 }}: Bunaithe ag an dearthóir Fiachra Ó Torna, d'eisigh sé Dialann Dúlra dhá bhliain i ndiaidh a chéile agus bhí an-rath orthu. D'éirigh sé as i 2012.
*[https://www.anceathrupoili.com/ga/shop/guth-na-mara-bailiuchan-gearrscealta-o-scribhneoiri-oga-arann/ Gathanna Gréine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212005927/https://www.anceathrupoili.com/ga/shop/guth-na-mara-bailiuchan-gearrscealta-o-scribhneoiri-oga-arann/ |date=2019-12-12 }}: Bunaithe i 2011, d'fholsigh siad roinnt bheag [https://www.cic.ie/en/browseby/gathanna-greine leabhar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201208133838/https://www.cic.ie/en/browseby/gathanna-greine |date=2020-12-08 }}, dúnadh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.vision-net.ie/Company-Info/Gathanna-Greine-Teoranta-505805|teideal=Gathanna Gréine Teoranta - Irish Company Info - Vision-Net|work=www.vision-net.ie|dátarochtana=2019-12-12|archivedate=2019-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191212005928/https://www.vision-net.ie/Company-Info/Gathanna-Greine-Teoranta-505805}}&lt;/ref&gt; an comhlacht i 2017. Bhí siad lonnaithe i nGaillimh.
*[[Glór na nGael|''Glór na nGael'']]: Foilsiteoir leabhair agus áiseanna teagaisc, d'athraigh siad a gcló-ainm go Údar atá beo i gcónaí.
* ''[[Helicon Teoranta]]:''  Sa bhliain 1980 d'fhoilsigh siad ''Deoraíocht'' le Pádraic Ó Conaire (ina raibh réamhrá ó Micheál Mac Liammóir) agus ''Tobar na Gaeilge''.
*'''''Ionad na Muinteorí Dúbailt:''''' Is cosúil gur dream as Doire a bhí ann seo agus a bhí ag foilsiú leabhair do leanaí scoile 'Go Ciúin Fáilí'&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Go ciúin fáilí /|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000236601|publisher=Clár Speisialta Tacaíochta um Shíocháin agus Athmhuintearas,|date=1999.|author=Angharad Tomos|archive-date=2019-12-12|access-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212010649/http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000236601|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212010649/http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000236601 |date=2019-12-12 }}&lt;/ref&gt;, Ginias-ar-Cíos&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nccb.tcd.ie/catalog/t435jd60s|teideal=Ginias-ar-cíos, / Gillian Cross a scríobh ; Glenys Ambrus a mhaisigh ; Anna Mhic Laifeartaigh a chur i nGaeilge. - National Collection of Children's Books|work=nccb.tcd.ie|dátarochtana=2019-12-12|archivedate=2019-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191212010652/https://nccb.tcd.ie/catalog/t435jd60s}}&lt;/ref&gt; agus araile.
* ''[https://web.archive.org/web/20201128112126/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/teama-2-nosanna-maireachtala-agus-saol-na-ndaoine.pdf Ionad Oideachais Luimnigh]'' : Le maoiniú ó COGG d'fhoilsigh siad 4 leabhair scoile ar sheandálaíocht. [https://www.lec.ie/lec-centre-news.html Limerick Education Centre.]
* ''[[ITÉ]]:'' D'fhoilsigh Institiúid Teangeolaíochta Éireann leabhra acadúla maidir le Gaeilge in Éirinn an lae inniu. Ní ann don institiúid a thuilleadh.
*''[http://www.askaboutireland.ie/reading-room/life-society/irish-language-legends/bailiuchan-samuel-l.-mac/foghlaim-na-gaeilge/foghlaim-na-gaeilge-ii/ Maunsel and Roberts]:'' D'fhoilsigh siad 'Gaeilge sa mBaile' le Máire Ni Cheallacháin i 1922.
*''[http://www.askaboutireland.ie/reading-room/life-society/irish-language-legends/bailiuchan-samuel-l.-mac/foghlaim-na-gaeilge/ M. H. Mac an Ghoill]:'' Bhí siad seo ag foilsiú leabhra ceachtanna Gaeilge ag tús an 19ú céad. Lonnaithe i mBÁC. Gill books an t-ainm atá orthu anois.
[[Íomhá:Sean-Eoin.jpg|mion|Oifig an tSoláthair, 1938 - Sean-Eoin&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean-Eoin /|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000144482|publisher=Oífig an tSoláthair,|date=1938.|author=Máirín Cregan}}&lt;/ref&gt;|282x282px]]

* ''[http://www.askaboutireland.ie/reading-room/life-society/irish-language-legends/bailiuchan-samuel-l.-mac/foghlaim-na-gaeilge/ Muintir na Leabhar Gaedhilge]:'' D'fhoilsigh siad leabhar comhrá Gaeilge  'An Mac Léighinn' Fergus Finnbhéil i 1906

*''[[Na Naíonraí Gaelacha,|Na Naíonraí Gaelacha,:]]'' Buanithe i 1974 chun cuidiú le bunú naíonraí Gaeilge, d'eisigh siad leabhra, agus áiseanna, tháinig FNT i gcorbacht orthu.
* [https://twitter.com/paistipress ''Páistí Press'']: Bunaithe i 2011 ag Jean Ní Arrachtáin, comhlacht foilsitheoireachta dhátheangach. D'fhoilsigh siad 'Réiltín agus Banraion na Gealaí' agus b'shin é. Tháinig siad chun deireadh i 2013.
* ''[[Preas Dhún Dealgan]]:''
*''[http://www.pucapress.com/bucher.html Púca Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525205256/http://www.pucapress.com/bucher.html |date=2021-05-25 }}:'' Bunaithe i 2007. Foilsitheoir beag lonnaithe i gclólann sa Daingean a bhí iontu a tháirg leabhair lámhchlóite i nGaeilge i mBéarla agus i nGearmáinis ag baint feidhme as an inneall bunaidh pláitín Heidelberg 1955. Dominique Lieb a rinne na maisiúcháin orthu ar fad. Tháinig Ponc Press i gcorbacht orthu nuair a bhog Dominique thar n-ais chuig an Eilvéis i 2014.
* ''[[Sáirséal Ó Marcaigh|Sáirséal agus Dill]]:'' Bunaithe i 1945, tamall tar éis bhás Sheáin Sáirséal Uí Éigeartaigh ghlac Caoimhín Ó Marcaigh an gnó ar láimh agus d'athraigh an t-ainm ar ball go Sáirséal Ó Marcaigh. Ba é an aidhm a bhí acu ná litríocht na Gaeilge a fhorbairt agus cuidiú le scríbhneoirí Gaeilge. D'fhoilsigh siad 200 leabhar. Ghlac Cló iar-Chonnachta cúram an stoc ar fad nuair a cailleadh Ó Marcaigh.
*'''''TeleGael:''''' Comhlucht teilfise atá iontu seo ach do chuir siad roinnt leabhair do pháistí ar an margadh an chéad cheann i 1989 agus an ceann deireanach i 1998.
* ''[[Tiobrad Arann ag Labhairt]]:'' D'fhoilsigh siad an foclóir ''Gaeilge Gach Lá.'' agus ''Scéal Gach Lá''. Níl ach aon trácht amháin orthu ar an idirlíon&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://hobbydocbox.com/Genealogy/87632358-Aiseanna-do-mhuineadh-na-gaeilge.html|teideal=Áiseanna do mhúineadh na Gaeilge - PDF Free Download|work=hobbydocbox.com|dátarochtana=2019-12-10}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; .&lt;br /&gt;
*

==Nótaí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Foilsitheoiri Gaeilge}}
[[Catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Litríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]</text>
      <sha1>r7zi2ygvmhhmmryh3tmtxr0r2ac8hwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clocha Oghaim Tulaigh Garráin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91285</id>
    <revision>
      <id>1332241</id>
      <parentid>1315401</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4619" sha1="4vfa612j1tiujdambz89j1xm83fkqb3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

[[Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta]] ([[Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Ciarraí)|295]]&lt;ref name=&quot;archaeology&quot;&gt;{{cite web |
url = https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-kerry.pdf |
date = k4ú Márta 2009 |
teideal = National Monuments in State Care: Ownership &amp; Guardianship |
format = pdf
accessdate = 2017-08-26 |
dátarochtana = 2019-12-09 |
archivedate = 2017-10-23 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20171023212833/https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-kerry.pdf }}&lt;/ref&gt;) is ea '''Clocha Oghaim Tulaigh Garráin''', dhá chloch suite i g[[Contae Chiarraí]], [[Éire]].&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=CefHAAAAMAAJ&amp;q=chute+hall+ogham&amp;dq=chute+hall+ogham&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjBt5T9hpnWAhWLKcAKHcMsAdwQ6AEIJTAA |
teideal = Studies in Irish Epigraphy: The Ogham inscriptions of the barony of Corkaguiney and the counties of Mayo, Wicklow, and Kildare |
first = Robert Alexander Stewart |
last = Macalister |
date = 9 September 1897 |
publisher = D. Nutt |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;

==Suíomh==
Tá Clocha Oghaim Tulaigh Garráin suite 4.2 km soir ó [[Trá Lí|Thrá Lí]], gar do ''Chute Hall'',&lt;ref&gt;[http://www.megalithicireland.com/Tullygarran%20Ogham%20Stones%20Kerry.html Tullygarran Ogham Stones] ar megalithicireland.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = http://landedestates.nuigalway.ie/LandedEstates/jsp/property-show.jsp?id=1918 |
teideal = Chute Hall |
work = landedestates.nuigalway.ie
}}&lt;/ref&gt; ag {{coord|52.275836|N|9.643068|W|display=inline|format=dms}}.  As Béarla, glaoitear 
''Chute Hall Ogham Stones''&lt;ref&gt;[http://www.kerrycoco.ie/en/allservices/planning/codevelopmentplan2009-2015/thefile,2484,en.pdf Kerry Co. Co.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910082455/http://www.kerrycoco.ie/en/allservices/planning/codevelopmentplan2009-2015/thefile,2484,en.pdf |date=2017-09-10 }} (PDF)&lt;/ref&gt; orthu chomh maith.

==Stair==
Greanadh na clocha idir ''c.'' AD 300 agus 800.

D'aimsíodh na clocha sa bhliain 1848 tar éis do stoirm reilig ársa a nochtadh, le radharc thar Bhá [[Ard na Caithne]].  Bhog [[4ú Barún Fiontrá]] iad chuig a thigh i Chute Hall.&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=AMTUAAAAMAAJ&amp;dq=Tullygarran+ogham&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=Tullygarran |
teideal = The national monuments of the Irish Free State |
date = 9ú Meán Fómhair  2017 |
publisher = Oifig an tSoláthair |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;

==Cur síos==
Léitear na hinscríbhinní:
* Cloch 1
*: LUBBAIS MAQQI DUN....S
*: ''Lubbais'' mhic ''Dun...s''
*: 0.96 m in airde&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/KERRY/Tullygarran1_OghamStone.html |
teideal = TULLYGARRAN 1 OGHAM STONE/MEGALITHIC MONUMENTS OF IRELAND.COM |
first = PIP |
last = 2012 |
website = www.megalithicmonumentsofireland.com |
dátarochtana = 2019-12-09 |
archivedate = 2019-12-09 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191209223706/http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/KERRY/Tullygarran1_OghamStone.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/balig_5.html |
teideal = CISP - BALIG/5 |
website = www.ucl.ac.uk. |
accessdate = 18ú Meán Fómhair  2017 |
dátarochtana = 2019-12-09 |
archivedate = 2020-09-01 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20200901051123/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/balig_5.html }}&lt;/ref&gt;
* Cloch 2
*: CCICAMINI MAQQ(I) C(A)TTINI
*: ''Cíchmuine'' mhix ''Caitne''
*: 1.02 m in airde&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/KERRY/Tullygarran2_OghamStone.html |
teideal = TULLYGARRAN 2 OGHAM STONE/MEGALITHIC MONUMENTS OF IRELAND.COM |
first = PIP |
last = 2012 |
website = www.megalithicmonumentsofireland.com |
dátarochtana = 2019-12-09 |
archivedate = 2019-09-08 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20190908232112/http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/KERRY/Tullygarran2_OghamStone.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/balig_6.html |
teideal = CISP - BALIG/6 |
website = www.ucl.ac.uk |
accessdate = 18ú Meán Fómhair 2017 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20220516110114/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/balig_6.html |
archivedate = 2022-05-16 |
dátarochtana = 2019-12-09 }}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí]]</text>
      <sha1>4vfa612j1tiujdambz89j1xm83fkqb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cloch Oghaim Chluain Muirís</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91287</id>
    <revision>
      <id>1332226</id>
      <parentid>1302848</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4782" sha1="8vooydg5qzy1xqrb8bt8y6dkalqo1ut" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

Is séadchomhartha ársa é '''Cloch Oghaim Chluain Muirís''', suite i g[[Contae Liatroma]], [[Éire]].

==Suíomh==
Is í an chloch an t-aon chloch [[ogham|Oghaim]] amháin a fhaightear i gContae Liatroma.  Tá sí suite i dtailte na heaglaise Naoimh Mhichíl i m[[Barr na Cúile]].

==Stair==
Téann an chloch siar go dtí c. AD 400-550, agus scríobhadh í b'fhéidir roimh an g[[coimriú deiridh]].{{sfn|Swift|2002|pp=134-5,137}}{{sfn|Davies, Graham-Campbell|1999|pp=CLOOM/1}}  Scrúdaigh Mac Neill í sa bhliain 1909, nuair a bhí sí ina leac uaighe do chlann Uí Chealachóir &quot;os chomhair lár an bhalla binne thoir d'fhothrach&quot; na heaglaise Chluain Muirís.

==Cur síos==
Tá an chnoc c. 0.85 m ar fad.  Is deacair é na hinscríbhinní síonchaite a léamh:
: G..T..........QENUVEN[--,{{sfn|Swift|2002|pp=134-5,137}}
: ''QENUVEN[DI--'', ''QVENVENDANI
: ceann-fhionn-án, Cenannán.{{sfn|Davies, Graham-Campbell|1999|pp=CLOOM/1}} 

Chonaic Korlev san inscríbhinn:
: G(A)T[TAGNI MAQI MUCOI (?)] QENUVEN[DI]
agus mhol Gippert (1978):
: QENOVENAGNI MAQI C MUCOI LUGUDDECCAS
: Cenannán mhic Ceise chlainne Lugdech?{{sfn|Gippert|1996}}

Mheas MacNeill gurbh amhlaidh gur cuireadh i gcuimhne inti ''Qenuvin-dagnas''.  Sa [[Breatain Bheag|Bhreatain Bheag]], feictear an t-ainm 'Qennovindagni' in inscríbhinn Laidine ag Parcau gar do [[Whitland]] i g[[Carmarthenshire]],{{sfn|Davies, Graham-Campbell|1999|pp=HENLL/1}} agus creidtear gur duine Gaelach atá i gceist.{{sfn|MacNeill|1909|pp=135}}  Tugadh faoi ndeara ag scoláirí go bhfuil Cluain Muirís ach urchar méaróige ón teorainn idir Longfort agus Liatroim, agus an chloch ina déanamh i gcríocha stairiúil na ''[[Conmhaicne]]'' a scaradh tráth ríocht na Mí ó chúige Connacht.{{sfn|Gippert|1996}}

Sa bhliain 1978, bogadh an chloch go seastán gar do bhealach isteach na heaglaise, ach cuireadh ann bun os cionn í.{{sfn|Gippert|1996}}

==Féach freisin==
* [[Cloch Oghaim Dhún gCoimín]]

==Foinsí==
{{refbegin}}
* {{cite web |
teideal = Celtic Inscribed Stones |
editor = Davies, Graham-Campbell |
edition = CLOOM/1 |
url = http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/cloom_1.html |
publisher = University College London |
year = 1999 |
ref = harv |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20040731152458/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/cloom_1.html |
archivedate = 2004-07-31 |
dátarochtana = 2019-11-30 }}
* {{cite web |
teideal = Celtic Inscribed Stones |
editor = Davies, Graham-Campbell |
edition = HENLL/1 |
url = http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/henll_1.html |
publisher = University College London |
year = 1999 |
ref = harv |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191205144553/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/henll_1.html |
archivedate = 2019-12-05 |
dátarochtana = 2019-12-10 }}
* {{cite book |
title = Ogam Stones in Sligo and their Context |
last = Swift |
first = Catherine |
volume = Celebration of Sligo: First Essays for Sligo Field Club |
year = 2002 |
editor = Timoney, M.A. |
publisher = Sligo Field Club |
pages = 127–140 |
url = https://dspace.mic.ul.ie/handle/10395/1793 |
ref = harv }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210085036/https://dspace.mic.ul.ie/handle/10395/1793 |date=2019-12-10 }}
* {{
cite book |
title = Ogham Inscription at Cloonmorris, Co. Leitrim |
last = MacNeill |
first = John |
volume = The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland. Proceedings and papers. Vol. XXXIX |
edition = Fifth series |
year = 1909 |
publisher=Royal Society of Antiquaries of Ireland |
pages = 132–136 |
url = https://archive.org/download/journalofroyalso39roya/journalofroyalso39roya.pdf#page=211 |
ref = harv
}}
* {{
cite web |
teideal = Ogam Inscription: CIIC no. 002 |
url = http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/ogam/h/og002.htm |
year = 1996 |
last = Gippert |
first = Jost |
publisher = TITUS, Information Center of the Society for Indo-European Studies |
ref = harv
}}
* {{
cite web |
teideal = Cenannán m. Áil of the Airgialla |
volume = Saints in Scottish Place-Names |
publisher = University of Glasgow's School of Humanities (Celtic &amp; Gaelic, and HATII) |
year = 2013.|
last = Clancy |
first = Thomas Owen|
url = http://saintsplaces.gla.ac.uk/saint.php?id=380 |
ref = harv
}}
{{refend}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/LEITRIM/Cloonmorris_OghamStone.html Megalithic monuments of Ireland Cloonmorris OghamStone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210085042/http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/LEITRIM/Cloonmorris_OghamStone.html |date=2019-12-10 }} ar megalithicmonumentsofireland.com

==Tagairtí==
{{reflist}}


[[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]]</text>
      <sha1>8vooydg5qzy1xqrb8bt8y6dkalqo1ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baile Uí Bhaoithín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91308</id>
    <revision>
      <id>1332165</id>
      <parentid>1270767</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7237" sha1="2thrhods7wwuw6gw6hwoj4jugoc4dvv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
{{glanadh}}
[[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha náisiúnta]]&lt;ref&gt;''[https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-kerry.pdf Monuments in State Care, Kerry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023212833/https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-kerry.pdf |date=2017-10-23 }}'' ar archaeology.ie&lt;/ref&gt; is ea '''Baile Uí Bhaoithín'''&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://www.logainm.ie/en/22742|teideal = Bhaile Uí Bhaoithín/Ballywiheen |
website = Logainm.ie
}}&lt;/ref&gt;, suíomh Chríostaí na meánaoise suite ar Leithinis [[an Daingean|an Daingin]], [[Eire]].&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=Wr0CAAAAYAAJ&amp;q=Ballywiheen&amp;dq=Ballywiheen&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjnxdCp2sTaAhWO26QKHf2RBHsQ6AEIKTAA |
teideal = Journal |
first = Royal Society of Antiquaries of |
last = Ireland |
date = 21d Aibreán 1898 |
publisher =  |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=hUtZAAAAIAAJ&amp;q=Ballywiheen&amp;dq=Ballywiheen&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjnxdCp2sTaAhWO26QKHf2RBHsQ6AEILjAB |
teideal = The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland |
date = 21d Aibreán 2018 |
publisher = The Society |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=mvPHAAAAMAAJ&amp;q=Ballywiheen&amp;dq=Ballywiheen&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjnxdCp2sTaAhWO26QKHf2RBHsQ6AEIQTAF |
teideal = Studies in Irish Epigraphy: The Ogham inscriptions of the counties of Kerry (not included in part I), Limerick, Cavan, and King's |
first = Robert Alexander Stewart |
last = Macalister |
date = 21d Aibreán 2018 |
publisher = D. Nutt |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=N5JnAAAAMAAJ&amp;q=Ballywiheen&amp;dq=Ballywiheen&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjnxdCp2sTaAhWO26QKHf2RBHsQ6AEIVDAJ |
teideal = County Kerry past and present: a handbook to the local and family history of the county |
first = Jeremiah |
last = King |
date = 21d Aibreán 1986 |
publisher = Mercier Press |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;

==Suíomh==
Tá Baile Uí Bhaoithínis suite 800 m (leath míle) raibh ó dheas de [[Baile an Fheirtéaraigh|Bhaile an Fheirtéaraigh]], ar an taobh theas de shliabh [[Cruach Mhárthain|Chruach Mhárthain]], ag {{coord|52.158792|-10.40702|display=inline|format=dms}}

==Stair==
Bhí luath-lonnaíocht Chríostaí ann sa 6ú hais AD, darbh ainm fosta Raingléis.&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.gokerry.ie/an-raingilis-monastic-site-in-baile-bhoithn-/ |
teideal = An Raingiléis - Monastic site in Baile Bhoithín  - Go Kerry |
first =  |
last = GoKerry.ie |
website = www.gokerry.ie |
dátarochtana = 2019-12-12 |
archivedate = 2019-12-12 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191212134639/http://www.gokerry.ie/an-raingilis-monastic-site-in-baile-bhoithn-/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite journal |
jstor = 285508468 |
title = Ballywiheen Church, Ballyneanig, Co. Kerry |
first = R. A. S. |
last = Macalister |
date = 21ú Aibreán 1898 |
publisher =  |
journal = The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland |
volume = 8 |
issue = 1 |
pages = 15–20
}}&lt;/ref&gt;

Cuireadh an chloch Oghaim suas mart leac uaighe c. AD 500–550.  
Briseadh ar oscailt an uaigh sna 1880í ar tóir [[ór|óir]].&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&amp;site=Ballywiheen&amp;stone=172._Ballywiheen&amp;stoneinfo=description |
teideal = Ogham in 3D - Ballywiheen / 172. Ballywiheen |
website = ogham.celt.dias.ie
}}&lt;/ref&gt;

I mbun tochaltán sa bhliain 1998, d'aimsíodh laindéar cloiche agus [[scríobán]] [[breochloch|breochloiche]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.excavations.ie/report/1998/Kerry/0003443/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-12-12 |archivedate=2019-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191212130159/https://excavations.ie/report/1998/Kerry/0003443/ }}&lt;/ref&gt;

==Cur síos==
Tá Baile Uí Bhaoithín timpeallaithe ag [[imfhálú]] ciorclach 68 m ar thrastomhas.  San oirthear, tá fothrach aireagail de chloch shingil.  San iarthar, tá dhá thuama ar shuíomh dhá lia os leacht.

Tá ann freisin leac croise, maisithe le [[Cros Mháltach]],&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.corcadhuibhne3d.ie/ballyviheen.php |
teideal = Ballyviheen |
website = www.corcadhuibhne3d.ie |
dátarochtana = 2019-12-12 |
archivedate = 2019-12-26 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191226162339/http://www.corcadhuibhne3d.ie/ballyviheen.php }}&lt;/ref&gt; a chuireann [[cillín |calluragh burial ground]] in iúl.

I dteannta sin, tá cros chloiche ann, 123&amp;nbsp;cm ar airde.&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.earlychristianireland.net/Counties/kerry/ballywiheen/ |
teideal = Ballywiheen, County Kerry |
website = www.earlychristianireland.net |
dátarochtana = 2019-12-12 |
archivedate = 2018-04-21 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20180421233403/http://www.earlychristianireland.net/Counties/kerry/ballywiheen/ }}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Ancient Christian site (Lathair Luathre Chriostai) - geograph.org.uk - 219843.jpg|mion|center|An leac croise (chun tosaigh) agus fothrach an aireagail.&lt;ref&gt;http://www.westkerrymuseum.com/bearla/earlymedgal.html&lt;/ref&gt;]]

[[Íomhá:Ruined church and burial ground at Ballywiheen - geograph.org.uk - 220018.jpg|mion|center|Radharc ar an eaglais agus reilig.]]

===Cathair na gCat===
Tá caiseal Críostaí ann díreach ó dheas den bhaile.  Tá an dá bhothán cloiche agus b'fhéidir uaimh talún.  Luaitear [[cat crainn]] b'fhéidir san ainm.

Tá cloch [[Ogham|Oghaim]] ann, a mholtar go dtéann sí siar go luath sa 6ú haois AD.&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/site/bween.html |
teideal = CISP - Site: Ballywiheen |
website = www.ucl.ac.uk |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20200824150703/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/site/bween.html |
archivedate = 2020-08-24 |
dátarochtana = 2019-12-12 }}&lt;/ref&gt;  Léitear an inscríbhinn:
: TOGITTACC MAQI SAGARET[TOS]
: Toicthaigh mhic Sáraid&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=AegLAQAAMAAJ&amp;q=Ballywiheen&amp;dq=Ballywiheen&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjnxdCp2sTaAhWO26QKHf2RBHsQ6AEIRjAG |
teideal = Corpus inscriptionum insularum celticarum |
first = Robert Alexander Stewart |
last = Macalister |
date = 21d Aibreán 2018 |
publisher = Four Courts Press |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://books.google.ie/books?id=CefHAAAAMAAJ&amp;q=Ballywiheen&amp;dq=Ballywiheen&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjnxdCp2sTaAhWO26QKHf2RBHsQ6AEIUDAI |
teideal = Studies in Irish Epigraphy: Ogham inscriptions of the barony of Corkaguiney, and the counties of Mayo, Wicklow, and Kildare |
first = Robert Alexander Stewart |
last = Macalister |
date = 21d Aibreán 1897 |
publisher = D. Nutt |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&amp;site=Ballywiheen&amp;stone=172._Ballywiheen |
teideal = Ogham in 3D - Ballywiheen / 172. Ballywiheen |
website = ogham.celt.dias.ie
}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí]]</text>
      <sha1>2thrhods7wwuw6gw6hwoj4jugoc4dvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Judith Beveridge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91438</id>
    <revision>
      <id>1332352</id>
      <parentid>1229476</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8273" sha1="8k6nxgultzm08b2nla4voqwav8v2598" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

File, eagarthóir agus acadóir ón Astráil is ea '''Judith Beveridge''' (1956-). Rugadh i Londain í agus bhain a muintir an Astráil amach in 1960.&lt;ref&gt;''Australian Poets and Their Works'', by William Wilde, Oxford University Press, 1996.&lt;/ref&gt; 

Rinne sí BA Ollscoil an Teicneolaíochta, Sydney, agus d’oibrigh sí i leabharlanna, mar mhúinteoir, mar thaighdeoir agus in athghiniúint timpeallachta.&lt;ref name=&quot;biog&quot;&gt;{{cite news |teideal= Biography at Australian Literature Resources |url= http://www.austlit.com/a/beveridge/bio.html |date= 3 July 2007 |url-status= dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20061027160907/http://www.austlit.com/a/beveridge/bio.html |archivedate= 3 July 2007 |df= dmy-all }}&lt;/ref&gt; Idir 2003 agus 2018 mhúin sí scríbhneoireacht chruthaitheach in [[Ollscoil Sydney]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://festival.queenslandpoetryfestival.com/judith-beveridge/|teideal=JUDITH BEVERIDGE|date=2019-06-24|website=2019 Queensland Poetry Festival|language=en-AU|access-date=|dátarochtana=2019-12-28|archivedate=2019-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190807113826/https://festival.queenslandpoetryfestival.com/judith-beveridge/}}&lt;/ref&gt; agus bhí sí ina heagarthóir filíochta ag an iris liteartha ''[[Meanjin]]'' ó 2005 anuas&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.poetrylibrary.edu.au/poets/beveridge-judith|teideal=Beveridge, Judith - Poet - Australian Poetry Library|website=www.poetrylibrary.edu.au|access-date=|dátarochtana=2019-12-28|archivedate=2020-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228205129/https://www.poetrylibrary.edu.au/poets/beveridge-judith}}&lt;/ref&gt; go dtí 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meanjin.com.au/poetry/sweetness/|teideal=Sweetness|date=2018-03-18|website=Meanjin|language=en-AU|access-date=2019-08-07}}&lt;/ref&gt;

Bhain sí a lán duaiseanna agus moladh do dhuaiseanna eile í.

==Duaiseanna agus ainmiúcháin==

*  Wesley Michel Wright Award
*  1988 — Duais Mary Gilmore as ''The Domesticity of Giraffes''&lt;ref name=&quot;gilmore&quot;&gt;{{cite news |teideal= Association for the Study of Australian Literature: Mary Gilmore Prize for the best first book of poetry |url= http://www.asc.uq.edu.au/asal/index.php?apply=3&amp;menu=awards&amp;order=3&amp;extra=default |date= 3 July 2007 |url-status= dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070701015930/http://www.asc.uq.edu.au/asal/index.php?apply=3&amp;menu=awards&amp;order=3&amp;extra=default |archivedate= 1 July 2007 |df= dmy-all }}&lt;/ref&gt;
*  1988 — Duaiseanna Liteartha Céad Aire New South Wales, Duais Filíochta Kenneth Slessor as ''The Domesticity of Giraffes'' &lt;ref name=&quot;NSW1&quot;&gt;{{cite news|teideal=NSW Ministry for the Arts: Premier's Literary Awards |url=http://www.arts.nsw.gov.au/awards/LiteraryAwards/litawards.htm |date=3 July 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071005194644/http://www.arts.nsw.gov.au/awards/LiteraryAwards/litawards.htm |archivedate= 5 October 2007 }}&lt;/ref&gt;
*  1988 — Duais Liteartha Céad Aire Victoria, Duais Filíochta C. J. Dennis Prize as ''The Domesticity of Giraffes''
*  2003 — Duais Filíochta Josephine Ulrick&lt;ref name=&quot;ulrick&quot;&gt;{{cite news |teideal= Josephine Ulrick Poetry Prize |url= http://www.art-galleries-schubert.com.au/www/Annual_Prizes/Poetry/Previous%20Winners.htm |date= 3 July 2007 |url-status= dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070830164423/http://www.art-galleries-schubert.com.au/www/Annual_Prizes/Poetry/Previous%20Winners.htm |archivedate= 30 August 2007 |df= dmy-all }}&lt;/ref&gt;
*  2004 — Duaiseanna Liteartha Céad Aire Queensland, Cnuasach Filíochta — Duais Calanthe Judith Wright, Ealaíona Queensland as ''Wolf Notes'' &lt;ref name=&quot;Qld&quot;&gt;{{cite news |teideal= Queensland Premier's Literary Awards |url= http://www.premiers.qld.gov.au/awardsevents/awards/Queensland_Premiers_Literary_awards/Past_Winners/ |date= 26 June 2007 |url-status= dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070813181401/http://www.premiers.qld.gov.au/awardsevents/awards/Queensland_Premiers_Literary_awards/Past_Winners/ |archivedate= 13 August 2007 |df= dmy-all }}&lt;/ref&gt;
*  2005 — Bonn Cuimhneacháin Philip Hodgins ag Féile Scríbhneoirí Mildura&lt;ref name=&quot;Hodgin&quot;&gt;{{cite web|teideal=Mildura Writers' Festival, Thursday 20 — Sunday 23&amp;nbsp;July 2006 |publisher=Arts Festival 07 Mildura/Wentworth |url=http://www.mwaf.com.au/html/mainnav/writers.html |accessdate=2007-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070608112227/http://www.mwaf.com.au/html/mainnav/writers.html |archivedate= 8 June 2007 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2013 — Duais Christopher Brennan&lt;ref&gt;[http://writers.asn.au/wp/wp-content/uploads/2014/04/2013-FAW-National-Literary-Awards-Results.pdf FAW National Literary Awards 2013 Results]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*2015 — Duaiseanna Liteartha Céad Aire New South Wales, ainmniúchán, Duais Filíochta Kenneth Slessor as ''Devadatta's Poems.''&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=|first=|date=Summer 2015|title=New South Wales Premier's Awards|url=https://www.sl.nsw.gov.au/sites/default/files/sl_magazine_summer_201516_web.pdf|journal=SL Magazine|volume= 8| issue =  4|pages=35|via=}}&lt;/ref&gt;
*2019 — Duaiseanna Liteartha an Phríomh-Aire um Fhilíocht as ''Sun Music''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.booksandpublishing.com.au/articles/2019/10/23/141529/winners-announced-for-pms-literary-awards-2019/|teideal=Winners announced for PM’s Literary Awards 2019|last=|first=|date=23 October 2019|website=Books+Publishing|language=en-AU|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-10-23}}&lt;/ref&gt;

==Sliocht==
{|
|&lt;poem&gt;
:''They listen to the myna birds dicker in the grass.''
::''The child’s blue shoes are caked with''
:''garden dirt. When he runs, she sees the antics''
::''of a pair of wrens. She works the garden,''

:''a pot of rusting gardenias has given off its ales''
::''and infused the danker germinations of her''
:''grief. She watches her son chase pigeons,''
:''kick at the leaves piled high...'' (Sliocht as &quot;Mother and Child&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.poetryfoundation.org/poems/55107/woman-and-child |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190414095624/https://www.poetryfoundation.org/poems/55107/woman-and-child |archivedate=2019-04-14 |dátarochtana=2019-12-31}}&lt;/ref&gt;)&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;
:''Éisteann siad leis na míonaí ag cocaireacht san fhéar.
::''Tá bróga gorma an pháiste stolptha 
:''le cré an gharraí. Nuair a ritheann sé feiceann sí
::''geáitsí dhá dhreoilín. Saothraíonn sí an garraí;

:''lig pota gairdéiní meirgeacha uaidh a chuid leannta''
::''agus iad insilte sa phéacadh is múscánta''
:''dá brón. Féachann sí ar a maicín ag díbirt colúr''
::''is ag ciceáil charn na nduilleog...''&lt;/poem&gt;
|}

==Foilseacháin==

*  ''The Domesticity of Giraffes'' (Black Lightning, 1987) {{ISBN|0-949561-08-8}}
*  ''A parachute of blue : first choice of Australian poets. Number one'', le Jill Jones &amp; Louise Katherine Wakeling (Round Table Publications, 1995) {{ISBN|0-646-22003-9}}
*  ''Accidental Grace'' (UQP, 1996) {{ISBN|0-7022-2872-9}}
*  ''How to Love Bats, and Other Poems'' (Picaro Press, 2001)OCLC: 57312733
*  ''Wolf Notes''  (Giramondo, 2003)  {{ISBN|1-920882-00-6}}
* ''Storm and Honey'' (Giramondo, 2009) {{ISBN|978-1-920882-56-3}}
*''The Best Australian Poetry 2006'', le Martin Duwell &amp; Bronwyn Lea (UQP, 2006) {{ISBN|0-7022-3568-7}}
*''Sun Music: New and Selected Poems'' (Giramondo, 2018) {{ISBN|978-1-925336-88-7}}

==Ailt==

*  Beveridge, Judith. &quot;Four Ascetics,&quot; ''The Literary Review'', 45, no. 1 (2001): 152

==Nótaí==
{{reflist}}

==Naisc sheachtracha==
*[https://web.archive.org/web/20061004082813/http://www.thylazine.org/archives/thyla1/jb.html Ceithre dhán] ag Thylazine
*[http://australia.poetryinternationalweb.org/piw_cms/cms/cms_module/index.php?obj_id=676&amp;x=1 Roinnt dánta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070618092232/http://australia.poetryinternationalweb.org/piw_cms/cms/cms_module/index.php?obj_id=676&amp;x=1 |date=2007-06-18 }} ag Poetry International Web

{{DEFAULTSORT:Beveridge, Judith}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Filí Astrálacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha]]</text>
      <sha1>8k6nxgultzm08b2nla4voqwav8v2598</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lily Brett</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91455</id>
    <revision>
      <id>1332363</id>
      <parentid>1330990</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8874" sha1="sgxnjb5rychg5vny7lun3bmk84hrm8t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}} Úrscéalaí, scríbneoir aistí agus file ón Astráil is ea '''Lily Brett''' (a rugadh mar '''Lilijahne Brajtsztajn''' in 1946 i gcampa Feldafing do dhaoine easáitithe sa Bhaváir). Bhí sí ina cónaí in [[Melbourne]] idir 1948 agus 1968, i Londain idir 1968 agus 1871 agus in Melbourne arís idir 1971-1989. Tá sí ina cónaí i Nua-Eabhrac ó 1989 i leith.

Bhí a tuismitheoirí Max (a rugadh mar Mojsze Brajtsztajn in 1916) agus Rose (née Rozka Szpindler, ca. 1921–1986) ina gcónaí in [[Łódź]] sa [[an Pholainn|Pholainn]] roimh an Dara Cogadh Domhanda.&lt;ref&gt;Brett, Lily, &quot;Papers of Lily Brett, circa 1946-2007,&quot; 2007: http://trove.nla.gov.au/work/35152930, National Library of Australia&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Overington, Caroline: http://www.theaustralian.com.au/news/inquirer/lily-brett-dad-max-manhattan-and-me/news-story/ccd01d84631ce888408f4aa02b0e150a?nk=af91f3565d1563e382fd20b5920167fc-1465547822 {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, &quot;Lily Brett: Dad Max, Manhattan, and me,&quot; The Australian, 7 May 2016&lt;/ref&gt; Phós siad i nGeiteo Łódź sular cuireadh chun an tsluachampa géibhinn ag Auschwitz iad.&lt;ref name=&quot;NLA Bio Papersref&gt;Brett, Lily, &quot;Papers of Lily Brett, circa 1946-2007,&quot; 2007: http://trove.nla.gov.au/work/35152930, National Library of Australia&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Overington, Caroline: http://www.theaustralian.com.au/news/inquirer/lily-brett-dad-max-manhattan-and-me/news-story/ccd01d84631ce888408f4aa02b0e150a?nk=af91f3565d1563e382fd20b5920167fc-1465547822 {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, &quot;Lily Brett: Dad Max, Manhattan, and me,&quot; The Australian, 7 May 2016&lt;/ref&gt; Tháinig siad le chéile arís tar éis an chogaidh agus rugadh Brett sa Ghearmáin.&lt;ref name=&quot;Nentwich&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.zeit.de/2001/17/Eine_Entgleisung | teideal = Eine Entgleisung | last = Nentwich | first = Andreas | work = [[Die Zeit]] | language = German | date = 19 April 2001 | accessdate = }}&lt;/ref&gt; 

Chuaigh an teaghlach chun Melbourne in 1948. Rugadh Doris, an deirfiúr ab óige, in 1950. Bhí a fhios ag Brett go raibh tubaiste ann roimhe sin ach níor lig a tuismitheoirí léi ach cuid den scéal. I gceann tamaill thosaigh sí ag léamh faoi mharú na nGiúdach. Fuair sí oideachas maith in Melbourne ach sheachain sí na scrúduithe a ligfeadh isteach san ollscoil í. Fuair sí post mar iriseoir popcheoil,&lt;ref name=&quot;KentThesis&quot;&gt;{{cite journal |title=The place of Go-Set in rock and pop music culture in Australia, 1966 to 1974 |last=Kent |first=David Martin |publisher=[[University of Canberra]] |date=September 2002 |location=Canberra, ACT |url=http://erl.canberra.edu.au/uploads/approved/adt-AUC20050509.095456/public/02whole.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |pages=9, 13, 54, 60–64, 68, 73, 128, 139–140, 226, 237 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YiGE4tE6?url=http://erl.canberra.edu.au/uploads/approved/adt-AUC20050509.095456/public/02whole.pdf |archivedate=22 May 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150904073704/http://erl.canberra.edu.au/uploads/approved/adt-AUC20050509.095456/public/02whole.pdf |date=4 Meán Fómhair 2015 }}&lt;/ref&gt; post a thug go Sasana agus go Meiriceá í. Tar éis di filleadh abhaile phós sí Rob Lovett (iarghiotáraí ón ngrúpa The Loved Ones) agus rugadh dhá pháiste dóibh.&lt;ref name=&quot;Robey&quot;&gt;{{cite news | url = http://shelterislandreporter.timesreview.com/2016/01/15/islander-lily-brett%E2%80%82%E2%80%82nothing-is-valuable-except-for-love/ | teideal = Islander Lily Brett – Nothing is valuable, except for love | last = Robey | first = Charity | work = Shelter Island Reporter | date = 15 January 2016 | accessdate =  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160611150908/http://shelterislandreporter.timesreview.com/2016/01/15/islander-lily-brett%E2%80%82%E2%80%82nothing-is-valuable-except-for-love/ | archivedate = 11 Meitheamh 2016 | dátarochtana = 29 Nollaig 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT Wedding&quot;&gt;{{cite news | url = https://www.nytimes.com/2007/09/09/fashion/weddings/09bernstein.html?_r=0 | teideal = Weddings: Rivka Bernstein, Paris Lovett | work = The New York Times | date = 9 September 2007 | accessdate = }}&lt;/ref&gt; I gceann tamaill scar siad ó chéile agus phós sí an t-ealaíontóir [[David Rankin (ealaíontóir)|David Rankin]].

Ó 1979 amach bhí sí ag scríobh filíochta, ficsin agus neamhfhicsin. D’fhoilsigh sí an chéad chnuasach filíochta aici,  ''The Auschwitz poems'', in 1986, agus é maisithe ag David Rankin.&lt;ref&gt;Brett, Lily; Rankin, David: ''The Auschwitz Poems'', 1986, Scribe: isbn = 978-0-908011-10-0&lt;/ref&gt; Bhain an leabhar a lán duaiseanna, agus moladh a gearrscéal &quot;Luba&quot; chomh maith. In 1989 d’aistrigh sí féin agus Rankin go Nua-Eabhrac.&lt;ref name=&quot;Robey&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Nat Portrait&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.portrait.gov.au/people/lily-brett-1946 | teideal = Lily Brett b. 1946 | publisher = [[National Portrait Gallery (Australia)|National Portrait Gallery]] | date = | accessdate = }} &lt;/ref&gt; 

Tháinig an chéad leabhar ficsin aici, ''Things Could Be Worse'', amach in 1990. Foilsíodh a cúigiú húrscéal, ''Too Many Men'', an ceann is iomráití dá cuid, in 2001.&lt;ref name=&quot;Publishers Weekly&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.publishersweekly.com/978-0-688-17755-3/ | teideal = ''Too Many Men'' by Lily Brett | work = [[Publishers Weekly]] | date = 13 August 2001 | accessdate = }}&lt;/ref&gt; Bhuaigh a seachtú húrscéal, ''Lola Bensky'' (2013), an Prix Medicis étranger sa Fhrainc in 2014. 

Tá deich gcnuasach filíochta, ceithre chnuasach aistí agus seacht n-úrscéal foilsithe aici. Tá píosaí scríofa aici do roinnt mhaith nuachtán agus irisí liteartha, leithéidí [[Die Zeit]], [[The Australian]], [[Die Welt]], [[Sydney Morning Herald]], [[The Age]] agus [[Frankfurter Allgemeine Zeitungfrankfurter]].&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Lily Brett articles: |work=[[Die Zeit Standard]]|url=http://www.zeit.de/autoren/B/Lily_Brett/index.xml|date=November 23, 2015|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

===Ficsean===

* &quot;Luba&quot; (gearrscéal, 28 Nollaig 1988)
*''Things Could Be Worse'' (1990)
*''What God Wants'' (1992)
*''Just Like That'' (1994)
*''Collected Stories'' (1999)
*''Too Many Men'' (2001)
*''You Gotta Have Balls'' (2005)
*''Lola Bensky'' (2013)

===Neamhfhicsean===

*''In Full View'' (1997) Macmillan Australia {{ISBN|978-0-7329-0895-9}}
*''New York'' (2001) Picador Australia {{ISBN|978-0-330-36245-0}}
*''Between Mexico and Poland'' (2002) Picador Australia {{ISBN|978-0-330-36386-0}}
*''Only in New York'' (2014)

===Filíocht===

*''The Auschwitz poems'' (1986) Scribe, ISBN 978-0-908011-10-0
*''Poland and other poems (1987) Scribe ISBN 978-0-908011-13-1 
*''After the war: poems'' (1990) Melbourne University Press ISBN 978-0-522-84415-3 
*''Unintended Consequences'' (1992)
*''In Her Strapless Dresses'' (1994) Picador Australia {{ISBN|978-0-330-35589-6}}
*''Mud in My Tears'' (1997) Picador Australia {{ISBN|978-0-330-36011-1}}
*''Poems by Lily Brett'' (2001) Picador Australia {{ISBN|978-0-330-36291-7}}
*''Blistered Days'' (2007) Picador Australia {{ISBN|978-0-330-42287-1}}
*''Liebesgedichte'' (Love Poems) (2008)''
*''Wenn Wir Bleiben Könnten'' (If We Could Stay) (2014)

==Nótaí==
{{Reflist|30em}}

==Naisc sheachtracha==

*[http://www.nla.gov.au/openpublish/index.php/jasal/article/view/91/746 Shannon Dowling 'Traces of Trauma: Loss and Longing in ''Too Many Men''' ''JASAL'' 6 (2007)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053309/http://www.nla.gov.au/openpublish/index.php/jasal/article/view/91/746 |date=2016-03-04 }}
* [https://web.archive.org/web/20130517184621/http://www.milesfranklin.com.au/2013/2013_longlist Miles Franklin Literary Award]
* [http://digital.slv.vic.gov.au/view/action/nmets.do?DOCCHOICE=1185671.xml&amp;dvs=1465544298228~630&amp;locale=en_GB&amp;search_terms=&amp;adjacency=&amp;VIEWER_URL=/view/action/nmets.do?&amp;DELIVERY_RULE_ID=4&amp;divType=&amp;usePid1=true&amp;usePid2=true &quot;Lily Brett&quot;]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (grianghraf le Elizabeth Gilliam, 1989; stóráilte i Leabharlann Stáit Victoria)
* {{cite web | url = https://subjectgroups.research.uwa.edu.au/bitstream/123456789/1361/13/Papers%20of%20Lily%20Brett.pdf | teideal = Papers of Lily Brett | last = Williams | first = M | format = PDF | publisher = [[Australian Defence Force Academy]] | date = October 2000 | accessdate =  | dátarochtana = 2019-12-29 | archivedate = 2016-08-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160803165406/https://subjectgroups.research.uwa.edu.au/bitstream/123456789/1361/13/Papers%20of%20Lily%20Brett.pdf }}

{{DEFAULTSORT:Brett, Lily}}
[[Catagóir: Scríbhneoirí Astrálacha]]
[[Catagóir: Filí Astrálacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>sgxnjb5rychg5vny7lun3bmk84hrm8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eaglais Naomh Mícheál, Béal Átha na Sluaighe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91521</id>
    <revision>
      <id>1332300</id>
      <parentid>1295850</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2998" sha1="7q0v109q33tyqrkdaga6xrhhgm4fr5s" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
Séipéal Caitliceach Rómhánach ar scála mór é Séipéal Naomh Mícheál a tógadh as aolchloch atá suite i ndeisceart Chearnóg Mícheál, [[Béal Átha na Sluaighe]], [[Contae na Gaillimhe]], [[Éire]]. Bhí sé deartha ag J.J. McCarthy i 1846 agus tógadh é i 1858.&lt;ref&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:St._Michael%27s_Church,_Ballinasloe&lt;/ref&gt;

==Stair==
Bhí Séipéal Naomh Mícheál le dearadh i ndiaidh comórtais ag J.J. McCarthy i 1846. Tréigeadh an tionscadal mar gheall ar an nGorta Mór. Cuireadh tús le hathbhreithniú a dhearann ​​Augustus Welby Northmore Pugin i 1842.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://archiseek.com/2012/ballinasloe-st-michaels-church/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191231191413/http://archiseek.com/2012/ballinasloe-st-michaels-church/ |archivedate=2019-12-31 |dátarochtana=2019-12-31}}&lt;/ref&gt; Rinne Cardinal Wiseman as Westminster an eaglais a chonspóidiú ar 25 Lúnasa 1858.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://places.galwaylibrary.ie/history/chapter69.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-12-31 |archivedate=2019-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190915044813/http://places.galwaylibrary.ie/history/chapter69.html }}&lt;/ref&gt;

==Foirgneamh agus taobh istigh==
Séipéal Caitliceach Rómhánach le héadanas beannach é Séipéal Naomh Mícheál, tógtha as aolchloch le díonta slinne claonta le cúrsaí sceimhleacha cloiche. Tá stuaiceanna cúinne ochtagánacha ag an spuaic le gargoyles trasnánach chuig coirnéil. Tá oscailtí fuinneoige tríthoiseach tríthoiseach ar an gcuid uachtarach den bhinn chun tosaigh le fuinneog-mhúnlú leanúnach agus fuinneoga gloine dhaite. Tá oscailtí tosaigh fuinneoige taobh-urláir bunurláir an túir le hoscailtí fuinneoige faoi dhó ag cnó cócó faoi mhúnlaithe cochaill snoite. Tá fuinneog bháite le ceithre sholas ag a bhfuil gloine dhaite le hoscailt an tseanail. Tá póirse tílithe agus áirse bhlaosc dhaite ar an taobh istigh den eaglais le gailearaí orgáin ar an taobh ó thuaidh den eaglais. Tá go leor fuinneoga gloine dhaite sa séipéal, lena n-áirítear cuid acu le Harry Clarke agus Rose of Lima. Tá Joshua Clarke agus múrmhaisiú Naomh Grellan ag Joseph Tierney sa séipéal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/30333062/saint-michaels-church-townparks-clonmacnowen-by-county-galway |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-12-31 |archivedate=2019-12-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191231191412/https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/30333062/saint-michaels-church-townparks-clonmacnowen-by-county-galway }}&lt;/ref&gt; Is é Eaglais Naomh Mícheál an foirgneamh is airde i mBéal Átha na Sluaighe agus tá an eaglais le feiceáil thar cuid mhaith de Bhéal Átha na Sluaighe.

==Tagairtí==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Eaglaisí in Éirinn]]
[[Catagóir:Foirgnimh i gContae na Gaillimhe]]</text>
      <sha1>7q0v109q33tyqrkdaga6xrhhgm4fr5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gwen Harwood</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91527</id>
    <revision>
      <id>1332327</id>
      <parentid>1274463</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7383" sha1="skpo5nitt9sf9b6ahntsj4cs1fzxaa8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

File Astrálach agus leabhrógaí ba ea  '''Gwen Harwood''', née '''Gwendoline Nessie Foster''' (Oifigeach d’Ord na hAstráile) (8 Meitheamh 1920-4 Nollaig 1995). Tá meas uirthi mar dhuine de na filí Astrálacha is fearr. D’fhoilsigh sí 326 dán agus 13 leabhróg&lt;ref name=&quot;Tasmanian Honour Roll of Women&quot;&gt;[http://www.dpac.tas.gov.au/divisions/cdd/women/leadership/tasmanian_honour_roll_of_women/inductees/2005/gwen_harwood_ao ''Tasmanian Honour Roll of Women''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110331114722/http://www.dpac.tas.gov.au/divisions/cdd/women/leadership/tasmanian_honour_roll_of_women/inductees/2005/gwen_harwood_ao |date=31 March 2011 }}&lt;/ref&gt; agus bhain mórán duaiseanna, agus tá a hainm ar Dhuais Filíochta Gwen Harwood, ceann de na duaiseanna liteartha is tábhachtaí san Astráil. Is iondúil go ndéantar staidéar ar a saothar i scoileanna agus in ollscoileanna.

==Beatha==

Rugadh Harwood in [[Brisbane]], [[Queensland]]. Fuair sí dioplóma ceoil agus bhí fonn uirthi féin agus ar a deartháir a bheith ina gceoltóirí, ach tharraing a seanmháthair a haird ar fhilíocht, rud a spreag í chun gairm a dhéanamh di. Phós sí an teangeolaí Bill Harwood in 1945 agus d’aistrigh siad go Hobart nuair a ceapadh é mar léachtóir in Ollscoil na Tasmáine. Eisean a d’áitigh uirthi suim a chur i saothar [[Ludwig Wittgenstein]], suim a d’fhág lorg buan ar a saothar féin.&lt;ref name=&quot;Wilde 1994 lch 349&quot;&gt;Wilde, Hooton and Andrews (1994), lch 349&lt;/ref&gt;&lt;ref name=”ADB”&gt;Alison Hoddinott, “Harwood, Gwendoline Nessie (Gwen) (1920–1995),” Australian Dictionary of Biography: http://adb.anu.edu.au/biography/harwood-gwendoline-nessie-gwen-22407 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216084507/http://adb.anu.edu.au/biography/harwood-gwendoline-nessie-gwen-22407 |date=2019-12-16 }}&lt;/ref&gt; Bhí triúr mac agus iníon acu, agus iníon eile a bhí ina marbhghin, rud a ndearna sí tagairt dó in dhá dhán.

Ba í an iris ''[[Meanjin]]'' ba thúisce a d’fhoilsigh dán léi in 1944, ach ní raibh a saothar le feiceáil go rialta i bhfoilseacháin go dtí na 1960idí.&lt;ref name=&quot;Wilde 1994 lch 349&quot;/&gt; Foilsíodh an chéad chnuasach filíochta aici (''Poems'') in 1963 agus lean a lán cnuasach eile é. Tá eagráin dhifriúla de ''Selected Poems'' ann.

Thug foilsiú a filíochta amach os comhair an phobail í. In 1963 thosaigh sí ag scríobh leabhróga don chumadóir [[Larry Sitsky]], agus scríobh sí leabhróga do chumadóirí eile chomh maith.&lt;ref name=”ADB”/&gt; 

Sna dánta ba luaithe aici scríobh sí mar a lán pearsana difriúla - ''Walter Lehmann'', ''W.W. Hagendoor'' (anagram dá hainm féin), ''Francis Geyer'' (teifeach ón Ungáir), ''Timothy (TF) Kline'' (cléireach a chuir i gcoinne an éigirt), ''Miriam Stone'' (bean tí arbh fuath léi laincisí an bhaile) agus ''Alan Carvosso''.  Diúltaíodh ar dtús don chuid ba mhó de dhánta faoina hainm féin.&lt;ref name=”ADB”/&gt;&lt;ref&gt;Barry Oakley, &quot;Pugnacious poet&quot;, léirmheas ar ''Selected Letters of Gwen Harwood'', ''Weekend Australian'', Books, 29–30 Nollaig 2001, lch R11&lt;/ref&gt;

Fuair sí bás den ailse in 1995.

==Ábhar==
Is minic a chuireann a cuid dánta síos ar shaol an mháthar agus ar shaol teoranta na mban, go háirithe más máithreacha óga iad. Is minic a scríobhann sí faoin gceol agus is minic freisin a scríobhann sí faoi thírdhreach na Tasmáine agus faoi dhíbirt na mBundúchasach as an tírdhreach sin. Tá tagairtí reiligiúnda i gcuid mhaith dánta. Tá sraith dánta scríofa aici a bhfuil na pearsana céanna iontu, go háirithe an tOllamh Eisenbart agus Kröte.

==Sliocht==
{|
|&lt;poem&gt;
''Shadows grazing eastward melt''
''from their vast sun-driven flocks''
''into consubstantial dusk.''
''A snow wind flosses the bleak rocks,''

''strips from the gums their rags of bark,''
''and spins the coil of winter tight''
''round our last meeting as we walk''
''the littoral zone of day and night,''

''light's turncoat margin: rocks and trees''
''dissolve in nightfall-eddying waters;''
''tumbling whorls of cloud disclose''
''the cold eyes of the sea-god's daughters.''(&lt;small&gt;Sliocht as “Last Meeting”.&lt;/small&gt;)&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;
''Na scáthanna ar féarach thoir''
''leánn siad as mórthréada gréine''
''i gcrónú comhshubstainteach.''
''Creaga á líomhadh ag fuarshéideadh'' 

''a lomann giobail na gcrann guma,''
''ag fáscadh ghreim an gheimhridh''
''ar ár dteagmháil dheireanach''
''ag siúl linn idir lá is oíche'' 

''trí aistriú imeallach solais: scaipeann''
''dúchorraí uisce crann is carraig;''
''nochtann guairneán scamaill súile''
''crua iníonacha dhia na mara.''&lt;/poem&gt;
|}

==Duaiseanna==
* 1958: Duais Filíochta Meanjin 
* 1959: Duais Filíochta Meanjin
* 1975: Duais Filíochta Grace Leven
* 1977: Bonn Robert Frost Medallion (a dtugtar Duais [[Christopher Brennan]] anois air)
* 1978: Duais [[Patrick White]]
* 1980: Duais ''[[The Age]]'' do “Leabhar na Bliana” 
* 1988: D.Litt. Onórach ó Ollscoil na Tasmáine
* 1989: Oifigeach d’Ord na hAstráile (AO)&lt;ref&gt;[http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=870299&amp;search_type=quick&amp;showInd=true It's an Honour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116054248/http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=870299&amp;search_type=quick&amp;showInd=true |date=2009-01-16 }} – Officer of the Order of Australia&lt;/ref&gt;
* 1989: Duais Liteartha Céad Aire Victoria as ''Bone Scan''
* 1990: Duais J.J. Bray
* 1994: Dochtúireach Onórach ó Ollscoil Queensland
* 1994: Dochtúireach Onórach ó Ollscoil La Trobe
* 2005: Liosta Onórach Ban na Tasmáine as seirbhís do na healaíona

== Leabharliosta ==

===Poetry===
* ''Poems'' (1963)
* ''Poems Volume Two'' (1968)
* ''The Lion's Bride'' (1981)
* ''Bone Scan'' (1988)
* ''The Present Tense''

===Letters===
* ''Blessed City: Letters to Thomas Riddell 1943'', eag. Alison Hoddinott (Angus &amp; Robertson, 1990) {{ISBN|0-207-16587-4}}
* ''A Steady Storm of Correspondence: Selected Letters of Gwen Harwood 1943–1995'', eag. Gregory Kratzmann (UQP, 2001) {{ISBN|0-7022-3257-2}}

==Nótaí==
{{reflist}}

==Tagairtí==
* [http://www.abc.net.au/rn/arts/poetica/stories/s1097220.htm Craolachán faoi Gwen Harwood ar ''Poetica'', 19 June 2004]
* Wilde, W., Hooton, J. &amp; Andrews, B (1994) ''The Oxford Companion of Australian Literature'', dara heagrán, South Melbourne, Oxford University Press

==Leabhair eile==
* Strauss, Jennifer (1992) ''Boundary Conditions: The Poetry of Gwen Harwood'' (UQP) {{ISBN|0-7022-2412-X}}
* Trigg, Stephanie (1994) ''Gwen Harwood'' (OUP) {{ISBN|0-19-553280-5}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://sinisterfrog.com/writings/gwen_harwood Anailís ar shaothar Gwen Harwood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200101023701/http://sinisterfrog.com/writings/gwen_harwood |date=2020-01-01 }}
* [https://web.archive.org/web/20070911022841/http://eprints.infodiv.unimelb.edu.au/archive/00002035/ ''Gwen Harwood''] le Stephanie Trigg ([[Pdf]])
* [https://web.archive.org/web/20080111191133/http://www.trinity.wa.edu.au/plduffyrc/subjects/english/aust/harwood.htm Naisc fhónta]

{{DEFAULTSORT:Harwood, Gwen}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha]]
[[Catagóir:Filí Astrálacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1920]]
[[Catagóir:Básanna i 1995]]</text>
      <sha1>skpo5nitt9sf9b6ahntsj4cs1fzxaa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anna Couani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91529</id>
    <revision>
      <id>1332155</id>
      <parentid>1312767</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6311" sha1="deb579cebcpyp7sjhknpera0sslw5r7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
File Astrálach, eagarthóir agus amharcealaíontóir is ea '''Anna Couani''' (1948-). 

Rugadh Anna Couani in Sydney in 1948 agus í ar an bpáiste ba shine de cheathrar clainne de John Couani agus de Stefania Siedlecky, dochtúirí. Ba de shliocht Polannach agus Breatanach a máthair agus ba de shliocht Gréagach a hathair.&lt;ref name=”Couani”&gt;Poetry Library: https://www.poetrylibrary.edu.au/poets/couani-anna {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200101085431/https://www.poetrylibrary.edu.au/poets/couani-anna |date=2020-01-01 }}&lt;/ref&gt; Rinne sí staidéar ar ailtireacht ag [[Ollscoil Sydney]] agus fuair MA i mBéarla a Mhúineadh mar Theanga Neamhdhúchasach ó Ollscoil Teicneolaíochta Sydney.&lt;ref name=”Couani”/&gt; Ina saothar go léir tá aird aici ar ghnéithe imeallaithe de shaol na mban. 

Bhí suim aici in ealaín choincheapúil agus rinne sí caidreamh le healaíontóirí agus scríbhneoirí ceannródaíocha eile. Thosaigh sí ag scríobh filíocht phróis i lár na 1970idí agus d’fhoilsigh an chéad chnuasach aici, ''Italy'', in 1977. Tháinig spéis aici i bhfoilsitheoireacht mhionphreasa agus chuir an tsraith leabhar Sea Cruise Books amach anuas go dtí 1989, ag foilsiú filíocht le Couani, [[Kris Hemensley]], [[Joanne Burns]] agus eile. Bhí lámh aici i mbunú chraobh Sydney den Poets’ Union ach ba dhóigh léi go raibh sí claonta in aghaidh aigne na mban, agus in 1978 chuidigh leis an Sydney Women Writers Workshop a bhunú. Sna 1980idí d’fhoilsigh sí chnuasaigh eile, leithéidí ''Were all Women Sex Mad? and other stories'' (1982), ''The Train'' (1983) agus ''The Harbour Breathes'' (1989). Tháinig a húrscéal ''The Western Horizon'' amach mar shraithscéal san iris HEAT idir 1996 agus 2000. Tugtar gearrfhicsean nó filíocht phrós ar a saothar, ach tá claonadh aici chun na difríochtaí sin a mhaolú.&lt;ref name=”Couani”/&gt;

==Saothair==
'''Filíocht'''
*''Were all Women Sex-mad? &amp; Other stories''. (Melbourne : Rigmarole, 1982) {{ISBN|978-0-909229-19-1}}
*''The Harbour Breathes''. (Sydney &amp; Melbourne: Sea Cruise/Masterthief Enterprises, 1989) {{ISBN|978-0-908152-14-8}}
*''Small Wonders'', Flying Island Press, 2011.
*''thinking process'', Owl Publications, 2017.

'''Eagarthóireacht'''
*''Island in the Sun : An anthology of recent Australian prose'' le Damien White &amp; Tom Thompson (Sydney: Sea Cruise Books, 1980) {{ISBN|978-0-908172-01-6}}
*''Island in the Sun 2: An anthology of recent Australian prose'' le Damien White (Sydney: Sea Cruise Books, 1980) {{ISBN|978-0-908152-09-4}}
*''Telling Ways: Australian women's experimental writing'' le Sneja Gunew (Adelaide : Australian Feminist Studies, 1988) {{ISBN|978-0-86396-068-0}}

==Sliocht==

:''You show me your child. You’re standing so close to me, whispering. I can feel the hard material of your harsh black suit and your bony elbows underneath it. You are controlled. You look controlled. You’re about to tell me the tragedy. We look at the child with dark eyes and dark hair. I look at your wife standing behind you. She’s blind. This must be the tragedy. I grab your elbow out of pity. The wife and now the child. But you smile and say, No the child :can see – isn’t she beautiful. The child isn’t tragic, just you and me.''

:''You keep talking. You can’t run away from the past. You carry your memories with you always. :This is something you say when you want to see remorse and penitence from me. You want to see me as the escapee with the :head wounds. Scarred by love and still limping. Childless and alone.'' (Sliocht as “Italy &amp; The Train”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.poetrylibrary.edu.au/poets/couani-anna/poems/the-train-0191033 |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200101085431/https://www.poetrylibrary.edu.au/poets/couani-anna/poems/the-train-0191033 |archivedate=2020-01-01 |dátarochtana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt;)

:{{small|''Leagan Gaeilge''}}

:{{small|''Taispeánann tú do pháiste dom. Tú i do sheasamh chomh gar sin dom, ag cogarnaíl. Mothaím éadach crua do chulaithe ghéardhuibhe agus d’uillinneacha cnámhacha istigh inti. Tá guaim agat ort féin. Tá cuma na guaime ort. Tá tú ar tí cur síos ar an tubaiste. Féachaimid ar an bpáiste lena súile dubha, lena ceann dubh. Féachaim ar do bhean ina seasamh ar do chúl. Tá sí dall. Caithfear gurb é seo an tubaiste. Beirim ar d’uillinn le trua duit. An bhean dhall agus an páiste dall. Ach déanann tú miongháire agus deir tú, Tá an radharc ag an bpáiste – nach álainn a gné. Ní dise a bhain tubaiste ach dom féin agus duitse.''}}

:{{small|''Leanann tú ort ag caint. Ní thig leat éalú ón am atá caite. Tugann tú an chuimhne leat i gcónaí. Seo é an rud a deir tú nuair is mian leat díomá agus aithrí a bheith orm. Is mian leat mé a aithint mar an teifeach atá gonta sa cheann. Loite ag an ngrá agus ag bacadaíl fós. Gan fear gan leanbh.''}}

==Nótaí==
{{reflist}}

==Naisc sheachtracha==
*[https://web.archive.org/web/20060819042905/http://seacruise.ath.cx/annacouani/index.html Anna Couani] Suíomh Couani
*[http://www.nla.gov.au/events/couani.html Women Writing: Views &amp; Prospects 1975-1995] Páipéar comhdhála ag Leabharlann Náisiúnta na hAstráile
*[http://faculty.arts.ubc.ca/sgunew/FRAMARG/SIX.HTM Homeland, Nostalgia, the Uncanny: The Work of Anna Couani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019185629/http://faculty.arts.ubc.ca/sgunew/FRAMARG/SIX.HTM |date=2019-10-19 }} ó ''Framing Marginality'' le Sneja Gunew
*[http://www.austlit.edu.au/run?ex=ShowAgent&amp;agentId=A)t} Austlit - Couani, Anna]
*[http://rochfordstreetreview.com/2015/04/15/anna-couani-rochford-street-review-featured-writer-issue-14/ Anna Couani – Rochford Street Review Featured Writer Issue 14]

==Tagairtí==
{{reflist}}
{{refbegin}}
*[https://web.archive.org/web/20060819045003/http://seacruise.ath.cx/annacouani/shortbio.html Short biography]
*[http://www.austlit.edu.au/run?ex=ShowAgent&amp;agentId=A)t%7D Couani, Anna]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{refend}}

{{DEFAULTSORT:Couani, Anna}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha]]
[[Catagóir:Filí Astrálacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>deb579cebcpyp7sjhknpera0sslw5r7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sabina Brennan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91559</id>
    <revision>
      <id>1332444</id>
      <parentid>1331090</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11107" sha1="qrhzbqk46xwedgupr6a6bixauvsuy21" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is eolaí néarchórais, síceolaí agus [[aisteoir]] Éireannach í '''Sabina Brennan''', faoi láthair ina [[ollamh]] taca ag obair i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] .

== Luathshaol ==
Is í Brennan an duine is óige de chúigear leanaí. D'oibrigh a hathair don Irish Life agus lean sí é sa ghnó seo díreach tar éis meánscoil.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.universitytimes.ie/2018/01/from-acting-to-brain-research-trinitys-sabina-brennan-is-finding-her-way/|teideal=From Acting to Brain Research, Trinity’s Sabina Brennan is Finding Her Way|language=en-US|work=www.universitytimes.ie|dátarochtana=2020-01-04}}&lt;/ref&gt;
=== Aisteoireacht ===
Tugadh a díograis chun aisteoireacht nuair a bhí sí 8 mbliana d'aois. Mhol a múinteoir drámaíochta ceachtanna príobháideacha di dá tuismitheoirí.

D'fhill Brennan ar an spéis seo tar éis iomarcaíocht dheonach a thógáil ó ''Irish Life''. Rinne sí staidéar ar dioplóma a múinteoirí ag Scoil Cheoil agus Drámaíochta Guildhall, agus chaith sí deich mbliana mar aisteoir lánaimseartha.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bhí sí i níos mó ná 160 eipeasóid den tsraith theilifíse Éireannach [[Fair City]] i bpáirt Tess Halpin. Tachtadh a carachtar chun báis mar chuid de scéalaíocht iomráiteach drochíde baile.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/this-is-what-i-do-05czqlgh78v|teideal=This is what I do|údar=Kate Butler|dáta=2014-03-16|language=en|work=The Sunday Times|dátarochtana=2020-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/health/leaving-soap-for-science-1.921495|teideal=Leaving soap for science|údar=Claire O'Connell|dáta=|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/television/from-electrocution-to-ecstasy-the-most-dramatic-fair-city-exits-ever-36251942.html|teideal=From electrocution to ecstasy - the most dramatic Fair City exits ever|údar=Aoife Kelly|dáta=|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2020-01-07}}&lt;/ref&gt;

=== Taighde eolaíoch agus gairm bheatha ===
Tar éis Fair City a fhágáil, bhain Brennan céim i síceolaíocht amach in [[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad|Ollscoil Mhá Nuad]]. Shocraigh sí leanúint lena cuid staidéar le PhD le Ian Robertson i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide]] ar athruithe san inchinn a bhaineann le haosú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/former-fair-city-star-to-discuss-reducing-risk-of-developing-dementia-926281.html|teideal=Former Fair City star to discuss reducing risk of developing dementia|údar=Áilín Quinlan|dáta=2019-05-23|language=en|work=www.irishexaminer.com|dátarochtana=2020-01-07}}&lt;/ref&gt; Chríochnaigh sí a cuid staidéar PhD in 2011 lena tráchtas &quot;''Innéacsanna néareolaíocha agus leictreifiseolaíochta de feidhmiú chognaíoch in aosú'' &quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Neurocognitive and electrophysiological indices of cognitive performance in ageing|url=http://www.tara.tcd.ie/handle/2262/83142|publisher=Trinity College (Dublin, Ireland). School of Psychology|date=2011|language=en|author=Sabina Brennan}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125053758/https://www.tara.tcd.ie/handle/2262/83142 |date=2025-01-25 }}&lt;/ref&gt;

Tá os cionn 40 alt foilsithe aici maidir le sláinte inchinne, néaltrú agus feidhm chognaíoch i ndaoine fásta atá ag dul in aois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://scholar.google.com/citations?user=v0u41ToAAAAJ&amp;|teideal=Sabina Brennan - Google Scholar Citations|work=scholar.google.com|dátarochtana=2020-01-07}}&lt;/ref&gt; Tríd an obair seo, d'fhiosraigh sí a thábhachtaí agus atá an teacht aniar a neartú do shláinte na hinchinne tríd spreagadh meabhrach&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The impact of cognitive training and mental stimulation on cognitive and everyday functioning of healthy older adults: A systematic review and meta-analysis|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1568163714000208|journal=Ageing Research Reviews|date=2014-05-01|issn=1568-1637|pages=28–43|volume=15|doi=10.1016/j.arr.2014.02.004|author=Michelle E. Kelly, David Loughrey, Brian A. Lawlor, Ian H. Robertson, Cathal Walsh, Sabina Brennan}}&lt;/ref&gt; agus aclaíocht&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The impact of exercise on the cognitive functioning of healthy older adults: A systematic review and meta-analysis|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1568163714000610|journal=Ageing Research Reviews|date=2014-07-01|issn=1568-1637|pages=12–31|volume=16|doi=10.1016/j.arr.2014.05.002|author=Michelle E. Kelly, David Loughrey, Brian A. Lawlor, Ian H. Robertson, Cathal Walsh, Sabina Brennan}}&lt;/ref&gt; (i measc rudaí eile), a bhí mar bhunchloch ag cuid mhaith dá taighde ina dhiaidh sin.

Bhí sí ina comhstiúrthóir ar an gclár taighde '&lt;nowiki/&gt;''NEIL''', a bhronn ''Atlantic Philanthropies'' dóibh chun idirghabhálacha a fhorbairt chun meath cognaíoch a mhoilliú nó a stopadh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.atlanticphilanthropies.org/grants/neuro-enhancement-for-independent-lives-neil|teideal=Neuro-Enhancement for Independent Lives (NEIL) {{!}} Atlantic Philanthropies|language=en|work=The Atlantic Philanthropies|dátarochtana=2020-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623094656/https://www.atlanticphilanthropies.org/grants/neuro-enhancement-for-independent-lives-neil|archivedate=2025-06-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/artsfilmtv/architecture-exhibition-entry-aims-to-show-how-planned-space-can-help-people-with-dementia-423068.html|teideal=Architecture exhibition entry aims to show how planned space can help people with dementia|údar=Marjorie Brennan|dáta=2016-09-28|language=en|work=www.irishexaminer.com|dátarochtana=2020-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The NEIL Memory Research Unit: psychosocial, biological, physiological and lifestyle factors associated with healthy ageing: study protocol|url=https://doi.org/10.1186/s40359-015-0079-y|journal=BMC Psychology|date=2015-06-27|issn=2050-7283|pmc=PMC4486120|pmid=26131366|pages=20|volume=3|issue=1|doi=10.1186/s40359-015-0079-y|author=Caoimhe Hannigan, Robert F. Coen, Brian A. Lawlor, Ian H. Robertson, Sabina Brennan}}&lt;/ref&gt; Bhí sí ina comhiarrthóir ar thionscadal rathúil ón Aontais Eorpaigh, a bhunaigh an láithreán gréasáin agus aip 'Hello Brain' chun cur ar chumas daoine a mhealladh chun sláinte inchinne agus chun leideanna a sholáthar maidir le sláinte inchinne a chosaint.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.siliconrepublic.com/innovation/brain-health-sabina-brennan-tcd|teideal=TCD researcher Sabina Brennan puts brain health on the radar|údar=Claire O’Connell|dáta=2017-01-13|language=en|work=Silicon Republic|dátarochtana=2020-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.hellobrain.eu/en/|teideal=Hello Brain|work=www.hellobrain.eu|dátarochtana=2020-01-08|archivedate=2020-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200112134921/http://hellobrain.eu/en/}}&lt;/ref&gt;

Tá sí gníomhach sna meáin náisiúnta agus idirnáisiúnta, go háirithe i ndíospóireachtaí faoi [[néaltrú]] agus aosú.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/life/health-wellbeing/unless-you-make-the-most-of-your-life-you-waste-it-dr-sabina-brennan-on-why-shes-happiest-in-her-50s-38696304.html|teideal='Unless you make the most of your life, you waste it' - Dr Sabina Brennan on why she's happiest in her 50s|údar=Sabina Brennan|dáta=|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2020-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/audio/2016/apr/23/the-science-of-shakespeare-science-weekly-podcast|teideal=The Science of Shakespeare - Science Weekly podcast|údar=Rowan Slaney|dáta=2016-04-23|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2020-01-08}}&lt;/ref&gt; Le maoiniú ón tionscadal NEIL, d'fhorbair sí sraith scannán ag tabhairt aghaidh ar chaillteanas cuimhne agus ar shláinte inchinne le Coláiste na Tríonóide ar a dtugtar Freedem.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://freedemliving.com/|teideal=Videos|language=en-US|work=FreeDem|dátarochtana=2020-01-08|archivedate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200425082130/http://freedemliving.com/}}&lt;/ref&gt; In 2019 d'fhoilsigh Orion Spring a leabhar '100 Days to a Younger Brain'.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/science/the-rolling-benefits-of-banking-that-brain-health-1.3816560|teideal=The rolling benefits of banking that brain health|údar=Claire O'Connell|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=100 DAYS TO A YOUNGER BRAIN: improve your memory, fight dementia and ensure your future brain health.|url=https://www.worldcat.org/title/100-days-to-a-younger-brain-improve-your-memory-fight-dementia-and-ensure-your-future-brain-health/oclc/1035823234|publisher=ORION SPRING|date=2019|location=Place of publication not identified|oclc=1035823234|language=English|author=DR SABRINA BRENNAN}}&lt;/ref&gt;

=== Polaitíocht ===
In 2016, ba iarrthóir ar shuíochán de Choláiste na Tríonóide i [[Seanad Éireann]] í Brennan ach níor éirigh lei.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/novices-offer-independent-expertise-as-tcd-seanad-candidates-1.2615358|teideal=Novices offer independent expertise as TCD Seanad candidates|údar=Marie O'Halloran|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-01-07}}&lt;/ref&gt;

== Gradaim ==

* 2018 ''Image'' Mná na Bliana &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.image.ie/life/introducing-image-ies-women-year-2018-136955|teideal=Introducing the IMAGE Women of the Year 2018|údar=Dominique McMullan|work=IMAGE.ie|dátarochtana=2020-01-08}}&lt;/ref&gt;
* 2017 Gradam Cumarsáide Eolaíochta Sármhaith de [[Fondúireacht Eolaíochta Éireann|Fhondúireacht Eolaíochta Éireann]] as a cuid oibre ar an tionscadal 'Hello Brain' &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/science/big-data-scientist-wins-researcher-of-the-year-award-1.2867845|teideal=Big data scientist wins researcher of the year award|údar=Dick Ahlstrom|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-01-07}}&lt;/ref&gt;
* 2017 Gradam Nuálaíochta na Tríonóide do Thionchar Sochaíoch &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.adaptcentre.ie/news/professor-sabina-brennan-receives-trinity-innovation-award-for-societal-imp|teideal=Professor Sabina Brennan Receives Trinity Innovation Award for Societal Impact {{!}} ADAPT: The Global Centre of Excellence for Digital Content and Media Innovation|work=www.adaptcentre.ie|dátarochtana=2020-01-08}}&lt;/ref&gt;

== Saol Pearsanta ==
Tá Brennan pósta le beirt mhac.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
&lt;reflist&gt;

{{DEFAULTSORT:Brennan, Sabina}}
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Eolaithe Éireannacha]]
&lt;references /&gt;
[[Catagóir:Fair City]]</text>
      <sha1>qrhzbqk46xwedgupr6a6bixauvsuy21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thomas Aikenhead</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91605</id>
    <revision>
      <id>1332480</id>
      <parentid>1271318</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7976" sha1="bthtdbltowu1i9b1g6ojubyo43snhdh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
{{glanadh-mar|iarsmaí Google Translate}}
Ba mhac léinn [[Albanach]] ó [[Dún Éideann|Dhún Éideann]] é '''Thomas Aikenhead''' (c. Márta 1676 - 8 Eanáir 1697).&lt;ref name=&quot;Hill&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://uudb.org/articles/thomasaikenhead.html|work=Dictionary of Unitarian and Universalist Biography|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2020-01-08|archivedate=2020-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108090851/https://uudb.org/articles/thomasaikenhead.html}}&lt;/ref&gt; a ndearnadh é a ionchúiseamh agus a chur chun báis ag aois a 20 ar chúiseamh an diamhasla faoin na hAchtanna in aghaidh diamhasla 1661 agus 1695. Ba é an duine deireanach le bheith curtha chun báis sa [[An Bhreatain|Bhreatain Mhór]] as diamhasla. Cuireadh chun báis é 85 bliain i ndiaidh marú Edward Wightman (1612), an duine deireanach le bheith loisceadh ag an stáca i [[Sasana]]. 

== Luathshaol  ==
Ba mhac James Aikenhead agus a bhean chéile Helen Ramsey é Thomas Aikenhead. [[Buirgéiseach]] [[Dùn Èideann|Dhún Éideann]] a athair, mar a bhí a sheanathair (darb ainm Thomas Aikenhead freisin). Iníon mhinistir ab ea a mháthair. Baisteadh é an 28 Bealtaine 1676, an ceathrú leanbh agus an chéad mhac den teaghlach. Bhí triúr deirfiúracha níos sine aige (Jonet, Katherine, agus Margaret), ach fuair duine amháin agus b'fhéidir beirt acu bás sular rugadh é.  

== Díotáil ==
Le linn dó a bheith ag staidéar in [[Ollscoil Dhún Éideann]], bhí sé i mbun cainteanna maidir le reiligiún lena chairde agus dá bhrí sin bhí cuntais ó chúigear ar a laghad de na cairde sin mar bhonn díotála ..  

Díotáladh Aikenhead i mí na Nollag 1696. Ó théacs na díotála: &lt;blockquote&gt;That ... the prisoner had repeatedly maintained, in conversation, that theology was a rhapsody of ill-invented nonsense, patched up partly of the moral doctrines of philosophers, and partly of poetical fictions and extravagant chimeras: That he ridiculed the holy scriptures, calling the Old Testament Ezra's fables, in profane allusion to Esop's Fables; That he railed on Christ, saying, he had learned magick in Egypt, which enabled him to perform those pranks which were called miracles: That he called the New Testament the history of the imposter Christ; That he said Moses was the better artist and the better politician; and he preferred Muhammad to Christ: That the Holy Scriptures were stuffed with such madness, nonsense, and contradictions, that he admired the stupidity of the world in being so long deluded by them: That he rejected the mystery of the Trinity as unworthy of refutation; and scoffed at the incarnation of Christ. &lt;/blockquote&gt;

== Triail agus pianbhreith ==
Rinne an ''Morair Tagraidh'', Sir James Stewart, an cás a ionchúiseamh agus d'éiligh sé go ngearrfaí pionós an bháis ar dhaoine eile a d'fhéadfadh a leithéid de thuairimí a chur in iúl sa todhchaí. An 24 Nollaig 1696 fuair an giúiré Aikenhead ciontach  as a bheith ag eascainí  agus ag tabhairt amach in aghaidh Dé, ag séanadh an ionchollaithe agus na [[Tríonóid|Tríonóide]], agus ag déanamh beag is fiú  de na Scrioptúir.  

Gearradh pionós an bháis air trí chrochadh.  Pionós neamhghnách a bhí anseo, mar nár éiligh an reacht pionós an bháis ach amháin ar an tríú ciontú sa chion seo; bhí ar ciontóirí den chéad uair sacéadach agus [[Silis|luaithreach a chaitheamh]] agus a bheith curtha i bpríosún. 

De réir iontráil Aikenhead sa ''Dictionary of Unitarian and Universalist Biography'' (scríofa ag Andrew Hill): &lt;ref name=&quot;Hill&quot;/&gt; &lt;blockquote&gt; Aikenhead petitioned the Privy Council to consider his &quot;deplorable circumstances and tender years&quot;. Also, he had forgotten to mention that he was also a first time offender. Two ministers and two Privy Councillors pleaded on his behalf, but to no avail. On 7 January, after another petition, the Privy Council ruled that they would not grant a reprieve unless the church interceded for him. The [[:en:Church_of_Scotland|Church of Scotland]]’s General Assembly, sitting in Edinburgh at the time, urged &quot;vigorous execution&quot; to curb &quot;the abounding of impiety and profanity in this land&quot;. Thus Aikenhead’s sentence was confirmed.  &lt;/blockquote&gt;

== Bás ==
Ar maidin an 8 Eanáir 1697, scríobh Aikenhead chuig a chairde: &quot;{{lang|en|it is a principle innate and co-natural to every man to have an insatiable inclination to the truth, and to seek for it as for hid treasure... So I proceeded until the more I thought thereon, the further I was from finding the verity I desired...}}&quot;  B'fhéidir gur léigh Aikenhead an litir seo amach taobh amuigh den Dolabhoth, sula ndéanfaidh sé an siúlóid fhada, faoi gharda, go dtí an chroch ar an mbóthar idir Dún Éideann agus Lite. Deirtear go bhfuair sé bás le Bíobla ina láimh aige, &quot;{{lang|en|with all the Marks of a true Penitent}}&quot;.&lt;ref name=&quot;Hill&quot;/&gt;

[[Thomas Babington Macaulay|Dúirt Thomas Babington Macaulay]] faoi bhás Aikenhead go raibh;  &quot;the preachers who were the poor boy's murderers crowded round him at the gallows, and... insulted heaven with prayers more blasphemous than anything he had uttered.&quot;  Dúirt an tOllamh David S. Nash go raibh cur chun báis Aikenhead ina &quot;a Calvinist providential moment&quot;.  

Ba é Aikenhead an duine deireanach a crochadh le haghaidh diamhasla sa Bhreatain Mhór.&lt;ref name=&quot;Hill&quot;/&gt; D'fhan diamhasla mar chion caipitiúil in Albain go dtí 1825.  

== Féach freisin ==

* ''I Am Thomas'', dráma 2016 bunaithe ar Aikenhead 
* Ionchúisíodh John William Gott as diamhasla agus cuireadh i bpríosún é i 1922 
* George Holyoake, a ciontaíodh as diamhasla i léacht phoiblí i 1842 
* [[:en:Scottish_Secular_Society#Aikenhead_Award|Scottish Secular Society#Aikenhead Award]] 

== Nótaí ==
{{NoteFoot}}

== Tuilleadh léitheoireachta ==
{{refbegin}}
* {{cite magazine|last=Brown|first=Henry H.|title=Old Scots Law of Blasphemy|magazine=Jurid. Rev.|volume=30|year=1918|pages=56+}}
* {{cite book|last=Hunter|first=Michael|chapter='Aikenhead the Atheist': The Context and Consequences of Articulate Irreligion in the Late Seventeenth Century|teideal=Atheism from the Reformation to the Enlightenment|year=1992|pages=221–54}}
* {{cite book|last=Pringle|first=Helen|chapter-url=http://epress.anu.edu.au/nts/mobile_devices/ch03.html|chapter=Are We Capable of Offending God? Taking Blasphemy Seriously|teideal=Negotiating the Sacred: Blasphemy and Sacrilege in a Multicultural Society|publisher=[[Australian National University|ANU]] E Press}} (Originated at a conference in 2004)
* {{cite book|last=Graham|first=Michael|teideal=The Blasphemies of Thomas Aikenhead: Boundaries of Belief on the Eve of the Enlightenment|location=Edinburgh|orig-year=2008|year=2013}}
{{refend}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20160331013554/http://digital.nls.uk/broadsides/broadside.cfm/id/14724/transcript/1 Cuntas Broadside maidir le trialacha agus cur chun báis le haghaidh 'Witchcraft, Adultery, Fornication, &amp; c. &amp; c] John Muir, printéir, [[Sráid nam Prionnsan|Sráid an Phrionsa]], Dún Éideann, 1826; ag [[Leabharlann Náisiúnta na hAlban]] 
* Tráchtaireacht [http://archaeologydataservice.ac.uk/catalogue/adsdata/arch-352-1/dissemination/pdf/vol_011/11_438_445.pdf Thomas Aikenhead] ag pp. &amp;nbsp; 5–8 (fol. 442-44) den Litir, Rev. Robert Wyllie chuig Laird of Wishaw, 16 Meitheamh 1697; ag Imeachtaí Chumann Seaniarsmaí na hAlban 1876 
* [[wikisophia:Indytment of Thomas Aikenhead|Ionduchtú Thomas Aikenhead]] &amp;nbsp; - Téacs díotála ag Wikisource 

{{DEFAULTSORT:Aikenhead, Thomas}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1676]]
[[Catagóir: Daoine as Dún Éideann]]
[[Catagóir: Stair na Críostaíochta in Albain]]
[[Catagóir: 17ú haois i nDún Éideann]]
[[Catagóir: Daoine a cuireadh chun báis le haghaidh diamhasla]]
[[Catagóir: Daoine a cuireadh chun báis le haghaidh eiriceachta]]
[[Catagóir: Alumni Ollscoil Dhún Éideann]]</text>
      <sha1>bthtdbltowu1i9b1g6ojubyo43snhdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lidija Cvetkovic</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91759</id>
    <revision>
      <id>1332362</id>
      <parentid>1261731</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3475" sha1="jo30zkpa6mme5xot0crs6deza1cvfy4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

File Astrálach is ea '''Lidija Cvetkovic'''. Rugadh í sa tsean-Iúgsláive in 1967 agus bhain sí [[an Astráil]] amach in 1980.

Bhíodh sí ag obair mar mhúinteoir. Fuair sí BA ó Ollscoil [[Queensland]] agus tá sí ina síceolaí in [[Brisbane]].&lt;ref&gt;University of Queenland Press (UQP): Author - Lidija Cvetkovic: https://www.uqp.uq.edu.au/Author.aspx/1493/Cvetkovic,%20Lidija {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190416042624/https://www.uqp.uq.edu.au/Author.aspx/1493/Cvetkovic,%20Lidija |date=2019-04-16 }}&lt;/ref&gt;

Foilsíodh dánta léi ina lán irisí agus in ''New Music: An Anthology of Contemporary Australian Poetry (2001) ''. Bhain sí duaiseanna ag an Sydney Poetry Festival. In 2003 bhain sí an chéad Duais Thomas Shapcott de chuid Arts Queensland as lámhscríbhinn filíochta gan foilsiú. Bhain ''War Is Not The Season For Figs'' (2001) Duais Anne Elder mar an gcéad chnuasach filíochta ab fhearr.&lt;ref name=”MB”&gt;Michael Brennan, “Lidija Cvetkovic”, Poetry International: https://www.poetryinternational.org/pi/poet/6156/Lidija-Cvetkovic/en/tile&lt;/ref&gt;

Tá sé ráite faoina saothar go mbaineann sé fuinneamh as ar tharla d’anachain cheana ach nach gcuireann sé drochmhisneach ort toisc go molann sé meanma an tsaoil agus slánú an anama. Scríobhtar an fhilíocht ó thaobh an imircigh de, rud a ligeann don údar stair a dhá saol a mheas go neamhchlaonta.&lt;ref name=”MB”/&gt;

==Sliocht==  

{|
|&lt;poem&gt;
''Everybody’s working on an exit scheme.''

''In an internet café a guy with dreads''
''extrapolates the physics of tofu''
''to a blonde bombshell''
''who’s sipping Nescafé — the latest thing''
''to hit Belgrade since the air raid.''

''On a street corner a woman, barefoot''
''sings old socialist songs —''
''Druze Tito mi ti se kunemo''
''da sa tvoga puta ne skrenemo . . .''

''Nostalgia tugs at the heart of a man passing by'' (&lt;small&gt;Sliocht as “Return to Belgrade”&lt;/small&gt;)&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;
''Tá cách ag beartú bealach amach.''

''I gcaifé Idirlín tá fear na gruaige súgánaí''
''ag míniú fhisic an tófú''
''do spéirbhean fhionn'' 
''atá ag baint súimín as Nescafé – an rud is nua''
''a bhuail Béalgrád ó tharla an ruathar aeir.''

''Ag cúinne sráide deir bean chosnochta''
''seanamhráin Shóisialacha –'' 
''Druze Tito mi ti se kunemo''
''da sa tvoga puta ne skrenemo . . .''

''Tagann cumha i ndiaidh an tseansaoil ar fhear atá ag dul thart''&lt;/poem&gt;
|}

== Saothar ==
'''Dánta'''
*''War Is Not The Season For Figs''. (UQP, 2004) {{ISBN|0-7022-3484-2}}

== Tagairtí ==
*[http://brisbanewritersfestival.com.au/2004/content/standard_c1.asp?name=CvetkovicL Brisbane Writers Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927204535/http://brisbanewritersfestival.com.au/2004/content/standard_c1.asp?name=CvetkovicL |date=2007-09-27 }}
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://australia.poetryinternationalweb.org/piw_cms/cms/cms_module/index.php?obj_id=6156 Lidija Cvetkovic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720182235/http://australia.poetryinternationalweb.org/piw_cms/cms/cms_module/index.php?obj_id=6156 |date=2011-07-20 }} Dánta ag Poetry International Web
* [http://jacketmagazine.com/16/ov-cvet.html dhá dhán] ag Jacket Magazine


{{DEFAULTSORT:Cvetkovic, Lidija}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha]]
[[Catagóir:Filí Astrálacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>jo30zkpa6mme5xot0crs6deza1cvfy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Billie Eilish</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91778</id>
    <revision>
      <id>1332168</id>
      <parentid>1322342</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31611" sha1="n0uxrnkxpdva33l1qjzpqg7bm9lsgjw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:Billie Eilish and Maggie Baird Nov 2018.png|mion|189x189px|Billie Eilish agus a máthair, Maggie Baird|alt=]]
Is amhránaí agus scríbhneoir amhrán Meiriceánach í '''Billie Eilish Pirate Baird O'Connell''' ach tá sí aitheanta mar [[Billie Eilish]]. ''(Nó '''Billí Eilís''' as Gaeilge).'' 

Rugadh í ar an [[18 Nollaig]], [[2001]] i [[Los Angeles, California]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/billie-eilish-42253.php|teideal=Who is Billie Eilish? Everything You Need to Know|language=en-US|work=www.thefamouspeople.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. D’fhoilsigh sí an t-amhrán “[https://soundcloud.com/billieeilish/ocean-eyes Ocean Eyes]” ar [[Soundcloud|SoundCloud]] sa bhliain 2015 agus scríobh sí an t-amhrán i gcomhar lena deartháir, [[:en:Finneas_O'Connell|Finneas O’Connell]]&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.factsninja.com/billie-eilish-life-story-parents-age-got-famous.html|teideal=Billie Eilish Life Story &amp; How She Got Famous|dáta=2019-12-02|language=en-US|work=Facts Ninja|dátarochtana=2020-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327203226/https://www.factsninja.com/billie-eilish-life-story-parents-age-got-famous.html|archivedate=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Is é sin an t-am a thosaigh a gníomhréim agus ní raibh sí ach cúig bliana déag d’aois ag an am. Tá Eilish ar cheann de na réaltaí popcheoil is mó ar an domhan faoi láthair i ndiaidh a céad albam ''[[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?]]''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.factsninja.com/billie-eilish-life-story-parents-age-got-famous.html|teideal=Billie Eilish Life Story &amp; How She Got Famous|dáta=2019-12-02|language=en-US|work=Facts Ninja|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2020-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327203226/https://www.factsninja.com/billie-eilish-life-story-parents-age-got-famous.html}}&lt;/ref&gt;. Tar éis di a bheith ina guth dá ghlúin, tá billiúin ar billiúin sruthanna ceoil agus beagnach 60 milliún leantóirí ar Instagram&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/billieeilish/|teideal=BILLIE EILISH (@billieeilish) • Instagram photos and videos|language=en|work=www.instagram.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; aici ag ocht mbliana déag d’aois.

Is bean ildánach í le cúig Dhámhachtain [[Gradam Grammy|Grammy]], dá Dhámhachtainí Ceoil Meiriceánach ([[An Béarla|Béarla]]: ''American Music Awards''), dá Churiarracht Dhomhanda Guinness (Béarla: ''Guinness World Records''), trí Dhámhachtainí Ceoil Físe [[MTV]] (Béarla: ''MTV Video Music Awards'') agus Dámhachtain BRIT amháin. Is í an duine is óige agus an dara duine riamh chun ceithre chatagóir ghinearálta sna Dámhachtainí Grammy a bhuachan&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.vulture.com/2020/01/grammys-2020-billie-eilish-most-awards.html|teideal=Billie Eilish Becomes Second Artist to Sweep the Top Grammy Categories, Duh!|údar=Justin Curto|dáta=2020-01-27|language=en-us|work=Vulture|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

== Luathshaol ==
Tagann Eilish ó clann de chruthaitheoirí. Bhí clú agus cáil i ndán di mar gheall ar a cumas ceolmhar. Thosaigh sí ag canadh sa chór nuair a bhí sí ocht mbliana d’aois, agus faoin am a raibh sí aon bhliain déag d’aois, bhí sí ag scríobh agus ag canadh a cuid amhráin féin&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Cuireann sí a teicníc ghuthach síos don obair a rinne sí sa chór.

Is í [[:en:Maggie_Baird|Maggie Baird]] máthair de na ceoltoirí Finneas agus Eilish. Is amhránaí agus aisteoir í. Scríobh Maggie an scannán ''Life Inside Out'' agus bhí páirt aici ann&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seventeen.com/celebrity/music/a29073914/billie-eilish-parents-family-siblings/|teideal=Here's Everything You Need to Know About Billie Eilish's Parents and Brother, Finneas|údar=Jasmine Gomez|dáta=2019-09-16|language=en-US|work=Seventeen|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Is aisteoir é athair Eilish freisin, Patrick O’Connell is ainm dó. Bhíodh sé le feiceáil sna scannáin ''Iron Man, [[The West Wing]]'', agus ''Baskets''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.Tá Eilish an-mhórtasach as a dúchas Éireannach agus Albanach ó thaobh a hathair agus a máthair&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hotpress.com/music/an-interview-with-billie-eilish-pops-ferocious-new-enigma-21675864|teideal=An Interview with Billie Eilish: Pop's Ferocious New Enigma|údar=Ed Power|work=Hotpress|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishcentral.com/roots/genealogy/billie-eilishs-irish-roots|teideal=5-time Grammy winner Billie Eilish's Irish roots|dáta=2020-01-20|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Cuireadh scolaíocht bhaile ar Eilish agus a deartháir óna máthair&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eng.amomama.com/157363-inside-billie-eilishs-tragic-real-life-s.html|teideal=Inside Billie Eilish's Fascinating Real Life Story|údar=Roshanak|dáta=2019-06-21|language=en|work=eng.amomama.com|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2020-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327203224/https://eng.amomama.com/157363-inside-billie-eilishs-tragic-real-life-s.html}}&lt;/ref&gt; ach níor chuir sin cosc ar Eilish páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí seach-churaclaim. 

Is é Finneas Baird O’Connell deartháir s’aici agus tá sé ceann dá cuid inspioráidí is mó atá aici. Déanann sé a chuid ceoil féin agus seinneann sé lena bhanna ceoil, ''The Slightlys''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.capitalfm.com/artists/billie-eilish/brother-finneas-oconnell/|teideal=The lowdown on Billie Eilish's brother, Finneas O'Connell|language=en|work=Capital|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Chomh maith le sin, scríobh agus chruthaigh sé ceol do go leor ceoltóir&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.insider.com/finneas-oconnell-songs-wrote-produced-billie-eilish-brother|teideal=14 songs you probably didn't know were written or produced by Billie Eilish's brother Finneas|údar=Callie Ahlgrim|work=Insider|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;, Eilish san áireamh. Bhuaigh sé cúig Dhámhachtain Grammy don obair a dhearna sé ar ''[[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?]]'', an chéad albam a chur Eilish amach&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cheatsheet.com/entertainment/grammy-winner-finneas-oconnell-billie-eilish-brother-popular-tv-show.html/|teideal=Grammy Winner Finneas O'Connell: Billie Eilish's Brother Was On This Popular TV Show Years Ago|údar=Becca Bleznak, More Articles, 2020 February 02|dáta=2020-02-02|language=en-US|work=Showbiz Cheat Sheet|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.
== Gníomhréim ==

=== 2015 - 2017 ===
[[Íomhá:Maggie Baird and Finneas O'Connell recieve Best Feature at PBIFF 2014.jpg|mion|192x192px|Maggie Baird agus Finneas O'Connell]]Rinne Eilish a céad amhrán “Ocean Eyes” a thaifeadadh sa bhliain [[2015]], nuair a bhí a múinteoir damhsa ag lorg fuaimrian taca dona céad dreas damhsa eile&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-40580489|teideal=Is Billie Eilish pop's best new hope?|údar=Mark Savage|dáta=2017-07-15|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Bhí an t-amhrán curtha suas ar [[Soundcloud|SoundCloud]] i 2015 agus tá níos mó ná 35 milliún éisteachta air anois. Shínigh sí conradh le [[Apple Inc.|Apple]] Music&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://themusicnetwork.com/becoming-billie-how-apple-music-and-spotify-helped-make-billie-eilish-musics-new-gen-z-superstar/|teideal=Becoming Billie: How Apple Music and Spotify helped make Billie Eilish music’s new Gen Z superstar|dáta=2019-03-31|work=The Music Network|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7972832/apple-upnext-artist-billie-eilish-video|teideal=Apple's UpNext Artist Billie Eilish: Watch Her Mini Documentary|dáta=2017-09-20|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; in [[An tEanáir|Eanáir]] [[2016]] agus bhí socrú déanta aici le [[:en:Artists_and_repertoire|''A&amp;R'']], ardán fionnachtain ''Platoon''&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.udiscovermusic.com/stories/billie-eilish-introduction/|teideal=How Billie Eilish Went From Bedroom Musician To Global Icon In 8 Steps|údar=Laura Stavropoulos|dáta=2019-12-18|language=en-US|work=uDiscover Music|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Is comhlacht é a gcabhraíonn ceoltóirí nua roimh a dtéann siad ar aghaidh go dtí lipéad ceoil mór. D'atheisigh sí “Ocean Eyes” arís i [[An Márta|Márta]] 2016 le físeán ceoil nua. 

Faoi [[An Lúnasa|Lúnasa]] 2016, shínigh Eilish conradh nua leis an lipéad ceoil ‘''The Darkroom''’, comhlacht a oibríonn le ''Interscope''&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Sa bhliain [[2017]], bhí “[https://www.youtube.com/watch?v=gBRi6aZJGj4 Bellyache]” an chéad amhrán eile a d’fhoilsigh sí ina dhiaidh “Ocean Eyes” agus canann sí an t-amhrán seo ó thaobh síceapatach de atá faoi choimhlint. D’fhoilsigh sí “Bored” sa bhliain chéanna don tsraith [[Netflix]] ''13 Reasons Why''&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.vox.com/culture/2019/4/18/18412282/who-is-billie-eilish-explained-coachella-2019|teideal=Billie Eilish, the neo-goth, chart-topping teenage pop star, explained|údar=Charlie Harding|dáta=2019-04-18|language=en|work=Vox|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.popbuzz.com/music/features/billie-eilish/13-reasons-why-soundtrack-selena-gomez/|teideal=Billie Eilish is on the first two 13 Reasons Why soundtracks.|language=en|work=PopBuzz|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2020-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327203225/https://www.popbuzz.com/music/features/billie-eilish/13-reasons-why-soundtrack-selena-gomez/}}&lt;/ref&gt;. D’fhoilsigh Eilish a céad cheirnín leathfhada [[:en:Don't_Smile_at_Me|Don’t Smile at Me]] le linn an tsamhraidh 2017, le cabhrú óna deartháir Finneas. Bhí naoi n-amhrán éagsúla ar&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/03/28/arts/music/billie-eilish-debut-album.html|teideal=Billie Eilish Is Not Your Typical 17-Year-Old Pop Star. Get Used to Her.|údar=Joe Coscarelli|dáta=2019-03-28|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; agus bhí “[https://www.youtube.com/watch?v=-tn2S3kJlyU Idontwannabeyouanymore]” an dara hamhrán is mó a raibh sreabhtar tar éis “Ocean Eyes”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.buzzfeednews.com/article/pdominguez/is-billie-eilish-really-that-weird|teideal=Is Billie Eilish Really That “Weird”?|language=en|work=BuzzFeed News|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. D’éirigh léi an tríú háit a fháil ar na cairteacha [https://www.billboard.com/ Billboard] don Albam Ailtéarnach ([[An Béarla|Béarla]]: ''[https://www.billboard.com/charts/alternative-albums Alternative Albums]'') don cheirnín leathfhada&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/photos/8478197/2018-21-under-21-shawn-mendes-lil-pump-billie-eilish-list|teideal=2018 21 Under 21: Shawn Mendes, Khalid &amp; Lil Pump Top the List|dáta=2018-10-12|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

=== 2018 - Inniu ===
Chuaigh Eilish ar a céad príomh-chamchuairt domhanda ''Where’s my Mind?'' i mí [[Feabhra]] [[2018]]&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/newsround/51265890|teideal=Billie Eilish at the Grammys: A timeline of her life and career - CBBC Newsround|language=en-GB|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;, ní raibh sí ach sé bliana déag d’aois. Chomhoibrigh sí leis an amhránaí Meiriceánach [[:en:Khalid_(singer)|Khalid]] agus d’fhoilsigh siad an chnagshingil “[https://www.youtube.com/watch?v=V1Pl8CzNzCw Lovely]” i mí Aibreáin 2018&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/billie-eilish-42253.php|teideal=Who is Billie Eilish? Everything You Need to Know|language=en-US|work=www.thefamouspeople.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Thuill Eilish áit ar Cairteacha na n-Albam ''‘21 Under 21 2018''’ don amhrán “Lovely” agus tháinig an chnagshingil amach san 78ú háit ar Cairteacha na n-Albam&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; ‘''[https://www.billboard.com/charts/hot-100 The Hot 100]''’. Chomh maith le sin, bhí an t-amhrán curtha ar an fhuaimrian don dara sraith [[Netflix]] 13 Reasons Why&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. D’fhoilsigh Eilish an singil “[https://www.youtube.com/watch?v=pbMwTqkKSps When’s the Party Over]” i mí [[Deireadh Fómhair|Dheireadh Fómhair]] 2018. Tá an t-amhrán bunaithe uirthi agus nuair a fuair sí a croíbhriste&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480413/billie-eilish-when-the-partys-over|teideal=Billie Eilish's 'When The Party's Over': Listen|dáta=2018-10-17|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Shínigh sí conradh le ''Next Models'' agus beidh ionadaíocht ag an ghníomhaireacht di le haghaidh tacaíocht áilleachta agus faisin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.papermag.com/billie-eilish-next-models-1-2614833635.html?rebelltitem=2#rebelltitem2?rebelltitem=2|teideal=Billie Eilish Just Got Signed to a Major Modeling Agency|dáta=2018-10-24|language=en|work=PAPER|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

Chabhraigh [https://open.spotify.com/ Spotify] go mór léi agus a gairm cheoil&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Bhí a amhrán curtha ar an seinnliosta Spotify ‘[https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZF1DXcBWIGoYBM5M ''Today’s Top Hits'']’ agus fuair Eilish níos mó éisteoirí dá bharr. Chomh maith le sin, bhí sí an [[ceoltóir]] is óige chun billiún sruthanna a fháil ar a ceirnín leathfhada ''Don’t Smile at Me'' ag tús an bhliain [[2019]].  D’fhoilsigh sí a tríú singil “[https://www.youtube.com/watch?v=HUHC9tYz8ik Bury a Friend]” agus bhain sí uimhir a ceathair déag sna cairteacha Meiriceánach&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; agus uimhir a haon sna cairteacha Briotanach&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/billie-eilishs-bury-a-friend-lands-at-number-1-on-the-official-trending-chart__25476/|teideal=Billie Eilish's Bury A Friend scores Trending Chart Number 1|language=en|work=www.officialcharts.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá an t-amhrán léirithe ó pheirspictíocht ollphéist faoin leaba&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; agus spreag sé aeistéitiúil an albaim. Fiú le tacaíocht ó lipéad ceoil, lean Eilish ag scríobh agus ag taifeadadh lena deartháir ina stiúideo sa seomra leapa&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Chomh maith le peirspictíocht shonrach Eilish agus le léargas óna deartháir a bhfuil an aithne is fearr aige uirthi, baineann siad toradh deiridh amach atá úr agus sainiúil. Is é anseo a chruthaigh siad a céad albam [[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?|When ''We All Fall Asleep, Where Do We Go?'']]. D’fhoilsigh Eilish a céad albam i mí an Mhárta 2019&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Chuaigh a céad albam díreach go dtí uimhir a haon sna cairteacha Meiriceánach agus Briotanach agus ní raibh sí ach seacht mbliana déag d’aois&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/billie-eilish-becomes-the-youngest-ever-female-solo-act-to-top-the-official-albums-chart-thank-you-for-the-love-__25987/|teideal=Billie Eilish scores record-breaking Number 1 album|language=en|work=www.officialcharts.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Is í Eilish an chéad cheoltóir a rugadh san [[21ú haois]] agus a fuair go barr na cairteacha [https://www.billboard.com/charts/billboard-200 Billboard 200]. Bhí 12 de na 13 amhrán ón albam sna cairteacha 'The Hot 100'&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; agus is é sin an ceann is mó riamh do cheoltóir mná. D’fhoilsigh sí an singil “[https://www.youtube.com/watch?v=DyDfgMOUjCI Bad Guys]” i bpáirt leis an albam. Chuaigh an t-amhrán díreach go dtí uimhir a haon sna cairteacha 'The Hot 100'&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 
[[Íomhá:Bille Eilish ag an fhéile Phicnic Leictreach 2019.jpg|mion|227x227px|Bille Eilish ag an fhéile Phicnic Leictreach 2019]]
Thosaigh sí a camchuairt dhomhanda [[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?|''When We All Fall Asleep'']] ag an [[Féile Coachella Valley|fhéile Coachella]] i mí Aibreáin 2019&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Rinne sí seasca a sé ceolchoirmeacha ar fud an domhain, [[an Astráil]], [[an Eoraip]] agus [[Meicsiceo]] san áireamh&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Lean an chamchuairt ar aghaidh go dtí [[mí na Samhna]] 2019. Chomh maith le sin, rinne sí seó ag an fhéile [[an Phicnic Leictreach]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hotpress.com/music/electric-picnic-billie-eilish-smashes-it-on-the-main-stage-22786401|teideal=ELECTRIC PICNIC: Billie Eilish smashes it on the main stage!|údar=Stuart Clark|work=Hotpress|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; ([[An Béarla|Béarla:]] Electric Picnic) i Sráidbhaile i g[[Contae Laoise]] sa samhradh 2019. Ansin i Meán Fómhair 2019, d’fhoilsigh Eilish camchuairt dhomhanda do [[2020]], ''Where do We Go?''. Thosaigh an chamchuairt i mí an Márta ach bhí uirthi an chuid is mó de na dátaí a athrú mar gheall ar an ráig den [[Coróinvíreas|Choróinvíreas]] sa bhliain 2020&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/9334149/billie-eilish-postpones-tour-coronavirus|teideal=Billie Eilish Postpones March Tour Dates Due to Coronavirus|dáta=2020-03-16|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. 
D’fhoilsigh Eilish an singil “[https://www.youtube.com/watch?v=EgBJmlPo8Xw Everything I Wanted]” i mí na Samhna 2019 agus is ómóis an t-amhrán dá deartháir s’aici, Finneas&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seventeen.com/celebrity/music/a29798191/billie-eilish-everything-i-wanted-finneas/|teideal=Billie Eilish’s New Song “Everything I Wanted” Is a Tribute to Her Brother Finneas About Fame|údar=Jasmine Gomez|dáta=2019-11-14|language=en-US|work=Seventeen|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Fógraíodh go bhfuil an t-amhrán aitheantais don 25ú [[scannán]] [[James Bond (Carachtar)|James Bond]] “[https://www.youtube.com/watch?v=GB_S2qFh5lU No Time to Die]” scríofa agus léirithe ag Eilish i mí Eanáir 2020&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Billie Eilish releases new James Bond track|url=https://www.rte.ie/entertainment/2020/0214/1115204-billie-eilish/|date=2020-02-14|language=en}}&lt;/ref&gt;. Is í an duine is óige riamh a scríobh an t-amhrán aitheantais do scannán 007&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Bhain sí uimhir a haon sna cairteacha [[Briotánach|Briotanach]] leis an amhrán sin&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-51585481|teideal=Billie Eilish lands number one with Bond theme|dáta=2020-02-21|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Bhuaigh Eilish cúig Grammy, an ceoltóir agus an t-amhrán nua is fearr sa bhliain san áireamh ag na Dámhachtainí Grammy 2020. Chomh maith le sin, is í Eilish an duine is óige riamh a bhuaigh Albam na Bliana do ''When We All Fall Asleep, Where Do We Go?''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-51260559|teideal=Billie Eilish is the big winner at the Grammys|údar=Mark Savage|dáta=2020-01-27|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

== Ealaíontacht ==

=== Stíl Cheoil, Físeáin Cheoil agus Cumadh Amhrán ===
Thosaigh Eilish amach ar [[Soundcloud|SoundCloud]], ardán atá aitheanta do cheoltóirí [[hip hap]] DFÉ. Tá go leor stíl cheoil difriúil ag Eilish ó [[Pop-cheol|phopcheol]] go dtí [[ceol leictreonach]] go dtí ceol tionsclaíoch agus fiú [[snagcheol]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Éisteann Eilish agus a deartháir Finneas le gach [[Seánra ceoil|seánra]], ó cheol nua go dtí seancheol agus is é sin an fáth go bhfuil stíl éagsúla ag Eilish, dar le Finneas. Cuireann Finneas síos ar a bpróiseas de chumadh amhrán mar [[ailceimic]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; agus táirgeann sé a gcuid ceoil chun béim a chur ar guth uathúil a dheirfiúr. Déanann daoine comparáid idir Eilish agus [[Lana Del Rey]]&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://vmagazine.com/article/the-artistry-of-billie-eilish-is-shaping-a-generation/|teideal=The Artistry of Billie Eilish is Shaping a Generation {{!}} V Magazine|work=vmagazine.com|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2019-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190527053432/https://vmagazine.com/article/the-artistry-of-billie-eilish-is-shaping-a-generation/}}&lt;/ref&gt; mar gheall go bhfuil an tuin chéanna acu. Tá stíl ghuthach shoiléir ag Eilish agus canann sí i ráfla balbha, de réir ''Vox''&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. San agallamh a rinne Eilish leis an [https://www.rollingstone.com/ iris ''Rolling Stone''], bhí sé léirithe ann go bhfuil a ceol i bhfad níos dorcha ná réaltaí popcheoil sna déaga&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/billie-eilish-cover-story-triumph-weird-863603/|teideal=Billie Eilish and the Triumph of the Weird|údar=Josh Eells, Josh Eells|dáta=2019-07-31|language=en-US|work=Rolling Stone|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá a ceol níos mó [[Punc-rac|punc]] agus gotach agus saghas urchóideach i gcomparáid le réaltaí popcheoil eile&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oprahmag.com/entertainment/a30617996/who-is-billie-eilish/|teideal=Billie Eilish Broke This Major Grammys Record Just by Getting Nominated|údar=DeAnna Janes|dáta=2020-01-25|language=en-US|work=Oprah Magazine|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá grá agus [[dúlagar]], ardfhaisean agus mearfhaisean, popcheoil agus hip hap le feiceáil i gceol Eilish agus tá na hábhair seo le feiceáil sa tsochaí iar-nua-aoiseach&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/billie-eilish-and-the-changing-face-of-pop|teideal=Billie Eilish and the Changing Face of Pop|údar=Doreen St Félix|language=en|work=The New Yorker|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá a ealaíontacht agus a guth ag dul i bhfeidhm ar ghlúin&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; agus tá pearsantacht dá chuid féin ag gach uile amhrán atá scríofa aici. 
[[Íomhá:Billie Eilish 08 10 2017 -23 (36528997844).jpg|mion|193x193px|Billie Eilish agus a deartháir, Finneas, ar an stáitse le chéile]]

Taispeánann Eilish a chéad scileanna stiúrtha san fhíseán ceoil “[https://www.youtube.com/watch?v=LZyybvVx-js Xanny]” sa bhliain 2019&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Baineann sí úsáid as a scileanna stiúrtha arís san fhíseán ceoil “Everything I Wanted” a raibh foilsithe i mí Eanáir 2020. Tá an físeán tiomnaithe dá deartháir, Finneas&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/8548869/billie-eilish-everything-i-wanted-music-video-finneas|teideal=Billie Eilish's 'Everything I Wanted' Music Video: Watch|dáta=2020-01-23|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

=== Tionchar Ceoil ===
D’éist Eilish le banna ceoil cosúil le My Chemical Romance, [[Linkin Park]], [[Green Day]] agus na [[The Beatles|Beatles]] nuair a bhí sí níos óige. Tharraing sí inspioráid óna bannaí ceoil seo agus tá a gcuid stíl le feiceáil i gceol Eilish. San agallamh a rinne Eilish leis an iris ''Rolling Stone'', dúirt Eilish go raibh sí ag éisteacht le Green Day ó a bhíodh sí naoi mbliana d’aois agus go raibh sí agus a deartháir gafa leo&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/billie-joe-armstrong-billie-eilish-musicians-on-musicians-903872/|teideal=Musicians on Musicians: Billie Joe Armstrong &amp; Billie Eilish|údar=Patrick Doyle, Patrick Doyle|dáta=2019-10-29|language=en-US|work=Rolling Stone|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Bhí tionchar ceoil éagsúla ag Eilish ó [[:en:Tyler,_the_Creator|Tyler, the Creator]] agus Earl Sweatshirt go dtí [[Lana Del Rey]] agus [[Amy Winehouse]]. Is é Tyler an tionchar is mó ó thaobh an cheoil de ag Eilish&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.elle.com.au/culture/billie-eilish-interview-playlist-influences-inspiration-14756|teideal=Billie Eilish's Influences, Inspiration &amp; Obsessions|language=en|work=ELLE|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

== Íomhá Phoiblí ==

=== Stíl Éadach agus Táirgí ===
Tá stíl éadach ar leith ag Eilish, caitheann sí éadaí mórá scaoilte&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Is fearr léi cultacha reatha atá rómhór le patrún geal a chaitheamh ar stáitse i gcomparáid le réaltaí popcheoil eile sna déaga&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seventeen.com/celebrity/music/a27467918/billie-eilish-style/|teideal=Billie Eilish Said She Wears Baggy Clothes For This Reason|údar=Jasmine Gomez|dáta=2019-05-14|language=en-US|work=Seventeen|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Ba í Eilish a chuir tús le ré na saoirse cainte lena stíl éadach féin. Caitheann sí éadaí mar seo ionas nach mbeidh daoine in ann í a oibiachtú nó a thabharfaidh breithiúnas uirthi&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.radiox.co.uk/features/why-does-billie-eilish-wear-baggy-clothes/|teideal=Why Billie Eilish wears baggy clothes|language=en|work=Radio X|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Bíonn Eilish ag caitheamh cibé rud is mian léi ionas go mbeidh gach duine in ann gléasadh ar bhealach ar bith is mian leo. Bhí sí go mór i bhfabhar a bheith compordach i do choirp féin. Rinne Eilish fógra le ''Calvin Klein'' i 2019, darbh ainm ‘I Speak My Truth in [[#MyCalvins]]’&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.teenvogue.com/story/billie-eilish-baggy-clothes-calvin-klein|teideal=Billie Eilish Wears Baggy Clothes So the World Doesn't Know &quot;Everything&quot; About Her|údar=De Elizabeth|language=en|work=Teen Vogue|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; agus an pointe a bhí taobh thiar den fhógra ná chun cosc a chur le náiriú faoin gcorp.
[[Íomhá:Blohsh.png|mion|130x130px|Lógó Billie Eilish]]
Thosaigh Eilish líne mharsantachta le Takashi Murakami i mí Aibreáin 2019&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://hypebeast.com/2019/4/billie-eilish-takashi-murakami-merch-collab|teideal=Takashi Murakami &amp; Billie Eilish Release More Collaborative Merch|work=HYPEBEAST|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a27042281/billie-eilish-takashi-murakami-merch/|teideal=Billie Eilish Just Dropped a Sick Clothing Collection Inspired By Her &quot;You Should See Me in a Crown&quot; Video|údar=Kelsey Stiegman|dáta=2019-04-04|language=en-US|work=Seventeen|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá na héadaí sráide is fearr léi ar fáil sa bhailiúchán, cosúil le geansaí atá san ainmhéid agus t-léinte grafach. Chuir sí a líne mharsantachta ar fáil do pháistí freisin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.standard.co.uk/fashion/billie-eilish-children-merch-range-a4290921.html|teideal=Billie Eilish has designed a range of merch for children|dáta=2019-11-19|language=en|work=Evening Standard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Thosaigh sí líne mharsantachta leis an chomhlacht ''H&amp;M'' i mí Eanáir 2020&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dazeddigital.com/fashion/article/47316/1/billie-eilish-sustainable-collaboration-hm-merch-clothing-collection|teideal=Billie Eilish has dropped a sustainable merch collection with H&amp;M|údar=Dazed|dáta=2020-01-02|language=en|work=Dazed|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Déanta go hiomlán as ábhair inbhuanaithe, tá t-léinte, geansaí atá san ainmhéid, agus hataí corcáin leis a [[Logos|lógó]] sainiúil orthu sa bhailiúchán éadaí.

=== An Timpeallacht ===
Baineann Eilish as a hardán chun labhairt amach i gcoinne na géarchéime aeráide&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.globalcitizen.org/en/content/what-has-billie-eilish-said-about-climate-change/|teideal=6 Times Billie Eilish Spoke Out Against the Climate Crisis|language=en|work=Global Citizen|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. D’fhoilsigh sí físeán le [[Woody Harrelson]] i gcomhar le [[Greenpeace|''GreenPeace'']]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.onegreenplanet.org/news/billie-eilish-woody-harrelson-greenpeace-climate-emergency/|teideal=Billie Eilish and Woody Harrelson Partner With Greenpeace for a Climate Emergency PSA!|language=en|work=One Green Planet|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; agus bhí an bheirt acu ag iarraidh níos mó aird a thabhairt ar [[athrú aeráide]]. Thosaigh Eilish comhpháirtíocht leis an chomhlacht ''Global Citizen'' i mí na Samhna 2019 agus bhí a lucht leanúna in ann ticéid saor in aisce a fháil leis an chomhlacht trí bheith páirteach ina ngluaiseacht timpeallacht&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.onegreenplanet.org/environment/billie-eilish-fans-learn-environmental-issues-exchange-for-free-tickets/|teideal=Billie Eilish Wants Fans to Learn about Environmental Issues in Exchange for Free Concert Tickets|dáta=2019-11-12|language=en|work=One Green Planet|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2020-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200601141247/https://www.onegreenplanet.org/environment/billie-eilish-fans-learn-environmental-issues-exchange-for-free-tickets/}}&lt;/ref&gt;. D’fhogair Eilish go mbeidh caomhnú na [[Timpeallacht|timpeallachta]] ar siúl le linn an chamchuairt domhanda 2020 ''Where Do We Go?''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.onegreenplanet.org/environment/billie-eilish-eco-friendly-world-tour/|teideal=Billie Eilish’s Upcoming World Tour Will be Eco-Friendly!|dáta=2019-10-10|language=en|work=One Green Planet|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2020-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327220356/https://www.onegreenplanet.org/environment/billie-eilish-eco-friendly-world-tour/}}&lt;/ref&gt;. Dúirt sí go mbeidh sí ag cur cosc ar sop plaisteacha, ag iarraidh go dtógfaidh an lucht leanúna a gcuid buidéal uisce féin agus boscaí bruscair athchúrsála a chur i ngach ionad&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.euronews.com/living/2019/09/30/billie-eilish-to-tackle-climate-crisis-with-2020-green-world-tour|teideal=Euronews Living {{!}} Billie Eilish to tackle climate crisis with 2020 green world tour|údar=Maeve Campbell|dáta=2019-09-30|language=en|work=living|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

== Íomhá Phearsanta ==
Nuair a bhí Eilish sé bliana déag d’aois, d'fhógair sí go bhfuil siondróm Tourette&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/8486878/billie-eilish-tourette-syndrome-diagnosis|teideal=Billie Eilish Reveals She Has Tourette Syndrome|dáta=2018-11-27|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; aici agus rinneadh diagnóis uirthi leis an neamhord nuair a bhí sí ina páiste. Chaith Eilish an chuid is mó dá saol mar [[Veigeatóireachas|veigeatóir]] sular shocraigh sí glacadh go hiomlán le veigeánachas i 2014&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;.
== Camchuairt ==

=== Príomh-cheolchoirm ===

*Camchuairt Don't Smile at Me (2017)
* Camchuairt Where's My Mind (2018)
* Camchuairt 1 by 1 (2018–2019)
* Camchuairt Dhomhanda [[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?|When We All Fall Asleep]] (2019)
* Camchuairt Dhomhanda Where Do We Go? (2020)

=== Mír na hOscailte ===

* [[Florence and the Machine]] – Camchuairt High as Hope (2018–2019)

==Dioscliosta==
[[Íomhá:When We All Fall Asleep, Where Do We Go.png|mion|303x303px|Lógó don albaim: When We All Fall Asleep, Where Do We Go?]]

===Albaim===
* ''[[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?]]'' (2019)
* ''[[Happier Than Ever]]'' (2021)
* ''[[Hit Me Hard and Soft]]'' (2024)

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Eilish, Billie}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2001]]
[[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>n0uxrnkxpdva33l1qjzpqg7bm9lsgjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caoilinn Hughes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91799</id>
    <revision>
      <id>1332184</id>
      <parentid>1310655</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14093" sha1="1fb1tlm0nwpxflnqmsg2dmsnvji7ytw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

File agus scríbhneoir Éireannach is ea '''Caoilinn Hughes''' (rugadh 29 Iúil 1985). Bronnadh go leor gradam ar a dánta, gearrscéalta agus úrscéal amháin.

== Saol ==
Rugadh i [[Baile Chláir|mBaile Chláir]], Contae na [[Gaillimh|Gaillimhe]] í. D'fhreastail sí ar an gColáiste [[Doiminicigh|Doiminiceach]], An Bóthar Ard, i nGaillimh. Fuair sí amach céimeanna ón [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]], BA i Litríocht na mBéarla agus MA i nDrámaíocht agus Cultúr Éireannach an 19ú hAois&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.suejleonard.com/articles/beginners-pluck/caoilinn-hughes/|teideal=Caoilinn Hughes.|údar=Sue Leonard|dáta=2018-07-30|language=en-US|work=Sue Leonard|dátarochtana=2020-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. Bhí sí ina cónaí sa [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainn]] ó 2007-2014, ag obair leis an gcomhlacht [[Google]], ag rith comhairleacht bheag, agus ag staidéar PhD i Litríocht na mBéarla ón Ollscoil Victoria, [[Wellington]]. I 2014, ghlac sí post trí bliana mar Léachtóir/Scríbhneoir ar Cuairt san Ollscoil Maastricht, [[An Ísiltír]]. Anois is scríbhneoir lánaimseartha í.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://writersweek.ie/caoilinn-hughes-shortlisted-for-the-pigott-poetry-award-talks-all-things-poetry/|teideal=Caoilinn Hughes, Shortlisted for the Pigott Poetry Award, Talks All Things Poetry|dáta=2015-05-27|language=en-GB|work=Listowel Writers' Week Literary Festival|dátarochtana=2020-02-01|archivedate=2020-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203225737/https://writersweek.ie/caoilinn-hughes-shortlisted-for-the-pigott-poetry-award-talks-all-things-poetry/}}&lt;/ref&gt; 

I 2014, d'fhoilsigh Hughes cnuasach dánta, ''Gathering Evidence'' (Carcanet Press). Bhuaigh é an Duais Irish Times Shine/Strong i 2015. Bhuaigh an bailiúchán agus na dánta roinnt dhuaiseanna eile, an Duais Patrick Kavanagh (2012) agus Duais Scríbhneoireacht Nua Cúirt (2013) ina measc&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://granta.com/contributor/51881/|teideal=Caoilinn Hughes|language=en-US|work=Granta Magazine and Granta Books|dátarochtana=2020-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.carcanet.co.uk/cgi-bin/indexer?product=9781847772626|teideal=Carcanet Press - Gathering Evidence|work=www.carcanet.co.uk|dátarochtana=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.londonreviewbookshop.co.uk/profiles/caoilinn-hughes|teideal=Welcome|údar=London Review Bookshop|language=en|work=London Review Bookshop|dátarochtana=2020-02-03}}&lt;/ref&gt;. 

Foilsithe an chéad úrscéal Hughes, ''Orchid &amp; the Wasp'' (Oneworld/Hogarth), i 2018&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://oneworld-publications.com/orchid-the-wasp-pb-2924.html|teideal=Orchid &amp; the Wasp|language=en|work=UK|dátarochtana=2020-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820090222/https://oneworld-publications.com/orchid-the-wasp-pb-2924.html|archivedate=2019-08-20}}&lt;/ref&gt;. Glacadh go maith leis an úrscéal. Bhuaigh é an Duais Collyer Bristow i 2018 agus ainmnithe é do roinnt dhuaiseanna eile: Duais an Leabhar Mór Hearst, Duais Litríocht Idirnáisiúnta DUBLIN, Duais Litríocht Buitléir, agus Duais Chlub na nÚdar - An Chéad Úrscéal is Fearr&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cosmopolitan.com/uk/entertainment/a27401418/big-book-awards-2019-nominations-fiction-nonfiction/|teideal=Big Book Awards 2019 shortlist reveals the hottest reads of the summer|údar=Christian Tobin|dáta=2019-05-08|language=en-GB|work=Cosmopolitan|dátarochtana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.authorsclub.co.uk/?page_id=360|teideal=Best First Novel Award|language=en-GB|work=www.authorsclub.co.uk|dátarochtana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thelondonmagazine.org/news-collyer-bristow-prize-caoilinn-hughes-wins-for-orchid-the-wasp/|teideal=News {{!}} Collyer Bristow Prize: Caoilinn Hughes wins for Orchid &amp; the Wasp|údar=Robert Greer|dáta=2019-10-04|language=en-GB|work=The London Magazine|dátarochtana=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dublincity.ie/story/2020-international-dublin-literary-award-longlist-announced|teideal=2020 International DUBLIN Literary Award Longlist Announced {{!}} Dublin City Council|work=www.dublincity.ie|dátarochtana=2020-02-02|archivedate=2019-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191210042451/https://www.dublincity.ie/story/2020-international-dublin-literary-award-longlist-announced}}&lt;/ref&gt;. I 2018, bhuaigh Hughes an Duais Gearrscéal an Leamhan leis an scéal ''Psychobabble'' agus i 2019, bronnadh Duais O. Henry uirthi leis an ngearrscéal ''Prime''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://granta.com/prizes/caoilinn-hughes-and-alexander-macleod-win-o-henry-prize/|teideal=Caoilinn Hughes and Alexander MacLeod win O. Henry Prize|language=en-US|work=Granta Magazine and Granta Books|dátarochtana=2020-02-03}}&lt;/ref&gt;''.''

Is comhalta í na Fhondúireacht James Merrill, Fondúireacht Bogliasco, Centre Culturel Irlandais, Ceardlann an Samhradh Tin House, agus Art Omi. Ghlac sí Duais Litríocht Sparánacht ó An Chomhairle Ealaíon, agus Duais ''Ireland Funds Monaco''&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.carcanet.co.uk/cgi-bin/indexer?owner_id=1102|teideal=Carcanet Press - Caoilinn Hughes|work=www.carcanet.co.uk|dátarochtana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt;.

Léirítear scríbhneoireacht Hughes i bhfoilseacháin éagsúla, ''Léirmheas'' ''Filíocht Éireann, Díolaim 1, Filíocht Anois, Coicís,'' ''Tin House'', ''POETRY'', ''Granta'', ''Filíocht Bhriotanach is Fearr'', BBC Raidió 3, ''Southword, An Gob Buí, Leabhair Nua-Shéalainn'', agus in áit eile&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. 

D'fhoilsigh Hughes a dara húrscéal, ''The Wild Laughter'' (Oneworld Publications) i mBealtaine 2020&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Bhuaigh an t-úrscéal Gradam ''Encore'' ó Chumann Ríocht na Liteartha i 2020, le duais £10,000. Ainmnithe an leabhar do roinnt dhuaiseanna eile: Duais Dylan Thomas, Duais An Post - Leabhar Éireannach na Bliana, agus Gradam Liteartha [[Deilginis]]. I 2021, ceapadh ina Comhalta Scríbhneoireacht í de [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/caoilinn-hughes-wins-10-000-encore-award-for-the-wild-laughter-1.4570645|teideal=Caoilinn Hughes wins £10,000 Encore award for The Wild Laughter|údar=Martin Doyle|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-05-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/shortlists-for-dalkey-literary-awards-2021-revealed-1.4538338|teideal=Shortlists for Dalkey Literary Awards 2021 revealed|údar=Martin Doyle|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-05-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.artscouncil.ie/News/Literature/Writer-in-Residence/Fellowship-appointments-for-2021/|teideal=Writer-in-Residence/Fellowship appointments for 2021|údar=Arts Council webmaster|dáta=2021-03-02|work=www.artscouncil.ie|dátarochtana=2021-05-29|archivedate=2021-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204120658/http://www.artscouncil.ie/News/Literature/Writer-in-Residence/Fellowship-appointments-for-2021/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/books/2020/jul/04/the-wild-laughter-by-caoilinn-hughes-review-an-irish-cain-and-abel|teideal=The Wild Laughter by Caoilinn Hughes review – an Irish Cain and Abel|dáta=2020-07-04|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2021-05-27}}&lt;/ref&gt; 

== Saothar ==

* 2014 ''Gathering Evidence'' - Carcanet Press. ISBN 9781847772626, OCLC [https://www.worldcat.org/title/gathering-evidence/oclc/864790156 864790156]
* 2018 ''Orchid &amp; The Wasp'' - Oneworld Publications/Hogarth Press. ISBN 9781786074997, OCLC [https://www.worldcat.org/title/orchid-the-wasp/oclc/1102658950 1102658950]
* 2020 ''The Wild Laughter -'' Oneworld Publications - Bealtaine 2020&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Duaiseanna ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Bliain
!Bronnadh
!Duais
!Teideal
!Saothar
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
| rowspan=&quot;4&quot; |Buaiteoir
|Duais [[Patrick Kavanagh]]&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/prize-winning-poet-tells-how-love-changed-her-life-28815397.html|teideal=Prize-winning poet tells how love changed her life|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;9&quot; |''Gathering Evidence''
| rowspan=&quot;4&quot; |Dánta ó ''Gathering Evidence''
|-
|Duais STA Travel Writing&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rnz.co.nz/national/programmes/saturday/audio/2588280/caoilinn-hughes-poetic-evidence|teideal=Caoilinn Hughes : poetic evidence|dáta=2014-03-08|language=en-nz|work=RNZ|dátarochtana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
|Duais Scríbhneoireacht Nua Cúirt&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|-
|Comhartas Trócaire/Filíocht Éireann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.trocaire.org/sites/default/files/pdfs/campaigns/trocaire-poetry-book-2013.pdf|teideal=Trócaire Poetry Book 2013|údar=|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
| rowspan=&quot;2&quot; |Gearrliosta
|Duais Leabhar NZ Post&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.creativenz.govt.nz/news/nz-post-book-awards-2014-finalists-announced|teideal=NZ Post Book Awards 2014 Finalists Announced|údar=|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; |Cnuasach Dánta
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2015
|Duais an Ionad [[Seamus Heaney]]&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
|-
|Buaiteoir
|Duais Shine/Strong [[The Irish Times|Irish Times]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Sa Bhabhta Ceannais
|Duais Filíocht Piggott&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://writersweek.ie/caoilinn-hughes-shortlisted-for-the-pigott-poetry-award-talks-all-things-poetry/|teideal=Caoilinn Hughes, Shortlisted for the Pigott Poetry Award, Talks All Things Poetry|dáta=2015-05-27|language=en-GB|work=Listowel Writers' Week Literary Festival|dátarochtana=2020-02-02|archivedate=2020-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203225737/https://writersweek.ie/caoilinn-hughes-shortlisted-for-the-pigott-poetry-award-talks-all-things-poetry/}}&lt;/ref&gt;
(Seachtain na Scríbhneoirí, [[Lios Tuathail]])
|-
|Cumann na Ríoga Nua-Shéalainn,

Duais Leabhar Eolaíocht&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://vup.victoria.ac.nz/gathering-evidence/|teideal=Gathering Evidence|language=en|work=Victoria University Press|dátarochtana=2020-02-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2019
| rowspan=&quot;2&quot; |Buaiteoir
|Duais O. Henry&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://lithub.com/announcing-the-100th-annual-o-henry-prize/|teideal=Announcing the 100th Annual O. Henry Prize|dáta=2019-05-16|language=en-US|work=Literary  Hub|dátarochtana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt;
|''Prime''
| rowspan=&quot;3&quot; |Gearrscéalta
|-
|Duais Gearrscéal an Leamhan&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.themothmagazine.com/a1-page.asp?ID=5794&amp;page=38|teideal=The Moth Magazine|work=www.themothmagazine.com|dátarochtana=2020-02-01}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|''Psychobabble''
|-
|Triú hÁit
|Duais Gearrscéal an Leamhan&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/standard-deviation-by-caoilinn-hughes-third-place-in-the-moth-short-story-prize-1.3618125|teideal=‘Standard Deviation’ by Caoilinn Hughes: third place in The Moth short story prize|údar=Caoilinn Hughes|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt;
|''Standard Deviation''
|-
|Buaiteoir
|Duais Collyer Bristow&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; |''Orchid &amp; The Wasp''
| rowspan=&quot;5&quot; |Úrscéal
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Gearrliosta
|Duais An Leabhar Mór Hearst&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|Duais Litríocht Buitléir&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Liosta fada
|Duais Chlub na n-Údar -
An Chéad Úrscéal is Fearr&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
|Duais Litríocht Idirnáisiúnta DUBLIN&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Gearrliosta
|Duais An Post - Úrscéal na Bliana&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.anpost.com/About/Readers-Wanted/Shortlist/Novel-of-the-Year-Shortlist|teideal=Novel of the Year Shortlist|dátarochtana=27 Bealtaine 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516100409/https://www.anpost.com/About/Readers-Wanted/Shortlist/Novel-of-the-Year-Shortlist|archivedate=16 Bealtaine 2021}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; |''The Wild Laughter''
| rowspan=&quot;5&quot; |Úrscéal
|-
|Duais An Post RTÉ Raidió 1 - Rogha na hÉisteoirí &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.anpost.com/About/Readers-Wanted/Shortlist/Listeners-Choice-Award-Shortlist|teideal=Listeners Choice Award Shortlist|údar=An Post|dátarochtana=27 Bealtaine 2021|archivedate=16 Bealtaine 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516075752/https://www.anpost.com/About/Readers-Wanted/Shortlist/Listeners-Choice-Award-Shortlist}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2021
|Buaiteoir
|Gradam ''Encore'' RSL&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Writer Caoilinn Hughes wins 2021 Encore Award|url=https://www.rte.ie/culture/2021/0520/1222875-writer-caoilinn-hughes-wins-2021-encore-award/|date=2021-05-20|language=en|author=Sinéad Crowley}}&lt;/ref&gt;
|-
|Liosta fada
|Duais ''Dylan Thomas''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theirishworld.com/naoise-dolan-and-caoilinn-hughes-on-dylan-thomas-prize-longlist/|teideal=Naoise Dolan and Caoilinn Hughes on Dylan Thomas Prize Longlist|údar=The Irish World|dátarochtana=27 Bealtaine 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|Gearrliosta
|Gradaim Liteartha [[Deilginis]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/shortlists-for-dalkey-literary-awards-2021-revealed-1.4538338|teideal=Shortlists for Dalkey Literary Awards 2021 revealed|údar=Martin Doyle|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-05-29}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Hughes, Caoilinn}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí]]
[[Catagóir:Filí]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe]]
[[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]]

&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>1fb1tlm0nwpxflnqmsg2dmsnvji7ytw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pop-Up Gaeltacht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91848</id>
    <revision>
      <id>1332424</id>
      <parentid>1312607</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4974" sha1="e21ppogqow5u7qg93d2ne9okpz7hclw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is éard atá i gceist le '''Pop-Up Gaeltacht''' nó '''tob-Ghaeltacht''' ná ócáid a thugann deis do Ghaeilgeoirí an teanga a labhairt ar bhealach neamhfhoirmeálta, i dteach tábhairne de ghnáth. Tá sé áitithe go bhfuil feidhm le &quot;spásanna nua d’úsáid shóisialta na teanga i bpróiseas dlisteanaithe an nuachainteora atá ag lorg pobal cleachtais agus deiseanna úsáide&quot;.&lt;ref name=&quot;Gael&quot;&gt;Stiofán Seoighe, &quot;‘Is libhse an chathair’ — Pop Up Gaeltacht agus nuachainteoirí na Gaeilge,&quot;, ''COMHARTaighde'', Eagrán 4: https://comhartaighde.ie/eagrain/4/seoighe/{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Spás &quot;sábháilte&quot; í an tob-Ghaeltacht agus í ag freastal ar dhaoine a bhfuil cumas teoranta acu agus ar chainteoirí a bhfuil saineolas acu ar an teanga. Tá ócáidí dá leithéid ag dul ó neart go neart i mBaile Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;Gael&quot;/&gt; Tá siad curtha ar bun thar lear chomh maith, in Perth na hAstráile, Dubai, Vancouver, Nua-Eabhrac agus La Paz sa Bholaiv.&lt;ref name=&quot;Move&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/move-over-ring-and-dingle-the-pop-up-gaeltacht-is-here-1.3232314|teideal=Move over Ring and Dingle: the pop-up Gaeltacht is here|údar=Sorcha Pollak|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-02-10}}&lt;/ref&gt;

== Cúlra ==
Tá sé ráite gurb é aidhm na tob-Ghaeltachta fáil réidh leis na sean-nathanna faoi Ghaeilgeoirí agus deoch a chaitheamh siar san am céanna.&lt;ref name=&quot;Lang&quot;/&gt; 

Osgur Ó Ciardha agus [[Peadar Ó Caomhánaigh]] a chuir an chéad tob-Ghaeltacht ar bun sa bhliain 2017.&lt;ref name=&quot;Pubs&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fft.ie/how-pop-up-gaeltacht-is-reviving-irish-in-pubs/26065|teideal=How Pop-Up Gaeltacht is Reviving Irish in Pubs|údar=Caroline Egan|language=en-GB|dáta rochtana=2020-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021020954/https://www.fft.ie/how-pop-up-gaeltacht-is-reviving-irish-in-pubs/26065|archivedate=2019-10-21|dátarochtana=2020-02-12}}&lt;/ref&gt; Shíl siad, murar athraíodh dearcadh na gcainteoirí Gaeilge, go gcaillfí an teanga í féin.&lt;ref name=&quot;Lang&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://districtmagazine.ie/pop-up-gaeltacht-dare-you-to-say-the-irish-language-is-dead/|teideal=Pop Up Gaeltachts dare you to say the Irish language is dead — District|language=en-US|dátarochtana=2020-02-10|archivedate=2019-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190207203059/http://districtmagazine.ie/pop-up-gaeltacht-dare-you-to-say-the-irish-language-is-dead/}}&lt;/ref&gt; Bhí a fhios acu go raibh a lán daoine ann nach mbíodh ar a suaimhneas agus iad ag labhairt Gaeilge toisc smál na scoile a bheith ar an teanga acu.&lt;ref name=&quot;Move&quot;/&gt; Bhí sé de bhuntáiste ag na hócáidí ó thaobh lucht gnó de go raibh brabach le baint astu agus an oiread sin daoine ann.&lt;ref name=&quot;Lang&quot;/&gt;

Bhí an gcéad tob-Gaeltacht sa Bar Rua&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dublintown.ie/business/bernard-shaw/|teideal=Bernard Shaw - Richmond Street|language=en|work=DublinTown|dátarochtana=2020-02-10}}&lt;/ref&gt; sa bhliain 2017. Dúirt Peadar Ó Caomhánaigh nach raibh an rialtas ag an am ag déanamh go leor ar son na teanga agus go raibh seisean ag iarraidh úsáid an teanga a normalú.&lt;ref name=&quot;Lang&quot;/&gt; 

== Thar lear ==
Sa bhliain 2019 cuireadh tob-Ghaeltacht ar bun sna i gcathair Nua-Eabhrac.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/abroad/from-toddlers-to-drag-queens-meet-new-york-s-new-gaeilgeoirs-1.3825770|teideal=From toddlers to drag queens: Meet New York’s new Gaeilgeoirs|údar=Siobhán Ní Chiobháin in New York|language=en|work=The Irish Times|dáta rochtana=2020-02-10}}&lt;/ref&gt; Bhí tob-Ghaeltachtaí eile in La Jolla agus in Los Angeles agus in Washington.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishcentral.com/culture/global-pop-up-gaeltacht|teideal=Want to learn Irish? These events taking place across the US can help you start|dáta=2019-08-29|language=en|work=IrishCentral.com|dáta rochtana=2020-02-10}}&lt;/ref&gt; Bhí ócáidí eile san Astráil, Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha, Ceanada agus an Bholaiv.&lt;ref name=&quot;Move&quot;/&gt;  Ó chuir Peadar Ó Caomhánaigh agus Osgur Ó Ciardha tús leis na tob-Ghaeltachtaí tá níos mó ná 150 ceann acu ann ar fud an domhain.&lt;ref name=&quot;Pubs&quot;/&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=t0dqarGCbSI Caint TEDxBallyroanLibrary ag Peadar Ó Caomhánaigh maidir leis an Pop-Up Gaeltacht]
* [https://cnag.ie/en/get-involved/cultur-club/what-is-cult%C3%BAr-club/145-cult%C3%BAr-club-initiatives/1167-pop-up-gaeltacht.html Leathanach ar shuíomh ghréasáin Chonradh na Gaeilge ar chonas ócáid Pop-Up Gaeltacht a eagrú] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804122713/https://cnag.ie/en/get-involved/cultur-club/what-is-cult%C3%BAr-club/145-cult%C3%BAr-club-initiatives/1167-pop-up-gaeltacht.html |date=2021-08-04 }}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:An Ghaeilge]]</text>
      <sha1>e21ppogqow5u7qg93d2ne9okpz7hclw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CLG Na Fianna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91858</id>
    <revision>
      <id>1332179</id>
      <parentid>1319604</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23458" sha1="l7p77lqnbx3g9h8dnbw6570hbai6dd9" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}}

{{Bosca Eolais club CLG|
 Club CLG = Na Fianna  |
 crest= Nafianna-crest.png   |
 Béarla = Na Fianna |	
 bunaithe = 1955 |
 contae = [[Baile Atha Cliath]] |
 roinn = Tuaisceart  |
 peil =    Sinsearach A |
 iomáint = Sinsearach A |
 dathanna = Cróchbhuí is gorm  |
 páirc = Bóthar Mobhí 
| f2          = 1
| f3          = 5
| l2          = 1
| l3          = 2
| pattern_la1      = _yellowshoulders
| pattern_b1       = _thinyellowsides
| pattern_ra1      = _yellowshoulders
| leftarm1            = FFF000 
| body1                = FFF000
| rightarm1         = FFF000
| shorts1             = 0000FF
| socks1              = 0000FF

|}}
Tá [[Cumann Lúthchleas Gael]] Na Fianna (English- [[CLG Na Fianna]]) suite i [[Glas Naíon|nGlas Naíon]] i gContae [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] a bunaíodh sa bhliain 1955.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2019/05/Na_Fianna_Social_Value_Report_Final_1May2019.pdf|teideal=Suíomh idirlíon Na Fianna|údar=|dáta=|language=en-GB|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2020-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929114325/http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2019/05/Na_Fianna_Social_Value_Report_Final_1May2019.pdf}}&lt;/ref&gt; Imrítear [[iomáint]], [[camógaíocht]] [[Peil Ghaelach|peil ghaelach]], [[cluiche corr]] agus [[liathróid láimhe]] sa chlub agus cuimsítear a lán éagsúlacht a bhaineann leis an Chumann Lúthchleas Gael. Chomh maith leis sin, cuirtear cleachtaithe traidisiúnta ar fáil cosúil le [[damhsa]] agus [[Ceol|ceoil gaelach]] don phobal a bhaineann leis.  Sa lá atá inniu, tá 3,000 baill ag an chlub agus níos mó ná 100 foireann thar na haois grúpaí agus [[Spórt|spóirt]] éagsúla.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2019/05/Na_Fianna_Social_Value_Report_Final_1May2019.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-02-13 |archivedate=2020-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929114325/http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2019/05/Na_Fianna_Social_Value_Report_Final_1May2019.pdf }}&lt;/ref&gt; Togh John Horan, baill den chlub, mar Uachtarán de chuid an Chumann Lúthchleas Gael sa bhliain 2018.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/the-gaa/about-the-gaa/uachtaran|teideal=Uachtarán|language=en|work=www.gaa.ie|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; 

== Cúlra, Stair agus Cultúr ==

=== An Bunadh agus an Clubtheach ===
Bunaíodh CLG Na Fianna ar an 25ú dé mhí Aibreán 1955, nuair tháinig 201 bhaill ó Chiceam C.J.(Béarla: [[:en:Ballymun_Kickhams_GAA|C.J. Kickams GAA Club]]) go CLG Na Fianna. Tháinig na daoine a bhunaigh an chlub ó Chiceam CJ mar ní raibh aon fhoirne faoi aois ag an chlub acu. Tharla an chéad chruinniú cinn bliana ar an 27ú dé mhí Dheireadh Fómhair. Ag an tús, bhí díospóireacht mhór ann faoi ainm an chlub mar go raibh siad idir an dá ainm ‘Na Fianna’ agus ‘Naomh Mobhí’. Roghnaíodh ‘Na Fianna’ sa deireadh thiar thall, mar gur ainm gaelach atá ann agus ní raibh aon aistriúchán [[An Béarla|Bhéarla]] ar fáil do Na Fianna. Sa Bhliain 1963, tháinig an chlub agus [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] comhaontaithe le chéile agus bhronn siad an talamh ar [https://www.logainm.ie/en/1380755 Bhóthar Mobhí] do CLG Na Fianna. Ba leis an Roinn Cosanta an talamh ar Bhóthar Mobhí agus bhí súim mór ag [[Bean rialta|mná rialta]] de chuid an Dhoiminiceach sa talamh chomh maith le CLG Na Fianna.  Tharla vóta maidir leis an cheist seo sa chomhairle contae agus ar an dea-uair, bhí an bua ag CLG Na Fianna, agus bhí an pháirc bronnta ar an chlub. Sa Bhliain 1967, tháinig an chéad clubtheach ó Fhorais Spóirt Guinness i [[Cromghlinn, BÁC|gCromghlinn]] agus lonnaíodh ar Bhóthar Mobhí  é, ach ar an drochuair, dódh an chlubtheach go talamh an lá roimh an oscailt oifigiúil. Cúig bliana tar éis an tine, thóg baill an chlub clubtheach nua agus ba é an clubtheach is nua- aimseartha sa tír ag an am le beár do bhaill an chlub agus áiseanna do gach spóirt sa Chumann Lúthchleas Gael le cúirt liathróid láimhe san áireamh. Thar na mblianta, rinneadh níos mó forbairt ar an Chlubtheach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rinneadh forbairt mhór sa bhliain 2005 nuair a chonacthas ar méadú ar bhallraíocht sa chlub agus mar thoradh ar an mhéadú seo, tógadh athchóiriú mór ar an chlubtheach le seomra cruinnithe, [[giomnáisiam]] agus áiseanna uile-aimsire  san áireamh (lena n-áirítear limistéar oiliúna, balla iomána agus cúirt [[liathróid láimhe]] amuigh).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.hoganstand.com/county/dublin/article/index/74532|teideal=Na Fianna build for another 50 years with Thornton Sports - HoganStand|work=www.hoganstand.com|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Osclaíodh an Clubtheach go hoifigiúil sa bhliain 2007 agus ba fiú 2.7 milliún euro é agus sa lá atá inniu ann, tá páirc uile aimsire, balla iománaíochta agus cúirt liathróid láimhe ar fáil ar láthair an chlub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
 

[[Íomhá:CLG Na Fianna Club house.jpg|mion|245x245px|Clubtheach Na Fianna]]

=== Gaeilge ===
Tacaíonn Cumann Lúthchleas Gael le cur chun cinn na [[An Ghaeilge|Gaeilge]], an damhsa Ghaelaigh, an [[Ceol|cheoil,]] na h[[Amhránaíocht|amhránaíochta]] agus an chultúir Ghaelaigh i gcoitinne. Chun an ról sin a chomhlíonadh tá struchtúir éagsúla i bhfeidhm ag Cumann Lúthchleas Gael.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/the-gaa/cultur-agus-gaeilge/|teideal=Gaeilge|language=en|work=www.gaa.ie|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Ba chuid lárnach de shaol CLG Na Fianna í an Ghaeilge ó bunaíodh an Club. Deineadh gach cuid de ghnó oifigiúil an Chlub as Gaeilge sna blianta tosaigh.  Tá CLG Na Fianna ina phríomhghné de chultúr na hÉireann agus tá traidisiún an chlub le fada ag [[Céilí|céil]]í Na Fianna. Fuair an chlub bonn cré-umha ó [[:en:Joe_McDonagh|Sheosamh Mac Donnchadha]]  sa bhliain 2017 mar thoradh de chuid oibre na h[[Athbheochan na Gaeilge|athbheochana]] agus i gcur chun cinn na Gaeilge agus an bhliain dár gceann, fuair siad bonn airgid dona cuid iarrachtaí i gcur chun cinn Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Bíonn oíche cheoil traidisiúnta ag tarlú gach Déardaoin agus bíonn a lán gníomhaíochtaí Gaeilge ag tarlú gach seachtaine freisin cosúil le ranganna comhrá Gaeilge, ranganna damhsa Gaelach agus go leor rudaí eile a bhaineann leis an Ghaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Tá dhá [[Gaelscoil|Ghaelscoil]], [[Scoil Chaitríona]] agus [[Scoil Mobhí]], suite ar thalamh an Chlub agus freastalaíonn go leor do chuid baill Na Fianna ar na scoileanna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

== Spóirt: Stair agus Rath ==

=== Peil ===
Tá foireann shinsearach peil ghaelach an chlub iontach cumhachtach i measc peil shinsearach Bhaile Átha Cliath agus tá an craobhchomórtas buaite ag an chlub ar chúig ócáid, i 1969 ar an gcéad dul síos agus arís deich mbliana ina dhiaidh sin i 1979. Bhuaigh Na Fianna trí chraobhchomórtas i ndiaidh a chéile i 1999, 2000 agus 2001.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Tar éis bua na bliana 1999, bhuaigh foireann Na Fianna Craobh Shinsir Peile [[Cúige Laighean|Laighean]] in aghaidh [http://sarsfieldsgaanewbridge.ie/ CLG Na Sairséalaigh], 1-11 go 0-08.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/sport/na-fianna-soldier-on-to-next-destiny-date-26128320.html|teideal=Na Fianna soldier on to next destiny date|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; D’imir siad in aghaidh [http://deelrovers.com/ Crois Uí Mhaoilíona—Fánaithe na Daoile] i gCluiche ceannais Laighean agus bhuail siad iad, ag dul ar aghaidh go dtí Craobh Shinsear Peile Chlub na hÉireann. Bhí dúshlán ollmhór rompu mar go raibh siad ag imirt in aghaidh [https://www.crossrangers.com/ Raonaithe na Croise], foireann ina bhfuil 29 craobh chontae [[Ard Mhacha]], trí Chraobh Sinsir Peile [[Cúige Uladh|Ulaidh]] na gClub agus dhá Chraobh Shinsear Peile Chlub na hÉireann buaite acu roimhe cluiche ceannais na hÉireann &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.crossrangers.com/|teideal=Crossmaglen Rangers GAC|work=www.crossrangers.com|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt;. Shroich CLG Na Fianna Craobh Sinsir Peile Chlub na hÉireann den chéad uair ach bhí foireann mhaith acu le sárimreoirí cosúil le [[:en:Dessie_Farrell|Dessie Farrell]] agus [[:en:Mick_Galvin|Mick Galvin]], daoine atá mar bhaill de fhoireann bhainistíochta foireann sinsir peil Gaelach Baile Átha cliath ag an am i láthair &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dublingaa.ie/teams/senior-football|teideal=Dublin GAA Senior Football Team {{!}} Dublin GAA|work=www.dublingaa.ie|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2020-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814054419/https://www.dublingaa.ie/teams/senior-football}}&lt;/ref&gt; agus imreoirí idirchontae cosúil le [[:en:Senan_Connell|Senan Connell]], [[:en:Kieran_McGeeney|Kieran McGeeney]] ón Ard Mhacha agus [[Iasan Scorlóg|Jason Sherlock]]. D’imir siad i gcluiche ar [[Lá Fhéile Pádraig|Lá Fhéile Pádraig]] i b[[Páirc an Chrócaigh]] agus d’fhreastail 31,965 daoine ar an chluiche seo.  Chaill Na Fianna ar scór 1-14 go 0-12 ach ba chluiche iomaíochta é, áfach. Ar an lá, bhí Raonaithe na Croise an fhoireann is fearr ach ba lá stairiúil i gclub Na Fianna é ar aon nós.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/sport/crossmaglen-stars-are-simply-the-best-26122324.html|teideal=Crossmaglen stars are simply the best|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Photo of Na Fianna sign outside the main gate and a banner supporting the Dublin footballers.jpg|mion|Grianghraf de phríomhgeata Na Fianna|alt=]]
Bunaíodh rannóg peil na mban sa bhliain 1989 agus ó shin amach, bhí foireann peil shinsearach na mban an-iomaíochta ag bua craobh shinsearach contae Bhaile Átha Cliath den chéad uair i 2009 in aghaidh [[:en:Naomh_Mearnóg_CLG|Naomh Mearnóg]] ar scór de 1-11 go 1-10.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://dublinladiesgaelic.ie/news/148/|teideal=Dublin Ladies Gaelic {{!}} news|work=dublinladiesgaelic.ie|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Bhuaigh siad an dara craobh contae i 2011 aghaidh [[:en:Ballyboden_St._Enda's_GAA|Baile Buadáin Naomh Éanna]] agus bhuail siad iad ar scór de 4-12 go 2-08.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ladiesgaelic.ie/tesco-dublin-senior-championship-final-2011/|teideal=Tesco Dublin Senior Championship Final 2011|dáta=2011-07-28|language=en-US|work=Ladies Gaelic Football|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Chuaigh siad ar aghaidh chuig Craobh Sinsir Peile Laighean agus d’imir siad in aghaidh Na Sairséalaigh ó Laois a bhí  gcluiche crua, bhuail siad iad ar scór de 3-03 go 10 ar an 23ú Deireadh Fómhair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://ladiesgaelic.ie/clubs/tesco-dublin-senior-championship-final-2011/|teideal=Tesco Dublin Senior Championship Final 2011 {{!}} Ladies Gaelic Football|dáta=2014-03-04|work=archive.ph|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2014-03-04|archiveurl=https://archive.today/20140304201245/http://ladiesgaelic.ie/clubs/tesco-dublin-senior-championship-final-2011/}}&lt;/ref&gt; Tar éis an bhua i gcluiche ceannais Laighean in éadan [[Domhnach Mór (Contae Chorcaí)|Domhnach Mór]] ó Chorcaigh ar scór de 2-09 go 0-10.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ladiesgaelic.ie/tesco-club-all-ireland-finals/|teideal=TESCO Club All Ireland Finals|dáta=2011-11-11|language=en-US|work=Ladies Gaelic Football|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Chuaigh an fhoireann ar aghaidh go Craobh Sinsir Peile Chlub na hÉireann agus d’imir siad in aghaidh Ceathrú na gCon, foireann d’imir i gcúig chluiche ceannais na hÉireann agus a bhuaigh tríú acu. D’imir siad in aghaidh Cora Staunton, an imreoir is fearr sa tír seo. Chaill Na Fianna ina éadan ar scór de 2-12 go 2-4 le Staunton ag scóráil 1-9 sa chluiche seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Carnacon (Mayo) 2-12 Na Fianna (Dublin) 2-04|url=https://www.rte.ie/sport/ladies-football/2011/1127/287389-carcanon_nafianna/|date=2011-11-27|language=en}}&lt;/ref&gt;    

=== Iománaíocht agus Camógaíocht ===
Níl an rath ar iománaíocht agus camógaíocht i gcomparáid lena ranna peil gaelach áfach, ach le deich mbliana anuas, bhí níos mó imreoirí agus fhoirne maithe sna ranna seo.

Dhá bhliain tar éis bunadh an chlub, bhuaigh siad Craobh Idirmheánach Iománaíochta Bhaile Átha Cliath. D’éirigh leis an bhfoireann shinsearach agus d’fhan siad ar an leibhéal seo go dtí’n lá atá inniu ann. Ó thús an chlub, shroich an fhoireann iománaíocht trí chluiche leathcheannais i 1986, 1987 agus arís i 1988, an fhoireann a bhuaigh an comórtas ar fad i ndeireadh báire a sháraigh iad gach ama.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhuaigh siad craobh na sóisear i mBaile Átha Cliath ceathrair ama, leis an bhua is deireanaí sa bhliain 2012 ach níor bhuaigh an fhoireann sinsear an Craobh Sinsear Iomána Átha Cliath. Bhuaigh siad an tsraith iománaíochta Bhaile Átha Cliath sa dara roinn i 1978 agus shroich siad an chraobh ceannais i 2018.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Sa lá atá inniu, is é an fhoireann sinsear iománaíochta atá ag imirt i gCraobh Sinsear Iomána Átha Cliath agus sa Chead roinn i sraith iománaíochta Bhaile Átha Cliath. Thar deich mbliana anuas, bhí sárimreoirí idirchontae ag imirt leis an bhfoireann iománaíochta cosúil le [[:en:Joey_Boland|Joey Bloand]], Tomas Brady agus imreoirí idirchontae reatha [[:en:Donal_Burke|Donal Burke]] agus Shane Barrett atá fós ag imirt leis an fhoireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dublingaa.ie/|teideal=Dublin GAA - Official Website|work=www.dublingaa.ie|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Tá an fhoireann an-óg sa lá atá inniu ann ach shroich siad cluiche ceathrú ceannais trí bhliain as chéile ón bhliain 2017 ar aghaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://clgnafianna.com/2017/|teideal=2017 – CLG Na Fianna|language=en-GB|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2020-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200213184639/http://clgnafianna.com/2017/}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Na Fianna U21 team 2019.jpg|mion|Foireann Iomaníochta Faoi 21 Na Fianna|alt=]]
Bunaíodh ranna camógaíocht Na Fianna sa bhliain 1969 agus Ba é an chéad chlub sa tír ar thug cearta iomlán ballraíochta do mhná an chlub. Bhuaigh siad craobhchomórtas na gclubanna i roinn a dó i 1982 agus imríonn siad sa chead roinn ag leibhéal sinsear sa lá atá inniu ann. Shroich siad an chluiche ceannais den chéad uair sa bhliain 2017 agus arís i 2018, ach ar an drochuair, bhí siad buailte in dhá chluiche ceannais.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.dublincamogie.ie/Roll_of_Honour_1932/Default.14740.html|teideal=Roll of Honour 1932-2018|work=www.dublincamogie.ie|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2020-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200125045053/http://www.dublincamogie.ie/Roll_of_Honour_1932/Default.14740.html}}&lt;/ref&gt; Is foireann iontach é le hochtar imreoirí ag imirt le foireann shinsearach Bhaile Átha Cliath sa lá atá inniu ann le Roisín Baker, captaen na foirne san áireamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.dublincamogie.ie/|teideal=The Dublin Camogie County Board, Cumann Camógaíochta na nGael Átha Cliath|work=www.dublincamogie.ie|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2009-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090612060401/http://www.dublincamogie.ie/}}&lt;/ref&gt;
=== Liathróid Láimhe ===
Rinneadh atógáil ar chlubtheach Na Fianna i tús na 70í agus mar pháirt don atógáil seo, tógadh cúirt a bhí 60x30 ar an mhéid do liathróid láimhe. D’imir Sean Clerkin páirt mhór ina chuimsiú, duine ó [[Muineachán|Mhuineachán]] le traidisiún mhaith aige ar chúrsaí liathróide láimhe. Bhí Sean mar chathaoirleach ar bhord liathróid láimhe Baile Átha Cliath sna seascaidí agus ba phearsa lárnach i hathbheochan liathróid láimhe é ag an am seo. Bhí ról lárnach ag Sheáin agus é ag bunadh liathróid láimhe na mBan in [[Éire|Éirinn]] agus i bhunadh liathróid láimhe i club Na Fianna.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.clgnafianna.ie/handball.aspx|teideal=C.L.G. Na Fianna - Handball|work=www.clgnafianna.ie|dátarochtana=2020-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200214015656/http://www.clgnafianna.ie/handball.aspx|archivedate=2020-02-14}}&lt;/ref&gt; 

Mar thoradh ar an obair dhian ó Shean, bhí go leor rath i liathróide láimhe i  club Na Fianna thar na mblianta. Sa Lá atá inniu, tá imreoirí i ngach roinn faoi aois agus daoine fásta i liathróide lámha le John Molloy agus Frank Daly an chathaoirleach agus rúnaí an chontae atá mar bhaill do CLG Na Fianna. Bhuaigh CLG Na Fianna ochtú faoin gcéad de craobhchomórtas sinsearach le gairid agus bhuaigh siad a lán craobhchomórtais ag leibhéal faoi aois freisin, le líon na mbonn sa chaibinéid cinnte thar a bheith céad.  Bhí rath orthu ar gach leibhéal ó sinsear go faoi aois agus tá bonn Laighean agus craobh na hÉireann buaite ag baill de chuid Na Fianna ar mhéideanna 40x20 agus 60x30 ag gach leibhéal.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Tá imreoirí do chuid na Fianna ag déanamh ionadaíocht do Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gCraobh Oscailte na n-Ollscoileanna agus i gcraobh náisiúnta na stáit aontaithe, ina raibh an bua acu i gcraobh ceannais náisiúnta na n-ollscoileanna sa bhliain 2018.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/clubzone/clubs/leinster/dublin/dcu|teideal=DCU {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2020-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200213195601/https://www.gaahandball.ie/clubzone/clubs/leinster/dublin/dcu}}&lt;/ref&gt;

Ag an am i láthair, tá baill do chuid Na Fianna, Meadhbh Ní Dhálaigh ina shealbhóir dona craoibhe oscailte 60x30 agus 40x20 i gcuideachta Fiona Tully as [[Ros Comáin]] le trí bliana anuas agus tá súil acu ceathrair as a chéile a bheith acu gan mhoill. Tá an oiread éileamh ar liathróid láimhe is a bhí riamh agus is spóirt rathúil i Na Fianna é.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  

=== Naíonra ===
Ón rath sna nóchadú agus tús an 21ú aois  , níor bhain aon foireann sinsear sa chlub craobh contae ach le deich bhliain anuas, tá níos mó ráth ar na foirne faoi aois mar gheall ar an traenáil a bhíonn a dhéanamh ag an chlub trí naíonra an chlub ina mbíonn páistí ó ceithre bliana go seacht bliana ag freastal agus ag foghlaim bhunscoileanna peil ghaelach agus iománaíochta. Bhuaigh Na Fianna ceithre chraobh mionúir peile an chontae, sé chraobh mionúir iomána an chontae (ceithre ceann as a chéile ó 2012 go 2017), dhá comórtas iomána faoi 21 agus cúig comórtas peile faoi 21 ó tús an 21ú aois.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:Dublin footballer Jonny Cooper at the RDS Arena cropped.jpg|mion|229x229px|Jonny Cooper]]
Bunaíodh naíonra an chlub i 1990 agus ba é an chéad cineál naíonra a bunaíodh sa tír agus is é an dea-sampla traenáil d’óganaigh ar fud na tíre. Bíonn níos mó ná 400 pháiste ag freastal ar an naíonra gach Satharn idir na haoiseanna 4-7 agus bíonn níos mó ná 800 paistí ag freastal ar Champa Samhraidh agus ar Champa na Casca gach bliain. Chomh mhaith le sin, bíonn baint acu le cóitseáil i ndeich scoil áitiúil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bhí an naíonra mar bhuntáiste mór maidir leis an forbairt de scileanna a bhí a fhoghlaim d’imreoirí óga an chlub a chuidigh imreoirí den chéad scoith a thairgeadh le blianta beaga anuas.  Rinne an naíonra seo go leor sárimreoirí a thairgeadh ina mbíonn ag imirt peil, iománaíocht nó camógaíocht le na fhoireanna sinsear.  Tháinig imreoirí maithe cosúil le [[:en:Jonny_Cooper|Johnny Cooper]], Joey Boland, Tomas Brady, Donal, Burke, Shane Barrett, [https://www.dublingaa.ie/teams/players/conor-mchugh Conor McHugh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210215728/https://www.dublingaa.ie/teams/players/conor-mchugh |date=2019-12-10 }}, Leah Caffrey, Lucy Collins, [[:en:Eoin_Murchan|Eoin Murchan]] agus go leor saríomreoiri tríd an naíonra agus d’imir siad dár chontae.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Comórtas
!Méid
!Bliain
|-
|Craobh Shinsearach Peile Baile Átha Cliath
|5
|1969, 1979, 1999, 2000, 2001
|-
|Craobh Shinsearach Peile Laighean
|1
|1999
|-
|Craobh Idirmhéanach Peile Baile Átha Cliath
|1
|2017
|-
|Craobh Shóisear Peile Baile Átha Cliath
|2
|1975, 2005
|-
|Craobh Bhaile Átha Cliath Faoi 21
|5
|1977, 2011, 2012, 2013, 2017
|-
|Craobh Míonúir Peile Baile Átha Cliath
|7
|1960, 1965, 1974, 2008, 2009, 2014, 2017
|-
|Peil na mban Craobh Shinsearach Baile Átha Cliath
|3
|2009, 2011, 2014
|-
|Peil na mban Craobh Shinsearach Laighean
|1
|2011
|-
|Sraith Iománaíochta Bhaile Átha Cliath sa dara roinn
|1
|1978
|-
|Craobh Idirmhéanach Iomanaíochta Baile Átha Cliath
|1
|1957
|-
|Craobh Shóisear Iomanaíochta Baile Átha Cliath
|4
|1981, 1985, 1991, 2012
|-
|Craobh Míonúir Iomanaíochta Baile Átha Cliath
|7
|1964, 1981, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017
|}
&lt;br /&gt;

== Cúrsaí Reatha ==

=== Fadhb na Meitreo ===
I 2018, d’fhógair an tÚdarás [https://www.nationaltransport.ie/ Náisiúnta Iompair] plean le stáisiúin [[Meitreo Bhaile Átha Cliath|meitreo]] a thógadh faoi bhóthar mobhí agus go mbeadh an tógáil ag tarlú thar tréimhse de sé bliana. Chaillfeadh CLG Na Fianna a príomhpháirc agus a páirceanna uile-aimsire i rith na tréimhse seo. Bhí muintir Ghlas Naíon agus baill an chlub ag cur in aghaidh an phlean seo agus ag an deireadh, níor dheachaigh na pleananna ar aghaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2018/04/Members-Informaton.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-02-13 |archivedate=2020-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200213195557/http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2018/04/Members-Informaton.pdf }}&lt;/ref&gt; 

=== Curiarracht dhomhanda ===
Bhris Na Fianna an Curraíocht Dhomhanda ar 7ú lá de mhí Bealtaine 2012 do na daoine is mó a ghlac páirt i seisiúin oiliúna CLG. Ghlac 1,100 duine páirt san imeacht, ag casadh an taifead roimhe sin ó CLG [[Naomh Iósaf|Naomh Iósaef]] i gcontae [[Contae Aontroma|Aontrama]], i mBealtaine 2010. &lt;br /&gt;

=== Comhpháirtíocht le hOllscoil Cathair Bhaile Átha Cliath ===

Tháinig CLG Na Fianna agus [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|Ollscoil Cathair Bhaile Átha Cliath]] ar chomhaontú seacht mbliana sa bhliain 2019 le áiseanna, intéirneachtaí, cur chun cinn na Gaeilge, gníomhaíochtaí cultúrtha, tionscnaimh dheonacha agus traenalá san áireamh. Is é an chéad cineál comhaontú sa tír seo. Gheobhaidh Na Fianna rochtain ar áiseanna le páirceanna agus áiseanna traenála i gCampas Glas Naíon agus i gCampas Naomh Pádraig san áireamh. Chomh mhaith leis sin, cruthóidh an comhaontú caidrimh láidir idir Na Fianna agus Fiontar agus Scoil na Gaeilge san Ollscoil. Is scoil iontach é a bhaineann le cláracha agus scoláireachtaí i nGaeilge, an teagasc Gaeilge agus le teicneolaíocht na Gaeilge agus cultúr na hÉireann a chur chun cinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dcu.ie/news/news/2019/Oct/DCU-and-Na-Fianna-join-forces-launch-unique-community-partnership.shtml|teideal=DCU and Na Fianna join forces to launch unique community partnership {{!}} DCU|work=www.dcu.ie|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Átha Cliath]]</text>
      <sha1>l7p77lqnbx3g9h8dnbw6570hbai6dd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dál nAraidi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91876</id>
    <revision>
      <id>1332294</id>
      <parentid>1321109</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39927" sha1="mf9y009aru15a7m5sijidnldx8rr87l" xml:space="preserve">Ríocht (nó b'fhéídir cónaidhm treibheanna) na [[Cruithne|gCruithne]] ba ea an '''Dál Araí''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Dál nAraidi'''),&lt;ref&gt;Boyd, Hugh Alexander. [http://antrimhistory.net/irish-dalriada-by-hugh-alexander-boyd/ Irish Dalriada]. ''The Glynns: Journal of The Glens of Antrim Historical Society''. Imleabhar 76 (1978).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Byrne154-5&quot;/&gt; i n-oir-thuaisceart na [[Éire|hÉireann]] le linn na [[meánaois]]e. Ba chuid de '[[Cúigí na hÉireann|chúige]]' ''[[Ulaid]]'' í an ríocht, agus bhíodh a ríthe in iomaíocht leis an [[Dál Fiatach]] le haghaidh [[ríthe Éireann|ríogacht]] na cúige. Ba é Ráth Mór laistigh d'[[Contae Aontroma|Aontroim]] a bpríomhchathair. Maítear gurbh é Fiacha Araí (''Fiachu Araide'') a sinsear eapainmneach.

[[Íomhá:UlsterDioceseKingdoms.png|mion|275px|Ulaid agus na trí fho-ríochtaí (aibhsithe i mbuí) sa 10ú–11ú haoiseanna]]

==Críocha==
Is amhlaidh go raibh an Dál Araí lonnaithe sna críocha chéanna ina raibh na ''Rhobogdioi'' (Ῥοβόγδιον) dar le [[Tolamaes]] ina shaothar dar teideal ''[[Geografaíocht (Tolamaes)|Geografaíocht]]''. Fuarthas ann chomh maith an [[Dál Riada]].  

Bhíodh croílár chríocha an Dáil Araí suite ar bhruacha thuaidh [[Loch nEathach]] i ndeisceart [[Contae Aontroma|Chontae Aontroma]]. Ó thuaidh bhíodh an [[Dál Riada]], agus an teorainn léirithe leis [[An Bhuais]]. Ó dheas, bhíodh an teorainn léirithe leis an ''[[Ravel Water]]'' agus taobh thuaidh den [[An Gleann|Ghleann]] cois farraige.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PlaceNamesGlynn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PlaceNamesRavel&quot;/&gt;

==Craobhacha==
{{príomhalt|Dál nAraidi Mag Line}}
Ba é an ''Dál nAraidi Mag Line'' príomh-rítheaghlach an Dáil nAraí. Lonnaithe i ndeisceart Chontae Aontroma a bhí an dál, agus Ráth Mór a phríomhchathair.&lt;ref name=&quot;Flanagan98-9&quot;/&gt;

{{príomhalt|Dál nAraidi in Tuaiscirt}}
I lár na 7ú haoise, chloígh ''Dál nAraidi Mag Line'', faoi cheannas ''Uí Chóelbad'', ríocht [[Eilne]] ar an taobh thiar thuaidh, agus is amhlaidh gur lonnaigh craobh den dream ann.&lt;ref name=&quot;Milliken&quot;/&gt; In am trátha, tugadh ''Dál nAraidi'' ar an gcraobh seo sa Tuaiscirt agus ''Dál nAraidi Mag nEilne'' fosta.&lt;ref name=&quot;Chronicle165&quot;/&gt; 

{{príomhalt|Uí Echach Cobo|Iveagh}}
Faoi dheireadh na 8ú haoise, bhí craobhacha na [[Cruithne|gCruithne]] a bhí suite i gContaetha Aontroma agus an Dúin scartha óna chéile de bharr leathadh an Dáil Fhiatach.&lt;ref name=&quot;Byrne154-5&quot;/&gt; Thiontaigh an chraobh ina ríocht darb teideal [[Uí Echach Cobo|''Uíbh Echach Cobo'']], atá anois suite ar Mhaigh ''Cobha'' i gContae an Dúin.&lt;ref name=&quot;Dobbs78&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Byrne58&quot;/&gt; Dúradh gur ríthe Chobha (''Cuib'') iad. De réir ginealach meánaoiseach, ba de shliocht an Dáil Araí iad, cé gur lag é an nasc seo.&lt;ref name=&quot;Byrne165&quot;/&gt; Faoin 10ú haois, bhí ''Uí Echach Cobo'' luaite mar cheann de dhá thuath déag ''Ulaid''.&lt;ref name=&quot;Dobbs78&quot;/&gt;

Tugadh críocha ''Uíbh Echach Cobo'' mar bunús den déanacht mheánaoiseach agus ''cantred'' Normannach darbh ainm ''Oveh'', maraon le [[deoise Dhroma Mhóir]].&lt;ref name=&quot;Byrne85&quot;/&gt; Galldaíodh é níos déanaí mar ''Iveagh''. Ba hé leathadh a gceantar cumhachta, sa 14ú haois, a bheadh mar bhunús ar bharúntacht Uíbh Eachach.

{{príomhalt|Uí Erca Céin}}
Craobh eile den ''Dál nAraidi'' ab ea ''Uí Erca Céin''.  De réir [[Leabhar na gCeart]] san 10ú haois, bhí siad ar cheann de 12 tuath na ''nUlad''.&lt;ref name=&quot;Dobbs78&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Dobbs116-7&quot;/&gt;

==Stair==
Faoi thús an ré stairiúil in Éirinn sa 6ú haois, bhí ard-ríocht na ''nUlad'' teoranta a bheag nó a mhór taobh thoir den [[An Bhanna|Bhanna]].&lt;ref name=&quot;ANHOI212&quot;/&gt; Bhí críocha fós ámh ag na Cruithne taobh thiar den abhainn i g[[Contae Dhoire]]. Sula ndeachaigh siadsan chun cinn is dócha go raibh finte níos luaite i gceannas ann.&lt;ref name=&quot;ANHOI212&quot;/&gt;

Sa bhliain 563, de réir [[Annála Uladh]], is amhlaidh go raibh achrann inmheánach i measc na gCruithne agus mar thoradh, rinne [[Báetán mac Cinn]] margadh le h[[Uí Néill an Tuaiscirt]]. Gheall sé dóibh críocha ''Ard Eólairg'' ([[Aird Mhic Giollagáin]]) agus an Lí, taobh thiar den Bhanna.&lt;ref name=&quot;ANHOI212&quot;/&gt; Mar thoradh sin, tharla [[Cath Móin Daire Lothair|Cath Mhóin Daire Lothair]] ([[Muine Mór]] an lae inniu) idir Uí Néill agus comhaontas ríthe Chruithne, inár cloíodh go millteanach na Chruithne.&lt;ref name=&quot;ANHOI212&quot;/&gt; I ndiaidh an catha, chuir Uí Néill a gcomhghuaillithe as [[Oirialla]] a gcónaí i n[[Eilne]], iar-chríocha Chruithne suite idir an Banna agus an [[an Bhuais|Buais]].&lt;ref name=&quot;ANHOI212&quot;/&gt; Idir an dá linn, chuir na Cruithne clóite atheagar orthu féin laistigh den Dál Araí.&lt;ref name=&quot;ANHOI212&quot;/&gt;

Sa bhliain 565, mharaigh ''[[Áed Dub mac Suibni]]'', rí Dhál Araí Ulad, ''[[Diarmait mac Cerbaill]]'', [[Ard-Rí na hÉireann|Ard-Rí]], ag Ráith Beag.&lt;ref name=&quot;Flanagan98-9&quot;/&gt;

Sa bhliain 626, bhain rí Dhál Araí ''[[Congal Cáech]]'' ríogacht ruire na Ulad amach, agus sa bhliain 628, mharaigh sé i mbun catha an t-Ard Rí, ''[[Suibne Menn]]'' Uí Néill an Tuaiscirt.&lt;ref name=&quot;Bardon20-1&quot;/&gt; Sa bhliain 629, bhí Connal i gceannas nuair a chloígh Uí Néill an Dál Araí.&lt;ref name=&quot;ANHOI212&quot;/&gt; Ag iarraidh tar éis sin an t-Ard-Ríogacht a bhaint amach do féin, bhunaigh Connal comhghuaillíochtaí leis an Dál Riada agus [[Ríocht Srath Chluaidh|Srath Chluaidh]]. Mar thoradh siúd, tharla [[Cath Mhaigh Rath]] sa bhliain 637, inar maraíodh Connal ag an Ard-Rí ''[[Domnall mac Áedo]]'' Uí Néill an Tuaiscirt, agus i dteannta sin, lagaíodh go donna idir an Dál Araí agus an Dál Riada araon.&lt;ref name=&quot;McSparron109&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bardon20-1&quot;/&gt;

Insítear san [[Annála Uladh]] Dúin bhliain 668 gur tharla ''Bellum Fertsi'' (Cath [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]]) idir na 'hUlaid' (Dál Fiatach) and 'Cruithne' (Dál Araí).&lt;ref name=&quot;ANHOI212&quot;/&gt; Lena linn sin, bhí an Dál Araí ag tríd is aghaidh chúngrach Uí Néill an Tuaiscirt. Sa bhliain 681, maraíodh ''[[Dúngal Eilni mac Scandail|Dúngal Eilni]]'' den Dál Araí an Tuasicirt agus a chomhghuaillí ''Cenn Fáelad'' den [[Ciannachta|Chiannachta]] as tuaisceart Dhoire ag Dún Cethirinn ag [[Máel Dúin mac Máele Fithrich|Máel Dúin]] den [[Cenél Meic Ercae|Cenél Mhic Ercae]] den [[Cenél nEógain]].&lt;ref name=&quot;ANHOI212&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Chronicle69&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maney67&quot;/&gt;

Sa bhliain 697, measadh go raibh baint ar leith ag comhghuaillíocht éigin den Dál Araí, ''[[Ciannachta]] Glinne Geimin'' agus ''[[Cenél nEógain|Cenél Feradaig]]'' le bás ''[[Eochaid mac Domangairt|Eochach mhic Dhomhanghairt]]'', rí ''[[Cenél nGabráin]]'' de [[Dál Riada|Dhál Riada]] na hAlban.&lt;ref name=&quot;Maney265&quot;/&gt;

Le linn na 7ú haoise, chaill na Cruithne de réir a chéile a gcuid tailte taobh thiar den Bhanna, agus bhí an Dál Araí ansin an t-aon chineál amháin na gCruithne i gContae Aontroma.&lt;ref name=&quot;Byrne154-5&quot;/&gt; Tar éis na bliana 776, ní ghlaonn na hannála a thuilleadh ''Cruthin'' ar an Dál nAraidi, ach ina ionad sin ''fir Ulad''.&lt;ref name=&quot;Byrne154-5&quot;/&gt;

Sa 8ú haois, chloígh an Dál Araí ríocht an Dáil Riada.&lt;ref name=&quot;ANHoI17&quot;/&gt; Ag an am gcéanna, mhéadaigh Dál Fiatach a gcuid críoch, ag sáinniú an Dáil Araí ó [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]].&lt;ref name=&quot;Byrne154-5&quot;/&gt;

Faoi dheireadh na 9ú haoise, d'éirigh leis an Dál Araí cumhacht a bhaint den Dál Fiatach. Tháinig deireadh leis an gcinseal seo go dtí an bhliain 972, nuair a chuir ''Eochaid mac Ardgail'' an Dál Fiatach i réim arís.&lt;ref name=&quot;MIaE493&quot;/&gt;

Sa bhliain 1005, [[Brian Bóramha]] ó thuaidh chun umhlú na ''nUlad'' a glacadh. Ní bhfuair sé ámh ach umhlú rí an Dáil Araí ina phríomhchathair Ráith Mór.&lt;ref name=&quot;Clontarf138-9&quot;/&gt;

Faoi thús na 12ú haoise, faoi cheannas Uí Loingsigh, bhí iar-críocha an Dáil Araí i nAontroim caillte acu d'Uí Fhloinn, agus teoranta ansin i Maigh Line.  Príomhchlann Uí Thoirtre as [[Oirialla]], agus ceannairí fosta na [[Fir Lí|bhFear Lí]] ba ea Uí Fhloinn.  Mar thoradh chleamhnas agus comhghuaillíochtaí, mar aon le brú cúngaigh ó [[Cenél nEógain]], d'aistrigh siad féin soir thar an mBanna. Ach a raibh siad i gceannas i nAontroim, ghlaoigh siad orthu féin ní amháin tiarnaí a muintire féin, Uí Thoirtre, ach fosta ríthe Dhál Araí (an Tuaiscirt), Dhál Riada agus Fhir Lí.&lt;ref name=&quot;ANHoI17&quot;/&gt;

==Cenél agus clanna==
{{Main|Clanna Ulad}}
Se a leanas liosta chineáil/clanna/corcraí/finte/síolta/treibheanna an Dáil Araí:

{{columns-list|colwidth=22em|
* Cenél Caeilbaidh&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Cenél Maelche&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Clann Aodha
* Clanna Conaill Chernaig&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Clann Luirgine&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Corcraige Chaelraidi&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Corcraige Sogain&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Mac Aodh
* Mag Aonghusa&lt;ref name=&quot;Bell163&quot;/&gt;
* Mac Artáin&lt;ref name=&quot;Bell137&quot;/&gt;
* Síl Ciaráin&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Síl Finghin&lt;ref name=&quot;MacCotter230&quot;/&gt;
* Uí Chóelbad
* Uí Coltarain
* Uí Erca Céin&lt;ref name=&quot;MacCotter230&quot;/&gt;
* Uí Fiachrach&lt;ref name=&quot;OGlocusS&quot;/&gt;
* Uí Gairbhith&lt;ref name=&quot;SurnamesGarvey&quot;/&gt;
* Uí hAidith&lt;ref name=&quot;SurnamesHaidith&quot;/&gt;
* Uí hAinbheith&lt;ref name=&quot;SurnamesHanvey&quot;/&gt;
* Uí Labhradha&lt;ref name=&quot;SurnamesLavery&quot;/&gt;
* Uí Leathlobhair&lt;ref name=&quot;SurnamesLawlor&quot;/&gt;
* Uí Loingsigh
}}

==Tíreolas==
===Tuatha===
* [[Latharna]]:&lt;ref name=&quot;PlaceNamesLarne&quot;/&gt;  Deitear gur mhac ''[[Úgaine Mór]]'' ba ea Lathar.&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;/&gt; Luathdhream agus tuath Latharna ba ea Seimhne (''Semne''&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;), aitheanta mar [[Oileán Mhic Aodha]].&lt;ref name=&quot;PlaceNamesIslandMagee&quot;/&gt;
* Maige Damoerna (Mag Damairne fosta):&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt;  ''Machaire Morna'',&lt;ref name=&quot;PlaceNamesMagheramorne&quot;/&gt; suite ar an taobh thiar de [[Loch Latharna]].&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt;
* [[Dál mBuinne]]: [[aitheachthuath]] an ''Dáil Araidi Mag Line''.&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusT&quot;/&gt;
* [[Dál Sailni]]:&lt;ref name=&quot;OGlocusT&quot;/&gt; Síolraithe ó ''Fedhlim Sailne''.&lt;ref name=&quot;OGlocusT&quot;/&gt; B'fhéidir é gur iar-shaorthuath ba ea é, ach d'éirigh sé ina aitheachthuath na ''Dáil Araidi Mag Line''.  Cé go dtagadh na ríthe as rítheaghlach ''Dáil nAraidi Mag Line'', mar a bhí ''[[Uí Choelbad]]'', bhíodh an phríomheaglais, Conaire, i gcríocha an Dáil Shailne.&lt;ref name=&quot;Edwards63&quot;/&gt;  Tar éis ré na Lochlanach, ghlac [[Uí Tuirtri]] as [[Oirialla]] lena cúngracht an ''Dál Sailni'' agus a eaglais.&lt;ref name=&quot;Edwards63&quot;/&gt;
* Tuath Sine: luaite mar aithechthúatha an ''Dáil Araidi Mag Line''.&lt;ref name=&quot;OGlocusT&quot;/&gt;

===Suíomhanna eaglasta===
* Cill Bhaotáin, alias Ceil Scoba.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt; Deirtear gurb i gcríocha ''Cland Sogain mic Fiachrach Araidi'' é.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Cill Chiannáin, suite i Seimhne.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Cill Fhinnsiche.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; B'fhéidir Cill Dhuinsí i mbarúntacht [[An Duifrian|An Duifriain]] i gContae an Dúin.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Cill Ghlas.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt; Deirtear gur bhunaigh Naomh Padráig an eaglais seo. Suite i nEilne, taobh thoir de Dhomhnach Mór.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Cill Rua.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PlaceNamesKilroot&quot;/&gt; Suite ar bhruach Loch Laigh, gaolmhar le Naomh Colmán.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Domhnach ''Cainri'', suite i g[[Cathraí]].&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;
* Domhnach Comhbhair.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; [[An Comar]] i gContae an Dúin, b'fhéidir.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesComber&quot;/&gt; Deirtear gur tógadh an mhainistir seo ag Conla, a bhuail tráth le Naomh Pádraig.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesComber&quot;/&gt;
* Domnach Mór ''Maige Damoerna''.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; Tuath ba ea ''Mag Damoerna.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesMagheramorne&quot;/&gt;
* Gluaire.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PlaceNamesGlore&quot;/&gt; Suite i dtuath Latharna, eaglais bunaithe ag Naomh Pádraig.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesGlore&quot;/&gt;
* Lathrach nó Leitir Pátraic,&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; aitheanta anois mar ''[[Lann Abhaigh]]''.&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PlaceNamesGlenavy&quot;/&gt; Deirtear gur bhunaigh Naomh Pádraig an eaglais, a d'fhág i gceannas a dheisceabal Daniel, abhach.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesGlenavy&quot;/&gt;
* Luí Phádraig.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;
* Tealach nó Cill Chonadáin.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; Paróiste [[Carn an Chaistil|Charn an Chaistil]], barúntacht [[Gleann Arma Uachtarach|Gleann Arma Uachtaraigh]]

===Dúin agus suíomhanna suntasacha===
* ''Dún Daen Hi Fidbaid'', ''Dún dá Én i fFiodhbhaidh'',&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; Dún Dá Éan i bhFíobha.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesDuneaneParish&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PlaceNamesDuneaneManse&quot;/&gt; D'fhéadfadh gur chine é ''Hi Fidbaid'', mar atá ''Uí Fidbaid''; nó fíobha/foraois.&lt;ref name=&quot;Forest&quot;/&gt;
* ''Ráith Aidhne'', suite i Seimhne.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusR&quot;/&gt;
* ''Ráith Bacain'', suite i Latharna.&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;/&gt;
* ''Ráith Bachall'', suite i Latharna.&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;/&gt;
* ''Ráith Cimaeith'', suite i Seimhne.&lt;ref name=&quot;OGlocusR&quot;/&gt;
* ''Ráith Cind Con''.&lt;ref name=&quot;OGlocusR&quot;/&gt;
* ''Ráith Epscuip Fhindich in hUí Darca-chein''.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;
* ''Ráith Line'', suite i Maigh Line, ainm eile b'fhéidir ar Ráith Mór.&lt;ref name=&quot;OGlocusR&quot;/&gt;
* ''Ráith Sithe'',&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; eaglais a deirtear gur bhunnaigh Naomh Pádraig í.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesRashee&quot;/&gt; Faightear an tagairt is luaite fúithi i n[[Annála Uladh]], agus bás easpaig, 'Eoghan Ratha Sithe', sa bhliain 618 á thuairisc.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesRashee&quot;/&gt;&lt;ref&gt;U618.3, ''Coemgin Ghlinne Da Locha &amp; Comhgall episcopus &amp; episcopus Eoghan Ratha Sithe quieuerunt.''&lt;/ref&gt;

===Suíomhanna eile===
Seo a leanas suíomhanna a bhíodh laistigh den ''Dál nAraidi'', de réir fianaise:&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;
* ''Airther Maigi Cobhai'',&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PlaceNamesArmoy&quot;/&gt; [[Oirthear Maí]] Chobha, suite i ríocht an Dáil Riada. Deirtear gur bhaist Naomh Pádraig Naomh Olcan anseo, agus d'insealbhaigh é mar easpag ann.
* ''Alt na n-Ingen'', suite i ''Crích Dalaraide''.&lt;ref name=&quot;OGlocusA&quot;/&gt;
* ''Cairloegh''.'' Claimed as being located near ''Na Lee'' in what became the barony of [[Coleraine (barony)|Coleraine]]. Said to have been granted to Fiachra for defeating Ailill in the battle of Ocha.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* ''Cothraighe''.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt; Located in Dál Riata, the name preserved in the barony of [[Cary (barony)|Cary]].&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* Cúil Raithin. '' Meaning &quot;corner/nook of ferns&quot;.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesColeraine&quot;/&gt; Modern-day Coleraine. Located in Eilne, it was once an episcopal see.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt; A church had been founded here by St. Patrick.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt; It has been suggested that it lost its status after the Ui Choelbad ruling dynasty of the Dál nAraidi of Magh Line conquered Eilne in the mid-7th century, and a prince of theirs settled there. Their own church in Magh Line, at Domnach Combair, was also an episcopal see and they may have been content to see Cúil Raithin lose its status.&lt;ref name=&quot;Edwards59&quot;/&gt;
* ''Cúl Cáel''. '' Where Fiacha mac Baetain, king of Dál nAraidi killed Fiacha mac Demain, king of Dál Fiatach. Possibly Kilkeel in County Down, which derives from ''Cill Chaoil''.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PlaceNamesKilkeel&quot;/&gt;
* ''Cúl Fothirbi'', nó ''Cell Fuithirbi''.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
* ''Druim Dáganda''.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;
* ''Echdruim Brecain''.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; ''Eachdhroim''.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesAughrim&quot;/&gt;'' Suite de réir [[John O'Donovan (scoláire)|O'Donovan]] ar an teorainn Dál nAraidi agus Dál Riata.&lt;ref name=&quot;Donovan121&quot;/&gt;''
* ''Fan in t(s)amaisci.&lt;ref name=&quot;OGlocusF&quot;/&gt;
* ''Fid Átha Luain'', nó ''Fedha baile atha luain''. Nasctha le ''Dún Daen Hi Fidbaid'', ''qv.''.&lt;ref name=&quot;OGlocusF&quot;/&gt;
* ''Imlech Cluane'', suite i Seimhne.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;
* ''Inber Olarba'', '' the estuary of the river Olarba, present-day Larne.&lt;ref name=&quot;OGlocusO&quot;/&gt;
* ''Laethet''.&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;/&gt; ''Suíomh de cath'' ''idir Dál nAraidi agus Dál Fiatach, possibly modern-day [[Knocklayd]], in the north of County Antrim.&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot; /&gt; Knocklayd derives from'' Cnoc Leithid'', meaning &quot;hill of the slope&quot;.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesKnocklayd&quot;/&gt;
* ''Linn Dóe'', alias ''Linn Uachaill'', '' which formed part of the boundary of Dál nAraidi.&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;/&gt;  Said to belong to the Clanna Conall Cearnach.&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;/&gt;
* ''Linn in Goban'','' alias Linn na nGobann, Cenn Guba, and Cnoc Glinne. Said to have been where the legendary figure [[Tuathal Techtmar]] was slain.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;/&gt;  Stated as being a hill at Móin an Chatha in Magh Line.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;''
* ''Ross Torathair''.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusR&quot;/&gt; Suite gar do Chúil Raithin,'' a battle for this place between St. Columba and St. Comgall is referenced to in the ''Amra Choluim Chille'', the Elegy of St. Columba.&lt;ref name=&quot;OGlocusR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Amra&quot;/&gt;
* ''Scirit'', aitheanta fosta mar ''Scirec Archaile'', '' meaning (Arcail: great valley).&lt;ref name=&quot;OGlocusS&quot;/&gt;  Now known as Skerry. Located near Slemish in Dál nAraidi in Tuaiscirt, it was an ancient burial place.&lt;ref name=&quot;OGlocusS&quot;/&gt;

===Gnéithe geograhacha===
'''Aibhneacha'''
*Buas.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; Modern-Irish ''An Bhuais'', meaning &quot;the cow-like one&quot;, modern-day River Bush.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesBush&quot;/&gt; A river in north-western County Antrim that was the boundary between west of Dál Riata and the east of Eilne.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;
*Fregabhail.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; Modern-Irish ''Freabhal'', meaning &quot;towards the fork&quot;, modern-day Glenravel River.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesRavel&quot;/&gt; Formed the northern border between Dál nAraidi and Dál Riata.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesRavel&quot;/&gt; It also formed part of the boundary between the medieval deanerys of Tuaisceart and Ui Tuirtre.&lt;ref name=&quot;OGlocusF&quot;/&gt;
*Inber n-Ailinne.&lt;ref name=&quot;OGlocusI&quot;/&gt;
*Men, alias Mena, Main, Myn, modern-Irish ''An Mhin'', meaning &quot;the river/water&quot;, now known as the [[River Main (County Antrim)|River Maine]]. This river flowed into &quot;Rubha Mena&quot;, now known as Mainwater Foot, at [[Lough Neagh]].&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PlaceNamesMain&quot;/&gt;
*Ollarba, alias Olarba.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusO&quot;/&gt; Modern-day River Larne, which empties into Larne Lough.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesLarneRiver&quot;/&gt; Some claim it is instead the [[Six Mile Water]], which starts near Larne and empties into Lough Neagh.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesSixMileWater&quot;/&gt; It was located to the south-east of Magh Line, running past Ráith Mór.&lt;ref name=&quot;OGlocusO&quot;/&gt;
*Olar. A river that like the Olarba starts at Móin an Chatha but instead flows into Lough Neagh.&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt;

'''Átha'''
*Fertais Tuama.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; Modern-Irish ''Fearsaid Thuama'', meaning the &quot;ford of Toome&quot;, present-day [[Toome]].&lt;ref name=&quot;PlaceNamesToome&quot;/&gt; The ford referenced crossed the River Bann near [[Lough Neagh]].

'''Foraoisí'''
*Conaire, also spelt as Condaire and Connere.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PlaceNamesConnor1&quot;/&gt; Modern-Irish ''Coinnire'', meaning &quot;(wild-)dog oak-wood&quot;, and Anglicised as Conner. It is the location of the medieval cathedral for the diocese of Connor. Its patron is stated as being St. Mac Nissi.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesConnor2&quot;/&gt;

'''Gleannta'''
*Arcail, a great glen located to the north of Sliabh Mis. Now known as the Braid Valley.&lt;ref name=&quot;OGlocusA&quot;/&gt;
*Glenn in Scáil, alias Muintir Diugna.&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt; Near Slemish, it is where Milchú kept St. Patrick as a slave.&lt;ref name=&quot;OGlocusG&quot;/&gt;
*Glenn Indechta.&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; Modern-Irish ''Gleann Fhinneachta'', meaning &quot;Finneacht's glen&quot;, Anglicised as Glynn.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesGlynn&quot;/&gt; St. Patrick is said to have founded a church here. Glenn Indechta also marked the southern boundary of the kingdom of Dál Riata.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesGlynn&quot;/&gt;

'''Locha'''
*Loch Daim Deircc. A lake located west of Tráig Fhirgrinne Mic Dheagaid and of Uisce Labrainde, both west of Slemish.&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusU&quot;/&gt;
*Loch Laigh, alias Loch Lóig and Loch Láig.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;/&gt; Modern-Irish ''Loch Lao'', meaning &quot;sea-inlet of the calf&quot;, now known as Belfast Lough.&lt;ref name=&quot;PlaceNamesBelfastLough&quot;/&gt;

'''Macairí srl'''
*Magh Latrainn, alias Lathraind, Latharrne, and Latharna, the plain of Latharna running from the hills to the sea.&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt;
*Cluain Beoan and Cluain Fiachna.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
*Magh Monaich.&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt;
*Magh Séle, located in Semne.&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt;
*Móin an Chatha, the bog of which the rivers Olar and Ollarba start.&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt; 
*Monai, a bog located somewhere in Dál nAraidi.&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;/&gt;

'''Sléibhte'''
*Arda Corrain. A battle occurred here between the Dál nAraidi and Dál Riata. Fiachna mac Demmain, king of Dál nAraidi and Ulaid was slain here. Possibly the hill above &quot;the Corran of Larne&quot;.&lt;ref name=&quot;OGlocusA&quot;/&gt;
*Cnoc Cennghaba, alias Cnoc Glinne-an-Gabhann and Cnoc Glindi Ui Gaband, located in Magh Line.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt; A prince of Fremand Fini was also slain here.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
*Crich Araide Adruiad.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt; One of the mountains of Ulaid, seen from County Louth.&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;/&gt;
*Slebe Ulad. Mountains of Ulaid, containing Crích Araide Adruaid, Sliab Mis magnech, Monor nGand, and Sliab Caín Comramach Calland.&lt;ref name=&quot;Metrical&quot;/&gt;
* ''Sliab Cáin'', Sliabh Cáin, suite i nGleann an Scáil.&lt;ref name=&quot;OGlocusS&quot;/&gt;
* &lt;!--hi nDíthruib--&gt;Slébi Mis,&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;/&gt; [[Sliabh Mis]].&lt;ref name=&quot;PlaceNamesSlemish&quot;/&gt;

==Féach freisin==
* [[Ulaid]]
* [[Ríthe na nUladh]]
* ''[[Ríthe Dáil Araidi]]
* ''[[Dál nAraidi Mag Line]]
* ''[[Uí Echach Cobo]]
* ''[[Uí Erca Céin]]
* [[Dál Fiatach]]
* [[Dál Riada]]
* [[Ciannachta]]
* [[Craobh Rua]]

==Foinsí==
* {{
cite book |title=A History of Ulster |last=Bardon |first=Jonathan |year=2005 |publisher=The Black Staff Press|isbn=0-85640-764-X |url=https://archive.org/details/historyofulster00jona
}}
* {{
cite book |last=Bell |first=Robert |title=The book of Ulster Surnames |url=https://archive.org/details/bookofulstersurn0000bell |page=[https://archive.org/details/bookofulstersurn0000bell/page/180 180] |publisher=The Blackstaff Press |year=2003 |isbn=0-85640-602-3
}}
* {{
cite journal |title=The Royal Residence of Rathmore of Moy-Linne. With Notes on Other Early Earthworks in Ulster |last=Berry |first=R. J. |publisher=Ulster Archaeological Society |journal=Ulster Journal of Archaeology |series=Second Series |volume=5 |issue=1 |date=Deireadh Fómhair 1898 |pages=9–19
}}
* Byrne, Francis John, ''Irish Kings and High-Kings.'' Batsford, Londain, 1973. {{ISBN|0-7134-5882-8}}
* {{
cite journal |title=Clann Ollaman Uaisle Emna |last=Byrne |first=F. J. |authorlink=Francis John Byrne |publisher=Liverpool University Press |journal=Studia Hibernica |issue=4 |year=1964 |pages=54–94
}}
* {{
cite journal |title=Tribes and tribalism in Early Ireland |last=Byrne |first=F. J. |publisher=Royal Irish Academy |journal=[[Ériu (iriseán)|Ériu]] |volume=22 |year=1971 |pages=128–166
}}
* {{
cite book |title=Early Christian Ireland |last=Charles-Edwards |first=T. M. |authorlink=T. M. Charles-Edwards |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=9780521363952
}}
* {{
cite book |title=The Chronicle of Ireland, Volume 1 |last=Charles Edwards |first=T. M. |publisher=Liverpool University Press |year=2006 |isbn=9780853239598}}
* {{
cite book |title=The excavation of an Early Christian rath with later medieval occupation at Drumadoon, Co. Antrim |author1=Cormac McSparron |author2=Brian Williams |author3=Cormac Bourke |year=2009 |publisher=[[Acadamh Ríoga na hÉireann]]
}}
* {{
cite book |title=A New History of Ireland, II Medieval Ireland 1169-1534 |year=2008 |editor=Cosgrove, Art |publisher=Oxford University Press |isbn=978-019-953970-3
}}
* {{
cite journal |title=Excavations at Rathbeg, Co. Antrim |author1=Cynthia Warhurst |author2=Deirdre Flanagan |author3=J. R. Pilcher |journal=Ulster Journal of Archaeology |series=Third Series |volume=32 |year=1969 |pages= 93–100
}}
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Cróinín, Dáibhí]], ''Early Medieval Ireland: 400&amp;ndash;1200.'' Longman, Londain, 1995. {{ISBN|0-582-01565-0}}
* {{
cite journal |
title = The Dál Fiatach |
last = Dobbs |
first = Margaret |
authorlink = Margaret Dobbs |
publisher = Ulster Archaeological Society |
journal = Ulster Journal of Archaeology |
series = Third Series |
volume = 8 |
year = 1945 |
pages = 66–79
}}
* {{
cite journal |
title = The Ui Dercco Céin |
last = Dobbs |
first = Margaret |
publisher = Ulster Archaeological Society |
journal = Ulster Journal of Archaeology |
series = Third Series |
volume = 2 |
year =1939 |
pages = 112–119
}}
* {{
cite book |title=Brian Boru and the Battle of Clontarf |last=Duffy |first=Seán |year=2014 |publisher=Gill &amp; Macmillan |isbn=978-0-7171-6207-9
}}
* {{
cite book |title=Medieval Ireland an Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |last=Duffy |first=Seán |year=2005 |publisher=Routledge |isbn=978-0-4159-4052-8
}}
* Duffy, Seán (eag.), ''Atlas of Irish History.'' Gill &amp; Macmillan, Baile Átha Cliath, 2a heagrán, 2000. {{ISBN|0-7171-3093-2}}
* {{
cite book |
title = Medieval Ireland. Territorial, Political and Economic Divisions |
last = MacCotter |
first = Paul |
publisher = The Heritage Council |
isbn = 9781846825576 |
date = 2014-10-31
}}
* {{
cite journal |title=Archaeological Evaluation of the Inaugural Landscape of Crew Hill (Craeb Telcha), County Antrim |last=MacDonald |first=Philip |journal=Ulster Journal of Archaeology |series=Third Series |volume=67 |year=2008 |pages= 84–106 |publisher=Ulster Archaeological Society
}}
* {{
cite journal |title=Erratum for Volume 20/21 of the &quot;Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium&quot; |journal=Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium |volume=22 |year=2002 |pages=264–269 |publisher=Department of Celtic Languages &amp; Literatures, Harvard University |last=Maney |first=Laurance
}}
* {{
cite journal |title=&quot;I Wonder What the King Is Doing Tonight&quot; Looking for Arthur in All the Wrong Places |journal=Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium |volume=24/25 |year=2004–2005 |pages=54–72 |publisher=Department of Celtic Languages &amp; Literatures, Harvard University |last=Maney |first=Laurance
}}
* {{
cite journal |title=Clones and Her Neighbours in the Early Period: Hints from Some Airgialla Saints' Lives |last=McCone |first=Kim |journal=Clogher Record |volume=11 |issue=3 |pages=305–325 |year=1984 |publisher=Clogher Historical Society |doi=10.2307/27695892|jstor=27695892
}}
* {{
cite book |title=The Martyrdom of Donegal. A calendar of the Saints of Ireland |last=Ó Donnabháin |first=Seán |authorlink=Seán Ó Donnabháin |year=1864 |publisher=Oxford University Press (2006)
}}

==Tagairtí==
{{reflist|
refs = 
&lt;ref name=&quot;ANHoI17&quot;&gt;A New History of Ireland, lch. 17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ANHOI212&quot;&gt;A New History of Ireland, lch. 212.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;MIaE493&quot;&gt;Duffy (2005), lch. 493.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Clontarf138-9&quot;&gt;Duffy (2014), ll. 138-139.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Bardon20-1&quot;&gt;Bardon, plch. 20-21.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Bell137&quot;&gt;Bell, lch. 137.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Bell163&quot;&gt;Bell, lch. 163.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Byrne58&quot;&gt;Byrne (1964), lch. 58.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Byrne85&quot;&gt;Byrne (1964), lch. 85.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Byrne154-5&quot;&gt;Byrne (1971), plch. 154-155.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Byrne165&quot;&gt;Byrne (1971), lch. 165.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Dobbs78&quot;&gt;Dobbs (1945), lch. 78.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Dobbs116-7&quot;&gt;Dobbs (1939), ll. 116-117.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Donovan121&quot;&gt;O'Donovan, lch. 121.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Edwards59&quot;&gt;Charles-Edwards (2000), lch. 59.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Edwards63&quot;&gt;Charles-Edwards (2000), lch. 63.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Chronicle69&quot;&gt;Charles-Edwards (2006), lch. 68.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Chronicle165&quot;&gt;Charles-Edwards (2006), lch. 165.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Flanagan98-9&quot;&gt;Flanagan, ll. 98-99.&lt;/ref&gt;
&lt;!--ref name=&quot;McCone308-9&quot;&gt;McCone, lch. 308-309.&lt;/ref--&gt;
&lt;ref name=&quot;McSparron109&quot;&gt;McSparron, lch. 109.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;MacCotter230&quot;&gt;MacCotter, lch. 230.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Maney67&quot;&gt;Maney (2002), lch. 67.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Maney265&quot;&gt;Maney (2004), lch. 265.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Milliken&quot;&gt;{{cite web |
url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~alanmilliken/Research/IrishRecords/Miscellaneous/Fir-na-craibhe.html |
teideal = Fir-na-craibhe in Dal Araide of the North |
accessdate = 3ú Lúnasa 2016 |
dátarochtana = 2020-02-17 |
archivedate = 2016-08-19 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20160819163439/http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~alanmilliken/Research/IrishRecords/Miscellaneous/Fir-na-craibhe.html }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;OGlocusA&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi//locus/A Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128125635/http://research.ucc.ie/doi//locus/A |date=2020-01-28 }} - A&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusC&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/C Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626185814/https://research.ucc.ie/doi/locus/C |date=2020-06-26 }} - C&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusD&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/D Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629053500/https://research.ucc.ie/doi/locus/D |date=2020-06-29 }} - D&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusF&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/F Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626185825/https://research.ucc.ie/doi/locus/F |date=2020-06-26 }} - F&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusG&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/G Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629055259/https://research.ucc.ie/doi/locus/G |date=2020-06-29 }} - G&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusI&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/I Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628083614/https://research.ucc.ie/doi/locus/I |date=2020-06-28 }} - I&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusL&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/L Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629045111/https://research.ucc.ie/doi/locus/L |date=2020-06-29 }} - L&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusM&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/M Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629152050/https://research.ucc.ie/doi/locus/M |date=2020-06-29 }} - M&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusO&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/O Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628161114/https://research.ucc.ie/doi/locus/O |date=2020-06-28 }} - O&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusR&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/R Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626185822/https://research.ucc.ie/doi/locus/R |date=2020-06-26 }} - R&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusS&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/S Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628083612/https://research.ucc.ie/doi/locus/S |date=2020-06-28 }} - S&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusT&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/T Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629075428/https://research.ucc.ie/doi/locus/T |date=2020-06-29 }} - T&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;OGlocusU&quot;&gt;[http://research.ucc.ie/doi/locus/U Onomasticon Goedelicum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628113859/https://research.ucc.ie/doi/locus/U |date=2020-06-28 }} - U&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Amra&quot;&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/amra_columcille.html Amra of St. Columba]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Forest&quot;&gt;[http://www.dil.ie/search?q = fiodhba Irish Language Dictionary] - Fiodhba&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Metrical&quot;&gt;[http://www.ucc.ie/research/celt/published/G106500D.html The Metrical Dindshenchas]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;PlaceNamesArmoy&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 15890 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Armoy&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesAughrim&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 15117 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Aughrim, County Down&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesBelfastLough&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 6524 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Belfast Lough&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesBush&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 342 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Bush&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesColeraine&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 214 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Coleraine Parish&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesComber&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 12014 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Comber&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesConnor1&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 16927 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Connor Parish&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesConnor2&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 16928 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Connor&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesDuneaneManse&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 5448 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Duneane Manse&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesDuneaneParish&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 5449 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Duneane Parish&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesGlenavy&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 6061 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Glenavy&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesGlore&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 16448 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Glore&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesGlynn&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 16874 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Glynn&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesIslandMagee&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 16884 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Island Magee&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesKilkeel&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 15234 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Kilkeel&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesKilroot&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 6371 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Kilroot&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesKnocklayd&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 15738 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Knocklayd&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesLarne&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 16730 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Larne&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesLarneRiver&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 16870 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Larne River&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesMagheramorne&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 16895 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Magheramorne&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesMain&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 5265 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Main&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesRashee&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 18811 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Rashee&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesRavel&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 16386 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Glenravel Water&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesSixMileWater&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 5659 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Six Mile Water&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesSlemish&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 16664 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Slemish&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;PlaceNamesToome&quot;&gt;[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry = 5398 Place Names NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125163013/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry |date=2021-01-25 }} - Toome&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;SurnamesGarvey&quot;&gt;{{
cite web |
url = http://www.libraryireland.com/names/og/o-gairbheith.php |
teideal = Ó Gairbheith |
work = Irish Names and Surnames |
access-date = 15u Meán Fómhair 2015 |
last = Woulfe |
first = Rev. Patrick |
year = 1923
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;SurnamesHaidith&quot;&gt;{{
cite web |
url = http://www.libraryireland.com/names/oh/o-haidith.php |
teideal = Ó Haidith|
work = Irish Names and Surnames |
access-date = 15ú Meán Fómhair 2015 |
last = Woulfe |
first = Rev. Patrick |
year = 1923
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;SurnamesHanvey&quot;&gt;{{
cite web |
url = http://www.libraryireland.com/names/oh/o-hainbheith.php |
teideal = Ó hAinbheith |
work = Irish Names and Surnames |
access-date =  15ú Meán Fómhair 2015 |
last = Woulfe |
first = Rev. Patrick |
year = 1923
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;SurnamesLavery&quot;&gt;{{
cite web |
url = http://www.libraryireland.com/names/ol/o-labhradha.php |
teideal = Ó Labhradha |
work = Irish Names and Surnames |
access-date =  15 Meán Fómhair2015 |
last = Woulfe |
first = Rev. Patrick |
year = 1923
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;SurnamesLawlor&quot;&gt;{{
cite web |
url = http://www.libraryireland.com/names/ol/o-leathlobhair.php |
teideal = Ó Leathlobhair |
work = Irish Names and Surnames |
access-date =  15ú Meán Fómhair 2015 |
last = Woulfe |
first = Rev. Patrick |
year = 1923
}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Éire Tholamaes}}
{{Ulaid}}

{{DEFAULTSORT:Dal Naraidi}}
[[Category:Ulaid]]
[[Catagóir:Éire Tholamaes]]</text>
      <sha1>mf9y009aru15a7m5sijidnldx8rr87l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scolóis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92148</id>
    <revision>
      <id>1332452</id>
      <parentid>1290155</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45807" sha1="7ecnxwpylv6nd89qtdpnfrghtcvjq24" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}
Déanann an téarma '''scolóis''' cur síos ar chuar cliathánach de níos mó ná 10 gcéim a bhíonn i láthair sa dromlach.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cardiopulmonary function and scoliosis severity in idiopathic scoliosis children|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4510355/|journal=Korean Journal of Pediatrics|date=2015-6|issn=1738-1061|pmc=4510355|pmid=26213550|pages=218–223|volume=58|issue=6|doi=10.3345/kjp.2015.58.6.218|author=Seokwon Huh, Lucy Yougmin Eun, Nam Kyun Kim, Jo Won Jung, Jae Young Choi, Hak Sun Kim}}&lt;/ref&gt; Tagann an téarma ón fhocal [[An Ghréigis|Ghréigis]] skoliosis, a chiallaíonn ‘lúbadh’.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=ADOLESCENT IDIOPATHIC SCOLIOSIS|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0030589805700924|journal=Orthopedic Clinics of North America|date=1999-07-01|issn=0030-5898|pages=353–365|volume=30|issue=3|doi=10.1016/S0030-5898(05)70092-4|language=en|author=James W. Roach}}&lt;/ref&gt; Tá an mhíchuma scolóis luaite sa taifead is luaithe atá ar fáil i stair an [[leigheas|leighis]]. Le himeacht na [[Bliain|mblianta]], bhí réimse de chúiseanna éagsúla luaite le scolóis, bhí an taobh meicniúil ann a deir go mbaintear barraíocht úsáide as an [[lámh]] dheas agus dar leis an choincheap nua-aimseartha gur togracht oidhreachtúil atá i gceist. Cé nach bhfuil saineolaithe leighis go fóill ar an eolas faoin chúis chruinn a bhaineann le scolóis, tá tuigmheál níos cruinne acu ar chúis, an stair nádúrtha, agus ar éifeacht an chóireáil le blianta beaga anuas.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Déantar scolóis ideapatach a rangú i dtrí chatagóir ag brath ar an aois a dhéantar an t-othar a dhiagnóisiú le Scolóis.

# Scolóis Naíonda: Má dhéantar an [[Othar|t-othar]] a dhiagnóisiú sula mbíonn siad trí bliana d'aois
# Scolóis Réamhógánach: Má dhéantar an t-othar a dhiagnóisiú agus iad idir trí bliana d'aois agus deich mbliana d'aois nó nuair atá siad ag teacht chun caithriú 
# Scolóis Ógánach: Má dhéantar an t-othar a dhiagnóisiú i ndiaidh deich mbliana d'aois nó i ndiaidh don othar teacht chun caithriú &lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;  

Tá ráta minicíochta de 0.5% go 10% ag scolóis ideapatach ar fud na [[An Domhan|cruinne]], agus tá sé ar cheann de na míchumaí is coitianta ina bhfuil bainteach leis an dromlach.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Den chuid is mó, is dhá phríomhchineál cuar a bhíonn i gceist le scolóis, sé sin cuar ar dhéanamh 'C' agus i gcásanna ina mbíonn dhá chuar i láthair i ndromlach an t-othar, is cuar ar dhéanamh 'S' a bhíonn i gceist.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.scoliosissos.com/news/post/s-curve-vs-c-curve-scoliosis-treatment|teideal=S-Curve vs C-Curve Scoliosis Treatment|údar=erika|language=en|work=Scoliosis SOS|dátarochtana=2020-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191119073253/https://www.scoliosissos.com/news/post/s-curve-vs-c-curve-scoliosis-treatment|archivedate=2019-11-19}}&lt;/ref&gt;

Braitheann déine an scolóis ar an stádas a bhíonn ag [[Céim (matamaitic)|céim]] an cuar, go mion minic bíonn céim an cuar seasmhach maidir leis an dul chun cinn, ach i gcásanna eile, tagann méadú ar dhéine an cuar thar thréimhse ama. Is féidir le cásanna troma de scolóis tionchar mór a bheith aige ar chúrsaí [[análú]] an t-othar ach go hiondúil, ní bhíonn mórán fadhbanna i gceist le cásanna éadrom do Scolóis den chuid is mó.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/adolescent-idiopathic-scoliosis|teideal=Adolescent idiopathic scoliosis|údar=Genetics Home Reference|language=en|work=Genetics Home Reference|dátarochtana=2020-03-21}}&lt;/ref&gt; De ghnáth, ní bhíonn [[pian]] ar bith i gceist i gcásanna éadroma den chuar.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Natural History of Adolescent Idiopathic Scoliosis in Skeletally Mature Patients: A Critical Review|url=http://content.wkhealth.com/linkback/openurl?sid=WKPTLP:landingpage&amp;an=00124635-201512000-00003|journal=Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons|date=2015-12|issn=1067-151X|pages=714–723|volume=23|issue=12|doi=10.5435/JAAOS-D-14-00037|language=en|author=Steven S. Agabegi, Namdar Kazemi, Peter F. Sturm, Charles T. Mehlman}}&lt;/ref&gt; Rinneadh [[staidéar cohóirt]] ar 332 othar ideapatach a bhí ag fulaingt le scolóis ach nach raibh cóir leighis faighte acu ó [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], cuireadh torthaí an staidéar i bhfoirm [[tuairisc]] a foilsíodh sa bhliain 2003. Rinneadh cur síos sa tuairisc nach raibh difríocht shuntasach ar bith ar dhóchúlacht mheasta mhaireachtála idir grúpa na hothair ina ghlac páirt sa scrúdú agus an [[daonra]] ginearálta atá ar bharr a cuid sláinte. Rinneadh torthaí dul chun cinn cuair éagsúla a mhíniú sa tuairisc chomh maith agus fuarthas amach go ndéanann cuair a bhíonn idir 30 agus 50 céim dul chun cinn ar mheáin 10 go 15 céim thar thréimhse an tsaolré. Dar leis an tuairisc, déanann cuair atá níos airde ná 50 céim atá lán aibí, dul chun cinn seasta ag ráta de chéim amháin go bliantúil. Déanann cuar a bhíonn ag othair a dhiagnóisíodh i dtréimhse a hógánach dul chun cinn trom i rith tréimhse a saolré i gcomparáid le hothar ina bhfuil cás scolóise níos éadroma. 

Cuirtear scolóis ideapatach ar scolóis nach bhfuil an chúis a bhaineann leis ar an eolas, tá seo coitianta in thart fa 8 in achan 10 gcás. Níl baint ar bith ag scolóis ideapatach le réim [[Bia|bhia]], drochstaidiúir nó an aclaíocht a bhíonn a dhéanamh ag an othar agus ní féidir é a chosc. Go mion minic, bíonn scolóis ideapatach oidhreachtúil, mar sin tá seans mór an go bhfaighidh tú é mar gheall ar do chuid [[Géin|géinte]].&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nhs.uk/conditions/scoliosis/|teideal=Scoliosis|dáta=2017-10-20|language=en|work=nhs.uk|dátarochtana=2020-04-22}}&lt;/ref&gt;

Áfach, is féidir le cúiseanna faoi leith a bheith bainteach le cásanna scolóis nach bhfuil go coitianta:

* Is féidir le scolóis a bheith ar [[leanbh]] nuair a thagann siad ar an saol murar fhoirmigh [[Cnámh|cnámha]] an dromlaigh mar is ceart sa [[Broinn (útaras)|bhroinn]]. Is scolóis ó bhroinn a chuirtear ar an chineál seo scolóis.
* Cuirtear scolóis néaramhatánach ar scolóis a thagann chun cinn mar chúis de bhunghalair néaróga nó [[Matán|matánach]] mar shampla [[Diostróife mhatánach|diostróife matánach]] nó [[pairilis cheirbreach]].
* Is féidir le scolóis theacht chun cinn i ndaoine atá siar i mblianta chomh maith mar gheall ar chaitheamh agus cuimilt an dromlach le haois. Is scolóis mheathlúcháin a chuirtear ar an chineál seo.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Tá trí chineál cóireáil ar fáil do hothair a bhíonn ag fulaingt le scolóis sé sin - breathnóireacht, teanntáin, agus [[máinliacht]].&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.orthoinfo.org/en/treatment/nonsurgical-treatment-options-for-scoliosis/|teideal=Nonsurgical Treatment Options for Scoliosis - OrthoInfo - AAOS|work=www.orthoinfo.org|dátarochtana=2020-04-22}}&lt;/ref&gt; Áfach, braitheann an chóireáil ar chéim, suíomh agus cúis an cuar &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.niams.nih.gov/health-topics/scoliosis|teideal=Scoliosis in Children and Adolescents|údar=Deputy Director Nancy Garrick|dáta=2017-04-07|language=en|work=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|dátarochtana=2020-03-21}}&lt;/ref&gt; agus molann an [[Dochtúir leighis|dochtúir]] an chóireáil a bheadh oiriúnach don othar maidir le déine an cuar agus a cuid aibíocht fhisiceach.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; I gcásanna le cuar éadrom, is féidir súil a choinneáil ar an cuar go tráthrialta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bíonn thart ar 2% de dhaonra iomlán na [[Éire|hÉireann]] ag fulaingt le cuaire an dromlaigh, ach is cásanna éadroime de scolóis den chuid is mó a bhíonn i gceist agus tá siad iontach coitianta i measc muintir na hÉireann. Áfach, bíonn cásanna níos troime de scolóis go fóill feiceálach i measc an daonra agus bíonn duine amháin in achan míle duine ag fulaingt le cuar trom.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://straightaheadireland.ie/2018/11/an-update-from-pat/|teideal=An update from Pat! {{!}} Straight Ahead Ireland|language=en-GB|dátarochtana=2020-04-23|archivedate=2020-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200807152507/http://straightaheadireland.ie/2018/11/an-update-from-pat/}}&lt;/ref&gt; Den chuid is mó, déantar othair a dhiagnóisiú le scolóis ideapatach agus iad idir 10 agus 18 bliana d'aois.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.spineuniverse.com/conditions/scoliosis/early-onset-scoliosis-children|teideal=Early onset Scoliosis in children|údar=Baron S. Lonner, MD|language=en|work=SpineUniverse|dátarochtana=2020-04-23}}&lt;/ref&gt; Tagann méadú níos suntasaí ar chéim agus méid an cuar i measc mná na hÉireann, cé go bhfuil cóimheas de 1:1 idir fir agus mná agus iad a dhiagnóisiú le cuair atá éadrom.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Males With Familial Idiopathic Scoliosis: A Distinct Phenotypic Subgroup|url=http://journals.lww.com/00007632-201001150-00007|journal=Spine|date=2010-01|issn=0362-2436|pmc=PMC2808704|pmid=20081511|pages=162–168|volume=35|issue=2|doi=10.1097/BRS.0b013e3181b7f1a7|language=en|author=Mark Clough, Cristina M. Justice, Beth Marosy, Nancy H. Miller}}&lt;/ref&gt;

Sa chóras sláinte in [[Éire|Éirinn]], tá costas de €30,000-€50,000 an duine ar mháinliacht scolóise, de réir [[Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte|Feidhmeannach na Seirbhíse Sláinte]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/ireland/over-530-children-on-waiting-list-for-crucial-surgery-284835.html|teideal=Over 530 children on waiting list for crucial surgery|údar=Thursday, September 04, 2014|dáta=2014-09-04|language=en|work=www.irishexaminer.com|dátarochtana=2020-03-21}}&lt;/ref&gt; Baintear úsáid as teanntáin droma scolóise fhad agus atá othar ag fanacht le máinliacht a chosnaíonn thart ar €2,500-€3,500.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishmirror.ie/lifestyle/health/irish-children-scoliosis-could-avoid-14077915|teideal=Irish children with scoliosis could avoid surgery with life-changing new brace|údar=Liz Farsaci|dáta=2019-03-02|work=irishmirror|dátarochtana=2020-03-21}}&lt;/ref&gt; 

== Cuar ar dhéanamh 'C' ==
I gcuar den chineál seo, lúbtar an dromlach i dtreo amháin go dtí an taobh. De bharr an lúbadh go léir foirmítear cuar sa dromlach a bhíonn ar dhéanamh 'C' . Is féidir leis an chuar seo foirmiú ar shuíomh ar bith sa dromlach agus tá trí phríomhchineál a bhíonn bainteach leis an chineál seo scolóis:

# '''Cuar Tóracsach:''' Is é atá i gceist le cuar thóracsach nó nuair a lúbann an dromlach a chruthaíonn cuar i mbarr an dromlach.
# '''Cuar Lumbach:''' I gcuar lumbach, foirmítear an cuar in íochtar an droma de bharr an lúbadh a bhíonn i bhfeidhm ag an dromlach.
# '''Cuar Thóracsach-Lumbach:''' I gcuar thóracsach-lumbach, bíonn meascán den chuar tóracsach agus an chuar lumbach i gceist. Fhad agus atá an dromlach ag lúbadh foirmítear cuar agus tús curtha leis ag barr an droma agus críoch curtha leis in íochtar an droma.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[Íomhá:S-shaped scoliosis.jpg|mion|X-gha de chuar Scolóis atá ar dhéanamh 'S']]
== Cuar ar dhéanamh 'S' ==
Níl scolóis ina mbíonn cuar ar dhéanamh 'S' go coitianta leis an chuar atá ar dhéanamh 'C'. Sa chineál seo scolóis, lúbann an dromlach i dtreonna éagsúla a chruthaíonn dhá chuar sa dromlach, cuar amháin a bhíonn suite in uachtar an droma agus an cuar eile in íochtar an droma. Cuirtear mór-chuar dúbailte ar an chineál seo chuar ina bhfuil an cuar lumbach agus an cuar tóracsach i láthair.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

== Na Comharthaí agus Na Siomptóim ==
Na comharthaí a bhaineann leis an scolóis:

* Má tá cuma níos airde ar na [[Cromán (anatamaíocht)|cromáin]] agus iad míchothrom maidir lena struchtúr.

* Má tá cuma ar an [[Corp an duine|chorp]] go bhfuil sé ar sliú agus má tá deacrachtaí ag an [[othar]] a [[Cothromaíocht|chothromaíocht]] a choinneáil agus iad ina suí.
* Má tá creat na [[Easna|heasnacha]] ar airdí difriúla, le taobh amháin suite níos airde ná an taobh eile.
* Má tá na [[Gualainn|guaillí]] ar dhá airde dhifriúla agus mar gheall air seo gobann [[slinneán]] amháin amach níos faide ná an slinneán eile. 
* Má ghobann an choim amach ar thaobh amháin agus cuma mhíchothrom ar. 
* Má tá suíomh an [[Ceann|chloigheann]] as ailíniú agus níl sé suite díreach os cionn an [[Peilbheas|pheilbheas]].
* Má tá athruithe ar bith feiceálach maidir leis an chuma atá ar an [[Craiceann|chraiceann]] a bhíonn ar bharr an dromlach nó athruithe ar bith maidir le huigeacht an craiceann mar shampla má tá [[Loigín|loigíní]], paistí [[Gruaig|gruaige]] nó athruithe ar bith maidir le [[dath]] an craiceann i láthair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.joshuafrase.org/uploads/2012,%20Resp%20care%20for%20scoliosis.pdf|teideal=RESPIRATORY CARE ADVICE : SCOLIOSIS
For patients with myotubular and centronuclear myopathy and other congenital myopathies.|údar=Myotubular Trust|dáta=2012|dátarochtana=22-04-2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;br /&gt;[[Íomhá:Different scoliosis patterns radiological and clinical highresolution.jpg|mion|480x480px|Comharthaí éagsúla a bhaineann leis an scolóis - slinneáin ag gobadh amach, fad lámha, gualainne agus cromáin míchothrom.]]

Na siomptóim a bhaineann leis an scolóis:

*'''Fadhbanna [[Análú]]'''

Tá fadhbanna [[análú]] iontach coitianta i measc othair a bhíonn ag fulaingt le scolóis. Is féidir le creat na heasnacha casadh chomh maith leis an dromlach a chruthaíonn fadhbanna móra agus laghdú tagtha ar an spás atá timpeall na [[Scamhóg|scamhóga]]. Mar gheall ar an easpa spáis atá ag na scamhóga, is minic a bhrúnn [[Cnámh|cnámha]] in éadan na scamhóga a chruthaíonn fadhbanna análú.

*'''Fadhbanna maidir leis an chroí'''

Is féidir leis an chasadh a bhíonn a dhéanamh ag creat na heasnacha de bharr an chuair an spás atá thart timpeall an [[Croí|chroí]] a laghdú chomh maith. Is féidir leis an easpa spáis seo deacrachtaí móra a chruthú maidir leis an chroí mura bhfuil an cumas aige [[fuil]] a chaidéalú timpeall an [[Corp an duine|choirp]].

* '''[[Pian]]'''

I gcásanna ina mbíonn an t-othar ag fulaingt le cuar trom, is féidir leis an othar bheith ag fulaingt le [[pian]] throm ag an am céanna mar gheall ar fhreangaí pianmhara sna [[Matán|matáin]]. Má bhíonn an cuar ag cur barraíocht brú ar na matáin, is féidir le [[Athlasadh|hathlasadh]] forbairt sna [[Fíochán|fíocháin]] timpeall na matáin a chruthaíonn pian iontach dian fosta.

*'''Laghdú tagtha ar ábaltacht gluaiseachta an t-othar'''

Bíonn tionchar ag scolóis ar ábaltacht gluaiseachta an t-othar. Nuair a bhíonn othar ag fulaingt le scolóis bíonn deacrachtaí móra acu maidir le bheith ag lúbadh agus ag cromadh síos. 

*'''Athruithe maidir le bheith ag siúl'''

Bíonn tionchar ag cuaire an dromlaigh ar an ailíniú na [[Cromán (anatamaíocht)|cromáin]] mar gheall ar an as ailíniú bíonn athruithe déanta maidir le siúl an duine agus iad ar sliú.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.spine-health.com/conditions/scoliosis/scoliosis-symptoms|teideal=Scoliosis Symptoms|údar=Ali Baaj MD|language=en|work=Spine-health|dátarochtana=2020-04-22}}&lt;/ref&gt; 

&lt;br /&gt;

== An Tionchar a bhíonn ag Scolóis ar an chorp ==
Cé gur cuaire an dromlaigh atá i gceist le scolóis, bíonn tionchar aige ar an [[Corp an duine|chorp]] iomlán. Go mion minic, bíonn tionchar mór ag an chuar ar struchtúr [[Gualainn|gualainne]], [[muineál]], [[Cromán (anatamaíocht)|cromáin]], [[Cos|cosa]] agus [[Lámh|lámha]] an [[Othar|t-othar]]. I gcásanna scolóis nach bhfuil go dian, ní bhíonn an oiread contúirt i gceist maidir leis na [[Orgán (bitheolaíocht)|horgáin]] inmheánach agus a bheadh i gcásanna níos troma. In othair a bhíonn ag fulaingt le cásanna troma do scolóis, is cinnte go mbíonn tionchar ag an chuar ar an dromlach agus ar chreat na heasnacha, ach ní amháin sin, is féidir leis tionchar mór a bheith aige ar na horgáin inmheánach ina theannta sin, go háirithe na [[Scamhóg|scamhóga]] agus an [[Croí|chroí]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.abilityconnectioncolorado.org/infantilescoliosis/how-scoliosis-impacts-the-body/|teideal=How scoliosis impacts the body|dáta=2014-10-06|language=en-US|work=Ability Connection Colorado|dátarochtana=2020-04-22}}&lt;/ref&gt; 

=== Tionchar ar na Scamhóga ===
I gcásanna ina mbíonn an t-othar ag fulaingt le scolóis throm, is minic a bhíonn na scamhóga buailte agus tionchar mór ag an chuar orthu.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; I gcásanna ina mbíonn an cuar tharr 50 céim bíonn go leor othair ag fulaingt le gearranáil agus deacracht acu a hanáil a tharraingt, ach i gcásanna ina mbíonn an cuar níos airde ná 90 céim cruthaítear fadhbanna i bhfad níos suntasaí maidir leis na [[Scamhóg|scamhóga]] agus deacrachtaí anála.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.treatingscoliosis.com/blog/scoliosis-rib-pain-lung-function-shortness-of-breath/|teideal=How Scoliosis Affects Rib Pain, Lung Function &amp; Shortness of Breath|údar=Dr Clayton J. Stitzel|dáta=2020-02-08|language=en|work=ScoliSMART Clinics|dátarochtana=2020-04-22}}&lt;/ref&gt; I measc na ndeacrachtaí anála, is féidir le suíomh an píobán [[Broinceachtáis|broinceach]] a bheith bogtha de bharr lúbadh an dromlach, a chruthaíonn fadhbanna suntasach maidir leis an [[análú]].&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Bíonn tionchar mór ag scolóis ar ghéilliúlacht balla an [[cliabhrach]] a dhéanann é a laghdú go díreach. Laghdaítear géilliúlacht na scamhóga go hindíreach de dheasca na scolóise chomh maith agus cuidiú a thabhairt ag ghaisteoireachta [[aer]] agus ataileachtáis atá ag dul in olcas. Mar gheall ar na himpleachtaí seo agus ar laigeacht an [[Matán|mhatáin]] [[Riospráid|riospráide]], bíonn fadhbanna suntasach análú ag an othar agus cuireann na fadhbanna go mór le cliseadh ainsealach riospráide.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Scoliosis and the respiratory system|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S152605420600042X|journal=Paediatric Respiratory Reviews|date=2006-06-01|issn=1526-0542|pages=152–160|volume=7|issue=2|doi=10.1016/j.prrv.2006.04.009|language=en|author=Anastassios C. Koumbourlis}}&lt;/ref&gt;

=== Tionchar ar an chroí ===
Bíonn impleachtaí móra agus tionchar mór ag cásanna scolóise ina mbíonn an cuar os cionn 70 céim ar an chroí. An fhadhb is mó a bhíonn i gceist nó go mbogann creat na heasnacha fhad agus a bhíonn an dromlach ag lúbadh agus cruthaíonn an lúbadh easpa spás do chreat na heasnacha agus an [[Croí|chroí]]. Mar gheall ar an easpa spáis seo, bíonn go leor othair scolóise ag fulaingt le [[Pian|pianta]] [[Cliabhrach|cliabhraigh]] go mion minic mar go mbíonn na heasnacha ag brú in éadan an chroí. Cruthaíonn seo brú mór ar an chroí go ginearálta agus an tasc mór a bhíonn le déanamh aige sé sin [[Fuil|fola]] a phumpáil thart timpeall an [[Corp an duine|choirp.]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.choc.org/news/7-things-you-should-know-about-scoliosis/|teideal=7 things you should know about scoliosis|dáta=2015-07-28|language=en|work=CHOC Children's|dátarochtana=2020-04-23|archivedate=2021-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210316002226/https://www.choc.org/news/7-things-you-should-know-about-scoliosis/}}&lt;/ref&gt; Tá contúirtí móra i gceist le hothair ina bhfuil ag fulaingt le scolóis thóracsach agus ina raibh ag fulaingt le bun fhadhbanna croí cheana féin.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

=== Tionchar ar iompair an choirp ===

Bíonn tionchar mór ag cásanna troma de scolóis ar ailíniú agus iompair an choirp a chruthaíonn go leor athruithe i measc othair ina mbíonn ag fulaingt leis an mhíchuma.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Is minic a uchtaíonn othair scolóise staidiúir úra le hiarracht a dhéanamh an tionchar a bhíonn ag an chuar a cheartú agus a chur i bhfolach.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; I measc na himpleachtaí, bíonn tionchar ag an chuar ar ailt cóngaracha an choirp, agus ar airdí na [[Cromán (anatamaíocht)|cromáin]], na [[Gualainn|gualainne]] agus na [[Lámh|lámha]] agus ar shuíomh agus airde na [[Slinneán|slinneáin]] ina theannta sin. Tagann athrú ar an suíomh a bhíonn ag creat na heasnacha sa chorp agus sa chuid is mó de chásanna scolóis, bíonn taobh amháin de chreat na heasnacha níos mó chun tosaigh ná an taobh eile. I go leor cásanna, bíonn éifeacht mhór ag an chuar ar leibhéal na cromáin agus an [[Peilbheas|pheilbheas]], cuireann seo isteach go mór ar iompar an choirp mar go mbíonn an pheilbheas agus na cromáin as ailíniú agus bíonn tionchair aige ar struchtúr siúl an t-othar faoi dheoidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sportsmd.com/sports-injuries/back-neck-sports-injuries/scoliosis-postural-deformity/|teideal=Scoliosis: Postural Deformity|dáta=2015-01-03|language=en-US|work=Sports Injuries, treatment and performance information|dátarochtana=2020-04-23}}&lt;/ref&gt; Mar atá luaite thuas, uchtaíonn go leor othair scolóise staidiúir úra, i measc na staidiúir úra sin claonann na hothair a gcuid coirp ar thaobh amháin, cromann siad a gcuid gualainne agus claonann siad a gcuid [[Ceann|chloigeann]] le hiarracht a dhéanamh feabhas a chur ar iompar a gcuid coirp.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

== Cúiseanna ==
Deirtear go bhfuil baint oidhreachtúil i gceist le scolóis ideapatach mar go bhfuil fianaise i láthair go ritheann an [[neamhord]] ó ghlúin go glúin i [[Teaghlach|dteaghlaigh]]. É sin ráite, níl [[Dochtúir leighis|dochtúirí]] go fóill go hiomlán cinnte nó ar an eolas faoin chúis chruinn a bhaineann leis an chuar a fhoirmítear agus scolóis ideapatach ar an othar.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/scoliosis/symptoms-causes/syc-20350716|teideal=Scoliosis - Symptoms and causes|language=en|work=Mayo Clinic|dátarochtana=2020-03-21}}&lt;/ref&gt; Tá trí phríomhchineál scolóis ann: 

* '''Feidhmiúil'''

Ní bhíonn fadhb dhroma nó fadhbanna ar bith i gceist leis an dromlach i scolóis fheidhmiúil. Áfach, de ghnáth bíonn fadhb inteacht i láthair in áit faoi leith sa [[Corp an duine|chorp]], agus deirtear gur seo a spreagann an dromlach lúbadh agus cuar mínormalach a fhoirmiú sa dromlach. Go mion minic, bíonn an [[Othar|t-othar]] ag fulaingt le fadhbanna cosúil le freangaí matánach sa droim nó [[cos]] amháin a bheith níos faide ná an chos eile. Creidtear gur féidir leis an dromlach lúbadh de bharr na bhfadhbanna éagsúla seo a bhíonn i láthair i gcoirp an t-othar. 

* '''Néaramhátanach'''

Cruthaítear fadhbanna nuair a theipeann ar [[Cnámh|chnámha]] an dromlaigh foirmiú mar is ceart nó mura scarann na cnámha óna chéile agus an [[Féatas|fhéatais]] a fhorbairt sa [[Broinn (útaras)|bhroinn]]. Mar gheall ar na fadhbanna seo tagann an [[leanbh]] ar an tsaol le cuar sa dromlach darbh ainm scolóis néaramháthanach nó scolóis ón bhroinn. De ghnáth, bíonn cásanna den chineál seo scolóis níos measa agus níos déine agus teastaíonn cóireáil ar na hothair go mion minic. Is féidir le hothar le neamhord éagsúla a bheith ag fulaingt le Scolóis ón bhroinn chomh maith mar shampla othair le neamhord cosúil le [[Siondróm Marfan|siondróm marfan]], le héalang ón bhroinn, [[pairilis cheirbreach]] nó le [[Diostróife mhatánach|diostróife mhátanach]]. Sa chuid is mó de na neamhoird seo, bíonn fadhbanna ag na hothair maidir le [[Matán|matáin]] laga sa droim mar sin go mion minic forbraíonn cuar ar dhéanamh 'C' ar na hothair seo. 

* '''Meathlúcháin'''

Tagann an cineál seo scolóis chun cinn i ndromlaigh ina bhfuil [[Ballnasc|ballnaisc]] laga agus [[Fíochán|fíocháin]] bhoga ar an othar. Den chuid is mó, is othar a bhíonn siar i mblianta a bhíonn ag fulaingt le scolóis mheathlúcháin. Tagann athruithe móra ar an dromlach de bharr ar [[airtríteas]] a chuirtear spondalóis ar agus de bharr [[oistéapóróis]] chomh maith. Is féidir leis na hathruithe seo a bheith mar chúis de scolóis mheathlúcháin ina theannta sin.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.medicinenet.com/scoliosis/article.htm|teideal=Scoliosis Treatment, Causes, Symptoms &amp; Surgery|language=en|work=MedicineNet|dátarochtana=2020-04-23}}&lt;/ref&gt;

&lt;br /&gt;

== Diagnóisiú ==
[[Íomhá:Initial diagnosis of scoliosis with adams test and x-rays.jpg|mion|401x401px|Próiseas dhiagnóisiú na scolóise - Scrúdú lúbthachta Adam, X-gha lánfhada don dromlach iomlán agus x-gha ar radharc cliathánach an dromlach]]Bíonn cúpla céim i gceist agus scolóis a dhiagnóisiú, i measc na gcéimeanna scrúdaithe atá i gceist le cuidiú an mhíchuma a dheimhniú tá, scrúdú fisiceach, [[X-ghathanna|x-gha]], íomháú athshondais mhaighnéadaigh agus scanadh CT. Nuair atá an scolóis deimhnithe, déanann [[Dochtúir leighis|dochtúirí]] céim an cuar a thomhais agus úsáid a bhaint acu as an Mhodh Cobb.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aans.org/|teideal=Scoliosis – Symptoms, Diagnosis and Treatment|language=en|work=www.aans.org|dátarochtana=2020-04-23}}&lt;/ref&gt;

=== Scrúdú lúbthachta Adam ===
Déanann scrúdú lúbthachta Adam scrúdú go príomhúil ar chasadh an dromlach agus le súil a chaitheamh ar mhínormalachtaí ar bith a bheadh i láthair. Go hiondúil, is é seo an chéad chéim scrúdaithe a bhaintear úsáid as i bpróiseas dhiagnóisiú na scolóise.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;  Cé nach bhfuil sé ina nós in [[Éire|Éirinn]] go fóill, baintear úsáid as scrúdú lúbthachta Adam go minic i [[Scoil|scoileanna]] i [[Meiriceá]] le scrúdú a dhéanamh ar dhaltaí scoile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.medtronic.com/us-en/patients/treatments-therapies/scoliosis.html|teideal=Living with Scoliosis|údar=Medtronic|language=en-US|work=www.medtronic.com|dátarochtana=2020-04-23}}&lt;/ref&gt; An aidhm is mó a bhíonn i gceist agus scrúdú lúbthachta Adam a dhéanamh ar an othar nó scolóis struchtúrach nó scolóis fheidhmiúil a aimsiú.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.physio-pedia.com/Adam%27s_forward_bend_test|teideal=Adam's forward bend test|language=en|work=Physiopedia|dátarochtana=2020-04-23}}&lt;/ref&gt; I rith an scrúdú, cuirtear ceist ar an othar cromadh chun tosaigh fhad agus atá siad ábalta, cuirfidh an ghné seo den scrúdú ábaltacht ghluaiseachta an t-othar in iúl chomh maith.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thestudentphysicaltherapist.com/adams-forward-bend-test.html|teideal=Adam's Forward Bend Test|language=en|work=The Student​ Physical Therapist|dátarochtana=2020-04-23|archivedate=2020-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809113757/https://www.thestudentphysicaltherapist.com/adams-forward-bend-test.html}}&lt;/ref&gt; Má tá tréithe de scolóis níos feiceálaí nuair a chromann an t-othar chun tosaigh, is cosúil gur scolóis fheidhmiúil atá i gceist. Má fhanann tréithe na scolóise mar an gcéanna fhad agus atá an t-othar ina sheasamh díreach, is cosúil gur scolóis struchtúrach atá i gceist.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Má fheictear go bhfuil creat na heasnacha ar airdí difriúla óna chéile nó ag gobadh amach níos faide ar thaobh amháin, tá dóchúlacht mhór gur chomhartha de scolóis atá i gceist.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://medlineplus.gov/ency/imagepages/19465.htm|teideal=Forward bend test: MedlinePlus Medical Encyclopedia Image|language=en|work=medlineplus.gov|dátarochtana=2020-04-23}}&lt;/ref&gt; Má mheastar le linn an scrúdú lúbthachta Adam go bhfuil cuar ar a laghad 5 céim i láthair i ndromlach an t-othar, cuirtear an t-othar ar aghaidh le [[Dochtúir leighis|dochtúir]] a fheiceáil le scrúdú níos doimhne a fháil agus le [[X-ghathanna|x-gha]] a fháil le céim an cuar a thomhais go cruinn agus an scolóis a dheimhniú go hoifigiúil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

=== X-gha ===
[[Íomhá:Scoliosis cobb.svg|mion|363x363px|Modh tomhais an uillinn Cobb  ]]
Glactar [[íomhá]] den dromlach le linn scrúdú x-ghathaithe ina mbaintear úsáid as [[meaisín]] x-ghathaithe leis an íomhá a thaifeadadh agus cuidiú a thabhairt ag méid beag [[radaíocht]] le mion íomhánna den dromlach a chruthú. Le linn an phróiséis a bhíonn i gceist, glactar íomhánna den dromlach tóracsach agus den dromlach lumbach ón radharc shaighdeach agus ón radharc cliathánach a bhíonn taifeadta ar [[ríomhaire]] speisialta le deis a thabhairt den radaghrafaí an x-gha a léamh. Ní bhíonn [[pian]] dá laghad i gceist leis an x-gha agus tá sé iontach sábháilte ar fad.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://kidshealth.org/en/parents/xray-scoliosis.html|teideal=X-Ray Exam: Scoliosis (for Parents) - Nemours KidsHealth|work=kidshealth.org|dátarochtana=2020-04-23}}&lt;/ref&gt; 

Tugann na híomhánna a ghlactar le linn an x-gha cuidiú den dochtúir agus an cuar a thomhais aige. Tugann déine an cuar eolas don dochtúir maidir leis an chineál chóireáil a bheidh de dhíth ar an othar. Tugann na híomhánna deis den dochtúir dul chun cinn an cuar a thuar ag brath ar aibíocht an chnámharlaigh agus an cineál scolóis ina bhfuil an t-othar ag fulaingt leis.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  

Déantar an [[X-ghathanna|x-gha]] a athdhéanamh go tráthrialta achan 3-12 [[Mí|mhí]] le monatóireacht dhlúth a dhéanamh ar dhéine agus dul chun cinn an cuar. Má bhíonn cóireáil a fháil ag an othar, cuidíonn an x-gha seo a ghlactar go tráthrialta tionchar an chóireáil a thomhais, mar shampla má tá teanntáin a chaitheamh ag an othar. Tugann an x-gha tuilleadh deis don dochtúir súil a choinneáil ar chóras [[Néareolaíocht|néareolaíoch]] an t-othar, agus má tá iontas air faoi mhínormáltacht ar bith, bíonn scrúdú dian de dhíth ar [[Corda an dromlaigh|chorda an dromlaigh]] a dhéantar le híomháú athshondais mhaighnéadaigh.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  

=== Modh tomhais ag úsáid uillinn Cobb ===
Baintear úsáid as modh thomhais an [[Uillinn (matamaitic)|uillinn]] Cobb le cuar cliathánach an dromlaigh a thomhais agus a mhíniú. Baintear úsáid as [[íomhá]] [[X-ghathanna|x-gha]] den dromlach iomlán agus modh an uillinn cobb a úsáid. Ag baint úsáid as an íomhá x-gha ansin, tarraingítear [[Líne dhíreach|líne]] ingearach ón [[veirteabra]] is claonta sa dromlach díreach os cionn rinn an cuar cliathánach, agus líne ingearach eile ón veirteabra is claonta faoin rinn. Cuirtear uillinn cobb ar an bpointe a bhuaileann an dá líne le chéile nuair a fhoirmítear an uillinn, a chuidíonn céim an cuar a thomhais.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
[[File:Different scoliosis patterns radiological and clinical highresolution.jpg|350px|left|thumb|Scolóis 40⁰ Cobb]]

== Bainistíocht ==
Tá trí chineál mhodh bainistíochta nó cóireáil i gceist le hiarracht a dhéanamh cuaire an dromlaigh a cheartú. Braitheann an cineál chóireáil ar dhéine an cuar agus ar fhéidearthacht dul chun cinn an cuar sa todhchaí. Is é na trí chineál atá i gceist nó:

# Breathnóireacht 
# Teanntáin droma scolóise
# Dul faoi scian &lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

Moltar d'othair ina mbíonn ag fulaingt le cuar atá 50 céim ná níos airde dul ar aghaidh le [[máinliacht]] scolóise a fháil le hiarracht a dhéanamh dul chun cinn an cuar a chosc agus a laghdú sula ndéanann sé tuilleadh dochair don [[Corp an duine|chorp]]. Sula gcuirtear an t-othar ar aghaidh le dul faoi scian, cuireann [[Dochtúir leighis|dochtúir]] suíomh agus déine an cuar atá i láthair sa dromlach san áireamh agus cóireáil éifeachtach a phleanáil aige. Déantar scrúdú ar aibíocht an [[Cnámharlach daonna|chnámharlaigh]] ina theannta sin mar go bhfuil aois an t-othar tharr a bheith tábhachtach mar go mbeidh éifeacht ag an chóireáil ar chorp an t-othar má tá an dromlach go fóill ag fás agus ag forbairt nuair a théann sé faoi scian. Mura bhfuil aibíocht chnámharlaigh bainte amach ag an othar, d'fhéadfadh an dochtúir cóireáil éagsúla eile a phlé leis an othar in áit an mháinliacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.srs.org/patients-and-families/common-questions-and-glossary/frequently-asked-questions/treatment-and-coping|teideal=Treatment Options {{!}} Scoliosis Research Society|work=www.srs.org|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt;

I gcásanna éadroma de scolóis ina mbíonn an uillinn Cobb níos lú ná 20 céim, ní bhíonn [[cóir leighis]] de dhíth ar an othar. I gcuid cásanna ina mbíonn an cuar éadrom, cuidíonn aclaíochta faoi leith ar nós [[ióga]] na [[Matán|matáin]] atá timpeall an dhromlaigh a láidriú.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.healthline.com/health/scoliosis/exercises-at-home|teideal=5 Top Scoliosis Exercises|language=en|work=Healthline|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt;

Rangaítear cuair a bhíonn idir 40 agus 45 céim mar scolóis mheánach agus is féidir le scolóis den chineál seo forbairt ar aghaidh go scolóis níos troime. Má dhéanann an cuar dul chun cinn suntasach, bíonn ar an othar dhul faoi scian leis an chuar a cheartú. Áfach, i gcásanna ina bhfuil an scolóis mheánach sheasmhach, is féidir le haclaíochta éagsúla cuidiú mór a thabhairt don dromlach.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

=== Breathnóireacht ===
Go hiondúil an chéad chéim a bhíonn i gceist le cúrsaí bainistíochta na scolóise ideapatach ná an bhreathnóireacht. Bíonn próiseas do mheastóireacht chliniciúil I gceist leis an bhreathnóireacht a chiallaíonn go gcaithfidh an t-othar coinne breathnóireachta a bheith acu go tráthrialta achan cúpla [[Mí|mhí]] ag brath ar dhul chun cinn an cuar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2016 SOSORT guidelines: orthopaedic and rehabilitation treatment of idiopathic scoliosis during growth|url=https://doi.org/10.1186/s13013-017-0145-8|journal=Scoliosis and Spinal Disorders|date=2018-01-10|issn=2397-1789|pmc=PMC5795289|pmid=29435499|pages=3|volume=13|issue=1|doi=10.1186/s13013-017-0145-8|author=Stefano Negrini, Sabrina Donzelli, Angelo Gabriele Aulisa, Dariusz Czaprowski, Sanja Schreiber, Jean Claude de Mauroy}}&lt;/ref&gt;

Le linn próiseas na breathnóireachta, glactar [[X-ghathanna|x-gha]] do dhromlach an t-othar in eatraimh do sé mhí le [[An tsúil|súil]] dhian a choinneáil ar chéim an cuar agus ar shuíomh [[Corda an dromlaigh|chorda an dromlaigh]]. Is déagóirí den chuid is mó a bhíonn ag freastal ar choinne bhreathnóireachta sa dóigh agus go mbeidh an dochtúir ábalta monatóireacht dhlúth a dhéanamh ar dhéine agus dul chun cinn an cuar i gcásanna éadroma tharr tréimhse ama.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://clear-institute.org/treating-scoliosis/common-treatments/observation/|teideal=Observation|language=en-US|work=CLEAR Scoliosis Institute|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt;

=== Teanntáin Droma ===
Nuair a chuirtear ar othar teanntáin droma a chaitheamh, cuidíonn sé dul chun cinn an cuar a mhoilliú agus den chuid is mó ní bhíonn ar an othar dul ar aghaidh agus dul faoi scian nuair a chríochnaíonn an cnámharlach ag fás. Má mholann an dochtúir go bhfuil teanntáin le caitheamh ag an othar, bíonn orthu an gléas a fháil feistithe sa dóigh agus go mbeidh sé oiriúnach do chorp an t-othar. Clúdaíonn an teanntán cabhail an t-othar nuair a bhíonn sé a chaitheamh agus iarracht a dhéanamh aige an cuar a chosc.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.healthline.com/health/childrens-health/scoliosis-brace|teideal=Understanding Scoliosis Braces: Types, Uses, Effectiveness &amp; More|language=en|work=Healthline|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Scoliosis patient in cheneau brace correcting from 56 to 27 deg.png|mion|406x406px|Teanntán scolóise a oibríonn leis an chuar a cheartú agus a mhoillíonn dul chun cinn an cuar.]]Tá dhá phríomhchineál teanntáin ar fáil d'othair scolóise ag brath ar mhéid agus dul chun cinn an cuar sé sin, teanntáin a chaitear go lánaimseartha, ar feadh 16 go 23 [[uair]] an [[Clog|chloig]] sa [[lá]] agus teanntáin a chaitear san [[oíche]] fhad agus atá an t-othar ina [[Codladh|chodladh]] ar feadh 8 go 10 n-uair an chloig. Braitheann an teanntán a mholann an [[Dochtúir leighis|dochtúir]] ar an méid brú a chuirfidh an teanntán ar easnacha agus dromlach an t-othar, leis an chuar a chosc nó a mhoilliú agus le ham a cheannach dóibh sula dtéann siad ar aghaidh le dul faoi scian.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.spine-health.com/conditions/scoliosis/types-scoliosis-braces|teideal=Types of Scoliosis Braces|údar=Paul McAfee MD|language=en|work=Spine-health|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt;

==== Teanntáin Droma lán aimseartha ====

*'''Teanntáin Bhostúin'''

Is teanntáin tríthoiseach atá i dteanntáin [[Boston, Massachusetts|Bhostúin]] atá saincheaptha ó [[Snáithínghloine|shnaithínghloine]] nó [[plaisteach]]. Tá teanntáin Bhostúin ar an chineál teanntáin is coitianta i measc othair a bhíonn ag fulaingt le scolóis. De ghnáth, bíonn spás breise curtha ar fáil sa teanntán do mheicnic [[análú]] agus do cheartúchán rothlaithe.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bostonoandp.com/products/scoliosis-and-spine/boston-brace-3d/|teideal=Boston Brace 3D for Scoliosis {{!}} Boston O&amp;P|work=www.bostonoandp.com|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt; Nuair a bhíonn teanntáin Bhostúin a chaitheamh ag an othar, oibríonn sé de réir meascán d'fhórsaí a chuidíonn plána córonach, transnach agus saighdeach an dromlaigh a bhogadh agus iarracht a dhéanamh aige cuaire an dromlaigh a cheartú nó a mhoilliú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.childrenshospital.org/conditions-and-treatments/treatments/scoliosis-bracing|teideal=Scoliosis Bracing {{!}} Boston Children's Hospital|work=www.childrenshospital.org|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; Má ordaítear don othar teanntán Bhostúin a chaitheamh, bá cheart dóibh é a chaitheamh ar feadh idir 18 agus 23 uair an chloig sa lá ar feadh tréimhse de trí go cúig [[Bliain|bliana]]. Áfach, tá cead ag an othar an teanntán a bhaint dóibh ar feadh cúpla uair an chloig sa lá le [[Cithfholcadán|cith folctha]] a bheith acu, nó le [[spórt]] éagsúla a dhéanamh. Ba cheart d'uillinn cobb an cuar a bheith 50% níos ísle nuair a bhíonn an teanntán a chaitheamh ag an othar i gcomparáid le céim an cuar nuair nach bhfuil an teanntán a chaitheamh ag an othar.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://clear-institute.org/blog/boston-brace-benefits-alternatives/|teideal=Understanding the Boston Brace: Benefits and Alternatives|dáta=2016-07-28|language=en-US|work=CLEAR Scoliosis Institute|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt;

*'''Teanntáin Wilmington'''

Cé go bhfuil teanntán Wilmington iontach coitianta i measc othair Scolóis chomh maith, tá sé rud beag éagsúil ó theanntáin Bhostúin maidir lena struchtúr. Is saindhéanta ó chásálach a thógtar don othar agus iad ina luí díreach ar a droim atá teanntáin Wilmington. Sula mbíonn an teanntán go hiomlán críochnaithe, cuirtear fórsaí ceartúcháin éagsúla leis atá le hiarracht a dhéanamh cuar pearsanta an t-othar a cheartú.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Má mholtar d'othar teanntáin Wilmington a chaitheamh atá ar nós seaicéad teannta ann, caithfear é a chaitheamh ar feadh 23 uair an chloig achan lá.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Brace Management in Adolescent Idiopathic Scoliosis|url=http://link.springer.com/10.1007/s11999-009-0884-9|journal=Clinical Orthopaedics and Related Research®|date=2010-03|issn=0009-921X|pmc=PMC2816747|pmid=19484317|pages=670–678|volume=468|issue=3|doi=10.1007/s11999-009-0884-9|language=en|author=Jonathan R. Schiller, Nikhil A. Thakur, Craig P. Eberson}}&lt;/ref&gt;

==== Teanntáin Droma a chaitear san oíche ====

*'''Teanntáin Lúbthachta Charleston'''

Tá an próiseas ina ndéantar teanntáin lúbthachta Charleston mar a ba chéanna le teanntáin Wilmington mar go bhfuil sé saindhéanta bunaithe ar cásálach a thógtar ó chabhail an t-othar chomh maith. Cuirtear fórsaí ceartúcháin leis an teanntán seo fosta le feabhas a chur ar an chuar agus le hé a mhoilliú. Faightear eolas éagsúla ó íomhá x-gha an dromlach a chuidíonn na fórsaí ceartúcháin cearta a chur sa teanntán le hoibriú ar an suíomh ceart sa dromlach. Tá teanntáin lúbthachta Charleston ar an teanntán a ba choitianta a chaitear san oíche.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; Déanann othair scolóise teanntáin lúbthachta Charleston a chaitheamh achan oíche ar feadh ocht go deich n-uaire agus iad ina luí díreach ar a gcuid droim.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://cbb.org/you-your-bending-brace/|teideal=The Charleston Bending Brace {{!}} You &amp; Your Bending Brace|language=en-US|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt; Ba chóir go gcaitear an teanntán seo go dtí go mbeidh aibíocht an chnámharlaigh bainte amach agus tabharfaidh x-gha le linn coinne bhreathnóireachta le hinsint nuair atá an aibíocht chnámharlaigh seo bainte amach ag an othar.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;[[Íomhá:Amanda-Scoliosis (Post-operative).png|mion|241x241px|X-gha don chuar ceartaithe le slat iarann ar dhá thaobh den dromlach i ndiaidh máinliacht droma.]]

=== Dul faoi scian ===
Is comhtháthú dromlaigh a thugtar ar an mháinliacht a cheartaíonn scolóis. Le linn na [[Máinliacht|máinliachta]], cuirtear an [[veirteabra]] ar ais ina shuíomh ceart agus déantar é a chomhtháthú le chéile sa suíomh sin go dtí go gcneasaínn an dromlach mar [[Cnámh|chnámh]] shingil amháin. De ghnáth, déanann máinlianna scolóise othair ina mbíonn ag fulaingt le cuar a bhíonn idir nó níos airde ná 45 agus 50 céim a chur ar aghaidh le dul faoi scian leis an chuar a cheartú. Déantar an cuar a fheabhsú go héifeachtach sa chuid is mó de na cásanna agus cuidiú a thabhairt ag an [[teicneolaíocht]] nua-aimseartha agus na [[Uirlis|huirlisí]] éagsúla a bhíonn a úsáid ag máinlianna na haoise seo.&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.orthoinfo.org/en/treatment/surgical-treatment-for-scoliosis/|teideal=Surgical Treatment for Scoliosis - OrthoInfo - AAOS|work=www.orthoinfo.org|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt;

Sula gcuirtear an t-othar faoi scian bíonn trí sprioc ag an [[Máinlia|mháinlia]] agus ag an [[Dochtúir leighis|dochtúir]] maidir le toradh an [[Máinliacht|mháinliacht]]:

* '''An mhíchuma a laghdú'''

Is féidir le máinlia scolóise casadh mínormalach an dromlach a athchasadh chomh maith le ceartúcháin de 50% go 70% a dhéanamh ar chuar cliathánach an dromlach ag brath ar sholúbthacht an dromlaigh sula dtéann an t-othar faoi scian. Cé go bhfuil na hathruithe seo iontach suntasach ar fad maidir le struchtúr an dromlach agus an droim, cuireann sé feabhas mór ar staidiúir an t-othar ina theannta sin mar go mbíonn siad ábalta seasamh i bhfad níos dírigh gan a bheith ar sliú agus déantar cruit na heasnacha a bhíonn iontach feiceálach sa droim a laghdú go héifeachtach.

* '''Cosc a chur ar dhul chun cinn an cuar'''

Déantar cuar an dromlaigh atá ag dul in olcas a chosc agus a cheartú le linn máinliacht scolóise mar gur sin an fáth go gcuirtear an t-othar ar aghaidh le dul faoi scian sa chead áit.

* '''Cothromaíocht an stoc a choinneáil'''

Cé go ndéanann máinlia scolóise an méid is mó de chuar an dromlaigh a cheartú le linn máinliacht scolóise, déanann sé an chuid is mó den chuar nádúrtha i dtosach agus i gcúl an dromlaigh a choinneáil le linn an mháinliacht sa dóigh agus go mbeidh ailíniú an [[Corp an duine|corp]] chomh cothrom agus is féidir i ndiaidh na máinliachta, mar shampla fad na [[Cos|cosa]] agus leibhéal na [[Cromán (anatamaíocht)|cromáin]] chomh a bheith chomh cothrom agus is féidir i ndiaidh na máinliachta.&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.spine-health.com/conditions/scoliosis/scoliosis-surgery|teideal=Scoliosis Surgery|údar=Ali Baaj MD|language=en|work=Spine-health|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Instrumentation Surgery Posterior.png|mion|256x256px|An suíomh a bhíonn ag an dá shlat iarann, na scriú agus na boltaí a cheanglaítear leis an chnámh droma le linn an chomhtháthú dromlaigh.]]
Tá sé dodhéanta go mbeadh an máinlia ábalta an cuar a cheartú go hiomlán agus bíonn cuar iontach mion go fóill i láthair i ndromlach an t-othar i ndiaidh na máinliachta. Áfach, bíonn ceartúcháin iontach éifeachtach ar fad bainte amach sa dromlach de ghnáth agus bíonn othair scolóise iontach sásta leis an cheartúchán.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Advances in therapeutic engineering|url=https://www.worldcat.org/oclc/826025614|publisher=CRC Press|date=2013|location=Boca Raton|oclc=826025614|coauthors=Yu, Wenwei, 1967-}}&lt;/ref&gt; Le linn próiseas na máinliachta scolóise a mhaireann suas le hocht n-uaire an chloig, cuirtear slat [[iarann]] ar dhá thaobh an dromlach agus déantar an dá shlat a cheangail den dromlach le scriú agus boltaí le hiarracht a dhéanamh an dromlach a dhíriú agus le réitigh a fháil den chuar. Cuirtear nódaigh ó [[Peilbheas|pheilbheas]] an t-othar ar bharr an dromlach le cuidiú leis comhtháthú ina suíomh ceart i [[Cnámh|gcnámh]] dhaingean amháin.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.uofmhealth.org/health-library/hw62352|teideal=Spinal Fusion for Scoliosis {{!}} Michigan Medicine|work=www.uofmhealth.org|dátarochtana=2020-04-24}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Galair]]</text>
      <sha1>7ecnxwpylv6nd89qtdpnfrghtcvjq24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bealach Ghleann na Suca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92392</id>
    <revision>
      <id>1332167</id>
      <parentid>1329170</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2816" sha1="m1ns9h2o0yxtyd6r6c1fmo56bc288k1" xml:space="preserve">[[File:Suckvalleyway.jpg|thumb|]]

[[File:The Suck Valley Way Castlerea bilingual sign (2021).jpg|thumb|Pointe Eolais, An Caisleán Riabhach]]


Is cosán fad-achair in [[Éireann|Éirinn]] é '''Bealach Ghleann na Suca''' (''English- Suck Valley Way''). Is bealach ciorclach 105 ciliméadar (65 míle) ar fhad é a thosaíonn agus a chríochnaíonn i [[An Caisleán Riabhach|gCaisleán Riabhach]], [[Contae Ros Comáin]]. De ghnáth déantar é i gceann cúig lá.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.irishtrails.ie/trail/Suck-Valley-Way/34/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180621065859/http://www.irishtrails.ie/trail/Suck-Valley-Way/34 |archivedate=2018-06-21 |dátarochtana=2020-04-14}}&lt;/ref&gt; Ainmníonn Oifig na gCosán Náisiúnta de Chomhairle Spóirt na hÉireann é mar Chonair Náisiúnta Marcáilte ar Bhealach agus tá sé á bhainistiú ag Comhairle Contae Ros Comáin, Cuideachta Forbartha Comhtháite Ros Comáin agus Coiste Suck Valley.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20110531143831/http://www.irishtrails.ie/National_Trails_Office/Publications/NTO_Review.pdf&lt;/ref&gt;

Ba é Comharchumann Forbartha Ghleann Abhainn Suck a cheap an Bealach, a bunaíodh i 1991 chun turasóireacht a fhorbairt sa réigiún. Thóg sé trí bliana é a fhorbairt, ar chostas [[Punt na hÉireann]] £ 80,000, agus fuair [[Fáilte Ireland|Bord Fáilte]] £ 46,000 de sin. D'oscail [[Enda Kenny]], roimhe Aire Turasóireachta agus Trádála, go hoifigiúil i mBealtaine 1997.

Ciorclaíonn an rian an tuath timpeall ghleann [[An tSuca]] ó dheas ón gCaisleán Riabhach, a théann trasna na teorann idir Contaetha Ros Comáin agus [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]], ag glacadh leis na &quot;Naoi Sráidbhailte Cairdiúla&quot; i [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|mBaile an Tobair]], Dunamon, Castlecoote, [[Áth Liag]], Mount Talbot, [[Béal Átha Ghártha]], [[Na Creaga]], [[Gleann Uisce]] agus [[Béal Átha Mó]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.irishtrails.ie/trail/Suck-Valley-Way/34/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180621065859/http://www.irishtrails.ie/trail/Suck-Valley-Way/34 |archivedate=2018-06-21 |dátarochtana=2020-04-14}}&lt;/ref&gt;

Tá an chuid de Bhealach Ghleann na Suca ó Bhéal Átha an Rí go Baile Mhoe mar chuid de Bhealach Beara-Breifne, bealach siúil agus rothaíochta atá á fhorbairt, a bhfuil sé beartaithe go rithfidh sé ó [[Béarra|Leithinis Beara]], [[Contae Chorcaí]] go Breifne, [[Contae Liatroma]], ag leanúint líne Donal Cam Máirseáil O'Sullivan Beare i ndiaidh [[Cath Chionn tSáile|Chath Chionn tSáile]] i 1603.

==Naisc sheachtracha==
* [https://web.archive.org/web/20180621065859/http://www.irishtrails.ie/trail/Suck-Valley-Way/34 Suck Valley Way] at [http://www.irishtrails.ie/ IrishTrails.ie]

==Tagairtí==</text>
      <sha1>m1ns9h2o0yxtyd6r6c1fmo56bc288k1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joe Heaney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92767</id>
    <revision>
      <id>1332347</id>
      <parentid>1261237</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5024" sha1="edxek80w63kxlg65fok11r7gh0ur5ym" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhain '''Seosamh Ó hÉanaí''' nó '''Joe Éinniú''' nó '''Joe Heaney''' ([[15 Deireadh Fómhair|1 Deireadh Fómhair]] 1919&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.joeheaney.org/en/joe-heaneys-date-of-birth/|teideal=Joe Heaney’s Date of Birth {{!}} Cartlanna Sheosaimh Uí Éanaí|language=en-GB|dátarochtana=2020-05-02}}&lt;/ref&gt; - [[1 Bealtaine]] [[1984]]) clú náisiúnta agus idirnáisiúnta amach dó féin de bharr a chuid [[amhránaíocht]]a ar an [[sean-nós]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.joeheaney.org/ga/|teideal=Cartlanna Sheosaimh Uí Éanaí {{!}} Amhránaíocht, scéalaíocht ⁊ seanchas ó thraidisiún Charna|language=en-GB|dátarochtana=2020-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1721|title=Ó hÉANAÍ, Seosamh (1919–1984) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Tá cáil na [[Scéalaíocht|scéalaíochta]] air freisin.

== Saol ==
San Aird Thoir, [[Carna]], [[Contae na Gaillimhe|Co. na Gaillimhe]], a rugadh é ar 1 Deireadh Fómhair 1919. Ba é an cúigiú duine clainne é de cheathrar buachaillí agus triúr cailíní. 

Tar éis [[Bunscoil|bunscolaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a i Scoil na hAirde bhí sé ar scoláireacht ar feadh 1935-37 i gColáiste Éinde&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://endascollege.ie/|teideal=St. Endas College Galway {{!}} Secondary School Galway|language=en-US|dátarochtana=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811212616/http://endascollege.ie/|archivedate=2020-08-11}}&lt;/ref&gt;, coláiste ullmhúcháin a bhí go sealadach i mBaile Átha Cliath ag an am. Dúradh leis roimh [[Cáisc|Cháisc]] 1937 gan filleadh ar an gcoláiste agus is dóigh le Mac Con Iomaire gur neafais éigin ar nós caitheamh toitíní a bhí i gceist.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/ebooks/seosamh-hanai-nar-fhagha-me-bas-choiche-riomhleabhair|teideal=Seosamh Ó hÉanaí: Nár fhágha mé bás choíche (Ríomhleabhar) {{!}} CIC|údar=Mac an Iomaire, Liam|dáta=|work=www.cic.ie|dátarochtana=2020-05-02|archivedate=2020-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201209050517/https://www.cic.ie/books/ebooks/seosamh-hanai-nar-fhagha-me-bas-choiche-riomhleabhair}}&lt;/ref&gt; 

Chaith sé tamall ag obair [[Feirmeoir|d’fheirmeoir]] in oirthear na Gaillimhe. I 1947 chuaigh sé go [[Glaschú]] mar a raibh uncail leis ag obair. Chaith sé tréimhse ag obair i Sasana sna [[1950idí|caogaidí]], áit a mbíodh sé, ag casadh sna folk clubs uaireanta.  Is i [[Londain]] is minice a bhíodh Seosamh ag obair, cé gurbh in [[Southampton]] a chaith sé tamall de 1955-58.

[[Íomhá:University of Washington Art Building IMG8206 photo by Jeanette-Mills.jpg|mion|clé|[[Ollscoil Washington]].]]

Chaith sé seal fada i [[Meiriceá]]. I 1965 bhí cuireadh aige chun páirt a ghlacadh san [[Newport, Oileán Rhode|Newport]] Folk Festival agus sa [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]] Folk Festival agus d’éirigh thar cionn leis. Rinne sé [[Imirce (daonra)|imirce]] go Meiriceá sa bhliain 1966. Ar feadh 14 bliana bhí sé i bhfeighil an [[Ardaitheoir|ardaitheora]] i mbloc [[árasán]] in [[Manhattan]], [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]

Chuaigh sé ag teagasc sna [[Ollscoil|ollscoileanna]] ansin, ar dtús in [[Ollscoil]] Veislíoch in Middletown, [[Connecticut]], agus ina dhiaidh sin in Ollscoil [[Washington]], [[Seattle, Washington|Seattle]], in aois 64 dó.

Bronnadh an ''National Heritage Award for Excellence in Folk Arts'' air i mí Iúil 1982, an gradam is airde i Meiriceá d'ealaíontóir tíre. 

Trom ar an [[tobac]], bhí [[Galar scamhóige toirmeascach ainsealach|eimfiséime]] ag cur as do agus ansin tháinig an [[fliú]] air i mí Márta 1984.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bright Star of the West: Joe Heaney, Irish Song Man|url=https://books.google.fr/books?id=_Z82AAAAQBAJ&amp;pg=PA193&amp;lpg=PA193&amp;dq=%22joe+heaney+%22+%22smoker%22+++1984&amp;source=bl&amp;ots=Hh42GZWIjk&amp;sig=ACfU3U0f-L9oVqCZt1iu0zvID8L4TGjMpg&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjkvOmY-pTpAhUD1hoKHRqzC24Q6AEwCnoECCwQAQ#v=onepage&amp;q=%22joe%20heaney%20%22%20%22smoker%22%20%20%201984&amp;f=false|publisher=Oxford University Press|date=2011-04-12|language=en|author=Sean Williams, Lillis Ó Laoire}}&lt;/ref&gt; D'éag sé i [[Seattle, Washington|Seattle]] ar [[Lá Bealtaine]] 1984.

== Amhránaíocht ==
Bhuaigh Ó hÉanaí an chéad duais ar amhránaíocht ar an [[Sean-nós (amhránaíocht)|sean-nós]] ag [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtas]] 1942. Thaifead [[Séamus Ennis]] agus [[Alan Lomax]] amhráin dá chuid an bhliain sin. 

== Féach freisin ==
* [[Ceol traidisiúnta na hÉireann]]
* [[Sean-nós (amhránaíocht)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Heaney, Joe}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1919]]
[[Catagóir:Básanna i 1984]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]]
[[Catagóir:Iorras Aithneach]]</text>
      <sha1>edxek80w63kxlg65fok11r7gh0ur5ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lá Domhanda Shaoirse an Phreasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92789</id>
    <revision>
      <id>1332381</id>
      <parentid>1261256</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3911" sha1="6oouqwv7v0j9s3xutpdqka5t0zrmpg9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ceiliúrtar '''Lá Domhanda Shaoirse an Phreasa''' ar [[3 Bealtaine]] gach bliain, chun ómós a léiriú do na h[[iriseoir]]í a fuair bás agus iad i mbun a gcuid dualgas, agus chun bunphrionsabail shaoirse na [[Meáin chumarsáide|meán]], an iolrachais agus an neamhspleáchais a cheiliúradh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-by-president-michael-d.-higgins-on-world-press-freedom-day|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2020-05-03}}&lt;/ref&gt; Mar sin, tá ról tábhachtach na meán i sochaithe daonlathacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://curriculumonline.ie/getmedia/143cd39d-0a36-4e9c-a42f-3ed222b74fc0/13764-NCCA-Politics-and-Society-Specification-Irish-v2.pdf|teideal=An Pholaitíocht agus an tSochaí|údar=curriculumonline.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; 

Nár ghnách, ag lucht na nuachtán, más go mórchúiseach é, an ‘ceathrú heastát’ a lua leo féin, agus iad, gan amhras, ag cur ina luí ar an gcuid eile againn gur géag riachtanach agus ceartbhunaithe den chóras daonlathach iad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-na-meain-ura-agus-an-ghaeilge-cuid-2.aspx|teideal=Na meáin úra agus an Ghaeilge (Cuid 2)|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-05-03}}&lt;/ref&gt;  Agus is  mian leis an [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] an prionsabal a leanas a mheabhrú: go bhfuil ''“bunú, caomhnú agus cothú preasa atá neamhspleách, iolraíoch agus saor riachtanach d’fhorbairt agus do chaomhnú an daonlathais i náisiún agus don fhorbairt eacnamaíoch”.''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.consilium.europa.eu/ga/press/press-releases/2016/05/02/hr-declaration-world-press-freedom-day-3-may/|teideal=Dearbhú ón Ardionadaí, Federica Mogherini, thar ceann an Aontais Eorpaigh ar ócáid Lá Domhanda Shaoirse an Phreasa, 3 Bealtaine 2016|language=ga|work=www.consilium.europa.eu|dátarochtana=2020-05-03}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh &quot;Dearbhú Windhoek&quot; ar [[3 Bealtaine]] [[1991]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Windhoek Declaration|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Windhoek_Declaration&amp;oldid=908607604|journal=Wikipedia|date=2019-07-30|language=en}}&lt;/ref&gt; Baineann [[Éire]] rangú maith amach ó shin le &quot;Reporters without Frontiers&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rsf.org/en/ranking|teideal=2020 World Press Freedom Index {{!}} Reporters Without Borders|language=en|work=RSF|dátarochtana=2020-05-03}}&lt;/ref&gt; (sa 13ú háit as 180 tír sa bhliain 2020).

== Rialachán preasa in Éirinn ==
Le bunú Chomhairle Preasa na hÉireann agus Oifig an Ombudsman Preasa ar an [[1 Eanáir (Lá Caille)|1 Eanáir]] [[2008]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.presscouncil.ie/_fileupload/A%20new%20Charter.pdf|teideal=Cairt nua don phreas agus do mhuintir na hÉireann|údar=presscouncil.ie/|dáta=|dátarochtana=2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303050245/http://www.presscouncil.ie/_fileupload/A%20new%20Charter.pdf|archivedate=2021-03-03}}&lt;/ref&gt; tá teacht ag gach duine in Éirinn ar mhodh neamhspleách le haghaidh gearáin phreasa atá sciobtha cothrom agus saor in aisce. 
[[Íomhá:World Press Freedom Day 2017.webm|clé|mion|177x177px|Clement Wulf-Soulage, Naomh Lucia,  2017]]

== Féach freisin ==

* [[Iriseoireacht]]. Ar an [[2 Samhain]] gach bliain, ceiliúrtar an ''Lá Idirnáisiúnta um Dheireadh leis an tSaoirse ó Phionós i gcás Coireanna in aghaidh Iriseoirí''.

* Breandán Delap : Ar an Taifead: Fís, Fuaim, Focal (Cois Life)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-na-meain-ura-agus-an-ghaeilge-cuid-2.aspx|teideal=Na meáin úra agus an Ghaeilge (Cuid 2)|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-05-03}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
&lt;references group=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Catagóir:Iriseoireacht]]
[[Catagóir:Náisiúin Aontaithe]]
[[Catagóir:Féilte]]</text>
      <sha1>6oouqwv7v0j9s3xutpdqka5t0zrmpg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mac Cairthinn mac Coelboth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93447</id>
    <revision>
      <id>1332386</id>
      <parentid>1331588</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4519" sha1="bb4pgj18zvuzmd0avep3qcidbhjk5tw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na Laighean|Rí Laigean]] ba ea '''Mac Caorthainn mac Caolbhadha''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Mac Cairthinn mac Coelboth''') (?-446?-530?) de mhuintir [[Uí Eineachghlais]].

==Stair==
Is é Mac Caorthainn ar dhuine desna ríthe is luaite arb fhéidir é a fhíorú.  Cé nach bhfaightear é in aon ghinealach ar bith atá ar marthain, tá taifead le feiceáil i n[[Annála Inis Faithlinn]], ag tuairisciú a bháis ag Cath Mhaigh ''Femin''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/21583 1 femen (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200622080024/http://dil.ie/21583 |date=2020-06-22 }}, ''But a native formation in the following placenames ... Mag Femen, also Mag Femin'', ar eDIL&lt;/ref&gt; sa bhliain 446.&lt;ref&gt;[https://celt.ucc.ie//published/G100004/index.html Annála Inis Faithlinn], [https://celt.ucc.ie//published/G100004/text001.html AIF 446.1], ''Cath Maige Femin eter Mumnechu &amp; Laigniu in quo cecidit Mc. Cárthinn meic Coelbath qui iecit genus la(gin).&lt;/ref&gt;  Go sách uathúil, tugtar tacú leis an tagairt neamh-indeimhnithe ach ab é sin ag [[inscríbhinní Oghaim|inscríbhinn Oghaim]], ar cloch gar do [[Baile Shláine|Bhaile Shláine]] ach suite i g[[Contae Lú]].  Léitear ann MAQI CAIRATINI AVI INEQAGLAS, 'sé sin ''[cloch] Mhic Cairthinn Uí Eineachghlais.''&lt;ref&gt;CIIC 40, CISP [https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/paint_1.html PAINT/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250121112211/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/paint_1.html |date=2025-01-21 }}&lt;/ref&gt;  Dá mb'fhíor é, ar chomhaois le [[Níall Noígíallach]] ba ea é. 

Insítear i n-[[annála Éireann]], agus Cath Maigh ''Femen'' á taifeadadh acu, gur de shliocht na g[[Cruithne]] é Mac Caorthainn. Is amhlaidh áfach go bhfuil an maíomh seo bunaithe ar mhíthuiscint gur shinsear eapainmneach [[Uí Chóelbad|Uí Chaolbhadha]] an ''[[Dál nAraidi|Dáil Araidi]]'' ba ea a athair.  Is dóigh gur nasc foinsí déanacha agus neamhiontaofa eile Mac Caorthainn le hUí Néill, agus ag insint gurbh é Caolbhadh, mac Néill, a athair.

De réir [[Dáibhí Ó Cróinín|Dháibhí Uí Chróinín]], cuireann é seo uile in iúl cé chomh fad ó thuaidh a théadh tráth éilimh chríocha na ''Laigean'', agus go ndeachaigh na ''Laigin'' agus [[Uí Néill]] i mbun comhraic i dtuaisceart [[Brega|na Breá]] agus ar mhánna chontaetha [[Contae na Mí|na Mí]] agus [[Contae na hIarmhí|na hIarmhí]] mar atá inniu ann.  Chaill na ''Laigin'' na críocha úd do mhuintir Uí Néill san aois dár gcionn

==Dáta Chath Maigh ''Femin''==
Tugtar mar dháta do Chath Mhaigh ''Femin'' an bhliain 446 i n[[Annála Uladh]]&lt;ref&gt;[https://celt.ucc.ie//published/G100001A/index.html Annála Uladh], [https://celt.ucc.ie//published/G100001A/text017.html AU 446.1], ''Bellum Femhin in quo cecidit filius Coerthin filii Coelboth. Alii dicunt di Chruithnibh fuisse. &lt;/ref&gt; agus 447 i n[[Annála Inis Faithlinn]].&lt;ref&gt;[https://celt.ucc.ie//published/G100004/index.html Annála Inis Faithlinn], [https://celt.ucc.ie//published/G100004/text001.html AIF 447.1] ''Cath Maige Femin eter Mumnechu &amp; Laigniu in quo cecidit Mc. Cárthinn meic Coelbath qui iecit genus la(gin).&lt;/ref&gt;

Molann Devane&lt;ref&gt;Devane, 2005, lch.&amp;nbsp;189&lt;/ref&gt; ámh, go ndearnadh míléamh ar dháta an chatha, mar thoradh, go bhféadfadh é gur tharla é sa bhliain 530, rud a thugfadh tacú den tuairim gurbh é mac nó mic Chairbre, agus ní Cairbre féin, a chloígh [[Uí Eineachghlais]].

==Foinsí==
* Byrne, Francis John, ''Irish Kings and High-Kings'' Batsford, London, 1973. {{ISBN|0-7134-5882-8}}
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland'', pp.&amp;nbsp;453&amp;ndash;458. {{ISBN|0-521-36395-0}}
* ''Ireland, 400-800'', pp.&amp;nbsp;188, by [[Dáibhí Ó Cróinín]] ''A New History of Ireland'', Vol.I, {{ISBN|0-19-821737-4}} (edited Ó Cróinín).
* ''Carbury, Co. Kildare - topographical and onomastic hypotheses'', Caitriona Devane, in ''Above and beyond:Essays in memory of [[Leo Swan]]'', pp.&amp;nbsp;187–122, edited by [[Tom Condit]] and [[Christiaan Corlett]], Wordwell, 2005. {{ISBN|1-869857-86-0}}.

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [[University College Cork]] includes: [http://www.ucc.ie/celt/published/G100041/index.html Gein Branduib] (original &amp; translation), Annals of Ulster, Annals of Tigernach, Annals of Innisfallen and others.

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Mac Cairthinn mac Coelboth}}
[[Catagóir:Ríthe na Laighean]]</text>
      <sha1>bb4pgj18zvuzmd0avep3qcidbhjk5tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naomh Crónán Mochua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94280</id>
    <revision>
      <id>1332408</id>
      <parentid>1314996</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="rge2gei258x9f6kod8q54r52qmzdc3f" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:Saint Mochua's Church - Noughaval Townland - geograph.org.uk - 1312993.jpg|mion|Eaglais Mochua, Nuachabháil&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/466|teideal=Nuachabháil/Noughaval|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;, Boirinn, An Clár&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Noughaval|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Noughaval&amp;oldid=915631398|journal=Wikipedia|date=2019-09-14|language=en}}&lt;/ref&gt;]]
Bhunaigh '''Naomh Crónán''' nó Naomh '''Mochua''' (nó '''Mo Chua''')  (570 - [[30 Márta]] [[630]] nó [[637]])&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newadvent.org/cathen/04514d.htm|teideal=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Sts. Cronan|work=www.newadvent.org|dátarochtana=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;.  mainistir i m[[Balla]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1817|teideal=Balla/Balla|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;, Maigh Eo (tá [[Cloigtheach|clogtheach]] i bhfoirm túir gar do lár an bhaile fós).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.kildare.ie/ehistory/index.php/st-mochua-c-570-630-a-d/|teideal=ST. MOCHUA c. 570-630 A.D.|work=www.kildare.ie|dátarochtana=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;

Ceiliúrtar a lá féile ar an [[30 Márta]] nó ar an [[6 Lúnasa]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://omniumsanctorumhiberniae.blogspot.com/p/irish-saints-of-august.html|teideal=Omnium Sanctorum Hiberniae: Irish Saints of August|work=Omnium Sanctorum Hiberniae|dátarochtana=2020-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200810103811/http://omniumsanctorumhiberniae.blogspot.com/p/irish-saints-of-august.html|archivedate=2020-08-10}}&lt;/ref&gt;. 

== Tionchar ==
Luaitear Naomh Mochua le [[Cluain Dolcáin]], [[Baile Átha Cliath|Baile Átha Claith]],  go minic.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaois.ie/ga/blog/oidhreacht-agus-bealoideas-chluain-dolcain/|teideal=Oidhreacht agus Béaloideas Chluain Dolcáin|work=Grúpa taighde Gaois|dátarochtana=2020-08-06}}&lt;/ref&gt; Meastar go raibh sé lonnaithe i gCluain Dolcáin ar feadh tamaill. Timpeall na bliana [[600]], chuir sé [[mainistir]] ar bun a bhí suite san áit ina bhfuil [[Eaglais (foirgneamh)|Eaglais]] Naomh Eoin lonnaithe inniu, le [[Móta agus bábhún|móta]] mór cosanta timpeall air.
[[Íomhá:Clondalkin_Round_Tower.png|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Clondalkin_Round_Tower.png|clé|mion|333x333px|An cloigtheach, Cluain Dolcáin. Ceaptar gur tógadh an [[cloigtheach]] san [[8ú haois]], mar pháirt den mainistir.   ]]
Tá rian an naoimh fós le brath sa cheantar inniu agus ainmníodh an t-ionad cultúrtha, [[Áras Chrónáin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/aras.chronain/photos/a.472531302797797/587653767952216/?type=3|teideal=Áras Chrónáin|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;, mar aon leis an scoil, Scoil Chrónáin, in ómós don naomh seo.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-ie}}
{{Síol-creid}}

{{DEFAULTSORT:Crónán Mochua Naomh}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]]
[[Catagóir:Básanna i 637]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Abaí Éireannacha]]
[[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Cléir Éireannach]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]</text>
      <sha1>rge2gei258x9f6kod8q54r52qmzdc3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hakainde Hichilema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94612</id>
    <revision>
      <id>1332328</id>
      <parentid>1328565</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32568" sha1="nwbf3rg1s67olncd7ybkc3ah7qqamtq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is fear gnó agus polaiteoir [[An tSaimbia|Saimbiach]] é '''Hakainde Hichilema''' (a rugadh ar [[4 Meitheamh]] [[1962]]). Toghadh é ina  [[Uachtarán]] ar an t[[An tSaimbia|Saimbia]] i mí Lúnasa 2021 agus insealbhaíodh é ar 24 Lúnasa 2021.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://diggers.news/local/2021/08/23/10-heads-of-state-to-witness-ballys-inauguration/|teideal=10 Heads of State to witness Bally's inauguration|dáta=2021-08-23|language=en-GB|work=Zambia: News Diggers!|dátarochtana=2021-08-24}}&lt;/ref&gt;  

Bhí sé ina Uachtarán ar an [[ An Páirtí Aontaithe um Fhorbairt Náisiúnta |Pháirtí Aontaithe um Fhorbairt Náisiúnta (UPND)]] ó 2006 ar aghaidh. Cúig huaire a sheas i dtoghchán uachtaránachta, in [[Olltoghchán na Saimbia 2006|2006]], [[Toghchán uachtaránachta na Saimbia 2008|2008]], [[Olltoghchán na Saimbia 2011|2011]], [[Toghchán uachtaránachta na Saimbia 2015|2015]] agus [[Olltoghchán na Saimbia 2016|2016]], agus níor éirigh leis in aon cheann acu. Toghadh ina uachtarán é ar 12 Lúnasa 2021. 


== Tús a shaoil ==
Rugadh Hichilema i sráidbhaile i g[[Ceantar Monze]] san áit ina bhfuil an tSaimbia sa lá atá inniu ann. Fuair sé [[scoláireacht]] le staidéar a dhéanamh in [[Ollscoil na Saimbia]] agus bhain sé céim bhaitsiléara amach san eacnamaíocht agus riarachán gnó i 1986. Ina dhiaidh sin, rinne sé [[ MBA |Máistreacht Riarachán Gnó]] san [[Airgeadas]] agus Straitéis Gnó in [[Ollscoil Birmingham]] i Sasana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://hh-zambia.com/about/|teideal=Biography: Hakainde Hichilema|údar=|dáta=|work=www.hh-zambia.com|dátarochtana=|archivedate=2015-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123050341/http://hh-zambia.com/about/}}&lt;/ref&gt; 

Bhí sé ina [[Príomhoifigeach feidhmiúcháin|phríomhoifigeach feidhmiúcháin]] ar [[Coopers agus Lybrand|Coopers agus Lybrand Zambia]] ó 1994 go 1998 agus ar [[Grant Thornton Idirnáisiúnta|Grant Thornton Zambia]] ó 1998 go 2006.&lt;ref name=&quot;cv&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lusakatimes.com/2008/09/19/hhs-curriculum-vitae/|teideal=HH’s curriculum vitae|údar=|dáta=|dátarochtana=|last=|first=|date=19 Meán Fómhair 2008|title=HH's curriculum vitae|newspaper=Lusaka Times|location=|accessdate=23 Eanáir 2015|archivedate=16 Nollaig 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141216013909/http://www.lusakatimes.com/2008/09/19/hhs-curriculum-vitae/}}&lt;/ref&gt; 

== Gairm pholaitiúil ==
Tá sé ina bhall de pháirtí an fhreasúra, an Páirtí Aontaithe um Fhorbairt Náisiúnta, páirtí polaitíochta liobrálach. I ndiaidh bhás [[Anderson Mazoka]] in 2006, toghadh mar Uachtarán nua an pháirtí é. Chomh maith leis sin, tá sé ina cheannaire ar an [[Comhghuaillíocht Dhaonlathach Aontaithe (An tSaimbia)|Chomhghuaillíocht Dhaonlathach Aontaithe]] (UDA), comhghuaillíocht de thrí pháirtí pholaitiúla freasúra. 

I [[Toghchán uachtaránachta na Saimbia 2006|dtoghchán 2006]], b'é Hichilema iarrthóir an UDA agus sheas sé in éadan an uachtaráin a bhí in oifig ag an am, [[Levy Mwanawasa]] ón Ghluaiseacht don Daonlathas Ilphairtí (MMD) agus iarrthóir an Fhronta Tírghrách (PF), [[Michael Sata]]. Fuair sé faomhadh an iar-Uachtaráin [[Kenneth Kaunda]]. Thit an toghchán amach ar an 28 Meán Fómhair 2006 agus bhí Hichilema sa tríú háit le thart fá 25% den vóta. 

Rith Hichilema mar iarrthóir an UPND i [[Toghchán uachtaránachta na Saimbia 2008|dtoghchán 2008]], a gairmeadh i ndiaidh bhás an Uachtaráin Levy Mwanawasa.&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2008-09/10/content_9890454.htm &quot;Zambia to hold presidential by-election on Oct.30&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013184327/http://news.xinhuanet.com/english/2008-09/10/content_9890454.htm |date=2008-10-13 }}, Xinhua, 10 September 2008.&lt;/ref&gt; Tháinig sé sa 3ú háit le 19.7% den vóta. I mí an Mheithimh 2009, bhunaigh páirtí Hichilema, an UPND, comhaontú leis an bhFronta Tírghrách (PF) agus Michael Sata le dul san iomaíocht i [[Olltoghchán na Saimbia 2011|dtoghchán 2011]] le chéile. Áfach, mar thoradh ar easaontas maidir le hiarrthóir an chomhaontaithe, drochmhuinín domhain idir an dá pháirtí agus cúisimh treibheachais ón dá thaobh, thit an comhaontú as a chéile i mí an Mhárta 2011.&lt;ref&gt;[http://www.newstimeafrica.com/archives/17459 &quot;Opposition alliance in Zambia collapse as UPND pulls out&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111118072941/http://www.newstimeafrica.com/archives/17459 |date=2011-11-18 }}, Newstime Africa, 11 Márta 2011.&lt;/ref&gt; 

Bhí sé mar cheann den dá phríomhiarrthóir i [[Toghchán uachtaránachta na Saimbia 2015|dtoghchán uachtaránachta mhí Eanáir 2015]], a chaill sé le farasbarr beag de díreach 27,757 vóta (1.66%) in éadan iarrthóir an pháirtí i gcumhacht, an Fronta Tírghrách (PF), [[Edgar Lungu]]. Cháin Hichilema an toghchán mar bhréagthoghchán agus mhol sé dá lucht tacaíochta fanacht socair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zambia/11367373/Zambia-opposition-cries-foul-as-Lungu-wins-presidential-election.html|teideal=Zambia opposition cries foul as Lungu wins presidential election|údar=|dáta=|work=The Daily Telegraph|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://hh-zambia.com/blog/edgar-lungu-steals-election/|teideal=Edgar Lungu steals election|údar=Hakainde Hichelma|dáta=27 Eanáir 2015|work=hh-zambia.com|dátarochtana=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150127081738/http://hh-zambia.com/blog/edgar-lungu-steals-election/|archivedate=27 January 2015}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sé san iomaíocht in éadan Lungu arís mar phríomhiarrthóir an fhreasúra i [[ Olltoghchán na Saimbia 2016 |dtoghchán uachtaránachta mhí Lúnasa 2016]], agus chaill sé le farasbarr beag arís.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-37086365|teideal=Zambia's President Edgar Lungu declared election winner|údar=|dáta=|work=BBC News|dátarochtana=|title=Zambia's President Edgar Lungu declared election winner|accessdate=29 September 2016|date=15 August 2016}}&lt;/ref&gt; 

I mí Aibreáin 2017, gabhadh é ar amhras go ndearna sé [[tréas]] agus cúisíodh é as iarracht a dhéanamh an rialtas a chur as cumhacht.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-zambia-politics-idUSKBN17K22J?il=0|teideal=Zambian opposition leader charged with trying to overthrow government|údar=|dáta=|dátarochtana=|title=Zambian opposition leader charged with trying to overthrow government|last=Mfula|first=Chris|date=18 Aibreán 2017|publisher=Reuters|accessdate=19 Aibreán 2017}}&lt;/ref&gt; Bhí sé sa phríosún ar feadh 4 mhí sular tugadh [[Nolle prosequi]] dó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2017/08/16/hh-walks-freedom-state-enters-nolle-prosequi-treason-case/|teideal=HH walks to freedom as state enters nolle prosequi in the treason case|údar=|dáta=16 Lúnasa 2017|dátarochtana=30 Lúnasa 2020|archivedate=16 Lúnasa 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816195621/https://www.lusakatimes.com/2017/08/16/hh-walks-freedom-state-enters-nolle-prosequi-treason-case/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.daily-mail.co.zm/dpp-drops-hh-case/|teideal=DPP drops HH case|údar=|dáta=17 Lúnasa 2017|dátarochtana=30 Lúnasa 2020}}&lt;/ref&gt; 

{{Glanadh}}

== Gabháil &amp; Cúiseamh Tréasa ==
Gabhadh Hichilema ar an 11 Aibreán 2017. Ar oíche an 11 Aibreán 2017 bhris [[ Seirbhís Póilíneachta na Saimbia |Póilíní na Saimbia]] isteach i gcompún Hichilema lena ghabháil faoi ordaithe rialtas an Uachtaráin [[Edgar Lungu]].&lt;ref&gt;[https://www.lusakatimes.com/2017/04/23/catholic-bishops-condemn-hh-arrest-say-zambia-is-now-a-dictatorship/ Catholic Bishops condemn HH arrest, say Zambia is now a dictatorship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114150931/https://www.lusakatimes.com/2017/04/23/catholic-bishops-condemn-hh-arrest-say-zambia-is-now-a-dictatorship/ |date=2017-11-14 }} Lusaka Times&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;news24.com&quot;&gt;[https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 Malema compares Zambia leader to apartheid rulers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815201018/https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 |date=2018-08-15 }} News24&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-40945825 Zambia opposition leader Hakainde Hichilema released] BBC News&lt;/ref&gt; Cuireadh ina leith gur chuir sé saol an uachtaráin [[ Contúirt |i gcontúirt]] nuair nár lig sé do chonbhua an uachtaráin dul thart air, rud a bheadh ina[[ Sárú ag gluaiseacht |mhionchion tráchta]] de ghnáth agus chan rud a bheadh ionann agus tréas,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-40020950|teideal=Hakainde Hichilema's treason trial puts Zambia at crossroads.|údar=|dáta=24 Bealtaine 2017|dátarochtana=30 Lúnasa 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/world/la-fg-zambia-opposition-treason-2017-htmlstory.html The day road rage led to a treason charge in Zambia, as democracy falters in Africa.] LA Times&lt;/ref&gt;  agus cúisíodh é as [[tréas]] a dhéanamh.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-40945825 Mr Hichilema was arrested in April, accused of endangering the president's life after his motorcade allegedly refused to give way to the one transporting Mr Lungu.] BBC News. 16 August 2017.&lt;/ref&gt; Shéan Hichilema an cúiseamh, a théann uas-phionós de [[Pionós an bháis|phionóis an bháis]] leis, go láidir.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-40945825 He and his aides &quot;strongly&quot; denied the charge, which carries a sentence of at least 15 years. Those found guilty can also be sentenced to death.] BBC News. 16 August 2017.&lt;/ref&gt; 

=== Mí-iompar na bPóilíní le linn an ghabháil ===
D'úsáid na póilíní an-iomarca fórsa&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2018/02/27/police-used-excessive-force-arrest-hh-five-others-amnesty-international/|teideal=Police used excessive force to arrest HH and five others-Amnesty International|údar=|dáta=27 Feabhra 2018|dátarochtana=30 Lúnasa 2020|archivedate=20 Aibreán 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230420114234/https://www.lusakatimes.com/2018/02/27/police-used-excessive-force-arrest-hh-five-others-amnesty-international/}}&lt;/ref&gt; le dul isteach in áit chónaithe Hichilema ag déanamh dochair dá theach agus dá mhaoin, thuig siad greasáil dá oibrithe uilig, ghoid siad suimeanna ollmhóra airgid, seodra, chomh maith le fo-éadaí, bróga, callairí, pluideanna, brait urláir agus bia ón chistin agus rinne siad các ar leaba Hichilema.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://zambiareports.com/2017/04/12/cops-rob-millions-kwacha-hichilemas-residence-midnight-raid/|teideal=Cops Rob Millions Of Kwacha From Hichilema's Residence In Midnight Raid|dáta=2017-04-12|language=en-US|work=Zambia Reports|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2021-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026162137/https://zambiareports.com/2017/04/12/cops-rob-millions-kwacha-hichilemas-residence-midnight-raid/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zambianobserver.com/police-steal-food-from-hichilemas-house/ POLICE STEAL FOOD FROM HICHILEMA'S HOUSE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314104546/http://www.zambianobserver.com/police-steal-food-from-hichilemas-house/ |date=2018-03-14 }} Zambian Observer&lt;/ref&gt; Caitheadh [[ Lámhaigh Canister |ceanastair deorgháis]] i dteach Hichilema &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-39568881 Mr Hichilema was detained after armed police raided his family home, during which teargas canisters were thrown inside]&lt;/ref&gt; a ghásail amach in éineacht lena bhean chéile, atá asma uirthi, agus a pháistí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://zambiareports.com/2017/04/12/cops-rob-millions-kwacha-hichilemas-residence-midnight-raid/|teideal=Cops Rob Millions Of Kwacha From Hichilema's Residence In Midnight Raid|dáta=2017-04-12|language=en-US|work=Zambia Reports|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2021-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026162137/https://zambiareports.com/2017/04/12/cops-rob-millions-kwacha-hichilemas-residence-midnight-raid/}}&lt;/ref&gt; Thit a bhean chéile agus a pháistí as a seasamh roinnt uaireanta cionn is gur ionanálaigh siad [[ Ag cuimilt gáis |Deorghás]]. 

=== Cáineadh a ghabháil ===
Cáineadh gabháil Hichilema go forleathan. Cháinna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]],&lt;ref&gt;[https://www.zambiawatchdog.com/usa-denounces-brutal-arrest-of-hichilema/ USA denounces brutal arrest of Hichilema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027063555/https://www.zambiawatchdog.com/usa-denounces-brutal-arrest-of-hichilema/ |date=2020-10-27 }} Zambian Watchdog&lt;/ref&gt; an [[An tAontas Eorpach|tAontas Eorpach]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://zambiareports.com/2017/04/14/us-eu-condemn-hichilema-arrest-treason-charge/|teideal=US, EU Condemn Hichilema Arrest, Treason Charge|dáta=2017-04-14|language=en-US|work=Zambia Reports|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816195625/https://zambiareports.com/2017/04/14/us-eu-condemn-hichilema-arrest-treason-charge/}}&lt;/ref&gt; agus [[Parlaimint na hEorpa]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20170509IPR73947/human-rights-h-hichilema-in-zambia-dr-gudina-in-ethiopia-south-sudan|teideal=Human rights: H. Hichilema in Zambia, Dr Gudina in Ethiopia, South Sudan {{!}} News {{!}} European Parliament|dáta=2017-05-18|language=en|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; an ghabháil. Cháin [[ Líonra Liobrálach na hAfraice |Líonra Liobrálach na hAfraice]] an ghabháil mar iarracht ón Uachtarán Lungu easaontú agus freasúra sa tSaimbia a chur ina thost.&lt;ref&gt;[https://www.lusakatimes.com/2017/04/18/hhs-arrest-unacceptable-africa-liberal-network/ Zambia : HH's arrest is unacceptable- Africa Liberal Network]&lt;/ref&gt; Cháin na heaspaig Chaitliceacha an ghabháil go láidir agus dúirt siad go raibh an tSaimbia anois ina deachtóireacht faoin Uachtarán, Edgar Lungu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2017/04/23/catholic-bishops-condemn-hh-arrest-say-zambia-is-now-a-dictatorship/|teideal=Catholic Bishops condemn HH arrest, say Zambia is now a dictatorship|dáta=2017-04-23|language=en-GB|work=LusakaTimes.com|dátarochtana=2020-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114150931/https://www.lusakatimes.com/2017/04/23/catholic-bishops-condemn-hh-arrest-say-zambia-is-now-a-dictatorship/|archivedate=2017-11-14}}&lt;/ref&gt; Chuir [[Julius Malema]], ceannaire pháirtí Trodaithe ar son Saorsa Eacnamaíoch (EEF) na hAfraice Theas, i leith Uachtarán na Saimbia Edgar Lungu go raibh sé ag déanamh cos ar bholg den chineál céanna le [[Apairtéid|cinedheighilt na hAfraice Theas]] cionn is gur gabhadh  Hichilema ar chúiseamh tréasa &lt;ref name=&quot;news24.com&quot;/&gt; agus chuir sé “Cladhaire” ar an uachtarán Lungu.&lt;ref&gt;[https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 &quot;Lungu, you are a coward. Allow the opposition to oppose you. If you are a true leader, you will defeat them properly not through arrest,&quot; Malema said] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815201018/https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 |date=2018-08-15 }} News24&lt;/ref&gt; Cháin [[Mmusi Maimane]], ceannaire pháirtí an Chomhghuaillíocht Daonlathach (DA) san Afraic Theas ar diúltaíodh cead isteach sa tSaimbia dó le cuairt a thabhairt ar Hichilema sa bPríosún &lt;ref name=&quot;enca.com&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enca.com/south-africa/maimane-prevented-from-entering-zambia|teideal=Maimane prevented from entering Zambia|language=en|work=eNCA|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2023-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230602184524/https://www.enca.com/south-africa/maimane-prevented-from-entering-zambia}}&lt;/ref&gt; nuair nár ligeadh dó eitleán a fhágáiil ag [[ Aerfort Idirnáisiúnta Kenneth Kaunda |Aerfort Idirnáisiúnta Kenneth Kaunda]] i [[Lusaka]], go láidir na cúisimh bréige in éadan Hichilema.&lt;ref&gt;[https://www.enca.com/south-africa/maimane-prevented-from-entering-zambia Maimane had strongly denounced the trumped up charges against Hichilema, and had condemned the African National Congress government for not yet taking a stand against his treason charges.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602184524/https://www.enca.com/south-africa/maimane-prevented-from-entering-zambia |date=2023-06-02 }} eNCA&lt;/ref&gt; 

=== Am i bpríosún ===
Dúirt Hichilema in agallamh ar HARDtalk gur coinníodh i [[ Coinneáil aonair |ngaibhniú aonair]] ar feadh ocht lá é gan bia, uisce, solas nó cuairteanna le linn a chuid ama i bpríosún agus céasadh é nuair a spraeáladh sprae piobar ar a bhaill ghiniúna. Chuir sé i leith uachtarán Lungu go ndearna sé iarracht é a mharú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/n3ct2km6|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; 

Thug oifigigh an phríosúin bata agus bóthar dá bhean Mutinta nuair a ghlac sí bia dó. 

Bhí gabháil Hichilema mar ábhar d'eagrán den chlár teilifíse [[The Stream]] ar [[Al Jazeera]] dar teideal ''An bhfuil daonlathas na Saimbia i gcontúirt?''&lt;ref&gt;[stream.aljazeera.com/story/201705301734-0025446]&lt;/ref&gt; a craoladh ar an 30 Bealtaine 2017. 

=== Cuairteanna mór le rá air sa phríosúin ===
Tugadh bata agus bóthar do chéad uachtarán na Saimbia, [[Kenneth Kaunda]], nuair a bhain sé triail cuairt a thabhairt ar Hichilema sa Príosún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.zambianobserver.com/kk-turned-away-from-visiting-hichilema-in-prison-treason-case-now-underway/ |teideal=Kenneth Kaunda Turned Away From Visiting Hichilema In Prison |dátarochtana=2020-08-30 |archivedate=2018-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614125433/http://www.zambianobserver.com/kk-turned-away-from-visiting-hichilema-in-prison-treason-case-now-underway/ }}&lt;/ref&gt; 

Tugadh bata agus bóthar do [[Mmusi Maimane]], ceannaire an [[ Comhghuaillíocht Dhaonlathach (an Afraic Theas) |Chomhghuallaíocht Daonlathach]] san Afraic Theas, nuair a chuaigh sé chuig an tSaimbia le bheith i láthair nuair a chuaigh Hichilema as comhair na cúirte. Char ligeadh den eitleán é agus glacadh seilbh ar a ghuthán.&lt;ref name=&quot;enca.com&quot;/&gt; Spreag seo Aireacht Gnóthaí Eachtracha na hAfraice Theas Ambasadóir na Saimbia chun na hAfraice Theas, Emmanuel Mwamba, a ghaireadh le gníomhartha rialtas na Saimbia a mhíniú. 

Thug iar-Uachtarán na [[An Nigéir|Nigéire]], [[Olusegun Obasanjo]], cuairt ar Hichilema i bPríosún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mwebantu.com/2017/08/05/former-nigerian-president-obasanjo-goes-to-visit-hh-in-prison/13366/|teideal=Former Nigerian President Obasanjo goes to visit HH in prison|údar=Mwebantu Editor|dáta=2017-08-05|language=en-US|work=Mwebantu|dátarochtana=2020-08-30}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

Thug Ard-Rúnaí an [[comhlathas|Chomhlathas Briotanach]], an Banbharún [[ Patricia Albain |Patricia Scotland]], cuairt ar Hichilema sa Phríosún faoi dhó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://thecommonwealth.org/media/news/secretary-general-meets-zambian-president-and-opposition-leader|teideal=Secretary-General meets Zambian president and opposition leader|údar=|dáta=7 Lúnasa 2017|dátarochtana=30 Lúnasa 2020|archivedate=18 Lúnasa 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818175409/https://thecommonwealth.org/media/news/secretary-general-meets-zambian-president-and-opposition-leader}}&lt;/ref&gt; 

=== Staid éigeandála ===
Agus Hichilema sa Phríosún, chuir an tUachtarán Lungu [[ Staid éigeandála |staid éigeandála]] i bhfeidhm.&lt;ref&gt;[https://qz.com/1022493/zambias-president-declares-state-of-emergency-and-sparked-authoritarian-rule-concerns/ Zambia's president declares state of emergency and sparked authoritarian rule concerns — Quartz]&lt;/ref&gt; Chreid lucht cáinte an rialtais gur iarracht a ghreim ar chumhacht a dhéanamh níos doichte &lt;ref&gt;[https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 Zambian President Edgar Lungu this month imposed a state of emergency, a move critics see as an effort to tighten his grip on power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815201018/https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 |date=2018-08-15 }} News24&lt;/ref&gt; 

=== Agóidí ===
Thosaigh agóidí sa tSaimbia, san Afraic Theas &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://zambiareports.com/2017/05/04/pockets-protesters-send-release-hh-message-global-event-durban/|teideal=Pockets Of Protesters Send &quot;Release HH&quot; Message At Global Event In Durban|dáta=2017-05-04|language=en-US|work=Zambia Reports|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816195628/https://zambiareports.com/2017/05/04/pockets-protesters-send-release-hh-message-global-event-durban/}}&lt;/ref&gt; agus sa [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.zambiawatchdog.com/zambians-in-uk-protest-hh-persecution/|teideal=Zambians in UK protest HH persecution|dáta=2017-05-12|language=en-GB|work=Zambian Watchdog|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030222533/https://www.zambiawatchdog.com/zambians-in-uk-protest-hh-persecution/}}&lt;/ref&gt; ag éileamh go saoradh Hichilema agus ag cáineadh riail [[ Údarántacht |údarásach]] Edgar Lungu agus dul in olcas cearta daonna sa tSaimbia. 

===  Saoradh ón phríosún ===
Thosaigh ceiliúradh lúcháireacha fud fad na Saimbia nuair a saoradh Hichilema ón phríosún ar an 16 Lúnasa 2017 agus sheas na scórtha duine cois sráide i Lusaka le spléachadh de Hichilema a fheiceáil agus a chonbhua ag fágáil an phríosúin le Hichilema ag seasamh ina dhíon gréine lena lámha a chroitheadh leis na sluaite gárthach.&lt;ref&gt;[https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-08-17-zambia-hakainde-hichilema-released-from-jail-to-jubilant-reception-more-popular-than-ever/ Zambia: Hakainde Hichilema released from jail to jubilant reception, more popular than ever] Daily Maverick&lt;/ref&gt; 

Rinne iar-Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe, [[Kofi Annan]], comhghairdeas le húdaráis na Saimbia as na cúisimh tréasa in éadan Hichilema a tharraingt saor agus é a shaoradh ón phríosún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.modernghana.com/news/795970/statement-by-kofi-annan-following-the-release-of.html|teideal=Statement By Kofi Annan Following The Release Of Hakainde Hichilema|language=en|work=Modern Ghana|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; 

Tionóladh paidreacha buíochais le ceiliúradh a dhéanamh ar shaoradh Hichilema ón phríosún ag Ardeaglais na Croise Naofa i Lusaka ar an 29 Lúnasa 2017 agus bhí Hichilema i láthair ag an ócáid a tharraing sluaite móra agus a craoladh beo ar an teilifís. Bhí sé beartaithe an ócáid a reáchtáil an tseachtain roimhe ar an 24 Lúnasa ach chuir póilíní armtha a dhruid an láthair bac air. 

Bhí an-tóir ar Hichilema i ndiaidh a shaoradh agus bronnadh Gradam Saoirse na hAfraice air in Johannesburg, an Afraic Theas. Tugadh cuireadh dó labhairt ag Teach Chatham i Londain agus thug Feisirí Parlaiminte na [[ Comhghuaillíocht Dhaonlathach (an Afraic Theas) |Comhghuaillíochta Daonlathaí]] cuireadh dó labhairt san Afraic Theas&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.muvitv.com/2017/08/hh-addresses-lawmakers-in-south-africa/|teideal=HH Addresses Lawmakers in South Africa|údar=Editor|dáta=2017-08-31|language=en-US|work=MUVI Television {{!}} First in News and Entertainment|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816195622/http://www.muvitv.com/2017/08/hh-addresses-lawmakers-in-south-africa/}}&lt;/ref&gt; agus bhí sé le feiceáil ar an gclár [[HARDtalk]] ar an BBC. 

Scaol an t-iriseoir Fredrick Misebezi leabhar fá thréimhse Hichilema i bpríosún darb ainm ''Dialann Príosúin Hakainde Hichilema'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.amazon.com/dp/1980573638/|teideal=Hakainde Hichilema's Prison Diary: Events of the day in and outside Prison|údar=|dáta=|work=www.amazon.com|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; ar an 29 Meán Fómhair 2017.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.zambianobserver.com/hakainde-hichilemas-prison-diary-book-released-on-the-market-and-selling-at-a-very-fast-rate/|teideal=Hakainde Hichilema's Prison Diary (Book) Released On The Market And Selling At A Very Fast Rate!!!|údar=zamobserver|dáta=2017-09-29|language=en-US|work=The Zambian Observer|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2018-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180815232804/http://www.zambianobserver.com/hakainde-hichilemas-prison-diary-book-released-on-the-market-and-selling-at-a-very-fast-rate/}}&lt;/ref&gt; Thacaigh Hichilema leis an leabhar agus d’iarr sé ar an phobal é a léamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2017/10/01/book-hhs-127-day-stay-jail/|teideal=Zambia : Book on HH's 127 day stay in jail out|dáta=2017-10-01|language=en-GB|work=LusakaTimes.com|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; 

== Gradaim ==
Bhronn [[ Fondúireacht Saoirse Friedrich Naumann |Fondúireacht Friedrich Naumann]] Gradam Saoirse na hAfraice ar Hichilema ar an 27 Deireadh Fómhair 2017 ag ócáid in Johannesburg san Afraic Theas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://zambia24.com/news/2017/10/29/hh-conferred-with-africa-freedom-award/|teideal=&quot;HH conferred with Africa Freedom Award&quot;.|údar=|dáta=|language=en-US|work=zambia24.com|dátarochtana=|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816200424/https://zambia24.com/news/2017/10/29/hh-conferred-with-africa-freedom-award/}}&lt;/ref&gt; 

== Agallaimh ==
Bhí Hichilema mar chuid den chlár teilifíse [[BBC]] mór le rá [[HARDtalk]] ar an 1 Samhain 2017 nuair a chuir [[ Stephen Sackur |Stephen Sackur]] faoi agallamh é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/n3ct2km6|teideal=Hakainde Hichilema|údar=|dáta=|work=BBC|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt; B'é an chéad cheannaire de chuid an fhreasúra sa tSaimbia a bhí ar HARDtalk agus an dara polaiteoir Saimbiach a bhí mar chuid den chlár i ndiaidh an iar-Uachtaráin [[Levy Mwanawasa]] . 

Ar an 17 Nollaig 2017 bhí Hichilema le feiceáil ar [[ Agallamh Dé Domhnaigh |Agallamh Dé Domhnaigh]] ar [[ ZNBC |ZNBC]]. Is é an chéad cheannaire ón fhreasúra a cuireadh agallamh orthu ar an chlár sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.zambianobserver.com/sunday-interview/|teideal=Sunday interview: it was a very bad night for Grevazio|údar=|dáta=|work=zambianobserver.com|dátarochtana=|archivedate=2019-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190910195336/http://www.zambianobserver.com/sunday-interview/}}&lt;/ref&gt; Tharla sé seo i ndiaidh dona urlabhraí, [[ Charles Kakoma |Charles Kakoma]], scríobh chuig Ard-Stiúrthóir an ZNBC [[Richard Mwanza]] ag iarraidh go mbeadh an tUasal Hichilema le feiceáil ar an chlár ar an an 17 Nollaig.&lt;ref name=&quot;Mast&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.themastonline.com/2017/12/13/znbc-grants-hh-sunday-interview-slot/|teideal=ZNBC grants HH Sunday Interview slot|údar=|dáta=|work=themastonline.com|dátarochtana=|archivedate=2018-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712183650/https://www.themastonline.com/2017/12/13/znbc-grants-hh-sunday-interview-slot/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2017/12/11/hh-writes-znbc-feature-sunday-interview/|teideal=HH writes ZNBC to feature on Sunday Interview|údar=|dáta=|work=lusakatimes.com|dátarochtana=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180221204720/https://www.lusakatimes.com/2017/12/11/hh-writes-znbc-feature-sunday-interview/|archivedate=2018-02-21}}&lt;/ref&gt; Rinneadh réamhchlárú ar an chlár ar an Déardaoin roimhe ag 10: 30rn agus craoladh tráthnóna Dé Domhnaigh é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2017/12/14/znbc-grants-hh-sunday-interview-request/|teideal=ZNBC grants HH Sunday Interview request|údar=|dáta=|work=lusakatimes.com|dátarochtana=|archivedate=2018-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180221214601/https://www.lusakatimes.com/2017/12/14/znbc-grants-hh-sunday-interview-request/}}&lt;/ref&gt;  

== Óráidí ==
Tugadh cuireadh do Hichilema óráid a thabhairt ag [[ An Institiúid Ríoga Gnóthaí Idirnáisiúnta |an Institiúid Ríoga um Gnóthaí Idirnáisiúnta]], ar a dtugtar Teach Chatham go coitianta ar, ar an 31 Samhain 2017.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.chathamhouse.org/event/political-opposition-and-policy-alternatives-zambia|teideal=Political Opposition and Policy Alternatives in Zambia|údar=Chatham House|dáta=|language=en|work=Chatham House|dátarochtana=|title=Political Opposition and Policy Alternatives in Zambia|access-date=16 November 2017}}&lt;/ref&gt; B'é an chéad Saimbiach le óráid a thabhairt i dTeach Chatham. 

== Saol pearsanta ==
Tá Hichilema pósta ar Mutinta agus tá triúr clainne acu.  Tá sé ina bhall d'[[Eaglais Ateachtaigh an tSeachtú Lá]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lusakatimes.com/2014/12/24/not-masonist-christian-church-elder-sda-hh/|teideal=HH: I am not a Masonist, I am Christian and a church elder at SDA|údar=|dáta=|dátarochtana=|last=|first=|date=24 December 2014|title=HH: I am not a Masonist, I am Christian and a church elder at SDA|newspaper=[[Lusaka Times]]|location=|accessdate=23 January 2015|archivedate=30 Nollaig 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230051245/http://www.lusakatimes.com/2014/12/24/not-masonist-christian-church-elder-sda-hh/}}&lt;/ref&gt; Tá Hichilema ina [[ Milliúnóir |mhilliúnaí]] agus tá sé ar an dara [[Rainse|rainseoir]] eallach is mó sa tSaimbia.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zambia/11354142/Africa-needs-leaders-to-run-countries-like-CEOs-Zambias-opposition-leader-says.html|teideal=Africa needs leaders to run countries like CEOs, Zambia's opposition leader says|údar=Aislinn Laing|ainm=Aislinn Lain|dáta=|foilsitheoir=The Telegraph|dátarochtana=|last=Laing|first=Aislinn|date=19 January 2015|title=Africa needs leaders to run countries like CEOs, Zambia's opposition leader says|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|location=[[Ndola]]|accessdate=23 January 2015}}&lt;/ref&gt; 

I mí na Nollag 2014, shéan sé gur [[Máisiúnachas|Máisiún]] a bhí ann agus chuir sé síos orthu siúd a chuir sin ina leith mar dhaoine mailíseacha.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lusakatimes.com/2014/12/19/adventist-christian-dont-know-freemasonry-hh/|teideal=HH: I am an Adventist, I am a Christian, I don’t know what Freemasonry is.|údar=|dáta=|foilsitheoir=[[Lusaka Times]]|dátarochtana=|last=|first=|date=19 December 2014|title=|newspaper=[[Lusaka Times]]|location=|accessdate=23 January 2015|archivedate=22 Márta 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150322035030/http://www.lusakatimes.com/2014/12/19/adventist-christian-dont-know-freemasonry-hh/}}&lt;/ref&gt; Rinne sé agra in éadan an t-Easpag Edward Chomba ón [[Ceartchreidmheachas|Eaglais Cheartchreidmheach]] as a [[ Clúmhilleadh |chlú a mhilleadh]] i ndiaidh don Easpag [[ Satanist |Sátanach]] agus Máisiún a thabhairt air.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lusakatimes.com/2014/12/25/hh-sues-bishop-chomba-calling-satanist-freemason/|teideal=HH sues Bishop Chomba for calling him a Satanist and Freemason|údar=|dáta=|dátarochtana=|last=|first=|date=25 December 2015|title=HH sues Bishop Chomba for calling him a Satanist and Freemason|newspaper=Lusaka Times|location=|accessdate=23 January 2015|archivedate=1 Eanáir 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101003628/http://www.lusakatimes.com/2014/12/25/hh-sues-bishop-chomba-calling-satanist-freemason/}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

* [[United Party for National Development]]
* [[Levy Mwanawasa (Uachtarán ar an tSaimbia)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist|30em}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.facebook.com/hakainde.hichilema/ Hakainde Hichilema] ar Facebook 
* [https://twitter.com/HHichilema Hakainde Hichilema] ar [[Twitter]] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=hOpCra6NkQs A New Journey for Zambia]  ar [[YouTube]] 

{{DEFAULTSORT:Hichilema, Hakainde}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1962]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Saimbiacha]]</text>
      <sha1>nwbf3rg1s67olncd7ybkc3ah7qqamtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cúrsaí Staire (leabhar)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94698</id>
    <revision>
      <id>1332272</id>
      <parentid>1316704</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="lipodw5oyvnt57pu75pf1394k4e9b35" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Is [[leabhar]] é '''''Cúrsaí Staire''''' a scríobh an [[staraí]], an Dochtúir [[Vincent Morley]].

Cnuasach aistí ar staraithe agus ar scríobh na staire atá sa leabhar seo. Ar na húdair a bhfuil saothar faoi chaibidil ann, tá leithéidí [[Eric Hobsbawm]], [[Jürgen Habermas]], [[Daniel Corkery (údar)|Daniel Corkery]], [[Fernand Braudel]] agus [[Pierre Nora]]. Tá plé déanta ar thábhacht na [[Ríomhaireacht|ríomhaireachta]], na [[Teoiric|teoirice]] agus na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] do shaothrú na staireagrafaíochta. Gheofar aistí sa chnuasach ar réimse leathan ábhar staire: [[náisiúnachas]] na [[An Chatalóin|Catalóine]] agus na h[[Albain|Alban]], [[Cúirt éigse|cúirteanna éigse]] an 18ú céad, gluaiseacht na n[[Éirí Amach na nÉireannach Óg|Éireannach Óg]], polaitíocht [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]], [[An Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogaidh Dhomhanda]], [[Breatimeacht|imeacht na Breataine]] ón [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]], agus tuilleadh nach iad.

Tá 247 leathanach sa leabhar agus tá sé ar phraghas €10.
 
D'fhoilsigh [[Coiscéim]] an leabhar sa bhliain 2018. Valery Seery a dhear an clúdach agus Johnswood Press Teo a chuir an leabhar i gcló.

== Féach freisin ==
* [[Vincent Morley]]

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.vmorley.org/ Suíomh] (vmorley.org)
* [https://web.archive.org/web/20121126121855/http://www.ucd.ie/mocleirigh/staffandscholarspastandpresent/ Staff and Scholars] (UCD)

{{DEFAULTSORT:Cursai Staire}}
[[Catagóir:Leabhair le Vincent Morley]]
[[Catagóir:Leabhair staire i nGaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair staire]]
[[Catagóir:Cnuasaigh aistí]]
[[Catagóir:Leabhair neamhfhicsin]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]</text>
      <sha1>lipodw5oyvnt57pu75pf1394k4e9b35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rialú údaráis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95185</id>
    <revision>
      <id>1332430</id>
      <parentid>1329020</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8206" sha1="cm40bhqwcitaqecv9ydkqu27s9sjo0b" xml:space="preserve">[[Íomhá:An example of an authority record.png|mion|Sampla]]
In [[eolaíocht an eolais]], is próiseas é '''rialú údaráis''' (authority control) a eagraíonn faisnéis, mar shampla i gcatalóga [[Leabharlann|leabharlainne]], trí úsáid a bhaint as litriú aonair sainiúil ar ainm (a dtugtar ''ceannteideal'' air), nó as aitheantóir uimhriúil ar gach topaic. Eascraíonn an focal “údarás” ón smaoineamh go bhfuil ainmneacha daoine, áiteanna, rudaí, agus coincheapa “údaraithe”, .i., go bhfuil siad socraithe i bhfoirm amháin. Cuirtear na ceannteidil nó na haitheantóirí uathúla seo i bhfeidhm go comhsheasmhach ar fud na gcatalóg a bhaineann úsáid as an gcomhad údaráis, agus cuirtear i bhfeidhm iad ar mhodhanna eile chun sonraí a eagrú, mar shampla sonraí idirnasctha agus crostagairtí.

Bunachair sonraí a mbaintear úsáid astu sa rialú údaráis:

== Leabharlanna náisiúnta ==
* Biblioteca Nacional de España (''Leabharlann Náisiúnta na Spáinne'') (BNE)&lt;ref&gt;https://www.genbeta.com/web/biblioteca-nacional-espana-libera-30-millones-imagenes-que-podemos-descargar-utilizar-gratis&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://viaf.org/viaf/partnerpages/BNE.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-03 |archivedate=2021-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210222065601/http://viaf.org/viaf/partnerpages/BNE.html }}&lt;/ref&gt;
* Bibliothèque nationale de France (''[[Leabharlann Náisiúnta na Fraince]]'') (BNF)&lt;ref&gt;https://www.ouest-france.fr/grand-est/langres-52200/haute-marne-langres-candidate-pour-heberger-une-antenne-de-la-bibliotheque-nationale-de-france-7037544&lt;/ref&gt;
* Library of Congress Control Number (''Uimhir Cumhacht Leabharlann Congress'') (LCCN)&lt;ref&gt;https://bookriot.com/books-copyright-page/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://viaf.org/viaf/partnerpages/LC.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-03 |archivedate=2020-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628212948/http://viaf.org/viaf/partnerpages/LC.html }}&lt;/ref&gt;
* National Library of Poland (NLP)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://journalnow.com/entertainment/back-to-the-future-beethoven-symphony-defies-time-and-space/article_56263d1e-2e23-5310-bd13-2570f2df5aa9.html |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927215629/https://journalnow.com/entertainment/back-to-the-future-beethoven-symphony-defies-time-and-space/article_56263d1e-2e23-5310-bd13-2570f2df5aa9.html |archivedate=2020-09-27 |dátarochtana=2020-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://viaf.org/viaf/partnerpages/NLP.html |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201118065346/http://viaf.org/viaf/partnerpages/NLP.html |archivedate=2020-11-18 |dátarochtana=2020-11-03}}&lt;/ref&gt;
* National Library of the Czech Republic (NKC)&lt;ref&gt;https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/g30446675/beautiful-libraries/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://viaf.org/viaf/partnerpages/NKC.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-03 |archivedate=2020-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628212552/http://viaf.org/viaf/partnerpages/NKC.html }}&lt;/ref&gt;
* Koninklijke Bibliotheek ('Leabharlann Náisiúnta an Ísiltír') (NTA)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://viaf.org/viaf/partnerpages/NTA.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-03 |archivedate=2020-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628213024/http://viaf.org/viaf/partnerpages/NTA.html }}&lt;/ref&gt;
* Système universitaire de documentation (SUDOC)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://viaf.org/viaf/partnerpages/SUDOC.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-03 |archivedate=2020-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201128110327/https://viaf.org/viaf/partnerpages/SUDOC.html }}&lt;/ref&gt;

== Bunachair shonraí scannáin, teilifís agus daoine ==
* AllMovie (''Scannáin go léir'') a bhaineann leis na scannáin, cláir theilifíse agus cláir físeáin..&lt;ref name=&quot;isbn1-55652-550-8&quot;&gt;{{cite book |author=Michael Haddad |title=The screenwriter's sourcebook: a comprehensive marketing guide for screen and television writers |language=[[An Béarla]] |page= 333 |publisher=Chicago Review Press |location=Chicago, Ill |year=2005 |isbn=1-55652-550-8 |url=https://books.google.com/books?id=6FXysyLEdoQC&amp;pg=PA333&amp;dq=Allmovie&amp;lr=lang_en&amp;num=20&amp;as_brr=3&amp;ei=krZySLXCKaCmigGJ1vGABg&amp;sig=ACfU3U1iMXjt3Bj9IYN6-k7ZzGSSVhekUA }}&lt;/ref&gt;
* FilmAffinity (''FiníochtScannáin'') a bhaineann le moltaí scannáin &lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=About Us: Who Are We? Our History |url=http://www.filmaffinity.com/en/meetus.php|website=FilmAffinity.com|publisher=FilmAffinity|accessdate=4 January 2014}}&lt;/ref&gt;
* Internet Movie Database (''Buanchar Sonraí Scannáin Idirlín'') (IMDb) a bhaineann leis na scannáin, cláir theilifíse, cláir físeáin, agus físchluichí.&lt;ref&gt;https://www.mediapost.com/publications/article/357409/imdb-tv-snags-judge-judy.html&lt;/ref&gt;
* RottenTomatoes (''TrátaíBréana'') a bhaineann le léirmheasanna scannáin/seóanna/taispeántais&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.sfgate.com/default/article/Fresh-Look-For-Rotten-Tomatoes-Help-from-3304427.php |work=San Francisco Chronicle |teideal=Fresh Look For Rotten Tomatoes / Help from college buddies elevates movie-rating Web site beyond hobby status|publisher=Sfgate.com |date=26 April 2001|accessdate=2020-10-18 |first=David |last=Lazarus}}&lt;/ref&gt;

== Bunachair shonraí eile ==
* Gemeinsame Normdatei (GND)&lt;ref&gt;https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/10/-wikipediaproblems-how-do-you-classify-everything/280178/&lt;/ref&gt;
* International Standard Book Number (''Uimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta Leabhar'') (ISBN) de Leabhar&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.isbn-international.org/content/what-isbn |teideal=What is an isbn |language=[[An Béarla]] |dátarochtana=2020-10-18 |archivedate=2016-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013011746/https://www.isbn-international.org/content/what-isbn }}&lt;/ref&gt;
* International Standard Name Identifier (ISNI)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://completemusicupdate.com/article/youtube-to-start-issuing-isni-numbers-to-creators/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-03 |archivedate=2020-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814152152/https://completemusicupdate.com/article/youtube-to-start-issuing-isni-numbers-to-creators/ }}&lt;/ref&gt;
* Online Computer Library Center (''Ionad Leabharlainne Ríomhaireachta Ar Líne'') (OCLC) seirbhís leabhlainn&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://oclc.org/us/en/about/default.htm |teideal=About OCLC |publisher=OCLC |accessdate=17 September 2009 |language=[[An Béarla]]}}&lt;/ref&gt;
* Wikidata, ghréasán-bhunaithe, ilteangach, bunachar sonraí a taca Vicipéid i chuile teanga.&lt;ref&gt;{{cite web |teanga=[[An Béarla]] |ainm=Tilman Bayer |url=https://blog.wikimedia.org/2013/04/25/the-wikidata-revolution/|teideal=The Wikidata revolution is here: enabling structured data on Wikipedia |accessdate=2020-10-18 |date=25 April 2013}}&lt;/ref&gt;
* Social Networks and Archival Context (SNAC)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bromley |first=Anne |date=November 8, 2017 |teideal=Digital Social Network Linking the Living and the Dead Expands |publisher=UVA Today |url=https://news.virginia.edu/content/digital-social-network-linking-living-and-dead-expands |accessdate=10 January 2019}}&lt;/ref&gt;
* Virtual International Authority File (''Comhad Údaráis Idirnáisiúnta Fíorúil'') (VIAF)&lt;ref name=&quot;LibraryJournal-VIAFtoOCLC&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kelley |first=Michael |last2=Schwartz |first2=Meredith |year=2012 |title=VIAF service transitions to OCLC |url=https://archive.org/details/sim_library-journal_2012-05-01_137_8/page/16 |journal=[[Library Journal]] |publisher=[[Media Source Inc.]] |volume=137 |issue=8 |page=16}}&amp;nbsp;{{closed access}}&lt;/ref&gt;
* WorldCat Identities (Worldcat) córas catalóige ar líne a liostaíonn bailiúcháin chomhcheangailte 70,000+ leabharlann i 170 tír.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;Online computer Library Center (OCLC), [http://www.oclc.org/ca/en/worldcat/statistics/default.htm &quot;WorldCat facts and statistics&quot;]; retrieved 2012-10-19.&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Liostaí]]
[[Catagóir:Eolaíocht an eolais]]</text>
      <sha1>cm40bhqwcitaqecv9ydkqu27s9sjo0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tigray</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95625</id>
    <revision>
      <id>1332482</id>
      <parentid>1247691</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5791" sha1="cvop8awtk6n2273loylxsdndcg3gbc5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír, nó cúige stairiúil i dTuaisceart na h[[An Aetóip|Aetóipe]],&lt;ref&gt;Tá easaontas ann faoi ... tír nó cúige&lt;/ref&gt; é '''Tigray''' (Tigrinya: ትግራይ, təgray), i [[Réigiún Tigray]]. Cuimsíonn sé an chuid is mó de na críocha ina labhraítear Tigrinya ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]:''Tigrinis''), (agus cúpla grúpa mionlaigh a bhfuil dlúthbhaint acu leo) san Aetóip. Tá Tigray scartha ó na críocha Tigrinya  sa tuaisceart ag abhainn [[An Mhereb|na Merebe]], atá anois mar theorainn stáit na h[[An Eiritré|Eiritré]].&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|title=Təgray|encyclopedia=Encyclopaedia Aethiopica|publisher=Harrassowitz Verlag|location=Wiesbaden|last=Smidt|first=Wolbert|date=2010|editor-last=Uhlig|editor-first=Siegbert|volume=O-X|pages=888-895}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Tigrinya People, Ethiopia (in explore) - Flickr - Rod Waddington.jpg|clé|mion|Lucht Tigrinya]]

=== Cultúr ===
[[Íomhá:Tigray Region (23538463483).jpg|clé|mion|Tá an [[Ceartchreidmheachas|Eaglais Cheartchreidmheach]] an-láidir i Tigray.]]
[[Íomhá:Ashenda Group, Adigrat, Ethiopia (21896422223).jpg|clé|mion|cailíní in Ashenda, Adigrat]]
Is teanga Aetó-Sheimíteach  í [[An Tigrinis]] a labhraítear go príomha in oirthuaisceart Chorn na hAfraice.&lt;ref&gt;{{Cite news-en|url=https://www.britannica.com/topic/Tigrinya-language|title=Tigrinya language|work=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt;  Labhraíonn daoine dúchasacha in ardchríocha na [[An Eiritré|hEiritré]] agus i réigiún Tigray i dtuaisceart na [[An Aetóip|hAetóipe]] í mar a gcéad teanga.

Tá an [[Ceartchreidmheachas|Eaglais Cheartchreidmheach]] an-láidir i Tigray.

=== Stair ===
Tharla [[Éirí amach Woyane]] sa bhliain 1943

Mhair [[Cogadh cathartha na hAetóipe, 1974-1991|Cogadh cathartha na hAetóipe]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ethiopian Civil War|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ethiopian_Civil_War&amp;oldid=1183059047|journal=Wikipedia|date=2023-11-01|language=en}}&lt;/ref&gt; le linn 1974-1991.

Tharla cogadh cathartha eile idir 2020-2022, nó [[Cogadh Tigray, 2020-2022|Cógadh Tigray]], Fuair 385,000 - 600,000 bás,  díreach nó indíreach, de bharr an chogaidh nó de bharr ocrais nó easpa cúraim sláinte&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://martinplaut.com/2022/10/19/new-estimate-of-the-tigray-death-toll/|teideal=New estimate of the Tigray death toll|dáta=2022-10-19|language=en|work=Martin Plaut|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-surge-of-dehumanizing-hate-speech-points-to-mounting-risk-of-mass/|teideal=Surge of dehumanizing hate speech points to mounting risk of mass atrocities in northern Ethiopia, experts say|dáta=2022-10-21|language=en-CA|work=The Globe and Mail|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenation.com/article/world/genocide-in-tigray/|teideal=There’s Genocide in Tigray, but Nobody’s Talking About it|údar=David Volodzko|dáta=2022-05-10|language=en-US|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.forbes.com/sites/ewelinaochab/2022/10/26/ethiopia-heightened-risk-of-genocide-against-tigrayans/|teideal=Heightened Risk Of Genocide Against Tigrayans In Ethiopia|údar=Dr Ewelina U. Ochab|language=en|work=Forbes|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt;  ach tá meastacháin níos mó ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Casualties of the Tigray War|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Casualties_of_the_Tigray_War&amp;oldid=1174954623|journal=Wikipedia|date=2023-09-11|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Geilleagar ===
Tá géarchéim feirmeoireachta ann. Agus an t-[[athrú aeráide]] faoi lán seoil, tá an ithir sa chuid seo na hAetóipe gainmheach agus ina phúdar.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishaid.ie/ie/scealta-dul-chun-cinn/casestudies/archive/2013/mar/ag-freagairt-docras-agus-athru-aeraide-san-aetoip/|teideal=Ag Freagairt d’Ocras agus Athrú Aeráide san Aetóip - Department of Foreign Affairs|work=www.irishaid.ie|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt; Fágann athrú aeráide cheana féin nach féidir na séasúir a thuar san Aetóip mar a dhéanfaí, rud a fhágann go bhfuil bainistiú uisce agus barra níos crua níos tábhachtaí fós chun cuidiú le feirmeoirí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishaid.ie/media/irishaid/allwebsitemedia/20newsandpublications/publicationpdfsenglish/Tuarascil-Bhliantil-Chnamh-ireann-2012.pdf|teideal=Ocras a Laghdú, Teacht Aniar a Neartú / Tuarascáil Bhliantúil Chúnamh Éireann 2012|údar=irishaid.ie  / Cúnamh Éireann|dáta=2012|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;

Thacaigh [[Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)|Cúnamh Éireann]] le roinnt tionscadal in Tigray, mar shampla le clinic tréidliachta nua in 2019.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ourworldirishaidawards.ie/wp-content/uploads/2020/10/Irish-Aid-2021-Pupils-supplement_IRISH_Online-version-2.pdf|teideal=COMHPHÁIRTÍOCHT AR SON NA SPRIOCANNA /  clár cúnaimh Rialtas na hÉireann le haghaidh forbairt thar lear / GRADAIM CHÚNAMH ÉIREANN, ÁR nDOMHAN|údar=Cúnamh Éireann – ourworldirishaidawards.ie|dáta=2021|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240524124731/https://ourworldirishaidawards.ie/wp-content/uploads/2020/10/Irish-Aid-2021-Pupils-supplement_IRISH_Online-version-2.pdf|archivedate=2024-05-24}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[An Tigrinis|Cogadh Tigray, 2020-2022]]
* [[An Tigrinis]]

== Naisc sheachtracha ==

* '''Bia agus Feirmeoireacht in Tigray''&lt;nowiki/&gt;', [[Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)|Cúnamh Éireann]] 2014.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir: Cúigí na hAetóipe]]
[[Catagóir: Stáit agus críocha a díbhunaíodh i 1995]]
[[Catagóir:Tigray]]</text>
      <sha1>cvop8awtk6n2273loylxsdndcg3gbc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liosta na dtrodaithe eachtracha den SDF a maraíodh le linn chogadh cathartha na Siria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95653</id>
    <revision>
      <id>1332369</id>
      <parentid>1324170</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33587" sha1="eptdyei2t7pi3aqflwfvik0flbakhne" xml:space="preserve">[[Íomhá:YPJ fighters overlooking hill.jpg|mion|177x177px|Trodaithe YPJ de chuid na g[[Coirdínigh|Coirdíneach]]]]
Maraíodh os cionn 11,000 trodaí d'Fhórsaí Daonlathacha na Siria (agus a chomhpháirtí éagsúla agus mílíste gaolmhara) le linn choimhlint [[Rojava]] de [[Cogadh cathartha na Siria|chogadh cathartha na Siria]].&lt;ref&gt;https://www.kurdistan24.net/en/news/0dafe596-6536-49d7-8e23-e52821742ae9&lt;/ref&gt; 

Seo liosta na [[trodaithe eachtracha in Óglaigh Daonlathacha na Siria|dtrodaithe eachtracha in Óglaigh Daonlathacha na Siria]] a maraíodh. 

Cé gur ghlac na mílte [[Coirdínigh]] ó chodanna eile don [[An Chordastáin|Chordastáin]] páirt sa choinbhleacht, toisc nach measann Coirdínigh thiar gur eachtrannaigh iad, níl siad san áireamh ar an liosta seo. Is de na eitneachtaí seachas Coirdíneach iad siúd atá liostaithe ón [[an Tuirc|Tuirc]], [[an Iaráin|Iaráin]], agus [[an Iaráic|Iaráic]].

== Féach freisin ==

* [[Cogadh Cathartha na Siria]]
* [[Anna Campbell]]

== Liosta ==
{| class = &quot;wikitable sortable&quot; style = &quot;border: 3px solid #cccccc; cúlra: #cccccc;&quot;
|-
! Dáta báis || Ainm/nom de guerre || Aois || Eitneachas || Grúpa || Cath maraithe i/láthair an bháis || Tag.
|-
| Meán Fómhair 2013 || Serkan Tosun || Neamhbhainteach  || [[An Tuirc | Turcach]] || [[Páirtí Marxach-Lenineach Cumannach (An Tuirc)]] (MLKP) || [[Ras al-Ayn]] ||&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001072800/http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.signalfire.org/2013/09/20/to-the-peoples-of-turkey-kurdistan-and-the-region-mlkp/{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| Meán Fómhair 2014 || Amir Qobadi (Rojwan Kobane) || 23 || [[Peirsigh|Peirseach]] || [[Aonaid um Chosaint an Phobail]] (YPG) || [[Léigear Kobanî]], [[Kobanî]] ||&lt;ref&gt;https://www.voanews.com/a/iranian-kurds-join-the-fight-against-isis/3529076.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.middleeastmonitor.com/20170502-turkey-and-us-clash-in-northern-syria/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.monitordeoriente.com/20170503-turquia-y-estados-unidos-se-enfrentan-en-el-norte-de-siria/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-19 |archivedate=2020-06-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200621051609/https://www.monitordeoriente.com/20170503-turquia-y-estados-unidos-se-enfrentan-en-el-norte-de-siria/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://rojname.com/1726639 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2020-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200622072724/https://rojname.com/1726639 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 5 Deireadh Fómhair 2014 || Suphi Nejat Ağırnaslı (Paramaz Kızılbaş) || 30 || Turcach ||MLKP||Léigear Kobanî || &lt;ref&gt; https://www.ceatl.eu/literary-translator-and-sociologist-suphi-nejat-agirnasli-killed-in-kobane &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; http://bianet.org/english/world/159139-nejat-agirnasli-sociologist-dies-in-kobane/ &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jadaliyya.com/Details/31368 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://www.hurriyetdailynews.com/student-of-prestigious-bosphorus-university-killed-while-fighting-isil-in-kobane-72892 &lt;/ref&gt;
|-
| 23 Feabhra 2015 || Ashley Johnston (Bagok Serhed) || 28 || [[An Astráil|Astrálach]] ||YPG|| Sráidbhaile Gassan, Ceantar Tell Hamis ||&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2015/mar/02/kurdish-militia-pays-tribute-to-ashley-johnston-killed-fighting-with-its-forces&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.abc.net.au/news/2015-02-26/ex-soldier-ashley-johnston-killed-fighting-islamic-state/6266844&lt;/ref&gt;
|-
| 2 Márta 2015 || Konstandinos Erik Scurfield (Kemal) || 25 || [[Gréagaigh (grúpa eitneach)|Gréagaigh]] sa [[Ríocht Aontaithe]] || Leoin Rojava, YPG || Tal Khuzela, Gobharnóireacht Hasaka ||&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Mar-05/289656-british-citizen-fighting-with-kurds-killed-in-syria.ashx |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-17 |archivedate=2018-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129082226/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Mar-05/289656-british-citizen-fighting-with-kurds-killed-in-syria.ashx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2015/mar/04/konstandinos-erik-scurfield-ex-marine-died-someone-elses-war-ypg-isis&lt;/ref&gt;
|-
| 7 Márta 2015 || Ivana Hoffman (Avaşin Tekoşin Güneş) || 19 || Afra-[[Gearmánaigh|Ghearmánach]] ||MLKP|| Ionsaitheach Oirthir Hasaka, Tell Tamer ||&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/world-middle-east-31796228&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2015/mar/09/first-female-western-fighter-ivana-hoffmann-dies-fighting-islamic-state&lt;/ref&gt;
|-
| 9 Bealtaine 2015 || Mohammad Hossein Karimi (Aryel Kobanê) || 24 ||Peirseach||YPG||Ras al-Ayn|| &lt;ref&gt; https://www.kurdistan24.net/en/news/640fc3d9-10c4-47ff-bde2-163a462a62e4 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.federaldespatch.com/news/syrian-kurdish-force-calls-on-iran-to-stop-representing-ypg-fighter-as-one-of-their-own201811261829490007/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411113110/https://www.federaldespatch.com/news/syrian-kurdish-force-calls-on-iran-to-stop-representing-ypg-fighter-as-one-of-their-own201811261829490007/ |archivedate=2021-04-11 |dátarochtana=2021-04-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 Márta - 19 Bealtaine 2015 || Neamhbhainteach || N/B ||Turcach||MLKP||Kobane, Gobharnóireacht Aleppo &amp; Gobharnóireacht Hasaka|| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001072800/http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion }}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 Márta - 19 Bealtaine 2015 || Neamhbhainteach || N/B ||Turcach||MLKP||Kobane, Gobharnóireacht Aleppo &amp; Gobharnóireacht Hasaka|| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001072800/http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion }}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 Márta - 19 Bealtaine 2015 || Neamhbhainteach || N/B ||Turcach||MLKP||Kobane, Gobharnóireacht Aleppo &amp; Gobharnóireacht Hasaka|| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001072800/http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion }}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 Márta - 19 Bealtaine 2015 || Neamhbhainteach || N/B ||Turcach||MLKP||Kobane, Gobharnóireacht Aleppo &amp; Gobharnóireacht Hasaka|| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001072800/http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion }}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 Márta - 19 Bealtaine 2015 || Neamhbhainteach || N/B ||Turcach||MLKP||Kobane, Gobharnóireacht Aleppo &amp; Gobharnóireacht Hasaka|| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001072800/http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion }}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 Márta - 19 Bealtaine 2015 || Neamhbhainteach || N/B ||Turcach||MLKP||Kobane, Gobharnóireacht Aleppo &amp; Gobharnóireacht Hasaka|| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001072800/http://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/565298-outlawed-turkish-party-establishes-syria-battalion }}&lt;/ref&gt;
|-
| 25 Bealtaine 2015 || Bedrettin Akdeniz (Ekin İnce Memed/Suphi Şoreş) || N/B || Turcach|| [[Fórsaí Saoirse Aontaithe]] (BÖG) || Til Xenzir, Ras al-Ayn ||&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.diclehaber.com/tr/news/content/view/458810?from=551806117 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-05-05 |archivedate=2020-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927014628/http://www.diclehaber.com/tr/news/content/view/458810?from=551806117 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2 Meitheamh 2015 || Mahir Arpaçay (Tamer Arda) || Neamhbhainteach || Turcach || BÖG || Sráidbhaile Nustel, Dúiche Ras al-Ayn || &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.etha.com.tr/Haber/2015/06/03/guncel/bog-mahir-yoldas-olumsuzdur/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-05-05 |archivedate=2017-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019112236/http://www.etha.com.tr/Haber/2015/06/03/guncel/bog-mahir-yoldas-olumsuzdur/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| 3 Meitheamh 2015 || Keith Broomfield (Gelhat Rûmet) || 36 || Meiriceánach || Leoin Rojava, YPG || Suluk, Tell Abyad || &lt;ref&gt; https://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-syria-american-20150612-story.html &lt;/ref&gt;
|-
| 27 Meitheamh 2015 || Reece Harding (Bagok Australia) || 23 || Astrálach || Lions of Rojava, YPG || Sráidbhaile Kantari, Suluk || &lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/australia-news/2015/jul/01/australian-man-reece-harding-killed-helping-kurds-fight-isis-in-syria-reports&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.syriahr.com/en/?p=24518=&lt;/ref&gt;
|-
| 6 Iúil 2015 || Kevin Jochim (Dilsoz Bahar) || 21 || Gearmánach || Leoin Rojava, YPG || Sráidbhaile Şergirat, Suluk || &lt;ref&gt;https://anfenglish.com/kurdistan/ypg-announces-death-of-german-fighter-kevin-jochim-11979&lt;/ref&gt;
|-
| 11 Iúil 2015 || Rifat Horoz (Karker Kobanê) || 60 || Albánach-Turcach || YPG || Sléacht Kobanî || &lt;ref&gt; https://anfenglish.com/kurdistan/kck-karker-s-revolutionary-spirit-will-be-kept-alive-in-kurdistan-revolution-11848 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://en.hawarnews.org/ypgs-statement-on-kobani-massacre/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-01-23 |archivedate=2020-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200622211855/https://en.hawarnews.org/ypgs-statement-on-kobani-massacre/ }}&lt;/ref&gt;
|-
|21 Meán Fómhair 2015 || Aziz Güler (Rasih Kurtuluş) || Neamhbhainteach || Turcach ||BÖG, [[Cathlán Idirnáisiúnta Saoirse]] (IFB)|| Ceantair Ras al-Ayn || &lt;ref&gt;https://anfenglish.com/kurdistan/governor-once-again-rejects-application-of-rojava-martyr-guler-s-family-12824&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://m.bianet.org/bianet/human-rights/169398-aziz-guler-s-body-crosses-border &lt;/ref&gt;
|-
| 22 Meán Fómhair 2015 || Maksim Trifonov || 26 || [[Rúisigh|Rúiseach]] || YPG || In aice le Kobanî || &lt;ref&gt;https://kyleorton1991.files.wordpress.com/2017/07/2017-08-17-pyd-pkk-foreign-fighters.pdf&lt;/ref&gt;
|-
| 4 Samhain 2015 || John Robert Gallagher || 32 || [[Ceanada | Ceanadach]] ||Tabur Şehîd Bagok, YPG|| Maslach al-Hawl, sráidbhaile Dalhu, Al-Hawl || &lt;ref&gt;http://globalnews.ca/news/2321304/john-gallagher-heres-what-we-know-about-the-canadian-kill-while-fighting-isis-in-syria&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.syriahr.com/en/2015/11/the-canadian-fighter-who-died-in-an-explosion-in-the-countryside-of-al-hool&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nationalpost.com/news/canada/the-223-a-secretive-unit-of-international-veterans-went-on-its-first-mission-against-isil-last-november-hours-later-a-canadian-was-dead&lt;/ref&gt;
|-
| 23 Feabhra 2016 || Gunter Helsten (Rustem Cudi) || 47 || Gearmánach || YPG || Maslach Shaddadi, Ceantar Shaddadi || &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://ekurd.net/german-syrian-kurds-killed-islamic-2016-02-25 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-05-11 |archivedate=2018-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129080755/http://ekurd.net/german-syrian-kurds-killed-islamic-2016-02-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 3 Bealtaine 2016 || [[: pt: M% C3% A1rio Nunes | Mário Nunes]] (Kendal Qahraman) || 22 || [[An Phortaingéil|Portaingéalach]] ||YPG||Tell Tamer, Gobharnóireacht Hasakah|| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://aranews.net/2016/06/portuguese-ypg-fighter-dies-in-syria |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-05-11 |archivedate=2017-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019161334/http://aranews.net/2016/06/portuguese-ypg-fighter-dies-in-syria/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| 25 Bealtaine 2016 || Jamie Bright (Gabar Amed) || 45 || Astrálach || YPG || Maslach Raqqa Thuaidh || &lt;ref&gt;http://www.smh.com.au/federal-politics/political-news/australian-man-jamie-bright-reportedly-killed-fighting-with-kurds-against-islamic-state-20160530-gp6x19.html&lt;/ref&gt;
|-
| 28 Meitheamh 2016 || Eylem Ataş (Cemre Heval) || N / B || Turcach || BÖG, IFB ||Maslach Manbij|| &lt;ref&gt;https://anfenglish.com/news/thousands-bid-farewell-to-bog-fighter-and-hpg-guerrilla-in-adana-16684&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://m.bianet.org/bianet/diger/179386-eylem-atas-s-body-hand-over-to-her-family-after-101-days &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.nouvelleturquie.info/en/kurdistan-en/women-freedom-forces-cemre-has-fell-spring-is-close{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} /&lt;/ref&gt;
|-
| 14 Iúil 2016 || Levi Jonathan Shirley (Agir Şervan) || 24 || Meiriceánach ||YPG|| Maslach Manbij || &lt;ref&gt;http://www.thedenverchannel.com/news/local-news/colorado-man-who-joined-kurdish-forces-in-their-fight-against-isis-killed-in-combat-in-syria&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.rudaw.net/english/kurdistan/300820162&lt;/ref&gt;
|-
| 21 Iúil 2016 || Martin Gruden (Rodi Çekdar) || N / B || [[An tSlóivéin|Slóivéineach]] ||YPG|| Maslach Manbij || &lt;ref&gt;http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/020820163&lt;/ref&gt;
|-
| 27 Iúil 2016 || Dean Carl Evans (Givara Rojava) || 22 || [[Sasanaigh|Sasanach]] || YPG ||| Maslach Manbij || &lt;ref&gt; https://www.theguardian.com/world/2016/aug/13/dean-carl-evans-interview-isis-syria  &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://anfenglish.com/news/memorial-for-ypg-british-martyr-dean-evans-in-london-28551&lt;/ref&gt;
|-
| 3 Lúnasa 2016 || Badeen al-Imam (Firaz Kardo) || 58 || [[An tSualainn|Sualannach]] || YPG ||| Maslach Manbij || &lt;ref&gt; https://www.albawaba.com/loop/first-non-syrian-arab-ypg-volunteer-killed-870742 &lt;/ref&gt;
|-
| 3 Lúnasa 2016 || Jordan MacTaggart (Ciwan Firat) || 22 || Meiriceánach || YPG ||| Maslach Manbij || &lt;ref&gt; https://www.thedenverchannel.com/news/front-range/denver/jordan-mactaggart-coloradan-killed-in-syria-liberated-areas-occupied-by-isis-terrorists &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://apnews.com/a70e5ff0173c4ecb9f24537229ab5736/colorado-mother-son-killed-while-fighting-isis-syria&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://it.crimethinc.com/podcasts/the-ex-worker/episodes/50 &lt;/ref&gt;
|-
| 10 Lúnasa 2016 || William Savage (Amed Kobane) || 27 || Meiriceánach ||YPG|| Maslach Manbij || &lt;ref&gt;http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/170820162&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.voanews.com/a/american-volunteer-killed-battling-is-syria/3470931.html&lt;/ref&gt;
|-
| 24 Samhain 2016 || Michael Israel (Robin Agiri) || 27 || Meiriceánach || YPG || Cath al-Bab, in aice le Arima, Dúiche al-Bab || &lt;ref&gt;https://itsgoingdown.org/michael-israel-killed-fighting-isis/ &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://tr.hawarnews.com/bog-robin-agiri-yoldasimiz-minbicin-batisinda-olumsuzlesmistir/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-02-05 |archivedate=2017-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816062613/http://tr.hawarnews.com/bog-robin-agiri-yoldasimiz-minbicin-batisinda-olumsuzlesmistir/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| 24 Samhain 2016 || Anton Leschek (Zana Ciwan) || N / B || Gearmánach || YPG || Cath al-Bab, in aice le Arima, Dúiche al-Bab || &lt;ref&gt; https://anfenglish.com/kurdistan/mmc-two-international-fighters-martyred-in-manbij-17467 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://kurdishquestion.com/article/3662-international-ypg-volunteers-fighting-isis-killed-by-turkish-warplanes-north-raqqa-reports |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-05-21 |archivedate=2017-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104091353/http://kurdishquestion.com/article/3662-international-ypg-volunteers-fighting-isis-killed-by-turkish-warplanes-north-raqqa-reports }}&lt;/ref&gt;
|-
| 21 Nollaig 2016 || Ryan Lock (Berxwedan Gîvara) || 20 ||Sasanach||YPG||Feachtas Raqqa, Al-Jarniyah|| &lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/uk-england-sussex-38812873&lt;/ref&gt;
|-
| 21 Nollaig 2016 || Nazzareno Tassone (Agîr Ararat) || 24 || Ceanadach || YPG ||Feachtas Raqqa, Al-Jarniyah|| &lt;ref&gt;http://globalnews.ca/news/3159893/canadian-man-killed-while-fighting-isis-in-syria/&lt;/ref&gt;
|-
| 7 Eanáir 2017 || Muzaffer Kandemir (Doğan Kırefe) || Neamhbhainteach || Turcach || BÖG, IFB || Feachtas Raqqa, Suluk || &lt;ref&gt;https://anfenglish.com/news/bog-fighter-kandemir-martyred-in-the-operation-wrath-of-euphrates-17913&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.nouvelleturquie.info/en/internationalism/muzaffer-kandemir-dogan-kirefe-is-immortal/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-05-21 |archivedate=2020-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625174232/http://www.nouvelleturquie.info/en/internationalism/muzaffer-kandemir-dogan-kirefe-is-immortal/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| 15 Eanáir 2017 || Paolo Todd (Kawa Amed) || 33 || [[Bundúchasaigh Mheiriceá| Bundúchasach Mheiriceá]] || YPG || Feachtas Raqqa, sráidbhaile Suwaydiya Saghirah, [[Dúiche Raqqa]] || &lt;ref&gt; https://anfenglish.com/kurdistan/body-of-american-ypg-fighter-paolo-todd-sent-to-south-kurdistan-18592 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.thewhim.com/two-us-volunteers-killed-fighting-kurdish-militia-syria/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-05-21 |archivedate=2017-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019084102/http://www.thewhim.com/two-us-volunteers-killed-fighting-kurdish-militia-syria/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| 18 Eanáir 2017 || Albert Avery Harrington (Çekdar Rojava/Neshro Hiro) || 49 || Meiriceánach || [[Comhairle Míleata Siriach]] (MFS) || Feachtas Raqqa, sráidbhaile Suwaydiya Saghirah, Dúiche Raqqa || &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://aranews.net/2017/01/kurds-confirm-death-third |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222104842/http://aranews.net/2017/01/kurds-confirm-death-third |archivedate=2025-02-22 |dátarochtana=2020-11-16}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 10 Bealtaine 2017 || Ulaş Bayraktaroğlu (Mehmet Kurnaz) || N / B || Turcach || BÖG, IFB || Feachtas Raqqa, Raqqa || &lt;ref&gt; https://komungucu.com/2017/09/02/those-who-believe-in-the-victory-of-the-revolution-will-win-ulas-bayraktaroglu / &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://insurrectionnewsworldwide.com/2017/05/12/syria-united-freedom-forces-bog-commander-ulas-bayraktaroglu-martyred-during-the-operation-to-liberate-raqqa/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-05-21 |archivedate=2018-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129140348/https://insurrectionnewsworldwide.com/2017/05/12/syria-united-freedom-forces-bog-commander-ulas-bayraktaroglu-martyred-during-the-operation-to-liberate-raqqa/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| 29 Bealtaine 2017 || Ayşe Deniz Karacagil (Destan Temmuz) || 23 || Turcach || MLKP, IFB || Feachtas Raqqa, Raqqa  || &lt;ref&gt; https://anfenglish.com/rojava/ayse-deniz-karacagil-martyred-near-raqqa-20240 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://anfenglishmobile.com/news/parents-of-ayse-deniz-karacagil-released-20559 &lt;/ref&gt;
|-
| 29 Bealtaine 2017 || Hasan Ali || N / B || Turcach || BÖG, IFB || Feachtas Raqqa, Raqqa || &lt;ref&gt;http://political-prisoners.net/item/5189-unsere-genossin-aye-deniz-karacagil-destan-temmuz-ist-am{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 5 Iúil 2017 || Robert Grodt (Demhat Goldman) || 28 || Meiriceánach || YPG || Cath Raqqa, Raqqa || &lt;ref&gt;https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2017/07/11/two-american-foreign-fighters-killed-battling-isis-in-syria/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://english.alaraby.co.uk/english/comment/2017/7/31/what-is-attracting-anarchists-to-syria |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2020-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112015630/https://english.alaraby.co.uk/english/comment/2017/7/31/what-is-attracting-anarchists-to-syria }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bbc.co.uk/programmes/p058m71w&lt;/ref&gt;
|-
| 5 Iúil 2017 ||| Luke Rutter (Soro Zinar) || 22 || Sasanach || YPG || Cath Raqqa, Raqqa || &lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/uk-news/2017/jul/11/british-man-luke-rutter-killed-fighting-isis-in-syria&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/british-man-killed-syria-luke-rutter-birkenhead-ypg-kurdish-raqqa-americans-robert-grodt-nicholas-a7836061.html &lt;/ref&gt;
|-
| 5 Iúil 2017 || Nicholas Warden (Rodi Deysie) || 29 || Meiriceánach || YPG || Cath Raqqa, Raqqa || &lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/uk-news/2017/jul/11/british-man-luke-rutter-killed-fighting-isis-in-syria&lt;/ref&gt; 
|-
| 16 Iúil 2017 || David Taylor (Zafer Qereçox) || 26 || Meiriceánach || YPG || Cath Raqqa, Raqqa || &lt;ref&gt;http://www.newsweek.com/us-national-david-taylor-killed-fighting-isis-syria-641566&lt;/ref&gt;
|-
| 14 Lúnasa 2017 || &lt;br /&gt; Fermun Çırak (Nubar Ozanyan/Orhan Bakırcıyan) || 61 || [[Airméanaigh|Airméanach]]-Turcach || [[Páirtí Cumannach na Tuirce/Marxach - Lenineach]] (TKP/ML), IFB || Cath Raqqa, Raqqa || &lt;ref&gt; https://anfenglish.com/news/tkp-ml-tIkko-commander-in-rojava-falls-a-martyr-21579&lt;/ref&gt;
|-
| Meán Fómhair 2017 || Gökhan Taşyakan (Ulaş Adalı) || 38 || Turcach || BÖG, IFB || Cath Raqqa, Raqqa || &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170920101755/https://kurddaily.com/index.php/2017/09/13/gokhan-tasyakan-martyred-in-rojava/&lt;/ref&gt;
|-
| 7 Meán Fómhair 2017 || Frederic Henri Georges Demonchaux (Gabar Legionnaire) || 49 || [[Francaigh|Francach]] || YPG || Cath Raqqa, Raqqa || &lt;ref&gt;http://www.kedistan.net/2017/10/02/tribute-to-gabar-in-helping-them-we-protect-ourselves/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://anfenglish.com/features/trees-planted-in-switzerland-in-memory-of-rojava-martyrs-37649 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://anfturkce.net/rojava-surIye/Sehit-duesen-5-ypg-savascisinin-kimligi-aciklandi-96612&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://archive.org/details/archiveteam_videobot_twitter_com_911897730854907906&lt;/ref&gt;
|-
| 16 Meán Fómhair 2017 || Siyabend Nasir (Xebat Dêrik) || Neamhbhainteach || [[An Iaráic|Iarácach]] || YPG || Feachtas Deir ez-Zor, Deir ez-Zor || &lt;ref&gt;https://anfturkce.net/rojava-surIye/Sehit-duesen-5-ypg-savascisinin-kimligi-aciklandi-96612&lt;/ref&gt;
|-
| 26 Meán Fómhair 2017 || Mehmet Aksoy (Fîraz Dağ) || 32 || Coird na Breataine || YPG || Cath Raqqa, Raqqa || &lt;ref&gt; https://www.theguardian.com/world/2017/sep/27/british-film-maker-killed-mehmet-aksoy-militants-raqqa-syria&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/uk-41411567&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://anfenglishmobile.com/news/mehmet-aksoy-s-last-letter-to-his-family-24205 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://www.theguardian.com/world/2017/nov/28/mehmet-aksoy-obituary&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://www.jadaliyya.com/Details/34580 &lt;/ref&gt;
|-
| 24 Deireadh Fómhair 2017 || Jac Holmes (Şoreş Amanos) || 24 || Sasanach || YPG || Raqqa || &lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/uk-england-dorset-42912022&lt;/ref&gt;
|-
| 25 Samhain 2017 ||Oliver Hall (Canşêr Zagros) || 24 || Sasanach || YPG || Raqqa || &lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/uk-news/2017/dec/05/oliver-hall-mother-praises-son-who-died-fighting-isis&lt;/ref&gt;
|-
| 5 Eanair 2018
| Jake Klipsch (Delîl Emerîka)
| Neamhbhainteach
| Meiriceánach 
| MFS 
| Ayn Issa
| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://internationalistcommune.com/gallery-of-the-funeral-of-sehid-delil-emerica-and-statement-from-ypg/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-03-28 |archivedate=2021-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418155700/https://internationalistcommune.com/gallery-of-the-funeral-of-sehid-delil-emerica-and-statement-from-ypg/ }}&lt;/ref&gt;
|-
|1–2 Feabhra 2018
|Emre Bora (Sinan Ateş)
|Neamhbhainteach
|Turcach
| TKP/ML, IFB
| Maslach Afrin, Réigiún Afrin
| &lt;ref&gt; https://komungucu.com/2018/02/23/tkep-l-savascisi-sinan-ates-afrinde-olumsuzlesti&lt;/ref&gt;
|-
| 10 Feabhra 2018
|Olivier François Jean Le Clainche (Kendal Breizh)
| 40
| [[Briotánaigh|Briotánach]]
| Tabur Idirnáisiúnta YPG
| Maslach Afrin, [[Jindires]]
| &lt;ref&gt;https://anfenglish.com/rojava/two-internationalist-fighters-martyred-in-afrin-25000&lt;/ref&gt;
|-
| 10 Feabhra 2018
|Samuel Prada León (Baran Galicia)
|24
| [[An Ghailís|Gailíseach]]
| Tabur Idirnáisiúnta [[Aonaid Friotbheartaíochta Sinjar]] (YBŞ)
| Maslach Afrin, Jindires
| &lt;ref&gt;https://anfenglish.com/rojava/two-internationalist-fighters-martyred-in-afrin-25000&lt;/ref&gt;
|-
| 12 Feabhra 2018
|Sjoerd Heeger
|24
| [[Dúitsigh|Dúitseach]]
| YPG
| Feachtas Deir ez-Zor, Gobharnóireacht Deir ez-Zor
| &lt;ref&gt;https://anfenglish.com/rojava/two-internationalist-fighters-martyred-in-afrin-25000&lt;/ref&gt;
|-
|24 Feabhra 2018
| Haukur Hilmarsson (Şahin Hüseyni)
| 32
| [[Íoslannaigh|Íoslannach]]
| [[Aontas Réabhlóideach Dlúthpháirtíochta Idirnáisiúnaí]] (RUIS), MLKP
| Maslach Afrin, Rajo
| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.etha.com.tr/Haber/2018/03/06/guncel/eot-savascisi-izlandali-haukur-hilmarsson-sehit-du/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-06-04 |archivedate=2018-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180306145728/http://www.etha.com.tr/Haber/2018/03/06/guncel/eot-savascisi-izlandali-haukur-hilmarsson-sehit-du/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cnnturk.com/dunya/izlanda-vatandasi-afrinde-olduruldu&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://grapevine.is/news/2018/03/07/icelander-reportedly-killed-in-action-in-afrin/&lt;/ref&gt;
|-
| 4 Márta 2018
|Şevger Ara Makhno
|Neamhbhainteach
|Turcach
| [[Streachailt Ainrialach]], IFB
| Maslach Afrin, Berbêne, in aice le Rajo
| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://insurrectionnewsworldwide.com/2018/03/23/rojava-sehid-sevger-ara-makhno-fallen-in-the-defence-of-afrin/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2018-03-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180330145023/https://insurrectionnewsworldwide.com/2018/03/23/rojava-sehid-sevger-ara-makhno-fallen-in-the-defence-of-afrin/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.amwenglish.com/articles/sehid-sevger-ara-makhno-fallen-in-afrin/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112032022/https://www.amwenglish.com/articles/sehid-sevger-ara-makhno-fallen-in-afrin/ |archivedate=2020-11-12 |dátarochtana=2020-11-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13 Márta 2018
|Taylan Demircioğlu (Kenan Aktaş)
|Neamhbhainteach|
|Turcach
| [[Páirtí Lucht Oibre Cumannach na Tuirce/ Lenineach]] (TKEP/L), IFB
| Maslach Afrin
| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://anfenglishmobile.com/rojava-syria/hbdh-announces-revolutionaries-who-lost-their-lives-in-afrin-26584 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2020-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200720135932/https://anfenglishmobile.com/rojava-syria/hbdh-announces-revolutionaries-who-lost-their-lives-in-afrin-26584 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.amwenglish.com/articles/afrin-one-year-later/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-06-04 |archivedate=2020-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200317121215/https://www.amwenglish.com/articles/afrin-one-year-later/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| 16 Márta 2018
| &lt;br /&gt; [[Anna Campbell]] (Hêlîn Qereçox)
| 26
| Sasanach
| [[Aonaid um Chosaint na mBan]] (YPJ) Idirnáisiúnta
| Maslach Afrin
| &lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2018/mar/19/briton-kurds-anna-campbell-dies-fighting-turkey-syria-afrin&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/uk-43453292&lt;/ref&gt;
|-
| 17 Márta 2018
| [[Alina Sánchez]] (Lêgerîn Çîya)
| 32
| [[An Airgintín | Airgintíneach]]
| YPJ Idirnáisiúnta
| Gobharnóireacht Hasaka
| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://anfenglishmobile.com/women/alina-sanchez-a-martyr-of-humanity-42354 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2024-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127124301/https://anfenglishmobile.com/women/alina-sanchez-a-martyr-of-humanity-42354 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://kurdistanamericalatina.org/alina-sanchez-internacionalista-argentina-de-las-ypj-cayo-martir-en-un-accidente/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-03-30 |archivedate=2019-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328230000/http://kurdistanamericalatina.org/alina-sanchez-internacionalista-argentina-de-las-ypj-cayo-martir-en-un-accidente/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| Márta 2018
| Neamhbhainteach
| Neamhbhainteach
| Turcach
| MLKP, IFB
| Maslach Afrin
| &lt;ref&gt;https://www.almasdarnews.com/article/full-list-of-kurdish-ypg-foreign-fighters-killed-in-afrin-battle-photo/{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| Márta 2018
| Neamhbhainteach
| Neamhbhainteach
| Turcach
| MLKP, IFB
| Maslach Afrin
| &lt;ref&gt;https://www.almasdarnews.com/article/full-list-of-kurdish-ypg-foreign-fighters-killed-in-afrin-battle-photo/{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| Márta 2018
| Neamhbhainteach
| Neamhbhainteach
| Turcach
| MLKP, IFB
| Maslach Afrin
| &lt;ref&gt;https://www.almasdarnews.com/article/full-list-of-kurdish-ypg-foreign-fighters-killed-in-afrin-battle-photo/{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| Márta 2018
| Neamhbhainteach
| Neamhbhainteach
| Turcach
| [[Páirtí Réabhlóideach Communard]] (DKP), IFB
| Maslach Afrin
| &lt;ref&gt;https://www.almasdarnews.com/article/full-list-of-kurdish-ypg-foreign-fighters-killed-in-afrin-battle-photo/{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| Márta 2018
| Neamhbhainteach
| Neamhbhainteach
| Turcach
| DKP, IFB
| Maslach Afrin
| &lt;ref&gt;https://www.almasdarnews.com/article/full-list-of-kurdish-ypg-foreign-fighters-killed-in-afrin-battle-photo/{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 13 Bealtaine 2018
| Ramon María Rull Linhoff (Kendal Ramon)
| 55
| [[Spáinnigh|Spáinneach]]
| Tabur Idirnáisiúnta YBŞ
| Feachtas Deir ez-Zor
| &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://ekurd.net/spanish-syrian-kurds-killed-2018-05-28 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-11-16 |archivedate=2019-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190406132227/https://ekurd.net/spanish-syrian-kurds-killed-2018-05-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.almasdarnews.com/article/spanish-ypg-fighter-killed-in-deir-ezzor/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-04-01 |archivedate=2020-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201051322/https://www.almasdarnews.com/article/spanish-ypg-fighter-killed-in-deir-ezzor/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| 6 Deireadh Fómhair 2018
| Farid Medjahed (Şahin Qereçox)
| 36
| Francach
| Tabur Idirnáisiúnta YPG 
| Cath Hajin, Dúiche Abu Kamal
| &lt;ref&gt; https://anfenglishmobile.com/news/french-ypg-fighter-farid-medjahed-laid-to-rest-in-marseille-31288 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.thenorthernecho.co.uk/news/17236472.funeral-dipton-coal-campaigner-waka-killed-isis-syria/&lt;/ref&gt;
|-
| 7 Nollaig 2018
| Giovanni Francesco Asperti (Hiwa Bosco)
| 50
| [[Iodálaigh|Iodálach]]
| YPG
| Dúiche Al-Malikiyah
| &lt;ref&gt;https://www.ansa.it/english/news/world/2019/01/07/italian-fighter-for-kurds-dies-in-syria_aab94c45-e14e-42b7-9986-a22ea07b03b3.html&lt;/ref&gt;
|-
| 18 Márta 2019
| Lorenzo Orsetti (Tekoşer Piling)
| 33
| Iodálach
| [[Streachailt Ainrialaitheach]] (roimhe seo TKP/ML)
| [[Cath Baghuz Fawqani]], [[Al-Baghuz Fawqani]]
| &lt;ref&gt; https://anfenglishmobile.com/rojava-northern-syria/ypg-internationalist-fighter-from-italy-martyred-in-baghouz-33687 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20190718171253/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://morningstaronline.co.uk/article/f/lorenzo-orsetti-modern-day-partisan&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.kurdistan24.net/en/news/f4880a04-3486-47f9-b26e-cbc052cc2b6c&lt;/ref&gt;
|-
|16 Deireadh Fómhair 2019
|Konstantin G. (Andok Cotkar)
|24
|Gearmánach
| YPG
| Dara Cath Ras al-Ayn
| &lt;ref&gt;https://www.dw.com/ga/german-man-fighting-for-kurds-killed-in-syria/a-51120623&lt;/ref&gt;
|-
| 3 Samhain 2019
|Ceren Güneş (Azge Aydın)
|Neamhbhainteach
|Turcach
| DKP, IFB
| [[Ionradh na Tuirce ar oirthuaisceart na Siria]], Tell Tamer
| &lt;ref&gt; https://anfenglish.com/rojava-syria/dkp-birlik-fighter-ceren-guenes-martyred-in-rojava-39040 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.hawarnews.com/kr/haber/servana-dkpbirlik-ceren-gunes-li-rojava-sehd-b-h24209.html&lt;/ref&gt;
|-
| 6 Samhain 2019
|Göze Altunöz (Aynur Ada)
|Neamhbhainteach
|Turcach
| Fórsaí Saoirse na mBan, IFB
| Ionradh na Tuirce ar oirthuaisceart na Siria, Tell Tamer
| &lt;ref&gt; https://anfenglish.com/women/kbdh-paid-tribute-to-aynur-ada-who-fell-martyr-in-til-temir-39219 &lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;anfturkce. com &quot;&gt; [https://anfturkce.com/kadin/kadin-komuenarlar-birligi-aynur-ada-nin-yolundan-zafere-133032 Kadın Komünarlar Birliği: Aynur Ada'nın yolundan zafere!] &lt;/ref&gt;
|-
| 6 Samhain 2019
| Yasin Aydın (İmran Fırtına)
|Neamhbhainteach
|Turcach
| BÖG, IFB
| Ionradh na Tuirce ar oirthuaisceart na Siria, Tell Tamer
| &lt;ref&gt; https://anfenglishmobile.com/news/dkp-bOeg-comrades-altunoez-and-aydin-fell-martyrs-39108 &lt;/ref&gt;
|}

== Féach freisin ==

* [[Anna Campbell]] ‎ 

== Tagairtí ==
{{reflist}}


[[Catagóir:An Chordastáin]]
[[Catagóir:Cogadh Cathartha na Siria]]</text>
      <sha1>eptdyei2t7pi3aqflwfvik0flbakhne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Coimisiún Le Rincí Gaelacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96519</id>
    <revision>
      <id>1332145</id>
      <parentid>1270209</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22042" sha1="aors5aarh1lhsltalggllkgcln8oq0a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is é '''An Coimisiún Le Rincí Gaelacha''' (CLRG, Béarla: '''The Irish Dancing Commission''') a bunaíodh i 1927, an eagraíocht is sine le haghaidh [[damhsa]] iomaíoch [[Éireannach]] ar fud [[Domhan|an domhain]]. Sa lá atá inniu ann tá Comhairlí Réigiúnacha éagsúla ar fud 26 [[tír]]. Tá ceanncheathrú aige in [[Éire|Éirinn]] ag Áras Rince, 68 [[Sráid Amiens]], [[Baile Átha Cliath]], Is é an t-údarás lárnach é do chreidiúnú múinteoirí agus moltóirí. Eagraíonn an Coimisiún an Oireachtas Rince na Cruinne chomh maith le Oireachtas Rince na hÉireann an dá chomórtas is tábhachtaí ar an bh[[féilire]] bliantúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.clrg.ie/index.php/en/about-us/structure.html|teideal=Structure Of CLRG|work=www.clrg.ie|dátarochtana=2021-01-26|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120131116/https://www.clrg.ie/index.php/en/about-us/structure.html}}&lt;/ref&gt;

Is stíl damhsa taibhithe é rince céime na hÉireann lena fhréamhacha i ndamhsa traidisiúnta na hÉireann. Tá sé tréithrithe go ginearálta ag corp uachtarach righin agus gluaiseachtaí tapa agus beacht na gcosa. Is féidir é a dhéanamh ina aonar nó i ngrúpaí. 

== Ráiteas Misin ==
Is é cuspóir an Choimisiúin Damhsa Gaeilge a chaomhnú agus a chur chun cinn, lena n-áirítear damhsa céime, damhsa [[Céilí|céilí]] agus damhsa foirne eile, agus úsáid na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a chur chun cinn freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.clrg.ie/index.php/en/about-us/what-is-clrg.html|teideal=What Is CLRG|work=www.clrg.ie|dátarochtana=2021-01-26|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120121339/https://www.clrg.ie/index.php/en/about-us/what-is-clrg.html}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
[[Íomhá:HaymakersJig.jpg|mion|damhsa ceili]]
Bhunaigh [[Conradh na Gaeilge]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.clrg.ie/index.php/en/about-us/history-of-an-coimisi%C3%BAn-le-rinc%C3%AD-gaelacha.html|teideal=History of An Coimisiún le Rincí Gaelacha|dáta=2017-09-06|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-01-31|archivedate=2017-09-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170906013053/https://www.clrg.ie/index.php/en/about-us/history-of-an-coimisi%C3%BAn-le-rinc%C3%AD-gaelacha.html}}&lt;/ref&gt; eagraíocht shóisialta agus chultúrtha a chuireann an Ghaeilge chun cinn in Éirinn agus ar fud an domhain. Bunaíodh an eagraíocht i [[1893]] le [[Dubhghlas de hÍde]] mar a chéad [[uachtarán]], nuair a tháinig sé chun cinn mar chomharba ar roinnt grúpaí ón [[19ú haois|19ú]] haois mar an tAontas Gaelach. Bheadh an eagraíocht chun tosaigh san [[Athbheochan na Gaeilge|athbheochan]] Gaelach agus de ghníomhachtúlacht [[Gaeilgeoir]].  Bhunaigh siad Coimisiún le Rincí Gaelacha - ag deireadh na nóchaidí fichidí ar mhaithe le scrúdú a dhéanamh ar eagrú damhsa na hÉireann mar a bhí sé ag an am sin agus chun moltaí a dhéanamh maidir le conas a d’fhéadfaí é a eagrú níos fearr agus curtha chun cinn sa todhchaí. 

[[1927]]- Tháinig an comhlacht le chéile den chéad uair mar Choimisiún Fiosrúcháin.

[[1930]]- Tháinig sé le chéile mar údarás leis an sainordú a mholtaí féin a chur i bhfeidhm.
[[Íomhá:Dámhachtainí réigiúnacha CLRG.jpg|mion|Dámhachtainí réigiúnacha CLRG le lógó CLRG|276x276px]]
[[1939]]- Ceann de na cúraimí tábhachtacha a rinne ceannródaithe luatha An Coimisiun ba ea [[foilsiú]] lámhleabhar de dheich Damhsa Ceili. Sna blianta ina dhiaidh sin foilsíodh dhá lámhleabhar eile, agus cuireadh na trí cinn le chéile in aon imleabhar amháin, agus tá sé riachtanach anois an staidéar a dhéanamh ar dhaoine ar mian leo a bheith ina [[Múinteoir|múinteoirí]] ar Damhsa Gaeilge.
[[Íomhá:Damhsóirí Éireannacha.jpg|mion|245x245px|Damhsóirí Éireannacha ag cáilitheoirí réigiúnacha Laighean.]]
[[1969]]- Bhris grúpa múinteoirí damhsa Éireannacha a raibh frustrachas orthu faoin méid a cheap siad a bheith ina n-easpa tionchair san eagraíocht a bhí ag fás, bhris siad ó CLRG agus bhunaigh siad Comhfhoireann na Mú baill le Rincí Gaelacha (The Congress of Irish Dance Teachers)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/tale-of-two-titles-as-irish-dancing-does-the-splits-1.494575|teideal=Tale of two titles as Irish dancing does the splits|údar=Rosita Bol|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-01-31}}&lt;/ref&gt; chun dul san iomaíocht le CLRG. Is iad an dá eagraíocht seo an ceann is suntasaí i ndamhsa na hÉireann, cé go bhfuil CLRG i bhfad níos mó agus níos domhandaithe.

Faoi [[1999]], bhí thart ar 500 múinteoir damhsa cláraithe le CLRG in Éirinn agus 600 i dtíortha eile. I [[2014]], mheas CLRG gur múineadh thart ar 250,000 damhsóir faoina dhlínse.  I 2014 choimisiúnaigh An Coimisiun athchóiriú iomlán ar an bhfoilseachán seo agus tháirg sé DVD chun na tríocha damhsa ar fad a léiriú. Beidh an foilseachán seo mar lámhleabhar oifigiúil do gach imeacht ó [[Meán Fómhair|Mheán Fómhair]] 2015 ar aghaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/arid-20268713.html|teideal=Stepping into the bling ring of Irish dance|údar=Áilín Quinlan|dáta=2014-05-18|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2021-01-31}}&lt;/ref&gt;
== Tionchair agus nuachóiriú ==
Tháinig an fhorbairt is tábhachtaí agus is mó tionchair i ndamhsa na hÉireann nuair a seoladh [[Riverdance]] i 1994 [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://riverdance.com/the-show/the-journey/|teideal=The Journey|language=en-GB|work=Riverdance|dátarochtana=2021-01-31|archivedate=2022-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220422001416/https://riverdance.com/the-show/the-journey/}}&lt;/ref&gt; Mar thoradh ar an ócáid ​​seo agus rath leanúnach chomórtas damhsa na hÉireann tháinig méadú mór ar an spéis dhomhanda i ndamhsa na hÉireann. Ó shin i leith, thug an seó cuairt ar níos mó ná 450 ionad ar fud an domhain agus é ar cheann de na léiriúcháin damhsa is rathúla ar domhan. Sna blianta ina dhiaidh sin tháinig méadú suntasach ar líon na n-iomaitheoirí ag na Craobhchomórtais Rince na Cruinne, agus tháinig méadú faoi dhó ar chéatadán na ndamhsóirí ó lasmuigh d’Éirinn agus na Stáit Aontaithe. Ag tús na 2000idí, bhí imní ann faoi chealú chultúr traidisiúnta na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.itma.ie/digital-library/text/riverdance-mick-moloney2|teideal=The impact of Riverdance on Irish dance / moderator, Mick…|údar=Irish Traditional Music Archive|dáta=2021-01-31|language=en|work=ITMA|dátarochtana=2021-01-31|archivedate=2021-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205070601/https://www.itma.ie/digital-library/text/riverdance-mick-moloney2}}&lt;/ref&gt; Rinneadh cultacha níos nuachóirithe le criostail Swarovski, tan bréige, agus gruaig chatach bhréige. In 2014 rinneadh na rialacha a athbhreithniú chun cosc ​​a chur ar [[smideadh]] nó fabhraí bréagacha a úsáid i gcomórtas do dhamhsóirí faoi 10 mbliana d’aois&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.clrg.ie/index.php/en/about-us/structure/costumes.html|teideal=Costume Committee|work=www.clrg.ie|dátarochtana=2021-01-31|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120140435/https://www.clrg.ie/index.php/en/about-us/structure/costumes.html}}&lt;/ref&gt;, chomh maith le “áiseanna gluaiseachta” mar leaisteacha a shrianadh, rud a chabhraigh le hiomaitheoirí staidiúir dhian a choinneáil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/make-up-ban-irish-dancers-1289290-Jan2014/|teideal=No more make up for young Irish dancers (but the wigs can stay)|údar=Aoife Barry|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2021-01-31}}&lt;/ref&gt;

== Eagraíochtaí réigiúin ==
Reáchtálann gach réigiún ar fud an domhain imeacht cáilitheach aonair don Oireachtas Rince na Cruinne. Ní cháileoidh ach an peircintíl barr de gach réigiún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.clrg.ie/index.php/en/about-us/structure.html|teideal=Structure Of CLRG|work=www.clrg.ie|dátarochtana=2021-02-08|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120131116/https://www.clrg.ie/index.php/en/about-us/structure.html}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
![[Meiriceá Thuaidh]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.idtana.org/about/regions-4/|teideal=IDTANA - about|work=www.idtana.org|dátarochtana=2021-02-08|archivedate=2021-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210214212914/https://www.idtana.org/about/regions-4/}}&lt;/ref&gt;
![[An Astráil]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aidainc.com/|teideal=Welcome {{!}} Australian Irish Dancing Association|work=www.aidainc.com|dátarochtana=2021-02-08|archivedate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126043253/https://www.aidainc.com/}}&lt;/ref&gt;
![[An Bhreatain|An Bhreatain Mhór]]
![[Éire]]
!An chuid eile den domhan
|-
|An tAtlantach Láir
[[Meiriceá Láir]]

Iarthar na SA

Oirthear [[Ceanada|Cheanada]]

Iarthar Cheanada

[[Sasana Nua]]

[[Deisceart na Stáit Aontaithe|Deisceart na SA]]
|[[New South Wales|NSW]]
[[Victoria (An Astráil)|Victoria]]

[[Queensland]]

ACH

[[An Astráil Theas]]

[[Iarthar na hAstráile]]
|[[Albain]]
[[Sasana]] - Lár na Tíre

Sasana - Iarthuaisceart

Sasana - Thoir Thuaidh

Sasana - Theas&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sercweb.com/|teideal=Southern England Regional Council|language=en-gb|work=SERC|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;
|[[Cúige Chonnacht|Cúige Connacht]]
[[Cúige Laighean]]

[[Cúige Mumhan]]

[[Cúige Uladh]]
|[[An Nua-Shéalainn]]
[[An Eoraip]]: Múinteoirí Cláraithe ar Mhórthír na hEorpa&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europeirishdancing.com/|teideal=Regional Council of Continental Europe and Asia {{!}}|work=www.europeirishdancing.com|dátarochtana=2021-02-08|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124160437/http://www.europeirishdancing.com/}}&lt;/ref&gt;

[[an Afraic Theas]]

Áise: [[Tainan]], [[an tSeapáin]], [[Hong Cong]]

Meiriceá Theas: S.A.I.D.A.
|}

== Oireachtas Rince na Cruinne ==
Bíonn na Craobhchomórtais Dhomhanda ar siúl i dtír nua gach bliain le 5,000 iomaitheoir agus 25,000 lucht féachana ó níos mó ná 30 tír. Caithfidh rinceoirí cáiliú ag mórimeachtaí damhsa na hÉireann ar fud an domhain d’fhonn a bheith san iomaíocht. Go traidisiúnta ar fud na Seachtaine Naofa, bhí forbairt na gCraobh mar chuid shuntasach de chlár oibre náisiúnach na hÉireann, an Coimisiún agus an tSraith Ghaelach i dtreo dheireadh an [[20ú haois]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.clrg.ie/index.php/en/feiseanna-exams/feis-test-new-page/category/15.html|teideal=History of An Coimisiún le Rincí Gaelacha and Oireachtas Rince ns Cruinne|work=www.clrg.ie|dátarochtana=2021-02-02|archivedate=2021-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207075024/https://www.clrg.ie/index.php/en/feiseanna-exams/feis-test-new-page/category/15.html}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Éadaí damhsa nua-aimseartha le criostail swarovski.jpg|mion|Éadaí damhsa nua-aimseartha le criostail swarovski|249x249px]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Blianta suntasacha den chraobh
!1970–1979
!Baile Átha Cliath Na chéad Oireachtas Rince na Cruinne
|-
|2000
|[[Béal Feirste]], an chéad cheann a tionóladh as an bPoblacht
|-
|2001
|curtha ar ceal mar gheall ar [[Galar|ghalar]] na coise sa bhéal&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/world-dancing-competition-off-1.291200|teideal=World dancing competition off|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|2009
|[[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]], an chéad cheann i [[Meiriceá]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.clrg.ie/index.php/en/feiseanna-exams/feis-test-new-page/category/15.html|teideal=History of An Coimisiún le Rincí Gaelacha and Oireachtas Rince ns Cruinne|work=www.clrg.ie|dátarochtana=2021-02-02|archivedate=2021-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207075024/https://www.clrg.ie/index.php/en/feiseanna-exams/feis-test-new-page/category/15.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|Cealaithe mar gheall ar ráig [[COVID-19]] agus cothrom 50 bliain&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://irishdancing.global/index.php/articles/major-competitions/36-clrg-world-championships|teideal=CLRG World Championships-CANCELLED|language=en-gb|work=Irish Dancing Magazine|dátarochtana=2021-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191208001204/https://irishdancing.global/index.php/articles/major-competitions/36-clrg-world-championships|archivedate=2019-12-08}}&lt;/ref&gt;.
|}
=== Roinnt seaimpíní iomráiteacha a bhuaigh an teideal Domhanda.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://irishdancing.global/index.php/results/an-coimisiun-clrg/708-50-years-of-champions-clrg-world-champions-1970-2019|teideal=World Champions 1970 to 2019|language=en-gb|work=irishdancing.global|dátarochtana=2021-02-02|archivedate=2021-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205201050/https://irishdancing.global/index.php/results/an-coimisiun-clrg/708-50-years-of-champions-clrg-world-champions-1970-2019}}&lt;/ref&gt; ===

* Bhuaigh [[Michael Flatley]], a bhí mar réalta san aiste eatramh [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] 1994 Riverdance, agus seónna damhsa iomadúla Éireannacha, a chéad Chraobh Dhomhanda i 1975 ag aois 17. Ba é an chéad Mheiriceánach a bhuaigh ag Oireachtas Rince na Cruinne.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.michaelflatley.com/about/|teideal=About Michael {{!}} Michael Flatley|language=en-US|dátarochtana=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Riverdance cast, 2019.jpg|mion|Riverdance]]

* Bhuaigh Jean Butler, a sheinn in éineacht le Flatley mar cheannaire na mban san aiste eatramh Riverdance, roinnt teidil Domhanda le linn a gairme damhsa iomaíoch.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://irishamerica.com/2020/03/jean-butler/|teideal=Hall of Fame: Dancer, Choreographer, Teacher Jean Butler {{!}} Irish America|language=en-US|dátarochtana=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;

* D'éirigh Michaela Hinds as damhsa iomaíoch na hÉireann in 2017 tar éis di 7 gcraobh aonair a bhuachan, níos mó ná aon [[Meiriceá Thuaidh|Mheiriceá Thuaidh]] eile sa stair&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/canada/after-seven-world-titles-brampton-irish-dancer-michaela-hinds-going-out-on-top-1.4126602|teideal=After seven world titles, Brampton Irish dancer Michaela Hinds going out on top {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|dátarochtana=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;

== Creidiúnúcháin ==
[[Íomhá:A Handbook of Irish Dances.jpg|mion|Leabhar damhsaí na hÉireann]]
Eagraíonn CLRG scrúduithe grád do dhamhsóirí agus scrúduithe creidiúnaithe do mhúinteoirí agus moltóirí.

Tá 12 ghrád scrúdaithe damhsa ann. Ní mór d’iarrthóirí inniúlacht a thaispeáint i réimse damhsaí aonair agus [[Céilí|céilí]], agus tá siad marcáilte ar uainiú, obair chos, forghníomhú agus iompar, mar atá san iomaíocht chomh maith le scrúduithe Gaeilge sna gráid thosaitheoirí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.clrg.ie/index.php/en/feiseanna-exams/graded-exam.html|teideal=Graded Exam|work=www.clrg.ie|dátarochtana=2021-02-02|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120125926/https://www.clrg.ie/index.php/en/feiseanna-exams/graded-exam.html}}&lt;/ref&gt;

* TMRF - cáilithe chun damhsa ceili (foirne) a mhúineadh.
* TCRG (Coimisiún Teagascóir Le Rinci Gaelacha) - an cháilíocht &quot;múinteoir&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishcentral.com/culture/entertainment/so-you-want-to-be-a-certified-irish-dancing-teacher-157037555-238134841.html|teideal=So you want to be a certified Irish dancing teacher?|dáta=2012-06-04|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;
* ADCRG (Ard-Dioplóma Coimisiún Le Rincí Gaelacha) - an cháilíocht &quot;moltóir&quot;.
* SDCRG (dlí cuideachtaoir Coimisiún Le Rincí Gaelacha) - cáilíocht an &quot;scrúdaitheora&quot;. 

== Sna meáin ==
[[Íomhá:Oireachtas rince na heireann.jpg|mion|237x237px|CLRG ón Oireachtas rince na hÉireann]]
Cruthaíodh cláir faisnéise agus scannáin éagsúla faoin eagraíocht agus a comórtais thar na blianta.

* ''Celebrity Jigs 'n' Reels'' (2007) Clár teilifíse réaltachta [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]- Chuir an seó seo le chéile damhsa traidisiúnta na hÉireann le chéile le ceol nua-aimseartha agus córagrafaíocht i bhformáid iomaíoch agus daoine cáiliúla péireáilte le rinceoirí gairmiúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Jigs 'n' Reels contestants revealed|url=https://www.rte.ie/entertainment/2006/0323/406509-jigsnreels/|date=2006-03-23|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''Jig le Sue Bourne'' (2011)- scannán faisnéise a lean ochtar damhsóirí agus iad ag ullmhú do Oireachtas Rince na Cruinne 2010 i n[[Glaschú]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Jig|url=https://www.imdb.com/title/tt1748062/|publisher=Wellpark Scotland,  BBC Scotland,  Creative Scotland|date=2011-05-06|coauthors=Joe Bitter, John Carey, Suzanne Coyle, Claire Greaney|author=Sue Bourne}}&lt;/ref&gt;
* ''Jigs and Wigs: the Extreme World of Irish Dancing (2014) [[BBC]]-''  Bhí scéalta na ndamhsóirí uathúla i ndamhsa na hÉireann dírithe ar mhórghnéithe agus brúnna airgeadais shaol damhsa nua-aimseartha na hÉireann. Lean an seó ar aghaidh ar feadh dhá shéasúr..&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.radiotimes.com/tv-programme/e/dy5jxq/jigs--wigs--s2-e4-jigs--wigs-the-extreme-world-of-irish-dancing-tradition-with-a-twist/|teideal=Jigs &amp; Wigs: The Extreme World of Irish Dancing: Tradition with a Twist - S2|language=en|work=Radio Times|dátarochtana=2021-02-03}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Conspóid agus líomhaintí ==

* I  [[Contae Bergen, New Jersey|Contae Bergen]], [[Nua-Gheirsí]] an 31 Eanáir comhdaíodh líomhaintí faoi mhí-úsáid ghnéasach laistigh d’eagraíocht damhsa Éireannach CLRG. Ba mhionaoiseach é cónaitheoir I [[Nua-Gheirsí]] tráth na n-eachtraí líomhnaithe, mar sin, caithfidh sé fanacht gan ainm. Líomhnaíonn an t-éilitheoir go ndearna D.I. mí-úsáid ghnéasach air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/stage/allegations-of-sexual-abuse-rock-the-us-world-of-irish-dancing-1.4120460|teideal=Allegations of sexual abuse rock the US world of Irish dancing|údar=Suzanne Lynch Washington Correspondent|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt; i nó thart ar 1986 le linn Oireachtas Rince na hÉireann a óstáil i [[Luimneach]], Éire. Comhdaíodh trí chúirt dlí ar leithligh i gContae Bergen, Nua-Gheirsí a rinne líomhaintí cosúla faoi mhí-úsáid ghnéasach laistigh den eagraíocht CLRG. As [[Na Ceithre Cúirteanna|na ceithre chúirt]] dlí a comhdaíodh, baineann trí cinn le mí-úsáid ghnéasach mionaoiseach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishcentral.com/news/irish-dance-sexual-assault-lawsuits|teideal=Male Irish dance teacher alleges sexual assault in re-filed lawsuits|dáta=2019-12-05|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;
* Chuir Jamie Hodges, múinteoir damhsa CLRG agus curadh domhanda cúig huaire tús le himeachtaí clúmhillte i gcoinne An Coimisiun Le Rinci Gaelacha ag an Ard-Chúirt i m[[Baile Átha Cliath]], Éire i mí Eanáir 2021&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishcentral.com/news/irish-dance-teacher-sex-videos-accusations|teideal=Top Irish dance teacher sues over sex videos accusations|dáta=2020-12-21|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;. Tá siad á agairt le héilimh gur liostáladh é ar éilimh bhréige a sheol sé físeán sainráite do chailíní faoi aois. Coinníonn CLRG nár imscrúdaíodh an t-ábhar toisc nár cláraíodh iad siúd a raibh baint acu leis an gcampa mar mhúinteoirí lena eagraíocht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/courts/irish-dancing-champ-sues-governing-body-in-row-linked-to-explicit-video-claims-40006171.html|teideal=Irish dancing champ Jamie Hodges sues governing body in row linked to ‘explicit video’ claims|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;
* Sheol Ella McCarthy, 12 bliana d’aois, Imeachtaí [[Ard-Chúirt (Éire)|Ard-Chúirte]] i gcoinne An Coimisiun Le Rinci Gaelacha. Bunaithe i Southampton i [[Sasana]], rinne Ella an beart trína máthair Kirsty Blair-McCarthy. Tá sí ar cheann de na 10 damhsóir Éireannacha is fearr ar domhan, cuireadh ar fionraí í ó bheith san iomaíocht i ndamhsa Oireachtas Rince na Cruinne ar feadh sé mhí mar d’athraigh sí múinteoirí damhsa le déanaí tar éis di iallach a chur uirthi a scoil damhsa a fhágáil i mí Iúil agus anois níl sí in ann páirt a ghlacadh i gcraobh domhanda. Cáilitheoir an mhí seo chugainn. D'iarr sí orduithe tríd an gcúirt chun é sin a chosc - ag súil le hurghaire a fháil chun go bhféadfadh sí dul san iomaíocht i mbabhta cáilithe. Dúirt an Breitheamh Tony O'Connor&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/arid-30813295.html|teideal=Irish dancer, 12, fails in court bid to gain entry to competition and may now face sizeable legal costs|údar=Wed, 08 Nov, 2017 - 16:20|dáta=2017-11-08|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2021-02-08}}&lt;/ref&gt;, go raibh an cás a chuir a dhlíodóirí chun tosaigh “trialach” agus dúirt sé dá dtabharfadh sé an urghaire agus dá mbuafadh an CLRG a chás ag éisteacht iomlán ina dhiaidh sin, ní leor dámhachtain damáistí an damáiste do chlú na heagraíochta a chealú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish dancer refused injunction over competition ban|url=https://www.rte.ie/news/courts/2017/1108/918456-ella-mccarthy-irish-dancing/|date=2017-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Leabharliosta ==

* Brennan, H., 2004. The Story Of Irish Dance. An Daingean: Brandon.
* Phelan, S., 2015. Irish Dance during the Gaelic Revival: Conflicts of Consciousness. Nordic Irish Studies

== Tagairtí ==
{{Reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Coimisiún Le Rincí Gaelacha, An}}</text>
      <sha1>aors5aarh1lhsltalggllkgcln8oq0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>D.P. Moran</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96584</id>
    <revision>
      <id>1332273</id>
      <parentid>1270258</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15657" sha1="1lexbjvdvj8fra2cc9a9jl0o2ezyvcq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Iriseoir]] [[Éireannach]], pobalóir agus [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]], a bhí i bhfad amach ar an [[eite dheis]], ab ea '''Dáithí Pádraig Ó Móráin''' ({{lang-en|David Patrick Moran}}) nó '''D.P Moran,''' mar a tugtar air de ghnáth ([[22 Márta|22 Márta]] [[1869]] - [[1 Feabhra]] [[1936]]).&lt;ref name=&quot;OnaCG&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://civilrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/details-civil/6093314719907|teideal=Oifig an Chláraitheora Ghinearálta|lua=IrishGenealogy.ie|foilsitheoir=|dátarochtana=21 Márta 2017|teanga=en}}{{Dead link|date=Márta 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=462|teideal=MORAN, David Patrick (1869–1936)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2021-01-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://waterfordireland.tripod.com/d__p__moran.htm|teideal=D. P. Moran|work=waterfordireland.tripod.com|dátarochtana=2021-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207192956/https://waterfordireland.tripod.com/d__p__moran.htm|archivedate=2021-02-07}}&lt;/ref&gt;

Iriseoir, agus gníomhaí ab ea Moran a throid ar son chearta mhuintir na hÉireann i gcoinne riail na [[Breataine]]. Bhí baint aige le hathbheochan na Gaeilge agus d’fhoilsigh sé go leor alt ina [[nuachtán]] ‘The Leader’ faoi thábhacht na Gaeilge. Scríobh sé leabhar freisin darb ainm ‘The Philosophy of Irish Ireland’ scríobh sé dhá alt cáiliúil freisin darb ainm ‘The battle of two civilizations’ agus 'Is the Irish Nation Dying' sna altanna seo labhraíonn sé faoi na dúshláin atá roimh Éirinn mar thoradh ar riail [[Shasana]]  

== Saol ==
Rugadh Moran i [[Port Láirge|bPort Láirge]] ar 22 Márta, 1869. Tógálaí ab ea a athair James agus bhí comhlacht [[tógála]] ag a athair. Ba mhac é le Elizabeth Moran. Bhí beirt dearthaireacha aige, i gcúrsaí polaitiúla chomh maith. Ba é ceann de na deartháireacha ná Edward .P. Moran, [[dlíodóir]] a bhí ina chónaí i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]], agus duine de na dlíodóirí Meiriceánacha a mionteagascadh chun [[Pádraig Ó Domhnaill]] (a crochadh ar 17 Nollaig 1883) a chosaint.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

D'eirigh an deartháir eile, Joseph, ina pholaiteoir i Londain.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Cuireadh [[oideachas]] ar Moran i scoil na m[[Bráithre Críostaí|Braithre Críostaí]] i [[Mount Sion]] i b[[Port Láirge]] agus ina dhiaidh sin i g[[Coláiste Chaisleán Cnucha]]. i m[[Baile Átha Cliath]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Obair ==

=== Iriseoireacht ===
Sa bhliain 1887 Chuaigh Moran go Sasana chun obair mar [[iriseoir]]. Thug an feisire T.P. O’Connor a chéad phost iriseora do Moran i [[Londain]] ina pháipéar, ''The Star''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ina chuid alt labhraíonn Moran faoin neamhshuim a léirigh Sasanaigh do dhaoine as Éirinn agus a n-easpa eolais ar stair agus foréigean an dá thír &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Moran mar gheall ar an easpa measa atá léirithe ag daoine ó Shasana go daoine Éireannach. Mar thoradh air seo shocraigh Moran Gaeilge a fhoghlaim i Londain. Bhí sé anseo a cuireadh síos go ndúirt sé ceann dá chuid tagairtí is cáiliúla ‘Damn them for Sasanachs, here is something we have that they don’t have anyway'.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Bhí baint mhór ag Moran le [[Conradh na Gaeilge Londain]] agus toghadh é ina rúnaí i 1897 agus é sa ról seo thosaigh Moran ag cur spéise i [[bpolaitíocht]] na hÉireann agus in Éirinn anuas.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Thosaigh Moran ag cur spéise sa [[náisiúnachas]] agus daoine difriúla a raibh baint acu le cúrsaí poilitiúla na hÉireann ag an am

Labhraíonn Moran faoin éifeacht a bhí ag píosa [[Douglas Hyde]] ‘The neccesity for the De anglicisation of Ireland’ air i gceann dá chuid alt sa nuachtán ‘the Leader’. Labhraíonn Moran freisin faoin ngrá atá aige do Charles Stewart Parnell ina phíosaí. Dúirt Moran gur ainmnigh sé a nuachtán an Leader i ndiaidh tuairimí [[C.S. Parnell]]s ar cheannaireacht.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== New Ireland Review/The Philosophy of Irish Ireland ===
D’fhill Moran ar ais go Baile Átha Cliath sa bhliain 1898. Nuair a d’fhill Moran scríobh sé don Healyite Daily Nation agus An Claidheamh Soluis. Bhí sé ag pleanáil freisin chun a nuachtán féin a dhéanamh. 

Sa bhliain 1898 d’fhill Moran ar Éirinn tar éis dhá bhliain déag i Londain. Scríobh sé alt i 1898 darb ainm ‘The New Ireland Review’. San alt míníonn Moran a chuid ama i Sasana agus an teagmháil a bhíonn aige le Sasanaigh agus le muintir na [[Breataine]] &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;  D.P. Moran, The Philosophy of Irish Ireland (Dublin: James Duffy &amp; Co., n.d. [1905]), 37.&lt;/ref&gt;. Mar thoradh ar rath na n-alt scríobh Moran níos mó alt faoin ábhar agus rinneadh iad i leabhar darb ainm ‘The Philosophy of Irish Ireland.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt; {{Lua idirlín|url=https://dib.cambridge.org/viewFullScreen.do?filename=a5957|teideal=Dictionary of Irish Biography - Cambridge University Press|work=dib.cambridge.org|dátarochtana=2021-02-13}} &lt;/ref&gt;

Scríobh sé ailt cáiliúil ‘Is the Irish Nation Dying’ agus b’shin an chéad chaibidil de ‘The Philosophy of Irish Ireland’. Sa phíosa seo ceistíonn Moran cé chomh Gaelach is a bhí muintir na hÉireann. Cháin Moran daoine a raibh fuath acu do na Sasanaigh ach a labhair Béarla.

Cuireadh i gcló i 1905 (The Philosophy of Irish Ireland) ag D.P. Moran. Sa phíosaí labharaíonn Moran ar an gcaoi a bhfuil Éire agus daoine na hÉireann difriúil le Sasana. Spreag sé na hÉireannaigh le dul i gcoinne na Sasanaigh agus gan a ghlac leo chomh maith. Dúirt sé ‘Thou shalt be Irish, thou shall not be English’ (Moran, 1905) &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Mhol Moran Conradh na Gaeilge as ár bhféiniúlacht a choinneáil beo agus dúirt sé ‘each civilzation has its own rights’ (Moran, 1905) &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Maidir le Moran bhí náisiúnaithe Caitliceacha agus aontachtaithe Protastúnacha sa dá shibhialtacht. Ba iad na hairm náisiúnaithe sa chogadh seo an Ghaeilge agus an reiligiún Caitliceach&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Thugann an píosa seo léargas suntasach sa chaoi ina bhfuil bhféiniúlacht agus dteanga fíorthábhachtach. Sa phíosa deir sé 'Our nation cannot be resurrected merely by the weakness of England, but mainly by the strength and effort of Ireland herself’ &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Cheap Moran bhí siad ag rá gurbh Éireannaigh iad, ach, bhí siad ag déanamh aithrise ar Shasana ag an am chéanna.

=== 'The Leader' ===
Sa bhliain 1900 bhunaigh Moran an nuachtán ''The Leader''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://aran.library.nuigalway.ie/bitstream/handle/10379/5060/Thesis%20word%20docBW.docx?sequence=1&amp;isAllowed=y|teideal=A Vigilant Nation|údar=nuigalway.ie|dáta=|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; Ba é polasaí an pháipéir buillí marfacha a bhualadh ar an Éireannach stáitse, an seoinín, agus an ‘West Briton’, ceolta na hÉireann a chur in áit amhráin hallaí ceoil Londan, agus cabhrú le déantúsaíocht na hÉireann.&lt;ref&gt;mar a thuairiscítear in Seán Ó Lúing, ‘A Revolutionary Journal,’ The Leader (26/1/1952, 21-23): ‘It is the pioneer Organ of Irish-Ireland… It is Irish in all things, and is written and conducted solely with a view to Ireland’s interests. It concerns itself with all that concerns Ireland and with nothing else. Its writers include every thinker for Ireland in Ireland or out of Ireland. Its aim is to remake Ireland a reflecting Ireland, a Doing Ireland, a self-respecting Ireland, a prospering Ireland, a Free Ireland. Its motto is, Ireland for the Irish people.’&lt;/ref&gt; Ba é príomhaidhm an nuachtáin ná a thaispeáint do dhaoine Éireannacha cad a bhí i gceist le bheith 'Gaelach' ag an am &lt;ref&gt;  Moran, Philosophy of Irish Ireland, 74-75. &lt;/ref&gt; 
Fuair Moran an-mholadh agus tacaíocht ón Conradh na Gaeilge agus ó pholaiteoirí poblachtach.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt; {{Lua idirlín|url=https://www.thefreelibrary.com/D.P.+Moran+and+the+leader:+writing+an+Irish+Ireland+through+partition...-a0111265622|teideal=D.P. Moran and the leader: writing an Irish Ireland through partition *. - Free Online Library|work=www.thefreelibrary.com|dátarochtana=2021-02-13}} &lt;/ref&gt; Scríobh Moran faoin bhfuath atá aige don Bhéarla agus na hagóideoirí a bhfuil cónaí orthu in éirinn. Is minic a thagair Moran do dhaoine neamh-Chaitliceach nár labhair Éireannaigh mar 'resident aliens' &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt; &quot;Moran of The Leader,&quot; 113. &lt;/ref&gt;

Thacaigh Moran le gluaiseacht ‘buy irish’ agus scríobh sé go minic faoin údarás um fhorbairt thionsclaíoch a bunaíodh i 1903 chun forbairt thionsclaíoch ghnólachtaí beaga Éireannacha a chur chun cinn i mbailte timpeall na hÉireann &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Cháin Moran cuideachtaí níos mó as gan cuidiú le cuideachtaí níos lú agus as a gcumhacht a úsáid chun úsáid na Gaeilge a chur chun cinn. Rinne an Leader poiblíocht ar go leor cuideachtaí Éireannacha agus d’fhógair sé a gcuid earraí.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt; {{Lua idirlín|url=https://www.thefreelibrary.com/D.P.+Moran+and+the+leader:+writing+an+Irish+Ireland+through+partition...-a0111265622|teideal=D.P. Moran and the leader: writing an Irish Ireland through partition *. - Free Online Library|work=www.thefreelibrary.com|dátarochtana=2021-02-13}} &lt;/ref&gt; 

Scríobh Moran a chuid smaointí trí modhanna mí oiriúnacha, cartúin agus cúrsaí staire ina chuid obair &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. Mhotaigh go leor de na páirtí eile go raibh obair aige claonta agus neamhfhírinneach.

Bhí Moran ina bhall den [[Chumann Liteartha Éireannach]]. D’fhoghlaim sé a dhóthain den [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] chun go raibh ar a chumas í a léamh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Ach ní raibh sé riamh in ann í a labhairt go líofa, agus ní raibh sé in ann í a scríobh.  Ba bheag ab fhiú an Ghaeilge ar [[Nuachtán|nuachtáin]] náisiúnta [[Bhéarla]] na hÉireann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://aran.library.nuigalway.ie/bitstream/handle/10379/2120/RayH.pdf?sequence=1|teideal='Saothrú na Gaeilge ar Nuachtáin Náisiúnta Bhéarla na hAoise seo Caite: Sop nó Solamar?|údar=Mac Congáil, Nollaig (nuigalway.ie)|dáta=2011|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; Ach bhí Gaeilge le fáil sa ''Leader'' (scríobh [[Pádraig Ua Duinnín|Pádraig Ó Duinnín]] tuairim 1,100 alt sa ''Leader'' sa tréimhse 1906–29;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=330|teideal=Ó DUINNÍN, Pádraig (1860–1934)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2021-01-31}}&lt;/ref&gt;  bhíodh [[Art Ó Cléirigh]] ag scríobh as Gaeilge sa ''Leader'' chomh maith, faoin ainm cleite ‘Chanel’).  

Thug go leor daoine breithiúnas ar D.P Moran agus a chuid saol oibre. Braitheann daoine go raibh sé míchothrom a bheith ag tabhairt amach faoi na hÉireannaigh ag caint Béarla. Ach ní raibh an Ghaeilge ar eolas aige féin. Cé gur throid Moran go láidir ar son [[Athbheochan na Gaeilge]], rinne sé trí Bhéarla é.    

Bhí an Móránach ina [[eagarthóir]] ar an ''Leader'' ar feadh sé bliana is tríocha go dtí go bhfuair sé bás sa bhliain 1936. Choinnigh a iníon, Nuala, an páipéar ag dul ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Dorothy Ní Uigín.|date=1 Lúnasa 2009|url=|title=Tréimhseacháin agus Colúin Chonradh na Gaeilge sa Chéad Fhiche Bliain den Fhichiú hAois|journal=|volume=|issue=Feasta 62 (8), lch: 19-23}}&lt;/ref&gt;  D'athraigh sí an dearcadh an páipéir agus labhair sí faoi chúrsaí reatha. Tháinig deireadh leis an bpáipéar sa bhliain 1971.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Conradh na Gaeilge ==
Lean Moran Conradh Na Gaeilge. Mhol sé an Conradh ina phíosaí agus a nuachtán, 'The Leader' freisin. 

Bunaíodh [[Conradh na Gaeilge]] i [[mBaile Átha Cliath]] sa bhliain 1893 ar an 31 Iúil &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://dib.cambridge.org/viewFullScreen.do?filename=a5957|teideal=Dictionary of Irish Biography - Cambridge University Press|work=dib.cambridge.org|dátarochtana=2021-01-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Bunaíodh an Conradh ar chúis amháin, chun an Ghaeilge a choinneáil beo agus an teanga a chur chun cinn &lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt; {{Lua idirlín|url=https://cnag.ie/ga/eolas/an-ghaeilge/stair-chonradh-na-gaeilge.html|teideal=Stair Chonradh na Gaeilge - Conradh na Gaeilge {{!}} Ar son phobal na Gaeilge|work=cnag.ie|dátarochtana=2021-02-14}} &lt;/ref&gt;. Choinnigh siad an teanga beo ar chúpla bealach éagsúla. Bealach amháin ná bhunaigh siad craobhacha sa bhliain 1897 chun an Ghaeilge a chur chun cinn agus í a fhorbairt. Bhí 47 duine ann sa chéad craobh in 1897 ach sa bhliain 1906 bhí 904 baill i láthair &lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Bhí ceann de na chéad bhrainsí seo lonnaithe i Londain.

Ag an am ní raibh múinteoirí ag múineadh Gaeilge sna [[scoileanna]], ach a bhuíochas le Conradh tháinig múineadh an Ghaeilge éigeantach sa bhliain 1922 faoi acht saor-stáit na hÉireann &lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Mhol Moran an ócáid shuntasach seo ina nuachtán. Throid D.P. Moran fá choinne an ceart seo le haghaidh go leor bhlianta agus scríobh sé go leor píosa maidir leis an ábhar seo ina nuachtán &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theburkean.ie/articles/2020/08/20/irish-ireland-d-p-moran-and-the-leader|teideal='Irish Ireland' – D.P. Moran and The Leader|dáta=2020-08-20|language=en-US|work=The Burkean|dátarochtana=2021-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119152924/http://www.theburkean.ie/articles/2020/08/20/irish-ireland-d-p-moran-and-the-leader|archivedate=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;

Bealach eile a cur [[Conradh na Gaeilge]] an teanga chun cinn ná bhunaigh siad féile chultúrtha darbh ainm “An tOireachtais”. Is ceiliúradh í an [[fhéile]] ar theanga na hÉireann trí mheáin [[dhrámaíocht]], [[scríbhneoireacht]] agus na [[hamhráin]]. Thosaigh an tOireachtais i 1897 agus tá fós an-tóir air i measc daoine le spéis i nGaeilge nó chultúrtha cosúil le drámaíocht, damhsa srl &lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Arís mhol Moran an ócáid agus thaitin sé go mór leis. Bhí sé ina bhall de Chumann Liteartha Éireannach. Shíl D.P. Moran gur chóir do gach duine Éireannach litríocht a léamh trí mheán na Gaeilge. Is minic a scríobh sé faoi thábhacht litríocht agus fhilíocht na hÉireann mar fhéiniúlacht d’Éirinn ina nuachtán. Cháin D.P. Moran go leor filí agus scríbhneoirí Éireannach ina nuachtán nár scríobh ach i mBéarla amháin. Chreid sé gur contrárthacht agus áiféis í [[litríocht]] na Gaeilge i mBéarla agus gurbh í an Ghaeilge an t-aon mheán loighciúil do litríocht na Gaeilge. Ar ocáid amháin thug Moran darb ainm W.B Yeats 'a crypto protestant conman'.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Clann ==
Bhí Moran pósta le Teresa O ’Toole i 1901 bean as [[Port Láirge|bPort Láirge]]. Bhí a Athair Captaen O Toole ina Ard-Mhéara ar Phort Láirge sna 1890idí. Bhí cúigear leanaí ag Moran agus O ’Toole le chéile.

Sa bhliain 1911 bhí cónaí orthu ag 43 Bóthar Anglesea i mBaile Átha Cliath. Maidir le foirm an Daonáirimh bhí seisear léanaí acu, cailín amháin agus cúigear buachaillí : Nuala (9); Ciarán O’Toole (7); Eoghan O’Shea (6); David (5) agus Thomas Séamas (3).&lt;ref name=&quot;OnaCG&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Maidir le foirm chuir Moran go raibh sé daichead a dó bliain d'aois agus go raibh Teresa a bhean ceithre bliana is tríocha d'aois agus go raibh Gaeilge ag beirt acu.&lt;ref name=&quot;OnaCG&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol}}

{{DEFAULTSORT:Moran, David Patrick}}
[[Catagóir:Básanna i 1936]]
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1869]]</text>
      <sha1>1lexbjvdvj8fra2cc9a9jl0o2ezyvcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Irisí agus Nuachtáin Gaeilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96778</id>
    <revision>
      <id>1332193</id>
      <parentid>1331548</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Méid áirithe curtha leis</comment>
      <origin>1332193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151973" sha1="p5g7hibeh4pyy6zvyaqcetl4rfc0ty5" xml:space="preserve">Is éard atá sa leathanach seo ná liostaí d''''Irisí''', '''Nuachtáin''' nó '''tréimhseacháin''' Ghaeilge a cuireadh i gcló nó atá fós á gcló go fisiciúil nó ar líne. Tá iarracht déanta bliain eisiúna agus tréimhse eisithe a aimsiú do gach ceann acu.

(Mura raibh an t-eolas thuas ar fáil go saoráideach breacadh síos bliain na cóipe ba luaithe agus ba dhéanaí a dtángthas orthu agus cuireadh lúibín uilleach le comhartha ceiste roimhe nó ina dhiaidh (?&lt; nó &gt;?) chun léiriú nach eol dúinn an raibh cinn roimhe nó ina ndiaidh. Luaitear ainm eagarthóirí nuair atá sé ar eolas ach le roinnt irisí bhí an oiread sin eagarthóirí go mbeadh gá iad sin a liostáil in alt a bheadh bunaithe ar an iris áirithe sin).  

== Dímhaoiniú na nIrisí Gaeilge ==
Sa bhliain 2014, ar chúis laghdaithe mhaoinithe ón státchiste, d'éirigh [[Foras na Gaeilge]] as maoiniú a chur ar fáil do 10 n-iris nó nuachtán Gaeilge. B'iad sin '''An Sagairt''', '''[[An tUltach]]''' [https://antultach.wordpress.com/2017/10/30/murdair-mham-trasna/], [[Beo!|'''Beo.ie''']] [http://www.beo.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716174535/http://www.beo.ie/ |date=2011-07-16 }}, '''[[Feasta]]''', '''[[Gaelscéal]]''' [https://cadhan.com/gaelsceal/], '''[[Lá Nua]]''', '''[[Saol (Nuachtán)|Saol]]''', '''[[An Timire|Timire]]''' agus dhá iris ghréasáin a bhí ar Gaelport.com (''suíomh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge''): [https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ '''Cogar'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128115419/https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ |date=2021-11-28 }} agus '''As na Nuachtáin''' (an cúram san glactha ag [[PEIG.ie|'''Peig'''.ie]])'''.''' Bhí deireadh tagtha le '''[[Goitse]]''' an bhliain roimh ré ach ní bhfuair siad siúd maoiniú ó FnaG ná uaidh Údarás na Gaeltachta. Roimh dheireadh na bliana agus théis babhta iarratasa, chinn FnaG go maoineodh siad nuachtán agus iris ghréasáin úr '''[[Tuairisc.ie]]''' agus '''[[Nós|Nós.ie]]''' agus leanfaidís de bheith ag soláthair maoiniú don iris clóite '''[[Comhar]].'''   

Sléacht ar earnáil iriseoireachta na Gaeilge a bhí sa dímhaoiniú agus theip ar mhisneach mórán de na scríbhneoirí. Bhí ardán scríbhneoireachta á soláthair ag na hirisí seo agus lucht léithe fairsing acu uilig agus thar oíche múchadh na coinnle seo a bhí mar lonrú dóchas teanga. San áit a bhí clampar ní raibh ann ach ciúnas. Mhair trí iris gan mhaoiniú, b'iad sin '''[[Feasta]]''' ''([https://peig.ie/cartlann-feasta/ cartlann])'' a mhaoinigh CnaG go dtí 2023, agus an '''[[an Timire|Timire]]''' a clóitear sé huaire sa bhliain agus atá á maoiniú anois as síntiúis;  Ba mar fhreagra ar an dímhaoiniú bunaíodh an iris '''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]'''  chun iris Gaeilge a sholáthair dos na 43 ciorcal comhrá a bhí gníomhach roimh an bpaindéim ar fud Bhleá Cliath ach chuir an [[Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann|paindéim Covid]] deireadh le sin.

Eisíodh céad eagrán '''[[An Timire|Timire Chroidhe Naomhtha Íosa]]''' i 1911, agus mar gurb é an iris Ghaeilge ab fhaide sa tsiúil é, bheartaigh an t-eagarthóir nach dteipeadh air faoina stiúir. Mar sin chinn sé daoine a aimsiú a bheadh toilteanach síntiús a ghlacadh, agus de bharr a hiarrachtaí tá os cionn míle síntiús anois ag an iris, sin 600 níos mó ná an iris '''[[Comhar]]'''.   

Ar eagla go meastar go bhfuil deireadh le cúlú mhaoinithe na hiriseoireachta Gaeilge, b'fhiú léamh faoin a raibh le rá ag Cathal Goan, cathaoirleach iris Comhair, in alt i [https://tuairisc.ie/deireadh-le-comhar-a-bheadh-i-bplean-fhoras-na-gaeilge-cathal-goan/ Tuairisc] sa bhliain 2019.   

== Irisí agus Nuachtáin atá fós á gcló nó á n-eisiúint ar líne ==
In ainneoin na dímhaoinithe, lean roinnt irisí dá gcló agus tháinig cinn nua chun cinn. Faoi láthair (Lúnasa 2024) tá 25 iris / nuachtán Gaeilge á gcló ar pháipéir nó ar líne. In ord aibítir siúd '''[[Aneas]]''' [https://munsterlit.ie/aneas/], '''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]''' [http://www.angaelmagazine.com] (Meiriceá), '''[https://gaeilge.org.au/ga/leamh/an-luibin An Lúibín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224061908/https://gaeilge.org.au/ga/leamh/an-luibin |date=2021-02-24 }}''' (Astráil), [[Breac (iris)|'''Breac''']] [https://issuu.com/uccstudentmedia/docs/_breac_magazine] ([[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|OsC]]), '''[https://web.archive.org/web/20230329222005/https://www.cartlann.ie/biseach Biseach]''', '''[https://developmenteducation.ie/?s=Domhan+N%C3%ADos+Fearr Domhan Níos Fearr]''' '','' '''Eipic, Iris Eoghanach, Iorras Aithneach, [http://www.irisleabhar.ie Irisleabhar Mhá Nuad],''' [[Mionlach (iris)|'''Mionlach''']] [https://www.misneachabu.ie/siopa/], '''Newsletter''' (Gaeilge) na nÍosánach, '''[https://open.spotify.com/show/3TmMHhtD0j4HxAHcpDb2Wp Nuacht Mhall], [https://www.glornangael.ie/wp-content/uploads/2023/07/Nuachtlitir-Teanga-Ti-7-Iuil-2023.pdf Teanga Tí], [https://peig.ie/nuacht2/ Nuacht-PEIG.ie],''' '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''' [http://www.gaelscoileanna.ie/news/media/nuachtan-nua-seachtain-do-mhic-leinn/], Scríbhneoirí Cois Teorainn, '''[[An Timire|Timire]]''' [https://www.timire.ie/] (an chroí ro-naofa), agus seans go bhfuil ceann nó dhó eile. Na cinn atá fós á mhaoiniú ag Foras na Gaeilge ná '''[[Comhar]]''' [https://comhar.ie/iris/], '''[[COMHARTaighde]]''', '''[https://comhar.ie/og/ Comhar Óg]'''. '''[[NÓS]]''' [https://nos.ie/] agus '''[[Tuairisc.ie]]''' [https://tuairisc.ie/category/nuacht/]. 

Mar nach raibh na Cíona Lín spleách riamh ar FnaG níor chuir an dímhaoiniú isteach orthu mar lean siúd a bhí sé de mhisneach dul i mbun scríobh, ag scríobh - leithéidí: [http://smaointefanacha.blogspot.com '''An Codú''']''',''' '''[https://imuscrai.wordpress.com/tag/imuscrai/ IMúscraí], [https://www.gaa.ie/api/pdfs/image/upload/ulms3dw0sprkazrzzlxd.pdf Cuaille]'''. 

Sa bhliain 2021 [https://tuairisc.ie/dualgas-dli-le-cur-ar-gach-seirbhiseach-poibli-seirbhis-i-ngaeilge-a-chur-ar-fail-sa-ghaeltacht/ actaíodh] gur gá do comhluchtaí stát 5% dá mbuiséad fógraíochta a chaitheamh ar fhógraí i nGaeilge agus 20% dá bhfógraí a dhéanamh leis na meáin Gaeilge. Dá bharr tháinig bláthú ar iriseoireacht i nGaeilge in athuair. Tá an nuachtán neamhspleách nua [[An Páipéar (nuachtán)|'''An Páipéar''']], á gcló go seachtainiúil ó bhí 2024 ann. Tháinig fás freisin leis na bhforlíonta Gaeilge sna nuachtáin náisiúnta. In 2025 cuireadh [[Scéal (nuachtán)|'''Scéal''']] ar bun, nuachtán clóite a bhfaightear gach Máirt leis an t-''[[The Irish Times|Irish Times]]'' agus an t-''[[Irish Examiner]]''.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/2025/04/15/gearcheim-theangeolaiochta-bhrisfeadh-se-do-chroi/|teideal=Géarchéim theangeolaíochta: ‘Bhrisfeadh sé do chroí’|údar=[[Michelle Nic Pháidín]]|dáta=2025-04-15|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22505509/|teideal=Éanna Ó Caollaí, Irish Times.|údar=[[Adhmhaidin]]|dáta=2025-04-15|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601210820/https://podcast.rasset.ie/podcasts/audio/2025/0415/20250415_rteraidion-adhmhaidin-annacaolla_c22505509_22505539_232_.mp3|archivedate=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|teideal=Áine Ní Dhonnaile, iriseoir.|údar=[[Pé Scéal É]]|dáta=2025-04-25|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601194727/https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|archivedate=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;. Tá [https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/ Túarascáil], leath leathanach Gaeilge an t-''Irish Times'' chuile Luan agus ar líne fosta. [[ExtraG.ie|'''ExtraG''']] [https://businessplus.ie/media-plus/extrag-gach-seachtain-irish-daily-mail/] gach Aoine san ''[[Irish Daily Mail]]''. Ar feadh breis agus deich mbliana roimhe sin b'é an t-aon nuachtán clóite i nGaeilge dá raibh ann ná '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''', forlíonadh Gaeilge an ''[[Irish Independent]]''.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nuachtan-cloite-gaeilge-nua-seolta-ag-oireachtas-na-samhna/|teideal=Nuachtán clóite Gaeilge nua seolta ag Oireachtas na Samhna|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2 Samhain 2024|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/nuachtan-nua-le-seoladh-ag-an-oireachtas/|teideal=Nuachtán nua le seoladh ag an Oireachtas|údar=[[Ciarán Dunbar]]|dáta=16 Deireadh Fómhair 2024|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=03 Samhain 2024}}&lt;/ref&gt;

== Foinsí Taighde ==
Tá go leor teideal le fáil ar shuíomhanna gréasáin '''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann''', '''World Cat,''' '''ISSUU''', '''Ainm.ie,''' '''Taisceadán Cheoil Dúchais na hÉireann''' agus tríd an focal 'iris' nó nuachtán nó irisleabhar a scríobh i mboscaí cuardaigh éagsúla. 
[[Íomhá:Nos logo.jpg|mion|''[[NÓS|NOS]]'']]
[[Íomhá:Lógó Tuairisc.ie.jpg|mion|[[Tuairisc.ie]]]]
Bhí go leor eolais maidir le hirisí na Sé Chontae i dtaispeántas a rinne '''Pobal'&lt;nowiki/&gt;'' i mBéal Feirste agus an leabhrán dar teideal ''&lt;nowiki/&gt;'Bolg an tSolair''' a d'eisigh siad sul má déanadh dímhaoiníodh orthu siúd. 

Bhí mórán teideal d'irisí éagsúla i leabhar Phillip O'Leary '''Gaelic Prose in the Irish Free State''' agus fuair údar an ailt seo neart eolais ó chuimhní [[Pádraig Ó Snodaigh|Phádraig Uí Snodaigh]] a bhí páirteach i mórán irisí a eisiúint é fhéin agus neart eolais ar theidil inmheánacha Shinn Féin ón Teachta Dála [[Aengus Ó Snodaigh]]. Táthar ag súil le lear mór irisí agus nuachtán a d'fhoilsigh [[Conradh na Gaeilge]] is a gcraobhacha thar na blianta a chur leis an liosta amach anseo.

== Cíona Lín / ''Blaganna'' ==
Focal eile ar '&lt;nowiki/&gt;'''dialann'''&lt;nowiki/&gt;' is ea '&lt;nowiki/&gt;'''cín lae'''&lt;nowiki/&gt;'.  Ciall ''''cín'''&lt;nowiki/&gt;' ná ''''leabhar''', dá réir luíonn sé le ciall gur ''''cín lae lín'''&lt;nowiki/&gt;' nó'n ngiorrúchán '''&lt;nowiki/&gt;'Cín Lín'''' a bheadh ar '''''Web log''''' nó '''''Blog'''''.  Faraor b'é an traslitriú  ''''Blag'''&lt;nowiki/&gt;' a roghnaigh formhór acu siúd a bhí ag cur a gcuid scríbhinn ar an ngréasáin, ach roghnaigh ''An Coimíneach''  ''''Cín lín Uí Choinmín'''&lt;nowiki/&gt;' a thabhairt ar a chuid iarrachtaí féin. Pléann Aonghus Ó hAlmhain (duine des na Cín línteoirí is fada sa tsúil) an sainfhocal 'Cín Lín' ina alt '[https://aonghus.blogspot.com/2013/01/cin-lin-no-blag-athuair.html Cín Lín nó Blag]'. Ag deireadh an ailt roghnaíonn sé feidhm a bhaint as ''''blag'''&lt;nowiki/&gt;' de dheasca ''blagadóir'' nó ''blagálaí'' a bheith níos éasca le rá.

Eachtrannaigh le Gaeilge a thosaigh na céad ''cíona lín'' Gaeilge, B'iad siúd ''Séamus (Poncán) Ó Neachtain'' i 2002, ''Panu'' ''Höglund'' i 2003 agus ''Hillary Sweeney'' i 2004. Lean ''Aonghus Ó hAlmhain'' iad i 2005 agus ''Eoin Ó Riain'' leis An Codú i 2006. Lean lear mór eile iad go raibh ré órga ann idir 2009 agus 2013 nuair a bhí os cionn 50 cín lín gníomhach. B'ait nár mhair an tromlach i ndiaidh dí-mhaoiniú na n-irisí Gaeilge - cá bhfios ach gur chaith an dímhaoiniú scáth dorcha ar an earnáil tré chéile agus gur bhailigh an slua isteach ón dtrá, nó an é go ndeachaigh daoine i muinín na [[Meáin chumarsáide na hÉireann|meán sóisialta]] atá i bhfad níos gasta chun freagraí a fháil ar thuairimí. 

Cibé fáth, níl ach dosaen cín línteoirí fós ag gabháilt den cheird agus tá an dream ba luaithe chuige ''Hilary Sweeney'', [[Panu Petteri Höglund|''Panu Petteri Höglund'']], ''Denis King, Aonghus Ó hAlmhain agus Eoin Ó Riain'' fós ina measc. Tá 150 sa liosta atá ar fáil faoi bhun liostaí na n-irisí agus nuachtáin.

== Liostaí na n-Irisí ⁊ Nuachtáin ==
Faoi 6 cholún lorgaíodh an t-eolas seo 1. '''Teideal'''  2. '''Cineál Foilseacháin'''  3'''. Blianta Eisithe'''  4. '''Buneolas'''  5. '''Eagarthóirí'''  6. '''Eolas Breise.''' Tá mórán bearnaí ann de thúisce easpa nó na foinsí eolais cuí. Féadfadh siúd le heolas cruinn é sin a líonadh isteach.

Maidir le líon na n-irisí - aimsíodh '''380''' i n&lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#I nGaeilge Amháin|Gaeilge Amháin]]&lt;/u&gt;,  '''118''' gcinn i n&lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Béarla|Gaeilge agus Béarla]]&lt;/u&gt;, '''9''' gcinn i n&lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla)|Gaeilge, Gaeidhlige agus Béarla]],&lt;/u&gt; '''10''' gcinn &lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Ilteangach|Ilteangach]]&lt;/u&gt;, '''10''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla|&lt;u&gt;sraith Ghaeilge i nuachtáin Béarla&lt;/u&gt;]] ''(is cinnte go bhfuil breis ann''),  '''87''' gcinn le [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Teideal Gaeilge, altanna Béarla|&lt;u&gt;teideal Gaeilge&lt;/u&gt; le h&lt;u&gt;altanna i mBéarla&lt;/u&gt;]] agus '''2''' cheann i m[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#An Ghaeilge á bplé i mBéarla|&lt;u&gt;Béarla&lt;/u&gt; &lt;u&gt;ag plé na Gaeilge&lt;/u&gt;]]. 

Tá '''147''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Cíona Lín / Blaganna|Cíona Lín / Blaganna]] sa liosta thíos. 

=== I nGaeilge Amháin ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ I nGaeilge Amháin
! scope=&quot;col&quot; | Teideal
! scope=&quot;col&quot; | Nuachtán / Iris
! scope=&quot;col&quot; | Blianta
! scope=&quot;col&quot; | Buneolas
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ach'''
|Iris
|?&lt;1962&gt;?
|Iris Chuallacht Cholm Cille i gColáiste Mhá Nuad
|
|
|-
|'''Acta Medica Gadelica'''
|Sraith
|1983-1985
|Iris Acadamh na Lianna
|''Liam Ó Sé''
|''is é bhunaigh é''
|-
|'''Agus'''
|Iris Míosúil
|1961-98
|Corcaigh
|''Diarmuid Ó Murchú ansin Diarmuid Ó Súileabháin''
''don tríú bhliain deiridh nuair a baineadh an deontas daofa.''
|
|-
|'''Aiséirigh / Aiséirí'''
|Bliainiris
|1942-50?-75
|Bliainiris Chraobh na hAiséirí CnaG. Clóite ag Nuachtáin teo.
|''Gearóid Ó Cuinneagáin''
|''Déanadh míosgán Béarla as nuair a scoilt an chraobh is nuair a bhunaigh Gearóid an páirtí polaitiúl Ailtirí na h-Aiséirigh.''
|-
|'''Amárach (guth na Gaeltachta)'''
|Nuachtán
|1953-83
|Muintir na Gaeltachta / Comharchumann Chois Fharraige.Indreabhan,
|
|
|-
|'''Aimsir Óg'''
|Iris
|1999-'00&gt;
|Scéalta Aistí Dánta, Cúrsaí reatha, Critic, Béaloideas, Teanga
|''Micheál Ó Cearúil''
|''trí h-eagrán (ceithre leabhar, eagrán a 3 in dhá chuid);''
&quot;Den bhranar céanna&quot; le h''[[Oghma (iris)|Oghma]]''.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Alan Titley]]|date=15 Iúil 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/07/14/seoda-na-n-irisi-liteartha/|title=Seoda na n-irisí liteartha|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 6}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''Aisling'''
|Iris
|1973-75&gt;?
|Iris ócáidiúl Dhún Chaoin cló Dhún Chaoin 10p mí na Nollag tháinig an chéad eagrán de Aisling – Pobal 24 Beal. 1974
|''Mícheál Ó Dubhshláine/ Aogán Ó Muircheartaigh''
|''dírithe ar phobal Dhún Chaoin is mó a bheidh sé de réir cosúlachta. Fíor iris logánta í idir dréachtú, bhéarsaí agus nuacht an pharóiste fiachla ann fosta – Pobal 24 Bealtaine 1974''
|-
|'''An Aimsr Óg -'''
|sraith
|2002-'06
|Páipéar Ócáideach ag plé an teanga
|''Micheál Ó Cearúil''
|''7 n-eagrán''
|-
|'''An Aimsir Óg'''
|sraith
|2002-'04
|Paimfléid ar chás na Gaeilge i mórán rémsí
|''Micheál Ó Cearúil''
|''5 eagrán''
|-
|'''Anam Bheo'''
|Nuachtán
|2008 &gt;?
|Nuachtán mhíosúi de chuid na Bruiséile
|
|cruthaithe ag Pobal Gaeilge na Bruiséile
|-
|'''An Bárd'''
|Iris
|?&lt;1917&gt;?
|Arna chur amach do mhuintir na Láimhe Deirge Béal Feirsde
|
|Uimh. 176 = 1917
|-
|'''An Barr Buadh'''
|Iriseán
|1912 (3 mhí)
|Seactanán Polaitiúl a bunaigh Pádraic Mac Piarais –
|''Pádraic Mac Piarais''
|Lean ó Mhárta go Bealtaine 11 eagrán
|-
|'''An Bhearna Bhaoghail'''
|Nuachtán
|1912&gt;?
|idir láimhe ag Comhluadar Airt Uí Ghríofa 6 Sr. Fhearcair
CA Shinn Féin
|
|
|-
|'''An Birín Beo'''
|sraith
|1824- 1925
|Gaeltacht Músgraidhe Corcaigh
|
|
|-
|'''An Branar'''
|Iriseán
|1919 - 1925
|Ó 1919-1920 Eisíodh as plás Ely (seoladh Chraobh na
gCúig gCúigí CnG) Muintir an Bhranair, BÁC a d'eisigh é i 1925 as 122 faiche stiabhna (school of Irish Learning – Osbern Bergin)
|
|
|-
|'''An Bréagán'''
|Iriseán
|1912 – 1918
|Páipéir tosnuightheoirí Chraoibhe na gCúig Cúigí de CnG
|
|6 orlach x 4orlach – Do lucht foghlamtha ranganna G na craoibhe. Lámhscríofa sa chló Gaelach'
|-
|'''An Bhrídeog'''
|Iriseán
|1929 -32
|eipic
|''Louise Gavin-Duffy ??''
|Leanann mar 'Fé Bhrat Bríghde'
|-
|'''An Briathar Saor'''
|sraith
|1994-96
|Chuile cheathrú? Wales Comhluadar Chaerdydd
|''Patrick Egan''
|
|-
|'''An Camán'''
|sraith
|1898-38&gt;?
|Míosachána r aibh CnaG CLG páirteach ann. Cómh-Choiste na g-Cumann nGaedhealach BÁC
|''Donnchadh Ó Brian / Pádraig Ó Caoimh''
|
|-
|'''An Caomhnóir'''
|Iris
|1989-'13&gt;?
|Nuachtlitir Fondúireacht an Bhlascaoid
|
|
|-
|'''An Chearnóg'''
|Iris
|1923 -25
|Iris Chonnachtach a bhí ar thaobh na bPoblachtach
|''Athair Micheál Mac an Mhílidh an bhainisteoir''
|clóite ag [[The Connaught Telegraph|''Connaught Telegraph'']]
|-
|'''An Chléir'''
|
|1937&gt;?
|Tuarascbháil Chumann na Sagart nGaedhealach
|
|
|-
|'''An Chóisir Cheoil'''
|leabhrán
|?&lt;1952-60&gt;?
|120 amhrán i 12 leabhrán amhráin
|''Seán Ó Tuama''
|
|-
|'''An Chraobh-Ruadh'''
|sraith
|1913 -?
|CnG Bhéal feriste / Árd-sgoil Ultach
|
|irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag
muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde
|-
|'''An Claisceadal'''
|sraith
|1930-40
|Leabhrán le amhráin i nGaeilge
|''Colm Ó Lochlainn''
|
|-
|'''An Codú'''
|Iris ar líne
|2006 -2021&gt;
|Smaointe Fánacha as Chonamara
|''Eoin Ó Riain''
|
|-
|'''An Coileach Grinn'''
|Greanán
|1952&gt;?
|Greannán Gaeilge micléinn UCD 
|Micheál Ó Cíosóig agus [[Mícheál Ó Bréartúin|Micheál Ó Bréartúin]]
|''ainmnithe i ndiaidh proinnteach 'The Green Rooster'''
|-
|'''An Crann'''
|Sraith
|1908-24&gt;?
|Coiste Feis Thír Chonaill.
|
|Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge.
|-
|'''[[An Cúléisteoir]]'''
|Irislín
|2004 – 2009
|Irislín Chonamara
|''http://anghaeltacht.net/ce/cartlann/0101.html''
|Foilsithe ag Foilsitheoirí Read-out i mbaile na hAbhann ag
|-
|'''An Déiseach'''
|Sraith bliantuil
|1963&gt;?
|CLG PhortLáirge
|
|
|-
|'''An Domhain'''
|Nuachtán
|1991
|Aon eagrán amháin (meastar)
|
|Amhail is gur nuachtán triallach a bhí ann mar go raibh litreacha ón bpoball sa chéad eagrán agus freagra crossfhocal an eagrán roimhe san eagrán sin freisin.
|-
|'''An Dréimire'''
|Sraith mhíosúil
|1987 -1996
|Do lucht Ardteiste. Leantar mar 'Dréimire' i 1997
|''Áine Ó Cuireáin''
|Clóite ag Anois Teo. Go '97 ansin ~Gael-Linn. 
''Ní fios ar clóadh idir 2001-08'' 
|-
|'''An Duibhneach'''
|Iris
|?&lt;1974&gt;?
|Iris Ráithiúl Coisde Cearta `Sibhialta'/náisiúnta Chroca Dhuibhne 5p
|''Breandán Mac Gearailt''
|Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo.
|-
|'''[[Aneas]]'''
|Iris
|2020 &gt;-'25&gt;
|Belles Lettres as Gaeilge. Filíocht, Gearrscéalta, Critic liteartha
|[[Simon Ó Faoláin]]
|(Southward Editions €10 Corcaigh (ionad Litríochta an deisceart), d’fhás seo as an forlíonad Gaeilge dar teideal
https://munsterlit.ie/aneas/
|-
|'''An Fiolar'''
|Iris
|1930&gt;?
|Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile)
|
|
|-
|'''An Fíor Éirionnach'''
|Iris
|1862&gt;?
|
|''Richard D'alton is a scríobh''
|A scarce Tipperary journal” -Journal of the Waterford and South-East of Ireland Archaeological Society, Vol. XIII, pp. 107-111, 1910
|-
|'''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]'''
|Iris
|2009-'26&gt;
|Cumann Carad na Gaeilge a chuireann amach é.
|
|An cumann céanna a chuir An Gaodhal amach in 1881
[https://www.magcloud.com/browse/Magazine/13595 Ar líne]
|-
|[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 '''An Gael Óg''']
|Irish
|?&lt;1965-1972&gt;?
|
|[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 Aigistín Segius Ó Maoil Eoin] a scríobh mórán des na scéalta  Seán Slattery a mhaisigh.
|Ní heol ó na foinsí an fiontar úr a bhí ann seo  nó  leanúint den tsean iiris An Gadhael Óg a bhí ann seo.
|-
|'''An Gael Óg'''
|Nuachtlitir
|2011-13&gt;
|[[Na Gaeil Óga]] CLG a chuir amach
|
|
|-
|'''An Gael – An Dord Féinne'''
|
|?&lt;1929 &gt;?
|[ Iml 7 Uimh.5 1929 ]
|
|deirtear go raibh an tArdeaspag ina chathaoirleach ar choiste a bhí ag bailiú airgid chun foclóir Gaeilge, a rinne Michael O’Keeffe as Sráid na Cathrach, a fhoilsiú.
|-
|'''An Gaedheal'''
|iriseán
|1916&gt;?
|The Gael : a weekly journal of stories, sketches, news notes, songs, etc
|
|
|-
|'''An Gaedheal Óg'''
|Iris
|?&lt;1937-1945
|Iris do dhaltaí bunscoile. Bráiṫre Críostaṁla na h-Éireann a bhí istigh san iris 'Our Boys'
|
|Tháinig Tír na n-Óg sna sála air. De thúisce achannaí ó T. Deirg go Seán McEntee Aire. Airgeadais a foilsíodh an GÓ
|-
|'''An Gaeilgeoir'''
|nuachtlitir
|
|Bráithre Críostaí na hÉireann BÁC
|
|
|-
|'''[[An Gairdín (irisín)|An Gairdín]]'''
|Iriseán
|2024
|Iris bhliantúil don bpobal [[AerachAiteachGaelach]]
|Stiofán Ó Briain
|'AerachAiteachGaelach – Irisín a hAon'. Chuir an dream chéanna, fé stiúr Conaill Ó Duibhir , a d'eisigh Aerach-Cueir[https://www.aerachaiteachgaelach.net/foilseachain aerachaiteachgaelach.net/foilseachain]
[https://www.siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon/ siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon]
|-
|'''An Geata /An Geatín'''
|Sraith / irislín
|1993 -2021&gt;
|Nuachtlitir Ghaelacht na Mí
|
|Tugadh An Geatín air nuair a foilsíodh ar an idirlín amháin é
|-
|'''An Ghaoth Aneas'''
|forlíonadh
|2011&gt;2016
|forlíonadh Gaeilge den iris Southword a d’eisigh Ionad Litríocht an deiscirt.
|''Ailbhe Ní Ghearbhuigh ‘11-’14 + Colm Breathnach ‘15-’16''
|12 eagrán a thosaigh le heagrán a 20 de Southword, Mhaoinigh Foras naGaeilge é. Tháinig Aneas ina dhiadh i 2020
|-
|'''An Giolla'''
|irisleabhar
|1951&gt;?
|Iris oifigiúil Giollaí na Saoirse
|
|
|-
|'''An Giorrfhiadh'''
|Iris
|1922&gt;?
|Iris Ghaeilge Phríosúin an Churraigh
|''Proinsias Ó Riain''
|
|-
|'''An Glaodh'''
|Iris
|?&lt;1945&gt;?
|An taon páipéar scoile sa tír scríofa i nGaeilge
|
|
|-
|'''An Glór'''
|Iris
|?&lt;1940-47&gt;?
|Iris CnG Áth Cliath, Gach ré Shatharn
|''Anraoi Ó Liatháin -''
|[ar fáil i leabharlann Gilbert Sr. An Phiarsaigh] Thánig 'Feasta' ina dhiadh.
|-
|'''An Grianán (CnG)'''
|Páipéar
|
|Páipéar Cinn Bhliadhna do Ghaedhealaibh Chorcaighe : ar n-a chur amach ag Craoibh Naoimh Fionn-Bharra.
|
|
|-
|'''[[An Guth]]'''
|Iris i bhfoirm leabhar
|2003 – 2012
|Duanaire Gaeilge- Gaidhlig - Iris filíochta is próis – bliantiúl-ish
|[[Rody Gorman|''Roddy Gorman'']]
|Foilsithe ag Coiscéim, 7 gcinn ar fad.
''“leanbh caithiseach Rody Gorman, a chuir filí Éireann agus Alban ag cabaireacht'' le chéile.” - ''Alan Titley''
|-
|'''An Iodh Morainn'''
|sraith
|1940-46&gt;?
|Bliain Iris Cumann Gaelach Choláiste na hOllsgoile Áth Cliath
|''Dónall Ó Móráin ⁊ Roibeárd Mac Góráin''
|Cló G.
|-
|'''An Iris'''
|Iris
|1945-46
|An Gúm – iris faoi scáth 'The Bell'
|''Séamus Ó Néill''
|
|-
|'''An Lámh Dhearg'''
|Iris
|1971-74?
|Coiste Troda Gaedhealtacht Dhún na nGall
|''Seán Ua Cearnaigh (a bhí ina Chumannach)''
|Deich n-eagrán ar fad. 
''Tá an stailc scoile i gcoinne chléir'' Bhaile Na Finne..... Meabhraíonn An Lámh Dhearg, uimh a 5, dúinn conas mar atá. - Pobal 6 DF 1978
|-
|'''An Lasair'''
|Iris
|1919
|''níor foilsíodh riamh é (de thúisce gur líon An Branar an bhearna)''
|
|Thug Seán Tóibín (athair Tomás agus Néill corcaigh) iarracht ar iris nua An Lasair a bhunú i 1919 chun an bhearna a d’fhág bás Irisleabhar na Gaedhilge a líonadh
|-
|'''An Leabharlann'''
|Iris
|1932&gt;1938
|Journal for the Library association of Ireland
|
|
|-
|'''An Léitheoir'''
|sraith
|1955-1992&gt;?
|Bulletín na gciorcal Léitheoirí
|
|Nuacht Phortláirge a chuir i gcló
|-
|'''An Leughthóir Gaedhealach'''
|Iris
|1897&gt;?
|Iris Chraobh na Laoi. CnaG
|''Osborne Bergin''
|
|-
|'''[[An Linn Bhuí]]'''
|sraith
|1997-'18&gt;/
|Iris Ghaeltacht na nDéise (bliantúil)
|''Leabhair na Linne / Pádraig Ó Meacháinn (UCC?) Aoibhnn Nic Dhonnachadha''
|
|-
|'''An Litríocht'''
|Iris Míosúil
|1953&gt;?
|
|''Seán Ó Cuill''
|Cuireadh roinnt eagrán amach. 
Deartháir leis an eagarthóir é an manach Capaisíneach Pádraigh Ó Cuill.
|-
|'''An Lóchrann'''
|sraith
|1907-1931&gt;?
|Páipéar Gaedhilge in Aghaidh Gacha Míosa / Páipéar dátheangach míosamhail le h-aighaidh Gaedheal????
|''Pádraig Ó Siocfhradha 1907-13, Cormac Ó Cadhligh 1930-31''
|Pápeur le Gaedhilg in aghaidh an mhíosa (Ciarraí).
“''d’fhéach Pádraig Ó Siochfhradha  chuige gur Ghaeilge amháin a bheadh i gcló inti”''
|-
|'''An Lóchrann'''
|Iris/leabharán
|1969/1970
|Iris chomhairle Fhianna Fáil in Áth Cliath, Lár-Thuadh
|
|Uimh 2-3, Meitheamh 1969, June 18,1969
|-
|'''An Lúibín'''
|nuachtlitir
|2004-2021&gt;
|Nuachtlitir Chuman Gaeilge na hAstráile
|''Colin Ryan (aois 80)''
|Gach Coisís
|-
|'''An Muimhneach Óg'''
|Iris
|1903-05
|Irisleabhar Míosumhail chun Cabrughadh leis an Dream atá d'Iaraidh Éire Dhéanamh Gaedhealach
|
|páipéar míosúil a chuirfeadh an Cork Sun amach
|-
|'''An Músgraigheach'''
|Iris
|1943-45
|Bulletín ráithiúl do mhuintir Mhúscraí a d'fhoilsigh Cáirde Mhúsgraigheí
|
|
|-
|'''An Múscraíoch'''
|Iris
|1991&gt;?
|Corcaigh
|
|
|-
|'''An Nasc'''
|Irisleabhar
|1958&gt;?
|Journal of the Irish in German Society Vol.1 no.1
|
|
|-
|'''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'''
|Nuachtán
|2024&gt;
|Nuachtán neamhspleách 
|[[Caoimhín Ó Cadhla]]
|Nuachtán seachtainiúil neamhspleách á fhoilsiú in [[Ráth Chairn]] ag [[Gaelmheáin Teoranta]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|'''An Phoblacht'''
|Nuachtán
|2012
|Eagrán speisialta do Ard Fheis Sinn Féin 2012 - iomlán i nGaeilge
|
|
|-
|'''An Réalt'''
|Iris
|?&lt;1920 -25&gt;?
|Iris an chumainn ghaeiligh Ollscoil ÁC
|
|
|-
|'''An Réiltín'''
|Iris
|1947&gt;1969&gt;?
|Feasachán oifigiúl Ógra Éireann (cumann gaelach daltaí i scoileanna Na Bráithre Críostaí)
|''T.N. &gt; Ó Briain, Liam Ó Caithnia''
|Débhliantiúl (ráithiúl amantaí) filíocht, altanna.
''Im 15 Eag 1 1969 (1961=imleabhair 14)???''
|-
|'''[[Léann Teanga: An Reiviú|An Reiviú]]'''
|Iris bhliantiúl
|2013-'14&gt;
|Iris léann teanga. [[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge]]
|
|
|-
|'''An Reult'''
|sraith
|1920-25
|Irisleabhair na hOllscoile BÁC
|
|''Arna chuir amach do lucht an Chumainn Ghaedhealaigh i gColáiste ma h-Ollscoile i mBÁC''
|-
|'''An Ridire Duibhneach'''
|Nuachtán
|1982
|Foilsithe ag Cearta Sibhialta na Gaeltachta Corca Dhuibhne
|Fergus Ó Flahtarta, Breandán Mac Gearailt
|
|-
|'''An Ridireacht Liteartha (1)'''
|
|1917
|Bunaithe ag Pádraig Ó Conaire d'fhonn cabhrú le scríbhneoireacht Ghaeilge
|''Pádraig Ó Conaire''
|
|-
|'''An Róimh'''
|Iris bhliantiúl
|1923-25 ??1932&gt;?
|Irisleabhar Gaedheal ag cur síos ar imeachtaí na bliana sa Róimh.
|''Eric Mac Fhinn''
|
|-
|'''An Saol Gaelach'''
|sraith
|1950-1965
|Comhdháil na Gaeilge, 44 Sráid Chill Dara
|
|
|-
|'''An Sagart'''
|Iris
|1958--2015.
|Iris Cumann na Sagart – Coláiste Phádraig / foilsithe ag An Sagart. Ailt ar spioradáltacht, diagacht, liotúirge, éacuiméachas, ar Ghaeilge ⁊rl
|''An tAth. Colmán Ó hUalacháin ⁊ [[Tomás Ó Fiaich]] 1958 -1963''
''[[Pádraig Ó Fiannachta]] ó 1964 - 1973  / 1978 -1988 go 2015?''

An tAth. Cathal Ó hÁinle 1974-1977
|
|-
|'''An Scríobhnóir Óg'''
|Iris/leabhar?
|2013&gt;?
|Cnuasach gearrscéalta scríofa ag micléinn Coláiste na Tríonóide
|
|
|-
|'''Anseo is Ansiúd'''
|Nuachtlitir
|2016-2019&gt;?
|Pobal ar a'n iúil, Ceantar an Omaigh. 16 leathanach
|Pádraig Mac Congáil 
|Feasachán imeachtaí Ghaeilge an Ómaigh agus Fhearmanach https://web.archive.org/web/20230226135205/https://issuu.com/pobalaraniul/docs/nuachtlitir_eagran_5_me_n_f_mhair_2019
|-
|'''An Sgéal Nua'''
|
|1920-&gt;?
|foilsicheán Náisiúnta Trá Lí - Uimh 1 1920
|
|
|-
|'''An Sguab'''
|Iris ráithiúl
|1922-32&gt;?
|cur síos ar chúrsaí na hÉireann, léirmheasanna, litreacha, comórtaisí ⁊rl
|''Eamonn Mac Giolla Iasachta Pádraig Ó Cadhla a bhunaigh''
|nasc leis An Lóchrann
|-
|'''An Síol'''
|Iris meánscoile
|1952?
|Iris Choláiste an Mhuireadaigh, Béal An Átha, Maigh Eo
|''Peadar Bairéad (94)''
|Aon iris amháin a clóadh, Meánscoil B a bhí i gceist
|-
|'''An Síol'''
|sraith
|?&lt;1942-69&gt;?
|Blian-Iris An Chuallacht Gaelaí, Ollscoil Chorcaí
|
|
|-
|'''An Síoladóir'''
|iriseán
|1920-22
|Irisleabhar Cumann na Sagart nGaedhealach
|
|Muintir Mhic an Giolla BÁC a d'Foilsigh
|-
|'''An Síoladóir Nua'''
|iris ar líne
|Earrach 2016
|Aistí stairiúla ar chúrsaí eaglasta Ghaeiligh. Stair An Sagairt leis.
|''an tAth. Martin Mcnamara.'' 
|Ní raibh ann ach an taon eagrán amháin, óir gur éag an eagarthóir.
|-
|'''An Sléibhteánach'''
|sraith
|1912-38&gt;?
|Irisleabhar Choláiste Chnuic Mhellerí
|''An tAb Mauris (Muiris Ó Faoláin) a bhunaigh''
|Iris na Mainistreach i gCeapach Choinn
|-
|'''An Staighre'''
|sraith
|1994-1997
|Míosagán. Foilsithe ag Anois, gaolta le Céim
|
|míosúil
|-
|'''[[An Stoc]]'''
|Irisleabhar
|1917-1932
|Míosagán. Colaiste na hOllscoile Gaillimh
|''Tomás Ó Máile''
|Bhunaigh Pádraig Ó Conaire Pádraig Ó Máille agus a dheartháir Tomás Ó Máille an iris. Clódh an chás cheann i Mí na Nollag 1917.
|-
|'''An Stoc'''
|
|1990 -??
|Arna Fhoilsiú ag Dáil Uí Chadhain
|
|
|-
|'''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]'''
|Iriseán
|2014-2019&gt;
|'Ar fud chathair Átha Cliath' Iris mhíosúil Árna fhoilsiú ag Triúrach na Cathrach (BÁC)
|''Pádraig Mac Éil''
|Á scríobh ag agus dos na 43 maidineacha Caifé a bhí á eagrú ag Seán Ó Coileáin ag eagru nó ag tacu leo roimh ré covid. 
Chathair Bhleá Cliath. Clóite in A4 den chéad uair d’eagrán Eanáir Feabhra 2019?,  A5 a bhí ann roimh ré. 

|-
|'''[[An Teachdaire Gaelach]]'''
|iriseán míosúil
|1829&gt;?
|Iris i nGaeilge na hAlban
|''An Doctúir Urramach Tomás Mac Leoid''
|
|-
|'''An Teachdaire Ghaelach'''
|foilseachán
|185?
|Nior foilsíodh riamh é – Béalfeiriste
|Roibeád Mac Adháimh
|Bhí sé beartaithe ag R Ma Adh. Ach is dócha go raibh in iomad oibre in ullmhú an fhoclóra le Aodh Mac Domhnaill.
|-
|'''An Teaghlach'''
|Iris
|1965 -1970
|Iris Cumann na dTeaghlaigh Ghaelacha, míosúil
|''Fionntán Mac Aodh Bhuí''
|Bunaithe i mBÁC ag an eagraitheoir, is a chlann ag
freastal ar Scoil Lorcáin. Leanadh dá gcló i gCorcaigh in Áras an gCraoibhín ar feadh 3 bhliain. Cuireadh roinnt eagráin i gcló i mBéal Feriste sa tsean-chló Níor lean ach ar feadh roinnt blianta, iarradh ar na coistí éagsúla na h-irisí ascríobh agus a chló iad féin. Rinneadh ceann i mBéal Feriste.
|-
|'''An t-Eaglaiseach Gaelach'''
|sraith
|1919-28 &amp; 90-92
|Iris Gaeilge Eaglais na hÉireann (The Gaelic Churchman)
|
|Cumann Gaelach na h-Eaglaise, Deilgnis BÁC
|-
|'''An t-Eagrán'''
|sraith
|?&lt;-2014&gt;
|Páipéir Gaeilge anChloáiste DIT san @edition. Scríobh do fhocail, inis do scéal 
|
|https://twitter.com/eagrandit 
|-
|'''An Teanga Mharthanach'''
|sraith
|1989-1994
|
|
|Clóite sna Stáit Aontaithe
|-
|'''An t-Éireannach'''
|Iris
|1910 -13&gt;?
|Iris an Chonartha in London
|''Pádraig Sáirseál Ó hÉigarrtaigh''
|
|-
|'''[[An tÉireannach (iris)|An t-Éireannach]]'''
|Nuachtán
|1934-37
|'Guth na nGaedheal' - Páipéar seachtaineamhail
|''Seán Beaumont''
|''Nuachtán Sóisialach Gaeltachta.''
Leabhar scríofa ag [https://www.jstor.org/stable/23197288?seq=1 Eamon Ó Cíosáin] ina dtaobh.

Seán Beaumont a mhaíomh i 1937: ‘… we have what no other

Irish paper ever had, a circulation in the Gaeltacht’.

http://ga.sciencegraph.net/wiki//An_tÉireannach_(iris)
|-
|'''An t-Éireannach'''
|Neamhrialtán
|1985-1989
|Foilsithe i bPáras
|
|
|-
|'''An tEolaí'''
|Nuachtlitir
|1991 -2004
|Iris Eolaíochta don meánscoileanna
|
|Clóite go ráithiúl ag An Gúm
|-
|'''An t-Iniúchóir'''
|Iris
|?&lt;1924
|Iris clóite i Meiriceá
|''Pádraig Feirtéar''
|
|-
|'''An t-irisleabhar'''
|sraith
|&lt;?1930-41&gt;?
|Ollsgoil na Gaillimh
|
|
|-
|'''*[[An Timire]] -'''
'''''[Timire an Chroí Naofa (Íosa) / Timthire Chroidhe Naomhtha Íosa]'''''
|Iris ráithiúl
|1911-2021&gt;
|Foilseacháin Ábhar Spioradálta na hÍosánaigh (Leabhrán An Chuallachta Chráibhthigh á ngoirthear an Apstalacht Urnaightheach)
|''An tAthair Frainc Mac Brádaigh''
|An iris leanúnach is sine sa Ghaeilge ⁊ in Éireann.
''Thosaigh mar Timthire an Chroidhe Naomhta Íosa''
|-
|'''An Tír'''
|Iris
|1928-34
|Míosachán Gaedhilge
|
|Cló Lucht Laighean
|-
|'''An Tobar'''
|Iris
|?&lt;2003&gt;?
|Iris choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|lean mar flúirse
|-
|'''An Tobar'''
|Iris
|&lt;?2006&gt;?
|Tréimhseachán de chuid Institiúid Oideachais Marino
|
|
|-
|'''An t-Óglach'''
|Tréimhsecháin
|1918 -1923
|Óglaigh na hÉieann Old Dublin Brigade,, The Irish Army Quarterly
|''Maorghinearál [[Piaras Béaslaí|Piaras Beaslaí]]''
|Clóite i 6 [[Sráid Fhearchair]] áit a raibh Oifigí Shin Féin sul má bhí oifigí Chonradh a Gaeilge ann.
|-
|'''An t-Oibrí'''
|Sraith
|
|Ardchumann Oibrithe agus IL tSaothar na h-Éireann
|
|
|-
|'''An tOireachtas (tír agus teanga)'''
|sraith
|???
|Foilsithe i mBÁC
|
|
|-
|'''An Treallán'''
|Iris
|1952
|Roinn Oideachas (aon eagrán amháin a bhí ann cháin An Cadhnach é i Comhar)
|
|Ní cuireadh amach ach an t-aon Eagrán Amháin
|-
|'''An Trodaí'''
|Iris (teanga?)
|1982&gt;?
|Iris (lámh scríofa) Gaoltachta chimí Phoblachtacha Phort Laoise
|''[[Dessie Ellis]], Eamonn Ó Nualláin''
|
|-
|'''[[An tUltach]]'''
|Iris mhíosúil
|1924-'17&gt;
|Comhaltas Uladh de chuid Conradh na Gaeilge
|
|
|-
|'''An Tuairisceán'''
|Nuachtlitir
|&lt;1970-1971-&gt;?
|Scaipiúchán Inmheánach Amháin (Meitheamh 1970 'Nuachtlitir atá ag an gConradh' – Pobal 8 Eanáir 1971
|
|
|-
|'''An Tuairisceoir'''
|Cín Lae Lín 
|2013-'21&gt; 
|Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht.
|''Ciarán Dúnbar''
|https://antuairisceoir.wordpress.com
|-
|'''Anam Beo'''
|Nuachtán
|2008&gt;?
|Nuachtán do Phobal Gaeilge na Bruiséile
|
|
|-
|'''[[Anois]]'''
|Nuachtán
|1984-96
|Curtha aamach ag Gael-Linn
|
|Tháinig seo in áit Inniu is cuireadh Foinse ina h-áit siúd
|-
|'''Ar Aghaidh'''
|Nuachtán/iris
|1931-70&gt;?
|'Míosacán' Páipéar le Gaedhealachas, Litridheacht, Éargna agus Géileagar
|''Eric Mac fhinn''
|Scríobhadh é sa sean chló i gcónaí
|-
|'''Ár nGuth Féin'''
|Iris
|?&lt;1975&gt;?
|Iriseáin cimí poblachtánach H-Block
|
|
|-
|'''[[Ardán (iris)|Ardán]]'''
|Iris
|1963&gt;?
|Iris na [[An Chomhairle Náisiúnta Drámaíochta|Comhairle Náisiúnta Drámaíochta]] (1960idí)
|''[[Eoghan Ó Tuairisc]]'' (céad eagarthóir)
|&quot;chun nuacht na drámaíochta, eolas na drámaíochta, agus ealaín na drámaíochta a scaipeadh go forleathan ar na daoine atá ag plé le drámaí a scríobh, a chleachtadh, agus a léiriú ó cheann ceann na tíre.&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Eoghan Ó Tuairisc]]|date=Fómhair 1963|title=C.N.D.|journal=[[Ardán (iris)|Ardán]]|pages=lgh 1–2}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''Banba'''
|Irisleabhar
|1901 – 1906
|Clóite ag Muinntir Ḃrúin agus Nualláin
|
|
|-
|'''Banbha'''
|Irisín
|2025 – 
|Ellen Corbett a d'fhoilsigh, mar chuid den aonach bliantúil zín i m[[Béal Feirste]] ar an 8 Meitheamh 2025.
|
|
|-
|'''[[Beo!]]'''
|Irislín
|2001 - '14
|irislín de chuid Oideas Ghael - Gleann Cholm cille
|''Seosamh Mac Muirí''
|
|-
|'''Bheul'''
|Iris
|?&lt;2018&gt;
|[Iml 20 eag 2 Meith '18 Ionad na Gaeilge Labhartha UCC
|''Nuala de Búrca''
|
|-
|'''Biseach'''
|sraith
|1966 – 2023&gt;
|Cumann Forbartha Chois Fharraige
|''Seosamh Ó Braonáin ('18)''
|Cartlann [https://web.archive.org/web/20230329222005/https://www.cartlann.ie/biseach Biseach] , Seoladh [https://www.coisfharraige.ie/cumann-forbartha/nuacht-chois-fharraige/cartlann-nuachta-1-samhain-2023/ Biseach 23]
|-
|'''Blaiseadh'''
|Bliainiris
|2004 - '06
|Bliainiris de chuid An Béal Binn Brí Chulainn [Trí h-eagrán]
|''Nuala Nic Con Iomaire''
|
|-
|'''Blas'''
|Iris Raidió
|?&lt;2015&gt;
|Irish Raidió mar Phodchraoladh ó BBC Uladh
|
|
|-
|'''Bliainiris'''
|Iris+ Irislín
|1999 – '16?
|Foilsithe ag Carbad, Ráth Cairn uimhi 11. Carabad a chló ansin Leabhar Breac.
|''[[Ruairí Ó hUigín]] agus [[Liam Mac Cóil]]''
|Bunaithe 2000? Bhíodh &quot;scoláireacht agus cruthaitheacht ann&quot;, &quot;idé-eolaíocht agus idéalachas, scéalaíocht, cuimhní cinn, filíocht agus critic&quot;, ceol agus amharclannaíocht. Deir [[Alan Titley|Titley]] &quot;gurbh iad an t-ardán b'uileghabhálaí agus ba chuimsithí don uile shaghas scríbhneoireachta Gaeilge lenár linn.&quot;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|'''Bliainiris na Scéime (trinity)'''
|Iris
|
|
|
|
|-
|'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]'''
|Iris
|1837
|Curtha amach ag The Home Mission
|
|Aithris ar ainm an chéad iris le Gaeilge a tháinig amach i 1795
|-
|'''[[Breac (iris)|Breac]]'''
|Iris
|2021-2023&gt;
|Iris Chuallacht Ollscoil Chorcaí
|''Caitríona Ní Chonaill'' (2022)
|[https://www.independent.ie/regionals/cork/news/gaeltacht-mhuscrai-student-caitriona-ni-chonaill-gets-onoir-na-gaeilge-in-ucc/41614199.html alt] ar eargarthóir san Indo.
|-
|'''Breacadh'''
|Iris
|2003 – '13&gt;?
|Príomhiris Náisiúnta Na Gaeilge, trí n-uaire sa bhliain i
Ngaeilge Nádúrtha na Gaeltachtaí
|''Bunaithe ag na Coistí Gairmoideachais''
|
|-
|'''Cad é an Scéal?'''
|Irisleabhar
|2020
|25 scéal faoi éirinn agus an Eorap
|Gerry Kiely - Ceann Ionadaíochta an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn
|Iris de chuid an Choimisiúin Eorpach
|-
|'''Cairde'''
|Míosachán
|1979 -1982 &gt;?
|(iml 4 uimh 11 1982) “Míosacán Cairde Gaelinn”
|
|
|-
|'''Ceiliúradh an Bhlaoscaoid (Iris na hOidhreachta)'''
|Sraith
|1989 – '14&gt;
|Ábhar léachtaí ar reimsi éagsúla de shaol an bhlascaoid
|''Micheál De Mórdha''
|15 cinn. 1 Is 2 Foilsithe ag An Sagairt, Coiscéim ó uimh a 3
|-
|'''Céim'''
|Iris oideachais
|1996-2014
|Don ard teist,gnáth leibhéal agus an idirbhliain freisin,
Leantar mar 'dréimire', 'idirchéim' ⁊ 'staighre'
|''clóite ag Anois Teo.''
|ní h-eol ar foilsíodh idir 2001-2011
|-
|'''Ceol ár Sinsear'''
|Iris
|1906? 1924-25&gt;
|Traditional Irish airs selected from Ceol ár Sinsear, Ár
gCeol Féinig, Sídh-cheol, songs of the Gael arranged By Annie W.Patterson
|''Ath. Padraig Breathnach a Chruinnigh''
|Clóite agMuintir Bhrúin agus Nualláin
|-
|'''CIC'''
|Iris
|?&lt;1985&gt;?
|Iris do Ghael Óga Bhéal Feriste
|Gearóid Ó Cairealláin
|
|-
|'''Cillín'''
Iris na Cheathrún Rua
|iris
|2013-2014
|Ábhar léitheoireachta a cgur ar fáil ón bpobal dn phobal ar a dhúchas féin
|''Máire Ní Chualáin, Máire Feirrtéar, Máire Ní Fhlaithartaigh, Breandán Feirrtéir''
|altanna ar stair áitiúil ar dhaoine áitiúla, ⁊rl
|-
|'''Cinnlínte.blogspot /@ceannlinte'''
|Iris ghréasán
|2014
|Ábhar nuachta ilghnéitheach
|
|An chéad Postáil in Eanáir 2014 is stadadh ag cur ábhar leis i 12 Márta 2014,
|-
|'''Claíomh Solais an Churraigh'''
|Iris Míosúil
|1996&gt;?
|Eisithe ag cór na n-oifigeach san choláiste oiliúna sa gCurrach
|''Micheál Mac Gréil An chéad eag:''
|
|-
|'''CLO'''
|
|
|An club Leabhar BÁC
|
|
|-
|'''Cló: nuacht 35,'''
|sraith
|
|Journal of the Irish print union
|
|Lean seo i ndiaidh “Míosachán na gClódóirí”
|-
|'''Cogar'''
|Iris
|2010 - '11&gt;?
|Iris stílbheatha agus comhrá comhaimseartha na hollscoile
|''Cathal mac Dháibhéid, Eoin Ó Murchadha''
|Iris Chumann Gaelach UCD
|-
|'''Cogar'''
|Iris idirlíon
|
|Iris mar sheirbhís do chraoltóirí raidió le Gaeilge,
|
|Gaelport.com CnnaG
|-
|'''Cois Deirge'''
|Iris
|1977 - 90
|
|
|Scríobh [[Seán Ó hÓgáin (sagart)|Seán Ó hÓgáin]] ann.
|-
|'''[[Comhar]]'''
|Iris
|1942 – 2021&gt;
|Iris Míosúil
|
|
|-
|'''Comhar Óg'''
|Iris
|2013 – 2020&gt;
|Iris liteartha agus ealaíne de shaothar déagóirí.
|
|
|-
|'''[[COMHARTaighde]]'''
|Iris
|2015 - 2020&gt;
|Ríomhiris acadúil phiarmheasta bhliantúil
|
|
|-
|'''Comhphairtíocht ar son  na Spriocanna'''
|Iris ar líne
|2021 - &gt;?
|Iris eile do dhaltaí scoile ó Chúnam Éireann 
|
|Clúdach céanna le  'Domhan Níos Fearr' ón roinn gnóthai Eachtracha https://www.ourworldirishaidawards.ie/wp-content/uploads/2020/10/Irish-Aid-2021-Pupils-supplement_IRISH_Online-version-2.pdf{{Dead link|date=Samhain 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''Comhscéala - nuachtlitir'''
|Iris mhíosúil
|1995&gt;?
|CnnaG
|
|
|-
|'''Cothrom (na) Féinne'''
|Iris
|?&lt;1940&gt;?
|Iris de chuid Choláiste na h-Ollscoile BÁC
|''Dónall Ó Móráin / Aogán Brioscú''
|
|-
|'''Craic'''
|Iris
|?&lt;2008 &gt;?
|Irisleabhair Nua Na Cuallachta, i nDoire
|
|
|-
|'''Craobh Rua'''
|Iris
|&gt;1913&lt;
|Craobh Rua CnaG 1 eagrán amháin (dar le Aodán Mac Póiín)
|''Cú Uladh? Alt leis ann''
|
|-
|'''Cuaille'''
|Iris lín
|2020 - 2021&gt;
|Iris nua Ghaeilge an CLG, feiliúnach do lucht meánscoile
|''Jamie Ó Tuama''
|Bunaithe ag oifigeach Gaeilge an CLG Jamie Ó Tuama le linn an chéad tréimhse dianghlasála 2020
|-
|'''Cuisle na nGael'''
|nuachtlitir
|
|Iris Choláiste Ollscoile BÁC
|
|
|-
|'''[[Cuisle (iris)|Cuisle]] -'''
'''''iris don nua aois'''''
|Iris
|1998 - 2000
|Foilseachán an Phobail, Casla. Bhí baint ag [[Pléaráca Chonamara|Pléarácha]] leis.
|''Uinsin Mac Dubhghaill''
|[[Donncha Ó hÉallaithe]] a bhunaigh
[http://homepage.tinet.ie/%7Ecuisle1/cuisle.htm Suíomh idirlín]
[https://cadhan.com/cuisle/ Cartlann ar líne]
|-
|'''Cumarsáid'''
|
|
|Iris bhliantúil scoil iriseoireachta i Ráth Maonis
|
|
|-
|'''Cumarsáid:''' 
'''''Ceol Cois Móire'''''
|Iris
|
|Bunaithe ag Padraig Ó Fiannúsa mar chuid de
Cumann seanchais Cois Móire.
|
|
|-
|'''Cumasc'''
|Iris idirlíon
|1998
|An chéad Iris Ghaeilge ar an idirlíon
|''Cynthia Ní Mhurchú''
|Comhfhiontar de chuid RnG, Foinse agus telecom Interneta
|-
|'''CultúrLán'''
|Iris
|?&lt;2015-2017&gt;?
|Foilseacháin idir nuacht agus fógrai imeachta dé-mhíosúil
Chultúrlann Mhic Adaim - Ó Fiach
|''Conchubhair Ó Lioatháin''
|
|-
|'''Dáil Na Mumhan'''
|nuachtlitir
|?&lt;2012 - 2014&gt;?
|Imeachtaí i gCúige Mumhan - nuahtlitir CnG i gcúige Mumhan
|
|www.dailnamumhan.ie
|-
|'''Dearcadh'''
|Nnuachtán
|?&lt;1954&gt;?
|“Cuirtear an Náisiún Gaedhealach i n-ath-réim”
|
|
|-
|'''Deile'''
|Iris
|1995&gt;?
|Iris mhuintir Chonamara i mBaile Átha Cliath
|
|
|-
|'''Deirdre'''
|Iris
|1954 – 86
|Iris na mBan
|''Gearóid Ó Cuinneagáin''
|
|-
|'''Dinnseanachas'''
|Iris
|1964 – 67&gt;?
|Iris Chumainn Logainmneacha
|
|
|-
|'''Dóchas'''
|Iris
|1966
|foilsithe and an Cumainn Gaelach Coláiste Phádraig
|
|
|-
|'''*Domhan Níos Fearr''' 
|Iris
|2019 - 2021&gt;
|Iris do bhunscoileanna chun spriocanna Cúnamh Éireann a mhúineadh. 
|
|Eisithe ag an Roinn Gnóthaí Eactracha https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525130746/https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf |date=2021-05-25 }}
|-
|'''*Dréimire'''
|Iris oideachais
|1997-2021&gt;
|cleachtaí d'ardleibhéal na hardteiste i bhfoirm iris a clóitear 6 nuair sa bhliain
|
|Gael-Linn féach idirchéim ⁊ staighre
https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dréimire/113-0/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602212340/https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dr%C3%A9imire/113-0/ |date=2021-06-02 }}
|-
|'''Dúchas'''
|Iris
|?&lt;1962 – 1966&gt;?
|Iris Chumainn Ghaelaigh Choáiste Phádraig, Droim Chonrach
|
|Cóip ar fáil ó ABE Books
|-
|'''Duilleog'''
|Nuachtlitir
|2008 - '19
|Nuachtlitir Chomhair Chumainn forbartha Ghaoth Dhobhair, An chrannóg, Doire Beag
|
|http://www.bealoideasbeo.ie/Duilleog
|-
|'''Éarna'''
|Irisleabhar
|1922-25
|Irisleabhar fe chúram an Scoil Cheilteach i gcoláiste na hOllscoile i gCorgcaigh
|
|''“Aims to encourage the use of &quot;Irish as a conversational medium for living interests and modern thoughts&quot;.--v. 1, no. 1, p. 42.''
'' Irisleabhar nua é seo, Déanfa sé a chion féin chin Oideachais na tíre a Ghaelú de chionn litridheacht is ealadhntacht do cheapadh san Ghaedhilg”'' - fógra san iris An Róimh.
|-
|'''Éigse na Tríonóide'''
|sraith
|
|Cumann Gaelach Coláiste na Trínóide
|
|
|-
|'''Éigse Nua-Ghaedhilge'''
|Sraith
|1933-34
|''Dhá thráctas ar fhillí na Gaeilge ó 16ú céad dtí lár 18ú céad''
|''Piaras Béaslaí''
|Eagrán a 1 16-17 céad Eagrán a 2 17-1850
|-
|'''Éire Glas go Buan'''
|Iris leabhar
|2020
|&quot;12 scéal faoin Aontas Eorpach agus comhshaoil na hÉireann&quot; 
|Gerry Kiely, Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn
|Irish Choinisiúin na hEorapa
|-
|'''Éire Óg 2 theangach'''
|Iris
|
|bunaithe agus eagarthóir Gearóid Ó Murchu
|
|
|-
|'''Éire, Bliainiris Gael'''
|Iris bliantúil
|1940-84
|Rogha Saothair Gaedheal mBeo
|''Roibéard Ó Faracháin''
|CnnaG
|-
|'''Éire Sean agus Nua'''
|sraith
|?&lt;1953/61&gt;?
|Na Bráithre Críostaí
|
|
|-
|'''Eipic!'''
|Iris
|MF 2017 - 2022 &gt;? 
|€2.50 Irisleabhar Nua Gaeilge le hAghaidh Dhaltaí na hÉireann
|''Stephen Keane (primary planet)''
|foirm ordaithe [https://www.cogg.ie/eipic%2521-tairiscint-speicialta/ Eipic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922150201/https://www.cogg.ie/eipic%21-tairiscint-speicialta/ |date=2023-09-22 }} 10 gcinn li rith na scoilbhliana. Scríofa i mBéarla ar dtús ansin ofráileadh do COGG é agus mhaoinigh siad é agus  Pádraig as COGG a cheartaíonn na haltanna. Aistriúchán a bhí i gceist ar dtus ach anois tá daoine ag scríobh altanna.
|-
|'''Eleathanach'''
|Irisín
|?&lt;2009?-2020&gt;
|Roinn Froebel don Bhun- agus Luath- Oideachas, Ollscoil
Mhá Nuad, OÉMN, i gcomhpháirt leis an Idirbhliain, Coláiste Alexandra, BÁC 6.
|''https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document//Eleathanach%20363.pdf''
|Aon leathanach de ghearrtóga 3 nó ceithre uair le
linn míonnna na bliana léinn.
|-
|'''Eureka'''
|Iris
|2004 -2016
|Forlíonadh Eolaíochta do scoileanna, i bpáirt le hIonad oideachais Eolaíochta Coláiste Pádraig
|''John Walshe – aistrithe Baibre Ní Ógáin''
|Seachtainiúil le linn tréimhse na scoile leis an Irish Independent.
|-
|'''[[ExtraG Gach Seachtain|Extra G]]'''
|Nuachtán
|2025 -'26&gt;
|Forlíonadh sheachtainiúil san Irish Daily Mail. Ar líne leis.
|
|Bhí an suíomh Extra G ag baint feidhm as G´¨gail len a n-altán-na a aistriú ar feadh ar a laghad 5 bhliain ach ní go dtí 2025 ar bheartaigh an an DIM nuachtán a chló. Ní heol an bhfuil Gúgail fós á bhfostú acu.
[https://extrag.ie/ extrag.ie]
|-
|&quot;'''Fáinne an Lae&quot;''' Nua
|
|1925
|
|&quot;8 Leathanach, Feabhair Mór - Cuir Síntúisí chuig an Stiúrthóir s Ó  Súilleabháin  25 Cearnóg Pharnáil, Áth Cliath&quot;  fógra in iriseán.
|
|-
|'''Fanad'''
|Iris
|???
|????
|
|
|-
|'''Faoi Ghlas'''
|Iris
|?&lt;1938-45&gt;?
|Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin na Croimghlinne Béal Feriste
|''idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC''
|
|-
|'''Faoi Ghlas'''
|Iris
|?&lt;1981&gt;?
|Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin Phort Laoise
|
|
|-
|'''Fastaoim'''
|Iris
|1971&gt;1973/4
|Coisde cearta náisiúnta Chroca Dhuibhne
|''Breandán Mac Gearailt / Breandán Feirtéir''
|Tháinig seo i gcorbacht ar 'Misneach'. Is deireadh ré foilsithe á bplé san iriseán 'Pobal' dúireadh “Tá Fastaoim marbh ach níl Corca Dhuibhne gan irisí” - Pobal 24 Bealtaine 1974
|-
|'''Feabhas'''
|seachtanán
|?&lt;2014&gt;
|Treoirleabhar do Scrúdú na Gaeilge na hardteistiméireachta
|
|Forlíonadh de chuid 'Seachtain'
|-
|'''Fearsaid'''
|Iris
|1956 arís i 2006&gt;
|Iris iubhaile an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Banraíona Béal Feriste
|
|
|-
|'''[[Feasta]]'''
|Iris
|1948-2023&gt;
|Iris Liteartha, Bunaithe ag CnG ag cur nua scríobhnóireacht chun cinn
|''Pádraigh Ó Fearghusa / Conchubhair Ó hAodha 2020''
|alt ar dheireadh [https://tuairisc.ie/deireadh-a-chur-leis-an-iris-feasta-tar-eis-75-bliain-de-dheasca-easpa-tacaiochta-on-stat/ Feasta] théis 75 bliain
|-
|'''Fé Bhrat Bhridhge'''
|Iris bhliantiúl
|1933&gt;?
|Uimhir a 5 1933. Iris bhliantiúil Scoil Bríghd Earlsfort Terrace BÁC 1.
|''Gavin Louise duffy''
|foilsithe ag An Bhrídeog -&gt;teideal 1-4
|-
|'''Féile na nGaedhael'''
|Irisean
|1922
|Ráitheachán CnaG London, Féile bhríghde, Bealtaine, Lúnasa, Samhain
|
|
|-
|'''Féilire na Gaedhilge'''
|almanag
|1904-11
|Saghas Alamang, le féilte agus ainmneacha craobhacha, dialann ⁊rl
|''Earnán De Siúnta''
|eisithe ag CnG
|-
|'''Fianna'''
|Sraith
|1922&gt;?
|The voice of young Ireland - Vol. I., no. 1, Tone commemoration number.
|
|Dublin woodprint works
|-
|'''Fír'''
|Iris
|1941-58
|Irisleabhar Chumann Éigse agus Seanchuis, Coláiste na hiolsgoile, Gaillimh
|
|
|-
|'''Fios Feasa /Splanc/Futa Fata /Gan Dabht'''
|Nuachtlitir
|?&lt;2002 -03&gt;?
|Nuachtlitir Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|Flúirse agus Súil Eile á gcló leis
|-
|'''Fliuch'''
|Iris
|2015/6&gt;2019
|Táir Iris - “An Chéad Phornó i nGaeilge'. Iris ghréasáin
Déanta ag scoláirí meáin as Béal Feirste BÁC Gaillimh
|
|dhá h-eagrán 1 - 2015/6 - 2 - 2019 Is féidir 'teacht' air anseo
https://https {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=2020-06-25 }}://archive.org/details/@fliuch_mag]
|-
|'''Flúirse'''
|Iris
|&lt;?2008 -2011
|Iris Bhliantiúl/ Dé bhliantiúl Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|Foilsíonn siad Splanc, Fios Feasa, Suil Eile freisin
|-
|'''Flós Fómhair'''
|
|1?&lt;973-'78&gt;?
|An t-Oireachtas
|''Donnchadh Ó Súilleabháin''
|
|-
|'''[[Foinse]]'''
|Nuachtán
|1996 &gt;'09 -'15
|Nuachtán Sheachtainiúl – nuacht idir/náisiúnta
|''Breandán de Lap /''
''S T Ó Gairbhí go 2009''
|Stad an nuachtán i 2009, ansin ghlac an
Independent an teideal is d’fhoilsigh mar fhirlíona é gan na h-iriseoirí ceanna, cuireadh ar an idirlíon é i 2013 agus cuireadh deireadh leis i 2015.

tháinig Gaelscéal ina dhiadh.
|-
|'''Fuaim na Mara'''
|Irisleabhar
|1925&gt;?
|Irisleabhar Choláiste Mhic Phiarais, Gaillimh
|
|
|-
|'''Gaedhal Feriste'''
|
|197?&gt;?
|
|
|Luaite ag Eoghan Ó Néil in aggalamh Nuacht 24 “sna seachtóidí bhí Gaedhal Feriste”
|-
|'''Gaelachas (II)'''
|Iris
|
|Iris Nua aoise :Online magazine of Irish culture written entirely inthe Irish language.
|
|Níl an suíomh beo a thuilleadh
|-
|'''Gadelica'''
|Irisleabhar
|1912 -'13
|A journal of modern-Irish studies
|''Tomás Ó Rathaile''
|Iris chun cabhrú le fás na teanga sa tsaol nua
|-
|'''[[Gaelscéal]]'''
|Nuachtán
|2009 -'13
|Nuachtan Seachtainiúl
|''Ciarán Dúnbarra''
|Thánaig amach théis maoiniú Foinse a aistriú chucu
|-
|'''Gaelscoileanna'''
|Iris
|?&lt;2013&gt;
|Iris -an fheachtas
|
|
|-
|'''Gaelport.com'''
|Iris idirlín
|1995-'14&gt;
|Príomhshuíomh eolas na Gaeilge CnnaG
|
|
|-
|'''Gaeltacht'''
|nuahctán
|1973
|'Páipéar Nuaíochta' áitiúil as iarthuaisceart Dhún na nGall faoi chúrsaí reatha a foilsíodh ar bhonn coicíse sa bhliain 1973.  
|
|10 gcóip idir Feabhra agus Iúil 1973 http://www.bealoideasbeo.ie/gaeltacht
|-
|'''Gaeltacht 21'''
|iris idirlín
|2009- 2021&gt;
|Tháinig i ndiaidh an Cúl-éisteoir
|''Eoin Ó Riain''
|Is cosúil nár bhfuair Eoin Ó Riain coladh oíche
feadh na blianta i bhfiannaise stair na bpostálacha - aon am ó 3.30am go 6.45am agus é ag scríobh An Codú chomh maith.
|-
|'''Gáir an Chláir'''
|sraith
|2003&gt;?
|Nuachtlitir An Clár as Gaeilge
|
|
|-
|'''Gáire'''
|Iris
|1973&gt;?
|Iris Oideachais do rang a 1- 2
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Galvia'''
|Iris
|1954-74
|Irisleabhar Chumann Seandálaíochta is staire na Gaillimhe
|
|
|-
|'''Geamhar'''
|Iris
|&lt;?&lt;1956-&gt;?
|Iris chuallacht Mhuire gan Smál, Sráid Gardiner BÁC
|''Breandán Mac Giolla Choille''
|
|-
|'''Gealán'''
|Iris
|1976
|Irisleabhar teagaisc do dhaltaí
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Gealán na n-Óg'''
|Iris
|1990-91
|Irisleabhar teagaisc do dhaltaí óga
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Geasa'''
|Iris
|?&lt;90aidí&gt;?
|Iris an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Ríona BF
|''Gearóid Ó Cearbhalláin''
|
|-
|'''Gearrbhaile'''
|Iris bhliantiúl
|1927&gt;?
|Ar n-a chur amach i gColáiste Seósaimh Naomhtha -Béal Átha na Sluagh
|''Eric Mac Fhinn''
|Bunaithe ag Eric Mac Fhinn
|-
|'''Giota'''
|Iris
|&lt;200?&gt;
|foilsithe ar shuíomh craiceáilte.com
|''Rónán Mac Aodha bhuí?''
|
|-
|'''Gliondar'''
|Iris
|
|Irisleabhar teagaisc do dhaltaí 7-9
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Glór'''
|Irish/Nuachtlitir
|2019&gt;
|Nuachtlitir Oifig Phleanáil Teanga Ghaoth Dobhair “Buanú agus neartú anghaeilge san Iarthuaisceart”
|
|
|-
|'''Glór ar Phár'''
|Iris
|1884-85
|Iris de chuid Glór na nGael
|
|
|-
|'''Glór Inse Bhán'''
|Iris
|?&lt;1972&gt;?
|Iris Theampall an Ghleanntáin, Co. Luimnigh - Coiste Ghlór an nGael na háite
|
|Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis
|-
|'''Glór na Carcach'''
|Iris
|1918
|Iris lámhscríofa na bpriosúnaigh
|''Earnán De Blaghd''
|
|-
|'''Glór na Féile'''
|Bliainiris
|?&lt;1979&gt;?
|
|
|
|-
|'''Glór Na Ly'''
|sraith
|1911-12&gt;?
|Páipéar nochda a n-ay an ví
|''Shan Ó Cuív''
|
|-
|'''Glór Uladh'''
|Nuachtán
|?&lt;1950 – 1957&gt;?
|The Voice of the Republican North, Foilsithe ag Sinn Féin Bhéal Feirste
|''Jimmy steele''
|
|-
|'''Gluais'''
|Iris Míosúill
|
|
|
|
|-
|'''Gob An Chlub'''
|Nuachlitir
|2001 &gt;?
|Nuachtlitir Úr do bhaill an Chlub a bheidh réibhléiseach, reibiliúnach,ragairneach, Raibileiseach, Radacach agus fiú ráiméiseach.
|
|
|-
|'''Goitse'''
|Nuachtán
|2010 – 2014
|Nuacht míosúil as Iarthar Dhún na nGall
|''Danny Brown''
|
|-
|'''Greann'''
|Iris
|
|Clóite i nDroichead Átha (Drogheda atá scríofa i gCatalóg LNÉ)
|
|
|-
|'''Greann'''
|Iris
|
|Irislebhar teagaisc do dhaltaí 10-12
|
|
|-
|'''Greann'''
|
|
|Irish fun infact and fiction (Ní heol an ionann seo agus thuas)
|
|
|-
|'''Greannán'''
|
|?&lt; 1992 &gt;?
|luaite i ‘Laochra Léinn’ in éindi le Lá agus Mahogany Gaspipe
|
|
|-
|'''Greann na Gaeilge'''
|
|1901-1907
|Leabhairín Gaeilge le hAghaidh an tSluaigh
|''Éinrí Ua Muirgheasa''
|
|-
|'''Guth'''
|Nuachtlitir
|1965 – 67&gt;?
|Nuachtlitir Choiste Chathair Átha Cliath de Chonradh na Gaeilge 3d.
|
|Iml. 1, Uimh. 1, Samhain 1965.
|-
|'''Guth ⁊ Tuairim'''
|sraith
|1979 -1984
| colspan=&quot;2&quot; |[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of Community and Comprehensive Schools.
|[http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm Cartlann ar líne]
|-
|'''Guth An Ghárda'''
|Irisleabhar?
|?&lt;1924&gt;?
|
|
|Clóite ag Alex Thom, BÁC
Vol 1 Umh.10 -1924
|-
|'''Guth Ghoill'''
|Iris
|?&lt;2008-2020&gt;?
|Céim Aniar Teo. Áras Ros Goill, Na Dúnaibh, Tír Chonaill
|
|
|-
|'''Guth na Scannán'''
|sraith
|1956
|Journal of the Cork branch (Irish Film Society)
|
|
|-
|'''Húrascáil'''
|Iris
|1978?
|Scig-iris oifigiúil Sheachtain na Gaeilge
|''Gabriel Rosenstock?''
|Seans go mbeadh fhios ag Ciarán Ó Feinneadha
|-
|'''idirchéim'''
|Iris
|?&lt;2011-2021&gt;
|cleachtaí don idirbhiain i bhfoirm iris a clóitear 3 n-uaire sa bhliain
|
|Gael-Linn
|-
|'''Imleachán'''
|Iris
|?&lt;2008 &gt;?
|foilsithe ar shuíomh craiceáilte .com
|''Rónán Mac Aodha bhuí?''
|
|-
|'''IMRAM'''
|Iris
|2015&gt;
|Iris litríochta na Gaeilge
|''Liam Carson 7 Cathal Póirtéir''
|
|-
|'''iMúscraí'''
|Iris/Nuachtlitir – Cín Lín 
|2011-2012 
2012 &gt;
|Nuachtlitir chomharchumann forbartha Mhúscraí. 8 eagrán mar iris go 2012 is ó 2012 mar chín lín 
|''Conchubhair Ó Liatháin''
|http://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230304104124/https://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua |date=2023-03-04 }}
|-
|'''In Ard An Tráthnóna Siar'''
|nuachlitir lín
|2012-'18&gt;
|r-Nuachtlitir Chorca Baiscinn, Bliantiúil gach Nollag
|''Seosamh Mac Ionrachtaigh''
|Iris nua na Gaeilge ó Choiste forbartha Gaeltachta Chontae an Chláir. http://www.gaelscoileanna.ie/news/school-stories/seoladh-na-hirisleabhar-nua-in-ard-an-thrathnona-siar-r-nuachtlitir-chorca-baiscinn/
|-
|'''Inis Fáil'''
|Irislebhar
|1923 -29
|Na Macaibh léighin i mBelmont, tig Lorcáin
|
|Lean mar Irisleabhar Lorcán Naomhtha'
|-
|'''Indiu / [[Inniu]]'''
|Nuachtán
|1943/84
|Glún na mBuaidhe – craobh na h-aiséirigh CnaG
|''Ciarán Ó Nualláin go 1979,''
''Tarlach Ó hUíd 1972-84''
|Míosagán go 1945, Seachtanán ina dhiadh sin
Tháinig Inniu agus Amárach le chéile chun 

Anois a bhunú i 1984
|-
|'''[[Innti]]'''
|Iris
|?&lt;1984&gt;?
|Irisleabhar filiíochta
|
|“Filíocht ba mhó ba chúram d’Innti - Al T.
|-
| '''Iorras Aithneach'''
|Irisleabhar
|1990 - 2026&gt;
|Sean-phictiúir, nua-phictiúir, scéalta, cur sios ar imeachtai agus eachtrai a tharla
|''Máirtín Ó Catháin'' (2021)
|Agallamh ar [https://www.rte.ie/radio/podcasts/22040206-leabhar-iorras-aithneach-2021/ RnaG] le Mháirtín Ó C 2021
Anois ar an idirlíon ó 2023?

Alt ar [https://peig.ie/en/2023/07/irisleabhair-a-bhfuil-sceal-pobal-gaeltachta-le-30-bliain-iontu-le-fail-ar-line/ PEIG] ins dtaca
|-
|'''Iris Chumann Seandálaíochta is Staire Chiarraí'''
|Iris
|
|Páipéar reachtmhaine dá theanga chum Gaedhilge do chur ar ahaidh.
|
|
|-
|'''Iris an Fháinne'''
|Iriseán
|1919-31&gt;?
|Gasra an Fháinne,
|''Piaras Béaslaí''
|
|-
|'''Iris an Phuist'''
|Iris
|1927
|
|
|
|-
|'''Iris Eoghanach'''
|
|2020 - 2021
|Iris Mhíosúil do ghaeil thír Eoghan, le fáil san Ulster  Herald,, Dungannon Herald, Strabane Chronicle 
|''Seán Mór''
|Ceithre scríobhnóir agus é ar fad déanta go deonach 
|-
|'''Iris Eoin'''
|Iris
|?&lt;1984-2021&gt;
|Iris bhliantiúl na ndaltaí as Coláiste Eoin agus Íosagáin BÁC
|Eagarthoirí éagsula chuile bhliain
|Bhíodh ainmneacha éagsúla orthu chuile bhliain 'An Cinsire',' Gliogar'
|-
|'''Iris Éigse'''
|
|1963-73
|Comhairle Náisiúnta Drámaíochta,
|
|Curtha i gcló ag Ó Siadhail
|-
|'''Iris Fhianna Fáil'''
|Iris
|1977-1993
|Fianna Fáil
|
|
|-
|'''Iris na hÉagsúlachta'''
|Iris
|2022
|leagan Gaeilge den Iris
Diversity Journal
|Barbara Nolan -  Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn
|Eisithe ar line ag an Aontas Eorpach
Scéalta faoin Aontas Eorpach, mar aon le scéalta faoin gcomhionannas agus faoin gcuimsiú in Éirinn
|-
|'''Iris na hOidhreachta'''
|Iris
|1989 -2002&gt;
|Teidil éagsúla chuile bhlian ag braith ar an téama
|''Pádraig Ó Fianachta''
|An Sagart a d'fhoilsigh
|-
|'''Iris na Tulaí'''
|Iris
|1993
|Gaillimh
|''Seán Breathnach''
|Bhí baint ag An tAthar Fiontán Ó Monacháin atá ina Easpag ar Chill Dá Lua ó 2016 anois.
|-
|'''Iris IarChonnacht'''
|Iris
|?&lt;1970&gt;?
|
|
|'''Deir Deasún Fennel (Pobal Bealtaine) go raibh Iris Iarchonnacht le teacht amach an lá a dtáinig sé amach''' Pobal 7 Samhail 1970'
|-
|'''Iris Oifigiúl an Aontas Eorpaigh'''
|leabhar? (LNÉ)
|
|
|
|
|-
|'''Iris Oifigiúil na gCineálacha Plandaí'''
|Irisleabhar
|1981
|Controller of Plant Breeders' Rights
|
|
|-
|'''Irisleabhar'''
|Irishleabhar
|???
|Irishleabhar Roinn Chosanta -Cosaint Shibhialta (civil defence bulletin)
|
|
|-
|'''Irisleabhar Chnuc Mhuire'''
|Irisleabhar
|
|Knock Shrine Annual
|
|
|-
|'''Irisleabhar Chorcaighe'''
|Irisleabhar
|
|
|
|
|-
|'''Irisleabhar Chumann na gCéimithe i gCorcaigh?'''
|Irisleabhar
| -1923???
|
|
|
|-
|'''Irisleabhar Comhaltas Cána'''
|Irisleabhar
|?&lt;1938&gt;?
|
|
|
|-
|'''Irisleabhar Lorcáin Naomhta'''
|sraith
|1922-25
|Mic Léighinn i mBelmont, Tig Lorcán BÁC
|
|'Inis Fáil' a bhí roimhe
|-
|'''Irisleabhar Muighe Nuadhad/Mhá Nuad'''
|Irisleabhar
|1897/9 -2021&gt;?
|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann Má Nuad
|''Pádraig Ó Fianachta.'' 
''Eag. 2020 Tracey Ní Mhaonaigh''
|Meastar gur thosaigh sé i nGaeilge ach dátheangach le déanaí. Eag. 2020 i nGaeilge amháin
Baineann traidisiún fada le h''Irisleabhar Mhá Nuad'', traidisiún ar cuireadh tús leis in eagrán na bliana 1898–99 den ''Record of The League of St. Columba''. Cuallacht Cholm Cille, cumann na mac léinn, a bunaíodh sa bhliain 1898, a chuir an ''Record'' amach agus é de chuspóir acu oidhreacht liteartha, eaglasta, staire agus teanga na tíre a chur chun cinn. Sa bhliain 1907, foilsíodh faoi ainm nua é — ''[http://www.irisleabhar.ie/ Irisleabhar Muighe Nuadhat]'' — ainm atá beo i gcónaí.
|-
|'''Keltic Journal and Educator'''
|Irisleabhar
|1869 -1871
|Irisleabhar Gaedhilge do foillsigheadh i Manchuin
|''F/C Séamus Ó Rónáin''
|Canónach Ulick de Búca agus Tomás Ó Flannghaile (baile an Róba) ag scriobh ann.
|-
|'''Lá &gt; [[Lá Nua]]'''
|Nuachtán
|1984&gt;2007-2008
|An Cultúrlann Béal Feirste
|''Conchubhair Ó Liatháin / Eoin Ó Néill / Domhall Mac Giolla Chóill/ áine Mhic Gearailt / Caomhán Ó Scollaí - dearthóir/''
|Ghlac anderstown News seilbh air i 2007
Ach baineadh a mhaoiniú dóibh i 2008.
|-
|'''Lasair'''
|Iris bhliantiúl
|1980-83
|Taighde agus Macnamh [3 h-eagrán ar fad], Coiscéim
|''Pádraig Ó Snodaigh, Tomás Mac Síomóin''
|
|-
|'''Léachtaí An Fhóram Díospóireachta'''
|Tréimhseachán
|2011-'13&gt;
|Plé ar fhiúntas ath-shealbhú na Gaeilge mar leasa don
Stát is don tír
|''Breandán Mac Cormac, Peadar Kirby, Alan titley''
|
|-
|'''Léachtaí Cholm Cille'''
|Sraith
|1970 -'15&gt;
|á chló ag 'An Sagart' i Maigh Nuad
|''Pádraig Ó Fiannachta''
|
|-
|'''Leadrán.com'''
|Iris idirlín
|2014&gt;
|“Tá neart suimiúl sa saol”, Nuacht, Spóirt, Teichneolaíocht, Ceol, Físeán
|
|Aidhmeanna: 3.Na rudaí ar siúl as Gaeilge
timpeall an ghreásán a chur chun cinn 5. Gach riail ghramadach a briseadh
|-
|'''[[Léann (iris)|Léann]]'''
|Iris
|2007–2023&gt;
|[[Cumann Léann na Litríochta]] ([[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|OnaR]], [[Ollscoil na Gaillimhe|OG]] ⁊ [[Ollscoil Luimnigh|OL]])
|
|Iris phiarmheasta a fhoilsíonn idir ábhar acadúil agus taighde bunaidh d’ardchaighdeán
https://www.leanniris.com/
|-
|'''Léann Taighde'''
|Irislín
|2015&gt;
|Iris Léann i nGaeilge le measúnú léannta déanta ar chuile alt. Choláiste Phádraig
|
|Saor in aisce
|-
|'''Leas'''
|Iris
|1972-5&gt;?
|Idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin
Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC
|''Dónal Ó Lubhlaigh, Diarmuid Ó Súileabháin, Lorcán Ó Treasaigh''
|
|-
|'''Leoithní Aniar'''
|Irisleabhar
|
|Irisleabhar Sgoil Mhuire Clochar na Trócaire, Béal Átha, An Fheardha
|
|Míosúil.
|-
|'''[[Éigse (iriseán)|Lia Fáil]]'''
|Iris
|1924-32
|Irisleabhar Gaedhilge Ollsgoile na hÉireann.
|''Dubhghlas De hÍde''
|Comhluċt Oideaċais na hÉireann
|-
|'''Liarlóg -Lucsamburg'''
|Irislín
|2014
|Irisleabhar idirlíon Mhíosúil faoin saol i Lucsamburg.
|''Seanán Ó Coistín as Cill Dara''
|
|-
|'''Lic an Teallaigh'''
|Iris
|1931
|An tAthair Eric Mac Fhinn
|''Eric Mac Fhinn''
|
|-
|'''Loch Léinn'''
|Irisleabhar
|1903-05
|Irisleabhar Míosúil as Cill Áirne
|
|
|-
|'''Lug'''
|Iris
|1972-?
|Iris nua liteartha le Tarlac de Blácam – Pobal 17 Iúil 1972
|Tarlac de Blácam + BrianMac Curtáin
|
|-
|'''Luimne'''
|Iris
|1999-2000?
|Colaiste Mhuire gan smál Luimneach (Mary I. College)
|''Cathaoir Ó Braonáin''
|
|-
|'''Macalla'''
|Irisleabhar
|1976-83&gt;?
|Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976.
|
|
|-
|'''[[Mahogany Gaspipe]]'''
|Iris
|1980&gt;? 1998-'00
|Dírithe ar Dhaltaí Meánscoile
|''Séamus Ó Maitiú''
|Eisithe ag Bord na Gaeilge ansin Gael-linn
|-
|'''Malairt'''
|Iris
|1977&gt;78 (uimh2)&gt;?
|Iris An Chumann Ghaelach Ollscoil na Banríona
|''Tomás Mac Sheoin''
|
|-
|'''Meitheal'''
|Iris
|1970-&gt;?
|Iris Nua ó Chléirscoil Mhá Nuad
|
|(iris Champaí Cholmcille) agus smaointí
doimhne ann faoi fhadhbanna na nGaeltachtaí Éagsúla.' Pobal 4 Meitheamh 1970
|-
|'''[[Meon Eile]]'''
|Iris Idirlíon
|2014&gt;2021&gt;
|
|
|
|-
|'''[[Mionlach (iris)|Mionlach]]'''
|Iris
|2015&gt;2025&gt;
|Cúrsaí reatha, polaitíocht, nuacht idirnáisiúnta, critic, amhráin, fillíocht ⁊ tuilleadh
|''foilsithe ag [[Misneach (grúpa)#Athnuachan in 2012|Misneach]] na Gaillimhe in Ollscoil na Gaillimhe''
|Grúpa clé-eiteach a dhéananns an nasc idir an ghéarchéim teanga agus an ghéarchéim eacnamaíochta
|-
|'''Míosachán na gClódóirí'''
|Sraith
|
|Dublin, I.G.S.
|
|
|-
|'''Misneach'''
|Iris
|1919-22
|Irish Chonradh na Gaeilge
|
|Teideal úr ar 'Fáinne an Lae'
|-
|'''Misneach'''
|Nuachtán
|1971-75&gt;?
|Iris Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta
(Corca Dhuibhne)
|''Breandán Mac Gearailt''
|Lean Fastaoim agus Nuacht Dhuibhneach ina dhiaidh ach dar le Breandán Mac Gearilt tháinig Misneach thar nais ar feadh seal.
|-
|'''Molua'''
|sraith/serial
|?&lt;1934-59
|Irisleabhar Cuallachta Griogóir, N. Organ of the Association of St. Gregory
|
|
|-
|'''Muintir Acla'''
|Iris
|1995-1998&gt;?
|Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976.
|
|
|-
|'''Ná Bac Leis'''
|Nuachtán
|1915
|In aghaidh an Rialtas agus an Chogadh Mhór (18 ar fad)
|''Seán Mac Giollarnáth''
|
|-
|'''Nasc'''
|iriseán
|1996
|Nuachtlitir an tionscnaimh bainistíochta straitéisí.
|
|Roinn an Taoisigh
|-
|'''Nasc'''
|Iriseán
|1991&gt;
|Iris Oifigiúl 'Ógras'
|
|
|-
|'''Nasc'''
|Iris
|1966-79&gt;?
|Irish chonradh na nÓg
|
|
|-
|Newsletter
|Iris
|2024&gt;
|Irish jesuits international
Leagan Gaeilge  Dé-bhliantúil
|John Guiney
|Foilsíodh an chéad cheann mar  Imleabhair 40 Earrach 2024
|-
|'''[[Nós (iris)|Nós]]'''
|Iris
|2008-2021&gt;
|Iris do dhéagóiri agus ógfhasta
|''Tomaí Ó Conghille / Máiréad Ní Thuthaigh, Maitiú Ó Coimín''
|thosaigh mar iriseáin ghréasáin ansin maoiníodh le cur i gcló
|-
| '''[https://www.ucd.ie/icsf/en/studenthub/nua-aois/ Nua Aois]'''
|Iris
|1971-2015&gt;?
|Cumann Liteartha UCD
Iris Ollscoil Bhaile Átha Cliath, Litríocht acadúlach agus tuaraimí
|''Emma Ní Nualláin (2010-12)''
|
|-
|'''Nuacht'''
|Nuachtán
|?&lt;2011&gt;?
|Eagrán speisialta do Sheachtain na Gaeilge
Coiste An Chumainn Ghaelaigh UCD
|''Cormac Breathnach,Lisa Nic an Bhreitheamh,Eoin Ó Cróinín''
|
|-
|'''Nuacht Átha Cliath'''
|Iris
|2013-&gt;'15
|Arna eisiúint ag Connolly Books. Eagrán 1 Fomhair 2013
Saor in aisce
|''Cris Ní Choistealbha,''
''Cormac Breathnach,'' ''Eoin Ó Cróinín,'' ''Eoghan Ó Murchadha''
|
|-
|'''Nuacht Baile na nGall'''
|Leathanach FB
|2014&gt;
|
|''Duine le Raidió na Gaeltachta''
|Fós le haon Nuacht a chuir in airde agus mí-litrithe
gan 'H' tar éis an B.
|-
|'''Nuacht Chorca Dhuibhne'''
|sraith/serial
|1972 -81
|Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne – clóite i Luimneach
|
|An-leagan amach, an-slachtmhar...
Clóite i Luimneach cén fáth' -Pobal 20 Márta 1973
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/04/nuacht-feirste-sf-1986-6.pdf Nuacht Feirste]'''
|Nuachtán
|?&lt;1986 - 1987 &gt;?
|Seachtanán
|
|&quot;Uimh a 6, 1ú Márta 1986,  10p&quot; &quot;Uimh a 7,81ú Márta 1986,  10p&quot; -  Ui[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/nuacht-feirste-16-january-1987.pdf mh 49 16 Eanáir 10p.] 
|-
|'''Nuacht Ghaeltarra'''
|Iris
|?&lt;1971&gt;?
|Na Forbacha Gaeltarra Éireann
|
|
|-
|'''Nuacht Mhall'''
|clos iris
|2020 -2021&gt;
|Príomhscéalta na seachtaine léite go mall d’fhoghlaimeoirí
CnaG Lúndain atá á ndéanamh.
|
|https://anchor.fm/cnag-ldn
|-
|'''Nuacht UCG'''
|Sraith
|
|
|
|
|-
|'''[[Nuacht24.com|Nuacht 24.com]]'''
|Suíomh Nuachta
|2014
|G ní F: “ Cad é an gaol idir Nuacht 24 agus Nuacht24.com
EÓN: “comhfhiontar é idir Nuacht 24, an comhlacht Rua Media agus Fusion Broadcast Teo.
|
|
|-
|'''[[Nuacht24|Nuacht 24]] / An Druma Mór.com'''
|Nuachtán
|2009 – 2010 9/5/2010
|Iomaí foinse nuachta Gaeilge ar an idirlíon,
Cínlae-lín ina measc
|''Eoghan Ó Néill''
|Bhíodh ghréasáin (An Droma Mhór.blogspot.com)
Agus eagráin á gcló go 2010, ansin leanadh faoin ainm Nuacht24.com
|-
|'''Nuacht1.com'''
|Ilnuachtaire / Lithreán
Nuachta Gaeilge
|?&lt;2012-'15&gt;
|Coiste BÁC de CnG
Nascanna go Gach alt as Beo, Foinse, gaelport, Gaelscéal, Meon eiel,Nuacht 24, Nuacht RTÉ Treibh (IT), Tuairisc, Podchraoltaí, blaganna. Athnuaithe gach lá. RnG, RnaL, RF, RrR, TG4, Pod Chrl.
|
|
|-
|'''Nuaidheacht'''
|Nuachtlitir
|1982-2000
|Nuachtlitir Conradh na Gaeilge, Washington
|
|
|-
|'''NUACHTLITREACHA + Tuarascálacha bhliantiúla'''
|
|
|''Eisíonn beagnach chuile ranna agus fo-ranna rialtas tuarascáil bhliantiúl i nGaeilge freisin eisíonn na heagraisí Gaeilge agus na Gaelscoileanna nuachtlitreacha seachtainiúla nó míosúla ar an t-idirlíon agus ar phár. Freisin bíonn leabhráin ann dos na drámaí agus na sacraimintí eaglasta. Seo thíos roinnt des an naucht litreacha a bhíodh is a bhítear dá n-eisiúint.''
|
|
|-
|'''Nuachtlitir'''
|Iris
|?&lt; 1991&gt;?
|An Chomhchoiste Réamhscoilíochta Teo.
|
|maoinithe ag Údarás na Gaeilge agus an Chrannchur Náisiúnta
|-
|'''Nuachtlitir an Leitriúich'''
|
|?&lt;1974&gt;?
|
|
|Eisithe ón nuaGhaeltacht (ó thaobh aitheantas de)
An Chlocháin' – pobal 24 Beal 1974
|-
|'''Nuachtlitir Chonradh na Gaeilge'''
|Iris mhíosúil
|1965&gt;'17&gt;
|Eolas ó na cúigí agus thar lear
|''Julian de Spáinn (ó 2011)''
|
|-
|'''Nuachtlitir Comhlathchas Náisiúnta Drrámaíochta'''
|Iris bhliantúil
|?&lt;2011-&gt;?
|Nuachtlitir ar fhéile náisiúnta drámaíochta Gaeilge
|
|eisithe ag an comhlachas Náisiúnta Drámaíochta, Camas, conemara
|-
|'''Nuachtlitir Chumainn Chultúrtha Mhic Reachtain'''
|
|198?-9? &gt;?
|
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Drámaíochta'''
|ráitheachán
|?&lt;2009-'14
|Comhalachas Náisiúnta Drámaíochta na hÉireann
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Ghael Bhéal Feirste'''
|Nuachtlitir
|1969-9? &gt;?
|
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Ghaelchultúir'''
|Nuachtlitir
|2010-2021&gt;
|Nuachtlitir chun daoine a chuir ar an eolas faoina seirbhísí a bhionn á gcur ar fáil acu.
|
|
|-
|'''Nuacht Litir'''
|sraith
|1997
|An Spidéal, Ros a Mhíl, Na Mionna
|
|
|-
|'''Nuacht Litir Páirtíocht Ghaeltacht Thír Chonaill MFG-teo'''
|Iris
|1997-98
|&quot;Cur síos ar thograí sna Gaeltachtaí a fuair tacaíocht
LEADER ó Mheitheal Forbartha na Gaeltachta”
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Ealaíon Na Gaeltachta'''
|Iris Gréasáin
|
|Ealaíon.ie
|
|Údarás na Gael
|-
|'''Nuachtlitir na Gaeilge'''
|Iriseán
|2000
|Cambridge Irish Language Group
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Óige Ghaoth Dobhair'''
|Iris shechtainiúil
|?&lt;1985 – 1987&gt;?
|foilsithe is dáilte ag a gClub Óige i nGaoth Dobhair
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Teaghlaigh'''
|Iris mhíosuil
|2015-2021&gt;
|altanna, áiseanna do thuistí agus páistí, greanáin, faigh na focail agus mar sin de á n-éisiúnt ag Glór na nGael
|Marcas Mac Ruairí
|
|-
|'''[[Oghma (iris)|Oghma]]'''
|Iriseán
|1989-98
|irisleabhar litríochta
|''Antain Mag Samhráin, Micheál Ó Cearúil, Seosamh Ó Murchú:''
|''tháinig Aimsear Óg ina dhiadh''
|-
|'''Oideas'''
|Iris
|?&lt;-1968-'14
|Iris na roinne oideachais
|
|
|-
|'''Óige'''
|Iris
|1923
|Irisleabhar do leanbhaibh scoile
|
|Foisitheoir :Guy
|-
|'''Ollscoil'''
|Iris
|1992-93&gt;?
|Ráitheacháin bunaithe ag Coiste Comórtha an Athar Mícheál Ó hIcí – 6 mhí a leann
|''Tomás Ó Monacháiin /Pádraigh Mac Giolla Rí (Fionbarra Ó Brollacháin) feallbhuile na húdarás ar Údarás sa Ghaeltacht''
|
|-
|'''Ó Thuaidh'''
|sraith
|1993 -94
|An Daingean, Co. Chiarraí
|
|
|-
|'''P agus T'''
|Iris
|
|Iris Oifige an Phoist
|
|Roinn Post &amp; Telegrafa BÁC
|-
|'''[[PEIG.ie|PEIG]]'''
|Iris Ghréasáin
|2015 – 2021&gt;
|Pobal, Eolas, Ilmheáin, Gaeilge. CnG BÁC
|
|tógáil ar an méid a rinne Gaelport, 'As na Nuachtán'
|-
|'''[[Iris an Phléaráca|Pléarácha]]'''
|Iris bhliantúil
|1991 &gt; 2014&gt;?
|Iris ina féile ina raibh clár na féile, cur síos ar na míreanna
agus altanna ar ghnéithe éagsúla.
|''coiste eagarthóireachta, Phléarácha Chonamara''
|https://web.archive.org/web/20210716124205/http://cartlann.ie/exhibits/show/cartlann-an-phlearaca
|-
|'''Pobal'''
|Iris
|1970&gt;?
|Curtha in eagar ag Mícheál Ó Bréartúin, Pádraig Ó Snodaigh
|''Mícheál Ó Breatúin Pádraig Ó Snodaigh''
|Pobal Teo. An Charraig Dubh
|-
|'''Pobal'''
|Iris
|
|Seanchas agus scéilíní do Ghaedhil óga na hÉireann.
|
|Comhlacht Oideachais na hÉirean
|-
|'''Pop Nuacht'''
|Iris Idirlíon
|2011-12
|Seirbhís nuachta Gaeilge ar dhomhan Phopceoil an Bhéarla
|
|Raidió Rí Rá
|-
|'''Pléarácha'''
|Nuachtán
|1981&gt;?
|Nuachtán neamhspleách Gaeilge.
|
|Clóite i mBéal Feirste, neamhspleách ar dtús, ach mar fhorlíonadh leis an Andersonstown News ar ball.
|-
|'''Preas an Phobail'''
|Nuachtán
|?&lt;1981&gt;?
|Nuachtán neamhspleách Gaeilge.
|
|Clóite i mBéal Feirste
|-
|'''Raithneach'''
|Iris
|1980
|Iris Chuman Gaelach Ollscoil Nua Uladh
|
|
|-
|'''Rannta an Mhadra'''
|Irizín
|1980
|Irizín rapcheoil go príomha, ó na  himeachtaí Hiphap Gaelach le [[IMRAM]]
|
|
|-
|'''Rí Rá'''
|Greanán
|2013&gt;?
|Iris de mear-dhearáin ildaite
|
|Foilsithe ag Coimicí Gael
|-
|'''Rosc'''
|Irisleabhar
|1951-1985&gt;?
|Irisleabhar CnG Dáil na Mumhan
|
|Coicíseachán - Iris dhátheangach CNG darb ainm Rosc ní h-eol an ionann an dá cheann
|-
|'''Rosc Dubh'''
|Comic/meardhearán &lt;197? &gt;
|
|Meardhearán chun cuidiú le airgead a thiomsú do malairt
|''Liam de Frinse''
|
|-
|'''Rosc Ros Muc'''
|sraith
|
|
|
|Foilsithe ag Leon Ó Mórcháin
|-
|'''Sa Ghaeltacht'''
|nuahctán
|1979 - 1980&gt;?
|'Iris Oifigiúil Údarás na Gaeltachta' - míosúil
le nuacht ó na ceantreacha Gaeltachta.
|
|3 chóip le breathnú orthu ar an suíomh seo
http://www.bealoideasbeo.ie/index.php/Sa%20Ghaeltacht
|-
|'''Samhlaíocht Aniar'''
|Irisleabhar
|1995-97
|Foilsithe i dTrá Lí
|''Pádraig Mac Fhearghusa''
|
|-
|'''Saoirse'''
|Iris
|1970&gt;1990
|ó Ghluaiseacht na Poblachta Plás Gardnar
|Pádraig Ó Cnochúir
|' Ní Fhacamar Fastaoim, An Lámh Dhearg ná Saoirse le fada an lá an beo marbh iad mar irisí? - Pobal 17 Iúli 1972.
[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-february-1990.pdf Uimhir 9 Feabhra 1990 Luach 70p]
|-
|'''Saoirse'''
|Iriseán
|1998
|Foilsithe ag Roinn Chultúr Sinn Féin Béal Feriste
(The local newsletter by the jackie Griffith Cumann Provisional Sinn Féin)
|
|
|-
|'''[[Saol (Nuachtán)|Saol]] &gt; Saol.ie'''
|Nuachtlitir
|1974-'11-'14&gt;?
|Nuachtlitir mhíosúil do phobal na Gaeilge FnaG
|''Colm Ó Tórna''
|Cuireadh dtín idirlíon ansin baineadh a mhaoiniú
|-
|'''Scathán (An?)'''
|Iris
|1950 -2006&gt;?
|Iris an Chumainn Ghaeligh (Ollscoil na Banríona BF) cultúr, oideachais, litríocht, na coláistí samhraidh.....
|
|
|-
|'''Scathán'''
|Iris bliantiúl
|?&lt;2017
|Iris Roinn Na Gaeilge Coláiste Phádraig Drom Condrach
|
|
|-
|'''Scáthlán'''
|Iris
|1980 - 2016&gt;?
|Iris Chumann Staire agus Seanchais Ghaoth Dobhair
|''Seán Ó Gallchóir agus Seán Mac Niallais ([http://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2018-12/Scáthlán1_1980_OCR_0.pdf Scáthlán a h1])''
|Comhar Chumann Forbartha Ghaoth Dobhairhttp://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2019-01/Scáthlán%203%20-%201986%20-%20OCR2019.pdf
|-
|'''[[Scéal (nuachtán)|*Scéal]]'''
|Nuachtán
|2025-26
|Nuachtán seachtainiúil Gaeilge
|[[Éanna Ó Caollaí]]
|Céad eagrán 15/04/2025. 16 lch an eagrán. Leagan clóite amháin. Ar fáil in éineacht le ''[[The Irish Times]]'' agus an ''[[Irish Examiner]]''.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
|'''Scéala Aduaidh'''
|nuachtlitir
|1988-89?
|i gcló i mBéal Feriste
|
|
|-
|'''Scéal Úr'''
|Nuachtán
|1966
|Tablóid Ghaeltacht Bhéal Feriste
|
|Thosaigh is chríochnaigh sa bhliain chéanna.
|-
|'''Sciath con gCulainn'''
|Iris lámhscríofa
|1899
|Iris tiolcatha chun leas Ghluaiseacht na Gaeilge, Béal Feirste
|
|
|-
|'''Scoth Smaointe'''
|sraith
|1977-86 -2016&gt;?
|Cumann Gaelach Coláiste Mhuire gan Smál Luimneach
|
|
|-
|'''Scríobh'''
|Irisleabhar
|1974-84&gt;?
|[[An Clóchomhar]]
|Seán Ó Mórdha
|“Díolaim shubstaintiúil éagsúil ar chuma Bliainiris ba ea Scríobh” -Al. T
6 imleabhar aistí, plé, dánta agus scéalta idir a thús agus 1984 ó phríomhscríbhneoirí agus scoláirí na linne srl. ''[[Oghma (iris)|Oghma]]'' a léiroidhre.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|'''Scríbhneoirí Cois Teorann 1&gt;5'''
|sraith
|2015 &gt;'19&gt;
|Coiscéim
|''Prin Ó Duigneáin/Seosamh Mac Muirí''
|Meascra saothar pinn ó Liatroim
|-
|'''Sgéal Nua Na Gaillinhe'''
|
|1922-25
|National Publications
|
|
|-
|'''7 na Seachtaine'''
|Iris
|&lt;?2014
|Iris Sheachtainiúl a bhí ar fáil ar Gaelport.com
|
|Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge
|-
|'''*[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'''
|Nuachtán
|2013- 2021
|Seachtanán nó forlíne sheachtainiúil de chuid an ''[[Irish Independent]]''
|
|Lean seo i ndiaidh a leagan siúd de Foinse
|-
|'''*Seachtain Óg'''
|Nuachtán
|?&lt;2014- 2021&gt;?
|Forlíonadh seachtainiúil (de chuid 'Seachtain') Gaeilge do dhaltaí bunscoile
|
|''féach''
|-
|'''Seanchas (ó) Chairbre'''
|sraith
|1982-93
|Foilsithe i Sciobairín, Corcaigh
|
|
|-
|'''*[https://www.tii.ie/ga/technical-services/archaeology/seanda-ezine/ Seanda]'''
|Irisleabhar
|2006- 2013
2014 -'26&gt;
|Iris seandálaíochta an  ÚBN (NRA). Ar líne ó 2014 
|Michael Stanley 
|Bonneagar Iompair Éireann ainm an údaráis ó bhí 2015 ann.
Aistriúchán are you an iris den ainm céanna atá san iris seo.
|-
|'''Seraphica'''
|Irisleabhar
|?&lt;1946-48&gt;?
|Bliainiris dá Fhoilsiú ag na Frainsiasaí Óga.
|
|Coláiste San Antoine i Lobháin; Coláiste San Isidhóir sa Róimh ; Coláiste San Antoine i nGaillimh. Franciscan students' annual.
|-
|'''Sonas'''
|Greannán
|
|Iris oideachais do rang a h1 agus a 2
|
|Folens
|-
|'''SOS'''
|Nuactán Scoile
|1987-1988
|Nuachtán sheachtainiúil Choláiste Eoin ⁊ Íosagáin
|
|
|-
|'''*Splanc'''
|Iris
|2015 – 2021&gt;
|Iris ranga don idirlbhliain
|''Gaelinn le cabhair ó COGG''
|Tá suíomh ghréasáin le leagan digiteach agus obair bhreise.
Féach freisin Dréinre, ⁊ Staighre

[https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/splanc/113-2/ suíomh]
|-
|'''Splunc'''
|Iris
|2008 -'14&gt;
|Iris/ Meardhearán (comic) dé-bhliantiúl Comhluadar
|''aistriúchán ar isir Boer Da an Bhreatain Bhig''
|eisithe ag comhluadar
|-
|'''Spreac'''
|Nuachtlitir
|&lt;?2008&gt;?
|Nuachtlitir Chomhlucht forbartha An Spidéil Teoranta
|
|
|-
|'''*Staighre'''
|Iris
|1994-2021&gt;
|Cleachtaí d'ardleibhéal an teastas sóisear i bhfoirm iris a clóitear 6 n-uaire sa bhliain
|
|[[Gael Linn]]
[https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/staighre/113-1/ suíomh]
|-
|'''Stáitse'''
|Iris
|1991 -2005
|Iris na Drámaíochta Gaeilge An Comhlahas Náisiúnta Drámaíochta
|
|
|-
|'''Studia Hibernica'''
|Iris
|1961&gt;
|Iris Stair na Gaeilge ⁊rl
|
|Coláiste Oilliúna Naomh Pádraig
|-
|'''Súil Eile'''
|Iris
|?2001&lt;2016
|Iris Scoil Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|leanann seo Flúirse
|-
|'''Sult'''
|Iris
|?&lt;2007-2015&gt;
|Iris bhliantiúl d'imeachtaí SnG ar fud na tíre
|
|Bhí ar fáil sa Daily Star go dtí 2013 - Daily Irish Mail i 2014
|-
|'''Sult'''
|Iris
|&lt;?1969?&gt;
|Doire
|
|
|-
|'''Tairseach'''
|Iris
|2003&gt;2014
|Iris Bhliantiúil cúrsa iriseoireachta ITÁC
|
|[Eagrán a 2 - 2008]
|-
|'''Taighde agus Teagasc'''
|Iris
|2001 – 2008&gt;?
|Iris Bhliantiúil Ollscoil na banraíonna Beal Fesiete
|
|https://bill.celt.dias.ie/vol4/displayObject.php?TreeID=7612
|-
|'''Teagasc na Gaeilge'''
|Iris
|1981-2010
|Iris Comhair na Múinteoirí Gaeilge (chríochnaigh le uimhir a 9 2010)
|
|
|-
|'''Teagmháil'''
|Iris Ghréasáin
|???
|Ceann des na céad Iris ghréasáin. Pléadh ealaíon
na cumarsáide agus eolaíocht na ríomhaireachta, Sholáthair foclóir ríomhaireachta
|
|I nGaeilge den chuid is mó
|-
|'''Teangadóir'''
|Iris
|?&lt;1953-60&gt;?
|Béal Feirste
|
|D'fhoilsigh Breandán Mac Aodha a chuid dánta ann
|-
|'''Tír na n-Óg'''
|Greanán
|1946-1979
|''Na Bráithre Críostaí''
|
|Bhíodh sé ar fáil in eindí le 'Our Boys' tháinig sé sna sála ar an Gadhael Óg
|-
|'''Tradrai'''
|Iris
|
|Iris Club na nÓg Cora Chaitlín, CLG Newmarket-on-Fergus,
|
|
|-
|'''Tuairisc'''
|Nuachtlitir
|?&lt;1970-'76
|Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. Indreabhán, 5p
|
|'Bhí marna ag an gcruinniú inar toghadh coiste eagarthóireachta Thuairisc...' -Pobal 7 Samhain 1970. 'Ach tháinig cúpla irisí nua ar an saol le tamall agus chonaiceamar uimhir amháin de Tuairisc ina chrot nua – go maire sé – Pobal 17 iúil 1972
|-
|'''Tuairisceoir'''
|Nuachtán
|2013-'15&gt;
|Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht.
|
|
|-
|'''*[[Tuairisc.ie]]'''
|Nuachtán
|2014 - 2021
|Nuachtán Ghaeilge úr ar an idirlíon a maoiniú ag Foras na Gaeilge
|
|
|-
|'''Tuarascáil an Uachtaráin'''
|Irisleabhar
|
|“ 4 ag tógáil Ollscoil Dlúth-thaighde den chéad scoth”
Foilseachán taighde UCD
|
|
|-
|'''Tuarascáil Bhliantúil DKIT'''
|Irisleabhar
|2008
|Institúid teineolaíochta Dhún Dealagan
|
|https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129005712/https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf |date=2017-11-29 }}
|-
|'''Tuarascáil Bhliantúil Teagasc'''
|Irisleabhar
|2007
|
|
|
|-
|'''Tuathal'''
|Iris
|2010-2013
|Iris Ghaeilge le Coláiste na Tríonóide- eagrán Nollag
I 2011, seans gur iris séasúrach é
|
|http://issuu.com/tuathal/docs/tuathal2.2012
|-
|'''Tús a’ Phota'''
|Iris
|1930
|Aguisín do Gearrbhaile' de thorradh na Laethannta Saoire)
|''Eric Mac Fhinn''
|Chló sé lena airgead féin é.
|-
|'''Ulaidh ag Aiseirighe'''
|Irisleabhar
|????
|Foilsithe ag Resurgent Ulster, Béal Feirste
|
|
|}

=== Gaeilge ⁊ Béarla ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Gaeilge ⁊ Béarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ainm'''
|Iris
|1989-2018
|Iris ar logainmneacha -Bulletin of Ulster Placenames Soc.
|''Leon Ó Móracháin a bhunaigh''
|
|-
|'''An Aisling'''
|Iris
|1985 -1991?&gt;
|A journal of tradional studies.
|''Micheál Ó hAllmhuráin''
|Comhaltas CÉ Chiarraí Baile Thadhg
|-
|'''An Crann'''
|Iris
|1908-24&gt;?
|
|''Séamus de Craig''
|Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge.
|-
|'''An Choinneal'''
|Iris dé bhliaintiúil
|1959-2021&gt;
|Parish publication, Louisburgh. Longest parish bulletinin Ireland
|''Leon Ó Mórcháin a bhunaigh''
|Iris pharóiste Chluain Cearbán, Maigh Eo -'provide an insight into life in Kilgeever parish'.
|-
|'''An Chraobh-Ruadh'''
|sraith
|1895-1913&gt;?
|Seachtanán CnG
|
|irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde
|-
|'''[[An Claidheamh Soluis]]'''
|Nuachtán
|1899&gt;1917 / 1930-32
|CnG Bhéal Feriste / Árd-sgoil Ultach
|''Eoin Mac Néill -&gt;01 Pádraig Mac Piaras 03- 09''
|''Athraíodh an ainm go Fáinne an Lae ar feadh tréimhse agus ansin go Misneach arais go Fáinne an Lae agus thar nais dtín chéad ainm.''
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/an-claoimh-solais-september-1983.pdf An Claoímh Solais]'''
|nuachtán
|1983&gt;?
|Nuachtán Chumann BÁC 6 &amp; 8
|Cathal Hughes &amp; Martin Forsythe
|
|-
|'''An Connachtach / The Connachtman'''
|Iris
|1907-1908
|a bilingual journal devoted to the national revival. Áth Luain
|''Seán Mac Giollarnáith''
|''Níor mhair ach tamall gairid''
|-
|'''An Doras'''
|Nuachtán/mórbhilleog
|1996-1998
|Iris Mheirceánach faoin gCultur Gaelach 
|
|Níl rian de ann ach i liosta ar www.3.smo.uhi.ac.uk
|-
|'''An Droichead – ''the bridge'''''
|
|1985-89
|An Irish magazine from New York / A bilingual journal from Ireland
|
|Is cosúil go raibh dhá iris nó an ceann céanna faoin teideal céanna á dháiledh in oirthear Mheirceá
|-
|'''An Duibhneach'''
|
|?&lt;1971&gt;?
|Cumann Cearta sibhialta na Gaeltachta
|Breandán Mac Gearailt
|Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo.
|-
|'''An Féinics'''
|
|?&lt;1968-73&gt;?
|Comhairle na gCumann Gaeilge, Cumann na Gaeilge Nua Eabhrach
|Seán MacPotait  
Eag. Cúnta: Deasún Breathnach
|
|-
|'''An Fhearsaid'''
|nuachtlitir
|?&lt;1995&gt;?
|
|
|
|-
|'''An Fhuinneog Ghaelach'''
|Irirsán Ráithiúl
|2002-2021&gt;
|Nuachtlitir Cumann Gaeilge na hAstráile Teo.
|
|
|-
|'''An Focal'''
|
|
|Nuachtán Ollscoil Luimnigh. Roinnt colúin Ghaeilge ann
|
|
|-
|'''[[An Gaodhal]]'''
|Iriseán
|1881-1904&gt;
|Leabhar-aithris Míosamhal (Brooklyn, New York :
Nolan Bros. Steam Print, December, 1881.)
|''Micheál Ó Lócháin''
|tabhartha chum an teanga ghaedhilge a chosnadh agus a shaorthughadh agus chum féin-riaghla Chinidh na hÉireann
|-
|'''An Glór Poblachtach'''
|Irisleabhar
|2010
|Iris úr Shinn Féin  (le bheith ráithiúl)
|
|(bhí 500 síntús á lorg acu le go leanfadh siad leis)
|-
|'''An Leabharlann'''
|sraith
|1905-1909
|Irisleabhar cumann na Leabharlann
|
|
|-
|'''An Long / War Sheet'''
|Irisleabhar
|1922
|Warsheet No 1, foilsithe ag (IRA, BÁC)
|
|
|-
|'''An Múinteoir Náisiúnta'''
|
|?&lt;1960-64&gt;?
|Tír Teanga Ceol
|
|
|-
|'''An Náisiún / The Nation'''
|Páipéar
|1952
|
|
|
|-
|'''An Nuaidheacht'''
|sraith
|1980-'02&gt;?
|Newsletter of Conradh na Gaedhilge Washington
|
|
|-
|'''An Óige'''
|sraith
|1930&gt;?
|A bright bi-lingual monthly
|''Pádraig Ó Bróithe''
|Bunaithe ag an Eagarthóir
|-
|'''An Phoblacht/ Republican News'''
|Nuachtán
|
|Nuacht le dearcadh poblactánach
|
|
|-
|'''An Píobaire'''
|Iriseáinín
|1969-78 -'14
|Na Píobairí Uileann i mBÁC a d'eisigh
|
|Ó 1999&gt;14 i mBéarla
|-
|'''An Ráitheacháin'''
|
|1936&gt;?
|The Gaelic Quarterly Review,: Iris de chuifd an cumann lúthchleas Gael
|
|http://www.limerickcity.ie/media/1937%2003%20No%204.pdf{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''An Ridire'''
|
|?&lt;1974&gt;?
|Ceoltóirí an Daingean
|
|
|-
|'''An Saol Gaelach'''
|Iris
|?&lt;1919&gt;?
|Alt ar Thomas Mac Partland ann ar an 25 Eanáir 1919
|
|
|-
|'''An Sgiath – The Shield'''
|Sraith
|1907
|
|
|
|-
|'''An Smaointeóir / The thinker'''
|Irisleabhar
|1919 -1920_&gt;?
|Irisleabhar Oifigeamhail Connradh Na Gaeilge de'n Státa Nuaig Eabhraic
|
|Irisleabhar Ráithiúil
|-
|'''An t-Eagrán'''
|
|
|Nuachtán mhicléinn DIT i mBéarla ach Colúin Ghaeilge ann
|
|
|-
|'''An Teanga Bhinn'''
|nuachtlitir
|?&lt;1996&gt;?
|Eisithe ag An Cumann Gaelach 7 Glór na nGael, Port a Dúinín
|
|
|-
|'''An tOibrí Imdhála: The Distributive Worker'''
|
|1957&gt;?
|incorporated ‘The Drapers Assistant’ and An Saothraí Riartha
|
|
|-
|'''Ard na hÉireann'''
|Iris
|1904
|''An Irish Ireland Magazine -''
|''issued by an Craobh Colm-cille, Connradh na Gaedhilge Tulach-mór. Nodlaig, 1904.''
|
|-
|'''As na Nuachtán'''
|Iris Idirlíon
|?&lt;2014
|Ath-fhoilsiú ar altanna as na Nuachtáin a bhíonn
Ag plé an Ghaeilge
|''Gaelport.com C.NnaG''
|Ath bhunaithe fé scáth PEIG de chuid CnG
|-
|'''Banba'''
|Iris
|1901-06
|foilsithe ag Muintir Bhrúin agus Nualláin
|
|
|-
|'''Banba'''
|irisleabhar
|1921-22
|Gael Pub. &amp; Trading Society
|
|
|-
|'''Béaloideas,'''
|Irisleabhar
|1927-'01&gt;?
|The Journal of Folklore society of Ireland / Cumann Béaloideasa Éireann
|''Séamus Ó Duilearga''
|i nGaeilge den chuid is mó tríd go dtí na 70dí is ansin i mBéarla den chuid is mó ina dhiadh
|-
|'''Bean na hÉireann'''
|Iris
|1908-1911
|Iris Inghinidhe na hÉireann, ‘freedom for Our Nation and the
Complete removal of all disabilities to our sex
|''Maude Gone a bhunaigh''
|An chéad iris do Mhná in Éirinn.   Scríobh Caitlín Nic Gamhann alt ann.
|-
|'''[https://www.ucc.ie/en/anthropology/research/researchprojects/beascna/ Béascna]'''
|Irisleabhar
|2002-2017&gt;?
|Iris Bhéloideasa agus Eithneolaíochta Dept of folklore UCC
|
|''‘Béascna’ is one of only two scholarly journals in the Republic of Ireland publishing articles and reviews relating to Irish and European Folklore and Ethnology in general.''
|-
|'''Bliainiris'''
|sraith
|1982
|Cuman staire agus seandálaíochta Thuaisceart Mhaigh Eo
|
|
|-
|'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]'''
|Iris
|1795
|'Or The Gaelic Magazine' - Aistí, Amhráin is Gramadach.
|
|Clóite fé chúram na h-[[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Éireannaigh Aontaithe]]. Aon eagrán amháin a eisíodh. Aistriúcháín le [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1047 Charlotte Brooke] ann
|-
|'''Cairde na Cruite'''
|Nuachtlitir
|1990-'10
|
|
|
|-
|'''Céim'''
|sraith
|1970&gt;?
|Coimisiún le rinicí Gaeilge
|
|
|-
|'''Ceol'''
|Sraith
|1963-86
|a journal of Irish music
|''Breandán Breathnach''
|
|-
|'''Ceol Tíre'''
|Billeog eolais
|1973&gt;?
|Cumann Cheol Tíre Éireann = Folk Music Society of Ireland
|
|BÁC
|-
|'''Channel'''
|iris liteartha
|2019&gt;
|Iris liteartha dírithe ar an “dúlra, imní an chomhshaoil, agus smaoineamh éiceolaíochta”.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/abhar-i-ngaeilge-a-lorg-ag-iris-liteartha-i-mbaile-atha-cliath/|teideal=Ábhar i nGaeilge á lorg ag iris liteartha i mBaile Átha Cliath|dáta=2023-06-01|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|[[Cassia Gaden Gilmartin]];
Eagarthóir Gaeilge: [[Simon Ó Faoláin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://channelmag.org/about-channel/|teideal=About - Channel, Ireland's Environmentalist Literary Magazine|language=en|work=[[Channel]]|dátarochtana=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|I mBéarla go príomha; beagán i nGaeilge ó 2020 i leith, taobh le haistriúcháin go Béarla. Lonnaithe i mBaile Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|'''CNAG'''
|iris/nuachtlitir?
|1991- 1995
|Conradh Na Gaeilge 6 Sraid fhearcar BÁC 2 01757401-2 50p
|
|Eagrán 07 ‘93 táille 50p comóradh 100 bliain d e CnaG
|-
|'''Cogar'''
|Iris
|1964-69&gt;?
|The newsletter of Comhlachas Daonscoil
|
|
|-
|'''Comhaltas'''
|Bliain-iris
|
|Bliain-iris comhaltas Ceoltoirí Éireann
|''T.P. Ó Díomsaigh''
|
|-
|'''Comhaltas Ceoltóirí Éireann'''
|
|1976&gt;?
|'Comhdháil'
|
|
|-
|'''Corca Dhuibhne Beo / Mid and West Kerry Live'''
|Iriseán - agus ar líne
|2009-2026&gt;
|Corca Dhuibhne, Ciarraí
|''Lorcán Slataire agus Mossy''
|Ag freastal ar Phobal Iarthar agus Lár-Chiaraí. Cinntítear go bhfuil an oiread Gaeilge is atá Béarla san iris. Diúltaíonn  Foras na G. agus Údarás na G maoniú dóibh.
[https://www.westkerrylive.ie/ West kerry Live]
|-
|'''Craic'''
|Nuachtlitir
|1993&gt;?
|Nuachtlitir Comhaltas an Chreagáin (The very occassional newsleter of CC)
|
|Uimhir 2 Eanáir 1993
|-
|'''Cuisle na nGael'''
|Iris
|?&lt;1985 -94&gt;?
|Iris Bhliaintiúl Chraobh an Iúir / The Journal of the Newry Branch Gaelic League
|
|
|-
|'''Dál gCais'''
|Iris
|1972-93
|The Journal of Clare
|''Séamus Mac Dhaibhéid''
|
|-
|'''Duillí Éireann (Irish Pages)'''
|Iriseán Dé bhliantiúl
|
|Iris scríbhneoireachta comhaimseartha – “ An teagrán Gaeilge dha theangach.
|
|foilsithe i mBéal Feriste?
|-
|'''Dála Gaedhal'''
|billeog 
|1957 &gt;?
|Clann na Gaedhealtachta a d’fhoilsigh
|
|Clólann Juverna Teo., 4 thrácht (quote) as rosc agus eile agus torthaí chrannchur Taisge Éireann Sráid Árann Thoir BÁC, guthán sealadach 46956, An árd sgoil, sráid Duibhis, Béal Feirst,  guthán 22210
|-
|'''Eagar'''
|Ráitheachán
|1950?
|Ráitheachán dhátheangach CnG
|''Anraoi Ó Liatháin''
|'Rosc' an teideal nuair a tiontaíodh ina coicíseán é
|-
|'''[[Éigse (iriseán)|Éigse]]'''
|iriseán
|1939&gt;?2006&gt;?
|a journal of Irish studies, Index to volumes 1-30 –
Leabharlann na hÉireann
|''Colm Ó Lochlainn''
|''/ Published (with the aid of the Adam Boyd Simpson Bequest) for the National University of Ireland''
|-
|'''Éigse Cheol Tíre'''
|
|
|
|
|Brún agus Ó Nualláin Teo.
|-
|'''Éire ag na Náisiúin Aontaithe'''
'''Ireland at the United Nations,'''
|Sraith leabhair
|?&lt;1957-1962&gt;?
|
|
|
|-
|'''Éire-The (Irish) Nation'''
|Nuachtán
|1923-24
|Den chuid is mó i mBéarla le roinnt i nGaeilge
|
|
|-
|'''Éire go Brágh'''
|iriseán
|
|A Monthly Bilingual Magazine for the Preservation and
Promotion of the Language, Industries, Music, Art and Literature
|
|
|-
|'''Éiriu'''
|sraith
|1904-07
|School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann
|
|Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann.
|-
|'''[[Fáinne an Lae 1898-1900|Fáinne an Lae]]'''
|Nuachtán
|1898-00 &amp;1918-20
|Páipéar reachtmhaine dá theangach chum Gaedhilge
do chur ar aghaidh. CnaG BÁC,
|''https://www.coislife.ie/product/fainne-an-lae-agus-an-athbheochan-1898-1900/?attribute_pa_cludach=bog''
|''Súadh é isteach sa Chlaidheamh Soluis nuair a theip ar chúrsaí airgeadais an iris seo''
|-
|'''Féile Zozimus'''
|sraith
|1992-94
|Curtha i gcló ag Gaelinn
|
|
|-
|'''Fianna'''
|Nuachtán
|1915-1916&gt;?
|Míosúil – roinnt gaeilge ann
|
|Fianna publishing Co.
|-
|'''Forbairt'''
|Iris nuachta
|?&lt;2007&gt;?
|Comhairle Chontae Dhún na nGall, Rannóg pobail, fiontar
Agus seirbhísí cultúrtha
|
|
|-
|'''Gaedelica'''
|Iris
|1912-13
|Tomás Ó Rathile
|
|
|-
|'''Glór Don Phobail'''
|Iris
|?&lt;2007&gt;?
|Pobal le Chéile Teo. Ag obair ar son forbairt Pobail Chloich
Cheann Fhaola, gort a choirce
|
|
|-
|'''Glór Inse Bán'''
|sraith
|?&lt;1971 – 1979&gt;?
|Coiste Ghlór na nGael – Templeglantine (Teampall an Ghleanntáin?)
|
|Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis
|-
|'''Glór Lurgain'''
|Nuachtlitir
|?&lt;1945&gt;?
|Eisithe sa Lurgain
|
|www.pobailcl.com
|-
|'''*Gníomhaithe Spriocanna Domhanda/Global Goal Getters'''
|Irish lín agus Clóite
|2021&gt;
|Iris  lán le dánta, ealaion agus físeán daltaí bunscoile ar théama spriocanna na Náisiúin Aontaithe. Iontrálacha sa chomórtas atá sna  míreanna. 4 chinn in aghaidh na bliana.Clóitear an ceathrú ceann i Mí Aibreáin le míreanna na mbuaiteoirí.
|
|An Roinn Gnóthaí Eachtracha
Mura gcuirtear aon ní chucu i nGaeilge ní bhíonn aon Ghaeilge san iris.Aaistrítear an Ghaeilge ar mhaithe leis na Neamh-Ghaeilgeoirí..
|-
|'''Guth agus Tuairim'''
|sraith
|?&lt;1980&gt;?
|[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of
Community and Comprehensive Schools.
|
|
|-
|'''Guth na nGaedhael'''
|Iris
|1904-1938&gt;?
|Míosagán dhátheangach CnG Londan
|
|''being an half-yearly bi-lingual magazine published by the Gaelic League of London, and containing the programme of the Irish Musical Festival at the Queen's Hall on St. Patrick's Day.''
|-
|'''Guth Ó Thuaidh'''
|Iris
|2008 -'14&gt;?
|Nuachtlitir Chumann Chultúrtha Mhic Reachtain,
Béal Feirste Ag sprageadh na Gaeilge i mBéal Feriste
|
|
|-
|'''Inis Fáil'''
|
|1904&gt;10?
|&quot;A magazine for the Irish in London.&quot; Published to maintain
A sympathetic contact between Irishmen living abroad”
|
|London Branch of the Gaelic League], 1904-1910&gt;
|-
|'''Inis Magazine'''
|Iriseán
|&lt;2003-'17&gt;
|Iris Children's books Ireland a phléann is a dhéanann
léirmheastoireachta ar leabhair leanaí na hÉireann i mBéarla is i nGaeilge
|
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/2024/09/15/iris-magazine/ Iris]'''
|iriseán
|1981 - 2015
|'The republican Magazine
|
|IRIS was an English and Irish language magazine which focuses on Irish republicanism, Irish politics, current affairs, history and foreign affairs. 
|-
|'''Iris Iar Chonnacht'''
|Iris
|1970
|Iris chun gael na cathrach a mhealladh siar chun lonnú in iarthar Chonnacht.
|''Seosamh Ó Cuaig, Des Fennel''
|
|-
|'''Iris Na Gaeilge'''
|Iris
|2001- '11
|Iris Dé-bhliaintiúl [[Coláiste na nGael]] (gréasán Gaeilge sa Bhreatain)
|
|http://www.colaiste-na-ngael.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214124044/http://www.colaiste-na-ngael.com/ |date=2022-02-14 }}
|-
|'''Irish Pages – Duillí Éireann'''
|sraith
|2002-'14&gt;
|
|
|
|-
|'''Iris na Mara'''
|Iris
|2002-'06 2014&gt;
|Maritime Institute of Ireland, Dún Laoghaoire
|
|
|-
|'''Iris na Nodlag'''
|Bliainiris
|1945&gt;?
|Ógraidh Croise Deirge na hÉireann; The Irish Junior Red Cross.
|''Leslie De Barra a bhunaigh''
|Bean céile Tom Barry an Poblachtánach
|-
|'''Iris Teoin/ Wolfe Tone annual'''
|Bliainiris
|1932-'54
|
|''Brian Ó hUigín''
|
|-
|'''Irisleabhar na bhFiann'''
|Irisleabhar?
|1964
|Fianna Éireann
|
|
|-
|'''Irisleabhar Ceilteach'''
|Irisleabhar
|1952-54
|Irish Society Cambridge, Toronto Tír, Teang Ceol
|''Iain Mac Aoidh, Pádraig Ó Broin''
|
|-
|'''Irisleabhar Mhuineacháin,'''
|Irisleabhar
|1976 -83&gt;?
|An Cumann Gaelach, Iris chraobh Mhuighneachán de CnG
|
|
|-
|'''[[Irisleabhar na Gaedhilge]] / The Gaelic journal'''
|Irisleabhar
|1882 -1909
|Exclusively devoted to the preservation and cultivation
Of the Irish language
|''Osborne Bergin''
''Eoghan Ó Gramhnaigh''
|Ghlac CnG seilbh ar an Irisleabhar i 1894 tar
éis do bhaill as Aontacht Na Gaeilge agus CnaG é a bhunú in 1893. Scríobh Páraic Mac Piarais, Eoin Mac Néill agus Peadar Ó Laoghaire

[http://irisleabharnagaedhilge.fng.ie/index.php?irisleabhair_function=1&amp;irisleabhair_file=IG01-3 téacsanna ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''Iris na Nodlag'''
|
|1944&gt;?
|Ógraidh Croise Deirge na hÉireann;
|''Máire Ní Mhurchuadha''
|
|-
|'''Iris Drong Átha Cliath'''
|
|1939-.
|National Association of the Old I.R.A. 1886-1963
|''Oscar Traynor''
|
|-
|'''Laochra Léinn'''
|Iris
|1992 &gt;?
|Bróisiúr Mheánscoil Feirste – anscoilbhliain 1991-1992
|
|bunaíodh an choláise i 1991
|-
|'''Leaves – Billeoga'''
|
|1938&gt;?
|“Politics, Literary, Irish, Ireland, Monthly . [1 Eanáir - 2 Feabhra]
|Louis N. le Roux
|foilsithe Michaelmas i mBÁC
I mBéarla dar le Marsh's Library ach altanna ar an nGaeilge agus i nGaeilge in imleabhar a h1 uimhir a h1. Im. 1 uimh 2 ar díol ag https://www.abebooks.com/Leaves-Billeoga-Political-Literary-Irish-Ireland-Monthly/30547596652/bd 
|-
|'''Ná Bac Leis'''
|Páipéar
|1921
|Clóite 'Internment Camp, Ballykinlar'. 3 h-eagrán,
Alt amháin i nGaeilge i ngach eagrán
|
|
|-
|'''Newsletter of the School of Celtic Studies'''
|
|1987-96
|'Scéala Scoil an Léinn Cheiltigh'
|
|
|-
|'''Nuachtlitir An Droichead'''
|nuachtlitir
|?&lt;1998&gt;?
|Béal Feirste
|
|
|-
|'''Nuacht Leabharlann Náisiúnta NA hÉireann'''
|
|1999-&gt;?
|BÁC leantar mar NLI NEWS
|
|
|-
|'''Nuacht SMI'''
|
|
|
|
|
|-
|'''Oideas'''
|Iris
|1968&gt;?
|Ráiteachán Roinn Oideachais
|
|
|-
|'''Ríocht na Midhe'''
|Sraith
|1955&gt;?
|records of Meath Archaeological and Historical Society.
|
|
|-
|'''Rosc (Dhá theangach)'''
|Iris
|1951 – 1982&gt;?
|Iris Dhá theangach Chonradh Na Gaeilge CnaG 20p
|''Pádraig Ó Fearaíl''
|Lean seo i ndiaidh 'Eagar' IMLeabhar 30 Uimh.5 Nollaig 1981 / Eanáir 1982
|-
|'''Samhain'''
|Iriseán
|1901-17&gt;?
|Iris WBYeats
|''W.B. Yeats''
|[Cúirtéis clódóir] Foilsithe in éindí leis an Irish Week?????????
|-
|'''Scéal (irisleabhar)'''
|Irisleabhar
|2011-'15&gt;
|Journal of Coláiste na nGael, Britan.
|''Scéal acts as our campaign briefing document''
| ''lean seo 'Iris Na Gaelige''' 
''A5, 12 leathanach, 4 uair sa bhliain, 90% as Béarla''
|-
|'''Scéala'''
|sraith
|197?&gt;
|Comhaltas Ceoltóirí Éireann – craobh Ardscoil Rís
|
|'''Gló G' dar le Tais.CDÉ.'' 
''Scríobh Úna Uí Dhíosca ann''
|-
|'''Scéalta (Dromahair)'''
|Nuachtán
|2015&gt;
|Ráiteachán i mBéarlaach colún Ghaeilge ann.
|
|
|-
|'''Scéal chatha Luimnighe'''
|Irisleabhar
|1922/3?
|Limerick War News
|
|
|-
|'''Scéala Éigse Éireann'''
|Iris
|?&lt;2008&gt;?
|Iris Poetry Ireland formhór i mBéarla
|
|
|-
|'''Scéilíní'''
|Iris
|?&lt;2009&gt;?
|Nuachtlitir Dhátheangach choláiste Oriall
|
|
|-
|'''Sean Óglach'''
|Irisleabhar
|
|Official organ of the National association of Old Irish republican Army
|
|
|-
|'''Sinsear'''
|irisleabhar
|1979 -2019
|''The Folklore Journal', Roinn Bhéaloidas Éireann, An Coláiste Ollscoile''
|
|An 10ú hEagrán 2019 – 9= 2005. níor foilsíodh aon cheann idir 1984-89
|-
|'''Spaoi'''
|Greannán
|
|Education magazine for 1st and 2nd class
|
|Folens
|-
|'''[[Splonk]]'''
|Ríomhiris	
|2019&gt;2024
|Iris dátheangach [[Splancfhicsean|splancfhicsin]]
|Príomheagarthóir: [[Nuala Ní Chonchúir]]
|[https://www.splonk.ie Splonk.ie]
Ar sos ó 2024 i leith
|-
|'''Sult'''
|Irisleabhar
|1961
|Coláiste Oiliúna Naomh Pádraig ??????? Folens??????????
|
|
|-
|'''[[TEANGA]]'''
|irisleabhar
|1979—
|[[Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí in Éirinn]] IRAAL
|
|
|-
|'''Teangeolas'''
|Iris
|1974-'01
|Iris débhliantiúil Institiúd Teangeolaíochta Éireann
|
|''Bhí an chéad eagrán i nGaeilge agus dhá- theangach as sin amach ?????????''
|-
|'''Teoiric'''
|Iris
|1971 - 1980&gt;?
|Theoretical Journal of the Republican Movement. ''&quot;without theory there is no movement&quot;''
|
|15p https://www.leftarchive.ie/document/2109/#comments
|-
|'''The Gaelic Voice'''
|Iris
|1990
|Béal Feirste
|
|
|-
|'''The Irish People / An Choismhuintir'''
|Irisleabhar
|1973
|Republican movement Ireland a chur i gcló
|
|
|-
|'''The Standard – An t-Iolar'''
|Irisleabhar
|&lt;?1950?&gt;
|Catholic Journal
|''Peadar? Kirby''
|Bhí Paddy Kavanagh ag scríobh ann. 
''Ghlaodhtí 'The Caholic Standard' mar leasainm air''
|-
|'''The Star / An Reult'''
|Nuachtán
|1929 &gt;?
|&quot;A national weekly devoted to politics, economics &amp; social
Affairs.&quot;review.&quot; - míosagain ó 1930 ar aghaidh
|
|Baint ag cumann na nGaedhael leis
|-
|'''The United Irishman'''
|Nuachtán
|1899-1906
|National weekly review
|
|
|-
|'''The United Irishman'''
|Nuachtán
|1932-1933
|Foilsicheán de chuid Cumann na nGaedheal – Foilsithe ag 'The Star'
|
|
|-
|'''Tomhas na Teanga'''
|Sraith alt
|2002 – 2010
|Tomhas na Teanga is a series of articles appearing in
The National Hibernian Digest,
|Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton
|http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm
|-
|'''Treoir'''
|Iris
|1968&gt;'14
|Iris Chomhaltas Ceoltóiri Éireann
|
|
|-
|'''Uladh'''
|Iris
|1904-1905
|a literary &amp; critical magazine.
|
|
|-
|'''United Irishman'''
|Nuachtán
|1933 – 1936
|Ainm nua 'the united Irishman' de chuid Cumann na nGaedheal
|
|http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/index.htm
|}

== Gaeilge ⁊ Gàidhlig (⁊ Béarla) ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Gaeilge ⁊ Gàidhlig (⁊ Béarla)
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''[https://anpáipéar.ie/2025/10/aiteachcueir-irisin-nua-de-chuid-aerachaiteachgaelach/ Aiteach / Cuèir]'''
|Iriseán
|2025
|Irisí a dó Aerach Aireach Gaelach.  don phobal Aiteach-Cuèir ar dhá thaobh de Shruth na Maoille.
|Stiofán Ó Briain
|Conall Ó Duibhir an dearthóir.  Maoinithe ag Colm Cille.
d'eisigh an dream céanna 'An Gairdín'  an bhliain roimhe.
|-
|'''Am Foran'''
|nuachtlitir
|?&lt;2013&gt;?
|The Gaelic council of Nova Scotia newsletter
|
|Gaidhlig den chuid is mó
|-
|'''An Deo-Ghréine'''
|
|
|
|
|
|-
|'''An Gaidheal'''
|
|1923-49&gt;?33
|The official magazine of An Comunn Gaidhealach
|
|
|-
|'''[[Buaidh]]'''
|iris
|2015&gt;
|Iris de chuid [[Misneachd na hAlban|Mhisneachd na hAlban]]
|
|[https://www.misneachd.scot/ misneachd.scot/]
|-
|'''Causeway / Cabhsair'''
|iris
|
|Iris scríbhneoireachta Éireannaigh agus Albanaigh
|
|Iris ó [[Oilthigh Obar Dheathain|Ollscoil Obar Dheathain]] i ngach teanga de chuid an dá thír
[https://www.abdn.ac.uk/llmvc/research/word/causeway/ abdn.ac.uk/llmvc/research/word/causeway/]
|-
|'''[[Cothrom (iris)|Cothrom]]'''
|
|
|
|
|
|-
|'''[[Dàna]]'''
|iris ar líne
|2014&gt;2020
|Iris neamhspleách &quot;snasail 's spòrsail&quot; ar líne
|
|[https://web.archive.org/web/20230210011728/http://danamag.org/ danamag.org]
|-
|'''Duillí ''(Journal of contemporary writing)'''''
|
|&lt;?2013?&gt;
|
|
|
|-
|'''Fear na Ceilidh'''
|
|
|
|
|
|-
|'''Gailig'''
|Iriseán
|1928-30
|Gàidhlig na hAlban [[Oileán Cheap Bhreatainn]]
|
|
|-
|'''[[Guth na Bliadhna]] / ''the voice of the year'''''
|Irisean
|1904-1925
|The monthly magazine of An Chonradh Gaidhealach
|
|
|-
|'''[[Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu]]'''
|iris ar líne
|2013&gt;
|Iris trítheangach critice (Béarla, [[Gaeilge na hAlban|Gàidhlig]], [[An Albainis|Albanais]]) as [[Glaschú]] a fhoilsíonn roinnt saothair cruthaitheacha freisin 
|Flora Arizpe Leask, Petra Johana Poncarová, Shane Strachan, ⁊ Taylor Strickland
|[https://glasgowreviewofbooks.com/mun-iris/ glasgowreviewofbooks.com]
|-
|'''[[Mac-Talla (iris)|Mac-Talla]]'''
|Iris
|?&lt;1892-&gt;?
|Galaic na halban?? Sidni??
|''Alaisdair Mac Labhrainn''
|Eneas MacKay Alaisdair Mac Labhrainn
|}

== Ilteangach ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Ilteangach
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''An tEurópach'''
|irisleabhar
|1899-1900
|Irisleabhar ilteangach na heorapa – Éigse Ghaeilge
Choláiste na tríonóide a bhí ina mbun
|''Conall Cearnach, Patrick O Brien''
|'Ní bheidh slighe againn do Shacs-bheurla ann... Is beag is fiú cláirseach aon sreangan agus is beag is fiú sgoláire aon-teangain’  - Cuir i láthair na h-irise dar leis an alt 
in Comhar Iml. 39 Uimh. 4 le hAisling Ní Dhonnchadha
|-
|'''An Macaomh'''
|Iris
|1909-1913
|Iris trí theangach scoil éanna Gaeilge Béarla Fraincis, drámaí filíocht 7rl
|Pádraig Mac Piarais
|4 h-eagrán
|-
|'''An Sgolaire'''
|Nuachtán sheachtainiúil
|?&lt;1913&gt;?
|Nuachtán trí theangach (G,B, F)de chuid daltaí Scoil Naomh
Éanna. Clóadh 50 cinn agus dioladh ar 1p an ceann iad.
|
|
|-
|[[Carn (iris)|Carn]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228181545/https://www.celticleague.net/carn/ |date=2021-02-28 }}
|Iris
|1973-2014&gt;
|Iris ráithiúl an Chonradh Cheilteach /Celtic League i 7 dteanga
|
|''A Link between the Celtic Nations'''
https://www.celticleague.net/carn/
|-
|'''Fianna'''
|Iris
|1911- 1913&gt;?
|Iris i mBéarla agus Spáinis do Ghael na hArgaintíne
|
|
|-
|'''Glór don Phobal'''
|Iris
|2002 -2007&gt;?
|Ag obair ar son Forbairt Pobail [[Cloch Cheann Fhaola|Chloch Cheann Fhaola]] -
Iriseán Pobail le Chéile, Leitir Cheanann. An é seo Glór don Pobail?
|
|
|-
|'''Hunmanitas'''
|Iris
|1930-1931
|i nGaeilge, Béarla, Fraincís scata Gaeilgeoir i mBÁC (muintir Humanitas) a bhunaigh é.
|''Tomás Ó Cléirigh''
|
|-
|'''Irisleabhar Hibernia'''
|
|1938&gt;56&gt;?
|I nGaeilge, Béarla agus i bhFraincís na hEilvéise
|
|Déanta i bhFribourg
|-
|'''Na Feadánaigh'''
|sraith
|1963
|The whistle Players' (i mBreatanais atá seo)
|''Breandán Breathnach''
|
|-
|'''Scéala Scoile'''
|Iris
|?2000-2017&gt;
|Iris séasúrach Shruth na Gaeilge, Cláiste Chaitríona Ard Mhaca
|
|Eagrán 30 Nollag 2016
|}

== Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''An Teanga Bheo'''
|
|
|Colún san Irish Times
|
|
|-
|'''Billeog'''
|
|
|Leathanch Altanna Gaeilge an Irish Times
|''Pól Ó Muirí''
|
|-
|'''[[The Echo]]'''?
|nuachtán
|?
|?
|?
|
|-
|'''Liatroim Ag Labhairt'''
|Leathanach míosúil
|2015-2016&gt;
|Leathanach de cheithre ghné alt Cainteoir na míosa,
Colún na staire, seanfhocail,
|''Proin Ó Duigneáin''
|
|-
|'''The Soverign Independent /An Saorfhlaitheas'''
|Nuachtán
|?2012 &gt;2015?
|Teoiricí Comhcheilge is a dtionchar ar Éirinn.
An t-eagrán deireanach ag scríobh an teideal in nGaeilge freisin, leathanach cúil i nGaeilge
|''á chruthú i dTuaisceart Liatroma''
|
|-
|'''Tomhas na Teanga'''
|Sraith alt
|2002 – 2010
|Tomhas na Teanga is a series of articles appearing
In the National Hibernian Digest,
|''Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton''
|http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm
|-
|'''Treibh'''
|
|
|Altanna Gaeilge ón Irish Times
|''Pól Ó Muirí''
|www.irishtimes.com/culture/treibh
|-
|'''[[Wings]]'''
|Iris
|? – 2026&gt;
|Colún rialta le [[Fearghas Mac Lochlainn]] faoin teideal &quot;Ainmneacha Éanlaith Éireann&quot;
|
|[https://birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/ birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/]
|-
|'''Derry people, Peoples press, Connacht press, Connacht sentinel'''
|
|
|Bhí siad seo ag gacadh leis an deontas de €28 sa
Tseachtain chun ábhar Gaeilge áitiúl a chuir ar fáil
|
|
|}

== Teideal Gaeilge, altanna Béarla ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Teideal Gaeilge, altanna Béarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ag Déanamh Ceoil'''
|Irisleabhar
|
|52 fonn ceoil le húsáid i mbun múine.
|''Comhaltas Ceoltóirí na hÉireann''
|
|-
|'''Ainriail'''
|
|1975 - 1987
|A Belfast Anarchist Monthly
|
|7 n-eagrán ar fad https://irishanarchisthistory.wordpress.com/2012/12/15/ainriail-belfast-no-1-1985/
|-
|'''Ainriail'''
|
|1995-1996
|An Irish Anarchist Monthly
|
|Eagrán a 6 1996 50p   https://www.leftarchive.ie/publication/27/
|-
|'''AISÉIRÍ'''
|nuachtán
|?&lt;1967&gt;? Uimh. 5 1ml 24
|Saor Gaelach Críostúil! 6D
|
|Nuachtán an páirtí polaitiúl [[Ailtirí na hAiséirí]], - corporatism / fascism
|-
|'''An Bárr Buadh'''
|Irisleabhar
|1943&gt;
|Míosagáin, a monthly journal devoted to the activities
and general welfare of the members of First Division the Southern Command and the L.D.F. ...
|
|
|-
|'''An Camchéachta / The Starry Plough'''
|
|1975-2009&gt;?
|The theoretical Magazine of the Republican Struggle - 8p
|
|Iris an IRSP a scoilt ó Shinn Féin
|-
|'''An Cosantóir'''
|Iris
|?&lt;1947&gt;?
|The Defence Forces Magazine
|
|
|-
|'''An Eochair'''
|Iris
|1973 -1977
|A Bulletin of the Irish Republican Movement, Long Kesh
|
|https://www.leftarchive.ie/publication/2841/
|-
|'''An Fianach'''
'''''The Fenian'''''
|nuachtán
|1952&gt; 
|Ireland's aspiration is for Unbounded Nationality
|
|
|-
|'''An Fiolar'''
|Iris
|1930&gt;158&gt;?
|Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile)
|
|
|-
|'''An Focal'''
|Iris
|?&lt;2012&gt;?
|Irish Mhiic Léinn Ollscoil Luimnifgh
|
|
|-
|'''An Gael'''
|sraith
|1985
|Irish Arts Centre New York
|
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-ghuth-18-november-1978.pdf An Ghuth]'''
|iris
|1978-1979
|The voice of Sinn Féin. (dún na nGall)
|
|
|-
|'''An Glór'''
|sraith
|?&lt;1943-55&gt;?
|The voice of the Guild of Irish Journalists
|''Riobard A. Bramham.''
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/an-glor-1-jan-2007.pdf An Glor]'''
|iris
|2007
|Newsheet of Belfast Republican Socialist Youth Movement 
|
|
|-
|'''An Glór Gafa'''
|ráiteachán
|1989-92
|'the captive voice” iris cimí poblachtach i H-block 26 cinn ar fad
|''Brian Campbell / Mícheál Mac Giolla Gunna''
|Clóite agus dáilte ag Sinn Féin i mBéal Feriste
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-guth-august-1972.pdf An Guth]
|iris
|1972-1973
|Arna eisiúna ag cumann Brian Ó Diollúin, Sinn Féin Corcaigh
|
|
|-
|'''An Réabhlóid'''
|
|1984-1992
|Journal of People's Democracy
|
|foilsithe ag an ngluaiseacht People's Demcracy
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/06/an-pobal-eirithe-spring-1991-1.pdf An Pobal Éirithe] - The rRsen People
|Iris
|?&lt;1989 -1991&gt;?
|The Magazine of The Irish in Britain representation Group
|
|alt amháin i nGaeilge ag Pádraig Ó Conchúir in Uimh. a 5
|-
|'''[[An Phoblacht]] / Republican News'''
|Nuachtán
|19??-2015&gt;
|Nuachtán e chuid Shinn Féin
|
|
|-
|'''An Phoblacht'''
|Iriseán
|2019-2020&gt;
|Iriseán treasbhliantúil Shinn Féin £5 £4
|
|
|-
|'''An Saorstát / The Free state'''
|Nuachtán
|
|Seachtanán i mBéarla ar
|
|
|-
|'''An Saoghal Gaedhealach'''
|Iris/Nuachtán
|?&lt;1918-1919&gt;?
|
|''Ua hÉigeartaigh''
|
|-
|'''An Saoghal Gaedhealach'''
|Irisleabhar
|1950&gt;?
|The Vocational Education Bulletin Supplement
|''foilsithe i Loch Garman''
|
|-
|'''An Scéal'''
|Nuachtlitir
|2006-'10
|the newsletter of the Irish community in Scotland
|''riomhlitir ar fáil i gcóip crua ó leabharlanna i nGlaschú''
|
|-
|'''An Seanachaidhe /The Milesian'''
|
|1893-18?
|lámhscríofa ag Árt Ó Gríofa – idir láimhe ag an Celtic Literary Society
|''Liam Ó Maolruanaidh - William Rooney''
|
|-
|'''An Solas'''
|Iris
|?&lt;1965&gt;?
|The Monthly Magazine of The Irish Comunist Group - Oct 19065
The Monthly Magazine for Irish Workers - Nov 1965
|
|
|-
|'''An Solas'''
|Iris
|2004- 2006
|
|
|https://www.leftarchive.ie/document/318/
|-
|'''An Spréach'''
|Iris
|2018 - &gt;2020
|Indpendent non-profit Socialist Rpubicanmagazine.  £2.50 €3.00. [leantar leis ar FB.]
|
|https://www.lasairdhearg.com/anspreach/  Seacht n-Iris ar fad
|-
|'''An Taisce'''
|Iris
|1975 - &gt;?
|Ireland's Consevation Journal
|
|
|-
|'''The Standard / An tIolar'''
|seachtanán
|
|
|''Peadar Kirby''
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/21349-an-to-no1.pdf An tÓglach]'''
|Quarterly Journal
|1918-22 
1967 - 1970
|“The official organ of the Irish Volunteers” .
|''(cinn eile ann leis Pierce Beaslaí)''
|''D'fhostaigh an t-airm Seán Ó Conchubhair chun cuidiú leo i gcúrsaí poiblíochta agus chun an iris a thabhairt amach''
|-
|'''An tÉireannach'''
|Iris
|1985?&gt;88?
|Iris an 'Irish Association' i bParás - 
Iris cultúrtha a plé litriocht, ealaín 7rl, 
Dhá nó trí chinn sa bhliain. Corr-alt i nGaeilge
Agallamh déanta le Becket.
|''Dave Conachtan''
|Scríbhneoir eile a b'í Sylvua Hotinger
Imircigh oillte as Éire a bhí san IA. Níor chláraigh siad a gcumann sa bhFrainc de reéir an dlí ach d'oscail siad Beár Éireannach i bParás agus bhíodh ranganna Gaeilge, Ceol Gaelach 7rl á n-eagrú acu.
|-
|'''An t-Éireannach Aontuighthe'''
|Iriseán
|1948
|The United Irishman: the voice of Irish republincanism
|
|
|-
|'''Ár n-Éire / Old'''
|
|1919-1923
|New Ireland publishing – weekly review
|
|
|-
|'''Beltaine'''
|Iris
|&lt;1901&gt;?
|I mBéarla den chuid is mó
|''W.B.Yeats''
|''Thug pé brabús do CnG''
|-
|'''Biatas'''
|Iris
|1966-&gt;?
|The Tillage Farmer
|
|
|-
|'''Bullán'''
|Irisleabhar
|1994&gt;?
|An Irish studies journal
|
|''Willow Press, Oxford''
|-
|'''Cara'''
|Iris
|?&lt;2014&gt;
|Iris do phaisinéirí eitleáin Air Lingus
|
|
|-
|'''Cáirdeas'''
|Iris
|?&lt;1941&gt;?
|Journal of the Gaelic Christian Fellowship.
|
|
|-
|'''Cath Maige Mucrama'''
|
|?&lt;1975&gt;?
|Imleabhar 50 d'imleabhar an chumain sin
|
|
|-
|'''Céim'''
|Iris
|1972 -'15&gt;?
|Iris Oifigiúl An choimisiún le Rincí Gaelacha (dé-bhliantúil)
|
|
|-
|'''Cogar'''
|Iris
|1974
|Iris Chomhaltas Ceoltóirí Éireann
|
|http://homepage.tinet.ie/~cuisle1/cuisle.htm
|-
|'''Cuisle'''
|Iris
|2011
|The voice of the Members (Fianna Fáil)
|
|
|-
|'''Dúchas'''
|nuachtlitir
|1972-79
|Scríobh Mac durcá?? agus Ó Murchú ann
|
|Irish American Cultural Institute. St. Paul Minnesota
|-
|'''Dúiche Néill'''
|tréimhsechán
|1986-96&gt;?
|“Tréimhseacháin léannta” áitiúl
|
|Scríobh Proinsias Ó Conluain ann go minic
|-
|'''Eile'''
|Iris
|2013 &gt; 2021
|Iris don Aerach,
|Scot de Buitléir
|
|-
|'''Éire 19'''
|Irisleabhar
|1977
|University of Florida],
|
|
|-
|'''Éire'''
|Nuachtán
|1923 Ean- Bealtaine
|Seachtainiúl
|Countess Markievicz
|Clóadh i nGas Chú na hAlban chun theacht i dtír ar chinnsearacht Stát le linn an chogadh Catharga. Tháinig seo i ndiaidh 'Poblacht na hÉireann'. 
|-
|[https://republicanarchive.com/category/1940s/ '''Éireannach Aontuighthe''']
|Iriseán
|1948- 1964&gt;?
|The United Irishman - &quot;The Voice of Irish Republicanism&quot;
|
|[https://catalogue.nli.ie/Search/Results?lookfor=Éireannach+Aontuighthe&amp;type=AllFields Vol. 2 No. 3 1949] 
Leantar leis an dteideal seo go dtí 1951 agus i 1952 cuirtear an teideal béarla chun tosaigh leis an ceann Gaeilge i ribín agus an nath 'Is í an Phoblacht ár gcuspóir&quot;  thíos fé.
|-
|'''Éire  Ireland'''
|Irisleabhar
|1949 – 1973
|Iris sheachtainiúl Na Roinne gnóthaí Eachtaracha = Ireland: Weekly etc
|
|Leantar é le Ireland Today
|-
|'''Éire-Ireland'''
|Irisleabhar
|1914-16&gt;1918-22
|&lt;nowiki&gt;http://www.corkpastandpresent.ie/localstudies/newspaperlist/a-g/&lt;/nowiki&gt;
|
|
|-
|'''Éire-Ireland'''
|Irisleabhar
|1966&gt; 1995-?
|a journal of Irish studies
|
|The Irish American Cultural Institute, St Paul, Minesota
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/12/eire-nua-1971.pdf Éire Nua]'''
|Iris
|1971, 1972.
'74, '80. '90 &amp; 2000
|the social and economic programme of Sinn Féin. 
|
|Feabhra 1980 - “Irislitir makes it’s reappearance with this issue. Two copies will be sent to each cumann and they should be passed around for members to read and study.”
[https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000852528 LNÉ]
|-
|'''[https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ Eolas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250925125902/https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ |date=2025-09-25 }}'''
|Iris
|1973 - 1975
|International Newsletter of the Irish republican Movement
|Seán Ó Cionnaith?
|Eolas was the International Newsletter of Official Sinn Fein in the 1970s.
|-
|'''Fianna'''
|
|1910/15?
|Clóite san Airgintín 
|''Pádraig Mac Mághnais''
|
|-
|'''Fianna Fáil'''
|Irisleabhar
|1914
|THE IRISH ARMY
A Journal for Millitant Ireland
|Terrence McSwiney
|
|-
|'''Focalín'''
|Iris
|1978
|(“A wee word” for the odd reader of CLR who does not understand the First Language) 
|
|
|-
|'''Forgnán'''
|iris
|?&lt;1962 &gt;?
|Journal of the Building Centre Dublin
|
|vol 1 No. 5 May 1962
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/fuascailt-july_august-1996.pdf Fuascailt]'''
|iris
|1996-2006&gt;?
|Irish Political Prisoners campaign
|
|
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/glor-uladh-may-1955.pdf '''Glor Uladh''']
|iris
|1955
|&quot; The Voice of the Republican North&quot;
|
|6 heagrán atá sa gcód ag The digital Republican archive.
|-
|'''[[Guth agus Tuairim|Guth ⁊ Tuaraim]]'''
|nuacht iris
|1979 - 1984
|Iris mhíosúil áitiúil ó thús na 1980idí a bhaineann le hiarthuaisceart Dhún na nGall. Gaeilge sa chéad eagrán ach ní ina dhiadh sin.
|
|http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm?page=0
|-
|'''Inbhear'''
|sraith
|?&lt;2010&gt;?
|Journal of Irish music and dance
|''Niall Keegan''
|
|-
|'''Inis Fáil'''
|Iris
|1925&gt;?
|Bulletin de la Ligue pour l'Indépendance de l'Irlande.
|
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/iris-no-12-1988.pdf Iris]'''
|iris
|?&lt;1988 -91&gt;?
|The Republican Magazine
|
|November 1988 - Number 12
May 1991 -  Number 16
|-
|'''IRIS'''
|Iris
|1981–1993, 2005–2019
|Gnóthaí Eachtracha, Bureau d’Affaires Etrangéres
|
|Imeartas focal a bhí sa teideal a dtánaig ó ‘Irish Republican Information Service” - dé-bhliatúil.
|-
|'''Iris An Airm'''
|Nuachtán
|1922&gt;?
|Foilsithe I mBÁC go Laethúil seachas an Satharn
|
|
|-
|'''Iris An Gharda,'''
|
|1969/1970
|
|
|&lt;nowiki&gt;http://www.policehistory.utvinternet.com/irisang.html&lt;/nowiki&gt;
|-
|'''Iris Bheag'''
|Nuachlitir
|1987-1994?
|the intention of this litle magazine is to provide a means of
exchanging ideas and developing sinn Féin’s policies and strategies by disscussion. Rules 4. Material can be in Irish Or English7. IB is issued Free. Ib will be issued Monthly
|
|The Education department 44, Parnell Square,
Dublin 1 Irish inbhéanach Shinn Féin – Aengus Ó Snod.
|-
|'''Iris Fhianna Fáil,'''
|
|
|
|
|Teideal Nua: FF Newsletter
|-
|'''Iris Oifigiúl'''
|Iris
|?&lt;2011&gt;?
|Irish Oifigiúl de chuid an rialtas
|
|[Uimh. 48 – 2011]
|-
|'''[[:en:Lia_Fáil_(political_party)|Lia Fáil]]'''
|Iris
|1957
|Fr. Fahy 10 -neagrán – he single handedly wrote the 10 highly inflamatory newspapers resulting in demotion in 1959
|Father John Fahy
|Organ of the Land and Industrial Army of Ireland.
|-
|'''[https://muse.jhu.edu/journal/141 New Hibernia review / Iris Éireannach nua]'''
|Iris ráithiúl
|1997&gt;2021
|St. Paul (Minnesota) Center for Irish Studies at the University of St. Thomas 1997
|Thomas Dillon Redshaw
|
|-
|'''Nua'''
|Iris
|1997&gt;2000?
|studies in contemporary Irish writing.
|Eugen O'Brien
|Jefferson City, TN: Carson-Newman College
|-
|'''Nuacht CIÉ'''
|Iris
|
|Baile Átha Cliath, An Roinn Faisnéise, Stáisiún Droichead an Rí.
|''Lorcán Ó Treasaigh''
|
|-
|'''Nuacht Náisiúnta'''
|
|1923-25
|
|
|
|-
|'''Nuacht Náisiúnta'''
|Iris
|1969 -1976
|Iris inmheánach de chuid Sinn Féin, foilsithe i Gardiner Place
|
|&lt;nowiki&gt;http://www.iol.ie/~rjtechne/century130703///////1960s/nuacht69.htm&lt;/nowiki&gt;
|-
|'''Obair'''
|Iris
|?&lt;2014-'14&gt;?
|Bulletin of the office of public works
|
|
|-
|'''Our Girls/ Ár gCailíní'''
|
|1930-1933
|The Magazine for the Girls in Ireland
|
|
|-
|'''[[Poblacht na hÉireann (nuachtán)|Poblacht na hÉireann]]'''
|Nuachtán
|1922-23
|Bhí eagrán Albanach, Deisceartach agus ceann leis
an dteideal bhreis War News ann
|
|Tháinig ‘Éire’ ina dhiadh tar éis bhás Childers a bhí i gceannas ar bolscaireacht poblachtánach.
|-
|'''Poblacht na nOibrithe'''
|Iris
|2012 - 2014
|
|
|iris de chuid éirigí a bunaíodh i 2006 https://www.leftarchive.ie/document/636/
|-
|'''[https://pogmogoal.bigcartel.com Póg Mo Goal]'''
|Iris
|2015-2020
|i bhfoirm nuachtán eisithe ag Pogmogoal.com
|
|Póg Mo Goal is a beautifully produced football magazine, from right here in Dublin.
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/roisin-dubh-1975.pdf Roisín Dubh]
|Iris
|1975&gt;?
|The Voice of Kerry Republicanism
|
|
|-
|Rosc Catha
|Iris
|1972-&gt;1973?
|Published by Clanna Eireann
|
|&quot; Clann na hÉireann is a political movement representing the official Republican movement in England, Scotland and Wales&quot;  - Vol 1 No. 1 October 24 1972. 5p
|-
|'''[https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ Saoirse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114104418/https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ |date=2025-01-14 }}'''
|Iris
|1980-2011
|Iris Pháirtí Shóisialta Phoblactánach na hÉireann (an IRSP)
|
|IRSP Paper (50p 70p abroad). dhá leathanach atá in [https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-irsp-belfast-august-2011.pdf Eagrán 2011]
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/saoirse-the-tallaght-republican-september-1983.pdf Saoirse]''' , 
'''The Tallagh Republican'''
|Iris
|?&lt;1983&gt;?
|&quot;Eagran 1 Mean Fhómhair 1983&quot;
|
|' In each issue we'll have a small rang Gaeilge'.
Tugadh [[Tallaght Republican]] air I 1986 ach gan an rang beag Gaeilge. 
|-
|'''Saoirse Éireann Wolftone Weekly'''
|Nuachtán
|1937/8&gt;?
|Seachtainiúl ‘twopence’
|
|Vol 1. No 36 Saturday May 7 1938
|-
|'''Saoirse Nua'''
|Iris
|?&lt;2010-2014&gt;?
|The voice of the Republican Movement
(Republican Sinn Féin)  
|
|Issue 15 Spring 2014
|-
|'''[http://www.irishlabourhistorysociety.com/index.php?page=saothar30&amp;title=Saothar%2030 Saothar]'''
|Iris
|1975-2020&gt;
|Iris an chumainn le stair Lucht Saothair na hÉireann
|''Pádraig Ó Snodaigh an chéad eagarthóir''
|Saothar 45 2020
|-
|'''Scéal Eile'''
|Nuachtlitir
|?&lt;2009&gt;?
|The Newsletter of the CooleyKeegan branch of CCÉ
|
|
|-
|'''[[Scéala Éireann]] / The Irish Press'''
|Nuachtán
|1931 -1995
|Bhíodh altanna Gaeilge thríd.
|
|
|-
|'''Sciath'''
|Iris
|
|Journal of the National Industrial Safety Organisation  
(deir NLI gur i nGaeilge atá sé)
|
|lean 'Health and Saftey é mar theideal
|-
|'''Sgéal Chatha Luimnigh'''
|Nuachtán
|?&lt;1922&gt;?
|Limerick War News, nuachtán an rialtas sa choga cathardha
|
|
|-
|'''Seanchas Ard Mhaca'''
|Iris
|1957-1993
|Iris Stairáitiúl
|
|
|-
|'''Seanchas Dúthalla'''
|
|?&lt;1971-91&gt;?
|
|
|
|-
|'''Sinn Féin'''
|Iris
|1923 – 1925
|
|''Patrick J Little''
|18,000 cóip á ndíol. Tháinig seo i ndiaidh Éire
|-
|'''Sinn Féin (Daily)'''
|Iris/nuachtán
|1909-&gt; 1910?
|
|
|
|-
|'''Sinn Féin (Weekly)'''
|Iris
|1906&gt; 1914?
|
|
|
|-
|'''Sinsear'''
|
|?&lt;1981- 1995&gt;?
|Roinn Béaloideasa Éireann Coláiste na hOllscoile
|
|
|-
|'''Spéis'''
|sraith
|2010 -'13
|Bulletin of the International Council for Traditional Music Ireland
|''Liz Doherty, Thomas Johnston (2012)''
|
|-
|'''Táin'''
|Iris démhíosúil
|?&lt;2003-2007&gt;?
|the Australian Irish Network
|''Val Noone foilsitheoir''
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/teach-na-failte-janmar-2003.pdf Teach na Fáilte]'''
|
|2003
|republican and socialist ex-prisoner &amp; family support
|
|
|-
|'''Teanglitir'''
|Nuachtlitir
|1985-1996
|&quot;Patriotism&quot; Irish Association of applied Lnguistics -IRAAL
|''Dónall P. Ó Baoill (1-19) Jeff Kallen (20-25), Patrick Farren (25-&gt;)''
|''bhfuil éagsúlacht idir Iris na Gaeilge/ teanglitir/teangeolas/teanga''
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/10785-teoric.pdf Teoraic]
|iris
|1975 -1976&gt;?
|Theoretical Journal of the Republican Movement
&quot;We hope to publish this magazine at least every quarter.&quot;
|
|&quot;Without a revolutionary theory there can be no revolutionary  movement - Lenin&quot;
|-
|tiocfaidh Ár Lá
|iris
|?&lt;1987&gt;?
|imlitir den gcoifte stailc ocrais cuimhneach áin Éireann
|
|
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/10/49987099-tal-22.pdf Tiocfaidh Ár Lá]
|iriseán
|?&gt;2003&gt;?
|Celtic And Ireland - iris do thacathóir®i foireann Sacar Celtic.
|
|Bulletin of the Irish hunger Strike Commemoration committe (Birmingham. uimh. 5  2003
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/tirgra-june-1964.pdf '''Tír Ghrá''']
|Iris
|1963-1964&gt;?
|&quot; The Voice of the Republican North
|
|Vol. 2 No. 5  April 1964 Luac 4d.
|-
|'''Treoir'''
|Iris
|?&lt;1970-2020 &gt; Vol.2 Uimhir.2 Márta -Aibrean
|Iris oifigiúl Cómhaltas Ceóltóirí Eireann luach 1s.
|
|
|-
|'''An Sgrúdaightheoir The Examiner'''
|Nuachtán
|1930 -1960
|(Dundalk) Thosaigh mar an Newry Examiner
|
|
|-
|'''The Fanad Magazine'''
|
|
|
|
|
|-
|'''The Gael'''
|Iris
|
|The official journal of the Gaelic Athletic Association.
|
|
|-
|'''the Northern Patriot'''
|Iris
|1895
|
|
|
|-
|'''The Shan Van Vocht'''
|Iris
|1896 &gt;?
|(An tSean Bhean Bhocht) A National Monthly Magazine
|''Alice Milligan, Eithne Carberry''
|
|-
|'''Young Ireland/Éire Óg'''
|Irisleabhar
|1919-1923
|Young Ireland i mBÁC
|
|
|-
|'''Uladh'''
|irisleabhar
|1904-05
|a literary &amp; critical magazine.
|
|
|-
|'''Ulaidh Ag Aiséirghe'''
|nuachtán
|1952 - 1954
|Míosúil Resurgent Ulster - 'Ní Síothchán gan Saoirse' 
|
|Resurgent Ulster a bhí ar an nuachtán ar dtús i 1952.  Cuireadh an teideal Gaeilge air i Mí Aibreán 1954 go deireadh na bliana san.
|}

== An Ghaeilge á bplé i mBéarla ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ An Ghaeilge á bplé i mBéarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ancient Ireland'''
|Iris sheactainiúl
|1835
|Foilsithe i mBÁC John S. Folds
|''Philip F. Brown / Pilib de Brúin''
|Established for the purpose of reviving the cultivation of the Irish language, and originating an earnest investigation into the ancient history of Ireland …
|-
|'''Celtica'''
|irisleabhar
|1946 - 2020
|peer-reviewed journal on Celtic Studies, including linguistics,
literature, manuscript studies, textual criticism, history, law, 
Dialect studies and onomastics.
|''Uimhi 31Barry J. Lewis, Ruairí Ó hUiginn'' 
|bliantúil ó bhí 2016 ann
|-
|'''Éiriu'''
|sraith
|1904-2013&gt;
|School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann
|
|Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann.
|}

== Cíona Lín / Blaganna ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Cíona Lín / Blaganna
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Abair as Gaeilge é'''
|2006
|mar ba mhaith liom mo chuid Ghaeilge a bhisiú.
|''Julia - Meiriceánach''
|http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309193406/http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com/ |date=2021-03-09 }}
|-
|'''Aduaidh'''
|2005 – 2007
|Focail fé thuairim i nGaoluinn.   
|''Cionaodh''
|http://aduaidh.blogspot.com
|-
|'''Ag Seasamh an Fhóid'''
|2016 – 2019
|togra ealaíne le comóradh a dhéanamh ar an tionchar a bhí ag 
muintir Ros Muc ar an bPiarsach sna blianta roimh an Éirí Amach 
|''Nuala Ní Fhlathúin agus'' 
''Eoin Mac Lochlainn,'' 
|https://rosmuc2016.wordpress.com
|-
|'''Aisling'''
|2006 – 2016
|“Is blag beag é seo ina ligim saor mo chuid smaoint...”
|''Tim''
|
|-
|'''Amhráin Arann'''
|2012 – 2014
|“..amhráin a cumadh in Árainn a eisiúint i bhfoirm leabhair le dlúthdhioscaí..”
|''Deirdre Ní Chonghaile''
|
|-
|'''An Blag Ard'''
|2010
|
|''as an tSraith bháin dó''
|http://anblagard.blogspot.com
|-
|'''An Bhlaglann'''
|
|''Blag spéisiúil ar chúrsaí oideachais is teichneolaíocht Gaeilge -!G''
|
|níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge
|-
|'''An Bothán Tréigthe'''
|2007 – 2009
|
|
|http://anbothantreigthe.blogspot.com
|-
|'''An Cailín Deas'''
|
|''Blag an chailín deas Gaeltachta atá anois ina cónaí sa Chathair- IG''
|
|níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge
|-
|'''An Cainteoir Dóchais'''
|?&lt;2009 &gt;?
|
|''Michal as Poblacht na Seice''
|
|-
|'''An Caomhach'''
|2005 - 2020
|Tuairimí agus fíricí nach mbíonn le fáil aon áit eile as Gaeilge.
|''Séamus Poncán Ó Neachtain''
|http://caomhach.blogspot.com go mór ar son Iosrael – dar le Igaeilge
|-
|'''An Cheathrú Rua'''
|2011 – 2012
|chun eolas a chur ar fáil don phobal.
|
|http://ancheathrurua.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200606123949/http://ancheathrurua.blogspot.com/ |date=2020-06-06 }}
|-
|'''An Cnagaire'''
|2008 - 2020
|
|''Póló''
|https://ancnagaire.blogspot.com
|-
|'''*An Codú'''
|2006 -’ 21&gt;
|Smaointe Fánacha as Chonamara
|''Eoin Ó Riain''
|''http://smaointefanacha.blogspot.com''
|-
|'''An Coimíneach'''
|2013-1015
|Cín Lín Uí Choimín
|
|
|-
|'''An Croí Ait'''
|2011 – 2021&gt;
|Altanna agus ceachtanna mhúinteoira Gaeilge dá ranga agus
d’fhoghlaimeoirí. Morán nasc chuig áiseanna éagsula
|Caitríona Weafer Múinteoir, 
Éireannach I gCathair na nAingeal, 
|https://ancroiait.wordpress.com
|-
|'''An Doras Oscailte'''
|2005 – 2012
|Blog ina dhéanfaidh mé cleachtadh ar mo chuid Gaeilge
|mark bodah
|http://dorasoscailte.blogspot.com
|-
|'''An Druma Mór'''
|2008-?
|''Blag chúrsai Reatha an sár iriseoir Eoghan Ó Néil -IG''
|''Eoghan Ó Néill''
|níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge
|-
|'''An Ghuí Aniar'''
|2009 – 2011
|
|''Ros Cománach i nGaillimh''
|http://anghuianiar.blogspot.com
|-
|'''An Mheabhair Foghlaimeora'''
|2010 – 2011
|
|''Bleáth cliathach a bhí 28''
|
|-
|'''An Litríocht seo Againne'''
|2009 – 2011
|Is éard tá sa bhlag seo mo chuidse smaointe faoin litríocht seo againn
|''Cailliomachas – leabharlannaí''
|http://litrocht.blogspot.com/2009/05/
|-
|'''An Ruball Rua'''
|2017 – 2020
|''Fáilte isteach ag an bhlag seo – teangacha a bheas le feiceáil:Gaeilge, français, English''
|
|https://ruballrua.wordpress.com/tag/photography/
|-
|'''*An Scríobhaí Siúlach'''
|2021
|Cín Lín chun Connalach a lonnaigh san Oirua agus atá ag iarraidh an teasnamh scríobh i nGaeilge faoin tir a chuir ina cheart
|''Kayla Reed''
|https://scriobhaisiulach.wordpress.com
|-
|'''An Solas'''
|1965
|The Monthly  Magazine of The Irish Communist Group. OCT '65
|
|&quot;The Monthly  Magazine for Irish Workers&quot;-. Nov. '65
|-
|'''Anseo is Ansiúd'''
|2010
|Blog as Gaeilge faoi gnáth rudaí an tsaoil agus mo chuid eachtraí éigsiúla.
|''Gearóid Ó Madáin''
|http://anseoisansiud.blogspot.com
|-
|'''An t-Oileánach Tréighthe'''
|2009 – 2012
|
|''Proinsias Mac a’ Bhaird''
|
|-
|'''*An Tuairisceoir'''
|2013 – 2021&gt; 
|Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht.
|''Ciarán Dúnbar agus roinnt eile''
|https://antuairisceoir.wordpress.com
|-
|'''An t-Ultach'''
|2010 – 18?
|Suíomh Chín lae don Iris gan ach 5 alt air
|''Seán Rua Ó Murchú''
|https://antultach.wordpress.com
|-
|'''Anuas den tSeilf'''
|2009 – 2011
|Nótaí agus smaointe iad seo de réir mar a thagann siad chugam
|''Cailliomachas – leabharlannaí''
|http://cailliomachas.blogspot.com
|-
|'''Aodhán''' 
|2013
|Ag Smaoineamh os Ard
|''Aodhán Ó Dea''
|http://aodhanodea.ie/blog/{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''Ar Son na Drúise'''
|
|suíomh, príobháideach é an suíomh seo
|
|https://arsonnadruise.wordpress.com
|-
|'''As an Nua'''
|2016&gt;?
|formhór de i mBéarla de réir freagrai ar alt ar i dTuairaisc
|Siún Ní Dhuinn
|nasc ag rá gur suíomh ag déanamh aithris atá i gceist
|-
|'''As Ord Oráiste'''
|2005 – 2006
|Dhá alt ón iriseoir seo as Béal Feriste
|Liam O Raiste
|http://asordoraiste.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506083934/http://asordoraiste.blogspot.com/ |date=2021-05-06 }}
|-
|'''Athfhás'''
|2011 – 2016
|Seo nuacht agus eile ón iar-Ghaeltacht, áit atá ag teacht thar 
n-ais ina Ghaeltacht iomlán sar i bhfad!
|
|http://athfhas.blogspot.com
|-
|'''Bealach mo Shaoil'''
|2005-2009
|chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - 
|''mac léinn sa tSúlainn''
|http://siuloir.blogspot.com
|-
|'''Baoismhacnamh'''
|2005-2009
|chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - 
|''mac léinn sa tSúlainn''
|http://siuloir.blogspot.com
|-
|'''Betty Furlong'''
|2018 -2020
|
|
|
|-
|'''Blag Cois Life'''
|2010 – 2015
|Blog of Cois Life, Irish Language Publishers
|
|http://blagcoislife.blogspot.com
|-
|'''Blag Forbairt Naíonraí Teo.'''
|2009 - 2013
|Blag é seo atá dírithe othur seo siúd a bhíonn ag obair i
Naíonraí/naíscoileanna 
|
|https://naionrai.wordpress.com
|-
|'''Blag Ghael Gan Náire'''
|2007&gt;?
|
|
|http://gaelgannaire.blogspot.com/,
|-
|'''Blag Ghearóid'''
|2006 – 2009
|
|
|http://gearoid.blogspot.com
|-
|'''Blag Mháirtín Uí Mhuilleoir'''
|
|Iar-pholaiteoir le Sinn Féin ar é Máirtín Ó Muilleoir
|
|caifear cuireadh a bheith ag duine chun é a léamh
|-
|'''*Blag Nua Gaeilge'''
|2019 – 2021
|
|''Panu Petteri Höglund'' 
''Nó tá urscéal leis clóite ann''
|https://blagnuagaeilge.blogspot.com/2019/06/
|-
|'''Blag Shomhairle'''
|2005 -2006
|Níl fágtha ach nasc ar an suíomh blaganna 
|
|
|-
|'''Baoismhacnamh'''
|2018 -2020
|
|
|
|-
|'''Breacleabhar An imill'''
|2004 – 2005
|'Sé is príomhchuspóir na mblaganna seo ná mo chuid 
Gaeulinne a chleachtadh agus a fheabhsú’
|''Conn -'' 
''lonnaithe in Inis, Co. an Chláir''
|http://breacleabhar.blogspot.com
|-
|'''Brian Darby'''
|2014 – 2015
|suíomh le altanna faoi na gcluichí Gaelacha
|''Brian Darby''
|https://briandarby1.wordpress.com/category/gaeilge/
|-
|'''Bród Éireannach'''
|2005 -2006
|Seo mo bhlog. Beidh sé i nGaeilge agus i mBéarla
|''Aingeal – foghlaimeoir Gaeilge Pennsylvania''
|http://aingealpuirseil.blogspot.com
|-
|'''Bruth Seanfharraige'''
|2009
|'Ní beag beagán de drochbhrocán”
|''An Deabhal Álainn''
|http://seanfharraige.blogspot.com
|-
|'''Cainteoir Doofus'''
|2011-2012
|tuaraimíagus iad aisrithe sa cholún ar dheis
|
|http://www.cainteoirdoofus.com
|-
|'''Ceiliúradh'''
|2011- 2013
|
|
|https://ceiliuradh.wordpress.com
|-
|'''Ceist Mór an lae'''
|2006 – 2008
|Polaitíocht
|''iriseoirí éagsula''
|http://ceistmhor.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728084521/http://ceistmhor.blogspot.com/ |date=2019-07-28 }}
|-
|'''Cha chanann? Canathaobh?!'''
|2020 – 2021
|Tógáil ar Scoil Ghaeilge Ghearóid Tóibín agus na hamhrain a múineadh
|''Séamus Poncán Ó Neachtain''
|https://amhrainghaeilge.blogspot.com
|-
|'''Chetwynde Downs'''
|2006 – 2012
|Fear meánaosta beoir-bholgach frustráilte. Ag lorg 
síbearchaidreamh intleachtúil platónach le bean shéimh chneasta
A thabharfadh cluas bhaúil do m'fhaidhbeanna pearsanta.
|
|http://chetwyndedowns.blogspot.com
|-
|'''Cín Lae Sclábhaí Pá'''
|2008 - 2011
|
|''Dubhaltach (Uí Reachtair?)''
|https://tadenc.blogspot.com/search?q=2011
|-
|'''Cistin Chliste'''
|2011
|Oidis agus altanna ar bhia i nGaeilge agus Sasanais
|
|https://cistinchliste.wordpress.com
|-
|'''CLG go Deo'''
|2014 – 2015
|altann ar an Chumann lúthchleas Gael
|
|https://clggodeo.wordpress.com
|-
|'''Club Leabhar'''
|2005 &gt; 2006
|leabhair agus 
|''Aonghus Ó hAlmhain 7 Coleen Dollard''
|http://club-leabhair.blogspot.com
|-
|'''Coicís in Éireann'''
|2007 – 2009
|
|''mark bodah''
|http://coicisineirinn.blogspot.com
|-
|'''Crá Croí Cois Cuain'''
|2006 -2018
|Sóisialachas agus an Ghaeilge
|
|https://cracroi.wordpress.com
|-
|'''Crosbhealaí'''
|2008 – 2012
|Blag i nGaeilge ar chúrsaí an tsaoil.
|''Aonghus Dwane''
|http://crosbhealai.blogspot.com
|-
|'''Cuisle'''
|2005
|Mommy blogging as Gaeilge
|''Nicole as Worchester''
|http://cuisle.blogspot.com
|-
|'''Cumann Carad na Gaeilge'''
|2005 -2010 ‘15 -‘17
|Agallaimh agus caint as Gaeilge.
|''Séamus Poncán''
|http://philo-celtic.blogspot.com
|-
|'''Cumann Scribhneirí Úra na Gaeilge'''
|2007 – 2015
|23 scríobhnóir úra ag cur a saothar pinn in airde ar an idirlín 
|
|http://scribhneoirioga.blogspot.com
|-
|'''*Cursaí Staire'''
|2012 -2021
|Aistí ócáideacha ar an stair, ar staraithe, agus ar scríobh na staire.
|''Vincent Morley''
|http://cstair.blogspot.com
|-
|'''Daoine Beaga'''
|2011
|Corr alt ghairid 
|''Réaltán Ní Leannáin''
|http://daoinebeagadotcom.blogspot.com
|-
|'''Dialann Scott de Buitléir'''
|??
|oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin
|''Scott de Buitléir''
|http://dialannscott.blogspot.com/
|-
|'''Dónal Na Gealaí'''
|2009
|6 nó seacht alt ar an réimsí éagsula den Ghaeilge
|''Feilm Borland''
|http://donalnagealai.blogspot.com
|-
|'''Éan Bealtaine'''
|2006 – 2011
|A nest for a May Bird's thoughts - Gaeilge I 2006 sasanais I 2011
|''Wren''
|http://eanbealtaine.blogspot.com/2011/
|-
|'''Fada fada'''
|2008
|comharthaí bóithre ceartaithe le péint
|''Ceithearnach Comharthaí''
|http://fadafada.blogspot.com/?view=mosaic
|-
|'''Faoi Cheilt'''
|2010 – 2014
|
|''John''
|http://faoicheilt.blogspot.com
|-
|'''Feachtas'''
|2012
|–Óg Ghluaiseacht na Gaeilge – Eolas agus imeachtaí an eagrais
|
|http://feachtas.blogspot.com/p/dean-teagmhail-linn.html
|-
|'''Fear Beag'''
|2012
|5 alt fada
|
|http://fearbeag.blogspot.com
|-
|'''Feicim'''
|2011 – 2017
|Gaeilge le Spraoi ar Inis Oírr. Fun Easy Irish Courses
– Immersion Method! 
|''Bríd Ní Chualáin''
|https://feicim.wordpress.com
|-
|'''Fiche focal'''
|2007 – 2011
|
|''Connalach a d’fhreastail ar O na G''
|http://fichefocal.blogspot.com
|-
|'''Fiontar agus Scoil na Gaeilge'''
|2015 – 2018
|suíomh le mórán eolas maidir le Fiontar
|''blaganna ó Mhic léinn''
|https://fiontardcu.wordpress.com/about/
|-
|'''Fis'''
|2006 – 2013
|An chéad fhíschraoladh ó Chumann Carad na Gaeilge, 
D’fhág an leathanach is chuir in airde ar You tube
|''Seéamus Poncánach''
|http://philo-celtic-feesh.blogspot.com  
https://www.youtube.com/playlist?list=PL395B1BAD058326A1
|-
|'''Foinsí'''
|2009 – 2011 
|liostaí foinsí ar na haistí sa dá chín lín eile ag an údar 
|''Cailliomachas – leabharlannaí''
|http://xn--foins-3sa.blogspot.com
|-
|'''Gaeilgeandedtec'''
|2006
|cín lín Macléinn le deis ceartúcháin a dhéanamh, 4 nó 5 alt
|''Mairead G''
|http://gaeilgeandedtec.blogspot.com{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''Gaeilge Faoi Thalamh'''
|2004 &gt;?
|Arm Rúnda na Gaeilge
|
|''http://gaeilgefaoithalamh.blogs.ie'' 
|-
|'''Gaeilge in Kirkby'''
|2013 – 2016
|Is blag í chun suim sa Gaelige a spreagadh i measc mo phobail féin.…
|
|http://gaeligeinkirkby.blogspot.com
|-
|'''Gaeilge i gColáiste Ailigh'''
|2011 - 2019 
|Ar an suíomh seo gheobhaidh scoláirí cuidiú leis an Ghaeilge
|''Proinsias Mac a’ Bhaird''
|http://gaeilgeigcolaisteailigh.blogspot.com
|-
|'''Gaeilge le Glam'''
|2015 – 2016
|Ceathrar múinteoirí Gaeilge le suim i bhfaisean, i dtáirgí áilleachta,
|
|http://gaeilgeleglam.blogspot.com
|-
|'''Gaeilgeoir na Fionnlainne'''
|2003 – 2006
|tuaraimí Phanu ar an saol. Filleann sé ar i 2013 théis cliseadh
blogs.ie chun rá go mbeadh seo á n-úsáid aige feasta,.
|''Panu Höglund''
|http://gaelpanu.blogspot.com
|-
|'''*Gaeltacht 21'''
|2009 – 2021
|
|''Eoin Ó Riain''
|http://gaeltacht21.blogspot.com
|-
|'''Gael trip'''
|2016 – 2021
|Is í an sprioc atá againn i nGael Trip ná taisteal timpeall an 
Domhain agus an Ghaeilge a úsáid
|''Oisín Mac CinnéideEmma Ní Nualláin''
|https://gaeltrip.com
|-
|'''Gan Ainm'''
|2007 – 2011
|alt ar líon an dteaghlach a labhraionn Gaeilge
|''solas dubh''
|http://ganainm.blogspot.com
|-
|'''Garraí Johnny Mhorgan'''
|2009- 2010
|Cúrsaí cruthaitheachta, cúrsaí na n-ealaíon, dialann - i nGaeilge na hÉireann.
|''Tadhg Mac Dhonngáin''
|http://garraijohnnymhorgan.blogspot.com
|-
|'''Gasúir le Gaeilge'''
|2011-2017
|Plé ar ghasúir a thógáil le Gaeilge (I Pennsylvania)
|''Lawrence Morris''
|https://gasuirlegaeilge.wordpress.com/page/25/
|-
|'''Gnóthach'''
|???
|nasc ar shuíomh coiscéim, imithe ón idirlíon anois
|
|http://gnothach.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150525015655/http://gnothach.blogspot.com/ |date=2015-05-25 }}
|-
|'''Go Maith'''
|Feabhra go Márta bliain éigin
|Comic strip 
|''Brian fitzmaurice 7 SC Durkin''
|http://gomaithcomic.blogspot.com/2007_02_06_archive.html
|-
|'''Grá fé Ghruaim'''
|
|oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin
|
|http://nuaaois.blogspot.com/
|-
|'''*Hillary NY'''
|2004 – 2021
|Meascra i nGaeilge ó Nua Eabhrac - nó pé áit ina bhfuilim!
|''Hilary Sweeney''
|http://hilaryny.blogspot.com
|-
|'''*Igaeilge'''
|2009 – 2021
|Tuaraimí neamhspleácha Chonchubhair gan aon deontas
|''Conchubhair Ó Liatháin''
|http://gaeltacht21.blogspot.com
|-
|'''Imeall'''
|2004 -2009
|Blag fuaime ón imeall
|''Conn Ó Muíneacháin''
|https://imeall.blogspot.com
|-
|'''iMúscraí'''
|2008 – 2013
|Tionscnamh de chuid Comharchumann Forbartha Mhúscraí ar mhaithe
le cur chun cinn na teanga agus ghnéithe eile de chultúr an cheantair. 
|''Conchubhair Ó Liatháin''
|https://imuscrai.wordpress.com
|-
|'''Íomhá an Lae'''
|2007 - 2019
|Griangraif éagsúla a dhéanan mé o lá go lá agus mo chuid 
Smaointe faoi as Gaeilge
|
|http://iomhannablag.blogspot.com
|-
|'''*Irish Language blog'''
|2019 – 2021
|930 mion cheacht ón shuiomh Transparent Language
|
|https://web.archive.org/web/20210411211434/https://blogs.transparent.com/irish/la-fheile-padraig-3/
|-
|'''Iris Eoghanaigh'''
|2009 – 2011
|Tuaraimí, Nuacht, eolas
|''Seán Mór – seo tús na hirise''
|http://eoghanach.blogspot.com
|-
|'''Is as An Baile Mé'''
|2006 - 2007
|tuaraimí foghlaimeora
|''Richard Achibld''
|https://foghlaimeoir.wordpress.com
|-
|'''Leadrán'''
|
|Níl rian de ar fáil ach mar nasc ar IGaeilge
|
|http://leadran.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926144537/http://www.leadran.com/ |date=2020-09-26 }}
|-
|'''Léigh Mé ar Mo T-Léine é'''
|2006 – 2007
|Cin lae lín ar thaisteal ar fud an Bhraisil
|''Alex Hijimans''
|https://naceithrehairde.travellerspoint.com
|-
|'''Líonra'''
|2014 – 2021
|Blag d’fhoghlaimeoirí fásta Aonad na Gaeilge Ollscoil Luimnigh
|''Deirdre Ní Loinsigh''
|https://lionra.wordpress.com/about/
|-
|'''Litríocht na n-Óg'''
|2010 – 2013
|An Tríú Comhdháil ar Litríocht agus ar Chultúr na nÓg
|
|http://litriochtnanog.blogspot.com
|-
|'''Máire ag Faire'''
|2012 – 2013
|10 n-alt ar fad
|''Máire burns – iarmhúinteoir Gaeilge''
|http://maireagfaire.blogspot.com
|-
|'''Máthair Gaelachais'''
|2007 - 2016
|
|''Jennifer''
|http://misemamai.blogspot.com
|-
|'''Mícheál John O Meachair'''
|2012 – 2013
|Nasanna á gheallúint ach Níos mó air faoi féin ná aon rud eile
|''Mícheál John O Meachair''
|'''Mícheál John O Meachair'''
|-
|'''Milseog Mhilis'''
|
|Gaeilge agus Sínis (Tá sé mar aidhm agam cultúr na nGael agus a
dteanga a roint le muintir na hÁise
|
|https://milseogmhilis.wordpress.com
|-
|'''Mise Áine'''
|2007 – 2011
|
|''Áine''
|http://miseaine.blogspot.com - leanann mar Rámhaille
|-
|'''Mise Ciara'''
|2013 – 2021
|Scríobh Eat Sleep
|''Ciara Ní Éanacháin''
|http://miseciara.wordpress.com
|-
|'''Misneach Na Gaillimhe'''
|2013 – 2017
|Sóisialaigh Na Gaeilge i nGaillimh
|
|http://misneachnagaillimhe.blogspot.com/2017/04/seilbh-glactha-ag-baill-misneach-ar.html
|-
|'''Mo Bhlog'''
|2006 – 2009
|Ruminations &amp; practice ‘ as Gaeilge’ 
|''Dalta i Minesota''
|http://mo-bhlog.blogspot.com
|-
|'''Muirann Ní Chonnaláin'''
|2009 – 2010
|Céad iarracht scríobh as Gaeilge
|''Muirann Ní Chonnaláin''
|http://poetryasgaeilge.blogspot.com
|-
|'''Múinteoir Sabine'''
|2012
|Múinteoir bunscoilea rugadh sa Ghearmáin alt ar RnaG
|''Sabine Nic Cionnaith''
|https://muinteoirsabine.wordpress.com
|-
|'''Myles an Nissan Micra'''
|2010 – 2012
|a man of letters, public servant, polymath, tribune of the people, 
and pedant. He formerly wrote for a web magazine under the 
pseudonym 'Myles an Ford Fiesta' but has since changed his 
Mode of conveyance.
|
|http://mylesanm.blogspot.com
|-
|'''*Nótaí Imill'''
|2009 – 2021
|
|''Denis King – Seattle''
|http://nimill.blogspot.com
|-
|'''Nuacht1.com'''
|
|Gach Ailt – os na meáin Gaeilge / nascann chuig na stáisiúin Gaeilge
Nuacht TG4 7 RTÉ Agus Podchraoltaí
|
|https://nuacht1.com/blaganna/
|-
|'''Puc Saor'''
|2014 – 2015
|Blag chun an CLG a phlé as Gaeilge.
|
|http://pucsaor.blogspot.com
|-
|'''*Rámhaille'''
|2011 – 2021
|Mise Áine ag Rámhaille
|''Áine''
|https://ramhaille.blogspot.com
|-
|'''Rán na nGág'''
|2009 – 2019
|Is geal leis an bhfiach dubh a ghearrcach féin.
|''Fergus Ó Néill''
|http://ormondo-fon.blogspot.com
|-
|'''*Rogha Gabriel'''
|2012 – 2021
|Sleachta as saothar Ghabriel Rosenstock
|''Gabriel Rosenstock''
|https://roghaghabriel.blogspot.com
|-
|'''Rud ar Bith'''
|2008 – 2010
|
|''student of the universe a fhreastalaíonn ar ghaeltachtMinesota''
|http://rudarbith.blogspot.com
|-
|'''Santa Cruz na Gréine'''
|2009 - 2012
|Dialann ag cur síos ar an saol i Santa Cruz, California 
|
|
|-
|'''Scáthán'''
|2017 – 2019
|
|
|https://www.scathan.ie/2019
|-
|'''Scéala Na Wombait'''
|2004 – 2012
|altanna ar ainmhithie éagsula
|
|http://mhwombat.blogspot.com
|-
|'''*Scéalta Ealaíne'''
|2019 - 2021
|Irish Art Blog 99% sa tSasanais
|''Eoin Mac Lochlainn''
|https://emacl.wordpress.com
|-
|'''*Scott de Buitléir'''
|2017-2021
|
|Scott de buitléir
|https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616043012/https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ |date=2021-06-16 }}
|-
|'''Scríbhneoirí Úra na Gaeilge'''
|2007 – 2015
|Cín lín a bhí ag iarraidh saothar mórán scríbhneoir a thabhairt le chéile 
|''20 scríobhnóir éagsúla''
|http://scribhneoirioga.blogspot.com
|-
|'''Seo focan Iontach'''
|
|mar nasc ar mhórán cín lín ach é imithe ón tidirlíon
|
|ní oibríonn na nascanna
|-
|'''Seo Panu ag Labhairt'''
|
|Níl rian de ar an nasc atá ar lch cumann Carad na Gaeilge
|''Panu Höglund''
|http://gaeilgepanu.blogs.ie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229115403/http://gaeilgepanu.blogs.ie/ |date=2008-12-29 }} ff Gaeilgeoir na Fionnlainne
|-
|'''Sin É'''
|2014
|'Blog' nua-aimseartha Gaeilge don na deagoirí agus daoine óga
In Éireann agus na foghlaimeoir Gaeilge timpeall an domhain!
|''Sinéad''
|http://istreiseanpeannnaanclaiomh.blogspot.com
|-
|'''Smaointe as Gaeilge'''
|2020
|Occasional thoughts written in Irish -. Ní dhéanaim tada ach an
Corrsmaoineamh a scríobh, anois 's aríst, 
|
|https://smaointe-as-gaeilge.blogspot.com
|-
|'''*Smaointe Fánacha Aonghusa'''
|2005 – 2021
|Mar a deir sé ar an gcanna!
|''Aonghus Ó hAlmhain''
|https://aonghus.blogspot.com
|-
|'''Smaointe ón Champas'''
|2013
|Smaointe a ritheann liom agus mé in ainm's a bheith ag staidéar! 
|''Colm Mac Fhionnghaile''
|http://smaointeonchampas.blogspot.com/2013/02/
|-
|'''Stair i gColáiste Ailigh'''
|2010 – 2011
|nascanna físe i mBéarla curtha i láthair ag an máistear i nGaeilge
|''Proinsias Mac a’ Bhaird''
|http://staircolailigh.blogspot.com
|-
|'''Stádas na litríochta gaeilge'''
|2010
|Aon alt amháin 
|''Ríona''
|http://stadasnalitriochta.blogspot.com
|-
|'''Tadhg An Mhargaidh'''
|2006
|Blog Gaeilge faoi mo shaol sin an méid. Macléinn aerach as Vancouver.
|''Tadhg'' 
|http://tadhganmhargaidh.blogspot.com
|-
|'''Taifead Taibhreamh'''
|2006
|A bhrionglóidí scríofa ag an údar
|''mark bodah''
|http://taibhreamh.blogspot.com
|-
|'''Te Bruite'''
|2012 – 2013
|Nuacht faoi eisiún DC Rís
|
|http://tebruite.blogspot.com/2012/11/
|-
|'''Thall is Abhus'''
|
|bainte den idirlíon an t-aon rian mar nasc ar Lch Anuas Den tSeilf
|
|http://seano-thallisabhus.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180820021118/http://seano-thallisabhus.blogspot.com/ |date=2018-08-20 }}
|-
|'''Tomhas na Teanga'''
|2014 – 2021
|tosaithe i 2014 ach altanna ann ó 2002
|''Séamas Ó Neachtain,/ Jim Norton''
|http://tomhasnateanga.blogspot.com/?view=classic
|-
|'''Tomhais'''
|2009 – 2010
|tomhasanna dhá líne – cad a bheadh ann?
|''Aa Deabhal Álainn''
|http://tomhais.blogspot.com
|-
|'''Tuairimí Éagsúla'''
|2011 – 2014
|éiríonn as is bunaíonn smaointe ón gcampas
|''Colm Mac Fhionnghaile''
|http://anscolairescartha.blogspot.com
|-
|'''Turas Aisle'''
|2017 – 2020
|Turas Amháin
|''Réaltan Ní Leanáin''
|http://turasailse.blogspot.com
|-
|'''Uathachas in Éirinn'''
|2008 – 2020
|Tuiste fhir óig le huathachas
|''COC'' 
|http://blag.uathachas.ie
|-
|'''vernacularisms Gaeilge'''
|2013
|Nótaí Ó Bhéal Feirste
|''Jason Ó Ruairc''
|https://vernacularismsgaeilege.wordpress.com
|-
|'''Vítneam agus An Chambóid'''
|2015
|Altann ar stair an Chambóid agus Vítneam
|''Oanro''
|http://vitneamanchamboid.blogspot.com
|}

== Féach freisin ==
* [[Stair iriseoireacht na Gaeilge]]

== Naisc sheachtracha ==
* [https://libguides.ucc.ie/newspapers/anghaeilge Nuachtáin agus Irisí as Gaeilge (Coláiste na hOllscoile Corcaigh)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250104181509/https://libguides.ucc.ie/newspapers/anghaeilge |date=2025-01-04 }}

==Foinsí==
* [[Regina Uí Chollatáin|Chollatáin, Dr Regina Uí]] (18 Aibreán 2011). [https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf ''&quot;Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga&quot;.'']

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Nuachtáin in Éirinn}}

{{DEFAULTSORT:Irisi agus Nuachtain Gaeilge}}
[[Catagóir:Liostaí]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge| ]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha|*]]
[[Catagóir:Irisí Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn|*]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin]]
[[Catagóir:Irisí Éireannacha|*]]
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge|*]]
[[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta|*]]
[[Catagóir:Nuachtáin|*]]
[[Catagóir:Nuacht|*]]</text>
      <sha1>p5g7hibeh4pyy6zvyaqcetl4rfc0ty5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332340</id>
      <parentid>1332193</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151980" sha1="7fk9q0fcup5t3spzi0uw2fj457mbyn2" xml:space="preserve">Is éard atá sa leathanach seo ná liostaí d''''Irisí''', '''Nuachtáin''' nó '''tréimhseacháin''' Ghaeilge a cuireadh i gcló nó atá fós á gcló go fisiciúil nó ar líne. Tá iarracht déanta bliain eisiúna agus tréimhse eisithe a aimsiú do gach ceann acu.

(Mura raibh an t-eolas thuas ar fáil go saoráideach breacadh síos bliain na cóipe ba luaithe agus ba dhéanaí a dtángthas orthu agus cuireadh lúibín uilleach le comhartha ceiste roimhe nó ina dhiaidh (?&lt; nó &gt;?) chun léiriú nach eol dúinn an raibh cinn roimhe nó ina ndiaidh. Luaitear ainm eagarthóirí nuair atá sé ar eolas ach le roinnt irisí bhí an oiread sin eagarthóirí go mbeadh gá iad sin a liostáil in alt a bheadh bunaithe ar an iris áirithe sin).  

== Dímhaoiniú na nIrisí Gaeilge ==
Sa bhliain 2014, ar chúis laghdaithe mhaoinithe ón státchiste, d'éirigh [[Foras na Gaeilge]] as maoiniú a chur ar fáil do 10 n-iris nó nuachtán Gaeilge. B'iad sin '''An Sagairt''', '''[[An tUltach]]''' [https://antultach.wordpress.com/2017/10/30/murdair-mham-trasna/], [[Beo!|'''Beo.ie''']] [http://www.beo.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716174535/http://www.beo.ie/ |date=2011-07-16 }}, '''[[Feasta]]''', '''[[Gaelscéal]]''' [https://cadhan.com/gaelsceal/], '''[[Lá Nua]]''', '''[[Saol (Nuachtán)|Saol]]''', '''[[An Timire|Timire]]''' agus dhá iris ghréasáin a bhí ar Gaelport.com (''suíomh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge''): [https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ '''Cogar'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128115419/https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ |date=2021-11-28 }} agus '''As na Nuachtáin''' (an cúram san glactha ag [[PEIG.ie|'''Peig'''.ie]])'''.''' Bhí deireadh tagtha le '''[[Goitse]]''' an bhliain roimh ré ach ní bhfuair siad siúd maoiniú ó FnaG ná uaidh Údarás na Gaeltachta. Roimh dheireadh na bliana agus théis babhta iarratasa, chinn FnaG go maoineodh siad nuachtán agus iris ghréasáin úr '''[[Tuairisc.ie]]''' agus '''[[Nós|Nós.ie]]''' agus leanfaidís de bheith ag soláthair maoiniú don iris clóite '''[[Comhar]].'''   

Sléacht ar earnáil iriseoireachta na Gaeilge a bhí sa dímhaoiniú agus theip ar mhisneach mórán de na scríbhneoirí. Bhí ardán scríbhneoireachta á soláthair ag na hirisí seo agus lucht léithe fairsing acu uilig agus thar oíche múchadh na coinnle seo a bhí mar lonrú dóchas teanga. San áit a bhí clampar ní raibh ann ach ciúnas. Mhair trí iris gan mhaoiniú, b'iad sin '''[[Feasta]]''' ''([https://peig.ie/cartlann-feasta/ cartlann])'' a mhaoinigh CnaG go dtí 2023, agus an '''[[an Timire|Timire]]''' a clóitear sé huaire sa bhliain agus atá á maoiniú anois as síntiúis;  Ba mar fhreagra ar an dímhaoiniú bunaíodh an iris '''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]'''  chun iris Gaeilge a sholáthair dos na 43 ciorcal comhrá a bhí gníomhach roimh an bpaindéim ar fud Bhleá Cliath ach chuir an [[Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann|paindéim Covid]] deireadh le sin.

Eisíodh céad eagrán '''[[An Timire|Timire Chroidhe Naomhtha Íosa]]''' i 1911, agus mar gurb é an iris Ghaeilge ab fhaide sa tsiúil é, bheartaigh an t-eagarthóir nach dteipeadh air faoina stiúir. Mar sin chinn sé daoine a aimsiú a bheadh toilteanach síntiús a ghlacadh, agus de bharr a hiarrachtaí tá os cionn míle síntiús anois ag an iris, sin 600 níos mó ná an iris '''[[Comhar]]'''.   

Ar eagla go meastar go bhfuil deireadh le cúlú mhaoinithe na hiriseoireachta Gaeilge, b'fhiú léamh faoin a raibh le rá ag Cathal Goan, cathaoirleach iris Comhair, in alt i [https://tuairisc.ie/deireadh-le-comhar-a-bheadh-i-bplean-fhoras-na-gaeilge-cathal-goan/ Tuairisc] sa bhliain 2019.   

== Irisí agus Nuachtáin atá fós á gcló nó á n-eisiúint ar líne ==
In ainneoin na dímhaoinithe, lean roinnt irisí dá gcló agus tháinig cinn nua chun cinn. Faoi láthair (Lúnasa 2024) tá 25 iris / nuachtán Gaeilge á gcló ar pháipéir nó ar líne. In ord aibítir siúd '''[[Aneas]]''' [https://munsterlit.ie/aneas/], '''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]''' [http://www.angaelmagazine.com] (Meiriceá), '''[https://gaeilge.org.au/ga/leamh/an-luibin An Lúibín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224061908/https://gaeilge.org.au/ga/leamh/an-luibin |date=2021-02-24 }}''' (Astráil), [[Breac (iris)|'''Breac''']] [https://issuu.com/uccstudentmedia/docs/_breac_magazine] ([[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|OsC]]), '''[https://web.archive.org/web/20230329222005/https://www.cartlann.ie/biseach Biseach]''', '''[https://developmenteducation.ie/?s=Domhan+N%C3%ADos+Fearr Domhan Níos Fearr]''' '','' '''Eipic, Iris Eoghanach, Iorras Aithneach, [http://www.irisleabhar.ie Irisleabhar Mhá Nuad],''' [[Mionlach (iris)|'''Mionlach''']] [https://www.misneachabu.ie/siopa/], '''Newsletter''' (Gaeilge) na nÍosánach, '''[https://open.spotify.com/show/3TmMHhtD0j4HxAHcpDb2Wp Nuacht Mhall], [https://www.glornangael.ie/wp-content/uploads/2023/07/Nuachtlitir-Teanga-Ti-7-Iuil-2023.pdf Teanga Tí], [https://peig.ie/nuacht2/ Nuacht-PEIG.ie],''' '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''' [http://www.gaelscoileanna.ie/news/media/nuachtan-nua-seachtain-do-mhic-leinn/], Scríbhneoirí Cois Teorainn, '''[[An Timire|Timire]]''' [https://www.timire.ie/] (an chroí ro-naofa), agus seans go bhfuil ceann nó dhó eile. Na cinn atá fós á mhaoiniú ag Foras na Gaeilge ná '''[[Comhar]]''' [https://comhar.ie/iris/], '''[[COMHARTaighde]]''', '''[https://comhar.ie/og/ Comhar Óg]'''. '''[[NÓS]]''' [https://nos.ie/] agus '''[[Tuairisc.ie]]''' [https://tuairisc.ie/category/nuacht/]. 

Mar nach raibh na Cíona Lín spleách riamh ar FnaG níor chuir an dímhaoiniú isteach orthu mar lean siúd a bhí sé de mhisneach dul i mbun scríobh, ag scríobh - leithéidí: [http://smaointefanacha.blogspot.com '''An Codú''']''',''' '''[https://imuscrai.wordpress.com/tag/imuscrai/ IMúscraí], [https://www.gaa.ie/api/pdfs/image/upload/ulms3dw0sprkazrzzlxd.pdf Cuaille]'''. 

Sa bhliain 2021 [https://tuairisc.ie/dualgas-dli-le-cur-ar-gach-seirbhiseach-poibli-seirbhis-i-ngaeilge-a-chur-ar-fail-sa-ghaeltacht/ actaíodh] gur gá do comhluchtaí stát 5% dá mbuiséad fógraíochta a chaitheamh ar fhógraí i nGaeilge agus 20% dá bhfógraí a dhéanamh leis na meáin Gaeilge. Dá bharr tháinig bláthú ar iriseoireacht i nGaeilge in athuair. Tá an nuachtán neamhspleách nua [[An Páipéar (nuachtán)|'''An Páipéar''']], á gcló go seachtainiúil ó bhí 2024 ann. Tháinig fás freisin leis na bhforlíonta Gaeilge sna nuachtáin náisiúnta. In 2025 cuireadh [[Scéal (nuachtán)|'''Scéal''']] ar bun, nuachtán clóite a bhfaightear gach Máirt leis an t-''[[The Irish Times|Irish Times]]'' agus an t-''[[Irish Examiner]]''.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/2025/04/15/gearcheim-theangeolaiochta-bhrisfeadh-se-do-chroi/|teideal=Géarchéim theangeolaíochta: ‘Bhrisfeadh sé do chroí’|údar=[[Michelle Nic Pháidín]]|dáta=2025-04-15|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22505509/|teideal=Éanna Ó Caollaí, Irish Times.|údar=[[Adhmhaidin]]|dáta=2025-04-15|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601210820/https://podcast.rasset.ie/podcasts/audio/2025/0415/20250415_rteraidion-adhmhaidin-annacaolla_c22505509_22505539_232_.mp3|archivedate=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|teideal=Áine Ní Dhonnaile, iriseoir.|údar=[[Pé Scéal É]]|dáta=2025-04-25|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601194727/https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|archivedate=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;. Tá [https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/ Túarascáil], leath leathanach Gaeilge an t-''Irish Times'' chuile Luan agus ar líne fosta. [[ExtraG.ie|'''ExtraG''']] [https://businessplus.ie/media-plus/extrag-gach-seachtain-irish-daily-mail/] gach Aoine san ''[[Irish Daily Mail]]''. Ar feadh breis agus deich mbliana roimhe sin b'é an t-aon nuachtán clóite i nGaeilge dá raibh ann ná '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''', forlíonadh Gaeilge an ''[[Irish Independent]]''.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nuachtan-cloite-gaeilge-nua-seolta-ag-oireachtas-na-samhna/|teideal=Nuachtán clóite Gaeilge nua seolta ag Oireachtas na Samhna|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2 Samhain 2024|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/nuachtan-nua-le-seoladh-ag-an-oireachtas/|teideal=Nuachtán nua le seoladh ag an Oireachtas|údar=[[Ciarán Dunbar]]|dáta=16 Deireadh Fómhair 2024|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=03 Samhain 2024}}&lt;/ref&gt;

== Foinsí Taighde ==
Tá go leor teideal le fáil ar shuíomhanna gréasáin '''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann''', '''World Cat,''' '''ISSUU''', '''Ainm.ie,''' '''Taisceadán Cheoil Dúchais na hÉireann''' agus tríd an focal 'iris' nó nuachtán nó irisleabhar a scríobh i mboscaí cuardaigh éagsúla. 
[[Íomhá:Nos logo.jpg|mion|''[[NÓS|NOS]]'']]
[[Íomhá:Lógó Tuairisc.ie.jpg|mion|[[Tuairisc.ie]]]]
Bhí go leor eolais maidir le hirisí na Sé Chontae i dtaispeántas a rinne '''Pobal'&lt;nowiki/&gt;'' i mBéal Feirste agus an leabhrán dar teideal ''&lt;nowiki/&gt;'Bolg an tSolair''' a d'eisigh siad sul má déanadh dímhaoiníodh orthu siúd. 

Bhí mórán teideal d'irisí éagsúla i leabhar Phillip O'Leary '''Gaelic Prose in the Irish Free State''' agus fuair údar an ailt seo neart eolais ó chuimhní [[Pádraig Ó Snodaigh|Phádraig Uí Snodaigh]] a bhí páirteach i mórán irisí a eisiúint é fhéin agus neart eolais ar theidil inmheánacha Shinn Féin ón Teachta Dála [[Aengus Ó Snodaigh]]. Táthar ag súil le lear mór irisí agus nuachtán a d'fhoilsigh [[Conradh na Gaeilge]] is a gcraobhacha thar na blianta a chur leis an liosta amach anseo.

== Cíona Lín / ''Blaganna'' ==
Focal eile ar '&lt;nowiki/&gt;'''dialann'''&lt;nowiki/&gt;' is ea '&lt;nowiki/&gt;'''cín lae'''&lt;nowiki/&gt;'.  Ciall ''''cín'''&lt;nowiki/&gt;' ná ''''leabhar''', dá réir luíonn sé le ciall gur ''''cín lae lín'''&lt;nowiki/&gt;' nó'n ngiorrúchán '''&lt;nowiki/&gt;'Cín Lín'''' a bheadh ar '''''Web log''''' nó '''''Blog'''''.  Faraor b'é an traslitriú  ''''Blag'''&lt;nowiki/&gt;' a roghnaigh formhór acu siúd a bhí ag cur a gcuid scríbhinn ar an ngréasáin, ach roghnaigh ''An Coimíneach''  ''''Cín lín Uí Choinmín'''&lt;nowiki/&gt;' a thabhairt ar a chuid iarrachtaí féin. Pléann Aonghus Ó hAlmhain (duine des na Cín línteoirí is fada sa tsúil) an sainfhocal 'Cín Lín' ina alt '[https://aonghus.blogspot.com/2013/01/cin-lin-no-blag-athuair.html Cín Lín nó Blag]'. Ag deireadh an ailt roghnaíonn sé feidhm a bhaint as ''''blag'''&lt;nowiki/&gt;' de dheasca ''blagadóir'' nó ''blagálaí'' a bheith níos éasca le rá.

Eachtrannaigh le Gaeilge a thosaigh na céad ''cíona lín'' Gaeilge, B'iad siúd ''Séamus (Poncán) Ó Neachtain'' i 2002, ''Panu'' ''Höglund'' i 2003 agus ''Hillary Sweeney'' i 2004. Lean ''Aonghus Ó hAlmhain'' iad i 2005 agus ''Eoin Ó Riain'' leis An Codú i 2006. Lean lear mór eile iad go raibh ré órga ann idir 2009 agus 2013 nuair a bhí os cionn 50 cín lín gníomhach. B'ait nár mhair an tromlach i ndiaidh dí-mhaoiniú na n-irisí Gaeilge - cá bhfios ach gur chaith an dímhaoiniú scáth dorcha ar an earnáil tré chéile agus gur bhailigh an slua isteach ón dtrá, nó an é go ndeachaigh daoine i muinín na [[Meáin chumarsáide na hÉireann|meán sóisialta]] atá i bhfad níos gasta chun freagraí a fháil ar thuairimí. 

Cibé fáth, níl ach dosaen cín línteoirí fós ag gabháilt den cheird agus tá an dream ba luaithe chuige ''Hilary Sweeney'', [[Panu Petteri Höglund|''Panu Petteri Höglund'']], ''Denis King, Aonghus Ó hAlmhain agus Eoin Ó Riain'' fós ina measc. Tá 150 sa liosta atá ar fáil faoi bhun liostaí na n-irisí agus nuachtáin.

== Liostaí na n-Irisí ⁊ Nuachtáin ==
Faoi 6 cholún lorgaíodh an t-eolas seo 1. '''Teideal'''  2. '''Cineál Foilseacháin'''  3'''. Blianta Eisithe'''  4. '''Buneolas'''  5. '''Eagarthóirí'''  6. '''Eolas Breise.''' Tá mórán bearnaí ann de thúisce easpa nó na foinsí eolais cuí. Féadfadh siúd le heolas cruinn é sin a líonadh isteach.

Maidir le líon na n-irisí - aimsíodh '''380''' i n&lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#I nGaeilge Amháin|Gaeilge Amháin]]&lt;/u&gt;,  '''118''' gcinn i n&lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Béarla|Gaeilge agus Béarla]]&lt;/u&gt;, '''9''' gcinn i n&lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla)|Gaeilge, Gaeidhlige agus Béarla]],&lt;/u&gt; '''10''' gcinn &lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Ilteangach|Ilteangach]]&lt;/u&gt;, '''10''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla|&lt;u&gt;sraith Ghaeilge i nuachtáin Béarla&lt;/u&gt;]] ''(is cinnte go bhfuil breis ann''),  '''87''' gcinn le [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Teideal Gaeilge, altanna Béarla|&lt;u&gt;teideal Gaeilge&lt;/u&gt; le h&lt;u&gt;altanna i mBéarla&lt;/u&gt;]] agus '''2''' cheann i m[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#An Ghaeilge á bplé i mBéarla|&lt;u&gt;Béarla&lt;/u&gt; &lt;u&gt;ag plé na Gaeilge&lt;/u&gt;]]. 

Tá '''147''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Cíona Lín / Blaganna|Cíona Lín / Blaganna]] sa liosta thíos. 

=== I nGaeilge Amháin ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ I nGaeilge Amháin
! scope=&quot;col&quot; | Teideal
! scope=&quot;col&quot; | Nuachtán / Iris
! scope=&quot;col&quot; | Blianta
! scope=&quot;col&quot; | Buneolas
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ach'''
|Iris
|?&lt;1962&gt;?
|Iris Chuallacht Cholm Cille i gColáiste Mhá Nuad
|
|
|-
|'''Acta Medica Gadelica'''
|Sraith
|1983-1985
|Iris Acadamh na Lianna
|''Liam Ó Sé''
|''is é bhunaigh é''
|-
|'''Agus'''
|Iris Míosúil
|1961-98
|Corcaigh
|''Diarmuid Ó Murchú ansin Diarmuid Ó Súileabháin''
''don tríú bhliain deiridh nuair a baineadh an deontas daofa.''
|
|-
|'''Aiséirigh / Aiséirí'''
|Bliainiris
|1942-50?-75
|Bliainiris Chraobh na hAiséirí CnaG. Clóite ag Nuachtáin teo.
|''Gearóid Ó Cuinneagáin''
|''Déanadh míosgán Béarla as nuair a scoilt an chraobh is nuair a bhunaigh Gearóid an páirtí polaitiúl Ailtirí na h-Aiséirigh.''
|-
|'''Amárach (guth na Gaeltachta)'''
|Nuachtán
|1953-83
|Muintir na Gaeltachta / Comharchumann Chois Fharraige.Indreabhan,
|
|
|-
|'''Aimsir Óg'''
|Iris
|1999-'00&gt;
|Scéalta Aistí Dánta, Cúrsaí reatha, Critic, Béaloideas, Teanga
|''Micheál Ó Cearúil''
|''trí h-eagrán (ceithre leabhar, eagrán a 3 in dhá chuid);''
&quot;Den bhranar céanna&quot; le h''[[Oghma (iris)|Oghma]]''.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Alan Titley]]|date=15 Iúil 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/07/14/seoda-na-n-irisi-liteartha/|title=Seoda na n-irisí liteartha|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 6}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''Aisling'''
|Iris
|1973-75&gt;?
|Iris ócáidiúl Dhún Chaoin cló Dhún Chaoin 10p mí na Nollag tháinig an chéad eagrán de Aisling – Pobal 24 Beal. 1974
|''Mícheál Ó Dubhshláine/ Aogán Ó Muircheartaigh''
|''dírithe ar phobal Dhún Chaoin is mó a bheidh sé de réir cosúlachta. Fíor iris logánta í idir dréachtú, bhéarsaí agus nuacht an pharóiste fiachla ann fosta – Pobal 24 Bealtaine 1974''
|-
|'''An Aimsr Óg -'''
|sraith
|2002-'06
|Páipéar Ócáideach ag plé an teanga
|''Micheál Ó Cearúil''
|''7 n-eagrán''
|-
|'''An Aimsir Óg'''
|sraith
|2002-'04
|Paimfléid ar chás na Gaeilge i mórán rémsí
|''Micheál Ó Cearúil''
|''5 eagrán''
|-
|'''Anam Bheo'''
|Nuachtán
|2008 &gt;?
|Nuachtán mhíosúi de chuid na Bruiséile
|
|cruthaithe ag Pobal Gaeilge na Bruiséile
|-
|'''An Bárd'''
|Iris
|?&lt;1917&gt;?
|Arna chur amach do mhuintir na Láimhe Deirge Béal Feirsde
|
|Uimh. 176 = 1917
|-
|'''An Barr Buadh'''
|Iriseán
|1912 (3 mhí)
|Seactanán Polaitiúl a bunaigh Pádraic Mac Piarais –
|''Pádraic Mac Piarais''
|Lean ó Mhárta go Bealtaine 11 eagrán
|-
|'''An Bhearna Bhaoghail'''
|Nuachtán
|1912&gt;?
|idir láimhe ag Comhluadar Airt Uí Ghríofa 6 Sr. Fhearcair
CA Shinn Féin
|
|
|-
|'''An Birín Beo'''
|sraith
|1824- 1925
|Gaeltacht Músgraidhe Corcaigh
|
|
|-
|'''An Branar'''
|Iriseán
|1919 - 1925
|Ó 1919-1920 Eisíodh as plás Ely (seoladh Chraobh na
gCúig gCúigí CnG) Muintir an Bhranair, BÁC a d'eisigh é i 1925 as 122 faiche stiabhna (school of Irish Learning – Osbern Bergin)
|
|
|-
|'''An Bréagán'''
|Iriseán
|1912 – 1918
|Páipéir tosnuightheoirí Chraoibhe na gCúig Cúigí de CnG
|
|6 orlach x 4orlach – Do lucht foghlamtha ranganna G na craoibhe. Lámhscríofa sa chló Gaelach'
|-
|'''An Bhrídeog'''
|Iriseán
|1929 -32
|eipic
|''Louise Gavin-Duffy ??''
|Leanann mar 'Fé Bhrat Bríghde'
|-
|'''An Briathar Saor'''
|sraith
|1994-96
|Chuile cheathrú? Wales Comhluadar Chaerdydd
|''Patrick Egan''
|
|-
|'''An Camán'''
|sraith
|1898-38&gt;?
|Míosachána r aibh CnaG CLG páirteach ann. Cómh-Choiste na g-Cumann nGaedhealach BÁC
|''Donnchadh Ó Brian / Pádraig Ó Caoimh''
|
|-
|'''An Caomhnóir'''
|Iris
|1989-'13&gt;?
|Nuachtlitir Fondúireacht an Bhlascaoid
|
|
|-
|'''An Chearnóg'''
|Iris
|1923 -25
|Iris Chonnachtach a bhí ar thaobh na bPoblachtach
|''Athair Micheál Mac an Mhílidh an bhainisteoir''
|clóite ag [[The Connaught Telegraph|''Connaught Telegraph'']]
|-
|'''An Chléir'''
|
|1937&gt;?
|Tuarascbháil Chumann na Sagart nGaedhealach
|
|
|-
|'''An Chóisir Cheoil'''
|leabhrán
|?&lt;1952-60&gt;?
|120 amhrán i 12 leabhrán amhráin
|''Seán Ó Tuama''
|
|-
|'''An Chraobh-Ruadh'''
|sraith
|1913 -?
|CnG Bhéal feriste / Árd-sgoil Ultach
|
|irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag
muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde
|-
|'''An Claisceadal'''
|sraith
|1930-40
|Leabhrán le amhráin i nGaeilge
|''Colm Ó Lochlainn''
|
|-
|'''An Codú'''
|Iris ar líne
|2006 -2021&gt;
|Smaointe Fánacha as Chonamara
|''Eoin Ó Riain''
|
|-
|'''An Coileach Grinn'''
|Greanán
|1952&gt;?
|Greannán Gaeilge micléinn UCD 
|Micheál Ó Cíosóig agus [[Mícheál Ó Bréartúin|Micheál Ó Bréartúin]]
|''ainmnithe i ndiaidh proinnteach 'The Green Rooster'''
|-
|'''An Crann'''
|Sraith
|1908-24&gt;?
|Coiste Feis Thír Chonaill.
|
|Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge.
|-
|'''[[An Cúléisteoir]]'''
|Irislín
|2004 – 2009
|Irislín Chonamara
|''https://web.archive.org/web/20220815224127/http://anghaeltacht.net/ce/cartlann/0101.html''
|Foilsithe ag Foilsitheoirí Read-out i mbaile na hAbhann ag
|-
|'''An Déiseach'''
|Sraith bliantuil
|1963&gt;?
|CLG PhortLáirge
|
|
|-
|'''An Domhain'''
|Nuachtán
|1991
|Aon eagrán amháin (meastar)
|
|Amhail is gur nuachtán triallach a bhí ann mar go raibh litreacha ón bpoball sa chéad eagrán agus freagra crossfhocal an eagrán roimhe san eagrán sin freisin.
|-
|'''An Dréimire'''
|Sraith mhíosúil
|1987 -1996
|Do lucht Ardteiste. Leantar mar 'Dréimire' i 1997
|''Áine Ó Cuireáin''
|Clóite ag Anois Teo. Go '97 ansin ~Gael-Linn. 
''Ní fios ar clóadh idir 2001-08'' 
|-
|'''An Duibhneach'''
|Iris
|?&lt;1974&gt;?
|Iris Ráithiúl Coisde Cearta `Sibhialta'/náisiúnta Chroca Dhuibhne 5p
|''Breandán Mac Gearailt''
|Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo.
|-
|'''[[Aneas]]'''
|Iris
|2020 &gt;-'25&gt;
|Belles Lettres as Gaeilge. Filíocht, Gearrscéalta, Critic liteartha
|[[Simon Ó Faoláin]]
|(Southward Editions €10 Corcaigh (ionad Litríochta an deisceart), d’fhás seo as an forlíonad Gaeilge dar teideal
https://munsterlit.ie/aneas/
|-
|'''An Fiolar'''
|Iris
|1930&gt;?
|Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile)
|
|
|-
|'''An Fíor Éirionnach'''
|Iris
|1862&gt;?
|
|''Richard D'alton is a scríobh''
|A scarce Tipperary journal” -Journal of the Waterford and South-East of Ireland Archaeological Society, Vol. XIII, pp. 107-111, 1910
|-
|'''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]'''
|Iris
|2009-'26&gt;
|Cumann Carad na Gaeilge a chuireann amach é.
|
|An cumann céanna a chuir An Gaodhal amach in 1881
[https://www.magcloud.com/browse/Magazine/13595 Ar líne]
|-
|[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 '''An Gael Óg''']
|Irish
|?&lt;1965-1972&gt;?
|
|[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 Aigistín Segius Ó Maoil Eoin] a scríobh mórán des na scéalta  Seán Slattery a mhaisigh.
|Ní heol ó na foinsí an fiontar úr a bhí ann seo  nó  leanúint den tsean iiris An Gadhael Óg a bhí ann seo.
|-
|'''An Gael Óg'''
|Nuachtlitir
|2011-13&gt;
|[[Na Gaeil Óga]] CLG a chuir amach
|
|
|-
|'''An Gael – An Dord Féinne'''
|
|?&lt;1929 &gt;?
|[ Iml 7 Uimh.5 1929 ]
|
|deirtear go raibh an tArdeaspag ina chathaoirleach ar choiste a bhí ag bailiú airgid chun foclóir Gaeilge, a rinne Michael O’Keeffe as Sráid na Cathrach, a fhoilsiú.
|-
|'''An Gaedheal'''
|iriseán
|1916&gt;?
|The Gael : a weekly journal of stories, sketches, news notes, songs, etc
|
|
|-
|'''An Gaedheal Óg'''
|Iris
|?&lt;1937-1945
|Iris do dhaltaí bunscoile. Bráiṫre Críostaṁla na h-Éireann a bhí istigh san iris 'Our Boys'
|
|Tháinig Tír na n-Óg sna sála air. De thúisce achannaí ó T. Deirg go Seán McEntee Aire. Airgeadais a foilsíodh an GÓ
|-
|'''An Gaeilgeoir'''
|nuachtlitir
|
|Bráithre Críostaí na hÉireann BÁC
|
|
|-
|'''[[An Gairdín (irisín)|An Gairdín]]'''
|Iriseán
|2024
|Iris bhliantúil don bpobal [[AerachAiteachGaelach]]
|Stiofán Ó Briain
|'AerachAiteachGaelach – Irisín a hAon'. Chuir an dream chéanna, fé stiúr Conaill Ó Duibhir , a d'eisigh Aerach-Cueir[https://www.aerachaiteachgaelach.net/foilseachain aerachaiteachgaelach.net/foilseachain]
[https://www.siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon/ siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon]
|-
|'''An Geata /An Geatín'''
|Sraith / irislín
|1993 -2021&gt;
|Nuachtlitir Ghaelacht na Mí
|
|Tugadh An Geatín air nuair a foilsíodh ar an idirlín amháin é
|-
|'''An Ghaoth Aneas'''
|forlíonadh
|2011&gt;2016
|forlíonadh Gaeilge den iris Southword a d’eisigh Ionad Litríocht an deiscirt.
|''Ailbhe Ní Ghearbhuigh ‘11-’14 + Colm Breathnach ‘15-’16''
|12 eagrán a thosaigh le heagrán a 20 de Southword, Mhaoinigh Foras naGaeilge é. Tháinig Aneas ina dhiadh i 2020
|-
|'''An Giolla'''
|irisleabhar
|1951&gt;?
|Iris oifigiúil Giollaí na Saoirse
|
|
|-
|'''An Giorrfhiadh'''
|Iris
|1922&gt;?
|Iris Ghaeilge Phríosúin an Churraigh
|''Proinsias Ó Riain''
|
|-
|'''An Glaodh'''
|Iris
|?&lt;1945&gt;?
|An taon páipéar scoile sa tír scríofa i nGaeilge
|
|
|-
|'''An Glór'''
|Iris
|?&lt;1940-47&gt;?
|Iris CnG Áth Cliath, Gach ré Shatharn
|''Anraoi Ó Liatháin -''
|[ar fáil i leabharlann Gilbert Sr. An Phiarsaigh] Thánig 'Feasta' ina dhiadh.
|-
|'''An Grianán (CnG)'''
|Páipéar
|
|Páipéar Cinn Bhliadhna do Ghaedhealaibh Chorcaighe : ar n-a chur amach ag Craoibh Naoimh Fionn-Bharra.
|
|
|-
|'''[[An Guth]]'''
|Iris i bhfoirm leabhar
|2003 – 2012
|Duanaire Gaeilge- Gaidhlig - Iris filíochta is próis – bliantiúl-ish
|[[Rody Gorman|''Roddy Gorman'']]
|Foilsithe ag Coiscéim, 7 gcinn ar fad.
''“leanbh caithiseach Rody Gorman, a chuir filí Éireann agus Alban ag cabaireacht'' le chéile.” - ''Alan Titley''
|-
|'''An Iodh Morainn'''
|sraith
|1940-46&gt;?
|Bliain Iris Cumann Gaelach Choláiste na hOllsgoile Áth Cliath
|''Dónall Ó Móráin ⁊ Roibeárd Mac Góráin''
|Cló G.
|-
|'''An Iris'''
|Iris
|1945-46
|An Gúm – iris faoi scáth 'The Bell'
|''Séamus Ó Néill''
|
|-
|'''An Lámh Dhearg'''
|Iris
|1971-74?
|Coiste Troda Gaedhealtacht Dhún na nGall
|''Seán Ua Cearnaigh (a bhí ina Chumannach)''
|Deich n-eagrán ar fad. 
''Tá an stailc scoile i gcoinne chléir'' Bhaile Na Finne..... Meabhraíonn An Lámh Dhearg, uimh a 5, dúinn conas mar atá. - Pobal 6 DF 1978
|-
|'''An Lasair'''
|Iris
|1919
|''níor foilsíodh riamh é (de thúisce gur líon An Branar an bhearna)''
|
|Thug Seán Tóibín (athair Tomás agus Néill corcaigh) iarracht ar iris nua An Lasair a bhunú i 1919 chun an bhearna a d’fhág bás Irisleabhar na Gaedhilge a líonadh
|-
|'''An Leabharlann'''
|Iris
|1932&gt;1938
|Journal for the Library association of Ireland
|
|
|-
|'''An Léitheoir'''
|sraith
|1955-1992&gt;?
|Bulletín na gciorcal Léitheoirí
|
|Nuacht Phortláirge a chuir i gcló
|-
|'''An Leughthóir Gaedhealach'''
|Iris
|1897&gt;?
|Iris Chraobh na Laoi. CnaG
|''Osborne Bergin''
|
|-
|'''[[An Linn Bhuí]]'''
|sraith
|1997-'18&gt;/
|Iris Ghaeltacht na nDéise (bliantúil)
|''Leabhair na Linne / Pádraig Ó Meacháinn (UCC?) Aoibhnn Nic Dhonnachadha''
|
|-
|'''An Litríocht'''
|Iris Míosúil
|1953&gt;?
|
|''Seán Ó Cuill''
|Cuireadh roinnt eagrán amach. 
Deartháir leis an eagarthóir é an manach Capaisíneach Pádraigh Ó Cuill.
|-
|'''An Lóchrann'''
|sraith
|1907-1931&gt;?
|Páipéar Gaedhilge in Aghaidh Gacha Míosa / Páipéar dátheangach míosamhail le h-aighaidh Gaedheal????
|''Pádraig Ó Siocfhradha 1907-13, Cormac Ó Cadhligh 1930-31''
|Pápeur le Gaedhilg in aghaidh an mhíosa (Ciarraí).
“''d’fhéach Pádraig Ó Siochfhradha  chuige gur Ghaeilge amháin a bheadh i gcló inti”''
|-
|'''An Lóchrann'''
|Iris/leabharán
|1969/1970
|Iris chomhairle Fhianna Fáil in Áth Cliath, Lár-Thuadh
|
|Uimh 2-3, Meitheamh 1969, June 18,1969
|-
|'''An Lúibín'''
|nuachtlitir
|2004-2021&gt;
|Nuachtlitir Chuman Gaeilge na hAstráile
|''Colin Ryan (aois 80)''
|Gach Coisís
|-
|'''An Muimhneach Óg'''
|Iris
|1903-05
|Irisleabhar Míosumhail chun Cabrughadh leis an Dream atá d'Iaraidh Éire Dhéanamh Gaedhealach
|
|páipéar míosúil a chuirfeadh an Cork Sun amach
|-
|'''An Músgraigheach'''
|Iris
|1943-45
|Bulletín ráithiúl do mhuintir Mhúscraí a d'fhoilsigh Cáirde Mhúsgraigheí
|
|
|-
|'''An Múscraíoch'''
|Iris
|1991&gt;?
|Corcaigh
|
|
|-
|'''An Nasc'''
|Irisleabhar
|1958&gt;?
|Journal of the Irish in German Society Vol.1 no.1
|
|
|-
|'''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'''
|Nuachtán
|2024&gt;
|Nuachtán neamhspleách 
|[[Caoimhín Ó Cadhla]]
|Nuachtán seachtainiúil neamhspleách á fhoilsiú in [[Ráth Chairn]] ag [[Gaelmheáin Teoranta]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|'''An Phoblacht'''
|Nuachtán
|2012
|Eagrán speisialta do Ard Fheis Sinn Féin 2012 - iomlán i nGaeilge
|
|
|-
|'''An Réalt'''
|Iris
|?&lt;1920 -25&gt;?
|Iris an chumainn ghaeiligh Ollscoil ÁC
|
|
|-
|'''An Réiltín'''
|Iris
|1947&gt;1969&gt;?
|Feasachán oifigiúl Ógra Éireann (cumann gaelach daltaí i scoileanna Na Bráithre Críostaí)
|''T.N. &gt; Ó Briain, Liam Ó Caithnia''
|Débhliantiúl (ráithiúl amantaí) filíocht, altanna.
''Im 15 Eag 1 1969 (1961=imleabhair 14)???''
|-
|'''[[Léann Teanga: An Reiviú|An Reiviú]]'''
|Iris bhliantiúl
|2013-'14&gt;
|Iris léann teanga. [[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge]]
|
|
|-
|'''An Reult'''
|sraith
|1920-25
|Irisleabhair na hOllscoile BÁC
|
|''Arna chuir amach do lucht an Chumainn Ghaedhealaigh i gColáiste ma h-Ollscoile i mBÁC''
|-
|'''An Ridire Duibhneach'''
|Nuachtán
|1982
|Foilsithe ag Cearta Sibhialta na Gaeltachta Corca Dhuibhne
|Fergus Ó Flahtarta, Breandán Mac Gearailt
|
|-
|'''An Ridireacht Liteartha (1)'''
|
|1917
|Bunaithe ag Pádraig Ó Conaire d'fhonn cabhrú le scríbhneoireacht Ghaeilge
|''Pádraig Ó Conaire''
|
|-
|'''An Róimh'''
|Iris bhliantiúl
|1923-25 ??1932&gt;?
|Irisleabhar Gaedheal ag cur síos ar imeachtaí na bliana sa Róimh.
|''Eric Mac Fhinn''
|
|-
|'''An Saol Gaelach'''
|sraith
|1950-1965
|Comhdháil na Gaeilge, 44 Sráid Chill Dara
|
|
|-
|'''An Sagart'''
|Iris
|1958--2015.
|Iris Cumann na Sagart – Coláiste Phádraig / foilsithe ag An Sagart. Ailt ar spioradáltacht, diagacht, liotúirge, éacuiméachas, ar Ghaeilge ⁊rl
|''An tAth. Colmán Ó hUalacháin ⁊ [[Tomás Ó Fiaich]] 1958 -1963''
''[[Pádraig Ó Fiannachta]] ó 1964 - 1973  / 1978 -1988 go 2015?''

An tAth. Cathal Ó hÁinle 1974-1977
|
|-
|'''An Scríobhnóir Óg'''
|Iris/leabhar?
|2013&gt;?
|Cnuasach gearrscéalta scríofa ag micléinn Coláiste na Tríonóide
|
|
|-
|'''Anseo is Ansiúd'''
|Nuachtlitir
|2016-2019&gt;?
|Pobal ar a'n iúil, Ceantar an Omaigh. 16 leathanach
|Pádraig Mac Congáil 
|Feasachán imeachtaí Ghaeilge an Ómaigh agus Fhearmanach https://web.archive.org/web/20230226135205/https://issuu.com/pobalaraniul/docs/nuachtlitir_eagran_5_me_n_f_mhair_2019
|-
|'''An Sgéal Nua'''
|
|1920-&gt;?
|foilsicheán Náisiúnta Trá Lí - Uimh 1 1920
|
|
|-
|'''An Sguab'''
|Iris ráithiúl
|1922-32&gt;?
|cur síos ar chúrsaí na hÉireann, léirmheasanna, litreacha, comórtaisí ⁊rl
|''Eamonn Mac Giolla Iasachta Pádraig Ó Cadhla a bhunaigh''
|nasc leis An Lóchrann
|-
|'''An Síol'''
|Iris meánscoile
|1952?
|Iris Choláiste an Mhuireadaigh, Béal An Átha, Maigh Eo
|''Peadar Bairéad (94)''
|Aon iris amháin a clóadh, Meánscoil B a bhí i gceist
|-
|'''An Síol'''
|sraith
|?&lt;1942-69&gt;?
|Blian-Iris An Chuallacht Gaelaí, Ollscoil Chorcaí
|
|
|-
|'''An Síoladóir'''
|iriseán
|1920-22
|Irisleabhar Cumann na Sagart nGaedhealach
|
|Muintir Mhic an Giolla BÁC a d'Foilsigh
|-
|'''An Síoladóir Nua'''
|iris ar líne
|Earrach 2016
|Aistí stairiúla ar chúrsaí eaglasta Ghaeiligh. Stair An Sagairt leis.
|''an tAth. Martin Mcnamara.'' 
|Ní raibh ann ach an taon eagrán amháin, óir gur éag an eagarthóir.
|-
|'''An Sléibhteánach'''
|sraith
|1912-38&gt;?
|Irisleabhar Choláiste Chnuic Mhellerí
|''An tAb Mauris (Muiris Ó Faoláin) a bhunaigh''
|Iris na Mainistreach i gCeapach Choinn
|-
|'''An Staighre'''
|sraith
|1994-1997
|Míosagán. Foilsithe ag Anois, gaolta le Céim
|
|míosúil
|-
|'''[[An Stoc]]'''
|Irisleabhar
|1917-1932
|Míosagán. Colaiste na hOllscoile Gaillimh
|''Tomás Ó Máile''
|Bhunaigh Pádraig Ó Conaire Pádraig Ó Máille agus a dheartháir Tomás Ó Máille an iris. Clódh an chás cheann i Mí na Nollag 1917.
|-
|'''An Stoc'''
|
|1990 -??
|Arna Fhoilsiú ag Dáil Uí Chadhain
|
|
|-
|'''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]'''
|Iriseán
|2014-2019&gt;
|'Ar fud chathair Átha Cliath' Iris mhíosúil Árna fhoilsiú ag Triúrach na Cathrach (BÁC)
|''Pádraig Mac Éil''
|Á scríobh ag agus dos na 43 maidineacha Caifé a bhí á eagrú ag Seán Ó Coileáin ag eagru nó ag tacu leo roimh ré covid. 
Chathair Bhleá Cliath. Clóite in A4 den chéad uair d’eagrán Eanáir Feabhra 2019?,  A5 a bhí ann roimh ré. 

|-
|'''[[An Teachdaire Gaelach]]'''
|iriseán míosúil
|1829&gt;?
|Iris i nGaeilge na hAlban
|''An Doctúir Urramach Tomás Mac Leoid''
|
|-
|'''An Teachdaire Ghaelach'''
|foilseachán
|185?
|Nior foilsíodh riamh é – Béalfeiriste
|Roibeád Mac Adháimh
|Bhí sé beartaithe ag R Ma Adh. Ach is dócha go raibh in iomad oibre in ullmhú an fhoclóra le Aodh Mac Domhnaill.
|-
|'''An Teaghlach'''
|Iris
|1965 -1970
|Iris Cumann na dTeaghlaigh Ghaelacha, míosúil
|''Fionntán Mac Aodh Bhuí''
|Bunaithe i mBÁC ag an eagraitheoir, is a chlann ag
freastal ar Scoil Lorcáin. Leanadh dá gcló i gCorcaigh in Áras an gCraoibhín ar feadh 3 bhliain. Cuireadh roinnt eagráin i gcló i mBéal Feriste sa tsean-chló Níor lean ach ar feadh roinnt blianta, iarradh ar na coistí éagsúla na h-irisí ascríobh agus a chló iad féin. Rinneadh ceann i mBéal Feriste.
|-
|'''An t-Eaglaiseach Gaelach'''
|sraith
|1919-28 &amp; 90-92
|Iris Gaeilge Eaglais na hÉireann (The Gaelic Churchman)
|
|Cumann Gaelach na h-Eaglaise, Deilgnis BÁC
|-
|'''An t-Eagrán'''
|sraith
|?&lt;-2014&gt;
|Páipéir Gaeilge anChloáiste DIT san @edition. Scríobh do fhocail, inis do scéal 
|
|https://twitter.com/eagrandit 
|-
|'''An Teanga Mharthanach'''
|sraith
|1989-1994
|
|
|Clóite sna Stáit Aontaithe
|-
|'''An t-Éireannach'''
|Iris
|1910 -13&gt;?
|Iris an Chonartha in London
|''Pádraig Sáirseál Ó hÉigarrtaigh''
|
|-
|'''[[An tÉireannach (iris)|An t-Éireannach]]'''
|Nuachtán
|1934-37
|'Guth na nGaedheal' - Páipéar seachtaineamhail
|''Seán Beaumont''
|''Nuachtán Sóisialach Gaeltachta.''
Leabhar scríofa ag [https://www.jstor.org/stable/23197288?seq=1 Eamon Ó Cíosáin] ina dtaobh.

Seán Beaumont a mhaíomh i 1937: ‘… we have what no other

Irish paper ever had, a circulation in the Gaeltacht’.

http://ga.sciencegraph.net/wiki//An_tÉireannach_(iris)
|-
|'''An t-Éireannach'''
|Neamhrialtán
|1985-1989
|Foilsithe i bPáras
|
|
|-
|'''An tEolaí'''
|Nuachtlitir
|1991 -2004
|Iris Eolaíochta don meánscoileanna
|
|Clóite go ráithiúl ag An Gúm
|-
|'''An t-Iniúchóir'''
|Iris
|?&lt;1924
|Iris clóite i Meiriceá
|''Pádraig Feirtéar''
|
|-
|'''An t-irisleabhar'''
|sraith
|&lt;?1930-41&gt;?
|Ollsgoil na Gaillimh
|
|
|-
|'''*[[An Timire]] -'''
'''''[Timire an Chroí Naofa (Íosa) / Timthire Chroidhe Naomhtha Íosa]'''''
|Iris ráithiúl
|1911-2021&gt;
|Foilseacháin Ábhar Spioradálta na hÍosánaigh (Leabhrán An Chuallachta Chráibhthigh á ngoirthear an Apstalacht Urnaightheach)
|''An tAthair Frainc Mac Brádaigh''
|An iris leanúnach is sine sa Ghaeilge ⁊ in Éireann.
''Thosaigh mar Timthire an Chroidhe Naomhta Íosa''
|-
|'''An Tír'''
|Iris
|1928-34
|Míosachán Gaedhilge
|
|Cló Lucht Laighean
|-
|'''An Tobar'''
|Iris
|?&lt;2003&gt;?
|Iris choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|lean mar flúirse
|-
|'''An Tobar'''
|Iris
|&lt;?2006&gt;?
|Tréimhseachán de chuid Institiúid Oideachais Marino
|
|
|-
|'''An t-Óglach'''
|Tréimhsecháin
|1918 -1923
|Óglaigh na hÉieann Old Dublin Brigade,, The Irish Army Quarterly
|''Maorghinearál [[Piaras Béaslaí|Piaras Beaslaí]]''
|Clóite i 6 [[Sráid Fhearchair]] áit a raibh Oifigí Shin Féin sul má bhí oifigí Chonradh a Gaeilge ann.
|-
|'''An t-Oibrí'''
|Sraith
|
|Ardchumann Oibrithe agus IL tSaothar na h-Éireann
|
|
|-
|'''An tOireachtas (tír agus teanga)'''
|sraith
|???
|Foilsithe i mBÁC
|
|
|-
|'''An Treallán'''
|Iris
|1952
|Roinn Oideachas (aon eagrán amháin a bhí ann cháin An Cadhnach é i Comhar)
|
|Ní cuireadh amach ach an t-aon Eagrán Amháin
|-
|'''An Trodaí'''
|Iris (teanga?)
|1982&gt;?
|Iris (lámh scríofa) Gaoltachta chimí Phoblachtacha Phort Laoise
|''[[Dessie Ellis]], Eamonn Ó Nualláin''
|
|-
|'''[[An tUltach]]'''
|Iris mhíosúil
|1924-'17&gt;
|Comhaltas Uladh de chuid Conradh na Gaeilge
|
|
|-
|'''An Tuairisceán'''
|Nuachtlitir
|&lt;1970-1971-&gt;?
|Scaipiúchán Inmheánach Amháin (Meitheamh 1970 'Nuachtlitir atá ag an gConradh' – Pobal 8 Eanáir 1971
|
|
|-
|'''An Tuairisceoir'''
|Cín Lae Lín 
|2013-'21&gt; 
|Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht.
|''Ciarán Dúnbar''
|https://antuairisceoir.wordpress.com
|-
|'''Anam Beo'''
|Nuachtán
|2008&gt;?
|Nuachtán do Phobal Gaeilge na Bruiséile
|
|
|-
|'''[[Anois]]'''
|Nuachtán
|1984-96
|Curtha aamach ag Gael-Linn
|
|Tháinig seo in áit Inniu is cuireadh Foinse ina h-áit siúd
|-
|'''Ar Aghaidh'''
|Nuachtán/iris
|1931-70&gt;?
|'Míosacán' Páipéar le Gaedhealachas, Litridheacht, Éargna agus Géileagar
|''Eric Mac fhinn''
|Scríobhadh é sa sean chló i gcónaí
|-
|'''Ár nGuth Féin'''
|Iris
|?&lt;1975&gt;?
|Iriseáin cimí poblachtánach H-Block
|
|
|-
|'''[[Ardán (iris)|Ardán]]'''
|Iris
|1963&gt;?
|Iris na [[An Chomhairle Náisiúnta Drámaíochta|Comhairle Náisiúnta Drámaíochta]] (1960idí)
|''[[Eoghan Ó Tuairisc]]'' (céad eagarthóir)
|&quot;chun nuacht na drámaíochta, eolas na drámaíochta, agus ealaín na drámaíochta a scaipeadh go forleathan ar na daoine atá ag plé le drámaí a scríobh, a chleachtadh, agus a léiriú ó cheann ceann na tíre.&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Eoghan Ó Tuairisc]]|date=Fómhair 1963|title=C.N.D.|journal=[[Ardán (iris)|Ardán]]|pages=lgh 1–2}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''Banba'''
|Irisleabhar
|1901 – 1906
|Clóite ag Muinntir Ḃrúin agus Nualláin
|
|
|-
|'''Banbha'''
|Irisín
|2025 – 
|Ellen Corbett a d'fhoilsigh, mar chuid den aonach bliantúil zín i m[[Béal Feirste]] ar an 8 Meitheamh 2025.
|
|
|-
|'''[[Beo!]]'''
|Irislín
|2001 - '14
|irislín de chuid Oideas Ghael - Gleann Cholm cille
|''Seosamh Mac Muirí''
|
|-
|'''Bheul'''
|Iris
|?&lt;2018&gt;
|[Iml 20 eag 2 Meith '18 Ionad na Gaeilge Labhartha UCC
|''Nuala de Búrca''
|
|-
|'''Biseach'''
|sraith
|1966 – 2023&gt;
|Cumann Forbartha Chois Fharraige
|''Seosamh Ó Braonáin ('18)''
|Cartlann [https://web.archive.org/web/20230329222005/https://www.cartlann.ie/biseach Biseach] , Seoladh [https://www.coisfharraige.ie/cumann-forbartha/nuacht-chois-fharraige/cartlann-nuachta-1-samhain-2023/ Biseach 23]
|-
|'''Blaiseadh'''
|Bliainiris
|2004 - '06
|Bliainiris de chuid An Béal Binn Brí Chulainn [Trí h-eagrán]
|''Nuala Nic Con Iomaire''
|
|-
|'''Blas'''
|Iris Raidió
|?&lt;2015&gt;
|Irish Raidió mar Phodchraoladh ó BBC Uladh
|
|
|-
|'''Bliainiris'''
|Iris+ Irislín
|1999 – '16?
|Foilsithe ag Carbad, Ráth Cairn uimhi 11. Carabad a chló ansin Leabhar Breac.
|''[[Ruairí Ó hUigín]] agus [[Liam Mac Cóil]]''
|Bunaithe 2000? Bhíodh &quot;scoláireacht agus cruthaitheacht ann&quot;, &quot;idé-eolaíocht agus idéalachas, scéalaíocht, cuimhní cinn, filíocht agus critic&quot;, ceol agus amharclannaíocht. Deir [[Alan Titley|Titley]] &quot;gurbh iad an t-ardán b'uileghabhálaí agus ba chuimsithí don uile shaghas scríbhneoireachta Gaeilge lenár linn.&quot;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|'''Bliainiris na Scéime (trinity)'''
|Iris
|
|
|
|
|-
|'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]'''
|Iris
|1837
|Curtha amach ag The Home Mission
|
|Aithris ar ainm an chéad iris le Gaeilge a tháinig amach i 1795
|-
|'''[[Breac (iris)|Breac]]'''
|Iris
|2021-2023&gt;
|Iris Chuallacht Ollscoil Chorcaí
|''Caitríona Ní Chonaill'' (2022)
|[https://www.independent.ie/regionals/cork/news/gaeltacht-mhuscrai-student-caitriona-ni-chonaill-gets-onoir-na-gaeilge-in-ucc/41614199.html alt] ar eargarthóir san Indo.
|-
|'''Breacadh'''
|Iris
|2003 – '13&gt;?
|Príomhiris Náisiúnta Na Gaeilge, trí n-uaire sa bhliain i
Ngaeilge Nádúrtha na Gaeltachtaí
|''Bunaithe ag na Coistí Gairmoideachais''
|
|-
|'''Cad é an Scéal?'''
|Irisleabhar
|2020
|25 scéal faoi éirinn agus an Eorap
|Gerry Kiely - Ceann Ionadaíochta an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn
|Iris de chuid an Choimisiúin Eorpach
|-
|'''Cairde'''
|Míosachán
|1979 -1982 &gt;?
|(iml 4 uimh 11 1982) “Míosacán Cairde Gaelinn”
|
|
|-
|'''Ceiliúradh an Bhlaoscaoid (Iris na hOidhreachta)'''
|Sraith
|1989 – '14&gt;
|Ábhar léachtaí ar reimsi éagsúla de shaol an bhlascaoid
|''Micheál De Mórdha''
|15 cinn. 1 Is 2 Foilsithe ag An Sagairt, Coiscéim ó uimh a 3
|-
|'''Céim'''
|Iris oideachais
|1996-2014
|Don ard teist,gnáth leibhéal agus an idirbhliain freisin,
Leantar mar 'dréimire', 'idirchéim' ⁊ 'staighre'
|''clóite ag Anois Teo.''
|ní h-eol ar foilsíodh idir 2001-2011
|-
|'''Ceol ár Sinsear'''
|Iris
|1906? 1924-25&gt;
|Traditional Irish airs selected from Ceol ár Sinsear, Ár
gCeol Féinig, Sídh-cheol, songs of the Gael arranged By Annie W.Patterson
|''Ath. Padraig Breathnach a Chruinnigh''
|Clóite agMuintir Bhrúin agus Nualláin
|-
|'''CIC'''
|Iris
|?&lt;1985&gt;?
|Iris do Ghael Óga Bhéal Feriste
|Gearóid Ó Cairealláin
|
|-
|'''Cillín'''
Iris na Cheathrún Rua
|iris
|2013-2014
|Ábhar léitheoireachta a cgur ar fáil ón bpobal dn phobal ar a dhúchas féin
|''Máire Ní Chualáin, Máire Feirrtéar, Máire Ní Fhlaithartaigh, Breandán Feirrtéir''
|altanna ar stair áitiúil ar dhaoine áitiúla, ⁊rl
|-
|'''Cinnlínte.blogspot /@ceannlinte'''
|Iris ghréasán
|2014
|Ábhar nuachta ilghnéitheach
|
|An chéad Postáil in Eanáir 2014 is stadadh ag cur ábhar leis i 12 Márta 2014,
|-
|'''Claíomh Solais an Churraigh'''
|Iris Míosúil
|1996&gt;?
|Eisithe ag cór na n-oifigeach san choláiste oiliúna sa gCurrach
|''Micheál Mac Gréil An chéad eag:''
|
|-
|'''CLO'''
|
|
|An club Leabhar BÁC
|
|
|-
|'''Cló: nuacht 35,'''
|sraith
|
|Journal of the Irish print union
|
|Lean seo i ndiaidh “Míosachán na gClódóirí”
|-
|'''Cogar'''
|Iris
|2010 - '11&gt;?
|Iris stílbheatha agus comhrá comhaimseartha na hollscoile
|''Cathal mac Dháibhéid, Eoin Ó Murchadha''
|Iris Chumann Gaelach UCD
|-
|'''Cogar'''
|Iris idirlíon
|
|Iris mar sheirbhís do chraoltóirí raidió le Gaeilge,
|
|Gaelport.com CnnaG
|-
|'''Cois Deirge'''
|Iris
|1977 - 90
|
|
|Scríobh [[Seán Ó hÓgáin (sagart)|Seán Ó hÓgáin]] ann.
|-
|'''[[Comhar]]'''
|Iris
|1942 – 2021&gt;
|Iris Míosúil
|
|
|-
|'''Comhar Óg'''
|Iris
|2013 – 2020&gt;
|Iris liteartha agus ealaíne de shaothar déagóirí.
|
|
|-
|'''[[COMHARTaighde]]'''
|Iris
|2015 - 2020&gt;
|Ríomhiris acadúil phiarmheasta bhliantúil
|
|
|-
|'''Comhphairtíocht ar son  na Spriocanna'''
|Iris ar líne
|2021 - &gt;?
|Iris eile do dhaltaí scoile ó Chúnam Éireann 
|
|Clúdach céanna le  'Domhan Níos Fearr' ón roinn gnóthai Eachtracha https://web.archive.org/web/20240524124731/https://ourworldirishaidawards.ie/wp-content/uploads/2020/10/Irish-Aid-2021-Pupils-supplement_IRISH_Online-version-2.pdf
|-
|'''Comhscéala - nuachtlitir'''
|Iris mhíosúil
|1995&gt;?
|CnnaG
|
|
|-
|'''Cothrom (na) Féinne'''
|Iris
|?&lt;1940&gt;?
|Iris de chuid Choláiste na h-Ollscoile BÁC
|''Dónall Ó Móráin / Aogán Brioscú''
|
|-
|'''Craic'''
|Iris
|?&lt;2008 &gt;?
|Irisleabhair Nua Na Cuallachta, i nDoire
|
|
|-
|'''Craobh Rua'''
|Iris
|&gt;1913&lt;
|Craobh Rua CnaG 1 eagrán amháin (dar le Aodán Mac Póiín)
|''Cú Uladh? Alt leis ann''
|
|-
|'''Cuaille'''
|Iris lín
|2020 - 2021&gt;
|Iris nua Ghaeilge an CLG, feiliúnach do lucht meánscoile
|''Jamie Ó Tuama''
|Bunaithe ag oifigeach Gaeilge an CLG Jamie Ó Tuama le linn an chéad tréimhse dianghlasála 2020
|-
|'''Cuisle na nGael'''
|nuachtlitir
|
|Iris Choláiste Ollscoile BÁC
|
|
|-
|'''[[Cuisle (iris)|Cuisle]] -'''
'''''iris don nua aois'''''
|Iris
|1998 - 2000
|Foilseachán an Phobail, Casla. Bhí baint ag [[Pléaráca Chonamara|Pléarácha]] leis.
|''Uinsin Mac Dubhghaill''
|[[Donncha Ó hÉallaithe]] a bhunaigh
[http://homepage.tinet.ie/%7Ecuisle1/cuisle.htm Suíomh idirlín]
[https://cadhan.com/cuisle/ Cartlann ar líne]
|-
|'''Cumarsáid'''
|
|
|Iris bhliantúil scoil iriseoireachta i Ráth Maonis
|
|
|-
|'''Cumarsáid:''' 
'''''Ceol Cois Móire'''''
|Iris
|
|Bunaithe ag Padraig Ó Fiannúsa mar chuid de
Cumann seanchais Cois Móire.
|
|
|-
|'''Cumasc'''
|Iris idirlíon
|1998
|An chéad Iris Ghaeilge ar an idirlíon
|''Cynthia Ní Mhurchú''
|Comhfhiontar de chuid RnG, Foinse agus telecom Interneta
|-
|'''CultúrLán'''
|Iris
|?&lt;2015-2017&gt;?
|Foilseacháin idir nuacht agus fógrai imeachta dé-mhíosúil
Chultúrlann Mhic Adaim - Ó Fiach
|''Conchubhair Ó Lioatháin''
|
|-
|'''Dáil Na Mumhan'''
|nuachtlitir
|?&lt;2012 - 2014&gt;?
|Imeachtaí i gCúige Mumhan - nuahtlitir CnG i gcúige Mumhan
|
|www.dailnamumhan.ie
|-
|'''Dearcadh'''
|Nnuachtán
|?&lt;1954&gt;?
|“Cuirtear an Náisiún Gaedhealach i n-ath-réim”
|
|
|-
|'''Deile'''
|Iris
|1995&gt;?
|Iris mhuintir Chonamara i mBaile Átha Cliath
|
|
|-
|'''Deirdre'''
|Iris
|1954 – 86
|Iris na mBan
|''Gearóid Ó Cuinneagáin''
|
|-
|'''Dinnseanachas'''
|Iris
|1964 – 67&gt;?
|Iris Chumainn Logainmneacha
|
|
|-
|'''Dóchas'''
|Iris
|1966
|foilsithe and an Cumainn Gaelach Coláiste Phádraig
|
|
|-
|'''*Domhan Níos Fearr''' 
|Iris
|2019 - 2021&gt;
|Iris do bhunscoileanna chun spriocanna Cúnamh Éireann a mhúineadh. 
|
|Eisithe ag an Roinn Gnóthaí Eactracha https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525130746/https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf |date=2021-05-25 }}
|-
|'''*Dréimire'''
|Iris oideachais
|1997-2021&gt;
|cleachtaí d'ardleibhéal na hardteiste i bhfoirm iris a clóitear 6 nuair sa bhliain
|
|Gael-Linn féach idirchéim ⁊ staighre
https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dréimire/113-0/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602212340/https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dr%C3%A9imire/113-0/ |date=2021-06-02 }}
|-
|'''Dúchas'''
|Iris
|?&lt;1962 – 1966&gt;?
|Iris Chumainn Ghaelaigh Choáiste Phádraig, Droim Chonrach
|
|Cóip ar fáil ó ABE Books
|-
|'''Duilleog'''
|Nuachtlitir
|2008 - '19
|Nuachtlitir Chomhair Chumainn forbartha Ghaoth Dhobhair, An chrannóg, Doire Beag
|
|http://www.bealoideasbeo.ie/Duilleog
|-
|'''Éarna'''
|Irisleabhar
|1922-25
|Irisleabhar fe chúram an Scoil Cheilteach i gcoláiste na hOllscoile i gCorgcaigh
|
|''“Aims to encourage the use of &quot;Irish as a conversational medium for living interests and modern thoughts&quot;.--v. 1, no. 1, p. 42.''
'' Irisleabhar nua é seo, Déanfa sé a chion féin chin Oideachais na tíre a Ghaelú de chionn litridheacht is ealadhntacht do cheapadh san Ghaedhilg”'' - fógra san iris An Róimh.
|-
|'''Éigse na Tríonóide'''
|sraith
|
|Cumann Gaelach Coláiste na Trínóide
|
|
|-
|'''Éigse Nua-Ghaedhilge'''
|Sraith
|1933-34
|''Dhá thráctas ar fhillí na Gaeilge ó 16ú céad dtí lár 18ú céad''
|''Piaras Béaslaí''
|Eagrán a 1 16-17 céad Eagrán a 2 17-1850
|-
|'''Éire Glas go Buan'''
|Iris leabhar
|2020
|&quot;12 scéal faoin Aontas Eorpach agus comhshaoil na hÉireann&quot; 
|Gerry Kiely, Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn
|Irish Choinisiúin na hEorapa
|-
|'''Éire Óg 2 theangach'''
|Iris
|
|bunaithe agus eagarthóir Gearóid Ó Murchu
|
|
|-
|'''Éire, Bliainiris Gael'''
|Iris bliantúil
|1940-84
|Rogha Saothair Gaedheal mBeo
|''Roibéard Ó Faracháin''
|CnnaG
|-
|'''Éire Sean agus Nua'''
|sraith
|?&lt;1953/61&gt;?
|Na Bráithre Críostaí
|
|
|-
|'''Eipic!'''
|Iris
|MF 2017 - 2022 &gt;? 
|€2.50 Irisleabhar Nua Gaeilge le hAghaidh Dhaltaí na hÉireann
|''Stephen Keane (primary planet)''
|foirm ordaithe [https://www.cogg.ie/eipic%2521-tairiscint-speicialta/ Eipic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922150201/https://www.cogg.ie/eipic%21-tairiscint-speicialta/ |date=2023-09-22 }} 10 gcinn li rith na scoilbhliana. Scríofa i mBéarla ar dtús ansin ofráileadh do COGG é agus mhaoinigh siad é agus  Pádraig as COGG a cheartaíonn na haltanna. Aistriúchán a bhí i gceist ar dtus ach anois tá daoine ag scríobh altanna.
|-
|'''Eleathanach'''
|Irisín
|?&lt;2009?-2020&gt;
|Roinn Froebel don Bhun- agus Luath- Oideachas, Ollscoil
Mhá Nuad, OÉMN, i gcomhpháirt leis an Idirbhliain, Coláiste Alexandra, BÁC 6.
|''https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document//Eleathanach%20363.pdf''
|Aon leathanach de ghearrtóga 3 nó ceithre uair le
linn míonnna na bliana léinn.
|-
|'''Eureka'''
|Iris
|2004 -2016
|Forlíonadh Eolaíochta do scoileanna, i bpáirt le hIonad oideachais Eolaíochta Coláiste Pádraig
|''John Walshe – aistrithe Baibre Ní Ógáin''
|Seachtainiúil le linn tréimhse na scoile leis an Irish Independent.
|-
|'''[[ExtraG Gach Seachtain|Extra G]]'''
|Nuachtán
|2025 -'26&gt;
|Forlíonadh sheachtainiúil san Irish Daily Mail. Ar líne leis.
|
|Bhí an suíomh Extra G ag baint feidhm as G´¨gail len a n-altán-na a aistriú ar feadh ar a laghad 5 bhliain ach ní go dtí 2025 ar bheartaigh an an DIM nuachtán a chló. Ní heol an bhfuil Gúgail fós á bhfostú acu.
[https://extrag.ie/ extrag.ie]
|-
|&quot;'''Fáinne an Lae&quot;''' Nua
|
|1925
|
|&quot;8 Leathanach, Feabhair Mór - Cuir Síntúisí chuig an Stiúrthóir s Ó  Súilleabháin  25 Cearnóg Pharnáil, Áth Cliath&quot;  fógra in iriseán.
|
|-
|'''Fanad'''
|Iris
|???
|????
|
|
|-
|'''Faoi Ghlas'''
|Iris
|?&lt;1938-45&gt;?
|Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin na Croimghlinne Béal Feriste
|''idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC''
|
|-
|'''Faoi Ghlas'''
|Iris
|?&lt;1981&gt;?
|Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin Phort Laoise
|
|
|-
|'''Fastaoim'''
|Iris
|1971&gt;1973/4
|Coisde cearta náisiúnta Chroca Dhuibhne
|''Breandán Mac Gearailt / Breandán Feirtéir''
|Tháinig seo i gcorbacht ar 'Misneach'. Is deireadh ré foilsithe á bplé san iriseán 'Pobal' dúireadh “Tá Fastaoim marbh ach níl Corca Dhuibhne gan irisí” - Pobal 24 Bealtaine 1974
|-
|'''Feabhas'''
|seachtanán
|?&lt;2014&gt;
|Treoirleabhar do Scrúdú na Gaeilge na hardteistiméireachta
|
|Forlíonadh de chuid 'Seachtain'
|-
|'''Fearsaid'''
|Iris
|1956 arís i 2006&gt;
|Iris iubhaile an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Banraíona Béal Feriste
|
|
|-
|'''[[Feasta]]'''
|Iris
|1948-2023&gt;
|Iris Liteartha, Bunaithe ag CnG ag cur nua scríobhnóireacht chun cinn
|''Pádraigh Ó Fearghusa / Conchubhair Ó hAodha 2020''
|alt ar dheireadh [https://tuairisc.ie/deireadh-a-chur-leis-an-iris-feasta-tar-eis-75-bliain-de-dheasca-easpa-tacaiochta-on-stat/ Feasta] théis 75 bliain
|-
|'''Fé Bhrat Bhridhge'''
|Iris bhliantiúl
|1933&gt;?
|Uimhir a 5 1933. Iris bhliantiúil Scoil Bríghd Earlsfort Terrace BÁC 1.
|''Gavin Louise duffy''
|foilsithe ag An Bhrídeog -&gt;teideal 1-4
|-
|'''Féile na nGaedhael'''
|Irisean
|1922
|Ráitheachán CnaG London, Féile bhríghde, Bealtaine, Lúnasa, Samhain
|
|
|-
|'''Féilire na Gaedhilge'''
|almanag
|1904-11
|Saghas Alamang, le féilte agus ainmneacha craobhacha, dialann ⁊rl
|''Earnán De Siúnta''
|eisithe ag CnG
|-
|'''Fianna'''
|Sraith
|1922&gt;?
|The voice of young Ireland - Vol. I., no. 1, Tone commemoration number.
|
|Dublin woodprint works
|-
|'''Fír'''
|Iris
|1941-58
|Irisleabhar Chumann Éigse agus Seanchuis, Coláiste na hiolsgoile, Gaillimh
|
|
|-
|'''Fios Feasa /Splanc/Futa Fata /Gan Dabht'''
|Nuachtlitir
|?&lt;2002 -03&gt;?
|Nuachtlitir Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|Flúirse agus Súil Eile á gcló leis
|-
|'''Fliuch'''
|Iris
|2015/6&gt;2019
|Táir Iris - “An Chéad Phornó i nGaeilge'. Iris ghréasáin
Déanta ag scoláirí meáin as Béal Feirste BÁC Gaillimh
|
|dhá h-eagrán 1 - 2015/6 - 2 - 2019 Is féidir 'teacht' air anseo
https://https {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=2020-06-25 }}://archive.org/details/@fliuch_mag]
|-
|'''Flúirse'''
|Iris
|&lt;?2008 -2011
|Iris Bhliantiúl/ Dé bhliantiúl Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|Foilsíonn siad Splanc, Fios Feasa, Suil Eile freisin
|-
|'''Flós Fómhair'''
|
|1?&lt;973-'78&gt;?
|An t-Oireachtas
|''Donnchadh Ó Súilleabháin''
|
|-
|'''[[Foinse]]'''
|Nuachtán
|1996 &gt;'09 -'15
|Nuachtán Sheachtainiúl – nuacht idir/náisiúnta
|''Breandán de Lap /''
''S T Ó Gairbhí go 2009''
|Stad an nuachtán i 2009, ansin ghlac an
Independent an teideal is d’fhoilsigh mar fhirlíona é gan na h-iriseoirí ceanna, cuireadh ar an idirlíon é i 2013 agus cuireadh deireadh leis i 2015.

tháinig Gaelscéal ina dhiadh.
|-
|'''Fuaim na Mara'''
|Irisleabhar
|1925&gt;?
|Irisleabhar Choláiste Mhic Phiarais, Gaillimh
|
|
|-
|'''Gaedhal Feriste'''
|
|197?&gt;?
|
|
|Luaite ag Eoghan Ó Néil in aggalamh Nuacht 24 “sna seachtóidí bhí Gaedhal Feriste”
|-
|'''Gaelachas (II)'''
|Iris
|
|Iris Nua aoise :Online magazine of Irish culture written entirely inthe Irish language.
|
|Níl an suíomh beo a thuilleadh
|-
|'''Gadelica'''
|Irisleabhar
|1912 -'13
|A journal of modern-Irish studies
|''Tomás Ó Rathaile''
|Iris chun cabhrú le fás na teanga sa tsaol nua
|-
|'''[[Gaelscéal]]'''
|Nuachtán
|2009 -'13
|Nuachtan Seachtainiúl
|''Ciarán Dúnbarra''
|Thánaig amach théis maoiniú Foinse a aistriú chucu
|-
|'''Gaelscoileanna'''
|Iris
|?&lt;2013&gt;
|Iris -an fheachtas
|
|
|-
|'''Gaelport.com'''
|Iris idirlín
|1995-'14&gt;
|Príomhshuíomh eolas na Gaeilge CnnaG
|
|
|-
|'''Gaeltacht'''
|nuahctán
|1973
|'Páipéar Nuaíochta' áitiúil as iarthuaisceart Dhún na nGall faoi chúrsaí reatha a foilsíodh ar bhonn coicíse sa bhliain 1973.  
|
|10 gcóip idir Feabhra agus Iúil 1973 http://www.bealoideasbeo.ie/gaeltacht
|-
|'''Gaeltacht 21'''
|iris idirlín
|2009- 2021&gt;
|Tháinig i ndiaidh an Cúl-éisteoir
|''Eoin Ó Riain''
|Is cosúil nár bhfuair Eoin Ó Riain coladh oíche
feadh na blianta i bhfiannaise stair na bpostálacha - aon am ó 3.30am go 6.45am agus é ag scríobh An Codú chomh maith.
|-
|'''Gáir an Chláir'''
|sraith
|2003&gt;?
|Nuachtlitir An Clár as Gaeilge
|
|
|-
|'''Gáire'''
|Iris
|1973&gt;?
|Iris Oideachais do rang a 1- 2
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Galvia'''
|Iris
|1954-74
|Irisleabhar Chumann Seandálaíochta is staire na Gaillimhe
|
|
|-
|'''Geamhar'''
|Iris
|&lt;?&lt;1956-&gt;?
|Iris chuallacht Mhuire gan Smál, Sráid Gardiner BÁC
|''Breandán Mac Giolla Choille''
|
|-
|'''Gealán'''
|Iris
|1976
|Irisleabhar teagaisc do dhaltaí
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Gealán na n-Óg'''
|Iris
|1990-91
|Irisleabhar teagaisc do dhaltaí óga
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Geasa'''
|Iris
|?&lt;90aidí&gt;?
|Iris an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Ríona BF
|''Gearóid Ó Cearbhalláin''
|
|-
|'''Gearrbhaile'''
|Iris bhliantiúl
|1927&gt;?
|Ar n-a chur amach i gColáiste Seósaimh Naomhtha -Béal Átha na Sluagh
|''Eric Mac Fhinn''
|Bunaithe ag Eric Mac Fhinn
|-
|'''Giota'''
|Iris
|&lt;200?&gt;
|foilsithe ar shuíomh craiceáilte.com
|''Rónán Mac Aodha bhuí?''
|
|-
|'''Gliondar'''
|Iris
|
|Irisleabhar teagaisc do dhaltaí 7-9
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Glór'''
|Irish/Nuachtlitir
|2019&gt;
|Nuachtlitir Oifig Phleanáil Teanga Ghaoth Dobhair “Buanú agus neartú anghaeilge san Iarthuaisceart”
|
|
|-
|'''Glór ar Phár'''
|Iris
|1884-85
|Iris de chuid Glór na nGael
|
|
|-
|'''Glór Inse Bhán'''
|Iris
|?&lt;1972&gt;?
|Iris Theampall an Ghleanntáin, Co. Luimnigh - Coiste Ghlór an nGael na háite
|
|Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis
|-
|'''Glór na Carcach'''
|Iris
|1918
|Iris lámhscríofa na bpriosúnaigh
|''Earnán De Blaghd''
|
|-
|'''Glór na Féile'''
|Bliainiris
|?&lt;1979&gt;?
|
|
|
|-
|'''Glór Na Ly'''
|sraith
|1911-12&gt;?
|Páipéar nochda a n-ay an ví
|''Shan Ó Cuív''
|
|-
|'''Glór Uladh'''
|Nuachtán
|?&lt;1950 – 1957&gt;?
|The Voice of the Republican North, Foilsithe ag Sinn Féin Bhéal Feirste
|''Jimmy steele''
|
|-
|'''Gluais'''
|Iris Míosúill
|
|
|
|
|-
|'''Gob An Chlub'''
|Nuachlitir
|2001 &gt;?
|Nuachtlitir Úr do bhaill an Chlub a bheidh réibhléiseach, reibiliúnach,ragairneach, Raibileiseach, Radacach agus fiú ráiméiseach.
|
|
|-
|'''Goitse'''
|Nuachtán
|2010 – 2014
|Nuacht míosúil as Iarthar Dhún na nGall
|''Danny Brown''
|
|-
|'''Greann'''
|Iris
|
|Clóite i nDroichead Átha (Drogheda atá scríofa i gCatalóg LNÉ)
|
|
|-
|'''Greann'''
|Iris
|
|Irislebhar teagaisc do dhaltaí 10-12
|
|
|-
|'''Greann'''
|
|
|Irish fun infact and fiction (Ní heol an ionann seo agus thuas)
|
|
|-
|'''Greannán'''
|
|?&lt; 1992 &gt;?
|luaite i ‘Laochra Léinn’ in éindi le Lá agus Mahogany Gaspipe
|
|
|-
|'''Greann na Gaeilge'''
|
|1901-1907
|Leabhairín Gaeilge le hAghaidh an tSluaigh
|''Éinrí Ua Muirgheasa''
|
|-
|'''Guth'''
|Nuachtlitir
|1965 – 67&gt;?
|Nuachtlitir Choiste Chathair Átha Cliath de Chonradh na Gaeilge 3d.
|
|Iml. 1, Uimh. 1, Samhain 1965.
|-
|'''Guth ⁊ Tuairim'''
|sraith
|1979 -1984
| colspan=&quot;2&quot; |[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of Community and Comprehensive Schools.
|[http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm Cartlann ar líne]
|-
|'''Guth An Ghárda'''
|Irisleabhar?
|?&lt;1924&gt;?
|
|
|Clóite ag Alex Thom, BÁC
Vol 1 Umh.10 -1924
|-
|'''Guth Ghoill'''
|Iris
|?&lt;2008-2020&gt;?
|Céim Aniar Teo. Áras Ros Goill, Na Dúnaibh, Tír Chonaill
|
|
|-
|'''Guth na Scannán'''
|sraith
|1956
|Journal of the Cork branch (Irish Film Society)
|
|
|-
|'''Húrascáil'''
|Iris
|1978?
|Scig-iris oifigiúil Sheachtain na Gaeilge
|''Gabriel Rosenstock?''
|Seans go mbeadh fhios ag Ciarán Ó Feinneadha
|-
|'''idirchéim'''
|Iris
|?&lt;2011-2021&gt;
|cleachtaí don idirbhiain i bhfoirm iris a clóitear 3 n-uaire sa bhliain
|
|Gael-Linn
|-
|'''Imleachán'''
|Iris
|?&lt;2008 &gt;?
|foilsithe ar shuíomh craiceáilte .com
|''Rónán Mac Aodha bhuí?''
|
|-
|'''IMRAM'''
|Iris
|2015&gt;
|Iris litríochta na Gaeilge
|''Liam Carson 7 Cathal Póirtéir''
|
|-
|'''iMúscraí'''
|Iris/Nuachtlitir – Cín Lín 
|2011-2012 
2012 &gt;
|Nuachtlitir chomharchumann forbartha Mhúscraí. 8 eagrán mar iris go 2012 is ó 2012 mar chín lín 
|''Conchubhair Ó Liatháin''
|http://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230304104124/https://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua |date=2023-03-04 }}
|-
|'''In Ard An Tráthnóna Siar'''
|nuachlitir lín
|2012-'18&gt;
|r-Nuachtlitir Chorca Baiscinn, Bliantiúil gach Nollag
|''Seosamh Mac Ionrachtaigh''
|Iris nua na Gaeilge ó Choiste forbartha Gaeltachta Chontae an Chláir. http://www.gaelscoileanna.ie/news/school-stories/seoladh-na-hirisleabhar-nua-in-ard-an-thrathnona-siar-r-nuachtlitir-chorca-baiscinn/
|-
|'''Inis Fáil'''
|Irislebhar
|1923 -29
|Na Macaibh léighin i mBelmont, tig Lorcáin
|
|Lean mar Irisleabhar Lorcán Naomhtha'
|-
|'''Indiu / [[Inniu]]'''
|Nuachtán
|1943/84
|Glún na mBuaidhe – craobh na h-aiséirigh CnaG
|''Ciarán Ó Nualláin go 1979,''
''Tarlach Ó hUíd 1972-84''
|Míosagán go 1945, Seachtanán ina dhiadh sin
Tháinig Inniu agus Amárach le chéile chun 

Anois a bhunú i 1984
|-
|'''[[Innti]]'''
|Iris
|?&lt;1984&gt;?
|Irisleabhar filiíochta
|
|“Filíocht ba mhó ba chúram d’Innti - Al T.
|-
| '''Iorras Aithneach'''
|Irisleabhar
|1990 - 2026&gt;
|Sean-phictiúir, nua-phictiúir, scéalta, cur sios ar imeachtai agus eachtrai a tharla
|''Máirtín Ó Catháin'' (2021)
|Agallamh ar [https://www.rte.ie/radio/podcasts/22040206-leabhar-iorras-aithneach-2021/ RnaG] le Mháirtín Ó C 2021
Anois ar an idirlíon ó 2023?

Alt ar [https://peig.ie/en/2023/07/irisleabhair-a-bhfuil-sceal-pobal-gaeltachta-le-30-bliain-iontu-le-fail-ar-line/ PEIG] ins dtaca
|-
|'''Iris Chumann Seandálaíochta is Staire Chiarraí'''
|Iris
|
|Páipéar reachtmhaine dá theanga chum Gaedhilge do chur ar ahaidh.
|
|
|-
|'''Iris an Fháinne'''
|Iriseán
|1919-31&gt;?
|Gasra an Fháinne,
|''Piaras Béaslaí''
|
|-
|'''Iris an Phuist'''
|Iris
|1927
|
|
|
|-
|'''Iris Eoghanach'''
|
|2020 - 2021
|Iris Mhíosúil do ghaeil thír Eoghan, le fáil san Ulster  Herald,, Dungannon Herald, Strabane Chronicle 
|''Seán Mór''
|Ceithre scríobhnóir agus é ar fad déanta go deonach 
|-
|'''Iris Eoin'''
|Iris
|?&lt;1984-2021&gt;
|Iris bhliantiúl na ndaltaí as Coláiste Eoin agus Íosagáin BÁC
|Eagarthoirí éagsula chuile bhliain
|Bhíodh ainmneacha éagsúla orthu chuile bhliain 'An Cinsire',' Gliogar'
|-
|'''Iris Éigse'''
|
|1963-73
|Comhairle Náisiúnta Drámaíochta,
|
|Curtha i gcló ag Ó Siadhail
|-
|'''Iris Fhianna Fáil'''
|Iris
|1977-1993
|Fianna Fáil
|
|
|-
|'''Iris na hÉagsúlachta'''
|Iris
|2022
|leagan Gaeilge den Iris
Diversity Journal
|Barbara Nolan -  Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn
|Eisithe ar line ag an Aontas Eorpach
Scéalta faoin Aontas Eorpach, mar aon le scéalta faoin gcomhionannas agus faoin gcuimsiú in Éirinn
|-
|'''Iris na hOidhreachta'''
|Iris
|1989 -2002&gt;
|Teidil éagsúla chuile bhlian ag braith ar an téama
|''Pádraig Ó Fianachta''
|An Sagart a d'fhoilsigh
|-
|'''Iris na Tulaí'''
|Iris
|1993
|Gaillimh
|''Seán Breathnach''
|Bhí baint ag An tAthar Fiontán Ó Monacháin atá ina Easpag ar Chill Dá Lua ó 2016 anois.
|-
|'''Iris IarChonnacht'''
|Iris
|?&lt;1970&gt;?
|
|
|'''Deir Deasún Fennel (Pobal Bealtaine) go raibh Iris Iarchonnacht le teacht amach an lá a dtáinig sé amach''' Pobal 7 Samhail 1970'
|-
|'''Iris Oifigiúl an Aontas Eorpaigh'''
|leabhar? (LNÉ)
|
|
|
|
|-
|'''Iris Oifigiúil na gCineálacha Plandaí'''
|Irisleabhar
|1981
|Controller of Plant Breeders' Rights
|
|
|-
|'''Irisleabhar'''
|Irishleabhar
|???
|Irishleabhar Roinn Chosanta -Cosaint Shibhialta (civil defence bulletin)
|
|
|-
|'''Irisleabhar Chnuc Mhuire'''
|Irisleabhar
|
|Knock Shrine Annual
|
|
|-
|'''Irisleabhar Chorcaighe'''
|Irisleabhar
|
|
|
|
|-
|'''Irisleabhar Chumann na gCéimithe i gCorcaigh?'''
|Irisleabhar
| -1923???
|
|
|
|-
|'''Irisleabhar Comhaltas Cána'''
|Irisleabhar
|?&lt;1938&gt;?
|
|
|
|-
|'''Irisleabhar Lorcáin Naomhta'''
|sraith
|1922-25
|Mic Léighinn i mBelmont, Tig Lorcán BÁC
|
|'Inis Fáil' a bhí roimhe
|-
|'''Irisleabhar Muighe Nuadhad/Mhá Nuad'''
|Irisleabhar
|1897/9 -2021&gt;?
|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann Má Nuad
|''Pádraig Ó Fianachta.'' 
''Eag. 2020 Tracey Ní Mhaonaigh''
|Meastar gur thosaigh sé i nGaeilge ach dátheangach le déanaí. Eag. 2020 i nGaeilge amháin
Baineann traidisiún fada le h''Irisleabhar Mhá Nuad'', traidisiún ar cuireadh tús leis in eagrán na bliana 1898–99 den ''Record of The League of St. Columba''. Cuallacht Cholm Cille, cumann na mac léinn, a bunaíodh sa bhliain 1898, a chuir an ''Record'' amach agus é de chuspóir acu oidhreacht liteartha, eaglasta, staire agus teanga na tíre a chur chun cinn. Sa bhliain 1907, foilsíodh faoi ainm nua é — ''[http://www.irisleabhar.ie/ Irisleabhar Muighe Nuadhat]'' — ainm atá beo i gcónaí.
|-
|'''Keltic Journal and Educator'''
|Irisleabhar
|1869 -1871
|Irisleabhar Gaedhilge do foillsigheadh i Manchuin
|''F/C Séamus Ó Rónáin''
|Canónach Ulick de Búca agus Tomás Ó Flannghaile (baile an Róba) ag scriobh ann.
|-
|'''Lá &gt; [[Lá Nua]]'''
|Nuachtán
|1984&gt;2007-2008
|An Cultúrlann Béal Feirste
|''Conchubhair Ó Liatháin / Eoin Ó Néill / Domhall Mac Giolla Chóill/ áine Mhic Gearailt / Caomhán Ó Scollaí - dearthóir/''
|Ghlac anderstown News seilbh air i 2007
Ach baineadh a mhaoiniú dóibh i 2008.
|-
|'''Lasair'''
|Iris bhliantiúl
|1980-83
|Taighde agus Macnamh [3 h-eagrán ar fad], Coiscéim
|''Pádraig Ó Snodaigh, Tomás Mac Síomóin''
|
|-
|'''Léachtaí An Fhóram Díospóireachta'''
|Tréimhseachán
|2011-'13&gt;
|Plé ar fhiúntas ath-shealbhú na Gaeilge mar leasa don
Stát is don tír
|''Breandán Mac Cormac, Peadar Kirby, Alan titley''
|
|-
|'''Léachtaí Cholm Cille'''
|Sraith
|1970 -'15&gt;
|á chló ag 'An Sagart' i Maigh Nuad
|''Pádraig Ó Fiannachta''
|
|-
|'''Leadrán.com'''
|Iris idirlín
|2014&gt;
|“Tá neart suimiúl sa saol”, Nuacht, Spóirt, Teichneolaíocht, Ceol, Físeán
|
|Aidhmeanna: 3.Na rudaí ar siúl as Gaeilge
timpeall an ghreásán a chur chun cinn 5. Gach riail ghramadach a briseadh
|-
|'''[[Léann (iris)|Léann]]'''
|Iris
|2007–2023&gt;
|[[Cumann Léann na Litríochta]] ([[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|OnaR]], [[Ollscoil na Gaillimhe|OG]] ⁊ [[Ollscoil Luimnigh|OL]])
|
|Iris phiarmheasta a fhoilsíonn idir ábhar acadúil agus taighde bunaidh d’ardchaighdeán
https://www.leanniris.com/
|-
|'''Léann Taighde'''
|Irislín
|2015&gt;
|Iris Léann i nGaeilge le measúnú léannta déanta ar chuile alt. Choláiste Phádraig
|
|Saor in aisce
|-
|'''Leas'''
|Iris
|1972-5&gt;?
|Idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin
Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC
|''Dónal Ó Lubhlaigh, Diarmuid Ó Súileabháin, Lorcán Ó Treasaigh''
|
|-
|'''Leoithní Aniar'''
|Irisleabhar
|
|Irisleabhar Sgoil Mhuire Clochar na Trócaire, Béal Átha, An Fheardha
|
|Míosúil.
|-
|'''[[Éigse (iriseán)|Lia Fáil]]'''
|Iris
|1924-32
|Irisleabhar Gaedhilge Ollsgoile na hÉireann.
|''Dubhghlas De hÍde''
|Comhluċt Oideaċais na hÉireann
|-
|'''Liarlóg -Lucsamburg'''
|Irislín
|2014
|Irisleabhar idirlíon Mhíosúil faoin saol i Lucsamburg.
|''Seanán Ó Coistín as Cill Dara''
|
|-
|'''Lic an Teallaigh'''
|Iris
|1931
|An tAthair Eric Mac Fhinn
|''Eric Mac Fhinn''
|
|-
|'''Loch Léinn'''
|Irisleabhar
|1903-05
|Irisleabhar Míosúil as Cill Áirne
|
|
|-
|'''Lug'''
|Iris
|1972-?
|Iris nua liteartha le Tarlac de Blácam – Pobal 17 Iúil 1972
|Tarlac de Blácam + BrianMac Curtáin
|
|-
|'''Luimne'''
|Iris
|1999-2000?
|Colaiste Mhuire gan smál Luimneach (Mary I. College)
|''Cathaoir Ó Braonáin''
|
|-
|'''Macalla'''
|Irisleabhar
|1976-83&gt;?
|Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976.
|
|
|-
|'''[[Mahogany Gaspipe]]'''
|Iris
|1980&gt;? 1998-'00
|Dírithe ar Dhaltaí Meánscoile
|''Séamus Ó Maitiú''
|Eisithe ag Bord na Gaeilge ansin Gael-linn
|-
|'''Malairt'''
|Iris
|1977&gt;78 (uimh2)&gt;?
|Iris An Chumann Ghaelach Ollscoil na Banríona
|''Tomás Mac Sheoin''
|
|-
|'''Meitheal'''
|Iris
|1970-&gt;?
|Iris Nua ó Chléirscoil Mhá Nuad
|
|(iris Champaí Cholmcille) agus smaointí
doimhne ann faoi fhadhbanna na nGaeltachtaí Éagsúla.' Pobal 4 Meitheamh 1970
|-
|'''[[Meon Eile]]'''
|Iris Idirlíon
|2014&gt;2021&gt;
|
|
|
|-
|'''[[Mionlach (iris)|Mionlach]]'''
|Iris
|2015&gt;2025&gt;
|Cúrsaí reatha, polaitíocht, nuacht idirnáisiúnta, critic, amhráin, fillíocht ⁊ tuilleadh
|''foilsithe ag [[Misneach (grúpa)#Athnuachan in 2012|Misneach]] na Gaillimhe in Ollscoil na Gaillimhe''
|Grúpa clé-eiteach a dhéananns an nasc idir an ghéarchéim teanga agus an ghéarchéim eacnamaíochta
|-
|'''Míosachán na gClódóirí'''
|Sraith
|
|Dublin, I.G.S.
|
|
|-
|'''Misneach'''
|Iris
|1919-22
|Irish Chonradh na Gaeilge
|
|Teideal úr ar 'Fáinne an Lae'
|-
|'''Misneach'''
|Nuachtán
|1971-75&gt;?
|Iris Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta
(Corca Dhuibhne)
|''Breandán Mac Gearailt''
|Lean Fastaoim agus Nuacht Dhuibhneach ina dhiaidh ach dar le Breandán Mac Gearilt tháinig Misneach thar nais ar feadh seal.
|-
|'''Molua'''
|sraith/serial
|?&lt;1934-59
|Irisleabhar Cuallachta Griogóir, N. Organ of the Association of St. Gregory
|
|
|-
|'''Muintir Acla'''
|Iris
|1995-1998&gt;?
|Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976.
|
|
|-
|'''Ná Bac Leis'''
|Nuachtán
|1915
|In aghaidh an Rialtas agus an Chogadh Mhór (18 ar fad)
|''Seán Mac Giollarnáth''
|
|-
|'''Nasc'''
|iriseán
|1996
|Nuachtlitir an tionscnaimh bainistíochta straitéisí.
|
|Roinn an Taoisigh
|-
|'''Nasc'''
|Iriseán
|1991&gt;
|Iris Oifigiúl 'Ógras'
|
|
|-
|'''Nasc'''
|Iris
|1966-79&gt;?
|Irish chonradh na nÓg
|
|
|-
|Newsletter
|Iris
|2024&gt;
|Irish jesuits international
Leagan Gaeilge  Dé-bhliantúil
|John Guiney
|Foilsíodh an chéad cheann mar  Imleabhair 40 Earrach 2024
|-
|'''[[Nós (iris)|Nós]]'''
|Iris
|2008-2021&gt;
|Iris do dhéagóiri agus ógfhasta
|''Tomaí Ó Conghille / Máiréad Ní Thuthaigh, Maitiú Ó Coimín''
|thosaigh mar iriseáin ghréasáin ansin maoiníodh le cur i gcló
|-
| '''[https://www.ucd.ie/icsf/en/studenthub/nua-aois/ Nua Aois]'''
|Iris
|1971-2015&gt;?
|Cumann Liteartha UCD
Iris Ollscoil Bhaile Átha Cliath, Litríocht acadúlach agus tuaraimí
|''Emma Ní Nualláin (2010-12)''
|
|-
|'''Nuacht'''
|Nuachtán
|?&lt;2011&gt;?
|Eagrán speisialta do Sheachtain na Gaeilge
Coiste An Chumainn Ghaelaigh UCD
|''Cormac Breathnach,Lisa Nic an Bhreitheamh,Eoin Ó Cróinín''
|
|-
|'''Nuacht Átha Cliath'''
|Iris
|2013-&gt;'15
|Arna eisiúint ag Connolly Books. Eagrán 1 Fomhair 2013
Saor in aisce
|''Cris Ní Choistealbha,''
''Cormac Breathnach,'' ''Eoin Ó Cróinín,'' ''Eoghan Ó Murchadha''
|
|-
|'''Nuacht Baile na nGall'''
|Leathanach FB
|2014&gt;
|
|''Duine le Raidió na Gaeltachta''
|Fós le haon Nuacht a chuir in airde agus mí-litrithe
gan 'H' tar éis an B.
|-
|'''Nuacht Chorca Dhuibhne'''
|sraith/serial
|1972 -81
|Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne – clóite i Luimneach
|
|An-leagan amach, an-slachtmhar...
Clóite i Luimneach cén fáth' -Pobal 20 Márta 1973
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/04/nuacht-feirste-sf-1986-6.pdf Nuacht Feirste]'''
|Nuachtán
|?&lt;1986 - 1987 &gt;?
|Seachtanán
|
|&quot;Uimh a 6, 1ú Márta 1986,  10p&quot; &quot;Uimh a 7,81ú Márta 1986,  10p&quot; -  Ui[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/nuacht-feirste-16-january-1987.pdf mh 49 16 Eanáir 10p.] 
|-
|'''Nuacht Ghaeltarra'''
|Iris
|?&lt;1971&gt;?
|Na Forbacha Gaeltarra Éireann
|
|
|-
|'''Nuacht Mhall'''
|clos iris
|2020 -2021&gt;
|Príomhscéalta na seachtaine léite go mall d’fhoghlaimeoirí
CnaG Lúndain atá á ndéanamh.
|
|https://anchor.fm/cnag-ldn
|-
|'''Nuacht UCG'''
|Sraith
|
|
|
|
|-
|'''[[Nuacht24.com|Nuacht 24.com]]'''
|Suíomh Nuachta
|2014
|G ní F: “ Cad é an gaol idir Nuacht 24 agus Nuacht24.com
EÓN: “comhfhiontar é idir Nuacht 24, an comhlacht Rua Media agus Fusion Broadcast Teo.
|
|
|-
|'''[[Nuacht24|Nuacht 24]] / An Druma Mór.com'''
|Nuachtán
|2009 – 2010 9/5/2010
|Iomaí foinse nuachta Gaeilge ar an idirlíon,
Cínlae-lín ina measc
|''Eoghan Ó Néill''
|Bhíodh ghréasáin (An Droma Mhór.blogspot.com)
Agus eagráin á gcló go 2010, ansin leanadh faoin ainm Nuacht24.com
|-
|'''Nuacht1.com'''
|Ilnuachtaire / Lithreán
Nuachta Gaeilge
|?&lt;2012-'15&gt;
|Coiste BÁC de CnG
Nascanna go Gach alt as Beo, Foinse, gaelport, Gaelscéal, Meon eiel,Nuacht 24, Nuacht RTÉ Treibh (IT), Tuairisc, Podchraoltaí, blaganna. Athnuaithe gach lá. RnG, RnaL, RF, RrR, TG4, Pod Chrl.
|
|
|-
|'''Nuaidheacht'''
|Nuachtlitir
|1982-2000
|Nuachtlitir Conradh na Gaeilge, Washington
|
|
|-
|'''NUACHTLITREACHA + Tuarascálacha bhliantiúla'''
|
|
|''Eisíonn beagnach chuile ranna agus fo-ranna rialtas tuarascáil bhliantiúl i nGaeilge freisin eisíonn na heagraisí Gaeilge agus na Gaelscoileanna nuachtlitreacha seachtainiúla nó míosúla ar an t-idirlíon agus ar phár. Freisin bíonn leabhráin ann dos na drámaí agus na sacraimintí eaglasta. Seo thíos roinnt des an naucht litreacha a bhíodh is a bhítear dá n-eisiúint.''
|
|
|-
|'''Nuachtlitir'''
|Iris
|?&lt; 1991&gt;?
|An Chomhchoiste Réamhscoilíochta Teo.
|
|maoinithe ag Údarás na Gaeilge agus an Chrannchur Náisiúnta
|-
|'''Nuachtlitir an Leitriúich'''
|
|?&lt;1974&gt;?
|
|
|Eisithe ón nuaGhaeltacht (ó thaobh aitheantas de)
An Chlocháin' – pobal 24 Beal 1974
|-
|'''Nuachtlitir Chonradh na Gaeilge'''
|Iris mhíosúil
|1965&gt;'17&gt;
|Eolas ó na cúigí agus thar lear
|''Julian de Spáinn (ó 2011)''
|
|-
|'''Nuachtlitir Comhlathchas Náisiúnta Drrámaíochta'''
|Iris bhliantúil
|?&lt;2011-&gt;?
|Nuachtlitir ar fhéile náisiúnta drámaíochta Gaeilge
|
|eisithe ag an comhlachas Náisiúnta Drámaíochta, Camas, conemara
|-
|'''Nuachtlitir Chumainn Chultúrtha Mhic Reachtain'''
|
|198?-9? &gt;?
|
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Drámaíochta'''
|ráitheachán
|?&lt;2009-'14
|Comhalachas Náisiúnta Drámaíochta na hÉireann
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Ghael Bhéal Feirste'''
|Nuachtlitir
|1969-9? &gt;?
|
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Ghaelchultúir'''
|Nuachtlitir
|2010-2021&gt;
|Nuachtlitir chun daoine a chuir ar an eolas faoina seirbhísí a bhionn á gcur ar fáil acu.
|
|
|-
|'''Nuacht Litir'''
|sraith
|1997
|An Spidéal, Ros a Mhíl, Na Mionna
|
|
|-
|'''Nuacht Litir Páirtíocht Ghaeltacht Thír Chonaill MFG-teo'''
|Iris
|1997-98
|&quot;Cur síos ar thograí sna Gaeltachtaí a fuair tacaíocht
LEADER ó Mheitheal Forbartha na Gaeltachta”
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Ealaíon Na Gaeltachta'''
|Iris Gréasáin
|
|Ealaíon.ie
|
|Údarás na Gael
|-
|'''Nuachtlitir na Gaeilge'''
|Iriseán
|2000
|Cambridge Irish Language Group
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Óige Ghaoth Dobhair'''
|Iris shechtainiúil
|?&lt;1985 – 1987&gt;?
|foilsithe is dáilte ag a gClub Óige i nGaoth Dobhair
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Teaghlaigh'''
|Iris mhíosuil
|2015-2021&gt;
|altanna, áiseanna do thuistí agus páistí, greanáin, faigh na focail agus mar sin de á n-éisiúnt ag Glór na nGael
|Marcas Mac Ruairí
|
|-
|'''[[Oghma (iris)|Oghma]]'''
|Iriseán
|1989-98
|irisleabhar litríochta
|''Antain Mag Samhráin, Micheál Ó Cearúil, Seosamh Ó Murchú:''
|''tháinig Aimsear Óg ina dhiadh''
|-
|'''Oideas'''
|Iris
|?&lt;-1968-'14
|Iris na roinne oideachais
|
|
|-
|'''Óige'''
|Iris
|1923
|Irisleabhar do leanbhaibh scoile
|
|Foisitheoir :Guy
|-
|'''Ollscoil'''
|Iris
|1992-93&gt;?
|Ráitheacháin bunaithe ag Coiste Comórtha an Athar Mícheál Ó hIcí – 6 mhí a leann
|''Tomás Ó Monacháiin /Pádraigh Mac Giolla Rí (Fionbarra Ó Brollacháin) feallbhuile na húdarás ar Údarás sa Ghaeltacht''
|
|-
|'''Ó Thuaidh'''
|sraith
|1993 -94
|An Daingean, Co. Chiarraí
|
|
|-
|'''P agus T'''
|Iris
|
|Iris Oifige an Phoist
|
|Roinn Post &amp; Telegrafa BÁC
|-
|'''[[PEIG.ie|PEIG]]'''
|Iris Ghréasáin
|2015 – 2021&gt;
|Pobal, Eolas, Ilmheáin, Gaeilge. CnG BÁC
|
|tógáil ar an méid a rinne Gaelport, 'As na Nuachtán'
|-
|'''[[Iris an Phléaráca|Pléarácha]]'''
|Iris bhliantúil
|1991 &gt; 2014&gt;?
|Iris ina féile ina raibh clár na féile, cur síos ar na míreanna
agus altanna ar ghnéithe éagsúla.
|''coiste eagarthóireachta, Phléarácha Chonamara''
|https://web.archive.org/web/20210716124205/http://cartlann.ie/exhibits/show/cartlann-an-phlearaca
|-
|'''Pobal'''
|Iris
|1970&gt;?
|Curtha in eagar ag Mícheál Ó Bréartúin, Pádraig Ó Snodaigh
|''Mícheál Ó Breatúin Pádraig Ó Snodaigh''
|Pobal Teo. An Charraig Dubh
|-
|'''Pobal'''
|Iris
|
|Seanchas agus scéilíní do Ghaedhil óga na hÉireann.
|
|Comhlacht Oideachais na hÉirean
|-
|'''Pop Nuacht'''
|Iris Idirlíon
|2011-12
|Seirbhís nuachta Gaeilge ar dhomhan Phopceoil an Bhéarla
|
|Raidió Rí Rá
|-
|'''Pléarácha'''
|Nuachtán
|1981&gt;?
|Nuachtán neamhspleách Gaeilge.
|
|Clóite i mBéal Feirste, neamhspleách ar dtús, ach mar fhorlíonadh leis an Andersonstown News ar ball.
|-
|'''Preas an Phobail'''
|Nuachtán
|?&lt;1981&gt;?
|Nuachtán neamhspleách Gaeilge.
|
|Clóite i mBéal Feirste
|-
|'''Raithneach'''
|Iris
|1980
|Iris Chuman Gaelach Ollscoil Nua Uladh
|
|
|-
|'''Rannta an Mhadra'''
|Irizín
|1980
|Irizín rapcheoil go príomha, ó na  himeachtaí Hiphap Gaelach le [[IMRAM]]
|
|
|-
|'''Rí Rá'''
|Greanán
|2013&gt;?
|Iris de mear-dhearáin ildaite
|
|Foilsithe ag Coimicí Gael
|-
|'''Rosc'''
|Irisleabhar
|1951-1985&gt;?
|Irisleabhar CnG Dáil na Mumhan
|
|Coicíseachán - Iris dhátheangach CNG darb ainm Rosc ní h-eol an ionann an dá cheann
|-
|'''Rosc Dubh'''
|Comic/meardhearán &lt;197? &gt;
|
|Meardhearán chun cuidiú le airgead a thiomsú do malairt
|''Liam de Frinse''
|
|-
|'''Rosc Ros Muc'''
|sraith
|
|
|
|Foilsithe ag Leon Ó Mórcháin
|-
|'''Sa Ghaeltacht'''
|nuahctán
|1979 - 1980&gt;?
|'Iris Oifigiúil Údarás na Gaeltachta' - míosúil
le nuacht ó na ceantreacha Gaeltachta.
|
|3 chóip le breathnú orthu ar an suíomh seo
http://www.bealoideasbeo.ie/index.php/Sa%20Ghaeltacht
|-
|'''Samhlaíocht Aniar'''
|Irisleabhar
|1995-97
|Foilsithe i dTrá Lí
|''Pádraig Mac Fhearghusa''
|
|-
|'''Saoirse'''
|Iris
|1970&gt;1990
|ó Ghluaiseacht na Poblachta Plás Gardnar
|Pádraig Ó Cnochúir
|' Ní Fhacamar Fastaoim, An Lámh Dhearg ná Saoirse le fada an lá an beo marbh iad mar irisí? - Pobal 17 Iúli 1972.
[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-february-1990.pdf Uimhir 9 Feabhra 1990 Luach 70p]
|-
|'''Saoirse'''
|Iriseán
|1998
|Foilsithe ag Roinn Chultúr Sinn Féin Béal Feriste
(The local newsletter by the jackie Griffith Cumann Provisional Sinn Féin)
|
|
|-
|'''[[Saol (Nuachtán)|Saol]] &gt; Saol.ie'''
|Nuachtlitir
|1974-'11-'14&gt;?
|Nuachtlitir mhíosúil do phobal na Gaeilge FnaG
|''Colm Ó Tórna''
|Cuireadh dtín idirlíon ansin baineadh a mhaoiniú
|-
|'''Scathán (An?)'''
|Iris
|1950 -2006&gt;?
|Iris an Chumainn Ghaeligh (Ollscoil na Banríona BF) cultúr, oideachais, litríocht, na coláistí samhraidh.....
|
|
|-
|'''Scathán'''
|Iris bliantiúl
|?&lt;2017
|Iris Roinn Na Gaeilge Coláiste Phádraig Drom Condrach
|
|
|-
|'''Scáthlán'''
|Iris
|1980 - 2016&gt;?
|Iris Chumann Staire agus Seanchais Ghaoth Dobhair
|''Seán Ó Gallchóir agus Seán Mac Niallais ([http://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2018-12/Scáthlán1_1980_OCR_0.pdf Scáthlán a h1])''
|Comhar Chumann Forbartha Ghaoth Dobhairhttp://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2019-01/Scáthlán%203%20-%201986%20-%20OCR2019.pdf
|-
|'''[[Scéal (nuachtán)|*Scéal]]'''
|Nuachtán
|2025-26
|Nuachtán seachtainiúil Gaeilge
|[[Éanna Ó Caollaí]]
|Céad eagrán 15/04/2025. 16 lch an eagrán. Leagan clóite amháin. Ar fáil in éineacht le ''[[The Irish Times]]'' agus an ''[[Irish Examiner]]''.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
|'''Scéala Aduaidh'''
|nuachtlitir
|1988-89?
|i gcló i mBéal Feriste
|
|
|-
|'''Scéal Úr'''
|Nuachtán
|1966
|Tablóid Ghaeltacht Bhéal Feriste
|
|Thosaigh is chríochnaigh sa bhliain chéanna.
|-
|'''Sciath con gCulainn'''
|Iris lámhscríofa
|1899
|Iris tiolcatha chun leas Ghluaiseacht na Gaeilge, Béal Feirste
|
|
|-
|'''Scoth Smaointe'''
|sraith
|1977-86 -2016&gt;?
|Cumann Gaelach Coláiste Mhuire gan Smál Luimneach
|
|
|-
|'''Scríobh'''
|Irisleabhar
|1974-84&gt;?
|[[An Clóchomhar]]
|Seán Ó Mórdha
|“Díolaim shubstaintiúil éagsúil ar chuma Bliainiris ba ea Scríobh” -Al. T
6 imleabhar aistí, plé, dánta agus scéalta idir a thús agus 1984 ó phríomhscríbhneoirí agus scoláirí na linne srl. ''[[Oghma (iris)|Oghma]]'' a léiroidhre.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|'''Scríbhneoirí Cois Teorann 1&gt;5'''
|sraith
|2015 &gt;'19&gt;
|Coiscéim
|''Prin Ó Duigneáin/Seosamh Mac Muirí''
|Meascra saothar pinn ó Liatroim
|-
|'''Sgéal Nua Na Gaillinhe'''
|
|1922-25
|National Publications
|
|
|-
|'''7 na Seachtaine'''
|Iris
|&lt;?2014
|Iris Sheachtainiúl a bhí ar fáil ar Gaelport.com
|
|Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge
|-
|'''*[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'''
|Nuachtán
|2013- 2021
|Seachtanán nó forlíne sheachtainiúil de chuid an ''[[Irish Independent]]''
|
|Lean seo i ndiaidh a leagan siúd de Foinse
|-
|'''*Seachtain Óg'''
|Nuachtán
|?&lt;2014- 2021&gt;?
|Forlíonadh seachtainiúil (de chuid 'Seachtain') Gaeilge do dhaltaí bunscoile
|
|''féach''
|-
|'''Seanchas (ó) Chairbre'''
|sraith
|1982-93
|Foilsithe i Sciobairín, Corcaigh
|
|
|-
|'''*[https://www.tii.ie/ga/technical-services/archaeology/seanda-ezine/ Seanda]'''
|Irisleabhar
|2006- 2013
2014 -'26&gt;
|Iris seandálaíochta an  ÚBN (NRA). Ar líne ó 2014 
|Michael Stanley 
|Bonneagar Iompair Éireann ainm an údaráis ó bhí 2015 ann.
Aistriúchán are you an iris den ainm céanna atá san iris seo.
|-
|'''Seraphica'''
|Irisleabhar
|?&lt;1946-48&gt;?
|Bliainiris dá Fhoilsiú ag na Frainsiasaí Óga.
|
|Coláiste San Antoine i Lobháin; Coláiste San Isidhóir sa Róimh ; Coláiste San Antoine i nGaillimh. Franciscan students' annual.
|-
|'''Sonas'''
|Greannán
|
|Iris oideachais do rang a h1 agus a 2
|
|Folens
|-
|'''SOS'''
|Nuactán Scoile
|1987-1988
|Nuachtán sheachtainiúil Choláiste Eoin ⁊ Íosagáin
|
|
|-
|'''*Splanc'''
|Iris
|2015 – 2021&gt;
|Iris ranga don idirlbhliain
|''Gaelinn le cabhair ó COGG''
|Tá suíomh ghréasáin le leagan digiteach agus obair bhreise.
Féach freisin Dréinre, ⁊ Staighre

[https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/splanc/113-2/ suíomh]
|-
|'''Splunc'''
|Iris
|2008 -'14&gt;
|Iris/ Meardhearán (comic) dé-bhliantiúl Comhluadar
|''aistriúchán ar isir Boer Da an Bhreatain Bhig''
|eisithe ag comhluadar
|-
|'''Spreac'''
|Nuachtlitir
|&lt;?2008&gt;?
|Nuachtlitir Chomhlucht forbartha An Spidéil Teoranta
|
|
|-
|'''*Staighre'''
|Iris
|1994-2021&gt;
|Cleachtaí d'ardleibhéal an teastas sóisear i bhfoirm iris a clóitear 6 n-uaire sa bhliain
|
|[[Gael Linn]]
[https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/staighre/113-1/ suíomh]
|-
|'''Stáitse'''
|Iris
|1991 -2005
|Iris na Drámaíochta Gaeilge An Comhlahas Náisiúnta Drámaíochta
|
|
|-
|'''Studia Hibernica'''
|Iris
|1961&gt;
|Iris Stair na Gaeilge ⁊rl
|
|Coláiste Oilliúna Naomh Pádraig
|-
|'''Súil Eile'''
|Iris
|?2001&lt;2016
|Iris Scoil Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|leanann seo Flúirse
|-
|'''Sult'''
|Iris
|?&lt;2007-2015&gt;
|Iris bhliantiúl d'imeachtaí SnG ar fud na tíre
|
|Bhí ar fáil sa Daily Star go dtí 2013 - Daily Irish Mail i 2014
|-
|'''Sult'''
|Iris
|&lt;?1969?&gt;
|Doire
|
|
|-
|'''Tairseach'''
|Iris
|2003&gt;2014
|Iris Bhliantiúil cúrsa iriseoireachta ITÁC
|
|[Eagrán a 2 - 2008]
|-
|'''Taighde agus Teagasc'''
|Iris
|2001 – 2008&gt;?
|Iris Bhliantiúil Ollscoil na banraíonna Beal Fesiete
|
|https://bill.celt.dias.ie/vol4/displayObject.php?TreeID=7612
|-
|'''Teagasc na Gaeilge'''
|Iris
|1981-2010
|Iris Comhair na Múinteoirí Gaeilge (chríochnaigh le uimhir a 9 2010)
|
|
|-
|'''Teagmháil'''
|Iris Ghréasáin
|???
|Ceann des na céad Iris ghréasáin. Pléadh ealaíon
na cumarsáide agus eolaíocht na ríomhaireachta, Sholáthair foclóir ríomhaireachta
|
|I nGaeilge den chuid is mó
|-
|'''Teangadóir'''
|Iris
|?&lt;1953-60&gt;?
|Béal Feirste
|
|D'fhoilsigh Breandán Mac Aodha a chuid dánta ann
|-
|'''Tír na n-Óg'''
|Greanán
|1946-1979
|''Na Bráithre Críostaí''
|
|Bhíodh sé ar fáil in eindí le 'Our Boys' tháinig sé sna sála ar an Gadhael Óg
|-
|'''Tradrai'''
|Iris
|
|Iris Club na nÓg Cora Chaitlín, CLG Newmarket-on-Fergus,
|
|
|-
|'''Tuairisc'''
|Nuachtlitir
|?&lt;1970-'76
|Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. Indreabhán, 5p
|
|'Bhí marna ag an gcruinniú inar toghadh coiste eagarthóireachta Thuairisc...' -Pobal 7 Samhain 1970. 'Ach tháinig cúpla irisí nua ar an saol le tamall agus chonaiceamar uimhir amháin de Tuairisc ina chrot nua – go maire sé – Pobal 17 iúil 1972
|-
|'''Tuairisceoir'''
|Nuachtán
|2013-'15&gt;
|Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht.
|
|
|-
|'''*[[Tuairisc.ie]]'''
|Nuachtán
|2014 - 2021
|Nuachtán Ghaeilge úr ar an idirlíon a maoiniú ag Foras na Gaeilge
|
|
|-
|'''Tuarascáil an Uachtaráin'''
|Irisleabhar
|
|“ 4 ag tógáil Ollscoil Dlúth-thaighde den chéad scoth”
Foilseachán taighde UCD
|
|
|-
|'''Tuarascáil Bhliantúil DKIT'''
|Irisleabhar
|2008
|Institúid teineolaíochta Dhún Dealagan
|
|https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129005712/https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf |date=2017-11-29 }}
|-
|'''Tuarascáil Bhliantúil Teagasc'''
|Irisleabhar
|2007
|
|
|
|-
|'''Tuathal'''
|Iris
|2010-2013
|Iris Ghaeilge le Coláiste na Tríonóide- eagrán Nollag
I 2011, seans gur iris séasúrach é
|
|http://issuu.com/tuathal/docs/tuathal2.2012
|-
|'''Tús a’ Phota'''
|Iris
|1930
|Aguisín do Gearrbhaile' de thorradh na Laethannta Saoire)
|''Eric Mac Fhinn''
|Chló sé lena airgead féin é.
|-
|'''Ulaidh ag Aiseirighe'''
|Irisleabhar
|????
|Foilsithe ag Resurgent Ulster, Béal Feirste
|
|
|}

=== Gaeilge ⁊ Béarla ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Gaeilge ⁊ Béarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ainm'''
|Iris
|1989-2018
|Iris ar logainmneacha -Bulletin of Ulster Placenames Soc.
|''Leon Ó Móracháin a bhunaigh''
|
|-
|'''An Aisling'''
|Iris
|1985 -1991?&gt;
|A journal of tradional studies.
|''Micheál Ó hAllmhuráin''
|Comhaltas CÉ Chiarraí Baile Thadhg
|-
|'''An Crann'''
|Iris
|1908-24&gt;?
|
|''Séamus de Craig''
|Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge.
|-
|'''An Choinneal'''
|Iris dé bhliaintiúil
|1959-2021&gt;
|Parish publication, Louisburgh. Longest parish bulletinin Ireland
|''Leon Ó Mórcháin a bhunaigh''
|Iris pharóiste Chluain Cearbán, Maigh Eo -'provide an insight into life in Kilgeever parish'.
|-
|'''An Chraobh-Ruadh'''
|sraith
|1895-1913&gt;?
|Seachtanán CnG
|
|irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde
|-
|'''[[An Claidheamh Soluis]]'''
|Nuachtán
|1899&gt;1917 / 1930-32
|CnG Bhéal Feriste / Árd-sgoil Ultach
|''Eoin Mac Néill -&gt;01 Pádraig Mac Piaras 03- 09''
|''Athraíodh an ainm go Fáinne an Lae ar feadh tréimhse agus ansin go Misneach arais go Fáinne an Lae agus thar nais dtín chéad ainm.''
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/an-claoimh-solais-september-1983.pdf An Claoímh Solais]'''
|nuachtán
|1983&gt;?
|Nuachtán Chumann BÁC 6 &amp; 8
|Cathal Hughes &amp; Martin Forsythe
|
|-
|'''An Connachtach / The Connachtman'''
|Iris
|1907-1908
|a bilingual journal devoted to the national revival. Áth Luain
|''Seán Mac Giollarnáith''
|''Níor mhair ach tamall gairid''
|-
|'''An Doras'''
|Nuachtán/mórbhilleog
|1996-1998
|Iris Mheirceánach faoin gCultur Gaelach 
|
|Níl rian de ann ach i liosta ar www.3.smo.uhi.ac.uk
|-
|'''An Droichead – ''the bridge'''''
|
|1985-89
|An Irish magazine from New York / A bilingual journal from Ireland
|
|Is cosúil go raibh dhá iris nó an ceann céanna faoin teideal céanna á dháiledh in oirthear Mheirceá
|-
|'''An Duibhneach'''
|
|?&lt;1971&gt;?
|Cumann Cearta sibhialta na Gaeltachta
|Breandán Mac Gearailt
|Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo.
|-
|'''An Féinics'''
|
|?&lt;1968-73&gt;?
|Comhairle na gCumann Gaeilge, Cumann na Gaeilge Nua Eabhrach
|Seán MacPotait  
Eag. Cúnta: Deasún Breathnach
|
|-
|'''An Fhearsaid'''
|nuachtlitir
|?&lt;1995&gt;?
|
|
|
|-
|'''An Fhuinneog Ghaelach'''
|Irirsán Ráithiúl
|2002-2021&gt;
|Nuachtlitir Cumann Gaeilge na hAstráile Teo.
|
|
|-
|'''An Focal'''
|
|
|Nuachtán Ollscoil Luimnigh. Roinnt colúin Ghaeilge ann
|
|
|-
|'''[[An Gaodhal]]'''
|Iriseán
|1881-1904&gt;
|Leabhar-aithris Míosamhal (Brooklyn, New York :
Nolan Bros. Steam Print, December, 1881.)
|''Micheál Ó Lócháin''
|tabhartha chum an teanga ghaedhilge a chosnadh agus a shaorthughadh agus chum féin-riaghla Chinidh na hÉireann
|-
|'''An Glór Poblachtach'''
|Irisleabhar
|2010
|Iris úr Shinn Féin  (le bheith ráithiúl)
|
|(bhí 500 síntús á lorg acu le go leanfadh siad leis)
|-
|'''An Leabharlann'''
|sraith
|1905-1909
|Irisleabhar cumann na Leabharlann
|
|
|-
|'''An Long / War Sheet'''
|Irisleabhar
|1922
|Warsheet No 1, foilsithe ag (IRA, BÁC)
|
|
|-
|'''An Múinteoir Náisiúnta'''
|
|?&lt;1960-64&gt;?
|Tír Teanga Ceol
|
|
|-
|'''An Náisiún / The Nation'''
|Páipéar
|1952
|
|
|
|-
|'''An Nuaidheacht'''
|sraith
|1980-'02&gt;?
|Newsletter of Conradh na Gaedhilge Washington
|
|
|-
|'''An Óige'''
|sraith
|1930&gt;?
|A bright bi-lingual monthly
|''Pádraig Ó Bróithe''
|Bunaithe ag an Eagarthóir
|-
|'''An Phoblacht/ Republican News'''
|Nuachtán
|
|Nuacht le dearcadh poblactánach
|
|
|-
|'''An Píobaire'''
|Iriseáinín
|1969-78 -'14
|Na Píobairí Uileann i mBÁC a d'eisigh
|
|Ó 1999&gt;14 i mBéarla
|-
|'''An Ráitheacháin'''
|
|1936&gt;?
|The Gaelic Quarterly Review,: Iris de chuifd an cumann lúthchleas Gael
|
|http://www.limerickcity.ie/media/1937%2003%20No%204.pdf{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''An Ridire'''
|
|?&lt;1974&gt;?
|Ceoltóirí an Daingean
|
|
|-
|'''An Saol Gaelach'''
|Iris
|?&lt;1919&gt;?
|Alt ar Thomas Mac Partland ann ar an 25 Eanáir 1919
|
|
|-
|'''An Sgiath – The Shield'''
|Sraith
|1907
|
|
|
|-
|'''An Smaointeóir / The thinker'''
|Irisleabhar
|1919 -1920_&gt;?
|Irisleabhar Oifigeamhail Connradh Na Gaeilge de'n Státa Nuaig Eabhraic
|
|Irisleabhar Ráithiúil
|-
|'''An t-Eagrán'''
|
|
|Nuachtán mhicléinn DIT i mBéarla ach Colúin Ghaeilge ann
|
|
|-
|'''An Teanga Bhinn'''
|nuachtlitir
|?&lt;1996&gt;?
|Eisithe ag An Cumann Gaelach 7 Glór na nGael, Port a Dúinín
|
|
|-
|'''An tOibrí Imdhála: The Distributive Worker'''
|
|1957&gt;?
|incorporated ‘The Drapers Assistant’ and An Saothraí Riartha
|
|
|-
|'''Ard na hÉireann'''
|Iris
|1904
|''An Irish Ireland Magazine -''
|''issued by an Craobh Colm-cille, Connradh na Gaedhilge Tulach-mór. Nodlaig, 1904.''
|
|-
|'''As na Nuachtán'''
|Iris Idirlíon
|?&lt;2014
|Ath-fhoilsiú ar altanna as na Nuachtáin a bhíonn
Ag plé an Ghaeilge
|''Gaelport.com C.NnaG''
|Ath bhunaithe fé scáth PEIG de chuid CnG
|-
|'''Banba'''
|Iris
|1901-06
|foilsithe ag Muintir Bhrúin agus Nualláin
|
|
|-
|'''Banba'''
|irisleabhar
|1921-22
|Gael Pub. &amp; Trading Society
|
|
|-
|'''Béaloideas,'''
|Irisleabhar
|1927-'01&gt;?
|The Journal of Folklore society of Ireland / Cumann Béaloideasa Éireann
|''Séamus Ó Duilearga''
|i nGaeilge den chuid is mó tríd go dtí na 70dí is ansin i mBéarla den chuid is mó ina dhiadh
|-
|'''Bean na hÉireann'''
|Iris
|1908-1911
|Iris Inghinidhe na hÉireann, ‘freedom for Our Nation and the
Complete removal of all disabilities to our sex
|''Maude Gone a bhunaigh''
|An chéad iris do Mhná in Éirinn.   Scríobh Caitlín Nic Gamhann alt ann.
|-
|'''[https://www.ucc.ie/en/anthropology/research/researchprojects/beascna/ Béascna]'''
|Irisleabhar
|2002-2017&gt;?
|Iris Bhéloideasa agus Eithneolaíochta Dept of folklore UCC
|
|''‘Béascna’ is one of only two scholarly journals in the Republic of Ireland publishing articles and reviews relating to Irish and European Folklore and Ethnology in general.''
|-
|'''Bliainiris'''
|sraith
|1982
|Cuman staire agus seandálaíochta Thuaisceart Mhaigh Eo
|
|
|-
|'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]'''
|Iris
|1795
|'Or The Gaelic Magazine' - Aistí, Amhráin is Gramadach.
|
|Clóite fé chúram na h-[[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Éireannaigh Aontaithe]]. Aon eagrán amháin a eisíodh. Aistriúcháín le [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1047 Charlotte Brooke] ann
|-
|'''Cairde na Cruite'''
|Nuachtlitir
|1990-'10
|
|
|
|-
|'''Céim'''
|sraith
|1970&gt;?
|Coimisiún le rinicí Gaeilge
|
|
|-
|'''Ceol'''
|Sraith
|1963-86
|a journal of Irish music
|''Breandán Breathnach''
|
|-
|'''Ceol Tíre'''
|Billeog eolais
|1973&gt;?
|Cumann Cheol Tíre Éireann = Folk Music Society of Ireland
|
|BÁC
|-
|'''Channel'''
|iris liteartha
|2019&gt;
|Iris liteartha dírithe ar an “dúlra, imní an chomhshaoil, agus smaoineamh éiceolaíochta”.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/abhar-i-ngaeilge-a-lorg-ag-iris-liteartha-i-mbaile-atha-cliath/|teideal=Ábhar i nGaeilge á lorg ag iris liteartha i mBaile Átha Cliath|dáta=2023-06-01|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|[[Cassia Gaden Gilmartin]];
Eagarthóir Gaeilge: [[Simon Ó Faoláin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://channelmag.org/about-channel/|teideal=About - Channel, Ireland's Environmentalist Literary Magazine|language=en|work=[[Channel]]|dátarochtana=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|I mBéarla go príomha; beagán i nGaeilge ó 2020 i leith, taobh le haistriúcháin go Béarla. Lonnaithe i mBaile Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|'''CNAG'''
|iris/nuachtlitir?
|1991- 1995
|Conradh Na Gaeilge 6 Sraid fhearcar BÁC 2 01757401-2 50p
|
|Eagrán 07 ‘93 táille 50p comóradh 100 bliain d e CnaG
|-
|'''Cogar'''
|Iris
|1964-69&gt;?
|The newsletter of Comhlachas Daonscoil
|
|
|-
|'''Comhaltas'''
|Bliain-iris
|
|Bliain-iris comhaltas Ceoltoirí Éireann
|''T.P. Ó Díomsaigh''
|
|-
|'''Comhaltas Ceoltóirí Éireann'''
|
|1976&gt;?
|'Comhdháil'
|
|
|-
|'''Corca Dhuibhne Beo / Mid and West Kerry Live'''
|Iriseán - agus ar líne
|2009-2026&gt;
|Corca Dhuibhne, Ciarraí
|''Lorcán Slataire agus Mossy''
|Ag freastal ar Phobal Iarthar agus Lár-Chiaraí. Cinntítear go bhfuil an oiread Gaeilge is atá Béarla san iris. Diúltaíonn  Foras na G. agus Údarás na G maoniú dóibh.
[https://www.westkerrylive.ie/ West kerry Live]
|-
|'''Craic'''
|Nuachtlitir
|1993&gt;?
|Nuachtlitir Comhaltas an Chreagáin (The very occassional newsleter of CC)
|
|Uimhir 2 Eanáir 1993
|-
|'''Cuisle na nGael'''
|Iris
|?&lt;1985 -94&gt;?
|Iris Bhliaintiúl Chraobh an Iúir / The Journal of the Newry Branch Gaelic League
|
|
|-
|'''Dál gCais'''
|Iris
|1972-93
|The Journal of Clare
|''Séamus Mac Dhaibhéid''
|
|-
|'''Duillí Éireann (Irish Pages)'''
|Iriseán Dé bhliantiúl
|
|Iris scríbhneoireachta comhaimseartha – “ An teagrán Gaeilge dha theangach.
|
|foilsithe i mBéal Feriste?
|-
|'''Dála Gaedhal'''
|billeog 
|1957 &gt;?
|Clann na Gaedhealtachta a d’fhoilsigh
|
|Clólann Juverna Teo., 4 thrácht (quote) as rosc agus eile agus torthaí chrannchur Taisge Éireann Sráid Árann Thoir BÁC, guthán sealadach 46956, An árd sgoil, sráid Duibhis, Béal Feirst,  guthán 22210
|-
|'''Eagar'''
|Ráitheachán
|1950?
|Ráitheachán dhátheangach CnG
|''Anraoi Ó Liatháin''
|'Rosc' an teideal nuair a tiontaíodh ina coicíseán é
|-
|'''[[Éigse (iriseán)|Éigse]]'''
|iriseán
|1939&gt;?2006&gt;?
|a journal of Irish studies, Index to volumes 1-30 –
Leabharlann na hÉireann
|''Colm Ó Lochlainn''
|''/ Published (with the aid of the Adam Boyd Simpson Bequest) for the National University of Ireland''
|-
|'''Éigse Cheol Tíre'''
|
|
|
|
|Brún agus Ó Nualláin Teo.
|-
|'''Éire ag na Náisiúin Aontaithe'''
'''Ireland at the United Nations,'''
|Sraith leabhair
|?&lt;1957-1962&gt;?
|
|
|
|-
|'''Éire-The (Irish) Nation'''
|Nuachtán
|1923-24
|Den chuid is mó i mBéarla le roinnt i nGaeilge
|
|
|-
|'''Éire go Brágh'''
|iriseán
|
|A Monthly Bilingual Magazine for the Preservation and
Promotion of the Language, Industries, Music, Art and Literature
|
|
|-
|'''Éiriu'''
|sraith
|1904-07
|School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann
|
|Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann.
|-
|'''[[Fáinne an Lae 1898-1900|Fáinne an Lae]]'''
|Nuachtán
|1898-00 &amp;1918-20
|Páipéar reachtmhaine dá theangach chum Gaedhilge
do chur ar aghaidh. CnaG BÁC,
|''https://www.coislife.ie/product/fainne-an-lae-agus-an-athbheochan-1898-1900/?attribute_pa_cludach=bog''
|''Súadh é isteach sa Chlaidheamh Soluis nuair a theip ar chúrsaí airgeadais an iris seo''
|-
|'''Féile Zozimus'''
|sraith
|1992-94
|Curtha i gcló ag Gaelinn
|
|
|-
|'''Fianna'''
|Nuachtán
|1915-1916&gt;?
|Míosúil – roinnt gaeilge ann
|
|Fianna publishing Co.
|-
|'''Forbairt'''
|Iris nuachta
|?&lt;2007&gt;?
|Comhairle Chontae Dhún na nGall, Rannóg pobail, fiontar
Agus seirbhísí cultúrtha
|
|
|-
|'''Gaedelica'''
|Iris
|1912-13
|Tomás Ó Rathile
|
|
|-
|'''Glór Don Phobail'''
|Iris
|?&lt;2007&gt;?
|Pobal le Chéile Teo. Ag obair ar son forbairt Pobail Chloich
Cheann Fhaola, gort a choirce
|
|
|-
|'''Glór Inse Bán'''
|sraith
|?&lt;1971 – 1979&gt;?
|Coiste Ghlór na nGael – Templeglantine (Teampall an Ghleanntáin?)
|
|Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis
|-
|'''Glór Lurgain'''
|Nuachtlitir
|?&lt;1945&gt;?
|Eisithe sa Lurgain
|
|www.pobailcl.com
|-
|'''*Gníomhaithe Spriocanna Domhanda/Global Goal Getters'''
|Irish lín agus Clóite
|2021&gt;
|Iris  lán le dánta, ealaion agus físeán daltaí bunscoile ar théama spriocanna na Náisiúin Aontaithe. Iontrálacha sa chomórtas atá sna  míreanna. 4 chinn in aghaidh na bliana.Clóitear an ceathrú ceann i Mí Aibreáin le míreanna na mbuaiteoirí.
|
|An Roinn Gnóthaí Eachtracha
Mura gcuirtear aon ní chucu i nGaeilge ní bhíonn aon Ghaeilge san iris.Aaistrítear an Ghaeilge ar mhaithe leis na Neamh-Ghaeilgeoirí..
|-
|'''Guth agus Tuairim'''
|sraith
|?&lt;1980&gt;?
|[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of
Community and Comprehensive Schools.
|
|
|-
|'''Guth na nGaedhael'''
|Iris
|1904-1938&gt;?
|Míosagán dhátheangach CnG Londan
|
|''being an half-yearly bi-lingual magazine published by the Gaelic League of London, and containing the programme of the Irish Musical Festival at the Queen's Hall on St. Patrick's Day.''
|-
|'''Guth Ó Thuaidh'''
|Iris
|2008 -'14&gt;?
|Nuachtlitir Chumann Chultúrtha Mhic Reachtain,
Béal Feirste Ag sprageadh na Gaeilge i mBéal Feriste
|
|
|-
|'''Inis Fáil'''
|
|1904&gt;10?
|&quot;A magazine for the Irish in London.&quot; Published to maintain
A sympathetic contact between Irishmen living abroad”
|
|London Branch of the Gaelic League], 1904-1910&gt;
|-
|'''Inis Magazine'''
|Iriseán
|&lt;2003-'17&gt;
|Iris Children's books Ireland a phléann is a dhéanann
léirmheastoireachta ar leabhair leanaí na hÉireann i mBéarla is i nGaeilge
|
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/2024/09/15/iris-magazine/ Iris]'''
|iriseán
|1981 - 2015
|'The republican Magazine
|
|IRIS was an English and Irish language magazine which focuses on Irish republicanism, Irish politics, current affairs, history and foreign affairs. 
|-
|'''Iris Iar Chonnacht'''
|Iris
|1970
|Iris chun gael na cathrach a mhealladh siar chun lonnú in iarthar Chonnacht.
|''Seosamh Ó Cuaig, Des Fennel''
|
|-
|'''Iris Na Gaeilge'''
|Iris
|2001- '11
|Iris Dé-bhliaintiúl [[Coláiste na nGael]] (gréasán Gaeilge sa Bhreatain)
|
|http://www.colaiste-na-ngael.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214124044/http://www.colaiste-na-ngael.com/ |date=2022-02-14 }}
|-
|'''Irish Pages – Duillí Éireann'''
|sraith
|2002-'14&gt;
|
|
|
|-
|'''Iris na Mara'''
|Iris
|2002-'06 2014&gt;
|Maritime Institute of Ireland, Dún Laoghaoire
|
|
|-
|'''Iris na Nodlag'''
|Bliainiris
|1945&gt;?
|Ógraidh Croise Deirge na hÉireann; The Irish Junior Red Cross.
|''Leslie De Barra a bhunaigh''
|Bean céile Tom Barry an Poblachtánach
|-
|'''Iris Teoin/ Wolfe Tone annual'''
|Bliainiris
|1932-'54
|
|''Brian Ó hUigín''
|
|-
|'''Irisleabhar na bhFiann'''
|Irisleabhar?
|1964
|Fianna Éireann
|
|
|-
|'''Irisleabhar Ceilteach'''
|Irisleabhar
|1952-54
|Irish Society Cambridge, Toronto Tír, Teang Ceol
|''Iain Mac Aoidh, Pádraig Ó Broin''
|
|-
|'''Irisleabhar Mhuineacháin,'''
|Irisleabhar
|1976 -83&gt;?
|An Cumann Gaelach, Iris chraobh Mhuighneachán de CnG
|
|
|-
|'''[[Irisleabhar na Gaedhilge]] / The Gaelic journal'''
|Irisleabhar
|1882 -1909
|Exclusively devoted to the preservation and cultivation
Of the Irish language
|''Osborne Bergin''
''Eoghan Ó Gramhnaigh''
|Ghlac CnG seilbh ar an Irisleabhar i 1894 tar
éis do bhaill as Aontacht Na Gaeilge agus CnaG é a bhunú in 1893. Scríobh Páraic Mac Piarais, Eoin Mac Néill agus Peadar Ó Laoghaire

[http://irisleabharnagaedhilge.fng.ie/index.php?irisleabhair_function=1&amp;irisleabhair_file=IG01-3 téacsanna ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''Iris na Nodlag'''
|
|1944&gt;?
|Ógraidh Croise Deirge na hÉireann;
|''Máire Ní Mhurchuadha''
|
|-
|'''Iris Drong Átha Cliath'''
|
|1939-.
|National Association of the Old I.R.A. 1886-1963
|''Oscar Traynor''
|
|-
|'''Laochra Léinn'''
|Iris
|1992 &gt;?
|Bróisiúr Mheánscoil Feirste – anscoilbhliain 1991-1992
|
|bunaíodh an choláise i 1991
|-
|'''Leaves – Billeoga'''
|
|1938&gt;?
|“Politics, Literary, Irish, Ireland, Monthly . [1 Eanáir - 2 Feabhra]
|Louis N. le Roux
|foilsithe Michaelmas i mBÁC
I mBéarla dar le Marsh's Library ach altanna ar an nGaeilge agus i nGaeilge in imleabhar a h1 uimhir a h1. Im. 1 uimh 2 ar díol ag https://www.abebooks.com/Leaves-Billeoga-Political-Literary-Irish-Ireland-Monthly/30547596652/bd 
|-
|'''Ná Bac Leis'''
|Páipéar
|1921
|Clóite 'Internment Camp, Ballykinlar'. 3 h-eagrán,
Alt amháin i nGaeilge i ngach eagrán
|
|
|-
|'''Newsletter of the School of Celtic Studies'''
|
|1987-96
|'Scéala Scoil an Léinn Cheiltigh'
|
|
|-
|'''Nuachtlitir An Droichead'''
|nuachtlitir
|?&lt;1998&gt;?
|Béal Feirste
|
|
|-
|'''Nuacht Leabharlann Náisiúnta NA hÉireann'''
|
|1999-&gt;?
|BÁC leantar mar NLI NEWS
|
|
|-
|'''Nuacht SMI'''
|
|
|
|
|
|-
|'''Oideas'''
|Iris
|1968&gt;?
|Ráiteachán Roinn Oideachais
|
|
|-
|'''Ríocht na Midhe'''
|Sraith
|1955&gt;?
|records of Meath Archaeological and Historical Society.
|
|
|-
|'''Rosc (Dhá theangach)'''
|Iris
|1951 – 1982&gt;?
|Iris Dhá theangach Chonradh Na Gaeilge CnaG 20p
|''Pádraig Ó Fearaíl''
|Lean seo i ndiaidh 'Eagar' IMLeabhar 30 Uimh.5 Nollaig 1981 / Eanáir 1982
|-
|'''Samhain'''
|Iriseán
|1901-17&gt;?
|Iris WBYeats
|''W.B. Yeats''
|[Cúirtéis clódóir] Foilsithe in éindí leis an Irish Week?????????
|-
|'''Scéal (irisleabhar)'''
|Irisleabhar
|2011-'15&gt;
|Journal of Coláiste na nGael, Britan.
|''Scéal acts as our campaign briefing document''
| ''lean seo 'Iris Na Gaelige''' 
''A5, 12 leathanach, 4 uair sa bhliain, 90% as Béarla''
|-
|'''Scéala'''
|sraith
|197?&gt;
|Comhaltas Ceoltóirí Éireann – craobh Ardscoil Rís
|
|'''Gló G' dar le Tais.CDÉ.'' 
''Scríobh Úna Uí Dhíosca ann''
|-
|'''Scéalta (Dromahair)'''
|Nuachtán
|2015&gt;
|Ráiteachán i mBéarlaach colún Ghaeilge ann.
|
|
|-
|'''Scéal chatha Luimnighe'''
|Irisleabhar
|1922/3?
|Limerick War News
|
|
|-
|'''Scéala Éigse Éireann'''
|Iris
|?&lt;2008&gt;?
|Iris Poetry Ireland formhór i mBéarla
|
|
|-
|'''Scéilíní'''
|Iris
|?&lt;2009&gt;?
|Nuachtlitir Dhátheangach choláiste Oriall
|
|
|-
|'''Sean Óglach'''
|Irisleabhar
|
|Official organ of the National association of Old Irish republican Army
|
|
|-
|'''Sinsear'''
|irisleabhar
|1979 -2019
|''The Folklore Journal', Roinn Bhéaloidas Éireann, An Coláiste Ollscoile''
|
|An 10ú hEagrán 2019 – 9= 2005. níor foilsíodh aon cheann idir 1984-89
|-
|'''Spaoi'''
|Greannán
|
|Education magazine for 1st and 2nd class
|
|Folens
|-
|'''[[Splonk]]'''
|Ríomhiris	
|2019&gt;2024
|Iris dátheangach [[Splancfhicsean|splancfhicsin]]
|Príomheagarthóir: [[Nuala Ní Chonchúir]]
|[https://www.splonk.ie Splonk.ie]
Ar sos ó 2024 i leith
|-
|'''Sult'''
|Irisleabhar
|1961
|Coláiste Oiliúna Naomh Pádraig ??????? Folens??????????
|
|
|-
|'''[[TEANGA]]'''
|irisleabhar
|1979—
|[[Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí in Éirinn]] IRAAL
|
|
|-
|'''Teangeolas'''
|Iris
|1974-'01
|Iris débhliantiúil Institiúd Teangeolaíochta Éireann
|
|''Bhí an chéad eagrán i nGaeilge agus dhá- theangach as sin amach ?????????''
|-
|'''Teoiric'''
|Iris
|1971 - 1980&gt;?
|Theoretical Journal of the Republican Movement. ''&quot;without theory there is no movement&quot;''
|
|15p https://www.leftarchive.ie/document/2109/#comments
|-
|'''The Gaelic Voice'''
|Iris
|1990
|Béal Feirste
|
|
|-
|'''The Irish People / An Choismhuintir'''
|Irisleabhar
|1973
|Republican movement Ireland a chur i gcló
|
|
|-
|'''The Standard – An t-Iolar'''
|Irisleabhar
|&lt;?1950?&gt;
|Catholic Journal
|''Peadar? Kirby''
|Bhí Paddy Kavanagh ag scríobh ann. 
''Ghlaodhtí 'The Caholic Standard' mar leasainm air''
|-
|'''The Star / An Reult'''
|Nuachtán
|1929 &gt;?
|&quot;A national weekly devoted to politics, economics &amp; social
Affairs.&quot;review.&quot; - míosagain ó 1930 ar aghaidh
|
|Baint ag cumann na nGaedhael leis
|-
|'''The United Irishman'''
|Nuachtán
|1899-1906
|National weekly review
|
|
|-
|'''The United Irishman'''
|Nuachtán
|1932-1933
|Foilsicheán de chuid Cumann na nGaedheal – Foilsithe ag 'The Star'
|
|
|-
|'''Tomhas na Teanga'''
|Sraith alt
|2002 – 2010
|Tomhas na Teanga is a series of articles appearing in
The National Hibernian Digest,
|Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton
|http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm
|-
|'''Treoir'''
|Iris
|1968&gt;'14
|Iris Chomhaltas Ceoltóiri Éireann
|
|
|-
|'''Uladh'''
|Iris
|1904-1905
|a literary &amp; critical magazine.
|
|
|-
|'''United Irishman'''
|Nuachtán
|1933 – 1936
|Ainm nua 'the united Irishman' de chuid Cumann na nGaedheal
|
|http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/index.htm
|}

== Gaeilge ⁊ Gàidhlig (⁊ Béarla) ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Gaeilge ⁊ Gàidhlig (⁊ Béarla)
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''[https://anpáipéar.ie/2025/10/aiteachcueir-irisin-nua-de-chuid-aerachaiteachgaelach/ Aiteach / Cuèir]'''
|Iriseán
|2025
|Irisí a dó Aerach Aireach Gaelach.  don phobal Aiteach-Cuèir ar dhá thaobh de Shruth na Maoille.
|Stiofán Ó Briain
|Conall Ó Duibhir an dearthóir.  Maoinithe ag Colm Cille.
d'eisigh an dream céanna 'An Gairdín'  an bhliain roimhe.
|-
|'''Am Foran'''
|nuachtlitir
|?&lt;2013&gt;?
|The Gaelic council of Nova Scotia newsletter
|
|Gaidhlig den chuid is mó
|-
|'''An Deo-Ghréine'''
|
|
|
|
|
|-
|'''An Gaidheal'''
|
|1923-49&gt;?33
|The official magazine of An Comunn Gaidhealach
|
|
|-
|'''[[Buaidh]]'''
|iris
|2015&gt;
|Iris de chuid [[Misneachd na hAlban|Mhisneachd na hAlban]]
|
|[https://www.misneachd.scot/ misneachd.scot/]
|-
|'''Causeway / Cabhsair'''
|iris
|
|Iris scríbhneoireachta Éireannaigh agus Albanaigh
|
|Iris ó [[Oilthigh Obar Dheathain|Ollscoil Obar Dheathain]] i ngach teanga de chuid an dá thír
[https://www.abdn.ac.uk/llmvc/research/word/causeway/ abdn.ac.uk/llmvc/research/word/causeway/]
|-
|'''[[Cothrom (iris)|Cothrom]]'''
|
|
|
|
|
|-
|'''[[Dàna]]'''
|iris ar líne
|2014&gt;2020
|Iris neamhspleách &quot;snasail 's spòrsail&quot; ar líne
|
|[https://web.archive.org/web/20230210011728/http://danamag.org/ danamag.org]
|-
|'''Duillí ''(Journal of contemporary writing)'''''
|
|&lt;?2013?&gt;
|
|
|
|-
|'''Fear na Ceilidh'''
|
|
|
|
|
|-
|'''Gailig'''
|Iriseán
|1928-30
|Gàidhlig na hAlban [[Oileán Cheap Bhreatainn]]
|
|
|-
|'''[[Guth na Bliadhna]] / ''the voice of the year'''''
|Irisean
|1904-1925
|The monthly magazine of An Chonradh Gaidhealach
|
|
|-
|'''[[Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu]]'''
|iris ar líne
|2013&gt;
|Iris trítheangach critice (Béarla, [[Gaeilge na hAlban|Gàidhlig]], [[An Albainis|Albanais]]) as [[Glaschú]] a fhoilsíonn roinnt saothair cruthaitheacha freisin 
|Flora Arizpe Leask, Petra Johana Poncarová, Shane Strachan, ⁊ Taylor Strickland
|[https://glasgowreviewofbooks.com/mun-iris/ glasgowreviewofbooks.com]
|-
|'''[[Mac-Talla (iris)|Mac-Talla]]'''
|Iris
|?&lt;1892-&gt;?
|Galaic na halban?? Sidni??
|''Alaisdair Mac Labhrainn''
|Eneas MacKay Alaisdair Mac Labhrainn
|}

== Ilteangach ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Ilteangach
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''An tEurópach'''
|irisleabhar
|1899-1900
|Irisleabhar ilteangach na heorapa – Éigse Ghaeilge
Choláiste na tríonóide a bhí ina mbun
|''Conall Cearnach, Patrick O Brien''
|'Ní bheidh slighe againn do Shacs-bheurla ann... Is beag is fiú cláirseach aon sreangan agus is beag is fiú sgoláire aon-teangain’  - Cuir i láthair na h-irise dar leis an alt 
in Comhar Iml. 39 Uimh. 4 le hAisling Ní Dhonnchadha
|-
|'''An Macaomh'''
|Iris
|1909-1913
|Iris trí theangach scoil éanna Gaeilge Béarla Fraincis, drámaí filíocht 7rl
|Pádraig Mac Piarais
|4 h-eagrán
|-
|'''An Sgolaire'''
|Nuachtán sheachtainiúil
|?&lt;1913&gt;?
|Nuachtán trí theangach (G,B, F)de chuid daltaí Scoil Naomh
Éanna. Clóadh 50 cinn agus dioladh ar 1p an ceann iad.
|
|
|-
|[[Carn (iris)|Carn]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228181545/https://www.celticleague.net/carn/ |date=2021-02-28 }}
|Iris
|1973-2014&gt;
|Iris ráithiúl an Chonradh Cheilteach /Celtic League i 7 dteanga
|
|''A Link between the Celtic Nations'''
https://www.celticleague.net/carn/
|-
|'''Fianna'''
|Iris
|1911- 1913&gt;?
|Iris i mBéarla agus Spáinis do Ghael na hArgaintíne
|
|
|-
|'''Glór don Phobal'''
|Iris
|2002 -2007&gt;?
|Ag obair ar son Forbairt Pobail [[Cloch Cheann Fhaola|Chloch Cheann Fhaola]] -
Iriseán Pobail le Chéile, Leitir Cheanann. An é seo Glór don Pobail?
|
|
|-
|'''Hunmanitas'''
|Iris
|1930-1931
|i nGaeilge, Béarla, Fraincís scata Gaeilgeoir i mBÁC (muintir Humanitas) a bhunaigh é.
|''Tomás Ó Cléirigh''
|
|-
|'''Irisleabhar Hibernia'''
|
|1938&gt;56&gt;?
|I nGaeilge, Béarla agus i bhFraincís na hEilvéise
|
|Déanta i bhFribourg
|-
|'''Na Feadánaigh'''
|sraith
|1963
|The whistle Players' (i mBreatanais atá seo)
|''Breandán Breathnach''
|
|-
|'''Scéala Scoile'''
|Iris
|?2000-2017&gt;
|Iris séasúrach Shruth na Gaeilge, Cláiste Chaitríona Ard Mhaca
|
|Eagrán 30 Nollag 2016
|}

== Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''An Teanga Bheo'''
|
|
|Colún san Irish Times
|
|
|-
|'''Billeog'''
|
|
|Leathanch Altanna Gaeilge an Irish Times
|''Pól Ó Muirí''
|
|-
|'''[[The Echo]]'''?
|nuachtán
|?
|?
|?
|
|-
|'''Liatroim Ag Labhairt'''
|Leathanach míosúil
|2015-2016&gt;
|Leathanach de cheithre ghné alt Cainteoir na míosa,
Colún na staire, seanfhocail,
|''Proin Ó Duigneáin''
|
|-
|'''The Soverign Independent /An Saorfhlaitheas'''
|Nuachtán
|?2012 &gt;2015?
|Teoiricí Comhcheilge is a dtionchar ar Éirinn.
An t-eagrán deireanach ag scríobh an teideal in nGaeilge freisin, leathanach cúil i nGaeilge
|''á chruthú i dTuaisceart Liatroma''
|
|-
|'''Tomhas na Teanga'''
|Sraith alt
|2002 – 2010
|Tomhas na Teanga is a series of articles appearing
In the National Hibernian Digest,
|''Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton''
|http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm
|-
|'''Treibh'''
|
|
|Altanna Gaeilge ón Irish Times
|''Pól Ó Muirí''
|www.irishtimes.com/culture/treibh
|-
|'''[[Wings]]'''
|Iris
|? – 2026&gt;
|Colún rialta le [[Fearghas Mac Lochlainn]] faoin teideal &quot;Ainmneacha Éanlaith Éireann&quot;
|
|[https://birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/ birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/]
|-
|'''Derry people, Peoples press, Connacht press, Connacht sentinel'''
|
|
|Bhí siad seo ag gacadh leis an deontas de €28 sa
Tseachtain chun ábhar Gaeilge áitiúl a chuir ar fáil
|
|
|}

== Teideal Gaeilge, altanna Béarla ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Teideal Gaeilge, altanna Béarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ag Déanamh Ceoil'''
|Irisleabhar
|
|52 fonn ceoil le húsáid i mbun múine.
|''Comhaltas Ceoltóirí na hÉireann''
|
|-
|'''Ainriail'''
|
|1975 - 1987
|A Belfast Anarchist Monthly
|
|7 n-eagrán ar fad https://irishanarchisthistory.wordpress.com/2012/12/15/ainriail-belfast-no-1-1985/
|-
|'''Ainriail'''
|
|1995-1996
|An Irish Anarchist Monthly
|
|Eagrán a 6 1996 50p   https://www.leftarchive.ie/publication/27/
|-
|'''AISÉIRÍ'''
|nuachtán
|?&lt;1967&gt;? Uimh. 5 1ml 24
|Saor Gaelach Críostúil! 6D
|
|Nuachtán an páirtí polaitiúl [[Ailtirí na hAiséirí]], - corporatism / fascism
|-
|'''An Bárr Buadh'''
|Irisleabhar
|1943&gt;
|Míosagáin, a monthly journal devoted to the activities
and general welfare of the members of First Division the Southern Command and the L.D.F. ...
|
|
|-
|'''An Camchéachta / The Starry Plough'''
|
|1975-2009&gt;?
|The theoretical Magazine of the Republican Struggle - 8p
|
|Iris an IRSP a scoilt ó Shinn Féin
|-
|'''An Cosantóir'''
|Iris
|?&lt;1947&gt;?
|The Defence Forces Magazine
|
|
|-
|'''An Eochair'''
|Iris
|1973 -1977
|A Bulletin of the Irish Republican Movement, Long Kesh
|
|https://www.leftarchive.ie/publication/2841/
|-
|'''An Fianach'''
'''''The Fenian'''''
|nuachtán
|1952&gt; 
|Ireland's aspiration is for Unbounded Nationality
|
|
|-
|'''An Fiolar'''
|Iris
|1930&gt;158&gt;?
|Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile)
|
|
|-
|'''An Focal'''
|Iris
|?&lt;2012&gt;?
|Irish Mhiic Léinn Ollscoil Luimnifgh
|
|
|-
|'''An Gael'''
|sraith
|1985
|Irish Arts Centre New York
|
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-ghuth-18-november-1978.pdf An Ghuth]'''
|iris
|1978-1979
|The voice of Sinn Féin. (dún na nGall)
|
|
|-
|'''An Glór'''
|sraith
|?&lt;1943-55&gt;?
|The voice of the Guild of Irish Journalists
|''Riobard A. Bramham.''
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/an-glor-1-jan-2007.pdf An Glor]'''
|iris
|2007
|Newsheet of Belfast Republican Socialist Youth Movement 
|
|
|-
|'''An Glór Gafa'''
|ráiteachán
|1989-92
|'the captive voice” iris cimí poblachtach i H-block 26 cinn ar fad
|''Brian Campbell / Mícheál Mac Giolla Gunna''
|Clóite agus dáilte ag Sinn Féin i mBéal Feriste
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-guth-august-1972.pdf An Guth]
|iris
|1972-1973
|Arna eisiúna ag cumann Brian Ó Diollúin, Sinn Féin Corcaigh
|
|
|-
|'''An Réabhlóid'''
|
|1984-1992
|Journal of People's Democracy
|
|foilsithe ag an ngluaiseacht People's Demcracy
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/06/an-pobal-eirithe-spring-1991-1.pdf An Pobal Éirithe] - The rRsen People
|Iris
|?&lt;1989 -1991&gt;?
|The Magazine of The Irish in Britain representation Group
|
|alt amháin i nGaeilge ag Pádraig Ó Conchúir in Uimh. a 5
|-
|'''[[An Phoblacht]] / Republican News'''
|Nuachtán
|19??-2015&gt;
|Nuachtán e chuid Shinn Féin
|
|
|-
|'''An Phoblacht'''
|Iriseán
|2019-2020&gt;
|Iriseán treasbhliantúil Shinn Féin £5 £4
|
|
|-
|'''An Saorstát / The Free state'''
|Nuachtán
|
|Seachtanán i mBéarla ar
|
|
|-
|'''An Saoghal Gaedhealach'''
|Iris/Nuachtán
|?&lt;1918-1919&gt;?
|
|''Ua hÉigeartaigh''
|
|-
|'''An Saoghal Gaedhealach'''
|Irisleabhar
|1950&gt;?
|The Vocational Education Bulletin Supplement
|''foilsithe i Loch Garman''
|
|-
|'''An Scéal'''
|Nuachtlitir
|2006-'10
|the newsletter of the Irish community in Scotland
|''riomhlitir ar fáil i gcóip crua ó leabharlanna i nGlaschú''
|
|-
|'''An Seanachaidhe /The Milesian'''
|
|1893-18?
|lámhscríofa ag Árt Ó Gríofa – idir láimhe ag an Celtic Literary Society
|''Liam Ó Maolruanaidh - William Rooney''
|
|-
|'''An Solas'''
|Iris
|?&lt;1965&gt;?
|The Monthly Magazine of The Irish Comunist Group - Oct 19065
The Monthly Magazine for Irish Workers - Nov 1965
|
|
|-
|'''An Solas'''
|Iris
|2004- 2006
|
|
|https://www.leftarchive.ie/document/318/
|-
|'''An Spréach'''
|Iris
|2018 - &gt;2020
|Indpendent non-profit Socialist Rpubicanmagazine.  £2.50 €3.00. [leantar leis ar FB.]
|
|https://www.lasairdhearg.com/anspreach/  Seacht n-Iris ar fad
|-
|'''An Taisce'''
|Iris
|1975 - &gt;?
|Ireland's Consevation Journal
|
|
|-
|'''The Standard / An tIolar'''
|seachtanán
|
|
|''Peadar Kirby''
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/21349-an-to-no1.pdf An tÓglach]'''
|Quarterly Journal
|1918-22 
1967 - 1970
|“The official organ of the Irish Volunteers” .
|''(cinn eile ann leis Pierce Beaslaí)''
|''D'fhostaigh an t-airm Seán Ó Conchubhair chun cuidiú leo i gcúrsaí poiblíochta agus chun an iris a thabhairt amach''
|-
|'''An tÉireannach'''
|Iris
|1985?&gt;88?
|Iris an 'Irish Association' i bParás - 
Iris cultúrtha a plé litriocht, ealaín 7rl, 
Dhá nó trí chinn sa bhliain. Corr-alt i nGaeilge
Agallamh déanta le Becket.
|''Dave Conachtan''
|Scríbhneoir eile a b'í Sylvua Hotinger
Imircigh oillte as Éire a bhí san IA. Níor chláraigh siad a gcumann sa bhFrainc de reéir an dlí ach d'oscail siad Beár Éireannach i bParás agus bhíodh ranganna Gaeilge, Ceol Gaelach 7rl á n-eagrú acu.
|-
|'''An t-Éireannach Aontuighthe'''
|Iriseán
|1948
|The United Irishman: the voice of Irish republincanism
|
|
|-
|'''Ár n-Éire / Old'''
|
|1919-1923
|New Ireland publishing – weekly review
|
|
|-
|'''Beltaine'''
|Iris
|&lt;1901&gt;?
|I mBéarla den chuid is mó
|''W.B.Yeats''
|''Thug pé brabús do CnG''
|-
|'''Biatas'''
|Iris
|1966-&gt;?
|The Tillage Farmer
|
|
|-
|'''Bullán'''
|Irisleabhar
|1994&gt;?
|An Irish studies journal
|
|''Willow Press, Oxford''
|-
|'''Cara'''
|Iris
|?&lt;2014&gt;
|Iris do phaisinéirí eitleáin Air Lingus
|
|
|-
|'''Cáirdeas'''
|Iris
|?&lt;1941&gt;?
|Journal of the Gaelic Christian Fellowship.
|
|
|-
|'''Cath Maige Mucrama'''
|
|?&lt;1975&gt;?
|Imleabhar 50 d'imleabhar an chumain sin
|
|
|-
|'''Céim'''
|Iris
|1972 -'15&gt;?
|Iris Oifigiúl An choimisiún le Rincí Gaelacha (dé-bhliantúil)
|
|
|-
|'''Cogar'''
|Iris
|1974
|Iris Chomhaltas Ceoltóirí Éireann
|
|http://homepage.tinet.ie/~cuisle1/cuisle.htm
|-
|'''Cuisle'''
|Iris
|2011
|The voice of the Members (Fianna Fáil)
|
|
|-
|'''Dúchas'''
|nuachtlitir
|1972-79
|Scríobh Mac durcá?? agus Ó Murchú ann
|
|Irish American Cultural Institute. St. Paul Minnesota
|-
|'''Dúiche Néill'''
|tréimhsechán
|1986-96&gt;?
|“Tréimhseacháin léannta” áitiúl
|
|Scríobh Proinsias Ó Conluain ann go minic
|-
|'''Eile'''
|Iris
|2013 &gt; 2021
|Iris don Aerach,
|Scot de Buitléir
|
|-
|'''Éire 19'''
|Irisleabhar
|1977
|University of Florida],
|
|
|-
|'''Éire'''
|Nuachtán
|1923 Ean- Bealtaine
|Seachtainiúl
|Countess Markievicz
|Clóadh i nGas Chú na hAlban chun theacht i dtír ar chinnsearacht Stát le linn an chogadh Catharga. Tháinig seo i ndiaidh 'Poblacht na hÉireann'. 
|-
|[https://republicanarchive.com/category/1940s/ '''Éireannach Aontuighthe''']
|Iriseán
|1948- 1964&gt;?
|The United Irishman - &quot;The Voice of Irish Republicanism&quot;
|
|[https://catalogue.nli.ie/Search/Results?lookfor=Éireannach+Aontuighthe&amp;type=AllFields Vol. 2 No. 3 1949] 
Leantar leis an dteideal seo go dtí 1951 agus i 1952 cuirtear an teideal béarla chun tosaigh leis an ceann Gaeilge i ribín agus an nath 'Is í an Phoblacht ár gcuspóir&quot;  thíos fé.
|-
|'''Éire  Ireland'''
|Irisleabhar
|1949 – 1973
|Iris sheachtainiúl Na Roinne gnóthaí Eachtaracha = Ireland: Weekly etc
|
|Leantar é le Ireland Today
|-
|'''Éire-Ireland'''
|Irisleabhar
|1914-16&gt;1918-22
|&lt;nowiki&gt;http://www.corkpastandpresent.ie/localstudies/newspaperlist/a-g/&lt;/nowiki&gt;
|
|
|-
|'''Éire-Ireland'''
|Irisleabhar
|1966&gt; 1995-?
|a journal of Irish studies
|
|The Irish American Cultural Institute, St Paul, Minesota
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/12/eire-nua-1971.pdf Éire Nua]'''
|Iris
|1971, 1972.
'74, '80. '90 &amp; 2000
|the social and economic programme of Sinn Féin. 
|
|Feabhra 1980 - “Irislitir makes it’s reappearance with this issue. Two copies will be sent to each cumann and they should be passed around for members to read and study.”
[https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000852528 LNÉ]
|-
|'''[https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ Eolas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250925125902/https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ |date=2025-09-25 }}'''
|Iris
|1973 - 1975
|International Newsletter of the Irish republican Movement
|Seán Ó Cionnaith?
|Eolas was the International Newsletter of Official Sinn Fein in the 1970s.
|-
|'''Fianna'''
|
|1910/15?
|Clóite san Airgintín 
|''Pádraig Mac Mághnais''
|
|-
|'''Fianna Fáil'''
|Irisleabhar
|1914
|THE IRISH ARMY
A Journal for Millitant Ireland
|Terrence McSwiney
|
|-
|'''Focalín'''
|Iris
|1978
|(“A wee word” for the odd reader of CLR who does not understand the First Language) 
|
|
|-
|'''Forgnán'''
|iris
|?&lt;1962 &gt;?
|Journal of the Building Centre Dublin
|
|vol 1 No. 5 May 1962
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/fuascailt-july_august-1996.pdf Fuascailt]'''
|iris
|1996-2006&gt;?
|Irish Political Prisoners campaign
|
|
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/glor-uladh-may-1955.pdf '''Glor Uladh''']
|iris
|1955
|&quot; The Voice of the Republican North&quot;
|
|6 heagrán atá sa gcód ag The digital Republican archive.
|-
|'''[[Guth agus Tuairim|Guth ⁊ Tuaraim]]'''
|nuacht iris
|1979 - 1984
|Iris mhíosúil áitiúil ó thús na 1980idí a bhaineann le hiarthuaisceart Dhún na nGall. Gaeilge sa chéad eagrán ach ní ina dhiadh sin.
|
|http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm?page=0
|-
|'''Inbhear'''
|sraith
|?&lt;2010&gt;?
|Journal of Irish music and dance
|''Niall Keegan''
|
|-
|'''Inis Fáil'''
|Iris
|1925&gt;?
|Bulletin de la Ligue pour l'Indépendance de l'Irlande.
|
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/iris-no-12-1988.pdf Iris]'''
|iris
|?&lt;1988 -91&gt;?
|The Republican Magazine
|
|November 1988 - Number 12
May 1991 -  Number 16
|-
|'''IRIS'''
|Iris
|1981–1993, 2005–2019
|Gnóthaí Eachtracha, Bureau d’Affaires Etrangéres
|
|Imeartas focal a bhí sa teideal a dtánaig ó ‘Irish Republican Information Service” - dé-bhliatúil.
|-
|'''Iris An Airm'''
|Nuachtán
|1922&gt;?
|Foilsithe I mBÁC go Laethúil seachas an Satharn
|
|
|-
|'''Iris An Gharda,'''
|
|1969/1970
|
|
|&lt;nowiki&gt;http://www.policehistory.utvinternet.com/irisang.html&lt;/nowiki&gt;
|-
|'''Iris Bheag'''
|Nuachlitir
|1987-1994?
|the intention of this litle magazine is to provide a means of
exchanging ideas and developing sinn Féin’s policies and strategies by disscussion. Rules 4. Material can be in Irish Or English7. IB is issued Free. Ib will be issued Monthly
|
|The Education department 44, Parnell Square,
Dublin 1 Irish inbhéanach Shinn Féin – Aengus Ó Snod.
|-
|'''Iris Fhianna Fáil,'''
|
|
|
|
|Teideal Nua: FF Newsletter
|-
|'''Iris Oifigiúl'''
|Iris
|?&lt;2011&gt;?
|Irish Oifigiúl de chuid an rialtas
|
|[Uimh. 48 – 2011]
|-
|'''[[:en:Lia_Fáil_(political_party)|Lia Fáil]]'''
|Iris
|1957
|Fr. Fahy 10 -neagrán – he single handedly wrote the 10 highly inflamatory newspapers resulting in demotion in 1959
|Father John Fahy
|Organ of the Land and Industrial Army of Ireland.
|-
|'''[https://muse.jhu.edu/journal/141 New Hibernia review / Iris Éireannach nua]'''
|Iris ráithiúl
|1997&gt;2021
|St. Paul (Minnesota) Center for Irish Studies at the University of St. Thomas 1997
|Thomas Dillon Redshaw
|
|-
|'''Nua'''
|Iris
|1997&gt;2000?
|studies in contemporary Irish writing.
|Eugen O'Brien
|Jefferson City, TN: Carson-Newman College
|-
|'''Nuacht CIÉ'''
|Iris
|
|Baile Átha Cliath, An Roinn Faisnéise, Stáisiún Droichead an Rí.
|''Lorcán Ó Treasaigh''
|
|-
|'''Nuacht Náisiúnta'''
|
|1923-25
|
|
|
|-
|'''Nuacht Náisiúnta'''
|Iris
|1969 -1976
|Iris inmheánach de chuid Sinn Féin, foilsithe i Gardiner Place
|
|&lt;nowiki&gt;http://www.iol.ie/~rjtechne/century130703///////1960s/nuacht69.htm&lt;/nowiki&gt;
|-
|'''Obair'''
|Iris
|?&lt;2014-'14&gt;?
|Bulletin of the office of public works
|
|
|-
|'''Our Girls/ Ár gCailíní'''
|
|1930-1933
|The Magazine for the Girls in Ireland
|
|
|-
|'''[[Poblacht na hÉireann (nuachtán)|Poblacht na hÉireann]]'''
|Nuachtán
|1922-23
|Bhí eagrán Albanach, Deisceartach agus ceann leis
an dteideal bhreis War News ann
|
|Tháinig ‘Éire’ ina dhiadh tar éis bhás Childers a bhí i gceannas ar bolscaireacht poblachtánach.
|-
|'''Poblacht na nOibrithe'''
|Iris
|2012 - 2014
|
|
|iris de chuid éirigí a bunaíodh i 2006 https://www.leftarchive.ie/document/636/
|-
|'''[https://pogmogoal.bigcartel.com Póg Mo Goal]'''
|Iris
|2015-2020
|i bhfoirm nuachtán eisithe ag Pogmogoal.com
|
|Póg Mo Goal is a beautifully produced football magazine, from right here in Dublin.
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/roisin-dubh-1975.pdf Roisín Dubh]
|Iris
|1975&gt;?
|The Voice of Kerry Republicanism
|
|
|-
|Rosc Catha
|Iris
|1972-&gt;1973?
|Published by Clanna Eireann
|
|&quot; Clann na hÉireann is a political movement representing the official Republican movement in England, Scotland and Wales&quot;  - Vol 1 No. 1 October 24 1972. 5p
|-
|'''[https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ Saoirse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114104418/https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ |date=2025-01-14 }}'''
|Iris
|1980-2011
|Iris Pháirtí Shóisialta Phoblactánach na hÉireann (an IRSP)
|
|IRSP Paper (50p 70p abroad). dhá leathanach atá in [https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-irsp-belfast-august-2011.pdf Eagrán 2011]
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/saoirse-the-tallaght-republican-september-1983.pdf Saoirse]''' , 
'''The Tallagh Republican'''
|Iris
|?&lt;1983&gt;?
|&quot;Eagran 1 Mean Fhómhair 1983&quot;
|
|' In each issue we'll have a small rang Gaeilge'.
Tugadh [[Tallaght Republican]] air I 1986 ach gan an rang beag Gaeilge. 
|-
|'''Saoirse Éireann Wolftone Weekly'''
|Nuachtán
|1937/8&gt;?
|Seachtainiúl ‘twopence’
|
|Vol 1. No 36 Saturday May 7 1938
|-
|'''Saoirse Nua'''
|Iris
|?&lt;2010-2014&gt;?
|The voice of the Republican Movement
(Republican Sinn Féin)  
|
|Issue 15 Spring 2014
|-
|'''[http://www.irishlabourhistorysociety.com/index.php?page=saothar30&amp;title=Saothar%2030 Saothar]'''
|Iris
|1975-2020&gt;
|Iris an chumainn le stair Lucht Saothair na hÉireann
|''Pádraig Ó Snodaigh an chéad eagarthóir''
|Saothar 45 2020
|-
|'''Scéal Eile'''
|Nuachtlitir
|?&lt;2009&gt;?
|The Newsletter of the CooleyKeegan branch of CCÉ
|
|
|-
|'''[[Scéala Éireann]] / The Irish Press'''
|Nuachtán
|1931 -1995
|Bhíodh altanna Gaeilge thríd.
|
|
|-
|'''Sciath'''
|Iris
|
|Journal of the National Industrial Safety Organisation  
(deir NLI gur i nGaeilge atá sé)
|
|lean 'Health and Saftey é mar theideal
|-
|'''Sgéal Chatha Luimnigh'''
|Nuachtán
|?&lt;1922&gt;?
|Limerick War News, nuachtán an rialtas sa choga cathardha
|
|
|-
|'''Seanchas Ard Mhaca'''
|Iris
|1957-1993
|Iris Stairáitiúl
|
|
|-
|'''Seanchas Dúthalla'''
|
|?&lt;1971-91&gt;?
|
|
|
|-
|'''Sinn Féin'''
|Iris
|1923 – 1925
|
|''Patrick J Little''
|18,000 cóip á ndíol. Tháinig seo i ndiaidh Éire
|-
|'''Sinn Féin (Daily)'''
|Iris/nuachtán
|1909-&gt; 1910?
|
|
|
|-
|'''Sinn Féin (Weekly)'''
|Iris
|1906&gt; 1914?
|
|
|
|-
|'''Sinsear'''
|
|?&lt;1981- 1995&gt;?
|Roinn Béaloideasa Éireann Coláiste na hOllscoile
|
|
|-
|'''Spéis'''
|sraith
|2010 -'13
|Bulletin of the International Council for Traditional Music Ireland
|''Liz Doherty, Thomas Johnston (2012)''
|
|-
|'''Táin'''
|Iris démhíosúil
|?&lt;2003-2007&gt;?
|the Australian Irish Network
|''Val Noone foilsitheoir''
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/teach-na-failte-janmar-2003.pdf Teach na Fáilte]'''
|
|2003
|republican and socialist ex-prisoner &amp; family support
|
|
|-
|'''Teanglitir'''
|Nuachtlitir
|1985-1996
|&quot;Patriotism&quot; Irish Association of applied Lnguistics -IRAAL
|''Dónall P. Ó Baoill (1-19) Jeff Kallen (20-25), Patrick Farren (25-&gt;)''
|''bhfuil éagsúlacht idir Iris na Gaeilge/ teanglitir/teangeolas/teanga''
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/10785-teoric.pdf Teoraic]
|iris
|1975 -1976&gt;?
|Theoretical Journal of the Republican Movement
&quot;We hope to publish this magazine at least every quarter.&quot;
|
|&quot;Without a revolutionary theory there can be no revolutionary  movement - Lenin&quot;
|-
|tiocfaidh Ár Lá
|iris
|?&lt;1987&gt;?
|imlitir den gcoifte stailc ocrais cuimhneach áin Éireann
|
|
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/10/49987099-tal-22.pdf Tiocfaidh Ár Lá]
|iriseán
|?&gt;2003&gt;?
|Celtic And Ireland - iris do thacathóir®i foireann Sacar Celtic.
|
|Bulletin of the Irish hunger Strike Commemoration committe (Birmingham. uimh. 5  2003
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/tirgra-june-1964.pdf '''Tír Ghrá''']
|Iris
|1963-1964&gt;?
|&quot; The Voice of the Republican North
|
|Vol. 2 No. 5  April 1964 Luac 4d.
|-
|'''Treoir'''
|Iris
|?&lt;1970-2020 &gt; Vol.2 Uimhir.2 Márta -Aibrean
|Iris oifigiúl Cómhaltas Ceóltóirí Eireann luach 1s.
|
|
|-
|'''An Sgrúdaightheoir The Examiner'''
|Nuachtán
|1930 -1960
|(Dundalk) Thosaigh mar an Newry Examiner
|
|
|-
|'''The Fanad Magazine'''
|
|
|
|
|
|-
|'''The Gael'''
|Iris
|
|The official journal of the Gaelic Athletic Association.
|
|
|-
|'''the Northern Patriot'''
|Iris
|1895
|
|
|
|-
|'''The Shan Van Vocht'''
|Iris
|1896 &gt;?
|(An tSean Bhean Bhocht) A National Monthly Magazine
|''Alice Milligan, Eithne Carberry''
|
|-
|'''Young Ireland/Éire Óg'''
|Irisleabhar
|1919-1923
|Young Ireland i mBÁC
|
|
|-
|'''Uladh'''
|irisleabhar
|1904-05
|a literary &amp; critical magazine.
|
|
|-
|'''Ulaidh Ag Aiséirghe'''
|nuachtán
|1952 - 1954
|Míosúil Resurgent Ulster - 'Ní Síothchán gan Saoirse' 
|
|Resurgent Ulster a bhí ar an nuachtán ar dtús i 1952.  Cuireadh an teideal Gaeilge air i Mí Aibreán 1954 go deireadh na bliana san.
|}

== An Ghaeilge á bplé i mBéarla ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ An Ghaeilge á bplé i mBéarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ancient Ireland'''
|Iris sheactainiúl
|1835
|Foilsithe i mBÁC John S. Folds
|''Philip F. Brown / Pilib de Brúin''
|Established for the purpose of reviving the cultivation of the Irish language, and originating an earnest investigation into the ancient history of Ireland …
|-
|'''Celtica'''
|irisleabhar
|1946 - 2020
|peer-reviewed journal on Celtic Studies, including linguistics,
literature, manuscript studies, textual criticism, history, law, 
Dialect studies and onomastics.
|''Uimhi 31Barry J. Lewis, Ruairí Ó hUiginn'' 
|bliantúil ó bhí 2016 ann
|-
|'''Éiriu'''
|sraith
|1904-2013&gt;
|School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann
|
|Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann.
|}

== Cíona Lín / Blaganna ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Cíona Lín / Blaganna
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Abair as Gaeilge é'''
|2006
|mar ba mhaith liom mo chuid Ghaeilge a bhisiú.
|''Julia - Meiriceánach''
|http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309193406/http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com/ |date=2021-03-09 }}
|-
|'''Aduaidh'''
|2005 – 2007
|Focail fé thuairim i nGaoluinn.   
|''Cionaodh''
|http://aduaidh.blogspot.com
|-
|'''Ag Seasamh an Fhóid'''
|2016 – 2019
|togra ealaíne le comóradh a dhéanamh ar an tionchar a bhí ag 
muintir Ros Muc ar an bPiarsach sna blianta roimh an Éirí Amach 
|''Nuala Ní Fhlathúin agus'' 
''Eoin Mac Lochlainn,'' 
|https://rosmuc2016.wordpress.com
|-
|'''Aisling'''
|2006 – 2016
|“Is blag beag é seo ina ligim saor mo chuid smaoint...”
|''Tim''
|
|-
|'''Amhráin Arann'''
|2012 – 2014
|“..amhráin a cumadh in Árainn a eisiúint i bhfoirm leabhair le dlúthdhioscaí..”
|''Deirdre Ní Chonghaile''
|
|-
|'''An Blag Ard'''
|2010
|
|''as an tSraith bháin dó''
|http://anblagard.blogspot.com
|-
|'''An Bhlaglann'''
|
|''Blag spéisiúil ar chúrsaí oideachais is teichneolaíocht Gaeilge -!G''
|
|níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge
|-
|'''An Bothán Tréigthe'''
|2007 – 2009
|
|
|http://anbothantreigthe.blogspot.com
|-
|'''An Cailín Deas'''
|
|''Blag an chailín deas Gaeltachta atá anois ina cónaí sa Chathair- IG''
|
|níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge
|-
|'''An Cainteoir Dóchais'''
|?&lt;2009 &gt;?
|
|''Michal as Poblacht na Seice''
|
|-
|'''An Caomhach'''
|2005 - 2020
|Tuairimí agus fíricí nach mbíonn le fáil aon áit eile as Gaeilge.
|''Séamus Poncán Ó Neachtain''
|http://caomhach.blogspot.com go mór ar son Iosrael – dar le Igaeilge
|-
|'''An Cheathrú Rua'''
|2011 – 2012
|chun eolas a chur ar fáil don phobal.
|
|http://ancheathrurua.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200606123949/http://ancheathrurua.blogspot.com/ |date=2020-06-06 }}
|-
|'''An Cnagaire'''
|2008 - 2020
|
|''Póló''
|https://ancnagaire.blogspot.com
|-
|'''*An Codú'''
|2006 -’ 21&gt;
|Smaointe Fánacha as Chonamara
|''Eoin Ó Riain''
|''http://smaointefanacha.blogspot.com''
|-
|'''An Coimíneach'''
|2013-1015
|Cín Lín Uí Choimín
|
|
|-
|'''An Croí Ait'''
|2011 – 2021&gt;
|Altanna agus ceachtanna mhúinteoira Gaeilge dá ranga agus
d’fhoghlaimeoirí. Morán nasc chuig áiseanna éagsula
|Caitríona Weafer Múinteoir, 
Éireannach I gCathair na nAingeal, 
|https://ancroiait.wordpress.com
|-
|'''An Doras Oscailte'''
|2005 – 2012
|Blog ina dhéanfaidh mé cleachtadh ar mo chuid Gaeilge
|mark bodah
|http://dorasoscailte.blogspot.com
|-
|'''An Druma Mór'''
|2008-?
|''Blag chúrsai Reatha an sár iriseoir Eoghan Ó Néil -IG''
|''Eoghan Ó Néill''
|níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge
|-
|'''An Ghuí Aniar'''
|2009 – 2011
|
|''Ros Cománach i nGaillimh''
|http://anghuianiar.blogspot.com
|-
|'''An Mheabhair Foghlaimeora'''
|2010 – 2011
|
|''Bleáth cliathach a bhí 28''
|
|-
|'''An Litríocht seo Againne'''
|2009 – 2011
|Is éard tá sa bhlag seo mo chuidse smaointe faoin litríocht seo againn
|''Cailliomachas – leabharlannaí''
|http://litrocht.blogspot.com/2009/05/
|-
|'''An Ruball Rua'''
|2017 – 2020
|''Fáilte isteach ag an bhlag seo – teangacha a bheas le feiceáil:Gaeilge, français, English''
|
|https://ruballrua.wordpress.com/tag/photography/
|-
|'''*An Scríobhaí Siúlach'''
|2021
|Cín Lín chun Connalach a lonnaigh san Oirua agus atá ag iarraidh an teasnamh scríobh i nGaeilge faoin tir a chuir ina cheart
|''Kayla Reed''
|https://scriobhaisiulach.wordpress.com
|-
|'''An Solas'''
|1965
|The Monthly  Magazine of The Irish Communist Group. OCT '65
|
|&quot;The Monthly  Magazine for Irish Workers&quot;-. Nov. '65
|-
|'''Anseo is Ansiúd'''
|2010
|Blog as Gaeilge faoi gnáth rudaí an tsaoil agus mo chuid eachtraí éigsiúla.
|''Gearóid Ó Madáin''
|http://anseoisansiud.blogspot.com
|-
|'''An t-Oileánach Tréighthe'''
|2009 – 2012
|
|''Proinsias Mac a’ Bhaird''
|
|-
|'''*An Tuairisceoir'''
|2013 – 2021&gt; 
|Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht.
|''Ciarán Dúnbar agus roinnt eile''
|https://antuairisceoir.wordpress.com
|-
|'''An t-Ultach'''
|2010 – 18?
|Suíomh Chín lae don Iris gan ach 5 alt air
|''Seán Rua Ó Murchú''
|https://antultach.wordpress.com
|-
|'''Anuas den tSeilf'''
|2009 – 2011
|Nótaí agus smaointe iad seo de réir mar a thagann siad chugam
|''Cailliomachas – leabharlannaí''
|http://cailliomachas.blogspot.com
|-
|'''Aodhán''' 
|2013
|Ag Smaoineamh os Ard
|''Aodhán Ó Dea''
|http://aodhanodea.ie/blog/{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''Ar Son na Drúise'''
|
|suíomh, príobháideach é an suíomh seo
|
|https://arsonnadruise.wordpress.com
|-
|'''As an Nua'''
|2016&gt;?
|formhór de i mBéarla de réir freagrai ar alt ar i dTuairaisc
|Siún Ní Dhuinn
|nasc ag rá gur suíomh ag déanamh aithris atá i gceist
|-
|'''As Ord Oráiste'''
|2005 – 2006
|Dhá alt ón iriseoir seo as Béal Feriste
|Liam O Raiste
|http://asordoraiste.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506083934/http://asordoraiste.blogspot.com/ |date=2021-05-06 }}
|-
|'''Athfhás'''
|2011 – 2016
|Seo nuacht agus eile ón iar-Ghaeltacht, áit atá ag teacht thar 
n-ais ina Ghaeltacht iomlán sar i bhfad!
|
|http://athfhas.blogspot.com
|-
|'''Bealach mo Shaoil'''
|2005-2009
|chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - 
|''mac léinn sa tSúlainn''
|http://siuloir.blogspot.com
|-
|'''Baoismhacnamh'''
|2005-2009
|chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - 
|''mac léinn sa tSúlainn''
|http://siuloir.blogspot.com
|-
|'''Betty Furlong'''
|2018 -2020
|
|
|
|-
|'''Blag Cois Life'''
|2010 – 2015
|Blog of Cois Life, Irish Language Publishers
|
|http://blagcoislife.blogspot.com
|-
|'''Blag Forbairt Naíonraí Teo.'''
|2009 - 2013
|Blag é seo atá dírithe othur seo siúd a bhíonn ag obair i
Naíonraí/naíscoileanna 
|
|https://naionrai.wordpress.com
|-
|'''Blag Ghael Gan Náire'''
|2007&gt;?
|
|
|http://gaelgannaire.blogspot.com/,
|-
|'''Blag Ghearóid'''
|2006 – 2009
|
|
|http://gearoid.blogspot.com
|-
|'''Blag Mháirtín Uí Mhuilleoir'''
|
|Iar-pholaiteoir le Sinn Féin ar é Máirtín Ó Muilleoir
|
|caifear cuireadh a bheith ag duine chun é a léamh
|-
|'''*Blag Nua Gaeilge'''
|2019 – 2021
|
|''Panu Petteri Höglund'' 
''Nó tá urscéal leis clóite ann''
|https://blagnuagaeilge.blogspot.com/2019/06/
|-
|'''Blag Shomhairle'''
|2005 -2006
|Níl fágtha ach nasc ar an suíomh blaganna 
|
|
|-
|'''Baoismhacnamh'''
|2018 -2020
|
|
|
|-
|'''Breacleabhar An imill'''
|2004 – 2005
|'Sé is príomhchuspóir na mblaganna seo ná mo chuid 
Gaeulinne a chleachtadh agus a fheabhsú’
|''Conn -'' 
''lonnaithe in Inis, Co. an Chláir''
|http://breacleabhar.blogspot.com
|-
|'''Brian Darby'''
|2014 – 2015
|suíomh le altanna faoi na gcluichí Gaelacha
|''Brian Darby''
|https://briandarby1.wordpress.com/category/gaeilge/
|-
|'''Bród Éireannach'''
|2005 -2006
|Seo mo bhlog. Beidh sé i nGaeilge agus i mBéarla
|''Aingeal – foghlaimeoir Gaeilge Pennsylvania''
|http://aingealpuirseil.blogspot.com
|-
|'''Bruth Seanfharraige'''
|2009
|'Ní beag beagán de drochbhrocán”
|''An Deabhal Álainn''
|http://seanfharraige.blogspot.com
|-
|'''Cainteoir Doofus'''
|2011-2012
|tuaraimíagus iad aisrithe sa cholún ar dheis
|
|http://www.cainteoirdoofus.com
|-
|'''Ceiliúradh'''
|2011- 2013
|
|
|https://ceiliuradh.wordpress.com
|-
|'''Ceist Mór an lae'''
|2006 – 2008
|Polaitíocht
|''iriseoirí éagsula''
|http://ceistmhor.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728084521/http://ceistmhor.blogspot.com/ |date=2019-07-28 }}
|-
|'''Cha chanann? Canathaobh?!'''
|2020 – 2021
|Tógáil ar Scoil Ghaeilge Ghearóid Tóibín agus na hamhrain a múineadh
|''Séamus Poncán Ó Neachtain''
|https://amhrainghaeilge.blogspot.com
|-
|'''Chetwynde Downs'''
|2006 – 2012
|Fear meánaosta beoir-bholgach frustráilte. Ag lorg 
síbearchaidreamh intleachtúil platónach le bean shéimh chneasta
A thabharfadh cluas bhaúil do m'fhaidhbeanna pearsanta.
|
|http://chetwyndedowns.blogspot.com
|-
|'''Cín Lae Sclábhaí Pá'''
|2008 - 2011
|
|''Dubhaltach (Uí Reachtair?)''
|https://tadenc.blogspot.com/search?q=2011
|-
|'''Cistin Chliste'''
|2011
|Oidis agus altanna ar bhia i nGaeilge agus Sasanais
|
|https://cistinchliste.wordpress.com
|-
|'''CLG go Deo'''
|2014 – 2015
|altann ar an Chumann lúthchleas Gael
|
|https://clggodeo.wordpress.com
|-
|'''Club Leabhar'''
|2005 &gt; 2006
|leabhair agus 
|''Aonghus Ó hAlmhain 7 Coleen Dollard''
|http://club-leabhair.blogspot.com
|-
|'''Coicís in Éireann'''
|2007 – 2009
|
|''mark bodah''
|http://coicisineirinn.blogspot.com
|-
|'''Crá Croí Cois Cuain'''
|2006 -2018
|Sóisialachas agus an Ghaeilge
|
|https://cracroi.wordpress.com
|-
|'''Crosbhealaí'''
|2008 – 2012
|Blag i nGaeilge ar chúrsaí an tsaoil.
|''Aonghus Dwane''
|http://crosbhealai.blogspot.com
|-
|'''Cuisle'''
|2005
|Mommy blogging as Gaeilge
|''Nicole as Worchester''
|http://cuisle.blogspot.com
|-
|'''Cumann Carad na Gaeilge'''
|2005 -2010 ‘15 -‘17
|Agallaimh agus caint as Gaeilge.
|''Séamus Poncán''
|http://philo-celtic.blogspot.com
|-
|'''Cumann Scribhneirí Úra na Gaeilge'''
|2007 – 2015
|23 scríobhnóir úra ag cur a saothar pinn in airde ar an idirlín 
|
|http://scribhneoirioga.blogspot.com
|-
|'''*Cursaí Staire'''
|2012 -2021
|Aistí ócáideacha ar an stair, ar staraithe, agus ar scríobh na staire.
|''Vincent Morley''
|http://cstair.blogspot.com
|-
|'''Daoine Beaga'''
|2011
|Corr alt ghairid 
|''Réaltán Ní Leannáin''
|http://daoinebeagadotcom.blogspot.com
|-
|'''Dialann Scott de Buitléir'''
|??
|oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin
|''Scott de Buitléir''
|http://dialannscott.blogspot.com/
|-
|'''Dónal Na Gealaí'''
|2009
|6 nó seacht alt ar an réimsí éagsula den Ghaeilge
|''Feilm Borland''
|http://donalnagealai.blogspot.com
|-
|'''Éan Bealtaine'''
|2006 – 2011
|A nest for a May Bird's thoughts - Gaeilge I 2006 sasanais I 2011
|''Wren''
|http://eanbealtaine.blogspot.com/2011/
|-
|'''Fada fada'''
|2008
|comharthaí bóithre ceartaithe le péint
|''Ceithearnach Comharthaí''
|http://fadafada.blogspot.com/?view=mosaic
|-
|'''Faoi Cheilt'''
|2010 – 2014
|
|''John''
|http://faoicheilt.blogspot.com
|-
|'''Feachtas'''
|2012
|–Óg Ghluaiseacht na Gaeilge – Eolas agus imeachtaí an eagrais
|
|http://feachtas.blogspot.com/p/dean-teagmhail-linn.html
|-
|'''Fear Beag'''
|2012
|5 alt fada
|
|http://fearbeag.blogspot.com
|-
|'''Feicim'''
|2011 – 2017
|Gaeilge le Spraoi ar Inis Oírr. Fun Easy Irish Courses
– Immersion Method! 
|''Bríd Ní Chualáin''
|https://feicim.wordpress.com
|-
|'''Fiche focal'''
|2007 – 2011
|
|''Connalach a d’fhreastail ar O na G''
|http://fichefocal.blogspot.com
|-
|'''Fiontar agus Scoil na Gaeilge'''
|2015 – 2018
|suíomh le mórán eolas maidir le Fiontar
|''blaganna ó Mhic léinn''
|https://fiontardcu.wordpress.com/about/
|-
|'''Fis'''
|2006 – 2013
|An chéad fhíschraoladh ó Chumann Carad na Gaeilge, 
D’fhág an leathanach is chuir in airde ar You tube
|''Seéamus Poncánach''
|http://philo-celtic-feesh.blogspot.com  
https://www.youtube.com/playlist?list=PL395B1BAD058326A1
|-
|'''Foinsí'''
|2009 – 2011 
|liostaí foinsí ar na haistí sa dá chín lín eile ag an údar 
|''Cailliomachas – leabharlannaí''
|http://xn--foins-3sa.blogspot.com
|-
|'''Gaeilgeandedtec'''
|2006
|cín lín Macléinn le deis ceartúcháin a dhéanamh, 4 nó 5 alt
|''Mairead G''
|http://gaeilgeandedtec.blogspot.com{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''Gaeilge Faoi Thalamh'''
|2004 &gt;?
|Arm Rúnda na Gaeilge
|
|''http://gaeilgefaoithalamh.blogs.ie'' 
|-
|'''Gaeilge in Kirkby'''
|2013 – 2016
|Is blag í chun suim sa Gaelige a spreagadh i measc mo phobail féin.…
|
|http://gaeligeinkirkby.blogspot.com
|-
|'''Gaeilge i gColáiste Ailigh'''
|2011 - 2019 
|Ar an suíomh seo gheobhaidh scoláirí cuidiú leis an Ghaeilge
|''Proinsias Mac a’ Bhaird''
|http://gaeilgeigcolaisteailigh.blogspot.com
|-
|'''Gaeilge le Glam'''
|2015 – 2016
|Ceathrar múinteoirí Gaeilge le suim i bhfaisean, i dtáirgí áilleachta,
|
|http://gaeilgeleglam.blogspot.com
|-
|'''Gaeilgeoir na Fionnlainne'''
|2003 – 2006
|tuaraimí Phanu ar an saol. Filleann sé ar i 2013 théis cliseadh
blogs.ie chun rá go mbeadh seo á n-úsáid aige feasta,.
|''Panu Höglund''
|http://gaelpanu.blogspot.com
|-
|'''*Gaeltacht 21'''
|2009 – 2021
|
|''Eoin Ó Riain''
|http://gaeltacht21.blogspot.com
|-
|'''Gael trip'''
|2016 – 2021
|Is í an sprioc atá againn i nGael Trip ná taisteal timpeall an 
Domhain agus an Ghaeilge a úsáid
|''Oisín Mac CinnéideEmma Ní Nualláin''
|https://gaeltrip.com
|-
|'''Gan Ainm'''
|2007 – 2011
|alt ar líon an dteaghlach a labhraionn Gaeilge
|''solas dubh''
|http://ganainm.blogspot.com
|-
|'''Garraí Johnny Mhorgan'''
|2009- 2010
|Cúrsaí cruthaitheachta, cúrsaí na n-ealaíon, dialann - i nGaeilge na hÉireann.
|''Tadhg Mac Dhonngáin''
|http://garraijohnnymhorgan.blogspot.com
|-
|'''Gasúir le Gaeilge'''
|2011-2017
|Plé ar ghasúir a thógáil le Gaeilge (I Pennsylvania)
|''Lawrence Morris''
|https://gasuirlegaeilge.wordpress.com/page/25/
|-
|'''Gnóthach'''
|???
|nasc ar shuíomh coiscéim, imithe ón idirlíon anois
|
|http://gnothach.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150525015655/http://gnothach.blogspot.com/ |date=2015-05-25 }}
|-
|'''Go Maith'''
|Feabhra go Márta bliain éigin
|Comic strip 
|''Brian fitzmaurice 7 SC Durkin''
|http://gomaithcomic.blogspot.com/2007_02_06_archive.html
|-
|'''Grá fé Ghruaim'''
|
|oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin
|
|http://nuaaois.blogspot.com/
|-
|'''*Hillary NY'''
|2004 – 2021
|Meascra i nGaeilge ó Nua Eabhrac - nó pé áit ina bhfuilim!
|''Hilary Sweeney''
|http://hilaryny.blogspot.com
|-
|'''*Igaeilge'''
|2009 – 2021
|Tuaraimí neamhspleácha Chonchubhair gan aon deontas
|''Conchubhair Ó Liatháin''
|http://gaeltacht21.blogspot.com
|-
|'''Imeall'''
|2004 -2009
|Blag fuaime ón imeall
|''Conn Ó Muíneacháin''
|https://imeall.blogspot.com
|-
|'''iMúscraí'''
|2008 – 2013
|Tionscnamh de chuid Comharchumann Forbartha Mhúscraí ar mhaithe
le cur chun cinn na teanga agus ghnéithe eile de chultúr an cheantair. 
|''Conchubhair Ó Liatháin''
|https://imuscrai.wordpress.com
|-
|'''Íomhá an Lae'''
|2007 - 2019
|Griangraif éagsúla a dhéanan mé o lá go lá agus mo chuid 
Smaointe faoi as Gaeilge
|
|http://iomhannablag.blogspot.com
|-
|'''*Irish Language blog'''
|2019 – 2021
|930 mion cheacht ón shuiomh Transparent Language
|
|https://web.archive.org/web/20210411211434/https://blogs.transparent.com/irish/la-fheile-padraig-3/
|-
|'''Iris Eoghanaigh'''
|2009 – 2011
|Tuaraimí, Nuacht, eolas
|''Seán Mór – seo tús na hirise''
|http://eoghanach.blogspot.com
|-
|'''Is as An Baile Mé'''
|2006 - 2007
|tuaraimí foghlaimeora
|''Richard Achibld''
|https://foghlaimeoir.wordpress.com
|-
|'''Leadrán'''
|
|Níl rian de ar fáil ach mar nasc ar IGaeilge
|
|http://leadran.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926144537/http://www.leadran.com/ |date=2020-09-26 }}
|-
|'''Léigh Mé ar Mo T-Léine é'''
|2006 – 2007
|Cin lae lín ar thaisteal ar fud an Bhraisil
|''Alex Hijimans''
|https://naceithrehairde.travellerspoint.com
|-
|'''Líonra'''
|2014 – 2021
|Blag d’fhoghlaimeoirí fásta Aonad na Gaeilge Ollscoil Luimnigh
|''Deirdre Ní Loinsigh''
|https://lionra.wordpress.com/about/
|-
|'''Litríocht na n-Óg'''
|2010 – 2013
|An Tríú Comhdháil ar Litríocht agus ar Chultúr na nÓg
|
|http://litriochtnanog.blogspot.com
|-
|'''Máire ag Faire'''
|2012 – 2013
|10 n-alt ar fad
|''Máire burns – iarmhúinteoir Gaeilge''
|http://maireagfaire.blogspot.com
|-
|'''Máthair Gaelachais'''
|2007 - 2016
|
|''Jennifer''
|http://misemamai.blogspot.com
|-
|'''Mícheál John O Meachair'''
|2012 – 2013
|Nasanna á gheallúint ach Níos mó air faoi féin ná aon rud eile
|''Mícheál John O Meachair''
|'''Mícheál John O Meachair'''
|-
|'''Milseog Mhilis'''
|
|Gaeilge agus Sínis (Tá sé mar aidhm agam cultúr na nGael agus a
dteanga a roint le muintir na hÁise
|
|https://milseogmhilis.wordpress.com
|-
|'''Mise Áine'''
|2007 – 2011
|
|''Áine''
|http://miseaine.blogspot.com - leanann mar Rámhaille
|-
|'''Mise Ciara'''
|2013 – 2021
|Scríobh Eat Sleep
|''Ciara Ní Éanacháin''
|http://miseciara.wordpress.com
|-
|'''Misneach Na Gaillimhe'''
|2013 – 2017
|Sóisialaigh Na Gaeilge i nGaillimh
|
|http://misneachnagaillimhe.blogspot.com/2017/04/seilbh-glactha-ag-baill-misneach-ar.html
|-
|'''Mo Bhlog'''
|2006 – 2009
|Ruminations &amp; practice ‘ as Gaeilge’ 
|''Dalta i Minesota''
|http://mo-bhlog.blogspot.com
|-
|'''Muirann Ní Chonnaláin'''
|2009 – 2010
|Céad iarracht scríobh as Gaeilge
|''Muirann Ní Chonnaláin''
|http://poetryasgaeilge.blogspot.com
|-
|'''Múinteoir Sabine'''
|2012
|Múinteoir bunscoilea rugadh sa Ghearmáin alt ar RnaG
|''Sabine Nic Cionnaith''
|https://muinteoirsabine.wordpress.com
|-
|'''Myles an Nissan Micra'''
|2010 – 2012
|a man of letters, public servant, polymath, tribune of the people, 
and pedant. He formerly wrote for a web magazine under the 
pseudonym 'Myles an Ford Fiesta' but has since changed his 
Mode of conveyance.
|
|http://mylesanm.blogspot.com
|-
|'''*Nótaí Imill'''
|2009 – 2021
|
|''Denis King – Seattle''
|http://nimill.blogspot.com
|-
|'''Nuacht1.com'''
|
|Gach Ailt – os na meáin Gaeilge / nascann chuig na stáisiúin Gaeilge
Nuacht TG4 7 RTÉ Agus Podchraoltaí
|
|https://nuacht1.com/blaganna/
|-
|'''Puc Saor'''
|2014 – 2015
|Blag chun an CLG a phlé as Gaeilge.
|
|http://pucsaor.blogspot.com
|-
|'''*Rámhaille'''
|2011 – 2021
|Mise Áine ag Rámhaille
|''Áine''
|https://ramhaille.blogspot.com
|-
|'''Rán na nGág'''
|2009 – 2019
|Is geal leis an bhfiach dubh a ghearrcach féin.
|''Fergus Ó Néill''
|http://ormondo-fon.blogspot.com
|-
|'''*Rogha Gabriel'''
|2012 – 2021
|Sleachta as saothar Ghabriel Rosenstock
|''Gabriel Rosenstock''
|https://roghaghabriel.blogspot.com
|-
|'''Rud ar Bith'''
|2008 – 2010
|
|''student of the universe a fhreastalaíonn ar ghaeltachtMinesota''
|http://rudarbith.blogspot.com
|-
|'''Santa Cruz na Gréine'''
|2009 - 2012
|Dialann ag cur síos ar an saol i Santa Cruz, California 
|
|
|-
|'''Scáthán'''
|2017 – 2019
|
|
|https://www.scathan.ie/2019
|-
|'''Scéala Na Wombait'''
|2004 – 2012
|altanna ar ainmhithie éagsula
|
|http://mhwombat.blogspot.com
|-
|'''*Scéalta Ealaíne'''
|2019 - 2021
|Irish Art Blog 99% sa tSasanais
|''Eoin Mac Lochlainn''
|https://emacl.wordpress.com
|-
|'''*Scott de Buitléir'''
|2017-2021
|
|Scott de buitléir
|https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616043012/https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ |date=2021-06-16 }}
|-
|'''Scríbhneoirí Úra na Gaeilge'''
|2007 – 2015
|Cín lín a bhí ag iarraidh saothar mórán scríbhneoir a thabhairt le chéile 
|''20 scríobhnóir éagsúla''
|http://scribhneoirioga.blogspot.com
|-
|'''Seo focan Iontach'''
|
|mar nasc ar mhórán cín lín ach é imithe ón tidirlíon
|
|ní oibríonn na nascanna
|-
|'''Seo Panu ag Labhairt'''
|
|Níl rian de ar an nasc atá ar lch cumann Carad na Gaeilge
|''Panu Höglund''
|http://gaeilgepanu.blogs.ie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229115403/http://gaeilgepanu.blogs.ie/ |date=2008-12-29 }} ff Gaeilgeoir na Fionnlainne
|-
|'''Sin É'''
|2014
|'Blog' nua-aimseartha Gaeilge don na deagoirí agus daoine óga
In Éireann agus na foghlaimeoir Gaeilge timpeall an domhain!
|''Sinéad''
|http://istreiseanpeannnaanclaiomh.blogspot.com
|-
|'''Smaointe as Gaeilge'''
|2020
|Occasional thoughts written in Irish -. Ní dhéanaim tada ach an
Corrsmaoineamh a scríobh, anois 's aríst, 
|
|https://smaointe-as-gaeilge.blogspot.com
|-
|'''*Smaointe Fánacha Aonghusa'''
|2005 – 2021
|Mar a deir sé ar an gcanna!
|''Aonghus Ó hAlmhain''
|https://aonghus.blogspot.com
|-
|'''Smaointe ón Champas'''
|2013
|Smaointe a ritheann liom agus mé in ainm's a bheith ag staidéar! 
|''Colm Mac Fhionnghaile''
|http://smaointeonchampas.blogspot.com/2013/02/
|-
|'''Stair i gColáiste Ailigh'''
|2010 – 2011
|nascanna físe i mBéarla curtha i láthair ag an máistear i nGaeilge
|''Proinsias Mac a’ Bhaird''
|http://staircolailigh.blogspot.com
|-
|'''Stádas na litríochta gaeilge'''
|2010
|Aon alt amháin 
|''Ríona''
|http://stadasnalitriochta.blogspot.com
|-
|'''Tadhg An Mhargaidh'''
|2006
|Blog Gaeilge faoi mo shaol sin an méid. Macléinn aerach as Vancouver.
|''Tadhg'' 
|http://tadhganmhargaidh.blogspot.com
|-
|'''Taifead Taibhreamh'''
|2006
|A bhrionglóidí scríofa ag an údar
|''mark bodah''
|http://taibhreamh.blogspot.com
|-
|'''Te Bruite'''
|2012 – 2013
|Nuacht faoi eisiún DC Rís
|
|http://tebruite.blogspot.com/2012/11/
|-
|'''Thall is Abhus'''
|
|bainte den idirlíon an t-aon rian mar nasc ar Lch Anuas Den tSeilf
|
|http://seano-thallisabhus.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180820021118/http://seano-thallisabhus.blogspot.com/ |date=2018-08-20 }}
|-
|'''Tomhas na Teanga'''
|2014 – 2021
|tosaithe i 2014 ach altanna ann ó 2002
|''Séamas Ó Neachtain,/ Jim Norton''
|http://tomhasnateanga.blogspot.com/?view=classic
|-
|'''Tomhais'''
|2009 – 2010
|tomhasanna dhá líne – cad a bheadh ann?
|''Aa Deabhal Álainn''
|http://tomhais.blogspot.com
|-
|'''Tuairimí Éagsúla'''
|2011 – 2014
|éiríonn as is bunaíonn smaointe ón gcampas
|''Colm Mac Fhionnghaile''
|http://anscolairescartha.blogspot.com
|-
|'''Turas Aisle'''
|2017 – 2020
|Turas Amháin
|''Réaltan Ní Leanáin''
|http://turasailse.blogspot.com
|-
|'''Uathachas in Éirinn'''
|2008 – 2020
|Tuiste fhir óig le huathachas
|''COC'' 
|http://blag.uathachas.ie
|-
|'''vernacularisms Gaeilge'''
|2013
|Nótaí Ó Bhéal Feirste
|''Jason Ó Ruairc''
|https://vernacularismsgaeilege.wordpress.com
|-
|'''Vítneam agus An Chambóid'''
|2015
|Altann ar stair an Chambóid agus Vítneam
|''Oanro''
|http://vitneamanchamboid.blogspot.com
|}

== Féach freisin ==
* [[Stair iriseoireacht na Gaeilge]]

== Naisc sheachtracha ==
* [https://libguides.ucc.ie/newspapers/anghaeilge Nuachtáin agus Irisí as Gaeilge (Coláiste na hOllscoile Corcaigh)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250104181509/https://libguides.ucc.ie/newspapers/anghaeilge |date=2025-01-04 }}

==Foinsí==
* [[Regina Uí Chollatáin|Chollatáin, Dr Regina Uí]] (18 Aibreán 2011). [https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf ''&quot;Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga&quot;.'']

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Nuachtáin in Éirinn}}

{{DEFAULTSORT:Irisi agus Nuachtain Gaeilge}}
[[Catagóir:Liostaí]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge| ]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha|*]]
[[Catagóir:Irisí Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn|*]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin]]
[[Catagóir:Irisí Éireannacha|*]]
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge|*]]
[[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta|*]]
[[Catagóir:Nuachtáin|*]]
[[Catagóir:Nuacht|*]]</text>
      <sha1>7fk9q0fcup5t3spzi0uw2fj457mbyn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paindéim COVID-19 sa tSeapáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96906</id>
    <revision>
      <id>1332413</id>
      <parentid>1322262</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13305" sha1="r2a7k5rhkmo7c92urg2fg15qz8nrs90" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:COVID-19 outbreak Japan per capita cases map.svg|250px|mion|Cásanna dearbhaithe in aghaidh gach 100,000 daoine den daonra i ngach maoracht.]]

Dhearbhaigh rialtas na Seapáine an chéad chás de COVID-19 sa tír ar an 16 Eanáir 2020.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/japan-confirms-first-case-of-infection-with-new-china-coronavirus|teideal=Japan confirms first case of infection from Wuhan coronavirus; Vietnam quarantines two tourists|foilsitheoir=The Straits Times|dáta=16 Eanáir 2020|údar=Walter Sim|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; Faoi 20 Iúil 2021, bhí 844,014 cás agus 15,060 bás dearbhaithe ag an rialtas. Ina theannta sin, tá biseach ar 801,337 daoine.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.mhlw.go.jp/stf/newpage_19972.html|teideal=新型コロナウイルス感染症の現在の状況と厚生労働省の対応について（令和３年７月20日版）|foilsitheoir=厚生労働省|dátarochtana=20 Iúil 2021|language=an tSeapáinis}}{{Dead link|date=Iúil 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==Amlíne==
===Eanáir go dtí Aibreán 2020===
[[Íomhá:Shibuya Crossing 2020-04-19 (2).jpg|250px|mion|Tóiceo le linn staid na héigeandála i mí Aibreáin 2020.]]
Ar an 30 Eanáir, bunaíodh Ceanncheathrú Freagartha Úrscéal Coróinvíreas sa tSeapáin dul i ngleic leis an gcoróinvíreas.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://japan.kantei.go.jp/98_abe/actions/202001/_00034.html|teideal=Novel Coronavirus Response Headquarters|foilsitheoir=Prime Minister of Japan and His Cabinet|dáta=30 Eanáir 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; 

Ar an 27 Feabhra, dúnadh scoileanna timpeall na tíre go dtí deireadh mhí an Mhárta.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/woman-tests-positive-for-covid-19-for-second-time-5023835-Feb2020/|teideal=Japan closes schools across the country to stop spread of Covid-19|foilsitheoir=[[TheJournal.ie]]|dáta=27 Feabhra 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; 

Ar an 13 Márta, d'achtaigh reachtaíocht nua sa tSeapáin maidir leis an gcoróinvíreas. Bhí [[Shinzō Abe]] in ann staid éigeandála a fhógairt.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.chunichi.co.jp/article/front/list/CK2020031402000062.html|teideal=新型コロナ特措法成立　「緊急事態」首相が判断|foilsitheoir=中日新聞|dáta=14 Márta 2020|language=an tSeapáinis|dátarochtana=23 Feabhra 2021|archivedate=14 Márta 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200314150426/https://www.chunichi.co.jp/article/front/list/CK2020031402000062.html}}&lt;/ref&gt; Ar an 24 Márta, fógraíodh go gcuireadh na [[Cluichí Oilimpeacha]] i dTóiceo ar ceal go dtí an bhliain seo chugainn.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.rte.ie/sport/olympics/2020/0324/1126063-ioc-set-to-postpone-tokyo-2020-olympic-games/|teideal=Coronavirus: IOC confirms Tokyo Olympic Games postponement until 2021|foilsitheoir=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]|dáta=24 Márta 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; 

Ar an 7 Aibreán, d'fhógair Shinzō Abe staid éigeandála le haghaidh seacht [[Maoracht na Seapáine|maoracht]] go dtí 6 Bealtaine, [[Tōkyō|Tóiceo]], [[Maoracht Kanagawa|Kanagawa]], [[Maoracht Saitama|Saitama]], [[Maoracht Chiba|Chiba]], [[Maoracht Hyōgo|Hyōgo]], [[Ósaca]] agus [[Maoracht Fukuoka|Fukuoka]].&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://mainichi.jp/articles/20200407/k00/00m/010/169000c|teideal=首相、緊急事態宣言を発令　７都府県対象、5月6日まで|foilsitheoir=毎日新聞|dáta=7 Aibreán 2020|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt; Faoi 16 Aibreán, bhí an staid éigeandála i bhfeidhm i ngach maoracht timpeall na Seapáine.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.kantei.go.jp/jp/98_abe/actions/202004/16corona.html||teideal=新型コロナウイルス感染症対策本部（第２９回）|foilsitheoir=Prime Minister's Office of Japan|dáta=16 Aibreán 2020|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt;

===Bealtaine go dtí Lúnasa 2020===
Ar an 4 Bealtaine, leathnóidh an staid éigeandála go dtí deireadh mhí na Bealtaine.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.nikkei.com/article/DGXMZO58776900U0A500C2000000/|teideal=緊急事態、31日まで延長決定　首相「期限前の解除も」|foilsitheoir=日本経済新聞|dáta=4 Bealtaine 2020|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt; Áfach, chríochnaigh an staid éigeandála i 39 maoracht ar an 14 Bealtaine.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.jiji.com/jc/article?k=2020051301050&amp;g=pol|teideal=緊急事態宣言、３９県で解除へ　東京、大阪、北海道など維持―政府、１４日決定|foilsitheoir=時事通信社|dáta=14 Bealtaine 2020|language=an tSeapáinis|dátarochtana=23 Feabhra 2021|archivedate=27 Iúil 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727093822/https://www.jiji.com/jc/article?k=2020051301050&amp;g=pol}}&lt;/ref&gt; Chomh maith leis sin, chríochnaigh sé i Hyōgo, Ósaca agus [[Kyōto]] ar an 21 Bealtaine,&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/05/21/national/coronavirus-emergency-lifted-kansai/|teideal=Kansai sees end to virus state of emergency, but Tokyo area must wait|foilsitheoir=The Japan Times|dáta=21 Bealtaine 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; agus chríochnaigh sé sna 5 maoracht eile faoi 25 Bealtaine.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.sankei.com/politics/news/200525/plt2005250065-n1.html|teideal=緊急事態全面解除　首相「流行ほぼ収束」　５都道県、７週間ぶり|foilsitheoir=産経新聞|dáta=25 Bealtaine 2020|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt;

Ar an 19 Meitheamh, ceadaíodh muintir na Seapáine dul ag taisteal lasmuigh dá maoracht.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://news.ameba.jp/entry/20200619-769/|teideal=6月19日から都道府県をまたぐ移動自粛要請が解除に！みなさんは県外移動しますか？|foilsitheoir=Ameba|dáta=19 Meitheamh 2020|language=an tSeapáinis|dátarochtana=23 Feabhra 2021|archivedate=22 Iúil 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200722140725/https://news.ameba.jp/entry/20200619-769}}&lt;/ref&gt;

I mí Iúil, bunaíodh &quot;Go To&quot;, feachtas a cabhraíonn le earnáil na turasóireachta sa tSeapáin le linn na paindéime. Ar an 16 Iúil, fógraíodh nach mbeidh Tóiceo cuid den feachtas, mar gheall ar imní faoi scaipeadh an choróinvíris ó  saineolaithe leighis.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.asahi.com/ajw/articles/13551131|teideal=Tokyo dropped from ‘Go To’ tourism program after backlash|foilsitheoir=The Asahi Shimbun|dáta=16 Iúil 2020|language=Béarla|dátarochtana=23 Feabhra 2021|archivedate=11 Lúnasa 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811070734/http://www.asahi.com/ajw/articles/13551131}}&lt;/ref&gt; Cuireadh Tóiceo san áireamh san fheachtas ar an 18 Meán Fómhair.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20200918/k10012624021000.html|teideal=「Go Toトラベル」東京発着の旅行 きょう正午から販売開始へ|foilsitheoir=NHK|dáta=18 Meán Fómhair 2020|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt;

Ar an 31 Iúil, cuireadh staid éigeandála i bhfeidhm an athuair ar feadh coicíse i [[Maoracht Okinawa|Okinawa]] i ndiaidh méadú ar líon na gcásanna.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20200731/k10012544211000.html|teideal=沖縄 県独自の「緊急事態宣言」不要不急の外出自粛など求める|foilsitheoir=NHK|dáta=31 Iúil 2020|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt; Leathnaíodh agus leathnaíodh an staid éigeandála ina dhiaidh sin go dtí 5 Meán Fómhair ar a laghad.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/08/13/national/japan-coronavirus-thursday-2/|teideal=Okinawa governor to extend state of emergency through Aug. 29|foilsitheoir=The Japan Times|dáta=13 Lúnasa 2020|language=Béarla|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120123321/https://www.japantimes.co.jp/news/2020/08/13/national/japan-coronavirus-thursday-2/|archivedate=20 Eanáir 2021|dátarochtana=23 Feabhra 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://ryukyushimpo.jp/news/entry-1181438.html|teideal=沖縄、独自の緊急事態宣言を再び延長　9月5日まで　旧盆中の感染拡大を警戒|foilsitheoir=琉球新報|dáta=28 Lúnasa 2020|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt; Cuireadh staid éigeandála i bhfeidhm an athuair i [[Maoracht Aichi|Aichi]] freisin le linn an tseachtain seo chugainn, ó 6 Lúnasa go dtí 24 Lúnasa.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.chunichi.co.jp/article/100687|teideal=愛知県が緊急事態宣言を発出|foilsitheoir=中日新聞|dáta=6 Lúnasa 2020|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt;

===Meán Fómhair go dtí Nollaig 2020===
Ar an 24 Samhain, caitheadh amach as &quot;Go To&quot; Ósaca agus [[Sapporo]].&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.asahi.com/ajw/articles/13958461|teideal=‘What a mess!’ Osaka, Sapporo face removal from ‘Go To’ plan|foilsitheoir=The Asahi Shimbun|dáta=24 Samhain 2020|language=Béarla|dátarochtana=23 Feabhra 2021|archivedate=16 Eanáir 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210116120411/http://www.asahi.com/ajw/articles/13958461}}&lt;/ref&gt; Ar an 25 Samhain, mhol gobharnóir Thóiceo Yuriko Koike bialanna agus beáir a dhúnadh faoi 22:00 i ndiaidh méadú  ar líon na gcásanna de COVID-19 ar fud na tíre.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/11/25/national/tokyo-shorter-store-hours-coronavirus/|teideal=Koike urges Tokyo shops to close early amid virus surge|foilsitheoir=The Japan Times|dáta=25 Samhain 2021|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

Ar an 14 Nollaig, fógraíodh go gcuirfidh &quot;Go To&quot; ar fionraí ar feadh coicíse ar fud na tíre, ó 28 Nollaig go dtí 11 Eanáir 2021.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOFS147PS0U0A211C2000000/|teideal=GoToトラベル全国で一時停止　12月28日～1月11日|foilsitheoir=日本経済新聞|dáta=14 Nollaig 2020|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt; Leathnaíodh an fionraíocht go dtí go bhfógrófar a mhalairt.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.japan-guide.com/news/0053.html|teideal=‘Go To Travel’ explained|foilsitheoir=japan-guide.com|dáta=3 Feabhra 2021|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;
===Eanáir 2021 go dtí an lá atá inniu ann===
Ar an 7 Eanáir, d'fhógair príomh-aire na Seapáine Yoshihide Suga go mbeidh staid éigeandála i bhfeidhm arís i dTóiceo, Kanagawa, Saitama agus Chiba ar feadh míosa.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://mainichi.jp/articles/20210107/k00/00m/040/156000c|teideal=政府、1都3県に緊急事態宣言再発令を決定　8日から2月7日まで|foilsitheoir=毎日新聞|dáta=7 Eanáir 2021|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt; Ar an 13 Eanáir, fógraíodh go mbeidh staid éigeandála i bhfeidhm i 7 maoracht eile sa tír, [[Maoracht Tochigi|Tochigi]], [[Maoracht Gifu|Gifu]], Aichi, Kyoto, Ósaca, Hyōgo, agus Fukuoka.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20210113/k10012812581000.html?utm_int=all_contents_just-in_001|teideal=菅首相 7府県に緊急事態宣言 対象地域拡大 期間は来月7日まで|foilsitheoir=NHK|dáta=13 Eanáir 2021|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt;

Ar an 2 Feabhra, fógraíodh go leathnaíodh an staid éigeandála ar feadh míosa, ach níor cuireadh Tochigi san áireamh.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20210202/k10012844771000.html|teideal=緊急事態宣言 10都府県で来月7日まで延長 今夜正式決定へ|foilsitheoir=NHK|dáta=2 Feabhra 2021|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt; Thosaigh an clár vacsaíne sa tSeapáin ar an 17 Feabhra.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20210217/k10012871711000.html|teideal=新型コロナ ワクチン先行接種始まる 医療従事者 約4万人対象|foilsitheoir=NHK|dáta=17 Feabhra 2021|language=an tSeapáinis}}&lt;/ref&gt; Ar 26 Feabhra, fógraíodh go gcríochnóidh an staid éigeandála i Ósaca, Hyōgo, Kyoto, Aichi, Gifu agus Fukuoka ón 1 Márta.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/26/national/state-of-emergency-lifting/|teideal=Japan to lift state of emergency over COVID-19 in six prefectures from Monday|foilsitheoir=The Japan Times|dáta=26 Feabhra 2021|language=Béarla|údar=Satoshi Sugiyama}}&lt;/ref&gt;

Tháinig an cheathrú tonn de COVID-19 i mí Aibreáin.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/04/15/national/fourth-wave-omi-coronavirus/|teideal=Top Japan virus expert acknowledges fourth wave as variants take hold|dáta=15 Aibreán 2021|language=Béarla|dátarochtana=18 Bealtaine 2021|archivedate=18 Bealtaine 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210518015129/https://www.japantimes.co.jp/news/2021/04/15/national/fourth-wave-omi-coronavirus/}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh an tríú staid éigeandála i dTóiceo, Ósaca agus dhá maoracht eile ar 23 Aibreán chun cabhrú stad a chur ar scaipeadh an coróinvíreas.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.independent.ie/sport/other-sports/olympics/olympics-thrown-into-further-doubt-as-japan-declare-state-of-emergency-to-combat-covid-19-40348479.html|teideal=Olympics thrown into further doubt as Japan declare state of emergency to combat Covid-19|foilsitheoir=[[Irish Independent]]|údar=Sean McGoldrick|dáta=23 Aibreán 2021|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Coróinvíreas]]
* [[COVID-19]]
* [[Paindéim COVID-19]]

==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Paindéim COVID-19]]</text>
      <sha1>r2a7k5rhkmo7c92urg2fg15qz8nrs90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amina Lawal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96921</id>
    <revision>
      <id>1332143</id>
      <parentid>1263378</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="9c8u24ngzcoe7751ty8ve042b5nsysf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Adhaltrach as an [[An Nigéir|Nigéir]] is ea '''Amina Lawal Kurami''' (a rugadh ar [[4 Eanáir]] [[1973]]). 

Ar [[19 Lúnasa]] [[2002]], daoradh Lawal chun báis le clocha&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://mm-gold.azureedge.net/human_rights/amina/index.html|teideal=Save the life of Amina Lawal Kurami|work=mm-gold.azureedge.net|dátarochtana=2021-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727015448/https://mm-gold.azureedge.net/human_rights/amina/index.html|archivedate=2020-07-27}}&lt;/ref&gt; (bhí sí ag iompar clainne ag an am) agus cuireadh sa phríosún í. 

Scaoileadh saor Lawal, lena leanbh, ar an [[24 Feabhra]] [[2004]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://edition.cnn.com/2003/WORLD/africa/09/25/nigeria.stoning/|teideal=CNN.com - Woman sentenced to stoning freed - Feb. 23, 2004|work=edition.cnn.com|dátarochtana=2021-02-23}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Use of Sharia in Nigeria.svg|clé|mion|An [[Dlí Ioslamach|Dlí Sharia]] i dtuaisceart na [[An Nigéir|Nigéire]]  ]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Lawal, Amina}}
[[Catagóir:Feiminigh]]
[[Catagóir:Daoine Nigéaracha]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1972]]
[[Catagóir:Dlí Ioslamach]]
[[Catagóir:Cearta na mban]]</text>
      <sha1>9c8u24ngzcoe7751ty8ve042b5nsysf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paindéim COVID-19 sa Nigéir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96927</id>
    <revision>
      <id>1332412</id>
      <parentid>1325793</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11542" sha1="bgewpr16980ta6h63ykp7z7uwrecx7s" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Confirmed COVID-19 cases in Nigeria by state.png|250px|mion|Cásanna dearbhaithe i ngach stát amhail 20 Iúil 2021.{{legend|#feebe2|&lt;100}}{{legend|#fcc5c0|100-500}}{{legend|#fa9fb5|500-1,000}}{{legend|#f768a1|1,000-5,000}}{{legend|#c51b8a|5,000-10,000}}{{legend|#7a0177|≥10,000}}]]

Thosaigh an '''paindéim COVID-19 sa Nigéir''' ar an 27 Feabhra 2020, nuair a thaispeáin toradh tástála gur tholg saoránach Iodálach i [[Lagos]] an víreas.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-51671834|teideal=Coronavirus: Nigeria confirms first case in sub-Saharan Africa|foilsitheoir=[[BBC News]]|dáta=28 Feabhra 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

Amhail 20 Iúil 2021, bhí 169,884 cás agus 2,128 bás dearbhaithe sa tír. Ina theannta sin, tháinig biseach ar 164,743 duine, agus rinneadh 2,401,894 tástáil.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://covid19.ncdc.gov.ng/|teideal=COVID-19 Nigeria|foilsitheoir=Nigeria Centre for Disease Control (NCDC)|dátarochtana=23 Feabhra 2021|language=Béarla|archivedate=20 Meitheamh 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220620110829/https://covid19.ncdc.gov.ng//}}&lt;/ref&gt;

==Cúlra==
Ar an 28 Eanáir 2020, d'fhógair rialtas na Nigéire plean chun ionfhabhtuithe a chosc. Chomh maith leis sin, fógraíodh gur bhunaigh an NCDC grúpa dul i ngleic leis an gcoróinvíreas.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/374865-coronavirus-nigeria-strengthens-surveillance-at-five-international-airports.html|teideal=Coronavirus: Nigeria ‘strengthens’ surveillance at five international airports|foilsitheoir=Premium Times|dáta=29 Eanáir 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; 

Ar an 31 Eanáir 2020, bhunaigh an NCDC &quot;Coronavirus Preparedness Group&quot;.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://ncdc.gov.ng/news/219/31st-january-2020%7C-public-health-advisory-to-nigerians-on-novel-coronavirus-%28%232%29|teideal=Public health advisory to Nigerians on novel coronavirus (#2)|foilsitheoir=Nigerian Centre for Disease Control (NCDC)|dáta=31 Eanáir 2020|language=Béarla|dátarochtana=24 Feabhra 2021|archivedate=27 Feabhra 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210227005516/https://ncdc.gov.ng/news/219/31st-january-2020%7C-public-health-advisory-to-nigerians-on-novel-coronavirus-%28%232%29}}&lt;/ref&gt; 

Ar an 26 Feabhra 2020, dúirt fear Síneach leis an rialtas i Lagos go bhféadfadh sé a bheith ionfhabhtaithe leis an gcoróinvíreas. Bí toradh diúltach ar a thástáil agus caoileadh amach as ospidéal é an lá dár gcionn.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://tribuneonlineng.com/breaking-coronavirus-scare-in-lagos-govt-announces-test-result-on-chinese-citizen/|teideal=BREAKING: Coronavirus Scare In Lagos, Govt Announces Test Result On Chinese Citizen|foilsitheoir=Nigerian Tribune|údar=Seyi Gesinde|dáta=27 Feabhra 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

==Amlíne==
===Márta go dtí Aibreán 2020===
I tús mhí an Mhárta 2020, bhunaigh uachtarán na Nigéire Muhammadu Buhari tascfhórsa uachtaránachta.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://statehouse.gov.ng/covid19/objectives/|teideal=Objectives|foilsitheoir=Presidential Task Force|dátarochtana=24 Feabhra 2021|language=Béarla|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301072827/https://statehouse.gov.ng/covid19/objectives/|archivedate=1 Márta 2021}}&lt;/ref&gt; Ar an 17 Márta, cuireadh an fhéile spóirt náisiúnta sa Nigéir ar ceal.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/382312-just-in-nigeria-postpones-national-sports-festival-over-coronavirus.html|teideal=Nigeria postpones National Sports Festival over coronavirus|foilsitheoir=Premium Times|dáta=17 Márta 2020|údar=Tunde Eludini|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

Ar 18 Márta, chuir an rialtas cosc ar thaisteal ó 15 tír (agus dhá lá i ndiaidh sin, [[an Ostair]] agus [[an tSualainn]]).&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2020/03/20/nigeria-adds-austria-sweden-to-travel-ban/|teideal=Nigeria adds Austria, Sweden to travel ban|foilsitheoir=P.M. News|dáta=20 Márta 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; Ar an 19 Márta, fograíodh go mbeadh gach institiúid oideachais dúnta.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://punchng.com/breaking-coronavirus-fg-orders-closure-of-varsities-schools-nationwide/|teideal=UPDATED Coronavirus: FG orders closure of varsities, schools nationwide|foilsitheoir=The Punch|dáta=19 Márta 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; Ar an 21 Márta, fógraíodh go gcuireadh gach seirbhís iarnród ar ceal san Nigéir,&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://punchng.com/breaking-fg-suspends-railway-services-monday-as-coronavirus-cases-increase/|teideal=FG suspends railway services Monday as coronavirus cases increase|foilsitheoir=The Punch|dáta=21 Márta 2020|language=Béarla|údar=Kayode Oyero}}&lt;/ref&gt;  Dúnadh aerfort Lagos agus  aerfort [[Abuja]] ar 23 Márta.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://punchng.com/breaking-fg-shuts-lagos-abuja-airports-monday-as-coronavirus-cases-hit-22/|teideal=UPDATED: FG shuts Lagos, Abuja airports Monday as coronavirus cases hit 22|foilsitheoir=The Punch|dáta=21 Márta 2020|language=Béarla|údar=Kayode Oyero}}&lt;/ref&gt;

I mí Aibreáin 2020, tuairiscíodh borradh ollmhór ar líon na mbásanna i Kano, i gcomparáid leis an gcuid eile den tír.  I mí na Bealtaine, d'fhógair uachtarán na Nigéire Muhammadu Buhari maolú ar na srianta a bhí i bhfeidhm, ach  cuireadh cuirfiú i bhfeidhm ó 20:00 go dtí 06:00, agus ba ghá mascanna aghaidhe a chaitheamh.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.reuters.com/article/health-coronavirus-nigeria-kano-idUSL8N2DL4Z7|teideal=At least half of mystery deaths in Nigeria's Kano due to COVID-19 - minister|dáta=8 Meitheamh 2020|language=Béarla|foilsitheoir=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.africanews.com/2020/04/28/nigeria-relaxes-covid-19-lockdown-measures//|teideal=Nigeria to relax Covid-19 lockdown measures|foilsitheoir=Africa News|dáta=28 Aibreán 2020|language=Béarla|dátarochtana=24 Feabhra 2021|archivedate=10 Aibreán 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410224608/https://www.africanews.com/2020/04/28/nigeria-relaxes-covid-19-lockdown-measures/}}&lt;/ref&gt;

===Bealtaine go dtí Meitheamh 2020===
Ar an 18 Bealtaine, leathnaíodh an [[dianghlasáil]] i Kano, le cuirfiú go dtí tús mhí an Mheithimh.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/05/19/buhari-extends-nationwide-curfew-kano-lockdown-by-two-weeks/|teideal=Buhari Extends Nationwide Curfew, Kano Lockdown by Two Weeks|foilsitheoir=This Day|dáta=19 Bealtaine 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

Ag tús mhí an Mheithimh, cuireadh deireadh leis an dianghlasáil i Kano agus atosaíodh seirbhísí reiligiúnacha agus bainc. Chomh maith leis sin, giorraíodh an cuirfiú ó 20:00-06:00 go dtí 22:00-04:00, agus fógraíodh go n-atosaigh eitiltí intíre ón 21 Meitheamh.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.vanguardngr.com/2020/06/covid-19-fg-orders-restrictive-opening-of-religious-houses-curfew-now-10-pm-to-4-am/|teideal=Covid-19: FG orders ‘restrictive opening’ of religious houses, curfew now 10 pm to 4 am|foilsitheoir=Vanguard|dáta=1 Meitheamh 2020|language=Béarla|údar=Omeiza Ajayi}}&lt;/ref&gt; Ag deireadh na míosa, ceadaíodh do mhuintir na Nigéire taisteal thar lear. Athosclaíodh na scoileanna ar 1 Iúil.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://punchng.com/breaking-fg-lifts-ban-on-interstate-travels/|teideal=FG lifts ban on interstate travels|foilsitheoir=The Punch|dáta=29 Meitheamh 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

===Iúil go dtí Samhain 2020===
Ó Mheán Fómhair go Samhain 2020, bhí laghdú suntasach ar líon na gcásanna de COVID-19. Mar sin, athosclaíodh an geilleagar. Ina theannta sin, dúnadh ionaid cóireála ar feadh tamaill, ach athosclaíodh iad i mí na Nollag.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://nairametrics.com/2020/12/17/second-wave-nigeria-records-highest-daily-covid-19-cases-in-a-single-day/|teideal=Covid-19: Nigeria is well into a Second Wave|foilsitheoir=Nairametrics|dáta=17 Nollaig 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

===Nollag 2020 go dtí an lá atá inniu ann===
I mí na Nollag 2020, dúirt an tascfhórsa uachtaránachta gur thosaigh an dara tonn de COVID-19 sa Nigéir,&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://guardian.ng/news/covid-19-nigeria-now-in-second-wave-ptf-says/|teideal=COVID-19: Nigeria now in second wave, PTF says|foilsitheoir=[[The Guardian]], News Agency of Nigeria|dáta=17 Nollaig 2020|language=Béarla|dátarochtana=24 Feabhra 2021|archivedate=18 Feabhra 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210218034751/https://guardian.ng/news/covid-19-nigeria-now-in-second-wave-ptf-says/}}&lt;/ref&gt; agus dúnadh scoileanna ar fud na tíre ar feadh míosa.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/432535-covid-19-schools-to-remain-closed-until-january-18-nigerian-govt.html|teideal=COVID-19: Schools to remain closed until January 18 – Nigerian govt|foilsitheoir=Premium Times|dáta=22 Nollaig 2021|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; Chomh maith leis sin, thángthas ar athraitheach  nua den coróinvíreas.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/coronavirus/2020/1224/1186278-coronavirus-global/|teideal=Another coronavirus variant emerges in Nigeria|foilsitheoir=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]|dáta=24 Nollaig 2020|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

Ar an 14 Eanáir 2021, d'fhógair rilatas go mbeadh scoileanna ar fud na Nigéire athoscailte.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/nigeria-confirms-1-444-covid-19-cases-as-schools-reopen/2113890|teideal=Nigeria confirms 1,444 COVID-19 cases as schools reopen|foilsitheoir=Anadolu Agency|dáta=18 Eanáir 2021|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; In ainneoin sin, níor athoscail scoileanna i Edo agus Kaduna,&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-55701632|teideal=House of rep on school resumption: See states where schools no go resume on January 18|foilsitheoir=[[BBC News]]|dáta=18 Eanáir 2021|language=Béarla pidsin}}&lt;/ref&gt; agus bhí an tOllamh Julis Ihonvbere buartha faoi mhéadú suntasach ar líon na gcásanna de COVID-19.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.pulse.ng/news/local/covid-19-reps-fault-january-18-school-resumption-date-demand-3-month-postponement/w5czmwk|teideal=COVID-19: Reps fault January 18 school resumption date, demand 3-month postponement|foilsitheoir=pulse.ng|dáta=18 Eanáir 2021|language=Béarla|údar=Bayo Wahab|dátarochtana=24 Feabhra 2021|archivedate=29 Eanáir 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129221612/https://www.pulse.ng/news/local/covid-19-reps-fault-january-18-school-resumption-date-demand-3-month-postponement/w5czmwk}}&lt;/ref&gt; Ar an 25 Eanáir, tuairiscíodh an chéad chás den athraitheach Briotanach den COVID-19 sa Nigéir.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/438652-covid-19-variant-causing-anxiety-in-uk-found-in-nigeria-official.html|teideal=UPDATED: COVID-19 variant, causing anxiety in UK, found in Nigeria – Official|foilsitheoir=Premium Times|dáta=25 Eanáir 2021|údar=Nike Adebowale|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

Ar 2 Márta, fuair an Nigéir an chéad lastas vacsaíní ó &quot;COVAX&quot;.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/3/2/millions-of-free-covax-jabs-arrive-in-nigeria|teideal=‘Fantastic step forward’: First COVAX vaccines arrive in Nigeria|foilsitheoir=[[Al Jazeera]]|dáta=2 March 2021|access-date=14 March 2021}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Coróinvíreas]]
* [[COVID-19]]
* [[Paindéim COVID-19]]

==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Paindéim COVID-19]]
[[Catagóir:An Nigéir]]</text>
      <sha1>bgewpr16980ta6h63ykp7z7uwrecx7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ionsaí ar Reilig Bhaile an Mhuilinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97155</id>
    <revision>
      <id>1332338</id>
      <parentid>1260074</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4498" sha1="kor8pphg3gbbjlkhlv6sr3sj0g787z6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Gravestone for 3 IRA volunteers, Milltown Cemetery.jpg|mion|clé|Cuimhneachán]]
Tharla '''ionsaí ar Reilig Bhaile an Mhuilinn''' ar an [[16 Márta]] [[1988]]; d’ionsaigh ball den [[Cumann Cosanta Uladh|UDA]], Michael Stone, slua ag [[Tórraimh in Éirinn|tórramh]] i [[Reilig Bhaile an Mhuilinn]] i m[[Béal Feirste]]; maraíodh triúr agus gortaíodh trí scór duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/79/1/neart-gan-reiteach/|teideal=Neart gan réiteach… Amharcann Breandán Delap ar a bhfuil i bpáipéir an stáit ó thríocha bliain ó shin|údar=Breandán Delap|dáta=2019|language=ga|work=Comhar|dátarochtana=2021-03-16}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Republican memorial, Milltown Cemetery - panoramio.jpg|mion|clé|Reilig Bhaile an Mhuilinn]]

== Imeachtaí ==
[[Íomhá:New republican plot milltown.jpg|mion|clé|Reilig Bhaile an Mhuilinn]]

=== Cúlra ===
Ar [[6 Márta]] [[1988]], mharaigh SAS na Breataine triúr ball den IRA, Máiréad Farrell, Seán Savage &amp; Daniel McCann, i n[[Giobráltar]] in &quot;[[Oibríocht Flavius (1988)|Oibríocht Flavius]]&quot;.

=== Reilig Bhaile an Mhuilinn ===
Bhí  Michael Stone, ball den [[Cumann Cosanta Uladh|UDA]], ag freastal ar shochraid Triúr Gibraltar ag Reilig Bhaile an Mhuilinn nuair a d’ionsaigh sé  lucht na sochraide go tobann. D’fhág a ruathar le gránáidí agus le gunnaí triúr marbh i measc na n-uaigheanna.  

Lámhacadh Caoimhín Mac Brádaigh, Thomas McErlean agus John Murray agus iad ag rith sa tóir ar Stone. Buaileadh go dona é ach d'éirigh leis an dílseoir an [[mótarbhealach]] M1 a bhaint amach,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newsletter.co.uk/news/michael-stone-maverick-milltown-assassin-earned-worldwide-notoriety-332276|teideal=Michael Stone: Maverick Milltown assassin earned worldwide notoriety|dáta=2018|language=en|work=www.newsletter.co.uk|dátarochtana=2021-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250225110811/https://www.newsletter.co.uk/news/michael-stone-maverick-milltown-assassin-earned-worldwide-notoriety-332276|archivedate=2025-02-25}}&lt;/ref&gt; &quot;áit ar ghabh – nó ar tharrtháil – an [[Constáblacht Ríoga Uladh|RUC]] é. Bhí siad ag fánacht ann i veain bán ná raibh marcanna ar bith air a thabharfadh le fios gur veain de chuid an RUC a bhí ann&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://igaeilge.wordpress.com/2008/03/08/o-shinn-fein-go-siad-fein/|teideal=Ó Shinn Féin go Siad Féin|údar=Blag igaeilge|dáta=2008-03-08|language=ga|work=iGaeilge|dátarochtana=2021-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ach tugann na grianghrafanna ón lá sin imprisean eile... féach an Newsletter thuas&lt;/ref&gt;

Sa leabhar a scríobh Stone tar éis gur saoradh ó phriosún é,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kobo.com/gb/en/ebook/none-shall-divide-us-3|teideal=None Shall Divide Us&quot;  ISBN: 9781843589723|údar=Michael Stone|dáta=2003|language=en|work=Kobo|dátarochtana=2021-03-16}}&lt;/ref&gt; d’inis sé go raibh ball mná den RUC i gcúl an veain agus gur phóg sí é lena háthas faoin ‘éacht’ a bhí déanta aige a chur in iúl.   &quot;Tá go leor amhrais ann freisin faoi na gunnaí agus na gránáidí agus cén áit a fuarthas iad – ceaptar gur ó na fórsaí slándála a tháinig siad&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Uafás eile ===
{{main|Marú na gcorparálacha}}
Ar [[19 Márta]] [[1988]], bhí na mairbh ó shléacht na reilige á gcur. Ach thiomáin beirt [[saighdiúir]]í Breataineacha isteach sa slua. Bhí siad gléasta in éadaí sibhialta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-beatha-agus-bas-sheain-savage.aspx|teideal=Beatha agus bás Sheáin Savage|údar=Tony Birtill|dáta=EAGRÁN 84 · AIBREÁN 2008|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-03-16}}&lt;/ref&gt;  Ag tórramh Chaoimhín Mhic Bhrádaigh, an t-óglach a rinne iarracht Michael Stone a stopadh, a tharla an eachtra.  Maraíodh na saighdiúirí go brúidiúil, beirt bhall d’[[arm na Breataine]], gar do Pháirc Mhic Easmuinn.

=== Iarmhairtí ===
Bhí droch-chaidreamh idir [[Rialtas na hÉireann]] agus [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine]] mar thoradh ar na heachtraí seo agus na líomhaintí a bhí déanta ag iar-leas-Phríomhchonstálba [[Manchain|Mhanchain]], [[John Stalker]], agus ar mharú Aidan McAnespie agus é ag trasnú na teorann in [[Achadh na Cloiche, Contae Thír Eoghain|Achadh na Cloiche]]. 

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:1988]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]</text>
      <sha1>kor8pphg3gbbjlkhlv6sr3sj0g787z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diarmuid Ó Cinnéide</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97251</id>
    <revision>
      <id>1332283</id>
      <parentid>1257592</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16632" sha1="eey3kietrz6zy458ujxawu7ihe8v4jg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[ceoltóir]] agus [[cumadóir]] [[Éire]]annach é '''Diarmuid Ó Cinnéide''' (Dermot Kennedy i mBéarla) as [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]] i m[[Baile Átha Cliath]]&lt;ref&gt;https://planetradio.co.uk/hits-radio/entertainment/music/dermot-kennedy/ &lt;/ref&gt;. Rugadh é ar an 13 [[Nollaig]] 1991&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/B6BQUUwAlB_/ &lt;/ref&gt;. Seoladh a chéad albam ''[[Without Fear]]'' sa bhliain [[2019]]. Díoladh 1 mhilliún cóip den albam ar fud an domhain ó eisíodh é&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CKCty01g2nV/&lt;/ref&gt;. Bhain sé clú idirnáisiúnta amach ar [https://open.spotify.com/ Spotify], le breis agus 20 milliún éisteoir gach mí&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CKCty01g2nV/&lt;/ref&gt;.

== Óige ==
Thosaigh Diarmuid ag seinm an ghiotáir agus é deich mbliana d'aois&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CLBj4J9AS1z/&lt;/ref&gt;, ach níor thosaigh sé ag scríobh amhráin go dtí go raibh sé 14 bliana d’aois&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=JAEZiCUjzds&lt;/ref&gt;. In a lán agallaimh a rinne sé leis na meáin, deir Diarmuid go raibh an-spéis aige sa [[sacar]] nuair a bhí sé óg agus ní raibh sé go dtí sé 17 mbliana déag d'aois a ghlac sé [[ceol]] dáiríre&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=JAEZiCUjzds&lt;/ref&gt;. 

Rinne Diarmuid staidéar ar [[Ceol clasaiceach|cheol clasaiceach]] in ''[https://www.maynoothuniversity.ie/ Ollscoil Mhá Nuad]''&lt;ref&gt;https://www.redbull.com/ie-en/dermot-kennedy-facts&lt;/ref&gt;.

Thosaigh Ó Cinnéide ag buscáil ar [[Sráid Grafton|Shráid Grafton]] i m[[Baile Átha Cliath]] nuair a bhí sé 17 mbliana d’aois&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/BrYNb-YAUqU/&lt;/ref&gt;. Dúirt Cinnéide go minic gur spreag [[Glen Hansard]] é chun dul ag buscáil agus ba é an chéad cheirnín a cheannaigh sé riamh ná ceirnín de chuid [[The Frames]]&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=2pKyRFs73MQ&lt;/ref&gt;. Chaith sé samhradh ag buscáil i m[[Bostún]]&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/B_9325CA0gs/&lt;/ref&gt;, agus spreag an samhradh sin é a chum an t-amhrán [https://www.youtube.com/watch?v=CAIQRnux3YE Bostún]. In [[Oíche Nollag]] 2011, fuair sé an deis chun dul amach ag buscáil le [[Glen Hansard]], [[Mundy]] agus níos mó&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=UlDWryN3uVo&lt;/ref&gt;. Chan siad leagan d'amhrán de chuid [[Bob Dylan]] ''[https://www.youtube.com/watch?v=UlDWryN3uVo You Ain't Goin' Nowhere]''.
I Mí na Nollag 2014, thug [[Glen Hansard]] cuireadh dó teacht suas ar an stáitse chun seinm i seó díolta amach ar [[Sráid an Bhiocáire|Shráid an Bhiocáire]]&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=8rXp-GeppY0&lt;/ref&gt;.

== Gairm == 
Bhí Cinnéide i mbanna ceoil [https://shadowsanddust.bandcamp.com/ Shadows &amp; Dust] ar feadh trí bliana&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=wUav7IHjUPU&lt;/ref&gt; in éineacht lena dhlúthchara agus drumadóir faoi láthair [[Micheál Quinn]]&lt;ref&gt;https://www.independent.ie/entertainment/music/meet-spotifys-irish-star-who-is-already-selling-out-shows-despite-not-having-released-an-album-36727701.html&lt;/ref&gt;. D’eisigh siad a gcéad EP ''Every Year Forever'' an 7 Meitheamh 2013&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://dublinconcerts.ie/irish-band-of-the-week-shadows-and-dust/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-03-27 |archivedate=2017-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171103001514/http://www.dublinconcerts.ie/irish-band-of-the-week-shadows-and-dust/ }}&lt;/ref&gt;.

Thaifead Cinnéide trí EPeanna / traiceanna leis an airgead a thuill sé trí bhuscáil&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=G6KXwRoWuMk&lt;/ref&gt;. Eisíodh an EP ''Doves &amp; Ravens'' an 14 Aibreán 2017&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.dermotkennedy.com/music/doves-ravens |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115093422/http://www.dermotkennedy.com/music/doves-ravens |archivedate=2019-11-15 |dátarochtana=2021-03-27}}&lt;/ref&gt; ina raibh 4 amhrán. Bliain ina dhiaidh sin, d’oibrigh sé le léiritheoir ceoil [[Mike Dean]] (aitheanta as a chuid oibre le hamhránaithe [[hip hop]] mar [[Kanye West]]&lt;ref&gt;https://www.npr.org/2018/12/17/675267025/dermot-kennedy-npr-slingshots-best-new-artist &lt;/ref&gt;) chun an EP [https://www.dermotkennedy.com/music/mike-dean-presents-dermot-kennedy Mike Dean Presents : Dermot Kennedy]{{Dead link|date=Feabhra 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} a eisiúint an 6 Aibreán 2018, leaganacha d'amhráin [[Frank Ocean]] agus [[Drake]] san áireamh&lt;ref&gt;https://www.dermotkennedy.com/music/mike-dean-presents-dermot-kennedy{{Dead link|date=Feabhra 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Chuir [[Spotify]] cor ina shaol&lt;ref&gt;https://www.pressreader.com/&lt;/ref&gt;. Thosaigh sé ag uaslódáil a chuid amhrán ar [[Spotify]], gan aon fhoireann bhainistíochta nó lipéad ceoil ag an am&lt;ref&gt;https://www.irishtimes.com/culture/music/dermot-kennedy-i-won-t-let-anyone-take-advantage-of-me-or-my-music-1.4301630&lt;/ref&gt;. Bhí a amhrán ''After Rain'' le feiceáil ar an seinmliosta ''Discover Weekly'' ar [[Spotify]] i [[2016]]. Chuir [[Taylor Swift]] an t-amhrán ''Boston'' ar a seinnliosta freisin, agus bhí a chuid ceoil ag dul i gcion ar phobal níos leithne mar thorradh&lt;ref&gt;https://www.independent.ie/entertainment/music/meet-spotifys-irish-star-who-is-already-selling-out-shows-despite-not-having-released-an-album-36727701.html&lt;/ref&gt;.

=== Ceolchoirmeacha &amp; Seónna ===
[[File:Dermot Kennedy, Vicar Street 2018.png|mion|Diarmuid Ó Cinnéide, Sráid an Bhiocáire 2018]] 
Dhíol Cinnéide amach [[Sráid an Bhiocáire]] i [[2018]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.jamesonwhiskey.com/en-IE/article/dermot-kennedy |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-03-27 |archivedate=2021-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422174631/https://www.jamesonwhiskey.com/en-IE/article/dermot-kennedy }}&lt;/ref&gt;.
Bhí sé ar ''[[NPR]] Tiny Desk'' i Mí [[Lúnasa]] [[2018]]&lt;ref&gt;https://www.npr.org/2018/08/23/641231308/dermot-kennedy-tiny-desk-concert&lt;/ref&gt;.
Is ag an ''The Late Show'' le [[Steven Colbert]] a chas sé den chéad uair ar theilifís [[Meiriceá|Mheiriceá]] i Mí Eanáir [[2019]]&lt;ref&gt;https://www.hotpress.com/music/dermot-kennedy-play-ellen-show-22768871&lt;/ref&gt;. Ó shin i leith, chás sé ar ''The Ellen Show'' le [[Ellen DeGeneres]]&lt;ref&gt;https://www.joe.ie/music/dermot-kennedy-interview-672511&lt;/ref&gt;(i [https://www.youtube.com/watch?v=hcdQW2FtW0g 2019] agus [https://www.instagram.com/p/CMuqaPUj3Jo/ 2021]), agus ar [[Jimmy Kimmel]] i 2020&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/B7HkLsZgopG/&lt;/ref&gt;.
I [[2019]], bhí sé ar stáitse ag an bhféile cheoil, [[Coachella]], i [[Meiriceá]] ar feadh dhá dheireadh seachtaine&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/BwSKXDFgmyJ/&lt;/ref&gt;.

I mí [[Lúnasa]] 2019, chás Cinnéide ag an b[[Picnic Leictreach]] ina phríomhoirfideach os comhair slua 20,000, ar fad sular eisíodh a chéad albam&lt;ref&gt;https://www.hotpress.com/music/dermot-kennedy-stuns-massive-main-stage-electric-picnic-set-22786406&lt;/ref&gt;.
I Mí na [[Nollag]] 2019, dhíol sé amach an [https://3arena.ie/ 3 Airéine] i m[[Baile Átha Cliath]], os comhair 1300 duine gach oíche&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/B6WRdzXAzHR/&lt;/ref&gt;.

Bhí sé ina cheoltóir tacaíochta ag [[Mumford &amp; Sons]] i mí an Mheithimh 2019 i g[[Caisleán Mhullach Íde]]&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/BuLajiBgSfX/?utm_source=ig_share_sheet&amp;igshid=1rtqhwyu0mmi6&lt;/ref&gt;. An bhliain ina dhiaidh sin, dhíol sé amach [[Caisleán Mhullach Íde]] mar phríomhoirfideach, ach cuireadh an cheolchoirm ar athlá go dtí 2021 mar gheall ar an b[[Paindéim COVID-19]].&lt;ref&gt;https://mcd.ie/dermot-kennedy-nationwide-irish-tour-rescheduled-to-june-2021/#:~:text=Malahide%20Castle%2C%20Dublin%20on%20Friday,Friday%2025th%20June%202021.&amp;text=Irish%20Independent%20Park%2C%20Cork%20on,No%20ticket%20exchange%20required{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Dermot Kennedy Malahide Castle June 2019.jpg|mion|clé|Diarmuid Ó Cinnéide, Caisleán Mhullach Íde 2019]]

I 2020, sceidealaigh sé camchuairt dhomhanda, ar fud na h[[Éireann]], na [[SAM]] agus na [[Breataine Móire]]. Díoladh gach ticéad don chamchuairt na h[[Éireann]] taobh istigh de 24 uair&lt;ref&gt;https://www.dermotkennedy.com/ &lt;/ref&gt;.  Ach cuireadh siar ar chamchuairt mar gheall ar phaindéim Covid-19 go dtí 2021&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=nCuI9IFxpUI&lt;/ref&gt;. 

Bhí sé ar an eagrán bliantúil den ''[[Late Late Toy Show]]'' i 2020 gan fhios don cheoltóir óg ''Michael Maloney'' agus é ag canadh an amhráin ''Giants''&lt;ref&gt;https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/late-late-toy-show-duet-with-musical-hero-absolutely-mad-says-delighted-teen-1.4422674&lt;/ref&gt;.

I 2020, ghlac sé páirt i [[Soccer Aid]] in éineacht le h[[Cumann Peile na hÉireann|iarchaptaen na hÉireann]], [[Robbie Keane]]. Bhuaigh sé ''laoch na himeartha''&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CEz7D2cgCrw/&lt;/ref&gt;.

Le linn an dianghlasáil Covid-19, thug sé taispeántas os comhair lucht féachana ar líne ar fud an domhain sa [https://www.nhm.ac.uk/ Mhúsaem Náisiúnta Stair] i [[Londain]] an 25 Iúil [[2020]]&lt;ref&gt;https://twitter.com/DermotKennedy/status/1280174701571182593?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1280174701571182593%7Ctwgr%5E%7Ctwcon%5Es1_&amp;ref_url=https%3A%2F%2Fplanetradio.co.uk%2Fhits-radio%2Fentertainment%2Fmusic%2Fdermot-kennedy%2F&lt;/ref&gt;. ''Some Summer Night'' a bhí ar an imeacht, focail óna amhrán ''All My Friends''&lt;ref&gt;https://genius.com/Dermot-kennedy-all-my-friends-lyrics&lt;/ref&gt;. Bhí [[Paul Mescal]] in éineacht leis&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CDT7mBMAvQf/&lt;/ref&gt;.  

Tá sé sínithe faoi láthair leis an lipéad ceoil [[Island-Universal]], agus tá sé faoi bhainistíocht le [[Tap Management]]&lt;ref&gt;https://www.irishtimes.com/culture/music/dermot-kennedy-i-won-t-let-anyone-take-advantage-of-me-or-my-music-1.4301630&lt;/ref&gt;.

== Banna Ceoil == 
* '''Micheál Quinn''' - drumadóir, bhuail sé le Diarmuid ar an gcoláiste&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=xIGNW1rpkIc&lt;/ref&gt;
* '''Johnny Coote''' - seinnteoir méarchláir / pianódóir&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/B7ZCQaTnR-K/&lt;/ref&gt;
* '''Kieran Jones''' - seinnteoir méarchláir agus dordghiotár&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CDYlbJVHZ5r/&lt;/ref&gt;
Is minic a thagraíonn siad dóibh féin mar ''The Potato Boys'' (na buachaillí prátaí)&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/BqLJdA1n3UX/&lt;/ref&gt;

== Singlí agus EPeanna == 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Eisiúint&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/artist/5KNNVgR6LBIABRIomyCwKJ&lt;/ref&gt;
|-
! EP/Singil !! Ainm !! Dáta Saortha
|-
| EP|| Doves &amp; Ravens|| 2017
|-
| EP|| Mike Dean Presents:Dermot Kennedy|| 2018
|-
| EP|| Lost in the Soft Light|| 2020
|-
| EP|| History|| 2021
|-
| Singil|| An Evening I Will Not Forget|| 2015
|-
| Singil|| Shelter|| 2016
|-
| Singil|| After Rain|| 2016
|-
| Singil|| Moments Passed|| 2017
|-
| Singil|| Young &amp; Free|| 2018
|-
| Singil|| Power Over Me|| 2018
|-
| Singil|| For Island Fires &amp; Family|| 2019
|-
| Singil|| Lost|| 2019
|-
| Singil|| Outnumbered|| 2019
|-
| Singil|| Resolution|| 2020
|-
| Singil|| Giants|| 2020
|-
| Singil|| Paradise (le Meduza)|| 2021
|-
| Seinnliosta|| Spotify Singles|| 2018
|-
| Bailiúchán|| Dermot Kennedy|| 2019
|}

== Albam : Without Fear ==
Is é ''Without Fear'' (as [[Gaeilge]] : gan faitíos, gan eagla )an chéad albam ó Diarmuid Ó Cinnéide. Eisíodh an t-albam an 4 [[Deireadh Fómhair]] 2019&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/artist/5KNNVgR6LBIABRIomyCwKJ&lt;/ref&gt;. Scríobh agus thaifead Cinnéide an chuid is mó den albam i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]].&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CH0sVDGHoCu/&lt;/ref&gt;
Ba é ''Without Fear'' an t-albam is sruthaithe de 2020 in [[Éirinn]] ar [https://open.spotify.com/artist/5KNNVgR6LBIABRIomyCwKJ Spotify]&lt;ref&gt;https://www.nova.ie/dermot-kennedy-most-streamed-irish-artist-on-spotify-in-last-30-days-197772/&lt;/ref&gt;, agus bhain sé barr na gcairteacha amach. Tá sé ag uimhir a haon sna ''cairteacha na hÉireann'' don 25ú seachtain ón 26 Márta amach&lt;ref&gt;https://www.officialcharts.com/chart-news/dermot-kennedy-s-without-fear-is-number-1-on-the-official-irish-albums-chart-for-a-25th-week__32714/&lt;/ref&gt;.

Seoladh an t-albam ina iomláine, ''Without Fear : The Complete Edition'' ar 6 [[Samhain]] 2020, a chuimsigh leagan d’amhrán [[Van Morrison]] ''[https://www.youtube.com/watch?v=iawQA1i_kzM Days Like This]''&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CHP1Z4bgI1t/&lt;/ref&gt;. 

Dúirt Cinnéide gur deacair rogha a dhéanamh ar liricí amhrán is fearr leis, ach gurb é ‘''there's beauty in being broken''’ ón amhrán ''Without Fear'' an ceann is fearr leis&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=pI3c_69sQzI&lt;/ref&gt;.

Dúirt Cinnéide go minic gur spreag [[David Gray]], [[Glen Hansard]] agus a leithéid é&lt;ref&gt;https://www.npr.org/2018/12/17/675267025/dermot-kennedy-npr-slingshots-best-new-artist&lt;/ref&gt;. Tugann seánra [[Hip hop|hip hop]] an-inspioráid dó, agus dúirt sé gur meascán d'amhránaí is scríbhneoir agus hip hop a chuid ceoil. Chan sé leagan d'amhrán [[Kanye West]] ''Heartless'' i [[2018]]&lt;ref&gt;https://www.npr.org/2018/08/15/637060151/keep-the-evenings-long-dermot-kennedy-shares-his-go-to-playlist&lt;/ref&gt;. 
 
Ciallaíonn Diarmuid ‘''without fear (gan eagla)''’ sa [[Gaeilge|Ghaeilge]].

=== Gradaim ===
I 2018, bronnadh dó leis ''an cheoltóir nua is fearr'' de 2018 de chuid [https://www.npr.org/series/547345292/slingshot NPR Slingshot]&lt;ref&gt;https://www.npr.org/2018/12/17/675267025/dermot-kennedy-npr-slingshots-best-new-artist&lt;/ref&gt;.

Mholadh sé do ''[http://www.choicemusicprize.ie/ Choice Music Prize] don amhrán Éireannach is fearr'' i 2020 leis a amhrán ''Giants'', amhrán a chuir sé amach i rith paindéime Covid-19.&lt;ref&gt;https://www.irishtimes.com/culture/music/choice-music-prize-best-irish-song-of-2020-shortlist-revealed-1.4469193&lt;/ref&gt;

Ainmníodh é do [https://www.brits.co.uk/ Ghradam Brit] don ''cheoltóir aonair idirnáisiúnta is fearr'' i gcatagóir na bhfear i [[2020]]&lt;ref&gt;https://www.irishtimes.com/culture/music/brit-awards-2020-irish-singer-dermot-kennedy-nominated-as-women-artists-shut-out-1.4137370&lt;/ref&gt;. 

Ba é Diamuid an chéad ''cheoltóir Éireannach'' a fuair uimhir a haon ag an [[Nollag]] le breis agus 15 bliana lena singil ''Giants'' i 2020&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CJOdKd3A6Gx/&lt;/ref&gt;. 
I mí na Nollag 2020, bhí Diarmuid mar uimhir a haon sna ''cairteacha albam agus singilí'', leis an albam ''Without Fear'' agus ''Giants''&lt;ref&gt;https://www.officialcharts.com/chart-news/dermot-kennedy-makes-chart-history-with-official-irish-chart-double-for-a-third-consecutive-week__31895/&lt;/ref&gt;. 

== Saol Pearsanta ==
Is aintín Diarmuid Ó Cinnéide í [[Mary Ní Chinnéide]] a raibh cáil uirthi as a cuid oibre ar [[RTÉ]] mar láithreoir ar [[Nationwide]]&lt;ref&gt;https://www.rte.ie/entertainment/2019/1124/1094811-mary-kennedy-talks-about-her-nephew-dermot-kennedy/&lt;/ref&gt;. 

Is [[Grianghrafadóireacht|grianghrafadóir]] gairmiúil í col ceathrair Diarmuid, [[Lucy Foster]], iníon le [[Mary Ní Chinnéide]]. Téann sí ar chamchuairt le Diarmuid mar a ghrianghrafadóir&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CJJrX8qn2s7/&lt;/ref&gt;. 

Is ''amhránaí Éireannach'' í [[Deirdre Ní Chinnéide]] ar [[Inis Mór]], agus is aintín Diarmuid í&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://deirdrenichinneide.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-03-27 |archivedate=2021-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210327100241/https://deirdrenichinneide.ie/ }}&lt;/ref&gt;. 
Is minic a labhraíonn Diarmuid faoin gcaoi ar spreag [[Inis Mór]] go leor dá chuid amhrán, agus rinneadh an físeán ceoil do ''For Island Fires &amp; Family'' a scannánú ar [[Inis Mór]]&lt;ref&gt;https://tuairisc.ie/inis-mor-i-lar-an-aonaigh-i-bhfisean-duine-de-nuacheoltoiri-mora-2019/ &lt;/ref&gt;. 
[[Íomhá:Poll na bPéist, Inis Mór.jpg|mion|clé|Poll na bPéist, Inis Mór, a tugtar inspioráid do Cinnéide]]

Tá cailín fadtéarmach aige, [[Aisling Finnegan]], agus is [[Rós Baile Átha Cliath]] í ag [[Rós Thrá Lí (Féile)|Féile Idirnáisiúnta Rós Thrá Lí]] 2015&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://evoke.ie/2019/12/11/showbiz/gossip/dermot-kennedys-girlfriend-aisling-finnegan |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-03-27 |archivedate=2020-08-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803234812/https://evoke.ie/2019/12/11/showbiz/gossip/dermot-kennedys-girlfriend-aisling-finnegan }}&lt;/ref&gt;.

Is duine príobháideach é Diarmuid den chuid is mó agus ní roinneann sé a lán ábhar pearsanta ar na meáin shóisialta&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=JAEZiCUjzds&lt;/ref&gt;.

== Tagairtí ==
{{DEFAULTSORT:Cinnéide, Diarmuid Ó}}</text>
      <sha1>eey3kietrz6zy458ujxawu7ihe8v4jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciarraí Aoi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97347</id>
    <revision>
      <id>1332210</id>
      <parentid>1331288</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4280" sha1="ppojqbibacxw3kaosz1w57ahl4lule5" xml:space="preserve">Dream atá lonnaithe i g[[Connacht]] na meánaoise ba ea '''Ciarraí Aoi''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Ciarraige Aí''').

== Stair ==
Bhíodh ceithre ghéag na [[Ciarraige|gCiarraí]] ann suite i gcúige [[Connachta|Connacht]], atá aithne orthu.
* ''[[Ciarraige Óic Bethra]]'', suite i ríocht [[Aidne]] ([[Contae na Gaillimhe]]), i dteannta le dhá dhream eile siar tháinig [[Uí Fhiachrach]] sa 6ú haois.
* Ciarraige Aoi, [[Ciarraige Airtig|Ciarraí Airtigh]] agus [[Ciarraige Locha na nÁirne|Ciarraí Locha na nAirní]], suite ó thuaidh, in aice a chéile in oirthear [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]] agus iarthar [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]. Meastar go raibh tuath abhainn acu téimh thrácht chun cinn [[Uí Bhriúin]] sna 8ú agus 9ú haoiseanna.

Meastar gurbh iad Ciarraí Aoi, lonnaithe ar [[Maigh Aoí]], an dream is suntasaí acu.  Bhíodh príomhráth ársa an chúige, [[Ráth Cruachan]], suite laistigh a gcuid críoch.&lt;ref&gt;[[Nollaig Ó Muraíle]], 2000, lch.&amp;nbsp;165&lt;/ref&gt;&lt;!--
:''&quot;The most notable of the latter are Ciarraige Aí, also called Ciarraige Maige Aí, who obviously derive their designation from the great central plain of Roscommon, Mag nAí, in which the ancient 'capital' of Connacht, Cruachu, stood.  Their settlement in contiguity to such a significant royal site must surely bespeak their possessing a considerable status at some stage just over the historical horizon.  They first appear in the annals towards the close of the eighth century when, in 796, the [[Annála Uladh]] record the death of Duinechaid ua Daire, whom it describes as 'dux Ciarraide'; this is expanded by the Ceithre Máistrí to 'tighearna Ciarraighe Aí' and the latter also tells of the death in the same year of Fogartach mac Cathail who is termed 'tighearna Maighe Aí' ... The title used by the Ceithre Máistrí ('tiarna Mag nAí') is indicative of the struggle for control of this crucial territory between the Ciarraige of the area and the rising dynastic power of the [[Uí Bhriúin]].&quot;--&gt;

== Tagairtí sna hAnnála ==
* [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 791.11, 12: ''Fogartach, mac Cathail, tigherna Maighe Aí &amp; Duineachaidh ua Daire, tigherna Ciarraighe Aí d'écc.
* [[Annála Uladh|AU]] 796.5: ''M. Forggusa rí H. m-Briuin, Duinechaidh h-oa Daire dux Ciarraide, mortui sunt.
* ACM 845.10: ''Condmhach, mac Cethernaigh, lethtoísech Ciarraighe, d'écc.
* ACM 997.9: ''Slóichcedh la Mael Seachlainn i c-Connachtaibh, co ro indir, no loiscc Magh Ai, &amp; co ro farccbhaidh mac tigherna Ciarraighe leó.
* [[Annála Connacht|AC]] 1315.13:
:''Imtusa&lt;ref&gt;[http://dil.ie/28188 imthús (d)] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, iomthúsa, maidir le, i dtaobh, ar eDIL&lt;/ref&gt; Maelruanaig Meic Diarmata ... ro aircestur o Sinaind co Caraid, ait a rabatur oirechta na Tri Ciarraigi .i. Ciarraigi Iartharach &amp; Ciarraigi Moigi Ai &amp; Ciarraigi Artig cona n-ellaigib uli &amp; cona n-indilib
:Iomthúsa Maolrúnaigh Mhic Dhiarmada, ... rinne sé creach ón Sionainn go Caraidh, áit a raibh oireacht na '''dTrí Chiarraí''', .i. Ciarraí Iartharach, Ciarraí Mhaigh Aoi agus Ciarraí Airtigh, lena n-eallaí agus a n-innilí uile

== Foinsí ==
* ''Mayo Places: Their Names and Origins'', [[Nollaig Ó Muraíle]], 1985
* ''The Carneys of Connacht'', Nollaig Ó Muraíle, in ''Sages, Saints and Storytellers: Celtic Studies in Honour of Professor James Carney'', ll.&amp;nbsp;342–357, eag. Ó Corráin, Breatnach and McCone, Maynooth, 1989. {{ISBN|1-870684-07-9}}.
* ''Some Early Connacht Population Groups'', Nollaig Ó Muraíle, in ''Seachas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis J. Byrne]]'', eag. Alfred P. Smyth, [[Four Courts Press]], Baile Átha Cliath, ll.&amp;nbsp;161–177, 2000. {{ISBN|1-85182-489-8}}.

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/connacht.htm#cai Connacht] le Denis Walsh
* [http://www.ucc.ie/celt/published/G100011/index.html Annála Connacht], G100011 ar [[Corpus of Electronic Texts]]
* ''[https://web.archive.org/web/20190719022939/https://www.vanhamel.nl/codecs/Dinnshenchas_of_Mag_nA%C3%AD Dinnshenchas of Mag nAí]'' ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Ciarraige Ai}}
[[Catagóir:Connacht]]</text>
      <sha1>ppojqbibacxw3kaosz1w57ahl4lule5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>João Félix</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97356</id>
    <revision>
      <id>1332351</id>
      <parentid>1318124</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53788" sha1="9pc0zctcybt666i8jvh7apbf8o37d1f" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
{{Glanadh}}
Peileadóir proifisiúnta [[An Phortaingéil|Portaingéile]] is ea '''João Félix Sequeira''' (rugadh 10 Samhain 1999) a imríonn mar tosaí do chlub [[Primera División de España|La Liga]] [[An Spáinn|na Spáinne]] [[Atlético Madrid]] agus [[Foireann sacair naísiunta an Portaingéile|d’fhoireann náisiúnta na Portaingéile]]. Tá cáil mhór air mar cheann de na himreoirí óga is fearr dá ghlúin agus tá cáil air mar gheall ar a luas, a scóráil, a chruthaitheacht, a chumais acrobatacha, a theicníc agus a druíbleail, agus is féidir leis imirt mar cliathánaí nó mar [[imreoir lár páirce]] ionsaitheach&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://bleacherreport.com/articles/2858128-matthijs-de-ligt-joao-felix-jadon-sancho-on-20-man-2019-golden-boy-shortlist|teideal=Matthijs de Ligt, Joao Felix, Jadon Sancho on 20-Man 2019 Golden Boy Shortlist|údar=Matt Jones|language=en|work=Bleacher Report|dátarochtana=2021-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.as.com/en/2019/06/18/football/1560852116_870651.html|teideal=Tactical analysis of Joao Félix: a difference-making transfer|dáta=2019-06-18|language=en|work=AS.com|dátarochtana=2021-04-06|archivedate=2021-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411125108/https://en.as.com/en/2019/06/18/football/1560852116_870651.html}}&lt;/ref&gt;. Is minic a thugtar air freisin mar ''Menino de Ouro'' (An Buaicaill Orgá) ag meáin spóirt na Portaingéile agus na Spáinne&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://as.com/futbol/2019/09/18/videos/1568840817_906426.html|teideal=El bonito gesto de Cristiano con Joao Félix y la mirada del 'Menino de Ouro' que ya es viral|dáta=2019-09-18|language=es|work=AS.com|dátarochtana=2021-04-06}}&lt;/ref&gt;.

Ar dtús faoi oiliúint faoi acadamh óige [[Futebol Clube do Porto|Porto]], bhog Félix chun acadamh club iomaitheoir [[Sport Lisboa e Benfica|Benfica]] i 2015. Thosaigh sé ag imirt don bhfoireann cúltaca Benfica bliain ina dhiaidh sin agus tugadh ardú céime dó sa chéad fhoireann in 2018, ag 17 mbliana d’aois. Ina aon séasúr amháin leis an gclub, tháinig sé chun tosaigh mar phríomhchúlaí agus chuidigh sé le Benfica [[Primeira Liga|teideal na Sraithe]] a bhuachan agus bronnadh an t-Imreoir Óg is Fearr na Bliana Primeira Liga air agus an duais [[Golden Boy]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2019/11/27-63853409/il_profilo_del_golden_boy_joo_flix_il_predestinato|teideal=Il profilo del Golden Boy João Félix: il predestinato|language=it|work=tuttosport.com|dátarochtana=2021-04-06|archivedate=2020-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201212054651/https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2019/11/27-63853409/il_profilo_del_golden_boy_joo_flix_il_predestinato}}&lt;/ref&gt;. Go hidirnáisiúnta, ba é an t-imreoir ab óige riamh é chun scór hata a scóráil i [[UEFA Europa League|Sraith Europa UEFA]], ag 18 mbliana d’aois.

In 2019, shínigh Atlético Madrid Félix ó Benfica ar tháille curiarracht club de €126 milliún, rud a fhágann gurb é an 4ú imreoir is costasaí é, an 2ú déagóir is costasaí (í ndiaidh [[Kylian Mbappé]]) agus an t-imreoir Primeira Liga is costasaí sa stair. Go gairid ina dhiaidh sin, bhí Félix liostaithe i measc an ghearrliosta don [[Ballon d’Or]] agus chríochnaigh sé sa tríú háit do [[Kopa Trophy|Thrófaí Kopa]] in 2019&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.francefootball.fr/diaporama/Le-classement-complet-du-ballon-d-or-france-football-2019/7777/|teideal=Le classement complet du Ballon d'Or France Football 2019|work=France Football|dátarochtana=2021-04-06|archivedate=2019-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202201606/https://www.francefootball.fr/diaporama/Le-classement-complet-du-ballon-d-or-france-football-2019/7777/}}&lt;/ref&gt;.

Is iar-idirnáisiúnta óige na Portaingéile é Félix, a dhéanann ionadaíocht ar a thír ag leibhéil [[Foireann sacair naísiunta an Portaingéile Faoi-18|faoi-18]], [[Foireann sacair naísiunta an Portaingéile faoi-19|faoi-19]], agus [[Foireann sacair naísiunta an Portaingéile faoi-21|faoi-21]]. Thuill sé a chéad chaipín don fhoireann náisiúnta sinsearach, le linn na mbabhtaí leathcheannais de [[Sraith na Náisiún UEFA|Chluichí Ceannais Sraith na Náisiún UEFA]] 2019 áit ar bhuaigh an Phortaingéil.

== Gairm club ==

=== Gairm go luaith ===
Rugadh Félix i [[Viseu]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://int.soccerway.com/players/joao-felix--sequeira/459986/|teideal=Portugal - João Félix - Profile with news, career statistics and history - Soccerway|work=int.soccerway.com|dátarochtana=2021-04-06}}&lt;/ref&gt;, agus thosaigh sé ag imirt peile ag Os Pestinhas i 2007 sula ndeachaigh sé le céimeanna óige [[Futebol Clube do Porto|FC Porto]] bliain ina dhiaidh sin, ag ocht mbliana d’aois&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desportos/benfica-segura-joao-felix-o-miudo-franzino-que-nao-foi-aproveitado-pelo-fc-porto-10114601.html|teideal=João Félix, o miúdo franzino que o FC Porto não aproveitou|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-06|archivedate=2020-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200415171836/https://www.dn.pt/desportos/benfica-segura-joao-felix-o-miudo-franzino-que-nao-foi-aproveitado-pelo-fc-porto-10114601.html}}&lt;/ref&gt;. Tar éis do Félix bogadh go [[Porto]], thug sé aghaidh ar roinnt dúshlán mar sceidil fhairsinge a chuimsigh uaireanta tointeála laethúla idir Viseu agus Porto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://maisfutebol.iol.pt/reportagem/benfica/joao-felix-a-historia-do-miudo-que-cresceu-muito-depressa|teideal=João Félix, a história do miúdo que cresceu muito depressa|language=pt|work=Maisfutebol|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Bhog sé amach as teach a thuismitheoirí ag dhá bhliain déag d’aois chun cónaí in aice le tailte oiliúna óige Porto&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. in agallamh níos déanaí, nocht Félix gur mheas sé le linn na tréimhse seo peil a fageann mar gheall ar an easpa ama imeartha, ach chuir a athair ina luí air leanúint dá gairm&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desportos/joao-felix-acho-que-penso-um-bocado-mais-a-frente-10643175.html|teideal=João Félix: ″Acho que penso um bocado mais à frente″|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512084704/https://www.dn.pt/desportos/joao-felix-acho-que-penso-um-bocado-mais-a-frente-10643175.html}}&lt;/ref&gt;. Scaoil Porto Félix in 2014 mar gheall ar a fhráma beag (séanann Félix na héilimh seo agus deir sé gur fhág sé dá thoil féin.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/02/22/interviewjoao-felix-admiration-mason-mount-portugals-golden/|teideal=Interview: Joao Felix on his admiration for Mason Mount, being Portugal’s Golden Boy and joining the Mbappe v Haaland rivalry|údar=Matt Law|dáta=2021-02-22|language=en-GB|work=The Telegraph|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;). Bhog sé ar aghaidh chuig iomaitheoirí [[Liospóin]] [[Sport Lisboa e Benfica|Benfica]] in 2015, ag 15 bliana d’aois, tar éis iasacht séasúir ag [[Padroense F.C|Padroense]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/joao-felix-o-magricela-que-escapou-ao-fc-porto-e-brilha-no-benfica-6245594.html|teideal=João Félix, o magricela que escapou ao FC Porto e brilha no Benfica|language=pt|work=www.ojogo.pt|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603083823/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/joao-felix-o-magricela-que-escapou-ao-fc-porto-e-brilha-no-benfica-6245594.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rr.sapo.pt/2019/06/19/benfica/presidente-do-padroense-orgulhoso-pelo-contributo-do-clube-no-crescimento-de-felix/noticia/155267/|teideal=Presidente do Padroense orgulhoso pelo contributo do clube no crescimento de Félix - Renascença|údar=Renascença|dáta=2019-06-19|language=pt-pt|work=Rádio Renascença|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911171500/https://rr.sapo.pt/2019/06/19/benfica/presidente-do-padro}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/09/12/sports/joao-felix-atletico-madrid.html|teideal=João Félix Is in a Hurry. So Is Everyone Else.|údar=Rory Smith|dáta=2019-09-12|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;.

=== Benfica ===
Rinne Félix a ghairmí ag aois 16 d’fhoireann chúltaca [[Benfica B|Benfica]] i [[LigaPro]] an 17 Meán Fómhair 2016, ag teacht ar aghaidh mar ionadach 83 nóiméad do [[Aurélio Buta]] i dtarraingt gan sprioc ag [[S.C Freamunde|Freamunde]]. Agus é sin á dhéanamh, ba é an t-imreoir ab óige é chun tús a chur le Benfica B&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/benfica/detalhe/joao-felix-e-o-mais-novo-de-sempre-a-jogar-pela-benfica-b|teideal=Jo&amp;atilde;o F&amp;eacute;lix &amp;eacute; o mais novo de sempre a jogar pelo Benfica B|language=pt-PT|work=www.record.pt|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2018-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001031308/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/benfica/detalhe/joao-felix-e-o-mais-novo-de-sempre-a-jogar-pela-benfica-b}}&lt;/ref&gt;. D’imir sé 13 chluiche agus scóráil sé trí chúilín i rith an tséasúir, an chéad cheann mar shólás i gcaillteanas 2-1 ar a fhoireann baile dúchais [[Académico de Viseu F.C|Académico de Viseu]] an 15 Feabhra 2017&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://maisfutebol.iol.pt/academico-viseu/15-02-2017/ii-liga-benfica-b-procura-3-vitoria-seguida-em-casa-do-ac-viseu|teideal=II Liga: Benfica B perde com o Académico em Viseu (2-1)|language=pt|work=Maisfutebol|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Níos déanaí, an 30 Eanáir 2018, scóráil sé tréchleas i mbua 5–0 sa bhaile ar [[F.C Famalicão|Famalicão]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desporto/benfica/joao-felix-marca-tres-golos-na-goleada-do-benfica-b-ao-famalicao-9085800.html|teideal=João Félix marca três golos na goleada do Benfica B ao Famalicão|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Le linn an tséasúir sin, d’imir Félix i [[Sraith Óige UEFA]] 2016–17, ina raibh sé ina chuid lárnach de Benfica ag sroicheadh cluiche ceannais an chomórtais, ag chaill go [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] (2-1); scóráil sé sé chúilín sa chomórtas.

Tugadh ardú céime do Félix ar an gcéad fhoireann de Benfica don séasúr 2018–19, ag déanamh a chéad chluiche i mbua 2–0 Primeira Liga ag [[Boavista F.C|Boavista]] an 18 Lúnasa. Seachtain ina dhiaidh sin, scóráil sé a chéad sprioc Primeira Liga, agus mar sin bhí sé ar an imreoir ab óige a scóráil i n[[darbái Liospóin]], a chríochnaigh le comhionannas vótaí 1–1&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.slbenfica.pt/en-us/agora/noticias/2018-2019/08/25/joao-felix-declaracoes-futebol-benfica-sporting-derbi-3-jornada-liga-nos|teideal=João Félix: “I shivered”|language=en|work=www.slbenfica.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. An 16 Eanáir 2019, scóráil sé an sprioc cháilitheach i gcoinne [[Vitória S.C|Vitória de Guimarães]] i mbabhtaí ceathrú ceannais [[Taça de Portugal|Chorn na Portaingéile]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://24.sapo.pt/desporto/artigos/golo-de-joao-felix-apura-benfica-para-as-meias-finais-da-taca-de-portugal|teideal=Golo de João Félix apura Benfica para as meias-finais da Taça de Portugal|údar=SAPO|language=pt|work=SAPO 24|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Tar éis Bruno Lage a cheapadh mar chóitseálaí ar Benfica, ba é a chéad chinneadh Félix a úsáid níos rialta, ag cuireann sé leis [[Haris Seferović]] in ionsaí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.publico.pt/2019/05/23/desporto/noticia/lage-recorda-primeira-decisao-treinador-meter-miudo-joao-felix-jogar-1873832|teideal=A primeira decisão de Lage: “Meter o miúdo João Félix a jogar”|údar=Diogo Cardoso Oliveira, Rui Gaudêncio|language=pt|work=PÚBLICO|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Níos déanaí, moladh Félix as a fheidhmíocht i mbua 4–2 as [[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]] sa léig an 3 Feabhra&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.paraeles.pt/desporto/joao-felix-uma-mistura-de-rui-costa-e-joao-pinto-com-tracos-de-cruyff/|teideal=João Félix, uma mistura de Rui Costa e João Pinto com traços de Cruyff (com vídeos)|dáta=2019-02-06|language=pt-PT|work=Para Eles|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. De réir mar a d’ardaigh a phróifíl, ghlac roinnt clubanna Eorpacha spéis san imreoir óg&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://abola.pt/Clubes/Noticias/Ver/772041/40/|teideal=A BOLA - Cláusula de rescisão de João Félix pode subir (Benfica)|dáta=2019-02-05|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190205160452/https://abola.pt/Clubes/Noticias/Ver/772041/40/}}&lt;/ref&gt;.Mí ina dhiaidh sin, scóráil sé an Cothromóir i mbua 2-1 ar Porto sa léig&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://maisfutebol.iol.pt/benfica/liga/joao-felix-explica-festejo-de-joelhos-no-dragao|teideal=João Félix explica festejo de joelhos no Dragão|language=pt|work=Maisfutebol|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;.

An 11 Aibreán 2019, scóráil Félix tréchleas i mbua 4–2 [[UEFA Europa League]] ar [[Eintracht Frankfurt]]. Agus é sin á dhéanamh, bhí sé ar an imreoir ab óige riamh (19 mbliana d’aois agus 152 lá) chun tréchleas a scóráil sa chomórtas, ag briseadh taifead [[Marko Pjaca]] faoi 67 lá&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47903362|teideal=Benfica's Felix, 19, scores hat-trick|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Chríochnaigh Félix a chéad séasúr le 20 cúilín dá fhoireann, lena n-áirítear ceann ar an lá deiridh d’fheachtas na sraithe, i mbua 4-1 ar [[C.D. Santa Clara|Santa Clara]] chun an teideal a dhaingniú&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/benfica-santa-clara-joao-felix-chega-aos-20-golos-pela-equipa-principal-10914534.html|teideal=Benfica-Santa Clara: João Félix chega aos 20 golos pela equipa principal|language=pt|work=www.ojogo.pt|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210925163946/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/benfica-santa-clara-joao-felix-chega-aos-20-golos-pela-equipa-principal-10914534.html}}&lt;/ref&gt;. Ba é an comh-4ú scóróir is airde sa séasúr é, le 15 chúilín&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://maisfutebol.iol.pt/benfica/campeao/goleadores-seferovic-e-o-melhor-marcador-da-liga|teideal=GOLEADORES: Seferovic é o melhor marcador da Liga|language=pt|work=Maisfutebol|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Ar fud na seacht sraithe is fearr san Eoraip, bhí sé sa dara háit i measc déagóirí le haghaidh spriocanna agus cuidíonn sé, taobh thiar de [[Kai Havertz]] agus [[Jadon Sancho]], faoi seach.

=== Atlético Madrid ===
{{Quote box|width=28%|align=right|quote=&quot;D'iarr siad air cheana féin mo oidhre nó an Kaká nua. Le bheith ionraic, níl i Félix ach Félix. Tá tuiscint urghnách aige ar an gcluiche agus an cumas neamhchoitianta fios a bheith aige cá háit a bheith os comhair na chúil.&quot;|source=— [[Rui Costa]] maidir le stíl imeartha Félix&lt;ref name=&quot;davis&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48385500|title=Joao Felix: The Benfica wonderkid who has been called the most exciting player since Cristiano Ronaldo|work=BBC Sport|last=Davis|first=Matt|date=26 May 2019|access-date=27 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rui Costa on Félix&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/benfica/detalhe/rui-costa-sobre-joao-felix-ha-jogadores-que-nao-conseguimos-reter-em-portugal|title=Rui Costa sobre João Félix: &quot;Há jogadores que não conseguimos reter em Portugal&quot;|newspaper=[[Record (newspaper)|Record]]|language=pt|date=22 March 2019|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=21 Lúnasa 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190821232218/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/benfica/detalhe/rui-costa-sobre-joao-felix-ha-jogadores-que-nao-conseguimos-reter-em-portugal}}&lt;/ref&gt;}}

==== 2019–20: Céad séasúr ====
An 3 Iúil 2019, shínigh Félix conradh seacht mbliana leis an gclub Spáinneach [[Club Atlético de Madrid|Atlético Madrid]] ar tháille aistrithe de €126 milliún, an ceathrú suim is airde a íocadh riamh sa pheil&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/football/2019/jul/03/atletico-madrid-sign-benfica-teenager-joao-felix-for-fee-of-126m|teideal=Atlético Madrid sign teenager João Felix from Benfica for €126m fee|údar=Reuters|dáta=2019-07-03|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt; (ba é seo an t-aistriú is mó ag Benfica agus an ceann is costasaí Atlético ag síniú riamh) chomh maith leis an dara táille is airde a íocadh riamh le déagóir (tar éis [[Kylian Mbappé]]), leis an gclub Spáinneach €30 milliún a íoc ar dtús agus an €96 milliún eile trí thráthchodanna, rud níos sháraigh clásal scaoilte €120 milliún Félix, agus le Benfica ag íoc €12 milliún i seirbhísí idirghabhála&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.slbenfica.pt/pt-pt/agora/noticias/2019/07/03/futebol-benfica-comunicado-cmvm-joao-felix-atletico-de-madrid|teideal=Comunicado à CMVM|language=pt|work=www.slbenfica.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.espn.com/soccer/soccer-transfers/story/3877518/atletico-pay-126m-to-sign-new-ronaldo-felix|teideal=Atletico pay €126m to sign 'New Ronaldo' Felix|dáta=2019-07-03|language=en|work=ESPN.com|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48859847|teideal=Atletico Madrid sign Felix for £113m|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Tugadh an léine # 7 do Félix nuair a tháinig sé go Atlético, mar a d’imigh seanúimhir 7 [[Antoine Griezmann]] go [[Futbol Club Barcelona|Barcelona]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.impala.pt/desporto/joao-felix-atletico-madrid/|teideal=João Félix apresentado em direto pelo Atlético de Madrid [vídeo]|dáta=2019-07-08|language=pt-PT|work=Impala|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820171628/https://www.impala.pt/desporto/joao-felix-atletico-madrid/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desportos/oficial-joao-felix-no-atletico-de-madrid-11056397.html|teideal=João Félix no At. Madrid por sete temporadas|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;.

Rinne Félix a chéad chluiche iomaíoch an 19 Lúnasa 2019, i mbua 1–0 ar [[Getafe CF|Getafe]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/cronica/2019/08/19/5d59d500268e3e1b448b45c2.html|teideal=Atletico Madrid start the season in typical fashion|dáta=2019-08-18|language=en|work=MARCA in English|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Bhuaigh Félix cic pionóis do Atlético le linn an chluiche, áfach, níor éirigh le [[Álvaro Morata]] é a scóráil&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pt.besoccer.com/noticia/a-jogada-de-joao-felix-de-que-todos-falam-581512|teideal=A jogada de João Félix de que todos falam|language=pt|work=pt.besoccer.com|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820171625/https://pt.besoccer.com/noticia/a-jogada-de-joao-felix-de-que-todos-falam-581512}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.abola.pt/nnh/Noticias/Ver/802008|teideal=A BOLA|language=pt|work=A Bola|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818235517/https://www.abola.pt/nnh/Noticias/Ver/802008}}&lt;/ref&gt;. Ar 25 Lúnasa, chuir Félix cúnta ar fáil do [[Vitolo]] i mbua 1-0 i gcoinne [[CD Leganés|Leganés]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://observador.pt/2019/08/25/ainda-sem-golos-mas-com-assistencia-atl-madrid-bate-leganes-com-joao-felix-a-assistir-para-o-golo-da-vitoria/|teideal=Ainda sem golos mas com assistência: Atl. Madrid bate Leganés com João Félix a assistir para o golo da vitória|údar=Mariana Fernandes|language=pt-PT|work=Observador|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Scóráil sé a chéad sprioc [[Primera División de España|La Liga]] an 1 Meán Fómhair, i mbua 3–2 ar [[SD Eibar|Eibar]]; cuireadh in ionad [[Thomas Partey]] é sa 84ú nóiméad. Ar 1 Deireadh Fómhair, scóráil Félix a chéad sprioc sa [[UEFA Champions League|Shraith Seaimpíní UEFA]] agus bhunaigh sé sprioc eile i mbua 2–0 ar shiúl i gcoinne [[Lokomotiv Moscow]], agus é ar an imreoir is óige d’Atlético Madrid sa chomórtas sa phróiseas, ag 19 mbliana d’aois&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://sol.sapo.pt/artigo/672943/joao-felix-estreia-se-a-marcar-na-liga-dos-campeoes-e-faz-historia-ao-quebrar-recorde-video|teideal=João Félix estreia-se a marcar na Liga dos Campeões e faz história ao quebrar recorde {{!}} Vídeo|language=pt|work=Jornal SOL|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. 

An 19 Deireadh Fómhair, d’fhulaing Félix gortú rúitín i gcoinne [[Valencia Club de Fútbol|Valencia]], tar éis dúshlán gríos le [[Dani Parejo]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cmjornal.pt/desporto/futebol/detalhe/joao-felix-lesionou-se-com-gravidade-no-jogo-contra-o-valencia|teideal=João Félix lesionou-se com gravidade no jogo contra o Valência|language=pt-PT|work=www.cmjornal.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Creidtear ar dtús gur mionghortú a bhí ann, aistríodh Félix go dtí an taobhlíne ar feadh míosa tar éis a chinneadh go bhféadfadh an díobháil a bheith go dona&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cmjornal.pt/desporto/futebol/detalhe/saiba-qual-o-tempo-de-paragem-de-joao-felix-apos-lesao|teideal=Saiba qual o tempo de paragem de João Félix após lesão|language=pt-PT|work=www.cmjornal.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. D’fhill Félix ar ais an 23 Samhain i gcluiche 1-1 comhscor i gcoinne [[Granada CF|Granada]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-laliga-santander-granada-cf-atletico-de-madrid-14|teideal=Granada CF vs Atlético de Madrid - LaLiga Santander|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113003433/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-laliga-santander-granada-cf-atletico-de-madrid-14}}&lt;/ref&gt;. Le linn na tréimhse seo, bhí Félix ar cheann de na 30 iarrthóir a ainmníodh do [[Ballon d’Or]] 2019&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theportugalnews.com/news/ronaldo-felix-and-silva-nominated-for-ballon-dor/51730|teideal=Ronaldo, Félix and Silva nominated for Ballon d´Or|language=en|work=www.theportugalnews.com|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191128143844/https://www.theportugalnews.com/news/ronaldo-felix-and-silva-nominated-for-ballon-dor/51730}}&lt;/ref&gt;. 
[[Íomhá:20191002SR.jpg|mion|Félix í rith cluiche [[UEFA Champions League]] leis [[Club Atlético de Madrid|Atlético Madrid]] í gcoinne [[Lokomotiv Moscow]]]]
An 27 Samhain 2019, tháinig Félix ar an dara imreoir Portaingéile, tar éis [[Renato Sanches]], chun Gradam [[Golden Boy]] a bhuachan don imreoir is fearr san Eoraip faoi 21 bliana d’aois, chun tosaigh ar [[Jadon Sancho]] de chuid [[Borussia Dortmund]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50570064|teideal=Felix wins Golden Boy award|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. I mí na Nollag, chuir Félix an 28ú háit sna pobalbhreitheanna vótála do Ballon d’Or 2019&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.manisteenews.com/sports/article/US-soccer-star-Rapinoe-wins-Ballon-d-Or-14876298.php|teideal=Megan Rapinoe, Lionel Messi win Ballon d’Or awards - Manistee News Advocate|dáta=2019-12-03|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203150930/https://www.manisteenews.com/sports/article/US-soccer-star-Rapinoe-wins-Ballon-d-Or-14876298.php}}&lt;/ref&gt;.

Thar na míonna ina dhiaidh sin, tháinig meath suntasach ar fhoirm Félix agus é ag streachailt le himirt de réir stíl imeartha an bhainisteora [[Diego Simeone]]. Bhí sé ídithe go minic agus é ag iarraidh brú a chur ar imreoirí freasúracha agus níor éirigh go maith leis mar cliathánaí ná mar an dara stailceoir&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/1408480/joao-felix-nao-esta-feliz-no-atletico-o-sistema-de-simeone-desgasta-o|teideal=&quot;João Félix não está feliz no Atlético. O sistema de Simeone desgasta-o&quot;|dáta=2020-02-06|language=pt|work=Notícias ao Minuto|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Mar thoradh air sin, thosaigh roinnt meán sa Spáinn ag tagairt do Félix mar teip&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://sol.sapo.pt/artigo/682102/joao-felix-entre-as-desilusoes-da-la-liga|teideal=João Félix entre as desilusões da La Liga|language=pt|work=Jornal SOL|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. 

An 9 Eanáir 2020, rinne Félix a chéad chluiche sa [[Supercopa de España]], ag tosú i mbua 3–2 i gcoinne Barcelona i mbabhtaí leathcheannais an chomórtais&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-supercopa-de-espana-fc-barcelona-atletico-de-madrid-1|teideal=FC Barcelona vs Atlético de Madrid - Supercopa de España|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Le linn an chluiche, bhí baint ag Félix le achrann le [[Jordi Alba]] agus a chomhpháirtithe foirne [[Lionel Messi]] agus [[Luis Suárez]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desportos/joao-felix-e-messi-pegados-no-intervalo-do-barcelona-at-madrid-11689592.html|teideal=João Félix e Messi pegados no intervalo do Barcelona-At. Madrid (com vídeo)|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. An 12 Eanáir, chaill Atlético Madrid a n-iomaitheoirí [[Real Madrid Club de Fútbol|Real Madrid]] 4-1 ar phionóis sa chluiche ceannais&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-supercopa-de-espana-real-madrid-atletico-de-madrid-2|teideal=Real Madrid vs Atlético de Madrid - Supercopa de España|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. An 23 Eanáir, rinne Félix a chéad uair [[Copa del Rey]] i mBabhta 32, ag soláthar cúnaimh d’[[Ángel Correa]] i gcaillteanas 2-1 i gcoinne [[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultúrtha Leonesa]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-copa-del-rey-cultural-leonesa-atletico-de-madrid-3|teideal=Cultural Leonesa vs Atlético de Madrid - Copa del Rey|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Trí lá ina dhiaidh sin, d’fhulaing Félix an dara gortú dá chos i dtarraingt baile 0–0 i gcoinne Leganés, ag tabhairt é neamhghníomhach ar feadh míosa, agus ag cur air go gcaillfeadh sé na chéad trí chluiche sraithe eile de chuid Atlético Madrid, a chuimsigh an dara Darbai Maidrid den séasúr agus an chéad chos ag Atlético Madrid dá mbabhta 16 [[UEFA Champions League|Sraith na Seaimpíní]] i gcoinne seaimpíní [[Liverpool Football Club|Liverpool]] a chosaint&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.abola.pt/nnh/2020-01-29/atletico-madrid-joao-felix-lesiona-se-e-esta-em-duvida-para-o-derbi/826785|teideal=A BOLA|language=pt|work=A Bola|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2020-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200322184736/https://www.abola.pt/nnh/2020-01-29/atletico-madrid-joao-felix-lesiona-se-e-esta-em-duvida-para-o-derbi/826785}}&lt;/ref&gt;. D’fhill sé ar ais an 23 Feabhra, ag teacht in áit Vitolo sa 57ú nóiméad, agus ag scóráil an tríú cúl i mbua 3-1 sa bhaile i gcoinne [[Villarreal CF|Villarreal]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-laliga-santander-atletico-de-madrid-villarreal-cf-25|teideal=Atlético de Madrid vs Villarreal CF - LaLiga Santander|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815052804/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-laliga-santander-atletico-de-madrid-villarreal-cf-25|archivedate=2020-08-15}}&lt;/ref&gt;. 

An 11 Márta 2020, le linn am breise sa dara cuid de cheangal Atlético i gcoinne Liverpool, chuir Félix cúnamh ar fáil do [[Marcos Llorente]] i mbua 3–2 as baile sa deireadh, a cháiligh a fhoireann do bhabhtaí ceathrú ceannais an chomórtais&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/liverpool-vs-atletico-madrid-live-score-champions-league-result-a4385036.html|teideal=Liverpool crash out of Champions League to Atletico Madrid at Anfield|údar=Tom Doyle|dáta=2020-03-12|language=en|work=www.standard.co.uk|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Ar 25 Bealtaine, fógraíodh go raibh gortú ar a ghlúin chlé ag Félix, ag cur iallach air a bheithar an taobhlíne  ar feadh trí seachtaine ar a laghad&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.jn.pt/desporto/artigo/joao-felix-lesiona-se-nos-ligamentos-do-joelho-esquerdo/12235797|teideal=João Félix lesiona-se nos ligamentos do joelho esquerdo|work=www.jn.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. An 13 Lúnasa, cuireadh Félix ina ionad sa dara leath i gcoinne [[FC Red Bull Leipzig|RB Leipzig]] i mbabhtaí ceathrú ceannais Sraith na Seaimpíní, ag buachan agus ag scórail pionóis chun cothromú a dhéanamh d’Atlético; chríochnódh an cluiche i caill 1–2 a d’fhág go raibh a thaobh ag imeacht ón gcomórtas&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53730258|teideal=Leipzig into Champions League semi-final|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;.

==== Seasúr 2020-2021 ====
An 27 Meán Fómhair 2020, i gcluiche oscailte La Liga Atlético, scóráil Félix, thug sé cúnamh agus d’éirigh leis pionós a bhuachan dá thaobh tar éis dó a bheith salach laistigh den bhosca (ar theip ar [[Saúl Ñíguez]] a thiontú ina dhiaidh sin), i mbua 6-1 ag Atlético ina choinne Granada&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/football/2020/sep/27/luis-suarez-comes-off-bench-to-score-atletico-debut-double-in-rout-of-granada|teideal=Luis Suárez comes off bench to score Atlético debut double in rout of Granada|dáta=2020-09-27|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. An 27 Deireadh Fómhair, scóráil sé peire i mbua 3–2 ar [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] i gcéim ghrúpa Sraith na Seaimpíní UEFA 2020–21&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54710295|teideal=Atlético Madrid v FC Red Bull Salzburg|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Tar éis peire cúl le cúl i gcoinne [[CA Osasuna|Osasuna]] agus [[Cádiz CF|Cádiz]] i La Liga, ainmníodh é mar Imreoir na Míosa na sraithe do mhí na Samhna 2020&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/joao-felix-named-laliga-santander-player-of-the-month-for-november|teideal=Joao Felix named LaLiga Santander Player of the Month for November|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210116023558/https://www.laliga.com/en-GB/news/joao-felix-named-laliga-santander-player-of-the-month-for-november}}&lt;/ref&gt;. An 1 Nollaig, scóráil Félix i gcoinne seaimpíní na hEorpa [[Fußball-Club Bayern München|Bayern München]] agus a thaobh ag tarraingt 1–1 sa deireadh&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55134428|teideal=Atletico fate in balance after Bayern draw|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. An 24 Eanáir 2021, scóráil sé ceanntásc ó chúinne chun cothromú a dhéanamh d’Atlético ina mbua 3-1 ar [[Valencia Club de Fútbol|Valencia]], ag scóráil a chéad sprioc sraithe le breis agus dhá mhí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2021/01/24/600df24e22601d59698b456d.html|teideal=Atletico Madrid ratings vs Valencia: This is the Joao Felix we want to see|dáta=2021-01-24|language=en|work=MARCA|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;.

== Gairm idírnasiunta ==

=== Oíge ===
An 14 Meitheamh 2017, chuir Félix tús lena shlí bheatha idirnáisiúnta le [[Foireann sacair náisiúnta na Portaingéile faoi-18|foireann faoi-18 na Portaingéile]], ag díospóireacht i gcoinne na [[Foireann sacair naisiúnta Iorua faoi-18|hIorua]], ag teacht in áit [[Elves Baldé]] sa 58ú nóiméad. Sa chluiche cairdiúil seo, scóráil Félix dhá chúilín i mbua 3–0 i [[Liospóin]]. An 10 Deireadh Fómhair 2017, rinne Félix a chéad fhoireann [[Foireann sacair náisiúnta na Portaingéile faoi-21|d’fhoireann faoi-21 na Portaingéile]] maidir le cáilíocht [[Chraobh Faoi-21 Eorpach UEFA]] 2019, i caill 3-1 in aghaidh na [[Foireann sacair náisiúnta Boisnia agus Heirseagaivéin faoi-21|Boisnia agus Heirseagaivéin]], ag teacht in áit [[Xadas]] sa 56ú nóiméad&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pt.uefa.com/under21/match/2022501--bosnia-and-herzegovina-vs-portugal/?referrer=%2funder21%2fseason%3d2019%2fmatches%2fround%3d2000803%2fmatch%3d2022501%2f|teideal=Bósnia e Herzegovina-Portugal {{!}} Sub-21|údar=UEFA.com|language=pt|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.record.pt/internacional/competicoes-de-selecoes/europeu-sub-21/detalhe/sub-21-bosnia-portugal-em-direto|teideal=B&amp;oacute;snia-Portugal, 3-1: Primeira derrota em apuramentos em seis anos|language=pt-PT|work=www.record.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. An 15 Eanáir 2018, rinne Félix a chéad chluiche [[Foireann sacair náisiúnta na Portaingéile faoi-19|d’fhoireann faoi-19 na Portaingéile]] mar ionadach 27 nóiméad do [[Jorge Teixeira]] gortaithe i mbua 2-1 thar an [[Foireann sacair náisiúnta an Tuirc faoi-19|Tuirc]]. An 23 Márta 2018, scóráil Félix a chéad sprioc idirnáisiúnta d’fhoireann faoi-21 na Portaingéile i greadadh 7–0 ar [[Foireann sacair náisiúnta Lichtinstéin faoi-21|Lichtinstéin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pt.uefa.com/under21/match/2022482--liechtenstein-vs-portugal/?referrer=%2funder21%2fseason%3d2019%2fmatches%2fround%3d2000803%2fmatch%3d2022482%2f|teideal=Liechtenstein-Portugal {{!}} Sub-21|údar=UEFA.com|language=pt|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Ag deireadh an phróisis cháilithe, bhí ceithre chúilín scóráilte aige, ag cabhrú leis an bPortaingéil a threorú chuig na cluichí cáilithe&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.zerozero.pt/news.php?id=233064|teideal=Brilho de uma geração deu para o playoff, para já :: zerozero.pt|language=pt|work=www.zerozero.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Sa chéad chuid de na cluichí athimirt, thug an Phortaingéil aghaidh ar an [[Foireann sacair náisiúnta bPolainn faoi-21|bPolainn]] i mbua 1-0 ar shiúl, ach sa deireadh chaill siad sa dara cos i gcluiche baile 2-1, ní cáiliú don chomórtas&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pt.uefa.com/under21/match/2025681--poland-vs-portugal/?referrer=%2funder21%2fseason%3d2019%2fmatches%2fround%3d2000804%2fmatch%3d2025681%2f|teideal=Polónia-Portugal {{!}} Sub-21|údar=UEFA.com|language=pt|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pt.uefa.com/under21/match/2025682--portugal-vs-poland/?referrer=%2funder21%2fseason%3d2019%2fmatches%2fround%3d2000804%2fmatch%3d2025682%2f|teideal=Portugal-Polónia {{!}} Sub-21|údar=UEFA.com|language=pt|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. 

Le linn a shlí bheatha idirnáisiúnta óige, rachadh Félix ar aghaidh chun ionadaíocht a dhéanamh ar na foirne faoi-18, faoi-19 agus faoi-21, ag bailiú 14 caipín óige agus ag scóráil 6 sprioc san iomlán.

=== Sinsir ===
An 15 Márta 2019, glaodh ar Félix ar an bh[[Foireann sacair náisiunta an Portaingéile|foireann shinsearach]] den chéad uair do chluichí cáilithe [[UEFA Euro 2020|Euro 2020 UEFA]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.slbenfica.pt/en-us/agora/noticias/2018-2019/03/15/futebol-jogadores-benfica-convocados-selecao-portugal-jogos-ucrania-e-servia-apuramento-europeu|teideal=Eagles called up to the National Team|language=en|work=www.slbenfica.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Le linn oiliúna leis an scuad náisiúnta, ghortaigh Félix a chos agus dá bhrí sin chaill sé cluiche na Portaingéile i gcoinne na [[Foireann sacair náisiunta Seirbia|Seirbia]] an 25 Márta&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.jn.pt/desporto/uefa-deixa-lesionado-joao-felix-de-fora-do-portugal-servia-10721509.html|teideal=UEFA deixa lesionado João Félix de fora do Portugal-Sérvia|language=pt|work=www.jn.pt|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. 

Roghnaíodh Félix freisin do scuad Cluichí Ceannais [[Sraith na Náisiún UEFA 2019]] ar ithir bhaile&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.skysports.com/football/news/13954/11727023/portugal-name-cristiano-ronaldo-and-joao-felix-in-nations-league-squad|teideal=Portugal name Cristiano Ronaldo and Joao Felix in Nations League squad|language=en|work=Sky Sports|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Rinne sé a chéad chluiche idirnáisiúnta don fhoireann shinsearach an 5 Meitheamh i gcoinne na [[Foireann sacair naísiunta an hEilvéise|hEilvéise]] sna babhtaí leathcheannais, áit ar cuireadh in ionad é sa 71ú nóiméad í bhua 3-1&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.skysports.com/football/news/13954/11735790/joao-felix-is-rated-at-106m-but-he-struggled-on-his-portugal-debut|teideal=Joao Felix is rated at £106m but he struggled on his Portugal debut|language=en|work=Sky Sports|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Ceithre lá ina dhiaidh sin, bhuaigh an Phortaingéil í gcoinne an [[Foireann sacair naísiunta an Ísiltír|Ísiltír]] 1–0 i gcluiche ceannais an chomórtais&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sportsmole.co.uk/football/portugal/uefa-nations-league/result/result-guedes-scores-winner-as-portugal-land-nations-league-title_361579.html|teideal=Result: Guedes scores winner as Portugal land Nations League|language=en-GB|work=Sports Mole|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Scóráil sé a chéad sprioc idirnáisiúnta an 5 Meán Fómhair 2020 i mbua 4-1 sa bhaile thar an [[Foireann sacair náisiunta an gCróit|gCróit]] i Sraith na Náisiún UEFA&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2029991--portugal-vs-croatia/postmatch/report/|teideal=Portugal 4-1 Croatia: Holders ease to emphatic victory|údar=UEFA.com|dáta=2020-09-05|language=en|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;.

== Stíl imeartha ==
Measann Benfica go bhfuil Felix ar cheann de na himreoirí is geallta chun céim a bhaint amach óna n-acadamh óige. Meastar freisin mar cheann de na himreoirí óga is geallta i sacair an domhain&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.as.com/en/2019/06/18/football/1560852116_870651.html|teideal=Tactical analysis of Joao Félix: a difference-making transfer|dáta=2019-06-18|language=en|work=AS.com|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411125108/https://en.as.com/en/2019/06/18/football/1560852116_870651.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.paraeles.pt/desporto/joao-felix-uma-mistura-de-rui-costa-e-joao-pinto-com-tracos-de-cruyff/|teideal=João Félix, uma mistura de Rui Costa e João Pinto com traços de Cruyff (com vídeos)|dáta=2019-02-06|language=pt-PT|work=Para Eles|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Is imreoir ard-sciliúil agus teicniúil é Félix, atá in ann imirt i roinnt post ionsaí&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2019/04/17/sport/joao-felix-benfica-spt-intl/index.html|teideal=Joao Felix: The Benfica teen who is a 'star already'|údar=By Eoghan Macguire CNN|dáta=2019-04-17|language=en|work=CNN|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Mar gheall ar a solúbthacht; Le linn a shlí bheatha, imlonnaíodh é mar bhuailteoir, mar an dara stailceoir, nó fiú mar shreangóir, cé gurb é an príomhshuíomh atá aige ná imreoir lár páirce atá ag ionsaí&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://observador.pt/2018/08/25/joao-felix-o-miudo-dos-pestinhas-que-saiu-do-fc-porto-por-ser-magricelas-e-esta-a-ganhar-cabedal-no-benfica/|teideal=João Félix, o miúdo dos Pestinhas que saiu do FC Porto por ser magricelas e está a ganhar cabedal no Benfica|údar=Bruno Roseiro|language=pt-PT|work=Observador|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Le linn a t-am leis Benfica, d’imir Félix go príomha mar an dara stailceoir i bhfoirmiú 4-4-2, ag nascadh le lár na páirce agus ag cruthú deiseanna scórála don chéad bhuailteoir agus dó féin&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48385500|teideal=The most exciting player since Ronaldo? Who is Joao Felix?|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Le Atlético, imríonn sé den chuid is mó mar cliathánaí i bhfoirmiú 4-4-2, cé gur imir sé mar an dara stailceoir ar ócáid gan a lán rath&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2020/02/25/5e5510c222601d46538b459b.html|teideal=Joao Felix is finally seeing the light|dáta=2020-02-25|language=en|work=MARCA in English|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. Imreoir gasta 's cliste, agus súil aige ar an cúl, is iad na príomhthréithe atá aige ná a luas, a chruthaitheacht, a chríochnú, a dteagmháil ar an liathróid, agus a scileanna dribble, chomh maith lena fhís agus a rith beacht&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://bleacherreport.com/articles/2858128-matthijs-de-ligt-joao-felix-jadon-sancho-on-20-man-2019-golden-boy-shortlist|teideal=Matthijs de Ligt, Joao Felix, Jadon Sancho on 20-Man 2019 Golden Boy Shortlist|údar=Matt Jones|language=en|work=Bleacher Report|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/atletico-madrids-joao-felix-is-the-best-signing-of-the-summer-183220159.html|teideal=Atletico Madrid's Joao Felix is the best signing of the summer|language=en-CA|work=ca.sports.yahoo.com|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190903051540/https://ca.sports.yahoo.com/news/atletico-madrids-joao-felix-is-the-best-signing-of-the-summer-183220159.html}}&lt;/ref&gt;. Mar gheall ar a stíl imeartha cuireadh i gcomparáid é le [[Kaká]] agus le hiar-imreoirí Benfica [[Rui Costa]] agus [[João Pinto]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;; Chuir roinnt daoine é i gcomparáid le captaen na Portaingéile [[Cristiano Ronaldo]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; chomh maith le seantósai-Atlético Madrid [[Sergio Agüero]] agus [[Antoine Griezmann]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2019/12/10/5deec35ee2704e4e418b45ae.html|teideal=It's time for Joao Felix to become Griezmann|dáta=2019-12-10|language=en|work=MARCA in English|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.telegraphindia.com/sports/diego-forlan-sees-sergio-aguero-in-atleticos-young-joao-felix/cid/1710503|teideal=Diego Forlan sees Sergio Aguero in Atletico’s young Joao Felix|work=www.telegraphindia.com|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;.

== Saol péarsantra ==
Is múinteoirí iad tuismitheoirí Félix, Carlos (athair) agus Carla (máthair). Tá deartháir níos óige aige, Hugo, a imríonn do ranna óige Benfica&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://observador.pt/2019/06/26/ha-um-felix-que-sai-mas-tambem-ha-um-felix-que-fica-hugo-o-irmao-mais-novo-que-quer-escrever-a-propria-historia/|teideal=Há um Félix que sai mas também há um Félix que fica. Hugo, o irmão mais novo que quer escrever a própria história|údar=Mariana Fernandes|language=pt-PT|work=Observador|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;.Ag fás suas, ba iad laochra Félix ná Kaká agus Rui Costa, an dara ceann imreoir a d’fhéach sé le aithris a dhéanamh air&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desportos/joao-felix-fala-de-tudo-as-praxes-os-idolos-a-relacao-com-vieira-o-n10-e-a-bola-de-ouro-10938513.html|teideal=João Félix fala de tudo. As praxes, os ídolos, a relação com Vieira, o n.º10 e a Bola de Ouro|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210929011853/https://www.dn.pt/desportos/joao-felix-fala-de-tudo-as-praxes-os-idolos-a-relacao-com-vieira-o-n10-e-a-bola-de-ouro-10938513.html}}&lt;/ref&gt;. Tá Félix ag dul don aisteoir Portaingéile [[Margarida Corceiro]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://selfie.iol.pt/voce-na-tv/manuel-luis-goucha/margarida-corceiro-conta-como-comecou-a-namorar-com-joao-felix|teideal=Margarida Corceiro conta como começou a namorar com João Félix|language=pt|work=Selfie|dátarochtana=2021-04-07}}&lt;/ref&gt;. In Aibreán 2020, bhronn Félix trealamh ar fheachtas maoinithe slua chuig ospidéal ina bhaile dúchais i Viseu le linn na paindéime Coronavirus ([[COVID-19]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.jornaldocentro.pt/|teideal=Jornal do Centro|údar=unify.pt|work=www.jornaldocentro.pt|dátarochtana=2021-04-08}}&lt;/ref&gt;).

== Staitistic gairm ==

=== Clúb ===
''Ó 22 Bealtaine 2021''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Club
! rowspan=&quot;2&quot; |Seasúr
! colspan=&quot;3&quot; |Sraith
! colspan=&quot;2&quot; |Corn naísiunta
! colspan=&quot;2&quot; |Corn sraith
! colspan=&quot;2&quot; |Eoraip
! colspan=&quot;2&quot; |Eile
! colspan=&quot;2&quot; |Iomlan
|-
!Roinn
!Cúmai
!Goals
!Cúmai
!Cúl
!Cúmai
!Cúl
!Cúmai
!Cúl
!Cúmai
!Cúl
!Cúmai
!Cúl
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Sport Lisboa é Benfica B|Benfica B]]
|2016–17
| rowspan=&quot;2&quot; |[[LigaPro]]
|13
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|13
|3
|-
|2017–18
|17
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|17
|4
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Iomlán
!30
!7
! colspan=&quot;2&quot; |—
! colspan=&quot;2&quot; |—
! colspan=&quot;2&quot; |—
! colspan=&quot;2&quot; |—
!30
!7
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Sport Lisboa e Benfica|Benfica]]
|2018–19&lt;ref&gt;For Taça de Portugal third round: {{cite news|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/taca-de-portugal/detalhe/sertanense-benfica-em-direto|language=pt|title=Sertanense-Benfica, 0–3|newspaper=Record|date=18 October 2018|access-date=2 March 2020}}&lt;/ref&gt;
|[[Primeira Liga]]
|26
|15
|6
|1
|2
|1
|9
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
|43
|20
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Iómlan
!26
!15
!6
!1
!2
!1
!9
!3
! colspan=&quot;2&quot; |—
!43
!20
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Club Atlético de Madrid|Atlético Madrid]]
|2019–20
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Primera División de España|La Liga]]
|27
|6
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|6
|3
|2
|0
|36
|9
|-
|2020–21
|24
|7
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|8
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
|33
|10
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Iomlan
!58
!13
!2
!0
! colspan=&quot;2&quot; |—
!14
!6
!2
!0
!69
!19
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Iomlán gairm
!114
!35
!8
!1
!2
!1
!23
!9
!2
!0
!149
!46
|}

=== Idírnaisiunta ===
''Ó 27 Meatheamh 2021''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Foireann naísiunta
!Bhlian
!Cúmai
!Cúl
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Foireann sacair naísiunta an Portaingéile|An Portaingéile]]
|2019
|5
|0
|-
|2020
|8
|3
|-
|2021
|5
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Iomlan
!18
!3
|}

==== Cúl idírnaisiunta ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Ui.
!Data
!Ionad
!Capín
!Céile comhrai
!Scór
!Toradh 
!Comórtas
|-
!1
|5 Méan Fomhair 2020
|[[Estádio do Dragão]], [[Porto]], an Portaingéile
| align=&quot;center&quot; |6
|{{Bratach|Croatia}}[[Foireann sacair naísiunta an Chroit|an Chroit]]
| align=&quot;center&quot; |'''3'''–0
| align=&quot;center&quot; |4–1
|[[2020–21 UEFA Nations League A]]
|-
!2
|11 Samhain 2020
|[[Estádio da Luz]], [[Liospóin|Lisboa]], an Portaingéile
| align=&quot;center&quot; |11
|{{Bratach|Andorra}}[[Foireann sacair naisiúnta Andóra|Andóra]] 
| align=&quot;center&quot; |'''7'''–0
| align=&quot;center&quot; |7–0
|Cairdiul
|-
!3
|17 Samhain 2020
|[[Stadion Poljud]], [[Split]], an Chróit
| align=&quot;center&quot; |13
|{{Bratach|Croatia}}an Chroit
| align=&quot;center&quot; |'''2'''–1
| align=&quot;center&quot; |3–2
|2020–21 UEFA Nations League A
|}

== Onóracha ==

=== Club ===
'''Benfica'''

* [[Primera División de España|Primeira Liga]]: 2018–19

=== Idírnaisiuntá ===
An Portaingéile

* [[UEFA Nations League]]: 2018–19

=== Aonair ===

* [[Primeira Liga]] Imreoir an Mhí: Eanaír 2019&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ligaportugal.pt/pt/epocas/20182019/noticias/geral/premios/melhores-de-janeiro-joao-felix-e-pedro-henrique-em-destaque/|language=pt|date=12 February 2019|title=Melhores de janeiro: João Félix e Pedro Henrique em destaque|trans-title=Best of January: João Félix and Pedro Henrique in evidence|publisher=[[Liga Portugal]]|access-date=14 February 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[SJPF Young Player of the Month]]: Eanaír 2019&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.abola.pt/Clubes/Noticias/Ver/773678/40|language=pt|date=14 February 2019|title=Sindicato também distingue João Félix|trans-title=Syndicate also distinguish João Félix|url-status=dead|newspaper=A Bola|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217030216/https://www.abola.pt/Clubes/Noticias/Ver/773678/40|archive-date=17 February 2019|access-date=16 February 2019|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=17 Feabhra 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190217030216/https://www.abola.pt/Clubes/Noticias/Ver/773678/40}}&lt;/ref&gt;
* [[UEFA Europa League]]: Scúad den séasúr 2018–19&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=2606568.html|title=UEFA Europa League Squad of the 2018/19 Season|website=UEFA|date=30 May 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[CNID Best Revelation Footballer of the Year]]: 2019&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/bruno-fernandes-eleito-futebolista-da-i-liga-pelos-associados-do-cnid|language=pt|title=Bruno Fernandes eleito futebolista da I Liga pelos associados do CNID|trans-title=Bruno Fernandes voted footballer of I League by CNID members|website=SAPO Desporto|date=21 May 2019|access-date=1 June 2019}}&lt;/ref&gt;
* Primeira Liga Imreoir Óg is fearr den bhliain: 2018–19&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/joao-felix-eleito-jogador-jovem-do-ano-de-20182019|language=pt|work=SAPO Desporto|date=5 July 2019|title=João Félix eleito Jogador Jovem do Ano de 2018/2019|trans-title=João Félix elected 2018–19 Young Player of the Year|access-date=6 July 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[Golden Globes]]: 2019 Imreoir núa is fearr&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://sicnoticias.pt/cultura/2019-09-30-Os-Globos-de-Ouro-foram-para|language=pt|work=[[SIC Notícias]]|date=30 September 2019|title=Os Globos de Ouro foram para...|trans-title=The Golden Globes went to...|access-date=30 September 2019|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=30 Meán Fómhair 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190930155705/https://sicnoticias.pt/cultura/2019-09-30-Os-Globos-de-Ouro-foram-para}}&lt;/ref&gt;
* A Bola Imreoir den bhliain: 2019&lt;ref&gt;{{Lua físeán|url=https://www.youtube.com/watch?v=3zU5d0ZsY2I|title=Entrevista a João Félix- Jogador do ano para o jornal A BOLA.|author=A Bola TV|publisher=[[YouTube]]|access-date=7 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;
* [[Golden Boy]]: 2019&lt;ref name=&quot;GoldenBoy&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2019/11/27-63853409/il_profilo_del_golden_boy_joo_flix_il_predestinato/|language=it|title=Il profilo del Golden Boy João Félix: il predestinato|trans-title=The profile of the Golden Boy João Félix: the predestined|date=27 November 2019|publisher=Tuttosport|access-date=27 November 2019|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=27 Samhain 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191127180131/https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2019/11/27-63853409/il_profilo_del_golden_boy_joo_flix_il_predestinato/}}&lt;/ref&gt;
* [[Globe Revelation Player]]: 2019&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.jn.pt/desporto/cristiano-ronaldo-e-joao-felix-ganham-globe-soccer-awards-11659548.html|title=Cristiano Ronaldo e João Félix ganham Globe Soccer Awards|newspaper=Jornal de Notícias|date=29 December 2019|access-date=29 December 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[Ballon d'Or]]: 2019 (28ú ait)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.francefootball.fr/diaporama/Le-classement-complet-du-ballon-d-or-france-football-2019/7777/#30|title=The complete ranking of the Ballon d'Or France Football 2019|newspaper=France Football|date=2 December 2019|access-date=9 December 2019|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=2 Nollaig 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202201606/https://www.francefootball.fr/diaporama/Le-classement-complet-du-ballon-d-or-france-football-2019/7777/#30}}&lt;/ref&gt;
* [[Kopa Trophy]]: 3ú ait (2019)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nu.nl/voetbal/6015102/de-ligt-wint-kopa-trophy-voor-s-werelds-beste-speler-tot-21-jaar.html|language=nl|title=De Ligt wint Kopa Trophy voor 's werelds beste speler tot 21 jaar|website=[[NU.nl]]|date=2 December 2019|access-date=2 December 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[La Liga Player of the Month]]: Samhain 2020&lt;ref name=&quot;November POTM&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/joao-felix-named-laliga-santander-player-of-the-month-for-november|title=Joao Felix named LaLiga Santander Player of the Month for November|date=3 December 2020|access-date=4 December 2020|publisher=La Liga|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=16 Eanáir 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210116023558/https://www.laliga.com/en-GB/news/joao-felix-named-laliga-santander-player-of-the-month-for-november}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{DEFAULTSORT:Félix, João}}</text>
      <sha1>9pc0zctcybt666i8jvh7apbf8o37d1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christy Dignam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97659</id>
    <revision>
      <id>1332198</id>
      <parentid>1247732</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7996" sha1="t69vd2ih4p7v62yexgt7mmstsza3zg0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba é '''Christy Dignam''' ([[23 Bealtaine]] [[1960]] - [[13 Meitheamh]] [[2023]]) príomhamhránaí an racghrúpa [[Aslan (banna ceoil)|Aslan]] agus bhí cáil air as a ghlór sainniúil agus a chuid amhrán.&lt;ref name=&quot;Bás&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/entertainment/2023/0613/1388967-christy-dignam-death/|teideal=Aslan frontman Christy Dignam dies at age of 63|dáta=2023-06-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;  Bhí fadhbanna le handúil ag Dignam, fadhbanna a raibh sé an-oscailte fúthu, agus d’fhág sé Aslan ar feadh tamaill. Tháinig an banna le chéile arís sna nóchaidí agus an uair sin scríobh siad an t-amhrán is cáiliúla dá gcuid, “Crazy World”. In 2013 diagnóisíodh go raibh [[aimileoideois]] ar Dignam ach lean sé leis ag seinm, idir tréimhsí drochshláinte, sna deich mbliana ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/17-meitheamh-2023-tiobraid-%C3%A1rann/id1525428808?i=1000617355135|teideal=‎Nuacht Mhall: (Tiobraid Árann)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=17 Meitheamh 2023|language=en-CA|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-06-18}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
Rugadh Dignam in [[Ospidéal Sráid Holles]] i mBaile Átha Cliath. Bhí ochtar sa teaghlach. Tógadh é i [[Fionnghlas]], ar an taobh thuaidh de Bhaile Átha Cliath. Rinneadh [[mí-úsáid ghnéis]] air nuair a bhí sé bliana d'aois. Bhí sé sona le linn a óige seachas sin.

=== Gairm ===
Thosaigh Dignam ag seinm ceoil sna seachtóidí. Bhunaigh sé an grúpa Meelah XVIII sa bhliain 1982, ar a dtugtar ''Aslan'' níos déanaí. Bhí Christy Dignam, Tony Talbot, Mick McKenna, Joe Jewell, agus Gerry Conlon sa ghrúpa Meelah XVIII, agus bhí singil acu ar nós ''Toy Soldier'' agus ''Meelah Pt. 2''. 

Mar Aslan, sna 1980idí, bhí singil acu ar nós ''This Is'', ''Please Don't Stop'', ''Loving Me Lately'', ''Pretty Thing'' agus ''Feel No Shame''. Chuaigh a chéad albam ''Feel no Shame'' isteach ag barr na cairteacha Éireannach i 1988.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://journalofmusic.com/focus/unguarded-voice|teideal=Unguarded Voice|language=en|work=The Journal of Music|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;  Bhí an-tóir ar an ngrúpa i mBaile Átha Cliath go háirithe ag an am. D'fhág Dignam an ghrúpa sa bhliain chéanna mar gheall ar a handúil sa [[hearóin]]. Lean Aslan ar aghaidh le príomhamhránaí nua, Eamon Doyle, ach bris siad suas. 

Thosaigh Dignam grúpa nua le Conor Goff, darbh ainm ''Dignam &amp; Goff''. Chuir siad roinnt amhránaí amach ag tús na 1990idi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishrock.org/irodb/bands/dignam-christy.html|teideal=Irish Rock Discography: Christy Dignam|work=www.irishrock.org|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt; Bhí sé ag tógáil drugaí ag an am – hearóin thar aon druga eile – agus ní raibh sé in araíocht tabhairt faoin obair dá bharr sin. Chaitheadh sé na drugaí in aer agus théadh sé ar ais orthu go minic, ach thagadh sé tríd gach uair.&lt;ref name=&quot;Bás&quot; /&gt;

I 1993, tháinig Aslan le chéile arís. Chuir siad amach an t-albam ''Goodbye Charlie Moonlight'' agus an t-amhrán ''Crazy World'', i 1993.Chuir siad amach na halbaim ''Here Comes Lucy Jones'' agus ''Waiting for the Madness To End''.  Chuaigh an t-albam ''Waiting...'' isteach ag barr na cairteacha Albam Éireannach i 2001&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/woman/celeb-news/troubled-band-to-pick-up-lifetime-achievement-award-26006005.html|teideal=Troubled band to pick up lifetime achievement award|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-05-22}}&lt;/ref&gt;.

Fuair Dignam amach in 2013, go raibh aimileoideois agus ailse air. Bhí teacht aniar san fhear mar sin fein agus lean sé air ag casadh in éindí le Aslan, agus le ceoltóirí eile, go dtí gur buaileadh go dona tinn é in 2022.

==== Leabhair ====
Scríobh Dignam [[dírbheathaisnéis]], ''This is'', i 2004. D'fhoilsigh dírbheathaisnéis eile, ''My Crazy World'', a scríobh sé le Damien Corless, i 2019. Ainmniú ''My Crazy World'' don Ghradaim Leabhar na hÉireann An Post i 2019.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishbookawards.irish/ibaauthor/christy-dignam-with-damian-corless/|teideal=An Post Irish Book Awards » Christy Dignam with Damian Corless|language=en-GB|dátarochtana=2021-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522160644/https://www.irishbookawards.irish/ibaauthor/christy-dignam-with-damian-corless/|archivedate=2021-05-22}}&lt;/ref&gt;

==== Duaiseanna ====
I 2005, bronnadh Gradam Saoil ar an ngrúpa Aslan ag Gradaim Ceol ''Meteor.'' I 2019, bronnadh Gradam Ardmhéara Baile Átha Cliath air mar gheall ar a chuidiú sa cheol.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/dublin-lord-mayor-awards-mansion-house-4589412-Apr2019/|teideal=Christy Dignam and Norah Casey among recipients of 2019 Lord Mayor award|údar=Conor McCrave|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2021-05-22}}&lt;/ref&gt;

== Saol pearsanta ==
Bhuail Dignam le Kathryn agus iad ina ndéagóirí. Phós siad sna 1980idi. Tá iníon amháin acu, Kiera, atá ina hamhránaí freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kieradignamband.ie/|teideal=Kiera Dignam Band {{!}} Wedding Bands Ireland {{!}} Book Wedding Band Now|language=en|work=www.kieradignamband.ie|dátarochtana=2021-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923173343/http://kieradignamband.ie/|archivedate=2023-09-23}}&lt;/ref&gt;  Tá beirt gharmhac agus gariníon amháin acu. 

D'fhoghlaim sé [[bel canto]] sna 2000idí, stíl amhránaíocht chlasaiceach, ó Frank Merriman sa Scoil Amhránaíocht Teach Bel Canto i mBaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/music/i-recognised-the-man-who-sexually-abused-me-when-i-was-six-years-old-christy-dignam-tells-how-he-is-still-haunted-by-the-sexual-abuse-he-suffered-as-a-child-39585177.html|teideal='I recognised the man who sexually abused me when I was six years old' - Christy Dignam tells how he is still haunted by the sexual abuse he suffered as a child|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Sláinte ===
Chuaigh Dignam  ar roinnt cláir athshlánúcháin ó hearóin agus andúil chraice, ina measc clár [[Búdaíochas|Bhúdaíoch]] sa [[An Téalainn|Téalainn]] i 2004&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/christy-dignam-nearly-all-the-people-i-started-with-are-dead-1.4015148|teideal=Christy Dignam: ‘Nearly all the people I started with are dead’|údar=Patrick Freyne|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2013, diagnóisíodh go raibh [[aimileoideois]] air (neamhord a chloígh [[Martin McGuinness|Martin McGuiness)]] agus tháinig ailse air chomh maith.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/christy-dignam-resumes-chemotherapy-as-cancer-creeps-up-again-1.4273767|teideal=Christy Dignam resumes chemotherapy as cancer ‘creeps up again’|údar=Shauna Bowers|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;

Cailleadh Dignam ar [[13 Meitheamh]] [[2023]].&lt;ref name=&quot;Bás&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-amhránaí Christy Dignam tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0613/1388980-an-t-amhranai-christy-dignam-tar-eis-bhais/|date=2023-06-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Bhí cónaí air i [[Baile an Ásaigh|mBaile an Ásaigh]], Baile Átha Cliath go dtí lá a bháis.

== Féach freisin ==

* [[Aslan (banna ceoil)|Aslan]]

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.aslan.ie/ Suíomh Oifigiúil Aslan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060803092105/http://aslan.ie/ |date=2006-08-03 }}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Dignam, Christy}}
[[Catagóir:Básanna in 2023]]
[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1960]]
[[Catagóir:Amalódóis]]</text>
      <sha1>t69vd2ih4p7v62yexgt7mmstsza3zg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louise O'Neill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97666</id>
    <revision>
      <id>1332379</id>
      <parentid>1330002</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7166" sha1="rw9isq4pvf0trhi4xy3ifukmnkiuf4t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Scríbhneoir Éireannach is ea '''Louise O'Neill''', a rugadh i g[[Cloich na Coillte|Cloch na Coillte]], [[Iarthar Chorcaí]], i 1985. Scríobhann sí leabhair d'aosaigh óga agus ficsean coireachta.

== Saol Óige ==
Rugadh agus tógadh i Chontae Corcaí í. Bhain sí Baitsiléir Ealaíon sa Bhéarla amach ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] agus ansin bhain sí Dioplóma Iarchéime i gCeannach Fhaisin amach ón [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ulsites.ul.ie/rwc/201617-louise-oneill|teideal=2016/17 Louise O'Neill {{!}} University of Limerick|work=ulsites.ul.ie|dátarochtana=2021-05-17}}&lt;/ref&gt; Bhog O'Neill go [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] i 2010 agus chaith sí bliain ag obair le Kate Lanphear, Ardstiúrthóir Stíl don iris ELLE.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://thegloss.ie/writers-block-with-louise-oneill/|teideal=Writer's Block with Louise O'Neill|dáta=2018-03-16|language=en-US|work=The Gloss Magazine|dátarochtana=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121120036/https://thegloss.ie/writers-block-with-louise-oneill/|archivedate=2022-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fantasticfiction.com/o/louise-oneill/|teideal=Louise O'Neill|work=www.fantasticfiction.com|dátarochtana=2021-05-29}}&lt;/ref&gt; D'fhill sí go hÉirinn i 2011 agus thosaigh sí ag scríobh.

== Gairm scríbhneoireachta ==
Scríobh sí a chéad úrscéal ''[[Only Ever Yours]]'', a d'fhoilsigh Quercus i 2014. Bhuaigh sí Gradam Bord Gáis - [[Sunday Independent]] Duine Nua na Bliana i 2014. I 2015, bhuaigh sí Duais Díoltóirí Leabhar don Leabhar D'Aosaigh Oga na Bliana agus bhuaigh sí [[Gradam Eilis Dillon]] ó [[Children's Books Ireland]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/who-ll-take-home-a-children-s-book-award-louise-o-neill-for-one-1.2196746|teideal=Who’ll take home a children’s book award? Louise O’Neill, for one|údar=Robert Dunbar|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/louise-o-neill-wins-the-bookseller-s-ya-book-prize-for-only-ever-yours-1.2149856|teideal=Louise O’Neill wins The Bookseller’s YA Book Prize for Only Ever Yours|údar=Martin Doyle|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-05-10}}&lt;/ref&gt; I 2015, cheannaigh an comhlacht léirithe Killer Content cearta scannáin agus teilifís ar an leabhair ''Only Ever Yours.''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/louise-o-neill-the-hardest-place-to-maintain-my-feminism-is-in-a-relationship-with-a-straight-man-1.3397770|teideal=Louise O’Neill: ‘The hardest place to maintain my feminism is in a relationship with a straight man’|údar=Una Mullally|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-05-14}}&lt;/ref&gt; 

D'fhoilsigh a dara húrscéal ''[[Asking for It]]'' i 2015, leabhar ficsean faoin [[éigniú]], a thosaigh díospóireacht faoi chultúr éignithe in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/louise-oneill-asking-for-it-interview-2311451-Sep2015/|teideal=Louise O'Neill: &quot;I wanted the reader to finish this book and be absolutely furious&quot;|údar=Aoife Barry|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2021-05-10}}&lt;/ref&gt; Fuair an scannán moladh ó na léirmheastóirí agus chaith sé 52 seachtain ag barr an liosta díolacháin leabhar in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://askingforit.ie/louise-oneill/|teideal=Louise O’Neill|dáta=2017-11-03|language=en|work=ASKING FOR IT|dátarochtana=2021-05-14}}&lt;/ref&gt; I 2015, bhuaigh sé Gradam Leabhar Éireannach - Duais ''Specsavers'' don Leabhar d'Aosaigh Óga na Bliana.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; I 2016, cheannaigh ''Bandit Television'' na cearta teilifís ar ''Asking For It.''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/childrens-books-site/2016/apr/11/louise-oneill-asking-for-it-is-tv|teideal=Louise O'Neill's Asking for It is being made for TV|dáta=2016-04-11|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2021-05-14}}&lt;/ref&gt; An bhliain chéanna, scríobh O'Neill clár faisnéise ar [[RTÉ a Dó]] faoi thoil ghnéis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Cóiríodh ''Landmark Productions'' an leabhar don ardán i 2018; scríobh drámadóir Meadhbh McHugh an dráma.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/theatre-arts/louise-oneill-and-meadhbh-mchugh-on-adapting-asking-for-it-for-the-stage-portraying-sexual-violence-and-the-ulster-rape-trial-36943760.html|teideal=Louise O'Neill and Meadhbh McHugh on adapting 'Asking for It' for the stage, portraying sexual violence, and the Ulster rape trial|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-05-14}}&lt;/ref&gt; Chuireadh é ar an ardán den chéad uair san Amharclann ''Everyman'' i gCorcaigh, ar an 15 Meitheamh, 2018.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

D'fhoilsigh O'Neill dhá leabhair i 2018, ''[[Almost Love]]'' agus ''[[The Surface Breaks]]''. 

Chuir sí leabhar nua amach i 2020, ''[[After the Silence]],'' leabhar a bhuaigh Duais An Post - Leabhar Coireachta na Bliana i 2020.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.amazon.co.uk/After-Silence-Louise-ONeill/dp/1784298891|teideal=After the Silence: The An Post Crime Novel of the Year}}&lt;/ref&gt;

Cuirtear a cuid scríbhneoireachta i gcomparáid leis an úrscéal ''[[An Dara Rogha]]'' le [[Celia de Fréine]] ó thaobh an diostóipeachais de, cé nach aon aithris atá i gceist.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22104594/|teideal=Tús Áite: Mír na Leabhar|dáta=2022-06-01|work=[[RTÉ]]}}&lt;/ref&gt;

Oibríonn sí mar saoririseoir ag scríobh le roinnt nuachtáin agus irisí in Éirinn, ar nós an ''[[Irish Examiner]]''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://thegloss.ie/writers-block-with-louise-oneill/|teideal=Writer's Block with Louise O'Neill|dáta=2018-03-16|language=en-US|work=The Gloss Magazine|dátarochtana=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121120036/https://thegloss.ie/writers-block-with-louise-oneill/|archivedate=2022-01-21}}&lt;/ref&gt; Scríobhann sí faoi chúrsaí feimineach, faisean agus cultúr.

== Úrscéalta ==
* 2014 - ''[[Only Ever Yours]]'' (Quercus Publishing)
* 2015 - ''[[Asking for It]]'' (Quercus Publishing)
* 2018 - ''[[Almost Love]]'' (Quercus Publishing)
* 2018 - ''[[The Surface Breaks]]'' (Scholastic)
* 2020 - ''[[After the Silence]]'' (Quercus Publishing)

==Naisc sheachtracha==
* [https://www.quercusbooks.co.uk/contributor/louise-oneill/ Quercus Books - Louise O'Neill]

* [https://www.irishexaminer.com/columns/louise-o-neill_columnistid-1494.html Colúin san Irish Examiner]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:O'Neill, Louise}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Daoine Éireannacha]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Feimineachas in Éirinn]]
[[Catagóir:Feiminigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>rw9isq4pvf0trhi4xy3ifukmnkiuf4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pa Daly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97803</id>
    <revision>
      <id>1332411</id>
      <parentid>1276179</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="nl20ghd2z9h4zlhwysh44657ekzmg6f" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] é '''Pa Daly''' ar ball de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] é. Toghadh Daly don Dáil i mí Feabhra 2020 agus arís in 2024.&lt;ref name=oireachtas_db&gt;{{cite web|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Pa-Daly.D.2020-02-08/|teideal=Pa Daly|work=Oireachtas Members Database|access-date=15 February 2020}}&lt;/ref&gt;

Glaodh chun an barra é sa bhliain 1996. D'oibrigh sé sna [[Stáit Aontaithe]] ar feadh tamaill sular chuir sé faoi i m[[Baile Átha Cliath]]. D'fhill sé sa deireadh go Tra Lí, agus chuir sé cleachtadh dlí ar siúl.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/election-2020-pa-daly-sinn-f%C3%A9in-1.4168533|teideal=Election 2020: Pa Daly (Sinn Féin)|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-11-24}}&lt;/ref&gt;

Tá Daly pósta ar Mary agus tá ceathrar páistí acu. Glacann sé páirt sna clubanna CLG agus sacair, agus sa Tralee [[parkrun]], chomh maith.

Toghadh Pa Daly (SF) ar an gcéad chomhaireamh in 2020 le farasbarr de 2,788 vóta. Bhí 20% den vóta aige. Atoghadh é in [[Olltoghchán 2024]].

Tá togha na Gaeilge aige agus cloistear go minic é ar Raidió na Gaeltachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/danny-healy-rae-i-mbaol-agus-seans-ag-ff-ar-an-dara-suiochan-i-gciarrai/|teideal=Danny Healy-Rae i mbaol agus seans ag FF ar an dara suíochán i gCiarraí|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=25 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-25}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Ciarraí (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCiarraí]]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

==Nasc seachtrach==
*[https://web.archive.org/web/20210523071217/https://www.sinnfein.ie/patrick-daly A bheathaisnéis ag suíomh Shinn Féin. Dáta rochtana 19 Bealtaine 2021]

{{DEFAULTSORT:Daly, Pa}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]</text>
      <sha1>nl20ghd2z9h4zlhwysh44657ekzmg6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pillow Queens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97899</id>
    <revision>
      <id>1332420</id>
      <parentid>1250532</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2788" sha1="qao05ga9et9cwqikdjqxsmu63s4ivxp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is banna [[rac]] indie Éireannach as [[Baile Átha Cliath]] iad '''Pillow Queens''', a bunaíodh in 2016. Tá an banna comhdhéanta de na comh-phríomhamhránaithe Sarah Corcoran agus Pamela Connolly, an príomhghiotáraí Cathy McGuiness agus an drumadóir Rachel Lyons. Mar shampla, nuair a bheidh Corcoran ina phríomhamhránaí, seinnfidh sí giotár rithime agus seinnfidh Connolly an dordghiotár agus ''vice versa'' d'amhráin Connolly.

== Dioscliosta ==
=== Albaim ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Teideal
! scope=&quot;col&quot; |Bliain
! scope=&quot;col&quot; |Eolas
|-
! scope=&quot;row&quot; |''In Waiting''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pillowqueens.bandcamp.com/album/in-waiting|teideal=In Waiting, by Pillow Queens|work=Pillow Queens|dátarochtana=2021-06-02}} &lt;/ref&gt;
|2020
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 25 Meán Fómhair 2020
* Lipéad: Pillow Queens Records
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil, Ceirnín Vinilel
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Leave the Light On''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://royalmountainrecords.com/products/pillow-queens-leave-the-light-on|teideal=Pillow Queens - Leave The Light On|language=en|work=Royal Mountain Records|dátarochtana=2022-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220210135520/https://royalmountainrecords.com/products/pillow-queens-leave-the-light-on|archivedate=2022-02-10}}&lt;/ref&gt;
| 2022 
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 1 Aibreán 2022
* Lipéad: Royal Mountain Records
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil, Ceirnín Vinilel, Sruthú 
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Name Your Sorrow''
| 2024
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 19 Aibreán 2024
* Lipéad: Royal Mountain Records
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil, Ceirnín Vinilel, Sruthú 
|}

=== Ceirníní leathfhada ===

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Teideal
! scope=&quot;col&quot; |Bliain
! scope=&quot;col&quot; |Eolas
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Calm Girls''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pillowqueens.bandcamp.com/album/calm-girls-ep|teideal=Calm Girls EP, by Pillow Queens|work=Pillow Queens|dátarochtana=2021-06-02}} &lt;/ref&gt;
|2016
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 6 Nollaig 2016
* Lipéad Any Other City
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil
|-
! scope=&quot;row&quot; |''State of the State''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.goldenplec.com/album-reviews/pillow-queens-state-of-the-state-ep-review/|teideal=Pillow Queens new EP is a vital step towards making them &quot;Hozier money&quot;|language=en|work=GoldenPlec|dátarochtana=2021-06-02}}&lt;/ref&gt;
|2018
| align=&quot;left&quot; |
* Scaoilte: 15 Nollaig 2018
* Lipéad Any Other City
* Formáidí: Dlúthdhiosca, Íoslódáil, Ceirnín Vinilel
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Racghrúpaí Éireannacha]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2016]]</text>
      <sha1>qao05ga9et9cwqikdjqxsmu63s4ivxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kia ora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98011</id>
    <revision>
      <id>1332355</id>
      <parentid>1285322</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1850" sha1="0i8zsn7el96p29vqmmmlh1k8thn44r9" xml:space="preserve">Beannacht choitianta sa [[An Mhaorais|Mhaorais]] is ea '''''Kia ora''''' (Maorais: [kiˈaɔɾa]) atá tar éis teacht isteach i m[[Béarla na Nua-Shéalainne]] freisin. An bhrí atá leis an bhfocal ''ora'' mar ainmfhocal ná “beatha, sláinte, beogacht”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://maoridictionary.co.nz/|teideal=Te Aka Māori Dictionary|datarochtana=2022-07-14}}&lt;/ref&gt;, agus mar sin, is bealach é beatha agus sláinte a ghuí ar dhuine. Úsáidtear ''kia ora'' ó lá go lá mar bheannacht neamhfhoirmiúil ar nós “dia dhuit”, nó chun slán a chur le duine, nó fiú chun “go raibh maith agat” a rá.

== Imeachtaí ==
In 1984, tugadh treoir don oibreoir teileafóin [[Auckland]] Naida Glavish stop a chur leis an bhfrása ''kia ora'' a úsáid tar éis gearáin. Dhiúltaigh sí déanamh amhlaidh, rud a tharraing aird an phobail.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.teaomaori.news/dame-naida-glavish-country-made-kia-ora-acceptable|teideal=Dame Naida Glavish: The country made 'Kia ora' acceptable|teanga=en|datarochtana=2022-06-25|data=2022-01-25|údar=Jessica Tyson|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220625204544/https://www.teaomaori.news/dame-naida-glavish-country-made-kia-ora-acceptable|archivedate=2022-06-25|dátarochtana=2022-06-25}}&lt;/ref&gt; Tharla eachtra den chineál céanna in 2014 nuair a cuireadh cosc ​​ar fhostaithe KiwiYo i [[Whangarei]] an abairt a úsáid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nzherald.co.nz/kahu/company-deeply-sorry-over-kia-ora/VXY772PPVAPZ6ESKCNNZDZBFLU/|teideal=Company deeply sorry over 'kia ora'|data=2014-08-22|datarochtana=2022-06-25|teanga=en|dátarochtana=2022-06-25|archivedate=2022-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220625204545/https://www.nzherald.co.nz/kahu/company-deeply-sorry-over-kia-ora/VXY772PPVAPZ6ESKCNNZDZBFLU/}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>0i8zsn7el96p29vqmmmlh1k8thn44r9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colette Ní Ghallchóir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98116</id>
    <revision>
      <id>1332252</id>
      <parentid>1277169</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1835" sha1="8242sx9eredae78azh0r63ofctf2n8a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Rugadh an file agus múinteoir '''Colette Ní Ghallchóir''' ar an gCruach Ghorm i nDún na nGall agus an Ghaeilge mar theanga dhúchais aici. 

Tá céim Baitsiléir Oideachais agus Dioplóma san Oideachas Feabhais aici, in éineacht le Baitsiléir Ealaíona sa Ghaeilge agus i Litríocht na Gaeilge.

Tá dánta léi le fáil in ''Writing Home''&lt;ref&gt;Pat Boran agus Chiamaki Enyi-Amadi (eag.) (2019). ''Writing Home: The ‘New’ Irish Poets''. Dedalus Press. ISBN: 9-78-19-1025-160-7&lt;/ref&gt; agus in ''The Field Day Anthology of Irish Women’s Poetry''.&lt;ref&gt;Angela Bourke et al. (eag.) (2002). ''Field Day Anthology of Irish Women’s Poetry''. Cork University Press.&lt;/ref&gt; Bhí sí páirteach i dTuras na mBard in Albain agus in obair Institiúid Chultúrtha na hIodáile sa [[An tSicil|tSicil]]. Foilsíodh dánta léi ar irisí liteartha na hÉireann.

Tá dhá chnuasach filíochta foilsithe aici (ceann le haistriúcháin) agus foilsíodh dánta léi i nduanaire.

==Saothar==
* ''An tAmharc Deireannach / The Last Look''. Syracuse University Press, 2016. ISBN 18-5132-102-0, 9-78-18-5132-102-5 (cnuasach dátheangach)	
* ''Na Sióga i Lag na hAltóra'', [[Baile Átha Cliath]], [[Coiscéim]], 2005
* ''Idir dhá Ghleann'', [[Baile Átha Cliath]], [[Coiscéim]], 1999
* ''An Chéad Chló'', [[Gaillimh]], [[Cló Iar-Chonnacht]], 1997 (duanaire)

==Naisc eachtracha==
* https://web.archive.org/web/20210625043414/http://catalogue.nli.ie/Author/Home?author=N%C3%AD%20Ghallch%C3%B3ir,%20Colette
* https://web.archive.org/web/20180810205739/http://www.irishwriters-online.com/ni-ghallchoir-colette/

==Nótaí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Gallchoir, Colette}}
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>8242sx9eredae78azh0r63ofctf2n8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lola Montez (Eliza Gilbert, damhsóir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98504</id>
    <revision>
      <id>1332376</id>
      <parentid>1246094</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7353" sha1="jef0sng3e2c507c79jclylwkqv8c0dh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:Conrad Kiesel - A portrait of Lola Montez.jpg|clé|mion|211x211px|le Conrad Kiesel, .. ach tar éis bháis Lola]]
[[Íomhá:Lola Montez - 1851.jpg|clé|mion|198x198px|1851]]
[[Íomhá:Lola Montez &amp; Alights-on-a-Cloud Cheyenne chief, 1850s.jpg|clé|mion|179x179px|1850s le 'Alights-on-a-Cloud' (taoiseach na [[Siánach]] / Cheyenne)]]
Bean scléipe, damhsóir, [[cúirtéiseánach]] agus scríbhneoir de shliocht [[Angla-Éireannach|Angla-Éireannac]]&lt;nowiki/&gt;h ba ea '''Marie-Dolores Eliza Rosanna Gilbert;''' thugadh sí seónna níos déanaí faoin ainm stáitse ''''Lola Montez'''' ([[17 Feabhra]] [[1821]] – [[17 Eanáir]] [[1861]]).
[[Íomhá:Lola Montez, dancer.jpg|clé|mion|251x251px|1853]]
[[Íomhá:Lola Montez LCCN2014711801.tif|clé|mion|207x207px|1857 b'fhéidir]]
Bhí clú agus cáil na háilleachta ar Lola cheana féin agus teasaíocht inti a luaigh daoine áirithe lena fréamhacha in [[Éire|Éirinn]]. Baineadh stangadh as pobal an uasaicmeach [[Ré Victeoiriach|Victeoiriach]], a raibh iompar docht móralta agus sóisialta uathu – ar an leibhéal poiblí ar aon chuma.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Saol ==

==== Óige ====
Rugadh 'Lola' i g[[Contae Shligigh]] ar [[17 Feabhra]] [[1821]] (dúirt Lola níos déanaí go raibh sí as [[Luimneach]] ó dhúchas).  B’iníon le Edward Gilbert í, [[Arm na Breataine|saighdiúir de chuid na Breataine]] a bhí lonnaithe i gcúige Mumhan ar feadh tamaill agus Eliza Oliver, iníon neamhdhlisteanach le Charles de Silver Oliver, feisire i b[[Westminster|parlaimint Shasana]] tráth den saol.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

D’aistrigh an [[teaghlach]] chun na h[[An India|India]] i 1823.  Bhuail an [[calar]] Edward Gilbert sa bhliain chéanna.

Cuireadh Lola chuig scoil chónaithe i Montrose na hAlban agus í fós an-óg. Cuireadh críoch lena cuid scolaíochta blianta níos faide anonn i scoileanna ardnósacha eile, i Monkwearmouth agus i m[[Bath, Somerset|Bath]], i ndeisceart Shasana.

Ar ais ón scoil, mheall sí an Lieutenant Thomas James chun na leapa léi.  Leannán a máthar ba ea an saighdiúir, a dúradh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Lola Montez|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Lola_Montez&amp;oldid=182948456|journal=Wikipédia|date=2021-05-16|language=fr}}&lt;/ref&gt; D'éalaigh Lola agus Thomas le chéile agus phós siad... in aois 16 bliain do Lola. Scair siad óna chéile san India sa bhliain 1843.
[[Íomhá:Lectures of Lola Montez (Countess of Landsfeld) - including her autobiography (IA 05040011.2296.emory.edu).pdf|clé|mion|203x203px|foilsithe sa bhliain 1858&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;]]

==== Rinceoir ====
In [[amharclann]] in Haymarket, [[Londain]], i mí an Mheithimh 1843, in aois 22 bliain di, a chonacthas “Lola Montez” an chéad uair riamh, ainm stáitse a bhain idir iomrá agus mhíchlú nach beag amach ar fud an domhain níos déanaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhí na taispeántais stáitse risqué Lola i mbéal an phobail. Dúradh go raibh iompar stáitse Lola salach agus mímhorálta. Chuir daoine aithne uirthi mar 'Mrs James' agus b’éigean di imeacht chun na [[Mór-roinn|Mór-Roinne]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ballarathistory.org/artslola.html|teideal=Ballarat Australia History - Lola Montez|dáta=2004-06-14|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-08-01|archivedate=2004-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040614174128/http://www.ballarathistory.org/artslola.html}}&lt;/ref&gt;

Tháinig cáil dhomhanda uirthi mar rinceoir agus bean scléipe i bPáras. Dúradh go raibh liosta fada leannán aici, an [[scríbhneoir]] [[Alexandre Dumas]] ina measc.

==== An Ghearmáin ====
Nuair a bhí [[Franz Liszt]] i b[[Páras]], thit sé i ngrá le 'Lola'.  Lean sí Liszt go [[Bonn (cathair)|Bonn]] na Gearmáine. Dúradh gur mheall sí ansin Rí na Baváire, [[Ludwig I na Baváire|Ludwig I]], chun na leapa léi,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/lola-luimnigh-%C3%B3-l%C3%A1-l%C3%A1-l%C3%A1-1.540770|teideal=Lola Luimnigh, ó lá lá lá|údar=MICHEAL O. hAODHA|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-07-31}}&lt;/ref&gt;  cé go mba sheanfhear feosaí é faoin am sin (níos sine na 60 bliain). Is mar chéile leapa an rí a d’fhógair sí í féin go poiblí as sin amach.

Rinneadh 'comtesse de Landsfeld' di ar a breithlá sa bhliain 1847 (ar 17 Lúnasa, dáta bréagach). D’éirigh uasaicme na Baváire bréan de gheáitsí Lola agus tharla círéib ina coinne in Eanáir, 1848 (1848, bliain na na réabhlóidí ar fud na hEorpa). B'éigean do Ludwig coróin na Baváire a tugadh suas. Agus chuir Ludwig féin an ruaig ar Lola ar Lá ’le Pádraig na bliana sin. 

==== SAM agus an Astráil ====
Chruthaigh Lola íomhá phoiblí nua di féin agus shocraigh sí ar shaol úr a bhaint amach di féin, i [[Meiriceá Thuaidh|Meiriceá]] dá mb’fhéidir é sa bhliain 1851. Bhí an rath uirthi i Meiriceá agus bhain stádas an cheiliúráin amach lena taispeántais stáitse agus a geáitsí poiblí gan náire.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Chuir Lola seónna stáitse ar bun san [[An Astráil|Astráil]] sa bhliain 1855, 

Chuir sí í féin chun tosaigh chomh maith mar léachtóir&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; agus 'scríbhneoir' (bhí scáthscríbhneoir ann, b'fhéidir). Tháinig dhá leabhar amach sa bhliain 1958, &quot;Lectures of Lola Montez&quot; agus &quot;The Arts of Beauty; Or, Secrets of a Lady's Toilet - With Hints to Gentlemen on the Art of Fascinating&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=%2Fbook%2F1161937%2Fc1a564|teideal=https://book4you.org/book/1161937/c1a564|údar=Lola Montez|dáta=1858|work=1lib.domains|dátarochtana=2022-01-17|archivedate=2022-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220118183130/https://1lib.domains/?redirectUrl=%2Fbook%2F1161937%2Fc1a564}}&lt;/ref&gt; Rinne camchuairt Mheiriceá sa bhliain 1857/1858. D’fhill Lola ar Éirinn i mí na Samhna 1858 agus reáchtáladh cruinnithe poiblí i [[Luimneach]] agus i g[[Corcaigh]]. 

==== Bás ====
Sna [[1850idí]], tholg 'Lola' tinneas a bháis, an [[Sifilis|ghallbholgach]] ([[sifilis]]). D'éag sí ar  [[17 Eanáir]] [[1861|1861,]] in aois 39 bliain di. Tá Lola curtha i Reilig Greenwood, Nua-Eabhrac.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Franz Liszt]] 

== Naisc sheachtracha ==
*[[iarchive:lecturesoflolmon00burrrich|Lectures of Lola Montez (Countess of Landsfeld) : including her autobiography]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Lectures of Lola Montez (Countess of Landsfeld) : including her autobiography|url=http://archive.org/details/lecturesoflolmon00burrrich|publisher=New York : Rudd &amp; Carleton|date=1858|coauthors=University of California Libraries|author=C. Chauncey (Charles Chauncey) Burr, Making of America Project, Lola Montez}}&lt;/ref&gt;
*[https://web.archive.org/web/20230822124505/https://book4you.org/book/1161937/c1a564 The Arts of Beauty Or, Secrets of a Lady's Toilet - With Hints to Gentlemen on the Art of Fascinating], le Lola Montez (1858)

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Montez, Lola}}
[[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Damhsóirí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1821]]
[[Catagóir:Básanna i 1861]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Péicealláin]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Shligigh]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Striapacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>jef0sng3e2c507c79jclylwkqv8c0dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>I Have a Dream, óráid de chuid Martin Luther King (1963)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98865</id>
    <revision>
      <id>1332331</id>
      <parentid>1315451</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6702" sha1="32tym5uvhoiezp5npqcas9x25s3r9t8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Martin Luther King Jr. addresses a crowd from the steps of the Lincoln Memorial, USMC-09611.jpg|mion|clé|[[28 Lúnasa]] [[1963]]]]
[[Íomhá:USMC-00912.jpg|clé|mion]]
[[Íomhá:The March (1964 film).webm|mion|clé|Scannán: March on Washington for Jobs and Freedom]]
Ar [[28 Lúnasa]] [[1963]], thug [[Martin Luther King]] óráid cháiliúil  '''“Tá aisling (brionglóid) agam”''' nó '''&quot;I Have a Dream&quot;'''. Labhair sé ag bun [[Leacht Cuimhneacháin Lincoln]] in [[Washington, D.C.|Washington D.C.]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Lincoln Memorial|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lincoln_Memorial&amp;oldid=1040359449|journal=Wikipedia|date=2021-08-24|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/Teideal/oraidi-a-chuaigh-i-gcion/|teideal=Óráidí a Chuaigh i gCion - Leabhar Breac - Cló Lováin|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2021-08-28|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828224201/https://leabharbreac.com/Teideal/oraidi-a-chuaigh-i-gcion/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=martin luther king, jr., &quot;i have a dream&quot; speech|url=https://www.youtube.com/watch?v=jyR8h9iimw4|language=en|author=Ar Youtube ....}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Martin Luther King, Jr. speech.jpg|mion|clé]]

=== Cúlra ===
D’eagraigh King agus daoine eile mórshiúl go Washington i dtuaisceart na Stát Aontaithe le drochstaid na ndaoine gorma a léiriú ansin. Bhí thart faoi 250,000 duine ar an mhórshiúl ar [[28 Lúnasa]] [[1963]] agus d’éirigh go geal leis. Bhí staid na ndaoine gorma i gcroílár na polaitíochta sna Stáit Aontaithe anois den chéad uair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nicurriculum.org.uk/docs/inclusion_and_sen/beatha_le_bua/series_6/Martin_Luther_King.pdf|teideal=Beatha le Bua|údar=NICurriculum|dátarochtana=2021|archivedate=2021-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210404141116/http://www.nicurriculum.org.uk/docs/inclusion_and_sen/beatha_le_bua/series_6/Martin_Luther_King.pdf}}&lt;/ref&gt;

As seo a tháinig Acht na gCeart Sibhialta in 1964. 

Bhain King úsáid as an mhodh chéanna arís in 1968 nuair a shiúil milliún duine go Washington arís. Cearta eacnamaíochta den chuid is mó a bhí i gceist an t-am sin.

=== Fáidh ===
Thug King a óráid sa bhliain 1963 ar bhealach fáidhiúil agus bhí tionchar ag brionglóid [[Íseáia]] faoi [[Eacsadas]] nua air.&lt;ref&gt;Coimisiún na Scrúduithe Stáit, An Ardteistiméireacht 2015, Aistriúchán Ar Scéim Mharcála - Oideachas Reiligiúnach&lt;/ref&gt; Ina óráid, glacann sé brionglóid [[Íseáia]] d'imeacht nua (Ís 40) chuige féin, agus é ag labhairt go [[fáidh]]&lt;nowiki/&gt;iúil.
&lt;nowiki/&gt;[[Íomhá:Civil Rights March on Washington, D.C. (Dr. Martin Luther King, Jr. and Mathew Ahmann in a crowd.) - NARA - 542015 - Restoration.jpg|mion|[[28 Lúnasa]] [[1963]]]]

== Sliocht as an óráid ==
[[Íomhá:Martin Luther King - March on Washington.jpg|mion|[[28 Lúnasa]] [[1963]]]]&lt;blockquote&gt;Níl, níl, a deirim, nílimid sásta, agus ní bheimid sásta nó go rithe an ceartas anuas amhail uisce agus an fíréantacht amhail sruth láidir.

...

'Deirim libh, inniu, a chairde: bíodh is go bhfuil deacrachtaí an lae inniu agus an lae amárach amach ar ár n-aghaidh, go fóill féin tá an aisling seo agam; aisling í atá fréamhaithe go domhain san aisling Mheiriceánach.'

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá a n-éireoidh an náisiún seo chun gnímh agus a gcuirfdh sé fírinne agus brí sa mhana sin aige: ‘Is rófollas linn na fírinní seo: gur comhionann a chruthaítear na fr uile’. 

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá, ar chnoic dhearga Georgia, a mbeidh mic le fr a bhí ina sclábhaithe agus mic le fr a bhí ina n-úinéirí sclábhaithe — go dtiocfaidh lá a mbeidh siad ábalta suí le chéile chun tábla an bhráithreachais. 

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá, i stát Mississipi, sa stát sin atá sleabhctha faoi theas an aincheartais, sleabhctha faoi theas an chos ar bolg — táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá a gclaochlóidh an stát sin ina ósais saoirse agus ceartais. 

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá a mbeidh mo cheathrar páistí beaga ina gcónaí i náisiún nach ar dhath a gcraicinn a dhéanfar iad a mheas ach ar mhianach a bpearsan. 

Táthar á aisling seo dom inniu. 

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá, thuas in Alabama — in Alabama gona chiníochaithe oilbhéasacha, gona ghobharnóir a bhfuil prislíní lena bhéal le caint faoi idirshuíomh agus neamhniú — go dtiocfaidh lá thuas ansin in Alabama a mbeidh buachaillí agus girseacha beaga dubha ábalta dul i ngreim láimhe le buachaillí agus girseacha beaga geala mar dheirfúracha agus dheartháireacha. 

Táthar á aisling seo dom inniu. 

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá: an lá sin ardófar gach gleann, agus ísleofar gach sliabh agus gach cnoc, agus déanfar an cam díreach agus na háiteanna garbha mín; agus foilseofar glóir an Tiarna, agus do chífdh an uile feoil é in éineacht. 


Sin ár ndóchas. Agus sin an creideamh a bheas agam agus mé ag flleadh ar an deisceart. 

Leis an chreideamh sin beimid ábalta cloch dhóchais a shnoí as sliabh an éadóchais. 

Leis an chreideamh sin beimid ábalta díchorda anghlórach ár náisiúin a chlaochlú ina shiansa cheolmhar den bhráithreachas. 

Leis an chreideamh sin beimid ábalta oibriú le chéile, guí le chéile, cur le chéile ar son an chirt, dul go príosún le chéile, seasamh le chéile ar son na saoirse, agus a fios againn go dtiocfaidh an lá a mbeidh an tsaoirse sin againn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/ta-an-aisling-seo-agam-oraid-chailiuil-mlk-curtha-i-ngaeilge-do-leabhar-nua/|teideal=‘Tá an aisling seo agam’ – óráid cháiliúil MLK curtha i nGaeilge do leabhar nua|údar=NÓS|dáta=2020|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2021-08-28}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;'&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=TOBAR NA GAOISE / LÁMHLEABHAR DÉAGÓRA DO RANGANNA IARBHUNOIDEACHAIS SÓISIALTA, PEARSANTA AGUS SLÁINTE (OSPS)|údar=Brendan  / Ó Dufaighcogg.ie|dátarochtana=2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114054846/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|archivedate=2017-11-14}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[Íomhá:March on washington Aug 28 1963.jpg|mion]]

== Féach freisin ==

* [[Martin Luther King]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Óráidí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:1963]]
[[Catagóir:Cearta daonna]]
[[Catagóir:Fáidh]]</text>
      <sha1>32tym5uvhoiezp5npqcas9x25s3r9t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carl Iwan Clowes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99936</id>
    <revision>
      <id>1332185</id>
      <parentid>1261131</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="922" sha1="6217bz8jpt42ndhfsqvhz15ycrekp5v" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba dhochtúir [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] an '''Dr Carl Clowes''' (Nollaig [[1943]] - Nollaig [[2021]]  . Bhí an-aithne air mar gheall ar an spreagadh a thabhairt sé d’athchóiriú an tsráidbhaile [[Nant Gwrtheyrn]] agus é a iompú ina ionad teanga, agus as an imleabhar ''Nant Gwrtheyrn a'' foilsíodh 15 Iúil, 2004 le: Y Lolfa.&lt;ref&gt;[http://www.gwales.com/goto/biblio/en/9780862437282 Gwefan Gwales;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211205195219/https://www.gwales.com/goto/biblio/en/9780862437282 |date=2021-12-05 }} Dáta rochtana 8 Feabhra 2015&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{Síol-cy}}

{{DEFAULTSORT:Clowes, Carl Iwan}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]]
[[Catagóir:Básanna in 2021]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Breatnaise an 20ú haois]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Breatnaise an 21ú hAois]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí leabhar Breatnaise do pháistí]]</text>
      <sha1>6217bz8jpt42ndhfsqvhz15ycrekp5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suarachas morálta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100260</id>
    <revision>
      <id>1332472</id>
      <parentid>1175731</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="nkk96e5ysoaztsptl0koffyg817iozb" xml:space="preserve">Is coincheap dlí sna [[Stáit Aontaithe]] agus roimh 1976 i g[[Ceanada]] é an '''suarachas morálta''' ([[An Béarla|Béarla]]: ''moral turpitude'') a thagraíonn do &quot;ghníomh nó iompar a sháraíonn go mór meon nó caighdeán glactha an phobail&quot;.&lt;ref&gt;Moral turpitude. https://www.merriam-webster.com/legal/moral% {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250103231905/https://www.merriam-webster.com/legal/moral%25 |date=2025-01-03 }}20turpitude|work=[[Merriam-Webster]]}}&lt;/ref&gt; Tá an téarma seo le feiceáil i ndlí inimirce SAM ag tosú sa 19ú haois.&lt;ref name=&quot;usvisa&quot;&gt;[http://www.usvisalawyers.co.uk/article13.htm A Crime Involving Moral Turpitude! What in the World is That?] US immigration and visa lawyers in London&lt;/ref&gt;

D’fhéadfadh go n-éalódh coincheap an “tsuarachais mhorálta” ó shainmhíniú beacht, ach cuireadh síos air mar “''act of baseness, vileness, or depravity in the private and social duties which a man owes to his fellowmen, or to society in general, contrary to the accepted and customary rule of right and duty between man and man''.&quot; &lt;ref&gt;[http://law.justia.com/cases/california/supreme-court/3d/49/103.html Chadwick v. State Bar, 49 Cal. 3d 103, 110, 776 P.2d 240, 260 Cal.Rptr. 538 (1989)] ; [http://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/F3/420/1338/539005/ Sosa-Martinez v. United States AG, 420 F.3d 1338, 1341 (11th Cir. 2005)]&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]]
[[Catagóir:Eitic dhlíthiúla]]
[[Catagóir:Coireanna gnéis sna Stáit Aontaithe]]</text>
      <sha1>nkk96e5ysoaztsptl0koffyg817iozb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Léigear Shairéavó</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101046</id>
    <revision>
      <id>1332384</id>
      <parentid>1327278</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5037" sha1="0l3qk8lp3tqv1v5v1jmcpn1tworo041" xml:space="preserve">{{Infobox Coinbhleacht Mhíleata
|méid=300px
|coinbhleacht=Léigear Shairéavó
|íomhá=
|méid_íomhá=280px
|teideal_íomhá=Parlaimint na Boisnia trí thine le linn Léigear Shairéavó i 1992
|dáta=[[2 Aibreán 1992]] – [[29 Feabhra 1996]]
(3 bliana, 10 mí, 3 seachtaine agus 3 lá)
|áit=[[Sairéavó]], [[an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin]]
|toradh=Sáinn gan réiteach
*Sos lámhaigh
*[[Comhaontú Dayton]]
|comhraiceoir1=Poblacht na Boisnia agus na Heirseagaivéine&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1992–96)&lt;br&gt;Poblacht Chrótachna Heirseaga-Boisnia&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1992–96)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
----
'''Tacaithe ag:''' &lt;br&gt;[[ECAT]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1994–96)&lt;/small&gt;
|comhraiceoir2= Poblacht Chónaidhme Sóisialach na hIúgslaive &lt;small&gt;(1992)&lt;/small&gt;&lt;hr/&gt;Poblacht na Seirbia (Republika Srpska)&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1992–96)&lt;/small&gt;
|ceannasaí1=[[Alija Izetbegović]]&lt;br&gt;
[[Hakija Turajlić]]&lt;br&gt;
[[Sefer Halilović]]&lt;br&gt;
[[Rasim Delić]]&lt;br&gt;
[[Jovan Divjak]]&lt;br&gt;
Dragan Vikić&lt;br&gt;
[[Enver Hadžihasanović]]&lt;br&gt;
[[Mustafa Hajrulahović Talijan|Mustafa Hajrulahović]]&lt;br&gt;
Vahid Karavelić&lt;br&gt;
Nedžad Ajnadžić&lt;br&gt;
[[Mušan Topalović|Mušan &quot;Caco&quot; Topalović]]&lt;br&gt;
[[Ismet Bajramović|Ismet &quot;Ćelo&quot; Bajramović]]&lt;br&gt;
[[Jusuf Prazina|Jusuf &quot;Juka&quot; Prazina]]&lt;br&gt;
[[Ramiz Delalić]]&lt;br&gt;
[[Zaim Imamović (officer)|Zaim Imamović]]&lt;br&gt;
Vladimir Šaf&lt;br&gt;
Ivan Vulić
----
[[Leighton W. Smith]]
|ceannasaí2=[[Milutin Kukanjac]]
|líon_comhraic1=70,000 saighdiúir
|líon_comhraic2=13,000 saighdiúir
|taismigh1=6,137 saighdiúir marbh
|taismigh2=2,241 saighdiúir marbh
|}}
Tharla '''Léigear Shairéavó''' e linn an chogaidh san iar-[[An Iúgslaiv|Iúgslaiv]], léigear a mhair ó mhí Aibreáin 1992 go mí Feabhra 1996..&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/ga/oslobodenje-1993-bosnia-and-herzegovina/products-details/20200330CAN54168|teideal=1988 - 2000 {{!}} Buaiteoirí {{!}} Duais Sakharov {{!}} Parlaimint na hEorpa|language=ga|work=sakharovprize|dátarochtana=2022-04-06}}&lt;/ref&gt;

== Cúlra ==
Nuair a bhris an [[An Iúgslaiv|Iúgslaiv]] suas, ba é [[Slobodan Milošević|Slobodan Milosevic]] a d’adaigh gríosach mharfach fuath na gcianta idir [[Seirbiaigh]], [[Moslamaigh]] agus [[Crótaigh]].An &quot;Ridire Ceartchreideamhach Críostaí&quot; ar chrosáid in aghaidh an Daoscarshlua Mhoslamaigh sa Bhoisnia, agus Eiricigh na Róimhe sa Chróit.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[Íomhá:Evstafiev-bosnia-cello.jpg|mion|dordveidhleadóir Vedran Smailović sa Leabharlann Náisiúnta, 1992]]
== Imeachtaí ==
[[Íomhá:Sarajevo – Kovači memorial 1.jpg|mion|Cuimhneachán Kovači ]]
Idir an 2-6 Aibreán 1992, chuir óglaigh Arm na Seirbia an chathair [[Sairéavó|Shairéavó]] faoi léigear.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/pdfs/news/expert/2017/12/story/20171201STO89317/20171201STO89317_ga.pdf|teideal=Tríocha bliain de Dhuais Sakharov: an taispeántas ‘Cosnaíonn siad ár saoirsí’|údar=europarl.europa.eu|dáta=2017|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;   Ar an 5 Aibreán 1992, scriosadh an Sarajevo Oriental Institute; séideadh as a sheasamh breis is míle bliain den léann Moslamach.  Níor leor gach Moslamach a mharú, chaithfí gach rian díobh is dá gcultúr &quot;a ghlanadh&quot;.

Ba dhlúthchuid den [[Cogadh Boisniach|chogadh sa Bhoisnia]] é léigear Shairéavó. Bhí an-chuid fuildhoirte ag baint leis an léigear.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.tara.tcd.ie/bitstream/handle/2262/93220/%27San%20abhainn%20do%20l%C3%A9im%20bard%C3%A1n%E2%80%99%20An%20Bheatha%2C%20An%20B%C3%A1s%20agus%20an%20Teanga%20i%20bhFil%C3%ADocht%20Choilm%20Bhreathnaigh.pdf|teideal=‘San abhainn do léim bardán’: An Bheatha, an Bás agus an Teanga i bhFilíocht Choilm Bhreathnaigh|údar=Eimear Nic Conmhaic (Eimear Connick)|dáta=2020|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220406205837/http://www.tara.tcd.ie/bitstream/handle/2262/93220/%27San%20abhainn%20do%20l%C3%A9im%20bard%C3%A1n%E2%80%99%20An%20Bheatha%2C%20An%20B%C3%A1s%20agus%20an%20Teanga%20i%20bhFil%C3%ADocht%20Choilm%20Bhreathnaigh.pdf|archivedate=2022-04-06}}&lt;/ref&gt; Bhí Sairéavó faoi léigear ar feadh circa 1,425 lá agus maraíodh b'fhéidir 14,000 ar an dá thaobh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Siege of Sarajevo|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Siege_of_Sarajevo&amp;oldid=1081159413|journal=Wikipedia|date=2022-04-05|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-slobodan-milosevic-150-buisteir-na-mbalcan.aspx|teideal=Slobodan Milosevic – Búistéir na mBalcán|údar=Pat Butler|dáta=AIBREÁN 2006|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-04-06}}&lt;/ref&gt; 

In Iúil 1995, tharla [[sléacht Srebrenica]]. I mí Lúnasa 1995 thosaigh buamáil de chuid [[ECAT]]; Más mall is mithid. 

I mí na Samhna 1995, síníodh [[Comhaontú Dayton]]. Briseadh an léigear ar 29 Feabhra 1996.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Srebrenica]] (11–[[22 Iúil]] [[1995]])
* [[Slobodan Milošević]]
* An [[Cogadh Boisniach]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Cogadh Boisniach]]
[[Catagóir:Léigir]]</text>
      <sha1>0l3qk8lp3tqv1v5v1jmcpn1tworo041</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cuibhreann (garraíodóireacht)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101217</id>
    <revision>
      <id>1332265</id>
      <parentid>1247227</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5546" sha1="8yvc6ygbaxz5ekl94g763s32nmi7sbu" xml:space="preserve">
[[Íomhá:Kleingaerten.jpg|mion| Cuibhrinn sa Ghearmáin]]
Is éard is '''cuibhreann''' ann ([[Gaeilge na hAlban]]: ''cuibhreann''. ''fir.'' ''gin.'' -rinn, ''iol.'' -an) ná ceapach &lt;ref&gt;'ceapach'; New English–Irish Dictionary.https://www.teanglann.ie/en/fgb/ceapach&lt;/ref&gt; thalún a chuirtear ar fáil do [[Garraíodóireacht|gharraíodóireacht]] aonair, neamhthráchtála nó do phlandaí bia a fhás, agus mar sin cruthaítear gairdín cistine ar shiúl ó áit chónaithe an úsáideora. Cruthaítear ceapacha den sórt sin trí phíosa talún a fhoroinnt i gcúpla nó suas le cúpla céad dáileacht a shanntar do dhaoine aonair nó do theaghlaigh. Saothraítear dáileachtaí dá leithéid ina n-aonar, contrártha le cineálacha gairdíní pobail eile áit a mbíonn grúpa daoine ag tabhairt aire don limistéar ar fad le chéile. I dtíortha nach n-úsáideann an téarma &quot;cuibhreann (gairdín)&quot;, féadfaidh &quot;gairdín pobail&quot; tagairt a dhéanamh do cheapacha gairdíní beaga aonair chomh maith le píosa mór amháin talún atá saothraithe le chéile ag grúpa daoine. Úsáidtear an téarma &quot;gairdín an bhua&quot; uaireanta freisin, go háirithe nuair a théann gairdín pobail siar go dtí an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad]] nó an [[Dara Cogadh Domhanda]]. &lt;ref&gt;MacNair, E., 2002. ''The Garden City Handbook: How to Create and Protect Community Gardens in Greater Victoria''. Polis Project on Ecological Governance. University of Victoria, Victoria BC, Canada.&lt;/ref&gt; 

Is gnách go n-oireann méid aonair na dáileachta do riachtanais an teaghlaigh, agus go minic cuimsíonn na ceapacha seid le haghaidh uirlisí agus foscaidh, agus uaireanta bothán le haghaidh lóistín séasúrach nó deireadh seachtaine. Is gnách go n-eagraítear garraíodóirí aonaracha i gcomhlachas cuibhrinn, a léasaíonn nó a dheonaítear an talamh ó úinéir a fhéadfaidh a bheith ina eintiteas poiblí, príobháideach nó eaglasta, agus a leagann síos de ghnáth nach n-úsáidtear an talamh ach amháin le haghaidh garraíodóireachta (.i., ag fás glasraí, torthaí. agus bláthanna), ach ní chun críocha buanchónaithe (de ghnáth ceanglaítear é seo de réir na ndlíthe criosúchán freisin). Bíonn ar na ngarraíodóirí táille bheag bhallraíochta a íoc leis an gcumann, agus caithfidh siad cloí leis an mbunreacht agus na fodhlíthe comhfhreagracha. Mar sin féin, tugann an bhallraíocht cearta daonlathacha áirithe dóibh.&lt;ref&gt;{{citation|last=Drescher|first= A. W.|date= 2001|title=The German Allotment Gardens — a Model for Poverty Alleviation and Food Security in Southern African Cities?|work=Proceedings of the Sub-Regional Expert Meeting on Urban Horticulture, Stellenbosch, South Africa, January 15–19, 2001|publisher=FAO/[[University of Stellenbosch]]|url=http://www.cityfarmer.org/germanAllot.html  |access-date=2009-03-13 |url-status = live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414160309/http://www.cityfarmer.org/germanAllot.html |archive-date=2009-04-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Drescher, A. W., Holmer, R. J. and D. L. Iaquinta 2006. &quot;Urban Homegardens and Allotment Gardens for Sustainable Livelihoods: Management Strategies and Institutional Environments&quot;. In: Kumar, B. M. and Nair, P. K. (Eds) 2006. ''Tropical Homegardens: A Time-Tested Example of Agroforestry''. Series: Advances in Agroforestry 3, Springer, New York.&lt;/ref&gt;
==Feidhmeanna soch-chultúrtha agus eacnamaíocha==
[[File:FI-Tampere-20131014 161231 HDR.JPG|thumb|Gairdín cuibhrinn i bPetsamo, [[Tampere]], [[An Fhionlainn|an Fhionlainn]]]]
Cuireann an  ''Office International du Coin de Terre et des Jardins Familiaux'', atá lonnaithe i Lucsamburg, ag déanamh ionadaíochta thar ceann thrí mhilliún garraíodóir cuibhrinn Eorpaigh ó 1926 i leith, síos ar fheidhmeanna soch-chultúrtha agus eacnamaíocha na ngairdíní cuibhrinn mar; 'ag tairiscint cháilíochtaí beatha feabhsaithe, caitheamh aimsire taitneamhach brabúsach, scíthe, agus teagmhála leis an dúlra.' Do leanaí, cuireann gairdíní áiteanna súgartha ar fáil agus chun foghlaim faoin dúlra, agus do dhaoine dífhostaithe, cruthaíonn siad an mothú go bhfuil rud éigin úsáideach a dhéanamh acu chomh maith le bia chomh maith le bia ar chostas íseal a tháirgeadh. Do dhaoine scothaosta agus do dhaoine faoi mhíchumas, cuireann gairdíní deis ar fáil bualadh le daoine, páirt a ghlacadh i ngníomhaíocht le daoine atá ar aon intinn leo, agus taithí a fháil ar ghníomhaíochtaí cosúil le plandáil agus fómhar.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.jardins-familiaux.org/office/eng/eoffer.html | title=What do we encourage? | publisher=Office International du Coin de Terre et des Jardins Familiaux | access-date=13 January 2014 |url-status = live| archive-url=https://web.archive.org/web/20140114003429/http://www.jardins-familiaux.org/office/eng/eoffer.html | archive-date=14 January 2014 }}&lt;/ref&gt;


==Naisc sheachtracha==
*'''Cuibhrinn''': Comhairle Cathrach na Gaillimhe.. [https://web.archive.org/web/20220520124803/https://www.galwaycity.ie/faisneis-52]
* '''Bainistíocht Cuibhreann''': Comhairle Contae Fjine Gall.[https://www.fingal.ie/ga/council/service/bainistiocht-cuibhreann]
*“'''cuiḃreann'''” in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, Irish Texts Society, 1st ed., 1904, by Patrick S. Dinneen, page 207.[https://archive.org/details/irishenglishdict00dinniala/page/207/mode/2up?view=theater]
==Tagairt==
[[Catagóir:Forbairt pobail]]
[[Catagóir:Eagrú pobail]]
[[Catagóir:Cineálacha gairdín]]
[[Catagóir:Talmhaíocht uirbeach]]</text>
      <sha1>8yvc6ygbaxz5ekl94g763s32nmi7sbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cás Madeleine McCann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101222</id>
    <revision>
      <id>1332269</id>
      <parentid>1296214</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="1itoxxslw2h5y2tuju4jn5vtz33pw4g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Tachrán as Sasana ab ea '''Madeleine McCann''' ([[12 Bealtaine]] [[2003]] - ?). Bhí sí ar saoire lena tuismitheoirí i b[[Praia de Luz]] na [[An Phortaingéil|Portaingéile]] nuair a chuaigh sí ar iarraidh ar [[3 Bealtaine]] [[2007]]. Meastar go mb'fhéidir gur fuadaíodh agus gur dúnmharaíodh í, ach ní bhfuarthas a corp riamh, agus ní bhfuarthas amach riamh céard a tharla go díreach, nó cé a bhí freagrach as. Tharraing an cás clampar, i Sasana go háirithe, sna blianta dár gcionn.

[[Íomhá:Tributes2.jpg|mion|clé|Teachtaireachtaí ómóis i Rothley ar 17 Bealtaine 2007]]
[[Íomhá:Praia da Luz Portugal February 2015 07 (cropped).jpg|clé|mion|[[Praia da Luz]]]]

== Scannail agus éagóir ==
[[Íomhá:Tributes for Madeleine McCann, Rothley, 17 May 2007.jpg|mion|clé|Teachtaireachtaí ómóis i Rothley ar 17 Bealtaine 2007]]Ar feadh tamaill, caitheadh amhras ar na tuismitheoirí. I Márta 2008, b'éigean do ''[[The Daily Express]]'' agus ''[[The Daily Star]]'' leithscéal neamhchoinníollach a ghabháil le tuismitheoirí Madeleine ar a gcéad leathanaigh, mar aon le suim ollmhór airgid (breis is leathmhilliún punt) a dhíol le fondúireacht a bunaíodh ar son an tachráin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|teideal=Ar an taifead (Cois Life)|údar=Breandán Delap|dáta=2012|work=1lib.domains|dátarochtana=2022-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817075430/https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|archivedate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;
 
I gcás ''The Express'', fritheadh go raibh breis is céad alt clúmhillteach curtha i gcló acu faoi Gerry agus Kate McCann, na tuismitheoirí. I measc na líomhaintí a cuireadh ina leith, dúradh gurb iad a mharaigh a n-iníon nó gur dhíol siad í le mangairí leanaí siocair go raibh siad gann ar airgead. 
 
Bhí an cás seo neamhghnách ar bhealach mar gur poll dubh a bhí ann; sa mhéid is ná tháinig aon chlabhsúr ar an scéal faoin am a cuireadh an dlí ar na nuachtáin. Ar ndóigh, fiú dá mba rud é go raibh bunús leis na líomhaintí áiféiseacha sin, ní bheadh dóigh ar bith ag na nuachtáin iad a chruthú.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Léirigh suirbhé taighde margaidh a rinne na nuachtáin thuasluaite i measc a gcuid léitheoirí tamall roimhe sin go raibh cíocras damanta ag an phobal chun aon scéal a bhain le himeacht Madeleine McCann gan tásc ná tuairisc. Go deimhin, bhí sé mar pholasaí ag go leor nuachtán, sa Bhreatain agus in Éirinn, tuairisc a chur ar an chéad leathanach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== 2022 ==
Creideann lucht an fhiosraithe gur mharaigh fear as an nGearmáin, Christian Brueckner, Madeleine. Cuireadh é i bpríosún sa Ghearmáin in Aibreán 2022 tar éis dó a bheith ciontaithe as bean 72 bliain d’aois as Meiriceá a éigniú in Praia da Luz  sa bhliain 2005.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gearmánach, 44 bliain, &quot;faoi amhras&quot; i gcás Madeleine McCann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0422/1293663-gearmanach-faoi-amhras-i-gcas-madeline-mccann/|date=2022-04-22|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Gabhadh Brueckner in 2019.

Bhí Brueckner ina chónaí in Praia da Luz idir 2000 agus 2017. Ceistíodh é faoi chás Madeleine McCann ach dúirt sé riamh nach raibh a fhios aige dada faoi. Ar 11 Deireadh Fómhair 2022, cuireadh trí chúis éignithe agus dhá chúis maidir le drochúsáid ghnéasach leanaí ina leith. Bhí éigniú mná as Éirinn in 2004 ar cheann de na cúiseanna.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Amhrastach i gcás Madeline McCann cúisithe i gcionta gnéis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1011/1328550-amhrastach-i-gcas-madeline-mccann-cuisithe-i-gcionta-gneis/|date=2022-10-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Ach níor ciontaíodh riamh é as an méid sin. Chuir Brueckner isteach téarma príosúin seacht mbliana sa Ghearmáin idir 2019-2025. 

== 2025 ==
Tionscnaíodh cuardach nua i mí na Bealtaine  2025 in Praia da Luz ar iarratas ó phóilíní sa Ghearmáin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cuardach do Madeleine McCann ar bun sa Phortaingéil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0603/1516388-cuardach-do-madeleine-mccann-ar-bun-sa-phortaingeil/|date=2025-06-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Péidifilia]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:2007]]
[[Catagóir:An Phortaingéil]]
[[Catagóir:Fuadaigh]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:Mí-úsáid leanaí]]
[[Catagóir:Péidifilia]]
[[Catagóir:Scannail]]</text>
      <sha1>1itoxxslw2h5y2tuju4jn5vtz33pw4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eagarfhocal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101320</id>
    <revision>
      <id>1332299</id>
      <parentid>1302785</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="swidq5idc38kkmmc9fpiiokfri7m0vk" xml:space="preserve">[[Íomhá:Excerpt from an editorial in the Hawaiian Star, 1901.jpg|mion|Eagarfhocal [[Ciníochas|ciníoch]] (cuid) san Hawaiian Star, 1901.jpg]]
Is éard atá i gceist le '''eagarfhocal''' ná alt ina mbeachtaítear cén seasamh atá ag [[nuachtán]] i leith ábhar spairne éigin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|teideal=Ar an taifead (Cois Life)|údar=Breandán Delap|dáta=2012|work=1lib.domains|dátarochtana=2022-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817075430/https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|archivedate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Nuachtán]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-irisleabhar}}
[[Catagóir:Tréimhseacháin]]
[[Catagóir:Nuachtáin]]
[[Catagóir:Irisí]]
[[Catagóir:Iriseoireacht]]
[[Catagóir:Litríocht neamhfhicsin]]</text>
      <sha1>swidq5idc38kkmmc9fpiiokfri7m0vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scannán faisnéise</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101349</id>
    <revision>
      <id>1332449</id>
      <parentid>1301541</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1037" sha1="aacdkjk18vji2jcit8f9zy030u4px7n" xml:space="preserve">[[Íomhá:The documentary filmmaker Pompiliu Gîlmeanu.jpg|mion|an scannánóir Pompiliu Gîlmeanu sna 1970idí]]
Is ionann '''scannán faisnéise''' nó '''clár faisnéise''' agus [[Scannán|scannán]] ina ndírítear ar ábhar ar leith, agus a thugann léargais éagsúla ar an téama sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|teideal=Ar an taifead (Cois Life)|údar=Breandán Delap|dáta=2012|work=1lib.domains|dátarochtana=2022-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817075430/https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|archivedate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Scannán]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-scannán}}

{{DEFAULTSORT:Scannan faisneise}}
[[Catagóir:Scannáin|*]]
[[Catagóir:Scannánaíocht|*]]
[[Catagóir:Físiriseoireacht]]
[[Catagóir:Cláir theilifíse de réir seánra|Faisneis]]
[[Catagóir:Cláir theilifíse|*]]
[[Catagóir:Cláir faisnéise| ]]
[[Catagóir:Saothair neamhfhicsin|*]]
[[Catagóir:Neamhfhicsean]]</text>
      <sha1>aacdkjk18vji2jcit8f9zy030u4px7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saoroibrí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101570</id>
    <revision>
      <id>1332448</id>
      <parentid>1166629</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1019" sha1="9k4h54lryvy573j8vdpyklsy2gw1tzi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Gairm}}
Oibrí is ea '''saoroibrí''' (freelancer) nach bhfuil fostaithe go lánaimseartha ag aon [[comhlacht]] nó eagraíocht ar leith, ach a shaothraíonn a bheatha as a chuid seirbhísí a dhíol le fostóirí éagsúla.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|teideal=Ar an taifead (Cois Life)|údar=Breandán Delap|dáta=2012|work=1lib.domains|dátarochtana=2022-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817075430/https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|archivedate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;  Is féidir go mbeadh an saoroibrí ina shaineolaí ar réimse ar leith nó go mbeadh cumas aige déileáil le cuid mhór réimsí éagsúla; mar shampla, déanann an saor[[iriseoir]] roinnt oibre ar bhonn neamhspleách d'[[Nuachtán|iris]]í de ghnáth, ag obair ar bhonn féinfhostaithe.

== Féach freisin ==

* Fostaíocht

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Gairmeacha]]
[[Catagóir:Fostaíocht]]
[[Catagóir:Obair]]</text>
      <sha1>9k4h54lryvy573j8vdpyklsy2gw1tzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Léiritheoir scannáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101674</id>
    <revision>
      <id>1332385</id>
      <parentid>1327725</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="il84z68psvs8noa9cgrco8jpscopw0n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Gairm}}

[[Íomhá:Emerging Producers 2017.jpg|mion]]Is éard is '''léiritheoir scannáin''' ann ná an té atá i gceannas ar léiriú [[Scannán|scannáin]], nó ar [[Craoltóireacht|chraoladh]] clár [[Teilifís|teilifise]] srl.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|teideal=Ar an taifead (Cois Life)|údar=Breandán Delap|dáta=2012|work=1lib.domains|dátarochtana=2022-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817075430/https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|archivedate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;

Bíonn sé de dhualgas ar an léiritheoir a chinntiú go gcríochnaítear an scannán in am, go bhfuil sé ar ardchaighdeán agus go bhfuil sé laistigh den bhuiséad. Post gnóthach, dúshlánach atá ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf|teideal=Treoir / Staidéar|údar=IFI|dáta=2022|dátarochtana=2023-04-20|archivedate=2023-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502010820/https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Stiúrthóir scannán]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-scannán}}

[[Catagóir:Criú scannáin]]
[[Catagóir:Scannánaíocht]]
[[Catagóir:Gairmeacha siamsaíochta]]
[[Catagóir:Gairmeacha sna Meáin]]</text>
      <sha1>il84z68psvs8noa9cgrco8jpscopw0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Breith clainne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101747</id>
    <revision>
      <id>1332173</id>
      <parentid>1246645</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="hpwrwuahzcd6nai7zm8avbuzf9abgv3" xml:space="preserve">[[Íomhá:Rotunda hospital dublin.jpg|mion|[[Ospidéal an Rotunda|Ospidéal Máithreachais an Rotunda]], suite i gcroílár Bhaile Átha Cliath]]
[[Leanbh|Páiste]] á thabhairt ar an saol, is ea '''breith clainne'''.

Gach bliain in Éirinn tagann os cionn 60,000 leanbh ar an saol.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tg4.ie/ga/eolas/preas/nuacht-raitis/2021-2/turas-clainne-sraith-faoi-an-turas-on-bhroinn-go-dti-an-saol/|teideal=Turas Clainne - sraith faoi an turas ón bhroinn go dtí an saol {{!}} Preas Ráiteas|language=ga|work=TG4|dátarochtana=2022-05-23}}&lt;/ref&gt;

=== Feabhas a chur ar shláinte máithreacha ===
Léiríodh laghduithe 40% nó níos mó ar líon na mban ag fáil bháis le linn breith clainne i 90 tír idir 1990 agus 2008, áfach, agus tuairiscíodh roinnt méaduithe i 57 tír eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://dci.gov.ie/media/irishaid/allwebsitemedia/20newsandpublications/publicationpdfsenglish/s-2947/tuarascail-bhliantuil-chunamh-eireann-2011.pdf|teideal=Tuarascáil Bhliantúil Chúnamh Éireann 2011|údar=Cúnamh Éireann / gov.ie|dáta=2011|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220717110432/http://dci.gov.ie/media/irishaid/allwebsitemedia/20newsandpublications/publicationpdfsenglish/s-2947/tuarascail-bhliantuil-chunamh-eireann-2011.pdf|archivedate=2022-07-17}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Cnáimhseachas]]
* [[Ospidéal an Rotunda]]

== Naisc ==

* [https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/act/2018/31/gle/enacted/a3118i-with-links.pdf An tAcht Sláinte] (Foirceannadh Toirchis a Rialáil), 2018
* [https://www.tg4.ie/ga/eolas/preas/nuacht-raitis/2021-2/turas-clainne-sraith-faoi-an-turas-on-bhroinn-go-dti-an-saol/ Turas Clainne] ar TG4 - sraith faoi an turas ón bhroinn go dtí an saol

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Breith clainne]]</text>
      <sha1>hpwrwuahzcd6nai7zm8avbuzf9abgv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James MacKillop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101778</id>
    <revision>
      <id>1332343</id>
      <parentid>1243602</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1788" sha1="rzu11toax26nyd2tnu6103v07l2e4yn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ollamh Meiriceánach, scoláire Léinn Cheiltigh agus Ghaelaigh, agus iriseoir ealaíona is ea '''James MacKillop''' (rugadh 31d Bealtaine, 1939, [[Pontiac, Michigan]]).&lt;ref&gt;{{lua idirlín |last = MacKillop |first = James |teideal = Publications List |url = http://www.jamesmackillop.com/pub.htm |website = James MacKillop |foilsitheoir = James MacKillop |dátarochtana = 13ú Bealtaine 2018 |archivedate = 2017-07-05 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170705035351/http://jamesmackillop.com/pub.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Syracuse New Times&quot;&gt;{{lua idirlín |last = MacKillop |first = James |teideal = Posts by author James MacKillop |url = https://www.syracusenewtimes.com/author/jamesmackillop/ |website = Syracuse New Times |foilsitheoir = Syracuse New Times |dátarochtana = 12ú Bealtaine 2018 |archivedate = 2022-01-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20220127105200/https://www.syracusenewtimes.com/author/jamesmackillop/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín |teideal = The Chancellor's Awards for Excellence |url = http://www.sunyocc.edu/index.aspx?id=23134 |foilsitheoir = sunyocc |dátarochtana = 14ú Bealtaine 2018 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201101035459/http://www.sunyocc.edu/index.aspx?id=23134 |archivedate = 2020-11-01 }}&lt;/ref&gt;  Gaeilgeoirí na nGarbhchríocha ba ea a thuistí.  Tá gaol aige le Naomh St [[Mary MacKillop]]&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Feehan |first1=Harold Victor |title=In search of Alexander MacKillop |date=1995 |publisher=St. Joseph Publications |location=North Sydney, Australia |isbn=0646206729 |edition=2nd rev. |url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2057353 |access-date=12ú Bealtaine 2018}}&lt;/ref&gt; as an Astráil (1842-1909).

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:MacKillop, James}}</text>
      <sha1>rzu11toax26nyd2tnu6103v07l2e4yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dorchadas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101898</id>
    <revision>
      <id>1332289</id>
      <parentid>1226649</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="jfqea0i4gd85bg8e8yvagafq6iium9b" xml:space="preserve">[[Íomhá:Prisma-lightSpectrum-goethe.gif|mion|[[Priosma]] ag scoilteadh solais]]
Séard is '''dorchadas''' nuair nach mbíonn [[solas]] ann, ná [[radaíocht leictreamaighnéadach]] ar bith atá infheicthe don [[súil]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/dorchadas|teideal=An Foclóir Beag: dorchadas|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-04}}&lt;/ref&gt;

Feicimid rud má fhrithchaitheann an rud solas isteach inár súile. Níl muid ábalta aon rud, ná aon dhath, a fheiceáil má nach bhfuil aon solas ag teacht uaidh. Tá sé deacair an saol a shamhlú gan solas. Fiú san oíche, bíonn roinnt solais againn. Is annamh a bhímid i ndorchadas iomlán. Ach thíos go domhain in uaimh, áit a mbíonn mianadóirí ag obair, bíonn sé an-dorcha go deo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_11.30_.pdf|teideal=Taiscéaladh faoi thalamh|údar=Eureka / COGG|dáta=3 Meitheamh 2015|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220627052421/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_11.30_.pdf|archivedate=27 Meitheamh 2022}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* S[[Solas|olas]]
* [[Bithlonracht]]
* [[Daille oíche]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}</text>
      <sha1>jfqea0i4gd85bg8e8yvagafq6iium9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aingeal Ní Chualáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102233</id>
    <revision>
      <id>1332138</id>
      <parentid>1277964</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="obx9huqdzby7nl1ak1vxrhqfmzb189n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
File agus scríbhneoir Gaeilge, as [[Carna]] ó dhúchas, is ea '''Aingeal Ní Chualáin'''. Chuir sí an leabhar ''Tomás Bairéad: Rogha Scéalta'' in eagar sa bhliain 2010.

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.cic.ie/en/browseby/aingeal-ni-chualain Cló Iar-Chonnacht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227214118/https://www.cic.ie/en/browseby/aingeal-ni-chualain |date=2021-02-27 }}
* [https://web.archive.org/web/20250907174402/http://www.comhartaighde.com/eagrain/1/nichualain/ga/ Alt i gComhar Taighde]
* [http://www.worldcat.org/title/tomas-bairead-rogha-scealta/oclc/870598418 Tomás Bairéad: Rogha Scéalta]

{{DEFAULTSORT:Cualain, Aingeal Ni}}
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Iorras Aithneach]]</text>
      <sha1>obx9huqdzby7nl1ak1vxrhqfmzb189n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deirdre Hargey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102301</id>
    <revision>
      <id>1332281</id>
      <parentid>1314161</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4182" sha1="dzwhcm0arkpgd5ornnjz4jqaqmjb9oq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is polaiteoir de chuid [[Sinn Féin]] i d[[Tuaisceart Éireann]] í '''Deirdre Hargey'''. Rugadh i m[[Béal Feirste]] i 1980 í. Is Comhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]] í do [[Béal Feirste Theas (Toghcheantar Tionóil)|Bhéal Feirste Theas]], ó 2020 ar aghaidh &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&amp;aff=18848&amp;per=6176&amp;sel=1&amp;ind=7&amp;prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-06-16}}&lt;/ref&gt;. Roimhe sin, b'[[Ardmhéara Bhéal Feirste]] í ó 2018 go 2019 agus bá chomhairleoir ar [[Comhairle Cathrach Bhéal Feirste|Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste]] í, ó 2010 go 2022, don Limistéar Toghcheantar Botanic (nó Bruach an Lagáin roimh 2014). B'aire do [[An Roinn Pobal|Phobal]] í ó 2020 go 2022 agus b'aire eatramhach do [[An Roinn Geilleagair|Gheilleagar]] í i mí Bealtaine 2024.

== Gairm ==
Sa bhliain 2014, toghadh ar Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste í do Bhruach an Lagáin. Toghadh arís í in 2014 don Limistéar Toghcheantar nua, Botanic, agus toghadh arís í in 2014.

Atoghadh í chuig Comhairle Cathrach Bhéal Feirste i dtoghchán 2019.


Chomhthoghadh í sa [[Tionól Thuaisceart Éireann]] in 2020. Tháinig sí i gcomharbas ar  [[Máirtín Ó Muilleoir|Mháirtín Ó Muilleoir]] &lt;ref name=&quot;co-opt&quot;&gt;{{cite web |work=[[The Irish News]] |access-date=11 January 2020 |url=http://www.irishnews.com/paywall/tsb/irishnews/irishnews/irishnews//news/northernirelandnews/2019/12/30/news/former-sinn-fe-in-lord-mayor-to-replace-o-muilleoir-in-assembly-seat-1801442/content.html |title=Former Sinn Féin lord mayor Deirdre Hargey to replace Máirtín Ó Muilleoir in Assembly seat |date=30 December 2019}}&lt;/ref&gt;. Ceapadh ina hAire sa [[An Roinn Pobal|Roinn Poba]]&lt;nowiki/&gt;l í ar 11 Eanáir 2020.  Ar 15 Meitheamh 2020, thóg [[Carál Ní Chuilín]] a háit san,[[Feidhmeannas Thuaisceart Éireann|Fheidhmeannas]] go sealadach toisc go raibh drochshláinte ar Hargey.&lt;ref name=&quot;CommunitiesNI12&quot;&gt;{{citation|title=Minister Ní Chuilín MLA|url=https://www.communities-ni.gov.uk/profiles/minister-ni-chuilin-mla|url-status=dead|work=Department for Communities website|quote=On 15th June 2020 Carál Ní Chuilín MLA was appointed as Minister for Communities as Deirdre Hargey MLA has temporarily stepped aside from the role for health reasons.|access-date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130082412/https://www.communities-ni.gov.uk/profiles/minister-ni-chuilin-mla|archive-date=30 November 2020}}&lt;/ref&gt;  D'fhill sí ar an bpost i mí na Nollag 2020.

Ar 8 Bealtaine 2024, Ceapadh  ina Aire sealadach do [[An Roinn Geilleagair|Gheilleagar,]] toisc go raibh drochshláinte ar [[Conor Murphy]].&lt;ref name=&quot;CommunitiesNI1&quot;&gt;{{citation |title=Minister Ní Chuilín MLA |url=https://www.communities-ni.gov.uk/profiles/minister-ni-chuilin-mla |url-status=dead |work=Department for Communities website |quote=On 15th June 2020 Carál Ní Chuilín MLA was appointed as Minister for Communities as Deirdre Hargey MLA has temporarily stepped aside from the role for health reasons. |access-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130082412/https://www.communities-ni.gov.uk/profiles/minister-ni-chuilin-mla |archive-date=30 November 2020}}&lt;/ref&gt; Dhearbhaigh sí an gealltanas oifige an 9 Bealtaine 2024.

Is í Hargey urlabhraí dlí agus ceartais Shinn Féin agus Leas - Chathaoirleach reatha Choiste Comhthionóil Dlí agus Cirt Thuaisceart Éireann agus suíonn sí ar an gCoiste Airgeadais freisin.
==Naisc sheachtracha==
*[https://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&amp;aff=18848&amp;per=6176&amp;c=2 Miss Deirdre Hargey]
*[https://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&amp;aff=18848&amp;per=6176&amp;c=2 Ceisteanna Tionóil]
==Tagairtí==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Hargey, Deirdre}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]</text>
      <sha1>dzwhcm0arkpgd5ornnjz4jqaqmjb9oq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mí-úsáid substaintí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102498</id>
    <revision>
      <id>1332405</id>
      <parentid>1323950</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8066" sha1="qm82eotxdlyc72bx8hquq4k0fdfkrg6" xml:space="preserve">[[Íomhá:MHWS - Substance Abuse.svg|mion]]
[[Íomhá:SUBSTANCE (1).pdf|mion]]
Is é atá i gceist le '''mí-úsáid drugaí,''' nó '''mí-úsáid substaintí''', ná úsáid a bhaint as aon [[druga]] – bíodh sé ina dhruga dleathach nó ina dhruga neamhdhleathach – a dhéanann dochar fisiciúil nó [[Meabhairghalar|meabhrach]], nó a d’fhéadfadh dochar fisiciúil nó meabhrach a dhéanamh, do ghné éigin de shaol duine aonair nó d’fholláine shóisialta duine aonair, do dhaoine aonair eile nó don t[[sochaí]] i gcoitinne.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://health.old.gov.ie/ga/eire-shlaintiuil/an-taonad-um-chlair-dhrugai-agus-beartas-drugai/comhairliuchan-poibli-ar-siul-chun-bonn-eolais-a-chur-faoin-straiteis-nua-naisiunta-drugai/|teideal=Comhairliúchán poiblí – Straitéis nua Náisiúnta Drugaí|údar=An Roinn Sláinte|dáta=2016|dátarochtana=2022|archivedate=2022-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220626102143/https://health.old.gov.ie/ga/eire-shlaintiuil/an-taonad-um-chlair-dhrugai-agus-beartas-drugai/comhairliuchan-poibli-ar-siul-chun-bonn-eolais-a-chur-faoin-straiteis-nua-naisiunta-drugai/}}&lt;/ref&gt;

=== Tréithe ===
Úsáideann daoine a lán cineálacha éagsúla [[Druga|drugaí]]. D’fhéadfadh na drugaí seo a bheith dleathach nó mídhleathach; d’fhéadfaidís a bheith ina gcuidiú nó dochar a dhéanamh. Baineann fo-iarmhairtí agus rioscaí le gach druga, ach bíonn níos mó riosca i gceist le drugaí áirithe, go háirithe drugaí mídhleathacha. D’fhéadfaí go n-éireodh úsáid drugaí ina fadhb ag brath ar roinnt tosca.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=Tobar na Gaoise|údar=COGG|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114054846/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|archivedate=2017-11-14}}&lt;/ref&gt;

Is iad na drugaí mídhleathacha is coitianta a úsáidtear ná [[Cannabas (druga)|cannabas]], [[MDMA|eacstais]], [[hearóin]] agus [[cócaon]].

in amanna, d’fhéadfadh úsáid drugaí bheith ina gcuid thábhachtach de shaol daoine. D’fhéadfadh sé sin bheith amhlaidh mar gheall ar fhadhbanna mothúchánacha, síceolaíocha nó sóisialta. D’fhéadfaí go mbeadh andúil nó spleáchas ag daoine mar thoradh ar dhrugaí áirithe, i gcás go gcailleann siad smacht ar úsáid an druga agus go mbraitheann siad nach féidir leo feidhmiú gan é. 

Úsáideann daoine áirithe níos mó ná cineál amháin druga ag an aon am – tugtar ‘úsáid poladruga’ air seo. 

D’fhéadfaí go mbeadh meascadh drugaí contúirteach toisc go mbíonn na hiarmhairtí agus na fo-iarmhairtí curtha le chéile. Cuimsítear air seo meascadh drugaí mídhleathacha le drugaí dleathacha dála [[Alcóil|alcól]] nó [[Cógaisíocht|cógais]]. Mar shampla, má ólann daoine alcól le [[cócaon]], bíonn níos mó riosca ann go mbeidh rithimí neamhrialta croí, [[Taom croí|taomanna croí]] agus an [[bás]] féin i ndán dóibh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Iarmhairtí ===
D’fhéadfaí go mbeadh fadhbanna tromchúiseacha ag duine, fiú mura n-úsáidtear an druga ach uair amháin féin. Bíonn níos mó riosca i gceist le drugaí mídhleathacha, mar níl a fhios céard atá ann i ndáiríre (an comhdhéanamh) agus b'fhéidir go bhfuil substaint [[Tocsain|thocsaineach]] ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá fíorbheagán eolais faoi céard atá istigh sna 'siabhráin dhleathacha' nó [[drugaí dearthóra]] chomh maith.  

Is féidir le roinnt drugaí andúil nó spleáchas a chothú níos gasta ná mar a chothaíonn drugaí eile. níl aon fhianaise ann go mbíonn daoine ‘gafa’ le druga i ndiaidh dóibh é a úsáid uair nó dhó, nó go mbeidh andúil sa druga sin ag gach duine a bhaineann triail as.

Bíonn fadhbanna ag roinnt daoine ar chéad úsáid an druga, agus d’fhéadfaí fadhbanna a eascairt de réir mar a mhéadaíonn minicíocht úsáid an druga. is féidir go mbeidh iarmhairt ag na drugaí ar fholláine an [[Corp an duine|choirp]] agus ar [[Sláinte mheabhrach|shláinte mheabhrach]], ar shaol teaghlaigh, ar chaidrimh agus ar [[obair]] nó [[Oideachas|staidéar]]. D’fhéadfaí go mbeadh daoine i dtrioblóid le h[[Garda Síochána|údaráis an dlí]] nó go mbeadh deacrachtaí [[Airgead (eacnamaíocht)|airgid]] mar gheall ar úsáid drugaí mídhleathacha.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Déanann drugaí éagsúla dochar ar bhealaí éagsúla. Maidir le drugaí áirithe, amhail [[hearóin]], meastar iad a bheith níos contúirtí de thairbhe go bhfuil níos mó riosca d’andúil agus de ródháileog ag baint leo, nó de thairbhe go n-instealltar iad.

Tá baint ag [[féinmharú]] agus mí-úsáid drugaí le chéile.
[[Íomhá:Alcohol use disorders world map-DALYs per million persons-WHO2012.svg|mion|mí-úsáid alcóil, 2012, an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]]]]

=== Forleithne ===
Tarlaíonn mí-úsáid substaintí i ngach aicme shóisialta.

=== An dlí ===
Déanann an tacht um Mí-Úsáid Drugaí in Éirinn grúpáil ar dhrugaí atá bunaithe ar a n-úsáideacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2016/44/|teideal=An tAcht um Mí-Úsáid Drugaí (Leasú), 2016 – Uimh. 9 de 2016 – Tithe an Oireachtais|údar=Oireachtas|dáta=2019-11-01|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-06-26|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101043530/https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2016/44/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/nuacht/tosach-feidhme-an-achta-um-mi-usaid-drugai-leasu-2016-agus-na-rialachain-agus-orduithe-aireachta-gaolmhara/|teideal=Tosach feidhme an Achta um Mí-Úsáid Drugaí (Leasú) 2016 agus na Rialacháin agus Orduithe Aireachta gaolmhara|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2022-06-26}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Fógra2.JPEG|deas|mion|267x267px|Faireachán drugaí na gCustaim in Éirinn =&gt; [[Polasaithe in aghaidh drugaí]]]]

=== Straitéisí um Mí-Úsáid Substaintí ===
Tá rialtais ar fud an domhain  ag cogaíocht in aghaidh drugaí le blianta. Ach tá sé chomh éasca drugaí a cheannach anois agus. a bhí sé riamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/ta-an-cogadh-in-aghaidh-drugai-a-chailliuint/|teideal=Tá an ‘Cogadh in Aghaidh Drugaí’ á chailliúint… fógraímis sos cogaidh!|údar=Isla Callister|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2022-06-26}}&lt;/ref&gt;

Cothaíonn drugaí difriúla fadhbanna éagsúla do dhaoine éagsúla agus úsáideann daoine éagsúla drugaí difriúla ar chúiseanna éagsúla. Mar sin bíonn réitigh éagsúla de dhíth ar na fadhbanna seo agus níl aon fhreagra simplí ar na fadhbanna a bhfuil úsáid drugaí ina n-údar orthu, Ach nuair atá na fíricí ag daoine, tá sé níos fusa déileáil le saincheisteanna a bhaineann le drugaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

{{Main|Polasaithe in aghaidh drugaí}}

Reáchtálfar ar 26 Meitheamh gach bliain an [[Lá Idirnáisiúnta in aghaidh Mí-Úsáid Drugaí agus Gáinneáil Aindleathach]].

== Eachtraí ==

* 2022: 'Tragóid ar shráideanna Bhéal Feirste – seisear ógfhear básaithe le coicís'&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tragoid-ar-shraideanna-bheal-feirste-seisear-ogfhear-basaithe-le-coicis/|teideal=Tragóid ar shráideanna Bhéal Feirste – seisear ógfhear básaithe le coicís|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=22 Meitheamh  2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-26}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Alcólachas]]
* [[Polasaithe in aghaidh drugaí]]
* [[:Catagóir:Drugaí gan stádas dlíthiúil|Drugaí gan stádas dlíthiúil]]

== Naisc ==

* An Straitéis Náisiúnta Drugaí in Éirinn&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/ga/coireacht/drugai/mi-usaid-drugai-agus-dochar-a-laghdu.html|teideal=Mí-Úsáid Drugaí agus Dochar a Laghdú|údar=Na Gardaí|language=ga|work=Garda|dátarochtana=2022-06-26}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Mí-úsáid substaintí]]
[[Catagóir:Féindochar]]
[[Catagóir:Saint]]
[[Catagóir:Drugaí gan stádas dlíthiúil]]</text>
      <sha1>qm82eotxdlyc72bx8hquq4k0fdfkrg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Substaintí sár- agus polafhluarailcile</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102957</id>
    <revision>
      <id>1332473</id>
      <parentid>1256940</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6379" sha1="c8u1g3y3o6whyvffoitdq5xnt8ooite" xml:space="preserve">[[Íomhá:A water droplet DWR-coated surface2 edit1.jpg|mion|Tá SSPFA le fáil i rudaí coitianta,mar shampla ar chóta atá uiscefhriotaíoch ]]
Is [[Comhdhúil cheimiceach|comhdhúile ceimiceacha]] sintéiseacha orgánafluairín iad ''' substaintí sárfhluarailcile agus polafhluarailcile''' ('''SSPF''') ([[An Béarla|Béarla]]: ''perfluoroalkyl  and polyfluoroalkyl substances,'' ''PFAS,'' ''PFASs'' ''nó fiú PFASanna'') a bhfuil [[Adamh|adaimh]] iolracha [[fluairín]] acu ceangailte le slabhra [[Ailcil|ailcile]]. Tá na mílte SSPF ann&lt;ref&gt;mar shampla, perfluoroalkyl acids (PFAAs), perfluorooctanesulfonic acid (PFOS), perfluorooctanoic acid (PFOA), perfluorohexanesulfonic acid (PFHxS), and perfluorononanoic acid (PFNA) agus go leor eile&lt;/ref&gt; ach tá ar a laghad earra sárfhluarailcile amháin iontu,–C &lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt; F &lt;sub&gt;2n&lt;/sub&gt; –. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-8-2019-03-28_GA.html|teideal=Téacsanna atá glactha - Déardaoin, 28 Márta 2019|language=ga|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2024-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Perfluoroalkyl and polyfluoroalkyl substances in the environment: terminology, classification, and origins|journal=Integrated Environmental Assessment and Management|volume=7|issue=4|pages=513–41|date=October 2011|pmid=21793199|pmc=3214619|doi=10.1002/ieam.258}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zürich Statement on Future Actions on Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFASs)|journal=Environmental Health Perspectives|volume=126|issue=8|pages=84502|date=August 2018|pmid=30235423|pmc=6375385|doi=10.1289/EHP4158}}&lt;/ref&gt; [[File:Perfluorooctanesulfonic acid.svg|thumb|Aigéad ''perfluorooctanesulfonic'']]
De réir na [[Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta|hEagraíochta um Chomhar agus Fhorbairt]] Eacnamaíochta (ECFE): &lt;ref&gt;OECD: ''[https://www.oecd.org/chemicalsafety/portal-perfluorinated-chemicals/terminology-per-and-polyfluoroalkyl-substances.pdf Reconciling Terminology of the Universe of Per- and Polyfluoroalkyl Substances: Recommendations and Practical Guidance]'', OECD Series on Risk Management, No. 61, OECD Publishing, Paris, 2021, p. 23.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Wang|first=Zhanyun|date=2021-11-09|title=A New OECD Definition for Per- and Polyfluoroalkyl Substances|journal=[[Environmental Science &amp; Technology]]|volume=55|issue=23|pages=15575–15578|doi=10.1021/acs.est.1c06896|pmid=34751569|bibcode=2021EnST...5515575W}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;''PFASs are defined as fluorinated substances that contain at least one fully fluorinated methyl or methylene carbon atom (without any H/Cl/Br/I atom attached to it), i.e. with a few noted exceptions, any chemical with at least a perfluorinated methyl group (–CF3) or a perfluorinated methylene group (–CF2–) is a PFAS.''&lt;/blockquote&gt;

== Truailliú ==
Is substaint thocsaineach iad na SSPF&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eea.europa.eu/help/faq/what-are-pfas-and-how#:~:text=They%20are%20known%20as%20%27forever,obesity,%20fertility%20issues%20and%20cancer.|teideal=What are PFAS and how are they dangerous for my health? — European Environment Agency|language=en|work=www.eea.europa.eu|dátarochtana=2023-08-02}}&lt;/ref&gt; agus is guais don tsláinte iad.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Light-Induced Advanced Oxidation Processes as PFAS Remediation Methods: A Review|url=https://www.mdpi.com/2076-3417/11/18/8458|journal=Applied Sciences|date=2021-01|issn=2076-3417|pages=8458|volume=11|issue=18|doi=10.3390/app11188458|language=en|author=Domenico Leonello, Murilo Alexandre Fendrich, Francesco Parrino, Nainesh Patel, Michele Orlandi, Antonio Miotello}}&lt;/ref&gt; Tá an leathré an-fhada ar fad agus mar sin tugtar &quot;truailliú buan&quot;&lt;ref&gt;i mBéarla, ''&lt;nowiki/&gt;'forever chemicals'''&lt;/ref&gt; orthu.  Agus na SSPF ag carnadh go deo, foilsíodh [[taighde]] ar an 2 Lúnasa 2022 ag fógairt go bhfuil na SSPF ag éirí uileláithreach timpeall an domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.est.2c02765#|teideal=Outside the Safe Operating Space of a New Planetary Boundary for Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS)|údar=Ian T. Cousins*, Jana H. Johansson, Matthew E. Salter, Bo Sha, and Martin Scheringer|dáta=2022|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;   Níor tuigeadh go maith na contúirtí roimh na 2020idí. Ach anois  tá feachtais ann le daoine a chur ar an eolas faoi na SSPF.

== SSPF in Éirinn ==
Tá an t[[Saotharlann Stáit]] ag tacú leis an n[[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)|Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]] faireachán a dhéanamh ar na SSPF in Éirinn. Mar shampla, déanann sí anailís ar na samplaí éisc chun a shuí an bhfuil aon substaintí SSPF iontu, chun tacú le clár nua faireacháin bithraí in uiscí dromchla intíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.statelab.ie/documents/Strategy_2023-26_GA.pdf|teideal=Ráiteas Straitéise 2023-2026|údar=An tSaotharlann Stáit|dáta=2022|dátarochtana=2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240802171411/https://www.statelab.ie/documents/Strategy_2023-26_GA.pdf|archivedate=2024-08-02}}&lt;/ref&gt;

==Naisc sheachtracha==
*[https://www.theguardian.com/us-news/2022/jul/12/north-carolina-pfas-toxic-forever-chemicals-cancer Cancer fears plague residents of US region polluted by ‘forever chemicals’]
* [https://ntp.niehs.nih.gov/whatwestudy/topics/pfas/index.html Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS)] at the [[National Toxicology Program]]
* [https://www.atsdr.cdc.gov/pfas/index.html Per- and Polyfluoroalkyl Substances and Your Health] at the [[Agency for Toxic Substances and Disease Registry]]
* [https://www.epa.gov/pfas Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS)] at the [[United States Environmental Protection Agency]]
* [https://echa.europa.eu/de/hot-topics/perfluoroalkyl-chemicals-pfas Perfluoroalkyl chemicals (PFAS)] at the [[European Chemicals Agency]]
*[https://www.ewg.org/interactive-maps/pfas_contamination/map/ &lt;nowiki&gt;PFAS Contamination [map] in the U.S.&lt;/nowiki&gt;] by the [[Environmental Working Group]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Organafhluairídí]]
[[Catagóir:Truailleáin]]
[[Catagóir:Gníomhaithe dromchánacha]]
[[Catagóir:Comhshaol agus sláinte]]
[[Catagóir:Sábháilteacht agus sláinte ceirde]]
[[Catagóir:Truailleáin aeir ghuaiseacha]]
[[Catagóir:Truailliú]]
[[Catagóir:Comhshaol]]</text>
      <sha1>c8u1g3y3o6whyvffoitdq5xnt8ooite</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ríocht na Cróite-Slavóine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103071</id>
    <revision>
      <id>1332442</id>
      <parentid>1306921</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2512" sha1="05do9afq9eibcd9wk5n8m1vubpu4dzp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Bhí [[Ríocht na Cróite-Slavóine]] ([[An Chróitis|Cróitis]]: ''Kraljevina Hrvatska i Slavonija''; [[An Ungáiris|Ungáiris]]: ''Horvát-Szlavónország nó Horvát–Szlavón Királyság''; [[An Ghearmáinis|Gearmáinis Ostarach]]: ''Königreich Kroatien Kroatien und Slawonien'') in ainm is a bheith ina ríocht féinrialaitheach agus ina náisiún polaitiúil ar leith, sainmhínithe go bunreachtúil laistigh den [[An Ostair-Ungáir|Impireacht Ostra-Ungárach]]. 

Cruthaíodh é sa bhliain 1868 trí ríochtaí na Cróite agus na [[An tSlavóin|Slavóine]] a chumasc tar éis  Socraíocht na Cróite-Ungáire de 1868. Bhí baint aici le Ríocht na hUngáire laistigh den dé-stát [[An Ostair-Ungáir|Ostra-Ungárach]], agus í laistigh de Thailte Choróin Stiabhna, ar a dtugtar ''Transleithania'' freisin. 

Cé gur bronnadh neamhspleáchas inmheánach leathan ar an gCróit le “gnéithe náisiúnta”, i ndáiríre, ba bheag smacht a bhí ag an gCróit ar phríomhcheisteanna ar nós cánachais agus saincheisteanna míleata agus chuir an Ungáir srianta nach raibh aon fháilte rompu uirthi.&lt;ref name=&quot;hun&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=26523|teideal=Cóip cartlainne|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220818085049/https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=26523|archivedate=2022-08-18|dátarochtana=2022-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/681041/Nagodba|work=britannica.com}}&lt;/ref&gt; 

Tagraíodh di go hinmheánach go hoifigiúil mar 'Ríocht Trí-aonta na Cróite, Slavóine agus Dalmáite', &lt;ref&gt;Croatian–Hungarian settlement, Constitution, 1868, Article §. 1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(Croatian) Law codex, S. V., no. 30, Issued by the Sabor, (Zagreb), Y: 1917, p: 101, 'Law act III:1917, Coronation oath'&lt;/ref&gt; ar a dtugtar freisin go simplí mar 'An Ríocht Trí-aonta', agus bhí éilimh ar An Dalmáit, a bhí á riaradh ar leithligh ag 'Cisleithania na hOstaire' . {{Sfn|Goldstein|Jovanović|1999}} 

Rinneadh an chathair [[Rijeka]], tar éis díospóid faoi alt i Socraíocht 1868, ar a dtugtar 'An tAguisín Rijeka', ina ''corpus separatum'' agus bhí sé faoi úinéireacht dhlíthiúil na hUngáire, ach á riaradh ag an gCróit agus ag an Ungáir araon.

== Féach freisin ==

* [[An tSlavóin]]

==Tagairtí==

[[Catagóir:An Chróit]]
[[Catagóir:An Ostair-Ungáir]]
[[Catagóir:Ríochtaí]]
&lt;references /&gt;
[[Catagóir:An tSlavóin]]
[[Catagóir:Stair na Cróite]]</text>
      <sha1>05do9afq9eibcd9wk5n8m1vubpu4dzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh Cathartha Éimin (2014-2022)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103300</id>
    <revision>
      <id>1332247</id>
      <parentid>1328050</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6351" sha1="8guj4qv7j0nm2gewyycd0shdmb79yn2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Coinbhleacht Mhíleata}}
Thosaigh seach-chogadh in [[Éimin]] i ndeireadh na bliana 2014.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20758517/|teideal=An trodaíocht ag leanúint ar aghaidh i bPoblacht Éimin|údar=An ceannfort Frank Reidy / Adhmhaidin RnaG|dáta=2015|language=ga|work=RTE Radio / RnaG|dátarochtana=2022-07-23}}&lt;/ref&gt;  Chuaigh cúrsaí ó smacht in 2015 agus an teannas idir an [[An Araib Shádach|Araib Shádach]] (agus a comhghuaillithe cumhachtacha, [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|na Stáit Aontaithe]] agus an [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] go háirithe) agus an [[An Iaráin|Iaráin]] (agus na réabhlóidithe [[Houthi]]) ag géarú.

Chuaigh an cogaíocht in abar go gasta, Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta in Aibreán 2022.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Yemeni peace process|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yemeni_peace_process&amp;oldid=1117277762|journal=Wikipedia|date=2022-10-20|language=en}}&lt;/ref&gt;

De réir a chéile, d'éirigh '''Cogadh Cathartha Éimin''' 'an ghéarchéim daonna is measa ar domhan', sa [[21ú haois]] de réir na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://crisisrelief.un.org/yemen-worst-humanitarian-crisis-in-the-world|teideal=Yemen: The worst humanitarian crisis in the world|údar=crisisrelief.un.org|language=en|work=crisisrelief.un.org|dátarochtana=2022-07-23}}&lt;/ref&gt;   Fuair b'fhéidir 377,000 bás le linn 2015-2021.

Tugann &quot;Cogadh na gCarad&quot; ar an gcoimhlint go minic ach seach-chogadh a bhí ann i ndáiríre, agus na cumhachtaí eachtrannacha ag troid lena chéile.

[[Íomhá:Houthis-control 2014-2015.gif|clé|mion|Tá na Houthi lonnaithe sa tuaisceart agus an-rath orthu le linn 2014-2015, rud a chur eagla an domhain ar na &quot;Comhghuaillithe&quot;]]

=== Cúlra ===
Lárionad [[sceimhlitheoireacht]]&lt;nowiki/&gt;a Ioslamacha ba ea Éimin ó na [[1990idí]] ar aghaidh. Mar shampla, sa bhliain 2015, mhaígh [[Al-Qaeda|Al Qaeda]] in Éimin gurb iad a bhí taobh thiar de na hionsaithe sceimhlitheoireachta ar oifigí na hirise, [[Charlie Hebdo]] i bPáras na Fraince.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Al Qaeda taobh thiar d'ionsaithe Phárais|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0114/672461-an-iris-fhrancach-charlie-hebdo-curtha-ar-an-margadh/|date=2015-01-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Yemeni Civil War LATUFF 2016.png|clé|mion|Scigphictiúr de chuid Carlos Lattouf, WikiLeaks  2016]]

=== Imeachtaí ===
Thosaigh Cath Sanaa ar 9 Meán Fómhair 2014.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Battle of Sanaa (2014)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Battle_of_Sanaa_(2014)&amp;oldid=1090792661|journal=Wikipedia|date=2022-05-31|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lánscoireadh an pharlaimint  in [[Sanaʽa]] agus tháinig 'Coiste Réabhlóideach'&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Supreme Revolutionary Committee|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Supreme_Revolutionary_Committee&amp;oldid=1032152437|journal=Wikipedia|date=2021-07-05|language=en}}&lt;/ref&gt; de chuid na [[Houthi]] le chéile ar [[6 Feabhra]] [[2015]]. Bhí an-rath ar Houthi le linn 2014-2015, rud a chur eagla an domhain ar na &quot;Comhghuaillithe&quot;
[[Íomhá:Theresa May - how many children have you killed today ? (29091327758).jpg|clé|mion|méadú ar thrádáil na n-arm sna 2010idí agus agóid i Londain, 22 Meitheamh 2018]]
Ar 26 Márta 2015, .thosaigh “Obráid  Decisive Storm” nuair a d’ionsaigh an Araib Shádach na Houthi in Éimin. Ach ní raibh an Stoirm cinniúnach ar chor ar bith.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Saudi Arabian–led intervention in Yemen|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saudi_Arabian%E2%80%93led_intervention_in_Yemen&amp;oldid=1143045832|journal=Wikipedia|date=2023-03-05|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
Idir 2015 agus 2021, fuair b'fhéidir 377,000 bás le linn an chogaidh, de réir [[Clár um Fhorbairt na Náisiúin Aontaithe]] 

* 154,000 de bharr na cogaíochta;  
* 223,000, básanna indíreacha, an gorta go háirithe,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21144169/|teideal=Achainí déanta ag Na Náisiúin Aontaithe, ag Oxfam agus ag eagraíochtaí carthanachta eile ag iarraidh fóirint ar an ngorta atá ag bagairt ar Éimin|údar=Sorcha Nic Mhathúna, Oxfam Ireland|dáta=Márta 2017|language=en|work=RTE Radio / RnaG|dátarochtana=2022-07-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://arabdevelopmentportal.com/sites/default/files/publication/undp-yemen_impactofwar_web_0.pdf|teideal=ASSESSING THE IMPACT OF WAR IN YEMEN: Pathways for Recovery|údar=Clár um Fhorbairt na Náisiúin Aontaithe / Taylor Hanna {{!}} David K. Bohl {{!}} Jonathan D. Moyer|dáta=2021|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220123094117/https://www.arabdevelopmentportal.com/sites/default/files/publication/undp-yemen_impactofwar_web_0.pdf|archivedate=2022-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=United Nations Development Programme|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Nations_Development_Programme&amp;oldid=1097470794|journal=Wikipedia|date=2022-07-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Clár Forbartha na Náisiúin Aontaithe&lt;/ref&gt;  Is ar na leanaí is measa a thiteann an choimhlint.

Bhí an chomhghuaillíocht freagrach as an gcuid is mó de na básanna. Agus le linn na [[2000idí|2010idí]], bhí an Bhreatain agus Stáit Aontaithe Mheiriceá ar an dá thír a dhíol an líon is mó d’airm leis an Araib Shádach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/na-salaimis-ar-lamha-le-fuil-na-neimineach/|teideal=Ná salaímis ár lámha le fuil na nÉimineach Tuairisc ó Mhanainn|údar=Isla Callister|dáta=2019|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-07-23}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta in Aibreán 2022. Thosaigh [[Géarchéim na Mara Rua]] an bhliain dár gcionn.

== Féach freisin ==

* [[Éimin]]
* [[Géarchéim na Mara Rua]], 2023-
* [[Cogadh Cathartha Éimin (2014-2022)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Gortaí]]
[[Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha]]
[[Catagóir:Stair Éimin]]
[[Catagóir:Stair na hIaráine]]
[[Catagóir:Stair na hAraibe Sádaí]]</text>
      <sha1>8guj4qv7j0nm2gewyycd0shdmb79yn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Margaret Dobbs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103365</id>
    <revision>
      <id>1332391</id>
      <parentid>1322241</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10016" sha1="o78882v7nh7bvftlaevxd7ek6f7jjsm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
&lt;!--
| image          = Margaret_Dobbs.jpg
| birth_place    = [[Dublin]]
--&gt;
Scoláire agus drámadóir Éireannach ba ea ''' Margaret Emmeline Dobbs ''' (19ú Samhain 1871 – 2a Eanáir 1962),  aitheanta go formhór as ucht a cuid iarrachtaí chun an [[Gaeilge|Ghaeilge]] a chaomhnú.&lt;ref name=&quot;Irish times&quot;&gt;{{lua idirlín |url=https://www.irishtimes.com/opinion/an-irishman-s-diary-1.35550 |teideal=An Irishman's Diary |newspaper=irishtimes.com |dáta=20ú Márta 1996 |údar=Sean Mac Reamoinn |dátarochtana=3ú Samhain 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peerage&quot;&gt;{{lua idirlín |url=http://www.thepeerage.com/p38288.htm |údar=Montgomery-Massingberd, Hugh |teideal= Burke's Irish Family Records |suíomh= Londain, U.K. |foilsitheoir= Burkes Peerage Ltd, 1976}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MyUser_Dib.cambridge.org_November_3_2016c&quot;&gt;{{lua idirlín |url=http://dib.cambridge.org/browse.do?searchBy=&amp;_currentPage=57&amp;_pageSize=50&amp;_sortBy=name&amp;_sortOrder= |teideal=Dictionary of Irish Biography - Cambridge University Press |newspaper=Dib.cambridge.org |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}&lt;/ref&gt;

== Beatha ==
Rugadh Dobbs ag 41 Sráid Líosainn Íochtarach i mBaile Átha Cliath ar an 19ú Samhain 1871, an ceathrú páiste le Conway Edward Dobbs, dlíodóir, agus Sarah Mulholland.&lt;ref name=&quot;Peerage&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;record&quot;&gt;{{lua idirlín |url=https://churchrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/display-pdf.jsp?pdfName=d-45-2-16-079 |teideal=Irish Genealogy |newspaper=Https |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}&lt;/ref&gt;  Bhí a hathair ina [[Giúistís Síochána]] i g[[Contae Aontroma]], [[Ard-Sirriam]] i g[[Carraig Fhearghais]] sa bhliain 1875 agus Ard-Sirriam i g[[Contae Lú]] sa bhliain 1882.  Iníon le St. Clair Kelvin Mulholland Eglantine as [[Contae an Dúin]] ba ea a máthair, Sara.&lt;ref name=&quot;Peerage&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ainm&quot;&gt;{{lua idirlín |url=http://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=18 |teideal=DOBBS, Margaret (1871-1962) |newspaper=ainm.ie |údar=Dermot Walsh |author2=Mary Murphy |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}&lt;/ref&gt;

D'fhan an chlann ina cónaí i m[[Baile Átha Cliath]] tar éis bhreith Margaret.&lt;ref name=&quot;Census&quot;&gt;{{lua idirlín |url=http://www.census.nationalarchives.ie/pages/1911/Antrim/Cushendall/Faughil/114481/ |teideal=National Archives: Census of Ireland 1911 |newspaper=Census.nationalarchives.ie |dátarochtana=3ú Samhain 2016 }}{{Dead link|date=Iúil 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Baptism&quot;&gt;{{lua idirlín |url=https://churchrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/details/d77f5b0207944 |teideal=Irish Genealogy |3= |dátarochtana=3ú Samhain 2016 }}{{Dead link|date=Márta 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  Tar éis bhás a athar sa bhliain 1898, ámh, bhog a máthair an chlann ar ais go [[Gleann Aireamh]].&lt;ref name=&quot;Antrim history&quot;&gt;{{lua idirlín |url=http://antrimhistory.net/margaret-dobbs/ |teideal=Margaret Dobbs |newspaper=Antrimhistory.net |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PhoenixO'Cleireachain2005&quot;&gt;{{lua idirlín |author1=Eamon Phoenix |author2=Padraic O'Cleireachain |teideal=Feis Na NGleann: A Century of Gaelic Culture in the Antrim Glens|url=https://books.google.com/books?id=92zTnb5r-mYC&amp;pg=PA37 |year=2005|publisher=Ulster Historical Foundation |isbn=978-1-903688-49-6 |pages=37–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ulster biography&quot;&gt;{{lua idirlín |url=http://www.newulsterbiography.co.uk/index.php/home/viewPerson/405 |teideal=The Dictionary of Ulster Biography |newspaper=newulsterbiography.co.uk  |údar=Kate Newmann |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}&lt;/ref&gt; 

Ní raibh ach pas beag ban [[Protastúnach]] ann a raibh spéis acu i n[[Athbheochan na Gaeilge]], Dobbs ionas measc.&lt;ref name=&quot;HulmeMcDougall2007&quot;&gt;{{cite book |author=Peter Hulme |author2=Russell McDougall |title=Writing, Travel and Empire: Colonial Narratives of Other Cultures|url=https://books.google.com/books?id=4oXJL2NldlIC&amp;pg=PA180|date=15ú Meán Fómhair 2007 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-84511-304-9 |pages=180–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Matthews2010&quot;&gt;{{cite book |furst=Ann |last=Matthews |title=Renegades: Irish Republican Women 1900-1922 |url=https://books.google.com/books?id=pzYkTYi3JRgC&amp;pg=PA94 |year=2010 |publisher=Mercier Press Ltd |isbn=978-1-85635-684-8 |pages=94–}}&lt;/ref&gt;  Chuaigh Dobbs go dtí an Ghaeltacht i g[[Contae Dhún na nGall]] chun Gaeilge a fhoghlaim, Hugh Flaitile ina chéad mhúinteoir.   brought the idea of promoting the language go [[Gleannta Aontroma]] and her circle of friends.&lt;ref name=&quot;Antrim history&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PhoenixO'Cleireachain2005&quot;/&gt; 

Bhí Dobbs ina ball bunaitheora den bhFeis Mhór na nGleann i nAontroim sa bhliain 1904, agus níos deireanaí ina rúnaí liteartha.  Sa bhliain 1946, bhronn coiste na Feise onóir uirthi, le feiceál fós ina baile, Teachh Portnagolan.  Ina óráid ghlactha, dúirt sí:&lt;ref name=&quot;Antrim history&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PhoenixO'Cleireachain2005&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ulster biography&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MacPherson2012&quot;&gt;{{cite book |author=J. MacPherson |title=Women and the Irish Nation: Gender, Culture and Irish Identity, 1890-1914|url=https://books.google.com/books?id=6q1chFiVU9EC&amp;pg=PT117 |date=16ú Deireadh Fómhair 2012 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-28458-7 |pages=117–}}&lt;/ref&gt;
:''Ireland is a closed book to those who do not know her language. No one can know Ireland properly until one knows the language. Her treasures are hidden as a book unopened. Open the book and learn to love your language

Scríobh Dobbs seacht ndráma, foilsithe ag Dundalgan Press sa bhliain 1920, cé nár cuireadh ach trí cinn ar an stáitse.  Bhuaigh ''The Doctor and Mrs McAuley'' corn Warden ag Feis Bhéal Feirste sa bhliain 1913, ach níor éirigh lena drámaí ach d'éirigh sí as á scríobh.  Lean sí léi ag obair ar léann staire agus seandálaíochta, agus foilsíodh a chuid alt i n-iriseán amhail is ''Ulster Journal of Archaeology'', i  n-iriseán na Gearmáine ([[Zeitschrift für celtische Philologie]]), ''[[Revue Cletique]]'' na Fraince agus ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]]'' na hÉireann.&lt;ref name=&quot;Antrim history&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PhoenixO'Cleireachain2005&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MyUser_Vanhamel.nl_November_3_2016c&quot;&gt;{{lua idirlín |url=http://www.vanhamel.nl/vhcodecs/index.php?title=Dobbs_(Margaret_E.)&amp;redirect=no  |teideal=Dobbs (Margaret E.) • CODECS: Online Database and e-Resources for Celtic Studies |newspaper=vanhamel.nl |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}&lt;/ref&gt;

Cara dílis léi ba ea [[Roger Casement]] agus chuir sí dá chostais chosanta nuair a cuireadh tréas ina leith.&lt;ref name=&quot;Antrim history&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PhoenixO'Cleireachain2005&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ulster biography&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mitchell2014&quot;&gt;{{cite book |author=Angus Mitchell |title=Roger Casement: 16Lives |url=https://books.google.com/books?id=zGqNAwAAQBAJ&amp;pg=PT110 |date=23ú Eanáir 2014 |publisher=O'Brien Press |isbn=978-1-84717-608-0 |pages=110–}}&lt;/ref&gt;  Cé nach her political views were not clearly known, bhí Dobbs ina ball de {{h|Conradh na Gaeilge}} agus ar choiste gnó {{h|Cumann na mBan}}.&lt;ref name=&quot;MacPherson2012&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HayesUrquhart2001&quot;&gt;{{cite book |author1=Alan Hayes |author2=Diane Urquhart |title=The Irish Women's History Reader |url=https://books.google.com/books?id=B6UIQXpF6M4C&amp;pg=PA63|date=January 2001 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-19914-8 |pages=63–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wynns&quot;&gt;{{lua idirlín |url=http://www.wynnshotel.ie/1916.html |teideal=Ireland 1916 Rising History Dublin |newspaper=Wynnshotel.ie |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}&lt;/ref&gt;

Fuair sí bás abhaile in, Portnagolan House, [[Bun Abhann Dalla]], ar an 2a Eanáir 1962.&lt;ref name=&quot;PhoenixO'Cleireachain2005&quot;/&gt;

== Foinsí ==
* {{cite book |author=Seán Duffy |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=a7uTAgAAQBAJ&amp;pg=PA115 |date=15ú Eanáir 2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-94824-5 |pages=115–}}
* {{lua idirlín |url=https://archive.org/stream/journalofroyalso42roya/journalofroyalso42roya_djvu.txt |teideal=Full text of &quot;Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland&quot; |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}
* {{lua idirlín |url=http://www.ucc.ie/celt/published/I3000012/header.html |teideal=TEI header for Tochmarc Éadaine |newspaper=Ucc.ie |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}
* {{lua idirlín |url=http://www.ucc.ie/celt/Eriu1-46.pdf |teideal=Eriu 46 |work=CELT |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}
* {{lua idirlín |url=http://www.culturenorthernireland.org/features/heritage/feis-na-ngleann |teideal=Feis na nGleann |work=culturenorthernireland.org |dátarochtana=3ú Samhain 2016 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20170706114426/http://www.culturenorthernireland.org/features/heritage/feis-na-ngleann |archivedate=2017-07-06 }}
* {{lua idirlín |url=http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry=17814 |teideal=Place Names NI - Home |work=placenamesni.org |accessdate=3ú Samhain 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211023090327/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry=17814 |archivedate=2021-10-23 |dátarochtana=2022-07-26 }}
* {{lua idirlín |url=http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_031312 |teideal=Holdings: Obituary of Margaret Emmeline Dobbs. |work=sources.nli.ie |bliain=1962 |dátarochtana= 3ú Samhain 2016}}
* {{cite book |author=M. Sihra |title=Women in Irish Drama: A Century of Authorship and Representation |url=https://books.google.com/books?id=SLaGDAAAQBAJ&amp;pg=PA222 |date=14ú Márta 2007 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-0-230-80145-5 |pages=222–}}
* {{lua idirlín |url=http://findingaids.nationalarchives.ie/index.php?simpleSearchSbm=true&amp;category=1&amp;subcategory=9&amp;searchDescTxt=Margaret+Dobbs&amp;simpleSearchSbm=Search#searchfocus |teideal=Women in 20th-Century Ireland, 1922-1966: Sources from the Department of the Taoiseach |work=National Archives of Ireland |dátarochtana=3ú Samhain 2016 }}{{Dead link|date=Iúil 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Dobbs, Margaret}}
[[Catagóir: Scoláirí Gaeilge]]</text>
      <sha1>o78882v7nh7bvftlaevxd7ek6f7jjsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Réalta Bhuí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103382</id>
    <revision>
      <id>1332148</id>
      <parentid>1308236</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1377" sha1="6ib8yw17z9fsw3xkehdeorz0m2a443x" xml:space="preserve">[[Íomhá:Judenstern JMW.jpg|mion|An réalta bhuí nó ''Judenstern'' sa [[Ghearmáinis]].]]

[[Íomhá:Bundesarchiv Bild 183-N0619-506, Paris, Jüdische Frauen mit Stern.jpg|mion|Meitheamh 1942: Giúdaigh i b[[Páras]], ag caitheamh réaltaí buí]]
Siombail [[An Giúdachas|Ghiúdach]] is ea [[Réalta Dháiví]].&lt;ref&gt;nó Réalta Dháibhí&lt;/ref&gt; I ngach tír a bhí faoi smacht na [[Naitsíochas|Naitsithe]], cuireadh iallach ar Ghiúdaigh '''An Réalta Bhuí''', nó suaitheantas le Réalta Dháiví, a chaitheamh ar a gcuid éadaí. Dá thoradh sin, sheas na Giúdaigh amach ó dhaoine eile faoi riail na Naitsithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Crocus_IRISH_HandBook2018.pdf|teideal=Lámhleabhar Múinteora - An Tionscnamh Crócais|údar=COGG|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211201061110/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Crocus_IRISH_HandBook2018.pdf|archivedate=2021-12-01}}&lt;/ref&gt;

Téann stair na réalta i bhfad siar: thosaigh an nós sa Chailifeacht Mhoslamach Umayyad san 8ú haois.

== Féach freisin ==
* [[Réalta Dháiví]]
* [[Uileloscadh|An tUileloscadh]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}


{{DEFAULTSORT:Réalta Bhuí, An}}
[[Catagóir:Giúdachas]]
[[Catagóir:An tUileloscadh]]
[[Catagóir:Naitsíochas]]
[[Catagóir:Ciníochas]]
[[Catagóir:Frith-Ghiúdachas]]
[[Catagóir:Siombailí]]</text>
      <sha1>6ib8yw17z9fsw3xkehdeorz0m2a443x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Músaem Mhanann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104466</id>
    <revision>
      <id>1332406</id>
      <parentid>1261258</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8940" sha1="g7r2keb7r4h0zmmq44rs7fjrtwfddts" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
Is é '''Músaem Mhanann''' (''Thie Tashtee Vannin'') in [[Doolish]] iarsmalann náisiúnta [[Oileán Mhanann]]. Tá sé á reáchtáil ag [[Eiraght Ashoonagh Vannin]] ([[Gaeilge]]: ''Oidhreacht Náisiúnta Mhanann''). Go ginearálta, clúdaíonn an músaem 10,000 bliain de stair Oileán Mhanann ón [[Clochaois|gClochaois]] go dtí an lá inniu.&lt;ref&gt;[https://manxnationalheritage.im/our-sites/manx-museum/]&lt;/ref&gt;

Feidhmíonn an músaem mar cheanncheathrú d’Eiraght Ashoonagh Vannin.&lt;ref&gt;[http://www.iomguide.com/manxmuseum.php Isle of Man Guide: Manx Museum]&lt;/ref&gt; Níl aon bhaint ag an músaem leis an institiúid a bhunaigh Trevor Ashe sa bhliain 1825.

== Stair ==
Mar thoradh ar an ''Manx Museum and Ancient Monuments Act'' de 1886, cruthaíodh iarsmalann náisiúnta d’Oileán Mhanann agus é mar aidhm aige oidhreacht chultúrtha agus stairiúil an oileáin a chaomhnú.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.manxantiquarians.com/page_72621.html|title=History of the Society|work=Isle of Man Natural History and Antiquarian Society|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt; Cé go raibh institiúid ann roimhe sin ar Oileán Mhanann ar a dtugtaí an ''Manx Museum'' a bhunaigh an fiontraí, údar, agus foilsitheoir Trevor Ashe sa bhliain 1825, níl aon bhaint aige le Músaem Mhanann atá ann anois.

Tá cuid den Mhúsaem Mhanann lonnaithe i bhfoirgneamh bunaidh Ospidéal Noble. Ba í Rebecca Noble, bean chéile an daonchara agus fear gnó Henry Bloom Noble, a thiomnaigh an suíomh ar Crellin's Hill in Doolish in 1885. Leag Rebecca Noble an bhunchloch ach níor mhair sí chun an foirgneamh a oscailt go hoifigiúil.&lt;ref&gt;{{Cite news-en|url=https://www.imuseum.im/Olive/APA/IsleofMan/SharedView.Article.aspx?href=TMS%2F1888%2F01%2F14&amp;id=Ar00502&amp;sk=C3CEA64B&amp;viewMode=image|title=Death of Mrs H.B. Noble|date=14 January 1888|work=Manx Sun|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt;

Tar éis Ospidéal nua Noble ar Bhóthar Westmoreland a oscailt sa bhliain 1912,&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://archiseek.com/2010/1888-nobles-hospital-dispensary-isle-of-man/|title=1888 – Nobles Hospital &amp; Dispensary, Isle of Man|work=Archiseek|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt; bhí an foirgneamh folamh ar feadh beagnach deich mbliana go dtí gur tugadh an foirgneamh ar láimh d'iontaobhaithe Iarsmalann Mhanann.&lt;ref name=&quot;iomguide&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.iomguide.com/manxmuseum.php|title=Isle of Man Guide: Manx Museum|access-date=7 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archiveshub.jisc.ac.uk/search/archives/b6b7d3ab-1a21-3e22-9b1a-94f398160a21 Papers of the Henry Bloom Noble Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907210819/https://archiveshub.jisc.ac.uk/search/archives/b6b7d3ab-1a21-3e22-9b1a-94f398160a21 |date=2022-09-07 }}. ''Archives Hub''. Retrieved 28 September 2020.&lt;/ref&gt; Osclaíodh Músaem Mhanann ar 2 Samhain 1922 agus Philip Moore Callow Kermode ina stiúrthóir air.&lt;ref&gt;{{Cite news-en|url=https://www.imuseum.im/Olive/APA/IsleofMan/SharedView.Article.aspx?href=IME%2F1922%2F11%2F03&amp;id=Ar00905&amp;sk=CF843685&amp;viewMode=image|title=A Great National Possession: the Museum at Last|date=3 November 1922|work=Isle of Man Examiner|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news-en|url=https://www.imuseum.im/Olive/APA/IsleofMan/SharedView.Article.aspx?href=IMT%2F1955%2F01%2F07&amp;id=Ar00403&amp;sk=268A9571&amp;viewMode=image|title=A Great Manxman Gone Mr William Cubbon Dies in London|date=7 January 1955|work=Isle of Man Times|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt;

Leathnaíodh an músaem agus athmhúnlaíodh go mór é idir 1986-89, agus bhí léachtlann agus amharclann scannán, agus dánlann i gceist leis an leathnú mór.&lt;ref name=&quot;iomguide&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.iomguide.com/manxmuseum.php|title=Isle of Man Guide: Manx Museum|access-date=7 December 2016}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.iomguide.com/manxmuseum.php &quot;Isle of Man Guide: Manx Museum&quot;]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 December&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; D’athoscail an [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Bhanríon Eilís II]] an músaem go hoifigiúil sa bhliain 1989.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.douglas.gov.im/index.php/info/item/183-museum#.X3H0imhArIU|title=Manx Museum|date=13 February 2016|work=Douglas Borough Council|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== Taispeántais ==
[[Íomhá:Static_display_at_Manx_Museum_-_geograph.org.uk_-_1426727.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Static_display_at_Manx_Museum_-_geograph.org.uk_-_1426727.jpg/220px-Static_display_at_Manx_Museum_-_geograph.org.uk_-_1426727.jpg|alt=|mion| Taispeántas a thaispeánann turasóireacht ar Oileán Mhanann]]
Seachas roinnt taispeántas buan a bhaineann le stair seandálaíochta agus stair nádúrtha Oileán Mhanann, is taispeántais shealadacha le téamaí faoi leith a chuirtear ar taispeáint gach bliain.

Gach samhradh, bíonn taispeántas a chlúdaíonn rásaí agus rásaíocht gluaisrothar ann.&lt;ref&gt;{{Cite news-en|url=https://www.manxradio.com/news/isle-of-man-news/tt-exhibition-extended/|title=TT exhibition extended|date=19 September 2007|work=Manx Radio|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt;

I measc na dtaispeántas eile le déanaí bhí ''This Terrible Ordeal'' inar díríodh ar thaithí mhuintir Mhanann sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]],&lt;ref&gt;{{Cite news-en|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-isle-of-man-26071867|title=Isle of Man community focus in WW1 exhibition|date=7 February 2014|work=BBC|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt; agus saothar ealaíne an ealaíontóra Bhriotánaigh William Hoggatt.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://manxnationalheritage.im/shop/product-category/island-inspired/william-hoggatt/|title=William Hoggatt|work=Manx National Heritage|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.transceltic.com/blog/isle-of-man-william-hoggatt-work-exhibited-manx-museum|title=Isle of Man: William Hoggatt Work Exhibited at Manx Museum|author=Caine|first=Valerie|date=16 March 2020|work=Transceltic|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== Cuairteoirí ==
[[Íomhá:Douglas_

-_Manx_Museum_-_1970_Suzuki_T500_-_geograph.org.uk_-_1714907.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Douglas_-_Manx_Museum_-_1970_Suzuki_T500_-_geograph.org.uk_-_1714907.jpg/220px-Douglas_-_Manx_Museum_-_1970_Suzuki_T500_-_geograph.org.uk_-_1714907.jpg|alt=Race prepared road bike with race number 41, a large shiny aluminium fuel tank and streamlined top half fairing with dropped handlebars in front of a wall mounted large painting of Mike Hailwood in 1978 on a TT race prepared Ducati leading Phil Read on a Honda flanked by twin chequered flags|mion| An gluaisrothar 'Suzuki T500',  ullmhaithe ag Eddie Crooks, a bhuaigh an rás (''Production Class TT'') sa bhliain 1970 a bhí rothaithe ag Frank Whiteway, ar taispeáint sa Mhúsaem Mhanann.&lt;ref&gt;[https://www.iomtt.com/news/2009/10/28/legends-of-suzuki-at-the-isle-of-man-tt Frank Whiteway race image race number #41 at Bray Hill] iomtt.com Retrieved 16 September 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.easier.com/71951-suzuki-manx-national-heritage.html Suzuki and Manx National Heritage special summer exhibition] easier.com, 28 May 2010. Retrieved 16 September 2021&lt;/ref&gt;]]
Sa bhliain 2018 dúirt Oidhreacht Náisiúnta Mhanann go dtagann 100,000 cuairteoir go dtí Músaem Mhanann ar an meán gach bliain. Bhí an figiúr seo faoi dhíospóid ag nuachtáin Oileán Mhanann, tar éis iarratas saorála faisnéise a fuarthas amach go raibh na huimhreacha taifeadta i bhfad níos lú ná mar a measadh.&lt;blockquote&gt;Léirigh an freagra SF gur chomhaireamh MNH 63,953 cuairteoir isteach sa mhúsaem in 2015, b’ionann sin agus 68,602 in 2016 agus 72,661 in 2017, cé gur ionann na huimhreacha agus méadú de 8,708 cuairteoir thar thréimhse trí bliana, is é seo fós 27,339 níos lú na an líon a mhaígh MNH.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news-en|url=http://www.iomtoday.co.im/article.cfm?id=39731&amp;headline=Doubts%20over%20museum%27s%20statistics%0Aon%20visitors&amp;sectionIs=news&amp;searchyear=2018|title=Doubts over museum's statistics on visitors|date=9 April 2018|work=IOM Today|access-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Dúirt an Músaem, mar gheall ar athmhúnlú ar cheann de bhealaí isteach an Mhúsaeim, “gur léir gur gá an mhodheolaíocht a úsáidimid chun cuairteoirí agus úsáideoirí a mheas a nuashonrú”.

== Áiseanna ==
Tá páirceáil teoranta, siopa, caifé ag an músaem agus bíonn sé oscailte go laethúil. Tá an Dánlann Náisiúnta Ealaíne agus Leabharlann agus Cartlann Náisiúnta Mhanann suite ar an suíomh freisin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://manxnationalheritage.im/our-sites/manx-museum/|title=Manx Museum – Thie Tashtee Vannin|work=Manx National Heritage|access-date=28 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>g7r2keb7r4h0zmmq44rs7fjrtwfddts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Sylphide (bailé)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104570</id>
    <revision>
      <id>1332356</id>
      <parentid>1323932</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3672" sha1="chz8gwzcwt18o1l856q9jo7qoiab2vy" xml:space="preserve">{{WD  Bosca Sonraí Saothar Ceoil}}
Ar [[12 Meán Fómhair]] [[1832]], léiríodh an [[Bailé (Damhsaíocht)|bailé]] rómánsúil, '''''La Sylphide''''', de chuid  [[Filippo Taglioni]] den chéad uair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pointespalettespartition.wordpress.com/2021/01/09/histoire-dun-ballet-la-sylphide/|teideal=Histoire d’un ballet : La Sylphide …|údar=lisapascaretti|dáta=2021-01-09|language=fr-FR|work=Plumes, pointes, palettes et partitions|dátarochtana=2022-09-13|archivedate=2022-09-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220913235820/https://pointespalettespartition.wordpress.com/2021/01/09/histoire-dun-ballet-la-sylphide/}}&lt;/ref&gt; [[Gailtean]] (spiorad) agus / nó [[sliseog]] (bean) is ea an Sylphide (Sylph i mBéarla).
[[Íomhá:Marie Taglioni (ballerina).jpg|clé|mion|Marie Taglioni, iníon  [[Filippo Taglioni]] agus an príomh-dhamhsóir in 1834]]

=== Cúlra ===
[[Íomhá:Rachel Cameron and Henry Legerton in the Kirsova Ballet Les Sylphides, Max Dupain Studio, Sydney, between 1941-1944 - photographer Max Dupain (5728216631).jpg|clé|mion|Les Sylphides, Rachel Cameron, ag caitheamh [[tútú]], agus Henry Legerton ón Kirsova Ballet, [[Sydney]], idir 1941-1944 ]]
Mar a tharla i gcás an [[Ceol|cheoil]], na [[litríocht]]&lt;nowiki/&gt;a, agus na n-[[Amharclann|amharcealaíon]]&lt;nowiki/&gt;a, bhí tionchar an-mhór ag an [[Rómánsachas]] ar an m[[Bailé (Damhsaíocht)|bailé]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.artscouncil.ie/uploadedFiles/Main_Site/Content/Research_and_Publications/Dance/BALLET%20POLICY%20REVIEW%20FINAL_GA.pdf|teideal=AN CHOMHAIRLE EALAÍON ATHBHREITHNIÚ AR AN MBEARTAS BAILÉ|údar=artscouncil.ie|dáta=Samhain 2013|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220913235818/https://www.artscouncil.ie/uploadedFiles/Main_Site/Content/Research_and_Publications/Dance/BALLET%20POLICY%20REVIEW%20FINAL_GA.pdf|archivedate=2022-09-13}}&lt;/ref&gt; Chuidigh dul chun cinn nua san [[ealaín]], amhail forbairt na teicníce ''pointe'',&lt;ref&gt;ar bharr na ladhracha  nó ar na barraicíní&lt;/ref&gt; níos mó airde ar an gceol agus béim ar mhothú leis na damhsóirí a ullmhú do na héilimh a tháinig isteach leis an dá léiriú is tábhachtaí de ré an bhailé [[Rómánsachas|rómánsaigh]]: ''La Sylphide'' agus cúpla bliain níos déanaí, ''[[Giselle]]'' (de [[Théophile Gautier]] sa bhliain 1841).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
{{Main|Rómánsachas}}

=== An chéad léiriú ===
B'ócáid stairiúil í. Cur chuige nua-aimseartha amach is amach a bhí ann:

* Nochtadh an plota tarraingteach de réir a chéile.
* Bhain an feisteas stáitse an anáil den lucht féachana
* Chaith na bailéiríní an [[tútú]] trédhearcach (an feisteas damhsa nó gúna) don chéad uair riamh agus bhí siad ar a mbarraicíní an t-am ar fad, éacht nua.

Chuir August Bournonville leagan eile ar an stáitse sa bhliain 1836, [[Marius Petipa]] (le Varvara Nikitina) i [[Cathair Pheadair]] in 1892, agus Pierre Lacotte i b[[Páras]] in 1972.

=== In Éirinn ===
Cuirfidh scolairí ''Regina Rogers School of Ballet'' féile bailé i láthair sa [[Taibhdhearc na Gaillimhe|Taibhdhearc]], le sleachta ó La Sylphide a bhliain 2020.

== Naisc ==

* [[Rudolf Noureev]] agus Margot Fonteyn ag cleachtadh timpeall 1971 don [[Royal Ballet]], [[Londain]], ar Youtube&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Rudolph Nureyev rehearsing|url=https://www.youtube.com/watch?v=-43MRrXw1go|language=en|author=an Royal Ballet, Londain, ar Youtube|date=timpeall 1971}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Bailé (Damhsaíocht)|Bailé]]
* [[Les Sylphides (bailé)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Bailéanna]]
[[Catagóir:Rómánsachas]]</text>
      <sha1>chz8gwzcwt18o1l856q9jo7qoiab2vy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Recorde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104693</id>
    <revision>
      <id>1332434</id>
      <parentid>1312620</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11281" sha1="36k4iuuxo3t7xf1lki49g0dugzyadib" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba dhochtúir agus matamaiticeoir Angla-Breatnach é '''Robert Recorde''' (c.  1512 – 1558). Cheap sé an tsín chothroime (=) agus chuir sé an comhartha suimithe (+) a bhí ann roimhe seo isteach do chainteoirí Béarla sa bhliain 1557.

== Beathaisnéis ==
Rugadh Robert Recorde timpeall na bliana 1512, agus ba é an dara mac agus an ceann deireanach é ag Thomas agus Rose Recorde &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.thenational.wales/news/19900552.robert-recorde-welshman-invented-equals-sign/|title=Robert Recorde: the Welshman who invented equality|language=en|work=The National Wales|access-date=2022-02-06}}&lt;/ref&gt; as  ''[[Dinbych-y-pysgod]]'', [[Sir Benfro]], sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]] . 

Chuaigh Recorde isteach in [[Ollscoil Oxford]] thart ar 1525, agus toghadh é ina Chomhalta de Choláiste na Marbh Uile (Laidin: Collegium Omnium Animarum Fidelium Defunctorum de Oxonia) ansin é sa bhliain 1531 . Tar éis dó an leigheas a ghlacadh mar ghairm, chuaigh sé go dtí [[Ollscoil Cambridge]] chun an chéim MD a dhéanamh i 1545. D’fhill sé ina dhiaidh sin ar Oxford, áit ar mhúin sé an mhatamaitic go poiblí, mar a bhí déanta aige sula ndeachaigh sé go Cambridge. Cheap sé an an tsín chothroime. Dealraíonn sé go ndeachaigh sé go Londain ina dhiaidh sin, agus gur ghníomhaigh sé mar dhochtúir don Rí [[Éadbhard VI Shasana|Éadbhard VI]] agus don [[Máire I Shasana|Bhanríon Muire]], dá bhfuil cuid dá leabhair tiomnaithe dóibh. Bhí sé ina Ard-reachtaire Mionta  agus Airgead in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Newman|first=James R.|year=1956|title=The World of Mathematics|url=https://archive.org/details/worldofmathemati00newm}}&lt;/ref&gt; Tar éis do namhaid polaitíochta é a agairt mar gheall ar chlúmhilleadh, gabhadh é mar gheall ar fhiacha agus fuair sé bás i bPríosún Binse an Rí, [[Southwark]], faoi lár mhí an Mheithimh 1558 .

== Foilseacháin ==
[[Íomhá:First_Equation_Ever.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/First_Equation_Ever.png/350px-First_Equation_Ever.png|mion|350x350px| An chéad chothromóid aitheanta, comhionann le {{Nowrap|14''x''&amp;nbsp;+&amp;thinsp;15 {{=}} 71}} sa nodaireacht nua-aimseartha, ó ''The Whetstone of Witte'' . (Is é an réiteach na ''x'' &amp;nbsp;=&amp;nbsp;4)]]
[[Íomhá:Recorde_-_The_Whetstone_of_Witte_-_equals.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Recorde_-_The_Whetstone_of_Witte_-_equals.jpg/350px-Recorde_-_The_Whetstone_of_Witte_-_equals.jpg|mion|350x350px| An tsín chothroime a thug Recorde isteach san '&lt;nowiki/&gt;''The Whetstone of Witte''', &quot;to avoid tedious repetition&quot;..]]
D’fhoilsigh Recorde roinnt saothar ar ábhair matamaitice agus leighis, go príomha i bhfoirm idirphlé idir máistir agus scoláire, mar a leanas:

* ''The Grounde of Artes, a theagascann Worke and Practise, na hUimhríochta, i slánuimhreacha agus i gcodáin'' (1543),  an chéad leabhar Béarla ar [[ailgéabar]] .
* ''The Pathway to Knowledge, ina bhfuil na Chéad Phrionsabail Céimseata ... bac le húsáid Instrumentes Geometricall agus Réalteolaíocht, agus freisin le haghaidh Projection Plattes'' (Londain, 1551)
* ''Caisleán an Eolais, ina bhfuil Míniú na Sféar araon Celestiall agus Ábhartha, etc.'' (Londain, 1556) Leabhar a mhíníonn an [[Tolamaes|réalteolaíocht Ptolemaic]] agus é ag tagairt do shamhail heliocentric Copernican agus é á rith.
* ''The Whetstone of Witte, atá mar an dara cuid de Arithmeteke: ina bhfuil eastóscadh fréamhacha; an cleachtas cossike, le riail na cothromóide; agus saothair Surde Nombers'' (Londain, 1557). Ba é seo an leabhar inar tugadh an comhartha comhionann isteach in eagrán clóite.&lt;ref name=&quot;PMC7927718&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|first=David Eugene|author=Smith|title=Medicine and Mathematics in the Sixteenth Century|pmc=7927718|pmid=33943138|journal=Ann. Med. Hist.|date=July 1, 1917|volume=1|issue=2|pages=125–140|oclc=12650954}} (here cited p. 131).&lt;/ref&gt; Le foilsiú an leabhair seo tugtar creidiúint do Recorde as an ailgéabar a thabhairt isteach in Oileán na Breataine le nodaireacht chórasach.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Jourdain|first=Philip E. B.|year=1913|title=The Nature of Mathematics|url=https://archive.org/details/thenatureofmath00jouruoft}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Robert Recorde, ''The Whetstone of Witte'' (London, England: John Kyngstone, 1557), [https://archive.org/stream/TheWhetstoneOfWitte#page/n237/mode/2up p. 236] (although the pages of this book are not numbered). From the chapter titled &quot;The rule of equation, commonly called Algebers Rule&quot; (p. 236): &quot;Howbeit, for easie alteration of ''equations''. I will propounde a fewe examples, bicause the extraction of their rootes, maie the more aptly bee wroughte. And to avoide the tediouse repetition of these woordes: is equalle to: I will sette as I doe often in worke use, a paire of paralleles, or Gemowe [twin, from ''gemew'', from the French ''gemeau'' (twin / twins), from the Latin ''gemellus'' (little twin)] lines of one lengthe, thus: =, bicause noe .2. thynges, can be moare equalle.&quot; (However, for easy manipulation of ''equations'', I will present a few examples in order that the extraction of roots may be more readily done. And to avoid the tedious repetition of these words &quot;is equal to&quot;, I will substitute, as I often do when working, a pair of parallels or twin lines of the same length, thus: =, because no two things can be more equal.)&lt;/ref&gt;
* Saothar leighis, ''The Urinal of Physick'' (1548), a athchló go minic.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books/about/The_urinal_of_physick.html?id=Sax491XagIgC&amp;redir_esc=y ''The Urinal of Physick''], by Robert Recorde, 1548; at [[Google Books]]&lt;/ref&gt;

Scríobhadh an chuid is mó de na saothair sin i bhfoirm caiticeasma.&lt;ref name=&quot;PMC7927718&quot;/&gt; Tá roinnt leabhar a bhfuil a n-údar anaithnid curtha i leith dó: ''Cosmographiae isagoge'', ''De Arte faciendi Horologium'' agus ''De Usu Globorum et de Statu temporum''.&lt;ref&gt;John Hall, &quot;An Historiall Expostulation&quot;, p. 60. In ''Early English Poetry, Ballads, and Popular Literature of the Middle Ages'', v. XI. London: T. Richards, 1844&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

== Nótaí ==
{{Reflist}}

== Tagairtí ==

*  This article incorporates text from a publication now in the public domain: .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:&quot;\&quot;&quot;&quot;\&quot;&quot;&quot;'&quot;&quot;'&quot;}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg&quot;)right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg&quot;)right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg&quot;)right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg&quot;)right 0.1em center/12px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:#d33}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:#d33}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#3a3;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}Chisholm, Hugh, ed. (1911). &quot;Recorde, Robert&quot;. Encyclopædia Britannica. Vol. 22 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 966.
* James R. Newman (1956). ''The World of Mathematics'' Vol. '''1''' ''Commentary on Robert Recorde''
* Philip E. B. Jourdain (1913). ''The Nature of Mathematics''
* Gareth Roberts and Fenny Smith, editors (2012).  ''Robert Recorde: The Life and Times of a Tudor Mathematician'' (University of Wales Press, distributed by University of Chicago Press) 232 pages
* Jack Williams (2011). ''Robert Recorde: Tudor Polymath, Expositor and Practitioner of Computation'' (Heidelberg, Springer) (History of Computing).
* J. W. S. Cassels (1976). ''Is This a Recorde?'', The Mathematical Gazette Vol. 60 No. 411 March 1976 p 59-61
* Gordon Roberts (2016). ''Robert Recorde: Tudor Scholar and Mathematician'' (University of Wales Press).
* [https://web.archive.org/web/20220920173913/https://www.maa.org/book/export/html/116921 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920173913/https://web.archive.org/web/20220920173913/https://www.maa.org/book/export/html/116921 |date=2022-09-20 }} Frank J. Swetz and Victor J. Katz (2011). &quot;Mathematical Treasures - Robert Recorde's Whetstone of Witte,&quot; Convergence (January 2011)]

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Recorde.html Ollscoil Naomh Aindriú beathaisnéis Stair na Matamaitice]
* [https://www.thenational.wales/news/19900552.robert-recorde-welshman-invented-equals-sign/ Robert Recorde: an Breatnach a chum comhionannas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206174552/https://www.thenational.wales/news/19900552.robert-recorde-welshman-invented-equals-sign/ |date=2022-02-06 }}
* [https://web.archive.org/web/20060602015200/http://www.famouswelsh.com/cgibin/getmoreinf.cgi?pers_id=141 Robert Recorde] agus Matamaiticeoirí Breatnaise eile
* [https://web.archive.org/web/20040418210411/http://www.100welshheroes.com/en/biography/robertrecorde 100 Laoch na Breataine Bige – Robert Recorde]
* [http://jeff560.tripod.com/relation.html Úsáidí is luaithe Siombailí an Chaidrimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151217140933/http://jeff560.tripod.com/relation.html |date=2015-12-17 }}
* [http://jeff560.tripod.com/mathword.html Na húsáidí is luaithe atá ar eolas ó chuid de na Focail sa Mhatamaitic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304032905/http://jeff560.tripod.com/mathword.html |date=2009-03-04 }} Tá go leor athfhriotail ó Recorde anseo.
* [https://web.archive.org/web/20070927211011/http://141.14.236.86/cgi-bin/archim/dict/hw?lemma=RECORDE&amp;step=entry&amp;id=d006 Taifead (Robert)] i bhFoclóir ''Matamaitice agus Fealsúnachta'' Charles Hutton{{Dead link|date=December 2016}}
* [https://web.archive.org/web/20091018112752/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/alabaster/A7269690 Saol agus oibreacha Robert Recorde ar h2g2 pdf]
* [http://www.renascentbooks.co.uk/ Foilsitheoir reatha leabhar Robert Recorde i bhfoirm macasamhla bunaidh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161105233522/http://www.renascentbooks.co.uk/ |date=2016-11-05 }}
* Works by Robert Record  
* Works by or about Robert Recorde  

{{DEFAULTSORT:Recorde, Robert}}
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Básanna i 1558]]</text>
      <sha1>36k4iuuxo3t7xf1lki49g0dugzyadib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Athrú aeráide</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104762</id>
    <revision>
      <id>1332162</id>
      <parentid>1275089</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11678" sha1="d60e3rhyqj1ef005syex88wn4hu5vnv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

:''Is fa ghéarchéim na linne seo atá an t-alt seo. Fa choinne faisnéis fa athruithe aeráide thar linnte an domhain, féach an t-alt '''[[Athrú aeráide thar na linnte]]''

Na téarmaí '''athrú aeráide,''' '''téamh domhanda''' agus '''forthéamh domhanda''' ciallaíonn siad uilig an t-ardú i meánteocht an [[An Domhan|domhain]] de dheasca ardú CO₂ san aer ón [[Réabhlóid Thionsclaíoch]] i leith, agus na athraithe [[Aeráid|aeráide]] a eascraíonn uaidh seo, athraithe atá ag éirí i bhfad níos measa sna blianta beaga anuas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_11.24.pdf|teideal=Eureka|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030072510/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_11.24.pdf}}&lt;/ref&gt;  De réir na heolaíochta, an duine agus a spleáchas ar ghual, ola agus gás nádúrtha is cúis leis an téamh domhanda gan stad agus an t-athrú aeráide.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-cliseadh-na-haeraide-tosaithe-an-samhradh-is-teo-a-taifeadadh-riamh/|teideal=‘Tá cliseadh na haeráide tosaithe’ – an samhradh is teo a taifeadadh riamh|dáta=6 M.F. 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-09-06}}&lt;/ref&gt;

Tá fás i meánteocht [[An Domhan|an domhain]] le feiceáil leis na blianta,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2010/02/lon-machnamh-o-matt-hussey.html|teideal=Lón machnamh ó Matt Hussey|údar=Aonghus - Smaointe Fánacha Aonghusa|dáta=2010-02-08|work=aonghus.blogspot.com|dátarochtana=2020-06-17}}&lt;/ref&gt; agus athraithe [[aeráid|aeráide]] dá dheasca sin.  Má éiríonn an domhan níos teo, tá dainséar ann go n-athróidh sé sin cúrsaí báistí, srl agus go dtiocfaidh ardú ar leibhéal na [[farraige]].  Tá imní ar eolaithe freisin go n-éireoidh [[Gaineamhlach|na ceantair thirime]] níos tirime fós, srl.

[[Íomhá:Global Temperature Anomaly.svg|clé|mion|Meánteocht an domhain ag méadú idir 1900 agus 2020.]]
[[Íomhá:World-energy-consumption-by-fuel-projections-1990---2035-USDOE-IEA-2011.png|clé|mion|patrún ídiú [[Fuinneamh|fuinnimh]] ]]
== Athrú ==
Ó 1970 ar aghaidh ardaíodh meánteocht an domhain (an t-aer, an talamh, is an [[Farraige|fharraige]]) timpeall 1&amp;nbsp;°C. I 12 bhliain den 13 bhliain [[1998]]-[[2009]] bhí an mheánteocht níos mó ná riamh ó tosaíodh ar dhéanamh taifead. 

Ciallaíonn sé seo go bhfuil an domhan ina iomláine ag fáil níos mó [[fuinneamh]] téite ón [[An Ghrian|ngrian]] ná mar atá sé ag cailliúint trí aisradaíocht amach sa spás. Is de bharr athrú san [[iarmhairt cheaptha teasa]] ag an [[Atmaisféar an Domhain|atmaisféar]] an téamh seo.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://b-ok.xyz/book/21720998/04b656|teideal=Fréamh an Eolais|údar=Matt Hussey|dáta=2011`|dátarochtana=2022|archivedate=2022-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019092005/https://b-ok.xyz/book/21720998/04b656}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Greenhouse Gas by Sector.png|mion]]
Thar roinnt mílte bliain bhí [[cothromaíocht]] idir an méid teasa a ghabh an t-[[atmaisféar]] agus an méid a aisradaíodh gach bliain. Ach anois, mar thoradh ar bhreis [[dé-ocsaíd charbóin]] is [[Meatán|meatáin]] (gáis cheaptha teasa) a bheith á sceitheadh san atmaisféar ag daoine, tá an tseanchothromaíocht idir ionchur is aschur teasfhuinnimh á cur as a riocht, agus an suaitheadh ag méadú in aghaidh na bliana. 

[[Íomhá:Carbon Emission by Region.png|mion]]

== Iarmhairtí ==
D'fhéadfadh iarmhairtí tubaisteacha a bheith ann

* Faoi 2050 beidh an mheánteocht ardaithe 1&amp;nbsp;°C eile ar a laghad, agus tá saineolaithe ann a bhfuil eagla orthu go mb'fhéidir go mbeidh an t-ardú chomh mór le 5-6&amp;nbsp;°C. Is baol go mbeidh torthaí cinniúnacha ar athrú mar sin: suaithfear an aimsir is an aeráid go mór ar fud an domhain.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* Beidh aimsir thaomach ann go minic, mar shampla [[Spéirling|cuaranfa]]í, tuilte is triomaigh. Beidh na milliúin daoine ruaigthe as réigiúin ísle [[An Áise|na hÁise]] ag cuaranfaí trópaiceacha. Is baol go leathnóidh na [[Gaineamhlach|gaineamhlaigh]] san [[An Afraic|Afraic]], an Áise, [[an Astráil]] agus Meiriceá. 
* Leáfar cuid mhaith de na hoighearshruthanna is na hoighearchaidhpeanna ar fud an domhain, ardófar leibhéal na farraige dá bharr agus de thoradh forbartha teirmí, agus báfar cuid mhaith réigiún íseal atá plódaithe le daoine. Is baol go n-asáiteofar [[daonra]]í ollmhóra.
* Meastar go mbeidh galair thrópaiceacha atá measartha anois, ar nós na [[maláire]], forleathan sa domhan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Torthaí sóisialta ==
Is deacair na torthaí sóisialta is polaitiúla uile a shamhlú, ach is féidir go mbeidh siad millteanach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Tuarascáil Measúnúcháin den Phainéal Idir-Rialtasach um Athrú Aeráide ==
 
Le 6 bliana anuas, bhí breis agus 2,000 eolaí ó breis agus 130 tír timpeall an domhain ag scríobh na meastóireachta is déanaí agus is cinnte fós maidir le hathrú aeráide. Is í seo an Cheathrú Tuarascáil Measúnúcháin den [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide|Phainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] [PIRAA nó an IPCC] ó bhunaigh na [[Náisiúin Aontaithe]] agus an [[Eagraíocht Mheiteareolaíoch Dhomhanda]] é i [[1988]].

Tá sé soiléir ón tuarascáil seo a foilsíodh i b[[Páras]] ar an 4ú Feabhra 2007 nach bhfuil aon amhras anois ann ach go bhfuil athrú aeráide ag tarlú agus gurb é ardú an mhéid CO2 agus gáis eile san [[atmaisféar]] le 250 bliain anuas is ciontaí.

Tá leibhéil an CO2 san atmaisféar chomh maith leis na harduithe sna meánteochtaí domhanda níos airde anois ná am ar bith le 650,000 bliain. Ó 1850, tharla 11 de na 12 lá ba theo ó 1995. Tá an PIRAA ag tuar go n-ardófar teochtaí domhanda 3&amp;nbsp;°C eile faoi 2100. Creideann go leor eolaithe nach bhfuil againn ach 10 mbliana le polasaithe a chuir i bhfeidhm le hathrú aeráide tubaisteach a sheachaint. 

Bheadh torthaí ollmhóra i gceist le hardú teochta 4&amp;nbsp;°C i dtíortha atá ag forbairt: [[gorta]], fairsingiú [[fásach|fásaigh]], imeacht na gcéadta [[speiceas]], méadú ar [[galar|ghalair]] cosúil le [[maláire]] agus [[tuile|tuilte]] ar thalamh íseal, ag cruthú na céadta milliún [[teifeach]] timpeallachta. 

In [[Éire|Éirinn]], sa ghearrthéarma ciallaíonn sé seo go mbeidh níos mó drochaimsire ann; go mbeidh sé níos fliche i rith an [[geimhreadh|gheimhridh]] agus níos teo i rith an [[samhradh|tsamhraidh]]. Ciallaíonn sé seo go mbeidh ganntanas uisce in oirthear na tíre agus tuilte san iarthar.

Má tá muid ag iarraidh arduithe leibhéal farraige tubaisteacha a sheachaint, caithfear leá na n-[[oighearshruthanna|oighearshruth]] móra sa [[An Ghraonlainn|Ghraonlainn]] agus san [[Antartaice]] a laghdú. Má leánn ceann amháin nó an dá oighearshruth seo, ardóidh leibhéil na farraige agus beidh an chuid is mó de mhórchathracha an domhain chomh maith le tíortha ar thalamh íseal, go leor acu le daonraí arda cosúil leis [[An Bhanglaidéis]], faoi uisce.

== Tuarascáil an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (na hÉireann) 2007 ==

D'fhoilsigh an [[Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)|Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]] (EPA) tuarascáil maidir le hathrú aeráide in Éirinn i mí Márta 2007. 

Tuarann an tuarascáil na hathruithe diúltacha seo a leanas má ardaíonn an teocht domhanda suas le 2° [[Celsius]]:

* tuilte farraige agus abhann níos coitianta agus níos mó;
* ganntanais uisce i rith an tsamhraidh san oirthear, gá níos mó le uisciúcháin do bharra;
* droch-impleachtaí ar chaighdeán an uisce;
* athruithe i ndáileadh speicis, agus roinnt speicis a theastaíonn aeráid níos fuaire uathu i gcontúirt dul in éag, mar shampla, An Ruabhreac Artach;
* éifeachtaí ar iascach, atá goilliúnach do athruithe beaga i dteocht an uisce, mar shampla, An Trosc;
* tinte fiáine agus inmhíolú lotnaidí níos coitianta.

Tá sé geallta go mbeidh ceantair chathrach i m[[Baile Átha Cliath]], i g[[Corcaigh]] agus i n[[Gaillimh]] faoi uisce faoi lár an chéid seo. Dar leis an tuarascáil, tá báisteach níos troime geallta ó thús an fhómhair go deireadh an gheimhridh in iarthair na tíre. Leis sin, tá sé tuartha ag an EPA go mbeidh impleachtaí tromchúiseacha eile in ndán do iarthair na hÉireann má ardaíonn teochta suas go 2° [[Celsius]]: deireadh le hiascaireacht agus feirmeoireacht bhradáin (de bharr ardú theocht na farraige), sciorrthaí portaigh/talún níos coitianta (mar go dtiocfaidh scoilteanna doimhne sna portaigh/sa talamh i rith an tsamhraidh agus líonfaidh na scoilteanna le báisteach i rith an gheimhridh), d'fhéadfadh tionscal na feamainne a bheidh i mbaol (de bharr ardú theocht na farraige). Tá stoirmeacha níos láidre tuartha chomh maith. 

==Páras 2015 ==
[[Íomhá:People's Climate March 2017 in Washington DC 33 - Crowd marching toward Trump Hotel with rainbow flag and sign Honor Paris Accord.jpg|mion|agóid i Washington DC, Márta 2017]]
Ag comhdháil faoin aeráid i b[[Páras]] i mí na Nollag 2015, gheall 195 thír go bhfeacfaidís leis nach dtiocfadh méadú níos mó ná 2°C ar theocht an domhain (i gcomparáid leis an ré réamhthionsclaíoch).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/history/2010-today_ga|teideal=Deich mbliana de dhúshláin|údar=an tAontas Eorpach|dáta=2016|dátarochtana=2022|archivedate=2018-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615061918/https://europa.eu/european-union/about-eu/history/2010-today_ga}}&lt;/ref&gt; 

Ar [[1 Meitheamh]] [[2017]], d’fhógair na Stáit Aontaithe, faoi stiúir [[Donald Trump]], a rún tarraingt siar ó chomhaontú Pháras maidir leis an athrú aeráide.   

{{Main|Comhaontú Aeráide Pháras}}
== Féach freisin ==

* [[Athrú aeráide in Éirinn]],  [[Athrú aeráide sna Stáit Aontaithe|sna Stáit Aontaithe]] agus [[Athrú aeráide sa tSín|sa tSín]]
* [[Aimsir na bliana 2022]], [[Aimsir na bliana 2023]] ...
* [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)]], [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Stáit Aontaithe)|Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]] (SAM), [[Copernicus, clár de chuid an Aontais Eorpaigh|Copernicus]], ...
* [[Prótacal Kyoto, 1997]],  [[Comhaontú Aeráide Pháras]], 2015, [[Painéal Idir-Rialtais ar Athrú Aeráide|Painéal Idir-Rialtais ar Athrú Aeráide (IPeC)]], [[COP26]], [[COP27]], [[COP28]] ...
* [[Ailbéideacht]],   [[El Niño]],  [[Iarmhairt cheaptha teasa]] ...
* [[Tionchar an athraithe aeráide ar thalmhaíocht]]
* [[Fisic atmaisféarach]]

== Naisc sheachtracha ==
* [https://foghlaim.tg4.ie/tsraith_shoisearach/athru-aeraide Físeáin] ar TG4 Foghlaim chun daoine a chur i mbun cainte, a chur ar an eolas agus iad a spreagadh i mbun gnímh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tg4.ie/|teideal=Athrú Aeráide|údar=TG4 Foghlaim|language=ga-IE|work=TG4 Foghlaim|dátarochtana=2022-10-19}}&lt;/ref&gt;
* [http://www.epa.ie Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (na hÉireann)]
* [https://web.archive.org/web/20090207060809/http://enfo.ie/ ENFO]
* [http://www.ipcc.ch Painéal Idir-Rialtasach um Athrú Aeráide]
* [http://www.climatecrisis.net An scannáin An Inconvenient Truth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420010312/http://www.climatecrisis.net/ |date=2010-04-20 }}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Aeráid]]
[[Catagóir:Aimsir]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Éiceolaíocht]]
[[Catagóir:Meitéareolaíocht]]
[[Catagóir:Téamh domhanda]]</text>
      <sha1>d60e3rhyqj1ef005syex88wn4hu5vnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Séamus Ó Beaglaoich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106429</id>
    <revision>
      <id>1332476</id>
      <parentid>1310357</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9777" sha1="ea96gk622rhmfb73aagi7yuqg6oz9ft" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=[[Íomhá:Séamus_Ó_Beaglaoich_Seamus_Begley.jpg|220px]]}}

Ceoltóir, amhránaí agus feirmeoir ó Bhaile na bPoc i g[[Corca Dhuibhne]] a bhí in '''Séamus Ó Beaglaoich''' nó '''Séamus Begley''' ([[26 Lúnasa]] [[1949]] - [[9 Eanáir]] [[2023]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/s%C3%A9amus-%C3%93-beaglaoich-ballydavid-kerry/522360|teideal=Death Notice of Séamus Ó Beaglaoich|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2023-01-20}}&lt;/ref&gt;

Bhí sé ar dhuine de phearsana móra na Gaeltachta agus ar dhuine de mhórcheoltóirí traidisiúnta a linne. Bhí an Beaglaíoch áirithe ar dhuine de na boscadóirí ba chumasaí agus na hamhránaithe ba bhinne sa tír.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.radiokerry.ie/news/renowned-west-kerry-musician-and-singer-seamus-begley-has-died-312398|teideal=Renowned West Kerry musician and singer Séamus Begley has died|language=en|work=RadioKerry.ie|dátarochtana=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2023/01/10/seamus-begley-a-gloriously-boisterous-musician-who-laced-his-sets-with-fall-off-the-seat-humour/|teideal=Séamus Begley: A gloriously boisterous musician who laced his sets with fall-off-the-seat humour|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/kerryman/news/family-and-friends-devastated-by-the-death-of-kerry-musician-and-singer-seamus-o-beaglaoich-42274012.html|teideal=Seamus Begley: Family and friends devastated by the death of Kerry musician and singer Séamus Ó Beaglaoich|language=en|work=independent|dátarochtana=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;  Dála a mhuintire roimhe, bhí sé tugtha do sheánraí éagsúla amhrán, bídís i mBéarla nó i nGaolainn.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An ceoltóir cáiliúil Séamus Ó Beaglaoich tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0110/1345823-an-ceoltoir-cailiuil-seamus-o-beaglaoich-tar-eis-bhais/|date=2023-01-10|language=ga-IE|author=Seán Mac an tSíthigh / Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
Rugadh agus tógadh Séamus Ó Beaglaoich i m[[Baile na bPoc, Paróiste Mórdhach|Baile na bPoc]] i g[[Corca Dhuibhne]], duine de naonúr clainne a raibh bua an cheoil iontu go léir.  Rugadh é i gceann de theaghlaigh mhóra an cheoil in Éirinn – muintir Bheaglaoich Bhaile na bPoc. Bhíodh halla rince ar an Muirígh ag muintir Bheaglaoich agus é ina chomórtas idir ógánaigh Bhaile na bPoc féachaint cé leis a thitfeadh an gradam – a bheith ag seinm ag na céilithe sa halla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bfheidir-gurb-e-an-t-amhranai-ba-bhinne-da-gcuala-riamh-e-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/|teideal=‘B’fhéidir gurbh é an t-amhránaí ba bhinne dá gcuala riamh é’ – Séamus Ó Beaglaoich ar shlí na fírinne|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;

Thosaigh  an Beaglaíoch ag seinm ceoil in Halla na Muirí agus é 14 bliain d’aois. Ba iad leithéidí Joe Burke, Paddy O’Brien agus [[Finbarr Dwyer]] na boscadóirí ba mhó a chuaigh i bhfeidhm air agus é ag teacht chun coinlíochta.

Deireadh sé féin go mba bhreá an lá dó ag [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtas]] na bliana 1969 ach a ndúirt an moltóir [[Seán Ó Tuama|Seán Óg Ó Tuama]] leis an mBeaglaoch óg go raibh a ghuth róbhinn don [[Sean-nós (amhránaíocht)|sean-nós]].&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Thug sé tamall dá shaol ag obair in [[Chicago, Illinois|Chicago]] ach d’fhill sé ar an bhfód dúchais agus bhí ina fheirmeoir anseo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/an-ceoltoir-aitheanta-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/|teideal=An ceoltóir aitheanta Séamus Ó Beaglaoich ar shlí na fírinne|údar=NÓS|dáta=9ú Eanáir 2023|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230110125912/https://nos.ie/cultur/ceol/an-ceoltoir-aitheanta-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/|archivedate=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;

Le spreagadh Riobaird Mhic Góráin Ghael Linn, d'eisigh Séamus Ó Beaglaoich féin agus a dheirfiúr Máire a gcéad albam in 1973, ''An Ciarraíoch Mallaithe''.  Ní fada gur bhain fear pharóiste Mórdhach gradam amach mar cheoltóir, ní hamháin in Éirinn ach ar fud an domhain.

As a chumas diamhair ar an m[[bosca ceoil]] is mó a thuill sé aitheantas agus bhain a chleamhnas ceoil leis an ngiotáraí [[Steve Cooney]] suaitheadh maith as saol an cheoil thraidisiúnta tar éis dóibh bualadh lena chéile ar dtúis i dtábhairne an Bhreathnaigh ar an mBóthar i 1984.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Chuir sé albam eile amach le Máire in 1989, ''Planxtaí Bhaile na bPoc''.

As an gcleamhnas ceolmhar a rinneadh dó féin agus an t[[An Astráil|Astrálach]] Steve Cooney do tháinig ''Meitheal'' sa bhliain 1996&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtune.info/album/BgCn/|teideal=Meitheal by Séamus Begley and Stephen Cooney - as analyzed at irishtune.info|work=www.irishtune.info|dátarochtana=2023-01-10}}&lt;/ref&gt; - cnuasach a bhain an anáil do phobal an cheoil de bharr an choir nua a bhaineadar as ceol traidisiúnta. Is mó duine a bhí meallta ag a n-albam ''Meitheal'' agus ag a gceolchoirmeacha spleodracha a mbíodh fiántas agus anam as an ngnáth ag baint leo. Mar “Guns N’ Roses Bhaile na bPoc” a chuir an craoltóir [[Ailbhe Ó Monacháin]] i láthair iad ar oíche oscailte TG4 i 1996.

Ina dhiaidh sin, bhí leithéidí Jim Murray agus Tim Edey mar thionlacan aige.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;  Bhuaigh a saothar ''Ragairne'' (2001),&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtune.info/album/SBJM+1/|teideal=Ragairne (Revelling at Night) by Seamus Begley and Jim Murray - as analyzed at irishtune.info|work=www.irishtune.info|dátarochtana=2023-01-10}}&lt;/ref&gt; in éineacht le Jim Murray, duaiseanna d’albam traidisiúnta na bliana ó ''Hot Press'' agus ''The Irish Times''.

=== Feirmeoir agus scéalaí ===
Cé gur thug a chuid ceoil ar fud an domhain é, do lean Ó Beaglaoich leis an bhfeirmeoireacht i mBaile na bPoc agus bhí ardaithne ag feirmeoirí na dúthaí air agus é ag obair mar chonraitheoir sadhlais.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;  Bhí sé de cháil ar Shéamus go n-éiríodh leis dul go croí an amhráin i gcónaí agus taibhsíodh do scata go mba thríd agus leis agus ann a deirtí an t-amhrán.Thug sé tamall mar chonraitheoir sadhlais.  Cé go ndeireadh sé féin gur mhinic go raibh dícheall déanta is faic dá bharra, bhí stráice maith talún tugtha chun míntíreachais aige i gcaitheamh na mblianta.

Ina pharóiste dúchais, Paróiste Mórdhach, bhí Ó Beaglaoich aitheanta mar shárchainteoir agus é ar dhuine de na daoine ab fhearr sa Ghaeltacht chun scéal a insint.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Bás agus oidhreacht ==
Fuair Séamus Ó Beaglaoich bás gan choinne in Eanáir na bliana [[2023]], in aois a 73 bliana. Ag éileamh lena chroí, chuaigh sé faoi scian in [[Ospidéal Luimnigh]] ach chuaigh cúrsaí in aimhréidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://snbc13.com/seamus-begley-trad-musician-irish-accordion-player-died-following-heart-surgery-death-obituary/|teideal=Seamus Begley Trad Musician, Irish accordion player died following heart surgery|údar=Morrison Liam SNBC13|dáta=2023-01-10|language=en-US|work=SNBC13.com|dátarochtana=2023-01-10}}&lt;/ref&gt; 

Cuireadh Séamus Ó Beaglaoich i [[reilig Chill Chuáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ómós don cheoltóir Séamus Ó Beaglaoich ag a aifreann sochraide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0114/1346701-omos-don-cheoltoir-seamus-o-beaglaoich-ag-a-aifreann-sochraide/|date=2023-01-14|language=ga-IE|author=Sorcha Ní Mhonacháin / Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Léiriú ar shuim agus ar mheas an phobail ar Shéamus gur chraol [[RTÉ Raidió na Gaeltachta]] an t-aifreann ar a leathanach [[Facebook]]. Maireann a bhean chéile Mary, a gclann - Breandán, Eoin, Niall agus Méabh - deartháireacha agus deirfiúracha agus a gclannaibh siúd.

==Dioscliosta==

* 1972 ''An Ciarraíoch Mallaithe'', le Séamus &amp; Máire Ní Bheaglaoich
* 1989 ''Plancstaí Bhaile na Buc'', le Séamus &amp; Máire Ní Bheaglaoich
* 1992 ''Bringing it all Back Home'', Guinness Tour, (albam díolama)
* 1993 ''Meitheal'',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; le Séamus agus Stephen Cooney agus Máire Ní Bheaglaoich
* 2000 Chieftains, ''Water from the Well,'' (albam díolama)
* 2001, Beginish, ''Stormy Weather'', Séamus ag canadh
* 2001 ''Ragairne, Reveling at Night'',&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; le Jim Murray
* 2002 ''Ragtime''
* 2003 Frankie Lane, ''Gunsmoke at El Paso'', (albam díolama)

* 2009: ''Éirí go Lá'',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtune.info/album/SBJM+2/|teideal=Éirí Go Lá by Seamus Begley and Jim Murray - as analyzed at irishtune.info|work=www.irishtune.info|dátarochtana=2023-01-11}}&lt;/ref&gt; Seamus Begley &amp; Jim Murray
* 2010: ''Disgrace Notes'', Seamus Begley &amp; Tim Edey
* 2015: ''The Bold Kerryman''

== Féach freisin ==
* [[Donal Lunny]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://tuairisc.ie/bfheidir-gurb-e-an-t-amhranai-ba-bhinne-da-gcuala-riamh-e-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/ Tuairisc 2023-01-10: Séamus Ó Beaglaoich ar shlí na fírinne]
* [https://nos.ie/cultur/ceol/an-ceoltoir-aitheanta-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/ Nós 2023-01-09: Séamus Ó Beaglaoich ar shlí na fírinne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110125912/https://nos.ie/cultur/ceol/an-ceoltoir-aitheanta-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/ |date=2023-01-10 }}

{{DEFAULTSORT:Beaglaoich, Séamus Ó}}
[[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]]
[[Catagóir:Básanna in 2023]]
[[Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]]
[[Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949]]</text>
      <sha1>ea96gk622rhmfb73aagi7yuqg6oz9ft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moyra Barry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106439</id>
    <revision>
      <id>1332402</id>
      <parentid>1243041</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="29ojxywe1ej4hboez3x06qti41v2axj" xml:space="preserve">{{Glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Duine}}

== Faoi Moyra Barry ==

Is [[ealaíontóir]] [[Éire|Éireannach]] í '''Moyra Barry'''. Rugadh í sa bhliain 1886 agus fuair sí bás ar an 2ú Feabhra 1960. 

== Bunús ==

Rugadh Moyra Aloysius Barry i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] mar an páiste is sine d'aon dhuine déag. Cuireadh 'Mary' uirthi óna tuismitheoirí Jane Barry agus Bernard Barry, a bhí ina ceannaí.

== Óige agus Oideachas ==
D'fhreastail Barry ar [[Loreto College]], ansin rinne sí staidéar ag [[Royal Hibernian Academy|RHA]] (Royal Hibernian Academy) áit a bhuaigh sí duaiseanna do tharraingt agus ceapadóireacht, agus ag an [[Slade School of Fine Art]] i [[Londain]], áit a bhfuair sí an chéad áit do phéinteáil ar an teilg.

== Gairm ==
I rith na 1920idí, bhí cónaí uirthi agus thug sí ceachtanna príobháideacha Béarla agus péintéireacht in [[Quito]], Eacuadór sna 1920idí, sular fhill sí ar theach an teaghlaigh i Ráth Maonais i mBaile Átha Cliath sna 1930idí.  Bhí a saothar ar taispeáint go minic ag an [[Royal Hibernian Academy|RHA]] ó 1908-1952, agus ag reáchtáil roinnt seónna aonair san ''Angus Gallery'' ó 1932 ar aghaidh. Tugadh suntas di mar gheall ar a portráidí agus a tírdhreacha, ach bhain sí cáil amach as a cuid péintéireachta bláthanna a bhí déanta in olaí agus uiscedhathanna. Phéinteáil sí [[Criosantamam|criosantamaim]] agus [[Róslabhras|róslabhrais]] go minic. Sa bhliain 1941, chuir [[Dermod O' Brien]], uachtarán an [[Royal Hibernian Academy|RHA]] síos uirthi mar &quot;''the finest painter of flowers alive''&quot; .

== Saol déanach agus bás ==
Fuair Barry bás ar an 2ú Feabhra 1960 i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]]. Adhlacadh í i [[Reilig Ghlas Naíon|Reilg Ghlas Naíon]], [[Baile Átha Cliath]].

== Oidhreacht ==

Is féidir teacht ar saothar s'aici i roinnt [[dánlann]] [[Éire|Éireannach]]; cosúil le [[Crawford Muncipal Art Gallery]], [[Contae Chorcaí|Co. Chorcaí]], agus [[Iarsmalann Uladh]], [[Béal Feirste]] agus sa National Gallery of Ireland.

== Saothair ==

* bliain - ''&lt;nowiki&gt;''Connemara Girl''&lt;/nowiki&gt;''

* bliain - &quot;Roses&quot;

* 1920 - &quot;Self portrait in the artist's studio&quot;

== Tagairtí ==
https://web.archive.org/web/20250223065141/https://www.dib.ie/index.php/biography/barry-moyra-aloysius-a0455v

https://www.adams.ie/irish-artist-directory/moyra-barry-art-sold-at-auction

http://www.dukestreetgallery.ie/store/category/376/354/Barry%2C-Moyra/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928033345/http://www.dukestreetgallery.ie/store/category/376/354/Barry%2C-Moyra/ |date=2022-09-28 }}

https://www.whytes.ie/artist/moyra-barry/16714/?offset=1


{{DEFAULTSORT:Barry, Moyra}}
[[Catagóir:Coláiste Oiriall]]</text>
      <sha1>29ojxywe1ej4hboez3x06qti41v2axj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deargadaoil i mBád fó Thoinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106657</id>
    <revision>
      <id>1332278</id>
      <parentid>1297844</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="r776qefduzy157ps7n1lnh1l6gg1r6j" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}} 

Meastar uaireanta gurb é '''[[Deargadaol|Deargadaoil]] i m[[Fomhuireán|Bád fó Thoinn]]''' an chéad úrscéal campais i nGaeilge. É breactha ag an údar  [[Pádraic Breathnach]], a chaith bunáite dhá scór bliain ag obair mar léachtóir i g[[Coláiste Mhuire gan Smál]], Luimneach.

Meafar é an teideal do shaol conspóideach na hollscoile, an fhírinne shuimiúil seachas aoir.

Sampla cumasach den úrscéal campais, a thugann faobhar faoi na boic mhóra atá i gceannas ar na hinstitiúidí acadúla faoi láthair, faoin struchtúr cumhachta atá i bhfeidhm agus faoin gcleachtas áiféiseach atá á bhrú ar an aos léinn.

In agallamh físe le hAodh Ó Gallchóir, deir Pádraic Breathnach gur úrscéal campais é 'Deargadaoil i mBád fó Thoinn, sa mhéid a deir é &quot;is go bhfuil sé lonnaithe i gcoláiste tríú leibhéil&quot;, ach nach bhfuil sé ag rá—ina fhocal féin arís — &quot;gurb aon choláiste ar leith atá i gceist ann, ach cineál cumaisc de choláistí difriúla. Dhá bhrí sin, saol ollscoile atá i gceist ann, dháiríre, ach go bhfuil sé léirithe trí shúile bhall foirne seachas trí shúile mhic léinn....Sílim&quot; deir Pádraic &quot; gurb é seo an chéad úrscéal campais sa Ghaeilge, dháiríre. Tá siad le fáil i mBéarla, ach níl siad le fáil i nGaeilge.&quot; &lt;ref&gt;Lth 86, Alt le Pádraig Ó Ciarbháin, sa leabhar '''Prós Paiteanta ''Aistí in Ómós do Phádraic Breathnach''&lt;/ref&gt;

&quot;''Leabhar an-taitneamhach, scríofa ag an té a thuig córas áirithe agus ar féidir leis bunús an chórais áirithe sin a mhíniú i mbealach greannmhar agus mealltach.''&quot;&lt;ref&gt;[https://cic.ie/shop/leabhair/ficsean/deargadaoil-i-mbad-fo-thoinn/ Cló Iar-Chonnacht Teo]&lt;/ref&gt;
==Sonraí eile==
* Teideal; Deargadaoil i mBád fó Thoinn
* Údar; [[Pádraic Breathnach]]
* ISBN; 978-1-909367-57-9
* An chéad chló; 2012
* Clúdach; bog
* Meáchan; 250 g
* Praghas miondíola in [[Éire|Éirinn]]; €10 (nó £11.40 san [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]])
* Foilsitheoir; [[Cló Iar-Chonnacht]]

==Naisc sheachtracha==
*[https://web.archive.org/web/20250924211811/https://cic.ie/shop/leabhair/ficsean/deargadaoil-i-mbad-fo-thoinn/Cl%C3%B3 Iar-Chonnacht]
*[https://www.siopa.ie/en/i-115-deargadaoil_i_mbad_fo_thoinn_/i.aspx?ID=115 Siopa.ie]
*[https://www.anceathrupoili.com/ga/shop/deargadaoil-i-mbad-fo-thoinn/ An Ceathrú Póilí]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Rialú údaráis}}

{{DEFAULTSORT:Deargadaoil i mBad fo Thoinn}}
[[Catagóir:Úrscéalta Gaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta Éireannacha]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair Éireannacha]]
[[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2012]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]]</text>
      <sha1>r776qefduzy157ps7n1lnh1l6gg1r6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iarnród Dhún Pádraig agus Chontae an Dúin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106677</id>
    <revision>
      <id>1332332</id>
      <parentid>1285063</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3037" sha1="oehgs14hadjzppftfh92g6sf66aoahk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}Is é an t-'''Iarnród Dúin Pádraig agus Contae an Dúin''' ná [[Músaem|iarsmalann]] [[Iarnród|iarnróid]] agus iarnród oidhreachta atá suite i n[[Dún Pádraig]], [[Contae an Dúin]], [[Tuaisceart Éireann]]. Is é an t-aon iarnród oidhreachta leathan amháin in Éirinn é. Tá trí mhíle ráille ag an iarnród, a thosaínn ag an stáisiún i mbaile mór Dúin Pádraig agus ritheann go dtí [[Mainistir na hInse (Contae an Dúin)|Mainistir na hInse]] ó thuaidh, agus go dtí uaigh [[Magnus III, Rí Lochlann]] ó theas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.downrail.co.uk/|teideal=Downpatrick &amp; County Down Railway|language=en-GB|work=Downpatrick &amp; County Down Railway|dátarochtana=2023-01-30}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Downpatrick Loop Platform - geograph.org.uk - 350087.jpg|clé|mion|Stáisiún Dola Dúin Pádraig, tógadh sa bhliain 1892]]
Is leis an iarnród bailiúchán mór [[Inneall gaile|galinneall]], inneall díosal, agus carráistí ón 1860idí go dtí na 1980idí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.downrail.co.uk/trains/|teideal=Rolling stock|language=en-GB|work=Downpatrick &amp; County Down Railway|dátarochtana=2023-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128232138/https://www.downrail.co.uk/trains/|archivedate=2023-01-28}}&lt;/ref&gt; Oibrítear an t-iarnród ar fad ag saorálaithe, a athchóiríonn agus thugann aire do rothstoc agus dhéantáin na hiarnróid.

== Stair ==
Tógadh an iarsmalann ar an áit ina raibh Iarnród Bhéal Feirste agus Contae an Dúin, a chuaigh idir Béal Feirste, Dún Pádraig, agus an Caisleán Nua. Dúnadh an t-iarnród go dtí Dún Pádraig i 1950, agus baineadh na ráillí ón líne i 1953.

Sna 1980idí, bhunaigh ailtire áitiúil Gerry Cochrane cumann saorálach chun cuid den iarnród a atógáil.  Athchóiríodh an líne go dtí Stáisiún Dola Dúin Pádraig, míle amháin amuigh ó Dhún Pádraig; osclaíodh an t-iarnród nua i 1987. Síneadh an líne go dtí Stáisiún Uaighe Rí Magnus i 1995, agus go dtí Stáisiún Mhainistir na hInse i 2005.

== Rothstoc ==
Tá trí ghalinneall umar ag an iarnród: uimhreacha 1, 3, agus 90. Tógadh Uimh. 1 agus 3 ag Orenstein &amp; Koppel le linn na 1930idí sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] le haghaidh ag siúntadh ar son Chomhlacht Siúicre Éireann. Tógadh uimhir 90 in [[Inse Chór|Inse Chóir]] ag [[Mór-Iarnród an Deiscirt agus an Iarthair]] sa bhliain 1875 – is é an dara hinneall traenach is sine in Éirinn é, agus an ceann is sine tógtha in Éirinn.

Freisin, tá dhá inneall díosail déag i nDún Pádraig – is leis an iarnród trí cinn acu, agus is le Grúpa Tarraingthe na hÉireann naoi gcinn acu.[[Íomhá:Steam at Downpatrick - geograph.org.uk - 325234.jpg|clé|mion|Galinneall O&amp;K Uimh. 3 ag an mbothán comharthaí i nDún Pádraig, 2005]]

== Féach freisin ==

* [[Mór-Iarnród an Deiscirt agus an Iarthair]]
* [[Córas Iompair Éireann]]
* [[Iarnród Éireann]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Iarnróid in Éirinn]]
[[Catagóir:Contae an Dúin]]</text>
      <sha1>oehgs14hadjzppftfh92g6sf66aoahk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harry Clarke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107315</id>
    <revision>
      <id>1332329</id>
      <parentid>1322522</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8794" sha1="bs7ch4mihwqwaw27et6ld9o8t6ufz59" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ealaíontóir]] Éireannach ba ea '''Harry Clarke''' ([[17 Márta]] [[1889]] – [[6 Eanáir]] [[1931]]). Tá clú agus cáil air mar gheall ar a shaothair gloine  Tá a lorg fágtha aige ar shéipéil agus ar áiteacha eile timpeall na hÉireann le fuinneoga áille, tarraingteacha gloine dhaite.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ce-ata-a-chaitheamh-agat-ta-me-ag-caitheamh-harry-clarke/|teideal=Cé atá á chaitheamh agat? Tá mé ag caitheamh Harry Clarke…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=24 Márta 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-24}}&lt;/ref&gt;  Dúirt an file [[W. B. Yeats|W.B. Yeats]] faoi, agus é ag tagairt do na healaíona in Éirinn, go raibh an ghloine dhaite ab fhearr ar domhan déanta ag Clarke.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-eiginnteacht-mar-gheall-ar-fhuinneoga-daite-harry.aspx|teideal=Éiginnteacht mar gheall ar fhuinneoga daite Harry Clarke|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=Fea. 2005|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2023-03-25}}&lt;/ref&gt;

Cé go raibh a shaol thart roimh a am, b’ealaíontóir bisiúil é a raibh fís aige. 
[[Íomhá:St.Gobnait upper panel.jpg|clé|mion|Naomh Gobnait, Honan Chapel, , Corcaigh, 1915 / 1916  ]]

== Saol ==
[[Íomhá:Harry Clarke Stained Glass Windows (Dingle).JPG|clé|mion|An Díseart, Daingean]]
[[Íomhá:Genova-Windows P8.JPG|clé|mion|[[Fuinneog na Ginéive]], 1926, an bailiúchán anois i Miami Beach&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://wolfsonian.org/whats-on/exhibitions+installations/2023/11/harry-clarke-and-the-geneva-window.html|teideal=Harry Clarke and the Geneva Window|údar=Florida International University-Digital Communications|language=en|work=wolfsonian.org|dátarochtana=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.harryclarke.net/geneva_home|teideal=The Geneva Window, Wolfsonian Museum, Miami, Florida, USA – Harry Clarke Stained Glass Windows|údar=The Geneva window Panel 1|language=en-GB|dátarochtana=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;]]
Rugadh Clarke i m[[Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1889. Bhí an-suim aige sa léamh agus san [[amharclann]]. Ina chuid ealaíne tá tagairtí ann do dhrámaí, do shíscéalta agus d’[[Finscéal|fhinscéal]]&lt;nowiki/&gt;ta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=COGG|date=14 Deireadh Fómhair 2015|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Eureka_Irish-12.5.pdf|title=Eureka|volume=12-5}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220430033146/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Eureka_Irish-12.5.pdf |date=2022-04-30 }}&lt;/ref&gt;  Chuir bás a mháthar as go mór dó agus gan é ach sna luathdhéaga.

D’fhreastail  sé a [[Scoil Ealaíne Chathair Bhaile Átha Cliath]] le linn do [[Austin Molloy]] agus Margaret Crilley a bheith ag múineadh ann. Phós sé Crilley níos déanaí.  Ba é Clarke a mhúineadh an cúrsa ar an léaráidíocht sa Scoil idir 1921 agus 1923

Ba chol ceathracha athair [[Muiris Mac Conghail]] agus Clarke.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-craoltoir-leiritheoir-agus-scribhneoir-muiris-mac-conghail-ar-shli-na-firinne/|teideal=An craoltóir, léiritheoir agus scríbhneoir Muiris Mac Conghail ar shlí na fírinne|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-24}}&lt;/ref&gt;

Ba é Clarke a mhol dó [[Seán Keating|Sheán Keating]] a dhul go h[[Oileáin Árann|Árainn]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-sagart-a-bhi-ina-fanaiceach-gaeilge-agus-an-t-ealaiontoir-ar-ghean-leis-inis-oirr/|teideal=An sagart a bhí ina ‘fanaiceach’ Gaeilge agus an t-ealaíontóir ar ghean leis Inis Oírr|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=21  Nollaig 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-24}}&lt;/ref&gt;

D’fhulaing Clarke drochshláinte ar feadh a shaoil agus fuair sé bás in 1930 agus gan é ach 41 bliain d’aois san Eilvéis, tar éis dó cóir leighis a fháil in otharlann eitinne.

Tá sé curtha in [[Chur]] san [[An Eilvéis|Éilvéis]], in uaigh gan leac inniu. Mar gheall nach raibh a mhuintir ar an eolas faoi dhlí de chuid na hEilvéise a bhain le huaigheanna a chaomhnú, rinneadh a chorp a dhí-adhlacadh agus a chur in uaigh na mbochtán gan ainm.
[[Íomhá:Ballinasloe St. Michael's Church South Aisle Fifth Window Sts Patrick and Rose of Lima by Harry Clarke Detail St Rose Burning Her Hands Detail 2010 09 15.jpg|clé|mion|St. Michael's, [[Béal Átha na Sluaighe]]]]
[[Íomhá:Harry clarke, la vigilia di sant'agnese, 1924, 05.jpg|clé|mion|‘The Eve of St Agnes’  le fáil sa Hugh Lane, 1924]]

== Saothar ==
Bhí tionchar láidir ag an Mhisteachas Ceilteach, an Siombalachas, an Rómánsachas Náisiúnta agus an *Art Noveau *ar shaothar Clarke.  

Tá saothar Harry Clarke le feiceáil in ionaid éagsúla, mar shampla [[Gailearaí Crawford]] i gCorcaigh, [[Dánlann Chathrach Hugh Lane]] don Nua-Ealaín i mBaile Átha Cliath agus [[An Díseart (institiúid)|sa Díseart]] sa [[An Daingean|Daingean]], Contae Chiarraí. Is faoi chúram an Stáit atá an chuid is mó dá shaothar poiblí, rud a chinntíonn saol fada agus ardán poiblí dó.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''&lt;nowiki/&gt;'Eve of St Agnes''''.  I measc na saothar is cumasaí dá chuid, tá  ‘The Eve of St Agnes’  le fáil sa Hugh Lane.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://hughlane.ie/arts_artists/stained-glass-room-featuring-windows-by-harry-clarke/|teideal=Stained Glass Room|language=en-GB|work=Hugh Lane|dátarochtana=2023-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231116202719/https://hughlane.ie/arts_artists/stained-glass-room-featuring-windows-by-harry-clarke/|archivedate=2023-11-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stained glass windows by Harry Clarke|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Stained_glass_windows_by_Harry_Clarke&amp;oldid=1181381653|journal=Wikipedia|date=2023-10-22|language=en}}&lt;/ref&gt; Choimisiúnaigh Harold Jacob, fear ghnó mór na mbrioscaí as Baile Átha Cliath, a Clarke le fuinneog dhaite a dhéanamh a bheadh bunaithe ar an dán ‘The Eve of St Agnes’ de chuid John Keats. Cuireadh an fhuinneog sin i gcrích i 1924.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gne-alt-fograiochta-ag-ceiliuradh-100-bliain-de-shaothar-harry-clarke-i-ngailearai-ealaine-crawford-le-bad-romance/|teideal=Ag ceiliúradh 100 bliain de shaothar Harry Clarke i nGailearaí Ealaíne Crawford le Bad Romance|dáta=16 Samhain 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-11-16}}&lt;/ref&gt;

‘'''Séipéal Uí Ónáin'''’ nó ‘The Honan Chapel’.  Tá an séipéal tiomnaithe do [[Naomh Fionnbarra|Naomh Fionbarra]] ach toisc gurbh iad clann Honan a mhaoinigh an séipéal, tá sé ainmnithe in ómós dóibh. ‘Gníomh Neamhspleáchais Spioradálta’ a tugadh ar thógáil Shéipéal Honan idir 1913 agus 1916. Beannaíodh an séipéal i 1916 tráth a raibh imeachtaí mór le rá eile a raibh baint acu le spiorad an náisiúnachais.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''Bewley's.'''  Tá cuid fuinneog cáiliúil Harry Clarke i gcaife Bewley’s ar Shráid Grafton i mBaile Átha Cliath. Bhí na fuinneoga mar ábhar conspóide idir Campbell’s Catering, úinéirí an chaife, agus Treasury Holdings, úinéirí an fhoirgnimh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/courtandcrime/arid-41053169.html|teideal=High Court rules four of six Harry Clarke windows in Bewley's café belong to landlord|údar=Ann O’Loughlin|dáta=2023-01-20|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2023-03-24}}&lt;/ref&gt;  Léiríonn na fuinneoga draíochtacha seo colúin na gceithre ord san ailtireacht: an tOrd Dórach, an tOrd Ianach, an tOrd Corantach agus an tOrd Ilchodach. Tá léiriú Clarke ar éin agus ar bhláthanna ar na colúin seo chomh hoilte agus chomh sonraíoch sin gur cúis mhór iontais agus gliondair iad don té a bhreathnaíonn orthu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rinneadh na fuinneoga i 1927, trí bliana sula bhfuair Clarke bás agus gan é ach 41 bliain d’aois.
[[Íomhá:Fairy Tales by Hans Andersen (Harry Clarke).jpg|clé|mion|Fairy Tales le Hans Andersen]]

=== Maisitheoir ===
Nuair nach raibh sé ag obair ar ghloine dhaite, ba mhaisitheoir den scoth é agus is iad na leabhair *Tales of Mystery and Imagination *le hEdgar Allen Poe agus *Fairy Tales *le Hans Christian Andersen na cinn a bhfuil an chuid is fearr dá léaráidí le feiceáil iontu. Ba radharcanna dorcha agus fantaiseacha ba mhó a thug pléisiúr dó.

== Féach freisin ==

* [[Gloine dhaite]] agus An [[Túr Gloine]]
* [[Joshua Clarke]]
* [[Evie Hone]]
* [[:en:Stained_glass_windows_by_Harry_Clarke|Stained glass windows by Harry Clarke]] ar Wikipedia

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Ealaíontóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Gloine dhaite]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1889]]
[[Catagóir:Básanna i 1931]]
[[Catagóir:An Túr Gloine]]
[[Catagóir:Harry Clarke]]
 {{DEFAULTSORT: Clarke, Harry}}</text>
      <sha1>bs7ch4mihwqwaw27et6ld9o8t6ufz59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muiris Mac Conghail</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107398</id>
    <revision>
      <id>1332403</id>
      <parentid>1304545</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5684" sha1="n8odxl0wckbxpweu4koit8mp5it3lgf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''Muiris Mac Conghail''' ([[12 Bealtaine]] [[1941]] - [[25 Samhain]] [[2019]])&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/muiris-mac-conghail-dublin/405393|teideal=Death Notice of Muiris Mac Conghail|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; ar dhuine de mhórphearsana na craoltóireachta in Éirinn sa 20ú haois.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-craoltoir-leiritheoir-agus-scribhneoir-muiris-mac-conghail-ar-shli-na-firinne/|teideal=An craoltóir, léiritheoir agus scríbhneoir Muiris Mac Conghail ar shlí na fírinne|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5059|teideal=MAC CONGHAIL, Muiris (1941–2019)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;  Bhí sé ina cheannasaí ar RTÉ Raidió na Gaeltachta idir 1975-1977.

== Saol ==
Rugadh Muiris Mac Conghail i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1941. Ba iad Maurice MacGonigal, an t-ealaíontóir mór le rá, agus Ada Kelly a thuismitheoirí. Teaghlach mór ealaíne a bhí ann agus ba chol ceathracha a athair agus an t-ealaíontóir [[gloine dhaite]] [[Harry Clarke]].

D’fhreastail Muiris ar Choláiste na Rinne ar feadh bliana ach chaith sé formhór bhlianta na meánscoile idir Coláiste na Carraige Duibhe agus Scoil Chaitliceach na hOllscoile (C.U.S.) ar Shráid Líosain, mar a ndearna sé an Ardteistiméireacht in 1958.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

I ndiaidh dó céim a bhaint amach ón g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]], chaith sé seal mar mhúinteoir gairmscoile. I nGairmscoil Bhóthar an Chlochair, Baile Átha Cliath, a fuair Muiris a chéad phost, áit ar mhúin sé Gaeilge, Béarla, agus Drámaíocht.

=== Craoltóir ===
I 1964 in RTÉ, mar a raibh sé ar dhuine de ghlúin óg iriseoirí agus craoltóirí a rinne obair cheannródaíoch i mblianta luath an stáisiúin.

D’oibrigh sé ar dtús ar an gclár ''Newsbeat'' agus ina dhiaidh sin bhí sé ina léiritheoir agus ina eagarthóir conspóideach ar an gclár cúrsaí reatha ''Seven Days''. Thug 7 Days faoi chláir ina ndearnadh iniúchadh nach raibh i gcónaí chun sástacht an Rialtais agus chothaíodar neart conspóide.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Le linn a thréimhse le ''Seven Days'' tugadh lucht an chláir os comhair binse fiosrúcháin mar gheall ar chlár a rinneadar faoi iasachtaí airgid mídhleathacha.

I Márta 1973 d’fhág sé saol na craoltóireachta ar feadh seala chun dul ag obair i [[Roinn an Taoisigh]] mar Cheannasaí Sheirbhís Eolais an Rialtais. An Taoiseach [[Liam Mac Cosgair|Liam Cosgrave]] a cheap é ach bhí luí aige le polaitíocht na heite clé agus le [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] agus bhí sé cairdiúil le leithéidí [[Breandán Mac Fheorais|Brendan Corish]] agus [[Conchúr Crús Ó Briain|Conor Cruise O’Brien.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

I 1975 fógraíodh go raibh sé le ceapadh ina cheannasaí ar [[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]] agus ina chúntóir ag Príomh-Stiúrthóir RTÉ. Bhain méid áirithe conspóide lena cheapachán toisc go raibh sé ag teacht ó phost rialtais, cé nach raibh ceist ar bith faoina chumas ná a dhintiúir chraoltóireachta. D'athraigh sé na huaireanta craolta go dtí níos luaithe sa lá srl, athruithe a tharraing conspóid.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Bhí sé mar cheannasaí go dtí mí Meitheamh 1976.

An bhliain dár gcionn,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2049/082.html|teideal=RTÉ Archives|údar=RTÉ Archives|dáta=2012-07-05|language=en|work=stillslibrary.rte.ie|dátarochtana=2023-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230402221335/https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2049/082.html|archivedate=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; d’fhill sé ar Dhomhnach Broc mar Cheannasaí na gClár Teilifíse, ceann de na poist ba  shinsearaí agus ba mhó a raibh cumhacht ag baint leis i saol na craoltóireachta in Éirinn. Tharraing sé conspóid go leor  sa phost sin chomh maith.  Mar shampla, shocraigh sé deireadh a chur leis an gclár [[Féach]] sa bhliain 1985. A fhianaise sin “nár thaitin sé leis an mbunaíocht”.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/faraor-gan-o-heithir-anseo-chun-deileail-leis-an-sceal/|teideal=Faraor gan Ó hEithir anseo chun déileáil leis an scéal…|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-10-26}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh gur theastaigh ó Mac Conghail go mbeadh clár nua ann a dhíreodh ar chúrsaí Gaeltachta seachas ar chúrsaí náisiúnta agus idirnáisiúnta.

Ba é an chéad chathaoirleach ar [[Bord Scannán na hÉireann|Bhord Scannán na hÉireann]] é agus thuill a shaothar féin meas agus gradaim chomh maith.

=== Corca Dhuibhne ===
Bhuaigh sé duais teilifíse Jacobs i 1985, dá scannán faoin m[[Na Blascaodaí|Blascaod]], ''Oileán Eile''.  Bhí ceangal mór ag Mac Conghail le [[Gaeltacht Chorca Dhuibhne]] agus le [[Dún Chaoin]], áit a raibh teach saoire aige, agus na Blascaodaí go háirithe.

Foilsíodh roinnt leabhar leis faoi na Blascaodaí chomh maith, ina measc [[beathaisnéis]] faoin scoláire [[Seoirse Mac Thomáis|Seoirse Mac Thomáis,]] ''Aghaidheanna Fidil Agus Púicíní'', ''The Blaskets: A Kerry Island'' agus ''The Blaskets — People and Literature''.

== Féach freisin ==

* ''[[Féach]]''

== Tagairt ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Conghail, Muiris Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1941]]
[[Catagóir:Básanna in 2019]]
[[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Lucht RTÉ]]
[[Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]</text>
      <sha1>n8odxl0wckbxpweu4koit8mp5it3lgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Adam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107555</id>
    <revision>
      <id>1332319</id>
      <parentid>1329614</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="s6t8p8d1s9wryisovlndbxa1eac2c8a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is polaiteoir as [[Albain]] é '''George Adam''' BPA .

Rugadh é sa bhliain 1969. Toghadh é mar Theachta Parlaiminte do [[Pàislig|Phàislig]] sa bhliain 2011. Is ball é de [[Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba|Pháirtí Náisiúnta na hAlban]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.parliament.scot/msps/currentmsps/98270.aspx}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* Oibríonn Siad Duit: [https://web.archive.org/web/20230415194008/https://www.theyworkforyou.com/msp/25072/george_adam George Adam BPA]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Adam, George}}</text>
      <sha1>s6t8p8d1s9wryisovlndbxa1eac2c8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polasaithe in aghaidh drugaí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107734</id>
    <revision>
      <id>1332422</id>
      <parentid>1320930</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7069" sha1="n87te56ehek2nziyis89qe99a3qh2cd" xml:space="preserve">[[Íomhá:Fógra2.JPEG|mion|Faireachán drugaí na gCustaim in Éirinn]]
[[Íomhá:Drug abuse prevention (6800434328).jpg|mion|Postaer de chuid National Institute on Drug Abuse, Md.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://collections.nlm.nih.gov/catalog/nlm:nlmuid-101437888-img|teideal=The name of the game is drug abuse prevention: any number can play - Digital Collections - National Library of Medicine|work=collections.nlm.nih.gov|dátarochtana=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;]]
Is éard atá i gceist le '''beartais in aghaidh drugaí''' (Béarla: ''drug policy'') ná srianta agus rialaithe curtha ar drugaí ag rialtais nó údaráis eile. Cothaíonn drugaí difriúla fadhbanna éagsúla do dhaoine éagsúla agus úsáideann daoine éagsúla drugaí difriúla ar chúiseanna éagsúla. Mar sin bíonn réitigh éagsúla de dhíth ar na fadhbanna seo agus níl aon fhreagra simplí ar na fadhbanna a bhfuil úsáid drugaí ina n-údar orthu, Ach nuair atá na fíricí ag daoine, tá sé níos fusa déileáil le saincheisteanna a bhaineann le drugaí.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=Tobar na Gaoise|údar=COGG|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114054846/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|archivedate=2017-11-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://health.old.gov.ie/ga/eire-shlaintiuil/an-taonad-um-chlair-dhrugai-agus-beartas-drugai/comhairliuchan-poibli-ar-siul-chun-bonn-eolais-a-chur-faoin-straiteis-nua-naisiunta-drugai/|teideal=Comhairliúchán poiblí – Straitéis nua Náisiúnta Drugaí|údar=An Roinn Sláinte|dáta=2016|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220626102143/https://health.old.gov.ie/ga/eire-shlaintiuil/an-taonad-um-chlair-dhrugai-agus-beartas-drugai/comhairliuchan-poibli-ar-siul-chun-bonn-eolais-a-chur-faoin-straiteis-nua-naisiunta-drugai/|archivedate=2022-06-26}}&lt;/ref&gt;

== Polasaithe ==
Ní foláir an difríocht idir ''díchoiriú'' drugaí agus ''dleathú'' nó dlisteanú a shoiléiriú.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/obair-thabhachtach-uasal-le-deanamh-ag-tionol-saoranach-faoi-cheist-na-ndrugai/|teideal=Obair thábhachtach uasal le déanamh ag Tionól Saoránach faoi cheist na ndrugaí|údar=Cathal Mac Coille|dáta=29 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-29}}&lt;/ref&gt;

Is ionann ''díchoiriú'' agus polasaí faoina mbeadh lánrogha ag na póilíní gan daoine a mbeadh drugaí mídhleathacha ina seilbh acu i gcomhair úsáid phearsanta a chúiseamh. Dá dtabharfaí a gcás chun cúirte, ní cion coiriúil a chuirfí ina leith ach cion a bheadh ar aon chéim le cion páirceála.

Chiallódh ''dleathú'' (nó dlisteanú) go mbeadh úsáid agus seilbh ar dhrugaí, nó drugaí áirithe, lándleathach. Is féidir drugaí dleathacha a chur &quot;faoi smacht an stáit&quot;,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21977815/|teideal=Tús Áite: Dleathú Drugaí|údar=Grúpa Oibrithe Óige i gCoinne Cosc ar Dhrugaí / Rónán Ó Dálaigh|dáta=2021|language=ga-IE|work=RTÉ Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2023-04-29}}&lt;/ref&gt; b'fhéidir. 

D’fhéadfaí an dá pholasaí a chur i bhfeidhm i gcás gach druga nó i gcás druga amháin ([[Cannabas (druga)|cannabas]] mar shampla) nó raon teoranta drugaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== Coiriúlacht ====
Dar leis na [[Garda Síochána|Gardaí]], chuaigh mí-úsáid drugaí thar lear i méid agus go ndeachaigh riar agus reacht chun donais i dtíortha inar maolaíodh feidhmiú an dlí.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ar-bpolasai-drugai-is-fada-leanmhar-agus-naireach-an-sceal-e/|teideal=Ár bpolasaí drugaí – is fada, léanmhar agus náireach an scéal é|údar=Cathal Mac Coille|dáta=27 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;

== Polasaithe in Éirinn ==
Sa bhliain 2012 mhol an uile pháirtí ar [[Comhairle Chathair Átha Cliath|Chomhairle Chathair Átha Cliath]] go mbunófaí lárionaid sa chathair ina gceadófaí féin-instealladh drugaí faoi mhaoirseacht foireann leighis. Ach chuir daoine sa cheantar ina gcoinne.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ní raibh aon lárionad fós ar oscailt i dtús 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/social-affairs/2024/01/23/medically-supervised-drug-injection-facility-to-open-in-dublin/|teideal=Medically supervised drug injection facility to open in Dublin|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-01-27}}&lt;/ref&gt; Níl bunú ionaid den sórt céanna beartaithe fós i gCorcaigh ná in aon áit eile. Tugann an córas daonlathach in Éirinn deis arís agus arís eile do pholaiteoirí agus do vótálaithe moill a chur ar chabhair do dhaoine atá i gcruachás.

Fógraíodh polasaí  cuimsitheach sláinte in 2019. Ach níl an polasaí curtha i bhfeidhm fós (in 2024) &quot;mar gheall ar chúrsaí dlí&quot; is cosúil.

Bunaíodh [[tionól saoránach]] chun drugaí a phlé sa bhliain 2023&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://citizensassembly.ie/assembly-on-drugs-use/|teideal=Assembly on Drugs Use|údar=An Tionól Saoránach|dáta=2023|language=en-iE|work=Citizens' Assembly|dátarochtana=2023-04-29}}&lt;/ref&gt; agus foilsíodh an tuairisc in 2024  ([https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume1.pdf Iml 1], [https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume-2.pdf Iml 2]). Mhol an Tionól nach dtabharfaí daoine a mbeirtear orthu agus drugaí mídhleathacha ina seilbh os comhair cúirte feasta ach go gcuirfí seirbhísí leighis ar fáil dóibh. Tá polasaí dá leithéid i bhfeidhm cheana féin sa [[An Phortaingéil|Phortaingéil]] agus san [[An Ostair|Ostair]]. Vótáil an Tionól (le móramh aon vóta) nár chóir an dlí, a deir go bhfuil seilbh channabais mídhleathach, a athrú.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{Main|Úsáid mhídhleathach drugaí in Éirinn}}

== Féach freisin ==

* Úsáid mhídhleathach drugaí in Éirinn

== Naisc sheachtracha ==

* Frainc Mac Brádaigh (sagart Íosánach) agus an obair a bhíonn ar siúl aige siúd le daoine atá gafa le drugaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21978366/|teideal=Dleathú nó dí-choiriúlú drugaí|údar=Clár Tús Áite|dáta=2021|language=ga-IE|work=RTÉ Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2023-04-29}}&lt;/ref&gt;
* [[An Tionól Saoránach]]  (2024:  [https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume1.pdf Iml 1], [https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume-2.pdf Iml 2]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://citizensassembly.ie/launch-of-the-report-of-the-citizens-assembly-on-drugs-use/|teideal=Launch of the Report of the Citizens' Assembly on Drugs Use|údar=citizensassembly.ie|dáta=2024-01-25|language=en-IE|work=Citizens' Assembly|dátarochtana=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Drugaí gan stádas dlíthiúil]]
[[Catagóir:Sláinte mheabhrach]]
[[Catagóir:Coireanna]]
[[Catagóir:Polasaí poiblí]]
[[Catagóir:Trádáil i ndrugaí aindleathacha]]
[[Catagóir:Drugaí mídhleathacha]]</text>
      <sha1>n87te56ehek2nziyis89qe99a3qh2cd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dee Forbes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108874</id>
    <revision>
      <id>1332280</id>
      <parentid>1329805</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="bmyxaqptaaa6gwt5y5nxhy073jly0ao" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}} 
Bean ghnó is ea '''Deirdre Anne''' &quot;'''Dee'''&quot; '''Forbes''' (a rugadh 1 Feabhra 1967), agus Ardstiúrthóir RTÉ ó Aibreán 2016 go Meitheamh 2023  D'éirigh sí as a post sin de bharr na conspóide faoi na híocaíochtaí faoi cheilt a déanadh leis an gcraoltóir. [[Ryan Tubridy]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ceannasaí RTÉ tar éis éirí as faoin scannal íocaíochtaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0626/1391169-ceannasai-rte-tar-eis-eiri-as-faoin-scannal-iocaiochtai/|date=2023-06-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
I n[[Drom Dhá Liag]] in iarthar Chorcaí a rugadh Forbes. Bhain sí céim sa stair agus sa pholaitíocht amach in [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|UCD]] in 1988.

=== Londain ===
Bhí Dee Forbes lonnaithe i Londain, áit ar chaith sí níos mó ná 27 bliain idir 1989-2016, ag obair do chraoltóirí agus don ghníomhaireacht fógraíochta Young and Rubicam. 

Stiúir Forbes gnónna Turner Broadcasting sa Ríocht Aontaithe agus in Éirinn sna 2000idí. Chaith sí roinnt blianta ag obair le Turner i róil éagsúla tráchtála. Ba í Ceann na nDíolachán Fógraíochta don Eoraip freisin í. 

Thosaigh Forbes ag obair le Discovery Networks Northern Europe  in 2010 mar Cheann oibríocht na Ríochta Aontaithe/ na hÉireann. Chuir sí lena cuid freagrachtaí de réir a chéile go dtí go raibh sí i gceannas ar réigiún Thuaisceart na hEorpa. D'éirigh sí ina hUachtarán agus ina Stiúrthóir Bainistíochta.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/wp-content/uploads/2020/05/rte-suil-siar-ar-an-mbliain-2017.pdf|teideal=Súil siar 2017|údar=RTÉ|dáta=2017|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230626233820/https://about.rte.ie/wp-content/uploads/2020/05/rte-suil-siar-ar-an-mbliain-2017.pdf|archivedate=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Discovery - Fra global til lokal - NMD 2015 (17193749737).jpg|clé|mion|Forbes sa bhliain 2015]]

=== RTÉ ===
Ceapadh Dee Forbes ina Príomh-Stiúrthóir ar RTÉ le héifeacht ón 11 Iúil 2016. 

Faoi cheannasaíocht Dee Forbes sa bhliain 2017, bhí atheagar iomlán curtha ar struchtúr na heagraíochta. Faoin bplean ‘Aon RTÉ Amháin’, tháinig &quot;ré nua teicneolaíochta&quot; i bhfeidhm &quot;lena mbaineann léiriúchán ilardán agus comhdhlúthú na meán.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
[[Íomhá:Ryan Tubridy, 2018.jpg|clé|mion|Ryan Tubridy, 2018]]

==== Scannal Tubridy ====
Bhí Forbes i gceannas ar na comhráití leis an ngníomhaire a bhí ag Ryan Tubridy, i dteannta feidhmeannaigh shinsearacha eile de chuid RTÉ i rith 2017-2022. Dúirt sí gur lorg siad socrú leis an láithreoir a choinneáil ach conradh nua a réiteach le 15% de choigilt a aimsiú, agus &quot;tagadh ar shocrú a chinntigh laghdú ar chostas RTÉ&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

D'admhaigh RTÉ gur íoc RTÉ €345,000 faoi cheilt le Ryan Tubridy, airgead sa mbreis ar a thuarastal nár tuairiscíodh don phobal ná don [[An tOireachtas|Oireachtas]]. Tháinig an scannal chun solas tar éis fiosrú ón iniúchóir Deloitte.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Níos déanaí, dhiúltaigh RTÉ conradh fostaíochta Forbes a sholáthar do Choiste na gCuntas Poiblí i nDáil Éireann, agus eolas a sholáthar maidir leis na pacáistí airgeadais scoir a tugadh dí agus d'iar-Stiúrthóir Tráchtála an chraoltóra,Geraldine O'Leary agus  iar-Phríomh Oifigeach Airgeadais, Breda O'Keefe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Níl conradh fostaíochta Dee Forbes á sholáthar ag RTÉ|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0922/1406672-nil-conradh-fostaiocht-dee-forbes-a-sholathar-ag-rte/|date=2023-09-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;{{Main|Scannal íocaíochta RTÉ}}

=== Eile ===
Bhí Forbes ina stiúrthóir neamhfheidhmiúcháin ar bhord [[The Irish Times]] tráth agus bhí sí ar bhord [[Munster Rugby]] &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Ryan Tubridy]], [[Kevin Bakhurst]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Lucht RTÉ]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
 {{DEFAULTSORT: Forbes, Dee}}
[[Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn]]</text>
      <sha1>bmyxaqptaaa6gwt5y5nxhy073jly0ao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dulliau Dysgu Ail Iaith</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109110</id>
    <revision>
      <id>1332292</id>
      <parentid>1261156</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="924" sha1="5919aretpjq774j4u9amdigsz7pt4is" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
{{Teideal iodálach}}
Is éard atá sa '''''Dulliau Dysgu Ail Iaith''''' (Gaeilge: ''Modhanna chun Dara Teanga a Fhoghlaim'') ná staidéar ar stair agus ar fhorbairt na modhanna éagsúla a úsáideann Ioan Talfryn chun an Bhreatnais a fhoghlaim mar dhara teanga. 

D’fhoilsigh an complacht '[[:cy:Popeth_Cymraeg|Popeth Cymraeg]]' an leabhar seo sa bhliain 2001. In 2013 bhí an leabhar i gcló.&lt;ref&gt;[http://www.gwales.com/goto/biblio/cy/9781900941457 Gwefan Gwales;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304120102/http://www.gwales.com/goto/biblio/cy/9781900941457 |date=2016-03-04 }} adalwyd 16 Hydref 2013&lt;/ref&gt;

== Cur síos gairid ==
Staidéar ar stair agus forbairt na modhanna éagsúla a úsáideadh chun [[an Bhreatnais]] a mhúineadh mar dhara teanga do dhaoine fásta agus do dhaltaí scoile i rith an [[20ú haois]].

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>5919aretpjq774j4u9amdigsz7pt4is</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dara Ó Conaola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109229</id>
    <revision>
      <id>1332276</id>
      <parentid>1276401</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3146" sha1="q4m7k3k2n65d264xp3lac42gp9v5ypm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Scríbhneoir [[Muintir na hÉireann|Gaeilge]] is ea '''Dara Ó Conaola'''. Foilsíodh a chéad leabhar gearrscéalta, ''Mo Chathair Ghríobháin'', i 1981. Foilsíodh leabhar gearrscéalta dar teideal ''Night Ructions'' i 1990 — ocht ngearrscéal, aistrithe go [[An Béarla|Béarla]] ag [[Gabriel Rosenstock]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.cic.ie/product.asp?idproduct=246&amp;variables=catalogue.asp%3Ftype%3D0%26txtsearch%3D%26sel_category%3D1%26sel_author%3D0%26sel_subcategory%3D9|title=Cló Iar-Chonnacht|language=Irish|publisher=cic.ie|archive-url=https://web.archive.org/web/20071121155410/http://www.cic.ie//product.asp?idproduct=246&amp;variables=catalogue.asp%3Ftype%3D0%26txtsearch%3D%26sel_category%3D1%26sel_author%3D0%26sel_subcategory%3D9|archive-date=2007-11-21}}&lt;/ref&gt; Seoladh an leabhar ag Féile Litríochta ''an Sunday Times'' i 1990, sa Gelli Gandryll, [[an Bhreatain Bheag]].

== Luathshaol ==
Rugadh Ó Conaola i 1945 in [[Inis Meáin]], agus oileadh mar cheardaí agus mar mhúinteoir adhmadóireachta é sna 1960idí. Chaith sé tamall ina chónaí i n[[Gaillimh]] agus i m[[Baile Átha Cliath]], áit ar chas sé lena bhean chéile, Pacella, gaol de chuid na n-ealaíontóirí Albert Power agus May Power. Tar éis di oiliúint a fháil in Acadamh Grafton sa Dearadh Faisin, chuir siad fúthu in [[Inis Oírr]], áit ar thóg siad a gceathrar clainne. Is í an t-amhránaí Lasairfhíona an duine is sine, agus an t-aon iníon atá acu.&lt;ref&gt;https://www.independent.ie/lifestyle/singing-the-song-of-the-island-26245201.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://homepage.eircom.net/~daraoc/Aranislands.net/Aranwriter/Scriobhneoir.html |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230217145038/http://homepage.eircom.net/~daraoc/Aranislands.net/Aranwriter/Scriobhneoir.html |archivedate=2023-02-17 |dátarochtana=2023-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.irishtimes.com/news/carrier-of-the-flame-1.364301&lt;/ref&gt; Nuair a fuair uncail de chuid Dara bás in Inis Oírr, ghabh siad seilbh ar a theach, agus bhunaigh siad siopa ceardaíochta ann.

== Scríbhneoireacht ==
I 1992, d’fhoilsigh sé úrscéilín dar teideal  ''Misiún ar Muir''/''Sea Mission.'' Foilsíodh an dara heagrán sa bhliain 2000, scríofa i nGaeilge agus aistrithe go Béarla ag Gabriel Rosenstock. Léiríodh an t-úrscéilín ag  [[Taibhdhearc na Gaillimhe]] mar chuid d'Fhéile Ealaíon na Gaillimhe i 1992, agus ag Expo '92 sa [[An Spáinn|Spáinn]]. Aistríodh saothar Uí Chonaola go [[An Béarla|Béarla]], [[An Ghearmáinis|Gearmáinis]], [[An Fhraincis|Fraincis]], [[An Chróitis|Cróitis]], agus [[An Rómáinis|Rómáinis]]. Tá an gearrscéal, ''Amuigh Liom Féin'', ar churaclam [[Ardteistiméireacht|Gaeilge na hArdteistiméireachta]].

Ghlac sé páirt i gCúirt — Féile Idirnáisiúnta na Litríochta in 2002. Scríobh sé dhá amhrán ar an chéad albam a rinne a iníon Lasairfhíona.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Rialú údaráis}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1945]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
{{DEFAULTSORT:Conaola }}
[[Catagóir:Daoine as Árainn]]</text>
      <sha1>q4m7k3k2n65d264xp3lac42gp9v5ypm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liosta de sheaimpíní na Fleidhe Uile-Éireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109624</id>
    <revision>
      <id>1332367</id>
      <parentid>1294506</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81612" sha1="53hzeou7652x8ar17ckfh5ldgw7ydux" xml:space="preserve">Ar an leathanach seo, tá liosta de na daoine a bhuaigh an teideal sinsearach ag [[An Fhleadh Cheoil|Fleadh Cheoil na hÉireann]] ó bhunaigh [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]] é sa bhliain 1951 . Ní raibh aon chomórtais ann in 2020 agus 2021 mar gheall ar Phaindéim COVID-19. Nuair a bhíonn teideal sinsearach buaite agat, cuirtear isteach sa chomórtas Uile-Éireann thú go huathoibríoch an bhliain seo chugainn, rud a thugann deis duit an teideal a chosaint. Cé nach bhfilleann an tromlach, chosain cuid acu a dteideal go minic.

Tá comórtais ann d'aonraitheoirí, díséid, tríréid, agus cineálacha éagsúla ensemble, agus roinntear go leor acu i gcomórtais ar leith de réir aoisghrúpa. Tá liosta de na catagóirí le fáil [[An Fhleadh Cheoil|anseo]] .&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://homepage.eircom.net/~fredfinn/results_cont.htm#All_Irl_2006 |teideal=All Ireland Fleadh Results 2005 and 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070105132900/http://homepage.eircom.net/~fredfinn/results_cont.htm#All_Irl_2006 |archivedate=2007-01-05 |dátarochtana=2023-08-21}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;2007 results&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://comhaltas.ie/press_room/detail/all_ireland_fleadh_results_2007/|title=2007 Irish Seniors Preview|work=[[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]]|access-date=11 January 2007}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;2008 results&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://media.comhaltas.ie/docs/results/AllIrelandResults2008.pdf|title=2008 Irish Seniors Results|work=[[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]]|access-date=20 October 2008}}&lt;/ref&gt; 

== [[Fidil]] (Fiddle) ==

* 1951, Pat Kelly, Contae Thír Eoghain
* 1952, Bobby Casey, Contae an Chláir &lt;ref&gt;Anglo-Celt, June 07, 1952, 4&lt;/ref&gt;
* 1953, [[Paddy Canny]], Co. an Chláir
* 1954, Aggie Whyte, Contae na Gaillimhe
* 1955, Seán Ó Riain, Contae Thiobraid Árann
* 1956, Seán Ó Riain, Contae Thiobraid Árann
* 1957, Jimmy McHugh, Glaschú, Albain
* 1958, Seán McLoughlan, Contae Aontroma
* 1959, John Gallagher, Contae Dhún na nGall
* 1960, Cáit Ní Chuis, Contae Luimnigh
* 1961, [[Séamus Connolly]], Co. an Chláir
* 1962, Brendan McGlinchey, Contae Ard Mhacha
* 1963, [[Séamus Connolly]], Co. an Chláir
* 1964, Gus Tierney, Co. an Chláir
* 1965, Gerry Forde, Co. Loch Garman
* 1966, Kathleen Collins, Cathair Nua Eabhrac
* 1967, Maura Connolly, Contae Laoise
* 1968, Bobby Casey, Contae an Chláir
* 1969, Joe Ryan, Contae an Chláir
* 1970, Máirtín Byrnes, Contae na Gaillimhe
* 1971, Antóin Mac Gabhann, Contae an Chabháin
* 1972, Antóin Mac Gabhann, Contae an Chabháin
* 1973, Paddy Glackin, Contae Bhaile Átha Cliath
* 1974, Vincent Griffin, Contae an Chláir
* 1975, Liz Carroll, Chicago, Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 1976, Jim McKillop, Contae Aontroma
* 1977, Maurice Lennon, Contae Liatroma
* 1978, Seán Nugent, Contae Fhear Manach
* 1979, Frank Kelly, Contae Dhún na nGall
* 1980, Eileen O'Brien, Contae Thiobraid Árann
* 1981, [[Martin Hayes]], Co. an Chláir
* 1982, Martin Hayes, Contae an Chláir
* 1983, Jimmy McBride, Contae Dhún na nGall
* 1984, Eileen Ivers, Cathair Nua Eabhrac
* 1985, Cathal Hayden, Contae Thír Eoghain
* 1986, Brian Conway, Cathair Nua Eabhrac
* 1987, Brendan Larrissey, Contae Lú
* 1988, Bríd Harper, Contae Dhún na nGall
* 1989, Áine O’Connor, Contae Luimnigh
* 1990, Brian Lavery, Contae Dhoire
* 1991, Thomas Morrow, Contae Liatroma
* 1992, Mac Dara Ó Raghallaigh, Contae na Mí
* 1993, Áine McGrath, Contae Chill Dara
* 1994, Andrew Dinan, Manchain, Sasana
* 1995, [[Liz Kane]], Contae na Gaillimhe
* 1996, Kevin Madden, Manchain, Sasana
* 1997, Ursula Byrne, Contae an Dúin
* 1998, Mark Lavery, Contae Dhoire
* 1999, Oisín Mac Diarmada, Contae Shligigh
* 2000, Ita Cunningham, Contae na Gaillimhe
* 2001, Zoe Conway, Contae Lú
* 2002, Fergal Scahill, Contae na Gaillimhe
* 2003, Aisling Ní Choisdealbha, Contae Thiobraid Árann
* 2004, Michael O Rourke, Contae an Chláir
* 2005, Michael Harrison, Contae Thiobraid Árann
* 2006, Aidan O'Neill, Contae Thír Eoghain
* 2007, Laura Beagon, Contae Mhuineacháin
* 2008, Rónán Mac Grianna, Contae Mhaigh Eo
* 2009, Johnny Canning, Glaschú, Albain
* 2010, Lisa Ward, Contae Liatroma
* 2011, Tara Breen, Co. an Chláir
* 2012, Niall Murphy, Contae Ard Mhacha
* 2013, Lydia Warnock, Contae Liatroma
* 2014, Dylan Foley, Nua Eabhrac, SAM
* 2015, Aoife Cunningham, Contae an Chabháin
* 2016, Darragh Curtin, Contae Chiarraí
* 2017, Roisín Anne Hughes, Glaschú, Albain
* 2018, Caoimhe Kearins, Contae Shligigh
* 2019, Dylan Carlos, Co. Ros Comáin
* 2022, Sarah O’Gorman, Contae Phort Láirge

== Bosca Ceoil (Button Accordion) ==

* 1971, Mick O'Connor, Londain
* 1974, Owen Hackett, Contae na Mí
* 1975, S. O’Hagen, Contae Thír Eoghain
* 1976, Tony &quot;Sully&quot; Sullivan, Manchain
* 1977, [[Kieran Hanrahan]], Co. an Chláir
* 1978, James (Kevin) Shanahan, Londain
* 1979, Willie Kavanagh, Contae Longfoirt
* 1981, John Hogan, An tInbhear Mór, [[Contae Chill Mhantáin]], (Guaire CCE)
* 1982, John Carty, Londain
* 1983, Cathal Hayden, Contae Thír Eoghain
* 1984, Cathal Hayden, Contae Thír Eoghain
* 1985, Noel Birmingham, Contae an Chláir
* 1987, Tomas Ó Maoilean, Contae na Gaillimhe
* 1988, Pat Bass, Contae Loch Garman
* 1990, Lorraine Ely, Luton
* 1991, Pat Bass, Contae Loch Garman
* 1992, Pat Bass, Contae Loch Garman
* 1993, Joe Molloy, Birmingham
* 1994, John Morrow, Contae Liatroma
* 1995, Theresa O'Grady, Luton
* 1996, Paul Meehan, Contae Ard Mhacha
* 1997, Brian Fitzgerald, Contae Luimnigh
* 1998, Colm O hUaithnin, Contae Thiobraid Árann
* 1999, Brian Kelly, Birmingham
* 2000, Kerri Ní Oireachtaigh, Contae Shligigh
* 2001, Alan Byrne, Contae Átha Cliath
* 2002, Kieran Fletcher, Co. Ard Mhacha
* 2003, Clíodhna Ní Choisdealbha, Contae Thiobraid Árann
* 2004, Aisling Neville, Co. Chiarraí
* 2005, Éamonn Ó Murchú, Contae Chorcaí
* 2006, Michael Gaughan, CCÉ, Londain Thiar
* 2007, Gearóid Céitinn, Contae Luimnigh
* 2008, Steven Madden, Contae an Chláir
* 2009, Eoin O’Sullivan, Contae Luimnigh
* 2010, Eimear Howley, Contae an Chláir
* 2011, Dermot Mulholland, Cathair Dhoire
* 2012, Con Mahon, Contae Uíbh Fhailí
* 2013, Tomas Quinn, Contae Thír Eoghain
* 2014, Elaine Reilly, Contae an Longfoirt
* 2015, George McAdam, Contae Mhuineacháin
* 2016, Gearoid Curtin, Contae Chiarraí
* 2017, Brian Scannell, Contae Luimnigh
* 2018, Dean Ó Gríofa, Contae Chiarraí
* 2019, Shane Scanlon, Contae Chorcaí
* 2022, Thomas Ahern, Contae Phort Láirge

== Feadóg Mhór (Flute) ==

* 1951, Joe Boland, Contae Uíbh Fhailí
* 1952, Frank Gavigan, Contae na hIarmhí
* 1953, Paddy O'Brien, Co. Thiobraid Árann
* 1954, Kieran Kelly, Contae Uíbh Fhailí
* 1955, Kieran Kelly, Contae Uíbh Fhailí
* 1956, George Ross, Contae Loch Garman
* 1957, Michael Mullins, Contae Uíbh Fhailí
* 1958, Danny Coughlan, Contae Uíbh Fhailí
* 1959, Joe de Búrca, Contae na Gaillimhe
* 1960, Joe de Búrca, Contae na Gaillimhe
* 1961, Brendan Mulhair, Contae na Gaillimhe
* 1962, Martin McMahon, Contae an Chláir
* 1963, John Bowe, Contae Uíbh Fhailí
* 1964, Tommy McGuire. Contae Uíbh Fhailí
* 1965, Paddy Ryan, Contae Thiobraid Árann
* 1966, Tom Ferris, Contae Loch Garman
* 1967, Ellen Flanagan Comerford, Contae Uíbh Fhailí
* 1968, Dick Sherlock, Contae Shligigh
* 1969, Pat Barton, Contae Uíbh Fhailí
* 1970, John Regan, Contae Shligigh
* 1971, Paddy Gavin, Contae Átha Cliath
* 1972, Seán Gavin, Contae na Gaillimhe
* 1973, PJ Hernon, Contae na Gaillimhe
* 1974, Jackie Daly, Contae Chorcaí
* 1975, Paddy O’Brien, Contae Uíbh Fhailí
* 1976, Deirdre Collis, Contae Shligigh
* 1977, Gerry Hanley, Contae na Gaillimhe
* 1978, Martin Connolly, Contae an Chláir
* 1979, John Lucid, Contae Chiarraí
* 1980, Séamus Walshe, Contae an Chláir
* 1981, Tom O'Connell, Contae Luimnigh
* 1982, John Nolan, Cathair Nua Eabhrac, SAM
* 1983, John Whelan, Luton, Sasana / Nua Gheirsí, SAM
* 1984, John Connolly, Contae Thiobraid Árann
* 1985, Willie Fogarty, Contae Thiobraid Árann
* 1986, Billy McComiskey, Brooklyn, Nua Eabhrac / Baltimore, Maryland, SAM
* 1987, Michael Sexton, Contae an Chláir
* 1988, Paddy Clancy, Contae Luimnigh
* 1989, John Bass, Contae Loch Garman
* 1990, John Bass, Contae Loch Garman
* 1991, Michael O'Connell, Londain
* 1992, Ned Kelly, Contae Thiobraid Árann
* 1993, Colin Nea, Contae na hIarmhí
* 1994, Colin Nea, Contae na hIarmhí
* 1995, Pádraig Kinsella, Contae Uíbh Fhailí
* 1996, Danny O'Mahony, Contae Chiarraí
* 1997, Alan Costello, Contae Thiobraid Árann
* 1998, Maurice Egan, Contae Chiarraí
* 1999, James Kinsella, Contae Uíbh Fhailí
* 2000, Nuala Hehir, Co. an Chláir
* 2001, TP McNamara, Contae Chiarraí
* 2002, Fiachna Ó Mongain, Contae Mhaigh Eo
* 2003, Oliver Diviney, Contae na Gaillimhe
* 2004, Marie Walsh, Contae na Gaillimhe
* 2005, Damien Mullane, Londain Thiar, Sasana
* 2006, Pádraig Ó Foghlú (Patrick Foley), Contae Luimnigh
* 2007, Damien Mullane, Londain Thiar, Sasana
* 2008, Darren Breslin, Londain Thoir, Sasana
* 2009, Pádraig King, Contae Luimnigh
* 2010, Conor Moriarty, Contae Chiarraí
* 2011, Vanessa Millar, Contae an Chláir
* 2012, Máirtín Ó Conaill, Contae Chiarraí/Laoise
* 2013, Christopher Maguire, Contae Fhear Manach
* 2014, Michael Curran, Contae Thír Eoghain
* 2015, Daithí Gormley, Contae Shligigh
* 2016, Uinseann Ó Murchú, Contae Loch Garman
* 2017, Colm Slattery, Contae Thiobraid Árann
* 2018, John McCann, Contae Fhear Manach
* 2019, Seamus Tiernan, Co. Mhaigh Eo
* 2022, Keelan McGrath, Contae Thiobraid Árann

== Feadóg Stáin (Tin Whistle) ==

* 1951, Paddy Treacy, Contae na Gaillimhe
* 1952, Paddy Treacy, Contae na Gaillimhe
* 1953, Vincent Broderick, Contae na Gaillimhe
* 1954, Ned Coleman, Contae na Gaillimhe agus Vincent Broderick, Contae na Gaillimhe (tie) &lt;ref&gt;Irish Independent, 8 June 1954, 8&lt;/ref&gt;
* 1955, Peter Broderick, Contae na Gaillimhe
* 1956, Peadar O'Loughlin, Co. an Chláir
* 1957, Peadar O’Loughlin, Contae an Chláir
* 1958, PJ Maloney, Contae Thiobraid Árann
* 1959, Michael Falsey, Contae an Chláir
* 1960, Paddy Carty, Contae na Gaillimhe
* 1961, Paddy Carty, Co. na Gaillimhe
* 1962, Cathal McConnell, Contae Fhear Manach
* 1963, Paddy Carty, Co. na Gaillimhe
* 1964, Paddy Treacy, Contae na Gaillimhe
* 1965, Séamus Tansey, Contae Shligigh
* 1966, Matt Molloy, Co. Ros Comáin
* 1967, John Brady, Contae Uíbh Fhailí
* 1968, Mícheál Ó Halmhain, Contae Átha Cliath
* 1969, Mícheál Ó Halmhain, Contae Átha Cliath
* 1970, Billy Clifford, Londain
* 1971, PO Ceannabhain, Contae na Gaillimhe
* 1972, Patsy Hanly, Contae Ros Comáin
* 1973, Eugene Nolan, Contae Laoise
* 1974, Josie McDermott, Contae Shligigh
* 1975, Deirdre Collis, Contae Shligigh
* 1976, Peig McGrath Needham, Contae Ros Comáin
* 1977, Pat &quot;Patsy&quot; Moloney, Contae Luimnigh/ [[Birmingham]], [[Sasana]]
* 1978, Tommy Guihan, Contae Ros Comáin
* 1979, Marcus Hernon, Contae na Gaillimhe, agus Leon Agnew, Co. Aontroma (tie)
* 1980, Marcus Hernon, Contae na Gaillimhe
* 1981, Michael Harty, Contae Thiobraid Árann
* 1982, Noel Sweeney, Contae an Longfoirt
* 1983, Paul Gallagher, Luton/Londain
* 1984, Siobhán O’Donnell, London
* 1985, Claire Burke, Contae Uíbh Fhailí
* 1986, Sharon McDermott, Contae Thír Eoghain
* 1987, Pat Fitzpatrick, Contae Loch Garman
* 1988, Garraí na Sionainne, Contae an Chláir
* 1989, Attracta Brady, Contae Uíbh Fhailí
* 1990, Thomas McElvogue, Leeds
* 1991, Sharon Burke, Londain
* 1992, Martin Glynn, Contae an Chláir
* 1993, Paul McGlinchey, Contae Thír Eoghain
* 1994, Paul McGlinchey, Contae Thír Eoghain
* 1995, Paul McGlinchey, Contae Thír Eoghain
* 1996, Majella Bartley, Contae Mhuineacháin
* 1997, Sandra Deegan, Contae Cheatharlach
* 1998, June McCormack, Contae Shligigh
* 1999, Tom O’Connor, Contae Chiarraí
* 2000, Sarah-Jane Woods, Contae Bhaile Átha Cliath
* 2001, Louise Mulcahy, Contae Luimnigh
* 2002, Isaac Alderson, Chicago
* 2003, Aoife Ní Ghrainbhil, Contae Chiarraí
* 2004, Mícheál Mac Comhraí, Contae Luimnigh
* 2005, Siobhán Hogan, Co. an Chláir
* 2006, James Mahon, Contae Bhaile Átha Cliath
* 2007, Cian Kearins, Contae Shligigh
* 2008, Stiofan Ó Dochartaigh (Stephen Doherty), Co. Mhaigh Eo
* 2009, Cathy Jones, Contae Chill Chainnigh
* 2010, Paraic Stapleton, Co. Thiobraid Árann
* 2011, Orlaith McAullife, Londain
* 2012, Tommy Fitzharris, Contae Laoise
* 2013, Jillian Ní Mháille (O’Malley), [[Contae Mhaigh Eo|County Mayo]]
* 2014, Siobhán Ní Uirc (Joanne Quirke), Contae Chorcaí
* 2015, Cein Sweeney, Contae an Chabháin
* 2016, Séamus Tierney, Contae an Chabháin
* 2017, Tiernan Courell, Contae Shligigh
* 2018, Tom Gavin, Contae Shligigh
* 2019, Ciarán Mac Gearailt (FitzGerald), Contae Chill Dara
* 2022, Barry Conaty, Co. an Chabháin

== [[Pianó]] (Piano) ==

* 1953, Margaret Kane, Contae Cheatharlach
* 1964, Frank Kelly, Contae Ros Comáin
* 1965, Liam Gaul, Loch Garman
* 1966, K.Lawrie, Birmingham
* 1967, Liam Clarke, Dún Dealgan
* 1968, Mick Foster, Ráth Conarta
* 1969 K.Lawrie, Birmingham
* 1970, Mick Foster, Ráth Conarta
* 1971, Pat McCabe, Cluain Eois
* 1972, John Ferguson, Leeds
* 1973, John Ferguson, Leeds
* 1974, John Ferguson, Leeds
* 1975, Ann Morris, Boyle
* 1976, John Henry, Contae Dhoire
* 1977, Jimmy Keane, Chicago, SAM
* 1978, Jimmy Keane, Chicago, SAM
* 1979, John Gibney, Derby
* 1980, Mary Finn, Sligeach
* 1981, Seamus Meehan, Contae Bhaile Átha Cliath
* 1982, Karen Tweed, Northampton
* 1983, Liam Roberts, Contae Bhaile Átha Cliath
* 1984, Noreen McQuaid, Muineachán
* 1985, Elaine McDermott, Contae Thír Eoghain
* 1986, Collette O'Leary, Baile Átha Cliath
* 1987, Gearoid Ó hArgain (Ferard Horgan), Contae Chorcaí
* 1988, Michael McDonagh, Luton
* 1989, Gerry Conlon, Glaschú
* 1990, Ger Maloney, Luimneach
* 1991, Declan Payne, Sligeach
* 1992, Michael Tennyson, Leeds
* 1993, Michael Tennyson, Leeds
* 1994, Michael Tennyson, Leeds
* 1995, Mirella Murray, Gaillimh
* 1996, Andreas O Murchu, Contae Chorcaí
* 1997, Marie Clarke, Contae Dhún na nGall
* 1998, Michelle O Leary, Manchain
* 1999, Michelle O Leary, Manchain
* 2000, Gearóid Mac Eogáin, Contae Mhuineacháin
* 2001, Ann Mc Laughlin, Contae Dhún na nGall
* 2002, Colin McGill, Contae Laoise
* 2003, Shane Ó hUaithne, Contae na Gaillimhe
* 2004, David Neilon, Contae na Gaillimhe
* 2005, Dean Warner, Leeds
* 2006, Amanda Ní Eochaidh, Contae Loch Garman
* 2007, Sinéad Healy, Contae Mhaigh Eo
* 2008, Edel Mc Laughlin, Contae Dhún na nGall
* 2009, Caitríona Ní Choileáin, Contae Chorcaí
* 2010, Seán Gavaghan, [[Leeds]], An Bhreatain Bheag
* 2011, Seán Gavaghan, Leeds, An Bhreatain Bheag
* 2012, Adam Dyer, Contae Átha Cliath
* 2013, Dónal Ó Coileáin, Contae Chorcaí
* 2014, Kevin Murphy, Glaschú, Albain
* 2015, Kevin Murphy, Glaschú, Albain
* 2016, Kevin Murphy, Glaschú, Albain
* 2017, Ryan Hackett, Contae Thír Eoghain
* 2018, Rhianne Kelly, Contae na Gaillimhe
* 2019, Fergal Bradley, Contae Dhún na nGall
* 2022, Shauneen Maguire, Contae Fhear Manach

== [[Consairtín]] (Concertina) ==

* 1951, H. McGee, Contae na hIarmhí
* 1953, E. Maloney, Contae na Gaillimhe
* 1954, T. Sheridan, Contae an Chabháin
* 1955, T. Sheridan, Contae an Chabháin
* 1956, S. O hAodha, Contae an Chláir
* 1957, M. O’Cleirig, Contae an Chláir agus Matthew Lynch, [[Contae an Chabháin]] (Comhthoradh)
* 1958, M. MacEil, Contae Ros Comáin
* 1959, Martin Talty, Contae an Chláir
* 1960, Michael Falsey, Contae an Chláir
* 1961, Michael Falsey, Contae an Chláir
* 1962, Cathal McConnell, Contae Fhear Manach
* 1964, Josie McDermott, [[Contae Shligigh]]
* 1965, Michael O’Dwyer, Londain Shasana/Contae Chorcaí
* 1966, Josie McDermott, Co. Shligigh
* 1967, Anne Sheehy, Contae Chiarraí
* 1968, Michael Graham, Contae Chill Dara
* 1969, Joe McKevitt, Contae Lú
* 1970, Mary Bergin, [[Contae Bhaile Átha Cliath|Contae Átha Cliath]]
* 1971, [[Roy Galvin]], Co
* 1972, Deirdre Collis, Contae Shligigh
* 1973, Micho Russell, Co. an Chláir
* 1974, Michael Gavin, Contae Átha Cliath
* 1975, S. O’Riain, (Seán Ó Riain) Contae Thiobraid Árann.
* 1976, an tAthair Charlie Coen, [[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua Eabhrac]]
* 1977, Diarmuid O’Cionnaith, Contae Átha Cliath
* 1978, {{Lang|ga|Marcus O hlarnan}}&lt;/link&gt; , Contae na Gaillimhe
* 1979, Peter McAlinden, Londain, Sasana
* 1980, Damhnait Nic Suibhne, Contae Dhún na nGall
* 1981, Liz King - Cassidy, Contae Loch Garman
* 1982, Máire. Ní Mhaonacgh, Contae Luimnigh
* 1983, Sean Smyth, [[Contae Mhaigh Eo]]
* 1984, Joanie Madden, Nua Eabhrac
* 1985, Pádraig Donlon, [[Contae an Longfoirt|Contae Longfoirt]]
* 1986, Sharon McDermott, Contae Thír Eoghain
* 1987, Sion Ní hAllmhuráin, Contae an Chláir
* 1988, Attracta Ní Bhradaigh, Contae Uíbh Fhailí
* 1989, Mary Jo Campbell, Contae Chill Dara
* 1990, Martina Bree, Contae Shligigh
* 1991, Eleanor Carmody, Contae Chiarraí
* 1992, Colm O'Donnell, Contae Shligigh
* 1993, Grace Kelly, Manchain, Sasana
* 1994, Laurence Nugent, [[Contae Fhear Manach]]
* 1995, Laurence Nugent, [[Contae Fhear Manach]]
* 1996, Tríona Flavin, [[Contae Luimnigh]]
* 1997, Sandra Deegan, [[Contae Cheatharlach]]
* 1998, Róisín Nic Dhonnacha, [[Contae na Gaillimhe]]
* 1999, Emma O'Leary, [[Contae Chiarraí]]
* 2000, Mikie Smyth, [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
* 2001, Louise Mulcahy, [[Contae Luimnigh]]
* 2002, Isaac Alderson, Chicago
* 2003, Emer de Búrca (Eimear De Búrca), Co. Mhaigh Eo
* 2004, Aidan O'Neill, [[Contae Thír Eoghain]]
* 2005, Edward Looney, Contae Chiarraí
* 2006, Aisling McPhillips, [[Contae Fhear Manach]]
* 2007, Cian Kearins, Contae Shligigh
* 2008, Siobhan Ní Ógain (Siobhan Hogan), Co. an Chláir
* 2009, Yvonne Ward, Contae Liatroma
* 2010, Siobhán Ní Uirc (Joanne Quirke) [[Contae Chorcaí]]
* 2011, Orlaith McAuliffe, [[Londain|Londain, Sasana]]
* 2012, Seán Céitinn, [[Contae Chorcaí]]
* 2013, Jillian Ní Mháille, [[Contae Mhaigh Eo]]
* 2014, Yasmin Lynch, Contae Dhún na nGall
* 2015, James McCaffrey, Contae Thír Eoghain
* 2016, Máire De Barra, Contae Mhaigh Eo
* 2017, Seamus Ó Flatharta, Contae na Gaillimhe
* 2018, Liam Ó Neadán, Contae Shligigh
* 2019, Ciarán Mac Gearailt (FitzGerald), Contae Chill Dara
* 2022, Máire Ní Bhraonáin, Contae Uíbh Fhailí
* 2023, Cathal Ó hEachthairn, Contae Átha Cliath

== Píb Uilleann (Uilleann Pipes) ==

* 1985, Eamonn Walsh, Contae Mhaigh Eo
* 1973, Seamus Mac Mathuna, Contae Loch Garman
* 1975, Seamus Casey, Londain
* 1976, Seamus Casey, Londain
* 1977, (iomaitheoir amháin)
* 1979, Gearóid Ó hAllmhuráin, Co. an Chláir
* 1983, Brian McComb, [[Blackburn]], [[Lancashire]], [[Sasana]]
* 1984, Eamonn Walsh, Baile Átha Cliath
* 1985, Brian McNamara, Contae Liatroma
* 1986, Andrew Murphy, Poulton-le-fylde, Lancashire, Sasana
* 1987, Mark Donnelly (D'éag), Contae Ard Mhacha
* 1991, Tommy Martin, Contae Átha Cliath
* 1992, Patrick Hutchinson, SAM
* 1993, Brian Mac Aodha, Co. Liatroma.
* 1995, Pádraig Sinnott, Contae Loch Garman
* 1996, Máire de Cogáin, Contae Chorcaí
* 1997, Flaithrí Neff, Contae Chorcaí
* 1998, Sean Ryan, SAM
* 1999, Audrey Cunningham, Contae Chill Mhantáin
* 2000, Mikie Smyth, Contae Bhaile Átha Cliath
* 2001, Louise Mulcahy, Contae Luimnigh
* 2002, Isaac Alderson, Chicago
* 2003, Sinéad O’Shiel Flemming, Contae Laoise
* 2004, Richard Murray, Contae na Gaillimhe
* 2005, James Mahon, Contae Bhaile Átha Cliath
* 2006, Éanna Ó Cróinín, Contae na Gaillimhe
* 2007, Seán McCarthy, Contae Chorcaí
* 2008, [http://www.fiachrapipes.com/ Fiachra Ó Riagáin], Co. na Gaillimhe
* 2009, Martino Vacca, Contae Luimnigh
* 2010, [http://irishpiper.ie Richard Neylon], Co. na Gaillimhe
* 2011, Éanna Ó Cróinín, Contae na Mí
* 2012, Seán Céitinn, Contae Chorcaí
* 2013, Torrin Ryan, Massachusetts, Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 2014, Patrick Hutchinson, Massachusetts, USA
* 2015, Tara Howley, Contae an Chláir
* 2016, Siobhán Hogan, Contae na Gaillimhe
* 2017, Conall Duffy, Contae Lú
* 2018, Conor Murphy, Contae Átha Cliath
* 2019, Eoin Orr, Contae Dhún na nGall
* 2022, Alain Ó Cearúil, Contae Laoise

== [[Cláirseach]] (Harp) ==

* 1954, Paddy Murphy, Co. an Chláir
* 1955, Paddy Murphy, Contae an Chláir
* 1956, Chris Droney, Contae an Chláir
* 1957, Paddy Murphy, Contae an Chláir
* 1958, Paddy Murphy, Contae an Chláir
* 1959, Chris Droney, Contae an Chláir
* 1960, Chris Droney, Contae an Chláir
* 1961, Chris Droney, Contae an Chláir
* 1962, Chris Droney, Contae an Chláir
* 1963, Chris Droney, Contae an Chláir
* 1964, Chris Droney, Contae an Chláir
* 1965, Chris Droney, Contae an Chláir
* 1966, Chris Droney, Contae an Chláir
* 1967, Chris Droney, Contae an Chláir
* 1968, Theresa White, Contae Phort Láirge
* 1969, Tommy McMahon, Contae an Chláir
* 1970, Tommy McMahon, Contae an Chláir
* 1971, Tommy McMahon, Contae an Chláir
* 1975, Gerald Haugh, Contae an Chláir
* 1976, an tAthair Charlie Coen, Nua Eabhrac
* 1977, an tAthair Charlie Coen, Nua Eabhrac
* 1978, Paddy Hayes, Londain
* 1979, Mary MacNamara, Contae an Chláir
* 1980, Paddy Hayes, Londain
* 1981, D. Buckley, Contae Chorcaí
* 1982 Gearóid Ó hAllmhuráin, Co. an Chláir
* 1983, Ciaran Burns, Contae an Dúin
* 1984, Méabh Ní Lochlainn, Baile Átha Cliath
* 1985, Francis Droney, Contae an Chláir
* 1987, Paul Quinn, Camloch, Co
* 1988, Elaine O’Sullivan, Coventry
* 1989, Johnny Williams, Chicago
* 1990, Micheál Ó Raghallaigh, Contae na Mí
* 199X, Michael Rooney, Contae Mhuineacháin
* 199X, Maura Walsh, Contae Chiarraí
* 1994, Gráinne Hambly, Contae Mhaigh Eo
* 1996, Antóin O Conaill, Contae Luimnigh
* 1997, Ernestine Ni Ealal, Co. Mhaigh Eo
* 1998, Maedhbh Scahill, Contae na Gaillimhe
* 1999, Séamus Ó Mongáin, Contae Mhaigh Eo
* 2000, Triona Ní Aodha, Contae Chiarraí
* 2001, Triona Ní Aodha, Contae Chiarraí
* 2002, Hugh Healy, Contae an Chláir
* 2003, Holly NicOireachtaigh, Contae Mhaigh Eo
* 2004, Aidan O'Neill, Contae Thír Eoghain
* 2005, Alan Egan, Contae Chiarraí
* 2006, Máiréad Ní Uirthuile, Contae Shligigh
* 2007, Rory McMahon, Contae an Chláir
* 2008, Aoife Ní Uaithne, Contae na Gaillimhe
* 2009, Tomás Fitzharris, Contae Laoise
* 2010, Breda Shannon, Contae Ros Comáin
* 2011, Aoibheann Murphy, Contae Chorcaí
* 2012, Niamh Ní Shúilleabháin, Contae Átha Cliath
* 2013, Róisín Ní Bhrudair, Contae na Gaillimhe
* 2014, Ciaran Hanna, Contae Thír Eoghain
* 2015, Paul Clesham, Contae Mhaigh Eo
* 2016, Sinéad Mulqueen, Contae an Chláir
* 2017, Ciarán FitzGerald (Ciarán Mac Gearailt), Contae Chill Dara
* 2018, Sarán Mulligan, Contae Lú
* 2019, Aileen de Búrca, Co. Mhaigh Eo
* 2022, Aidan Quigney, Co. an Chláir

== Orgán Béil (Mouth Organ) ==

* 1957, Willie Joe Power, Contae Loch Garman
* 1965, Tim Flood, Contae Loch Garman
* 1971, Mike O'Connor, an Ríocht Aontaithe;
* 1975, S. Epping, Contae Xxxxx
* 1976, Joe Noonan, Contae Luimnigh
* 1977, Tomas O’Cinneide, Contae Thiobraid Árann
* 1979, Seamus Logan, Contae Aontroma
* 1983, Jim Egan, Contae Thiobraid Árann
* 1984, David Mc Nevin, Baile Átha Cliath
* 1985, Colman Nugent, Contae Phort Láirge
* 1987, Karen Tweed, Londain
* 1989, David James, [[South Bend, Indiana|South Bend]], [[Indiana]], Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 1992, Paul McGlinchey, Contae Thír Eoghain
* 1993, Brendan Power, An Nua-Shéalainn
* 1994, John Morrow, Contae Liatroma
* 1995, Dawn Doherty, Co. Mhaigh Eo
* 1996, Majella Bartley, Contae Mhuineacháin
* 1997, Trudy O Donnell, Contae Dhún na nGall
* 1998, Caitriona Ni Chlochassaigh, Co. Luimnigh
* 1999, Seán Ó Murchú, Contae Mhaigh Eo
* 2000, Séan Bass, Co. Loch Garman
* 2001, Aishling McPhillips, Contae Fhear Manach
* 2002, David James, South Bend, Indiana
* 2003, Pat O'Donnell, Contae Luimnigh
* 2004, Fionnbarra Mac Riabhaigh, Contae Ros Comáin
* 2005, Edward Looney, Contae Chiarraí
* 2006, Pádraig Mac Giolla Phádraig, Contae Loch Garman
* 2007, Billy Dowling, Contae Uíbh Fhailí
* 2008, Eimear Ní hAmhlaigh, Contae an Chláir
* 2009, Tara Breen, Co. an Chláir
* 2010, Gavin Strappe, Contae Thiobraid Árann
* 2011, Arthur O’Connor, Contae Uíbh Fhailí
* 2012, Jens Kommnick, an Ghearmáin
* 2013, Eimer Arkins, Contae an Chláir
* 2014, Alan Finn, Contae Chorcaí
* 2015, Daniel Delaney, Contae Chill Chainnigh
* 2016, Richie Delahunty, Contae Thiobraid Árann
* 2017, Tadhg Mulligan, Contae Lú
* 2018, Claire Ann Kearns, Contae Uíbh Fhailí
* 2019, Darragh Carey Kennedy, Contae Thiobraid Árann
* 2022, Sarah O’Gorman, Contae Phort Láirge

== [[Bainseó]] (Banjo) ==

* 1979, Séamus Egan, [[Pennsylvania]]
* 1980, Stephen Daly, [[Baile Átha Cliath]]
* 1989, Stephen Daly, [[Baile Átha Cliath]]
* 1990, Terence Matthews, Co. Chiarraí
* 1991, Pat Bass, Co. Loch Garman
* 1992, Pat Bass, Co. Loch Garman
* 1994, John Morrow, [[Contae Liatroma]]
* 1995, Sean Marshall, [[Contae an Longfoirt|Contae Longfoirt]]
* 1996, Brian Carolan, [[Contae na Mí]]
* 1997, Brian Kelly, [[Londain]]
* 1998, Colm O hUaithnin, [[Contae Thiobraid Árann]]
* 1999, Kate Marquis, [[Contae Mhuineacháin]]
* 2000, Kate Marquis, [[Contae Mhuineacháin]]
* 2001, Daithí Ó Cearnaigh, [[Contae Chiarraí]]
* 2002, Shane Mulchrone, [[Contae Mhaigh Eo]]
* 2003, Piaras MacEochagáin, [[Contae Chiarraí]]
* 2004, Alan Tierney, [[Contae na Gaillimhe]]
* 2005, Aaron Mc Somhairle, [[Contae Thír Eoghain]]
* 2006, Frances Donahue, [[Contae Chorcaí]]
* 2007, Michael Gaughan, Londain Thiar
* 2008, Eimear Ní hAmhlaigh, [[Contae an Chláir]]
* 2009, Ryan McCourt, Contae Aontroma
* 2010, Gavin Strappe, Contae Thiobraid Árann
* 2011, Sandra Walsh, Contae Chorcaí
* 2012, Séamus Ó Ciarba, Contae an Chláir
* 2013, Danny Collins, Contae Chorcaí
* 2014, Elaine Reilly, Contae an Longfoirt
* 2015, George McAdam, Contae Mhuineacháin
* 2016, Richie Delahunty, Contae Thiobraid Árann
* 2017, Darragh Carey Kennedy, Contae Thiobraid Árann
* 2018, Oisin Murphy, Contae Mhuineacháin
* 2019, Shane Scanlon, Contae Chorcaí
* 2022, Tiarnán O'Connell, Contae Átha Cliath

== [[Maindilín]] (Mandolin) ==

* 1981, Sean Norman, Co. Uíbh Fhailí
* 1982, Johnny Bass, Co. Loch Garman
* 1983, Brendan Begley, [[Contae Bhaile Átha Cliath|Contae Átha Cliath]]
* 1984, Johnny Bass, Co. Loch Garman
* 1985, Pádraig O Coill, [[Contae Loch Garman|Co. Loch Garman]]
* 1986, Caroline Judge, St. Albans
* 1987, Diarmuid Ó Cathain, Contae Chiarraí
* 1988, John Bass, Co. Loch Garman
* 1989, John Bass, Co. Loch Garman
* 1993, Martin Hickey, [[Contae Uíbh Fhailí]]
* 1995, Oliver Diviney, [[Contae na Gaillimhe]]
* 1996, Oliver Diviney, [[Contae na Gaillimhe]]
* 1997, Peadar Mac Eli, [[Contae Mhaigh Eo]]
* 1998, Oliver Diviney, [[Contae na Gaillimhe]]
* 1999, John Bass, [[Contae Loch Garman]]
* 2000, Sharon Carroll, Contae Uíbh Fhailí
* 2001, Caitríona O’Brien, Contae Chill Mhantáin
* 2002, Caitríona O’Brien, Contae Chill Mhantáin
* 2003, Caitríona O’Brien, Contae Chill Mhantáin
* 2004, Niamh Brett, Co. Ros Comáin
* 2005, Damien Mullane, Londain Thiar, [[Sasana]]
* 2006, Daire Mulhern, [[Contae an Chláir|Co. an Chláir]]
* 2007, Noel Clancy, [[Contae Phort Láirge]]
* 2008, Christopher Maguire, [[Contae Fhear Manach]]
* 2009, Connor Moriarty, Contae Chiarraí
* 2010, Damien McGuiness, Contae Shligigh
* 2011, Seán Ó Maoilmhíchíl, Contae Luimnigh
* 2012, Aonghus Ó Maicín, Contae Mhaigh Eo
* 2013, Dónal Ó Linnacháin, Contae Chorcaí
* 2014, Caoimhe Millar, Contae an Chláir
* 2016, Diarmuid O’Meachair, Co. Chorcaí
* 2017, Seamus Tiernan, Contae Mhaigh Eo
* 2018, Colm Slattery, Contae Thiobraid Árann
* 2019, Steven O Leary, Contae Chiarraí
* 2022, Liam Browne, Contae an Chláir

== Cáirdín Pianó (Piano Accordion) ==

* 1960, Brendan Gaughran, Contae Lú
* 1961, Brendan Gaughran, Contae Lú
* 1962, Brendan Gaughran, Contae Lú
* 1969, Declan Foley, Contae Phort Láirge
* 1972, James McCorry, Contae Ard Mhacha
* 1974, Liam Reilly, Contae Lú
* 1975, K.Taylor, Londain, An Bhreatain Bheag
* 1976, Mary Corcoran, Contae Átha Cliath
* 1977, Geraldine Cotter, Contae an Chláir
* 1979, Mary McNamara, Contae an Chláir
* 1980, Seamus O'Sullivan, Glaschú, Albain
* 1983, Carol Talty, Contae an Chláir
* 1984, Gerry Conlon, Glaschú
* 1985, Brendan Moran, Leigh, Greater Manchester, RA
* 1986, Gerry Conlon, Glaschú, Albain
* 1987, Nora Byrne, Co. Loch Garman
* 1989, Gerry Conlon, Glaschú, Albain
* 1990, Seamus O'Sullivan, Glaschú, Albain
* 1991, Caroline Ní Mhurchú, Contae Chorcaí
* 1995, Adrian Scahill, Contae na Gaillimhe
* 1996, Aindreas O Murchú, Contae Chorcaí
* 1997, Caitriona Cullivan, Contae an Chabháin
* 1998, Pádraig O Reilly, Contae an Chláir
* 1999, Caitriona Cullivan, Contae an Chabháin
* 2000, Ita Cunningham, Contae na Gaillimhe
* 2001, Paul Ryan, Contae Thiobraid Árann
* 2002, Mary McMahon, Contae na Gaillimhe
* 2003, Adele Farrell, Manchain
* 2004, David Neilon, Contae na Gaillimhe
* 2005, Caitríona Cullivan, Contae an Chabháin
* 2005, David Neilon, Contae na Gaillimhe
* 2006, Aidan O'Neill, Contae Thír Eoghain
* 2007, Amanda Nic Eochaidh, Contae Loch Garman
* 2008, Amanda Nic Eochaidh, Contae Loch Garman
* 2009, Déirdre O Reilly, Contae an Chabháin
* 2010, Gearóid Mac Giollarnáth, Contae na Gaillimhe
* 2011, Adam Dyer, Contae Átha Cliath
* 2012, Tadhg Ó Meachair, Contae Átha Cliath
* 2013, Edel McLaughlin, Contae Dhún na nGall
* 2014, Connor Kiernan, Contae an Chabháin
* 2015, Mark Mac Criostail, Contae Thír Eoghain
* 2016, David Browne, Glaschú, Albain
* 2017, Rebecca McCarthy Kent, Contae Phort Láirge
* 2018, James Hogan, Contae Uíbh Fhailí
* 2019, Hannah Collins, Contae Chorcaí
* 2022, Barry Conaty, Co. an Chabháin

== Mileoideon (Melodeon) ==

* 1973, John O’Dwyer, Leeds
* 1975, Johnny McDonagh, Contae na Gaillimhe
* 1976, Tommy Hayes, Contae Luimnigh
* 1977, Gerry Enright, Contae Luimnigh
* 1979, Vincent Short, [[Lancashire]]
* 1981 Michael Lawler, Co. Loch Garman
* 1982, Padhraic Egan, Co
* 1983, Michael Lawler, Contae Loch Garman
* 1984, Michael Lawler Contae Loch Garman
* 1985, Maurice Griffin, Contae Thiobraid Árann
* 1986, Fabian Ó Murchu, Contae Chorcaí
* 1987, Fabian Ó Murchu, Contae Chorcaí
* 1988 Máirtín Mac Aodha, (Glaschú)
* 1989, Fabian Ó Murphy, Contae Chorcaí
* 1990 Martin Meehan (12-15), Contae Ard Mhacha
* 1992 Máirtín Mac Aodha, (Glaschú)
* 1994 Martin Saunders, Contae Cheatharlach
* 1995, Mark Maguire, Glaschú, Albain
* 1996, Junior Davey, Contae Shligigh
* 1997, Junior Davey, Contae Shligigh
* 1998, Peter O Brien, Londain
* 1999, Aindrias Mac Dáibhí, Contae Shligigh
* 2000, Séan Ó Dulaing, Contae Chill Chainnigh
* 2001, Ciarán Leahy, Contae Chorcaí
* 2002, Máirtín Ó Néill, Glaschú
* 2003, Paul Phillips, Contae an Dúin
* 2004, Serena Curley, Contae na Gaillimhe
* 2005, Siobhan O'Donnell, Co. Shligigh
* 2006, Séan O’Neill, Contae an Dúin
* 2007, Sinead Curley, Contae na Gaillimhe
* 2008, Robbie Walsh, Contae Átha Cliath
* 2009, Máirtín Mac Aodha. Contae Uíbh Fhailí
* 2010, Niall Preston, Contae Átha Cliath
* 2011, Kieran Leonard, Contae Fhear Manach
* 2012, Paul McClure, Contae Dhún na nGall
* 2013, Conor Mairtin, Contae na Mí
* 2014, Dale McKay, Contae Laoise
* 2015, Danny Collins, Contae Chorcaí
* 2016, Sean O Neill, Co. an Dúin
* 2017, James O’Connor, Contae Luimnigh
* 2018, Niamh Fennell, Contae Phort Láirge
* 2019, James O’Connor, Co. Luimnigh
* 2022, Daire Smith, Contae an Chabháin

== Rogha Ghleas (Miscellaneous) ==

* 1971, Tony Lineen, Contae Loch Garman
* 1975, P. Ó Coill, Contae Xxxxx
* 1974, Tony Lineen, Contae Loch Garman
* 1976, Ann O'Brien, Contae Aontroma
* 1977, Nollaig Ní Chathasaigh, Co. Chorcaí
* 1979, John O’Sullivan, Contae Chill Chainnigh
* 1981. Tommy McGoldrick, Contae Aontroma
* 1983, Frances Nesbitt, Contae Thiobraid Árann
* 1984, Frances Nesbitt, Contae Thiobraid Árann
* 1985, Frances Nesbitt, Contae Thiobraid Árann
* 1986, Timmy O'Shea, Contae Chiarraí
* 1987, Michael Ó hÉineacháin, Contae Mhaigh Eo
* 1988, Colm Crummey, Contae Aontroma
* 1992, Brenda McCann, Contae Fhear Manach
* 1993, Joseph Toolan, Contae Bhaile Átha Cliath
* 1994, Alice Wickham, Contae Loch Garman
* 1995, Maria Gleeson, Contae Luimnigh
* 1996, Kieran Convery, Contae Aontroma
* 1997, Breda Keville, Leeds, An Ríocht Aontaithe
* 1998, Lisa Ní Choisdealbha, Contae Thiobraid Árann
* 1999, Emma O' Leary, Contae Chiarraí
* 2000, Tomás Mac Aogáin, Contae Loch Garman
* 2001, Cathal Ó Clochasaigh, Contae Luimnigh
* 2002, Eleanor Keane, [[Glaschú]], Albain
* 2003, Kira Jewett, [[Nua-Gheirsí|Nua Jersey]], Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 2004, Clár Ní Chuinn, Contae Thiobraid Árann
* 2005, Marion Collins, Contae Chorcaí
* 2006, Pádraig Creedon, Contae Chiarraí
* 2007, Niall McClean, Contae an Dúin
* 2008, Áine Sinéad Ní Riain (Anna Jane Ryan), County Limerick
* 2009, Tara Breen, Co. an Chláir
* 2010, Courtney Cullen, Contae Chill Mhantáin
* 2011, Lydia Warnock, Contae Liatroma
* 2012, Clár Breathnach, Contae Átha Cliath
* 2013, Caitríona Ní Luasa, Contae Chorcaí
* 2014, Donál Ó Beoláin, County Westmeath
* 2015, Lucia Mac Partlin, Contae Thiobraid Árann
* 2016, Éadaoin Ní Mhaicín, Contae Mhaigh Eo
* 2017, Jake James, Nua Eabhrac, SAM
* 2018, Jason McGuinness, Contae Shligigh
* 2019, Sarah O’Gorman, Contae Phort Láirge
* 2022, Una McGlinchey, Contae Thír Eoghain

== Tionlacán (Accompaniment) ==

* 1994, Adrian Scahill, [[Contae na Gaillimhe]] &lt;ref&gt;''Treoir'' Iml. 26, Uimh. 4, 1994.&lt;/ref&gt;
* 1995, Michael Rooney, [[Contae Mhuineacháin]]
* 1996, Verena Commins, Leeds CCE
* 1997, Kevin Brehony, [[Contae Shligigh]]
* 1998, Annmarie Acosta, Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 1999, Aisling Ní Choisdealbha, [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
* 2000, Séan Farrell, Contae Luimnigh
* 2001, Marta Cook, Chicago, SAM
* 2002, Michael O’Rourke, [[Contae an Chláir]]
* 2003, Marie Walsh, [[Contae na Gaillimhe]]
* 2004, Johnny Berrill, [[Contae na Gaillimhe]]
* 2005, Paul McMahon, [[Contae Lú]]
* 2006, Stiofán Ó Marchaim, [[Contae Luimnigh]]
* 2007, Caruilín Ní Shúilleabháin, [[Contae Loch Garman]]
* 2008, Cathy Potter, Co. Aontroma
* 2009, Joshua Dukes, Silver Spring, Maryland, SAM
* 2010, Ronan Warnock, Contae Thír Eoghain
* 2011, Elvie Miller, Contae an Chláir
* 2012, Jens Kommnick, an Ghearmáin
* 2013, Catherine McHugh, Contae na Gaillimhe
* 2014, Marc Mac Criostail, Contae Thír Eoghain
* 2015, Paul Clesham, Contae Mhaigh Eo
* 2016, Sinead Mulqueen, Contae an Chláir
* 2017, David Browne, Glaschú, Albain
* 2018, Jack Warnock, Cathair Dhoire
* 2019, Eddie Kiely, Contae Chorcaí
* 2022, Ryan Ward, Nua Eabhrac, SAM

== [[Bodhrán]] (Bodhrán) ==

* 1969, Mick Kavanagh, Contae Loch Garman
* 1970, Mick Kavanagh, Contae Loch Garman
* 1973, Billy Dwyer, Contae Loch Garman
* 1974, Gerarde Dawe, Contae Lú
* 1975, A. Vaughan, Contae an Chláir
* 1976, Donal O'Connor, Contae Shligigh
* 1977, Billy Dwyer, Contae Loch Garman
* 1979, Billy Dwyer, Contae Loch Garman
* 1982, Billy Dwyer, Contae Loch Garman
* 1983, Michael Heir, Co. an Chláir
* 1985, Debbie Conneely, Manchain
* 1987, Mark Maguire, Glaschú, Albain
* 1993, Jimmy Kavanagh, Contae Loch Garman
* 1995, Mark Maguire, Glaschú, Albain
* 1996, Brian Walsh, Contae Mhuineacháin
* 1997, Brian Walsh, Contae Mhuineacháin
* 1998, Darragh Kelly, Contae Shligigh
* 1999, Aidan Flood, Contae Longfoirt
* 2000, Brian Breathnach, Contae Mhuineacháin
* 2001, Aidan Flood, Contae Longfoirt
* 2002, Kevin O’Neill, Glaschú
* 2003, Aidan Flood, Contae Longfoirt
* 2004, Brian Walsh, Contae Mhuineacháin
* 2005, Martin Murphy, Contae Longfoirt
* 2006, Darragh Kelly, Contae Shligigh
* 2007, Seán Ó Broin, Contae Phort Láirge
* 2008, Charline Brady, Contae Fhear Manach
* 2009, Charline Brady, Contae Fhear Manach
* 2010, Pádraig Ó Maolcathaigh, Contae Luimnigh
* 2011, Kieran Leonard, Contae Fhear Manach
* 2012, Damien McGuinness, Contae Shligigh
* 2013, Brian Walsh, Contae Mhuineacháin
* 2014, Brian Walsh, Contae Mhuineacháin
* 2015, Jason McGuinness, Contae Shligigh
* 2016, Eoghan Mac Giollachroist, Contae an Longfoirt
* 2017, Michael Sheridan, Contae Shligigh
* 2018, Conor Moore, Contae Loch Garman
* 2019, Conor Hartnett, Co. Thiobraid Árann
* 2022, Mark Vesey, Contae Laoise

== Céilí Band Drummer (Céili Band Drummer) ==

* 1970, Paddy Berry, Co. Loch Garman
* 1971, Len Graham, Contae Lú
* 1972, Oilibhéar Mulligan, Contae Mhuineacháin
* 1973, [[Frank Harte]], Contae Átha Cliath
* 1975, Peter Nolan, Contae Uíbh Fhailí
* 1976, Paddy Berry, Co. Loch Garman
* 1977, Vincent Crowley, Beanntraí, Contae Chorcaí
* 1979, John Cronin, Draighneach, Co. Chorcaí
* 1983, Vincent Crowley, Beanntraí, Contae Chorcaí
* 1985, John Furlong, Contae Loch Garman
* 1986, Seán Ó Dálaigh Contae Átha Cliath
* 1987, Gerard McQuaid, Contae Mhuineacháin
* 1989, Phil Berry, Contae Loch Garman
* 1996, John Power, Contae Phort Láirge
* 1997, John Power, Contae Phort Láirge
* 1998, Maurice Foley, Contae Chorcaí
* 1999, John Furlong, Contae Loch Garman
* 2000, Séamus Brogan, [[St Albans|St. Albans]], England
* 2001, Jon Jon Williams, Contae Dhoire
* 2002, Brian Hart, St. Louis, SAM
* 2003, Cathal Lynch, Contae Thír Eoghain
* 2004, Donal Bowe, Contae Thiobraid Árann
* 2005, Dónal Ó Liatháin, Contae Luimnigh
* 2006, Seán Breen, Contae Chiarraí
* 2007, Niall Wall (Niall de Bhál), Co. Loch Garman
* 2008, Padraic Keena (Padhraic Ó Cionnaith), Contae na hIarmhí
* 2009, Tadhg Maher (Tadhg Ó Meachair), Contae Thiobraid Árann
* 2010, Cian Ó Ciaráin, Contae Shligigh
* 2011, Cathal O’Neill, Contae Thír Eoghain
* 2012, Peadar Sherry, Contae Mhuineacháin
* 2013, Daoirí Farrell, Co
* 2014, Micheál O’Shea, Contae Chiarraí
* 2019, Kevin Elam, Washington DC, SAM
* 2022, Vincent Crowley, Contae Chorcaí

== Piob Mhór (War Pipes) ==

* 1953 P. Ó Gregain, Contae Átha Cliath &lt;ref&gt;''Irish Press'', May 27 1953, 5.
&lt;/ref&gt;
* 1955 Francis Vaughan, Contae an Chláir
* 1973 Denis Nagle, Contae Chiarraí
* 1974, Michael O'Malley, Londain
* 1975, Michael O'Malley, Londain
* 1976, Michael O'Malley, Londain
* 1977, Br. Vincent, Co. Shligigh
* 1979, James Finnegan, Londain
* 1981 Pat Fitzpatrick, Co. Loch Garman
* 1983, Rory Somers, Contae Mhaigh Eo
* 1984, Larry O Dowd, Sligeach
* 1985, Sarah Fitzpatrick, Contae Loch Garman
* 1987, Denis O'Reilly, Contae Chiarraí
* 1993, Shane O'Neill, Contae Thír Eoghain
* 1996, Danny Houlihan, Contae Chiarraí
* 1997, Danny Houlihan, Contae Chiarraí
* 1998, Martin McAndrew, Chicago
* 1999, Danny Houlihan, Contae Chiarraí
* 2000, Danny Houlihan, Contae Chiarraí
* 2001, Danny Houlihan, Contae Chiarraí
* 2002, Danny Houlihan, Contae Chiarraí
* 2004, Greg Robbin, Londain
* 2005, Conal McNamara, Contae na Gaillimhe
* 2006, Rachel Corr, Contae Thír Eoghain
* 2007, Gan aon iomaitheoirí
* 2008, Lisa Farber, Nua Jersey, Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 2009, Lisa Farber, Nua Jersey, Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 2010, David Stone, Contae Phort Láirge

== Fidil/Veidhlín - Foinn Mhalla (Fiddle - Slow Airs) ==

* 1975, John Lewis, Contae na Gaillimhe
* 1976, Ann O'Brien, Contae Aontroma? ?
* 1977, Des Leech, Contae Bhaile Átha Cliath
* 1979, Páraic Ó Lochlainn, Contae Átha Cliath
* 1980, Damhnait Nic Suibhne, Contae Dhún na nGall
* 1981 Neansaí Ní Choisdealbha, Contae na Gaillimhe
* 1983, Meadhbh Ní Lochlainn, Contae Átha Cliath
* 1984, Tom Hanafin, Contae Chiarraí
* 1985, Julia Nicholas, St. Helens, [[Merseyside]], [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|An Ríocht Aontaithe]]
* 1987, Kathleen Ford, Contae Dhún na nGall
* 1988, Michael Griffin, Contae Loch Garman
* 1991, Paul McGlinchey, Contae Thír Eoghain
* 1995, Maureen Shannon, SAM
* 1996, Fiona Butler, Contae Chill Chainnigh
* 1997, Catriona Ni Chlochasaigh, Contae Luimnigh
* 1998, Aoife Ni Ghrainbhil, Contae Chiarraí
* 1999, Ciaran McGuinness, Contae Longfoirt
* 2000, Attracta Brady, Contae Uíbh Fhailí
* 2001, Áine Ní Dhé, Contae Chiarraí
* 2002, Seacailín Ní Ealaithe, Contae Luimnigh
* 2003, Maidhc Ó hÉanaigh, Co. na Gaillimhe
* 2004, Frances Donahue, Contae na Gaillimhe
* 2005, [http://irishpiper.ie Richard Neylon], Co. na Gaillimhe
* 2006, Sinéad Fahey, Contae Phort Láirge
* 2007, Christina Dolphin, Contae Bhaile Átha Cliath
* 2008, Audrey Ní Mhurchú, Contae na hIarmhí
* 2009, Matthew Dean, Villa Real, Castellan, An Spáinn
* 2010, Breda Shannon, Contae Ros Comáin
* 2011, Eibhlís Ní Shúilleabháin, [[Contae Chorcaí]]
* 2012, Órlaith McAuliffe, [[Londain|Londain, Sasana]]
* 2013, Jillian Ní Mháille, [[Contae Mhaigh Eo]]
* 2014, Máiréad Ní Chiaraigh, Contae Chorcaí
* 2015, Maura O’Brien, Co. Thiobraid Árann
* 2016, Cailín O’Shea, Contae Chiarraí
* 2017, Ciarán FitzGerald (Ciarán Mac Gearailt), Contae Chill Dara.
* 2018, Claire Fennell, Contae Phort Láirge
* 2019, Conor Maheady, Co. Mhaigh Eo
* 2022, Donnchadh Mac Aodha, Contae Lú

== Píb Uilleann - Foinn Mhalla (Uilleann Pipes - Slow Airs) ==

* 1956, Sean Quinn, Contae an Chláir
* 1975, T. O'Duinnon, Contae Xxxxx
* 1976, Clement Mac Suibhne, Contae Dhún na nGall
* 1977, Seosamh Mac Donnacha, Contae na Gaillimhe
* 1979, Maitiún Ó Caoimh, Contae Thiobraid Árann
* 1982, Martin Joyce, Leeds
* 1983, Seán Ó Cróinín, Contae Chorcaí
* 1984, John Flanagan, Contae na Gaillimhe
* 1985, Martin Joyce, Leeds
* 1986, Seán Mac Craith, Contae Phort Láirge
* 1987, Dara Bán Mac Dhonnacha, Contae na Gaillimhe
* 1988, Risteard Ó hEidhín
* 1989, Philip Enright, Contae Luimnigh
* 1991, Pádraig Ó Conghaile
* 1992, Diarmuid Ó Cathasaigh, Contae Chorcaí
* 1993, Pádraig Ó Conghaile
* 1994, Padraic McNulty, Co. Mhaigh Eo
* 1995, Naoise Ó Mongáin, Contae Mhaigh Eo
* 1996, Bartlae Breathnach, Contae na Gaillimhe
* 1997, Traolach Ó Conghaile, Contae Mhaigh Eo
* 1998, Traolach Ó Conghaile, Contae Mhaigh Eo
* 1999, Naoise Ó Mongáin, Contae Mhaigh Eo
* 2000, Traolach Ó Conghaile, Contae Mhaigh Eo
* 2001, Ciarán Ó Coincheanainn, Contae na Gaillimhe
* 2002, Eoghan Warner, Contae Chiarraí
* 2003, Naoise Ó Mongáin, Contae Mhaigh Eo
* 2004, Tadhg Ó Meachair, Contae Thiobraid Árann
* 2005, Coireall Mac Curtain, Contae Luimnigh
* 2006, Colm McDonagh, Contae na Gaillimhe
* 2007, Liam Ó Cróinín, Contae Chorcaí
* 2008, Breandán Ó Ceannabháin, Contae na Gaillimhe
* 2009, Breandán Ó Ceannabháin, Contae na Gaillimhe
* 2010, Seosamh Ó Críodáin, Contae Chiarraí
* 2011, Seosamh Ó Críodáin, Contae Chiarraí
* 2012, Seosamh Ó Criodáin, Contae Chiarraí
* 2013, Anraí Ó Domhnaill, Contae Dhún na nGall
* 2014, Anraí Ó Domhnaill, Contae Dhún na nGall
* 2015, Conchubhar Ó Luasa, Contae Chorcaí
* 2016, Anraí Ó Domhnaill, Contae Dhún na nGall
* 2017, Ciarán Ó Donnabháin, Contae Chorcaí
* 2018, Lughaidh Mac an Iascaire, Contae Átha Cliath
* 2019, Proinnsias O Cathasaigh, Contae Chiarraí
* 2022, Piaras Ó Lorcáin, Contae Ard Mhacha

== Feadóg Mhór - Foinn Mhalla  (Flute - Slow Airs) ==

* 1974, Kevin Whitty, Contae Loch Garman
* 1975, Willis Patton, Contae Aontroma
* 1976, Carmel Gunning, Co. Shligigh
* 1977, Kevin Whitty, Contae Loch Garman
* 1979, Chalmers Brown, Contae an Dúin
* 1983, Mairéad Ní Chathasaigh, Contae Chorcaí
* 1984, Tom Hanafin, Contae Chiarraí
* 1985, Michel Sikiotakis, [[Páras]], an Fhrainc
* 1993, Maggie McCarty, Contae Luimnigh
* 1994, Maggie McCarty, Contae Luimnigh
* 1995, Maggie McCarty, Contae Luimnigh
* 1996, Fiona Butler, Contae Chill Chainnigh
* 1997, Majella Bartley, Contae Mhuineacháin
* 1998, Róisín Nic Dhonnacha, Contae na Gaillimhe
* 1989, Lorraine Mc Mahon, Contae Lú
* 1999, Emma O'Leary, Contae Chiarraí
* 2000, Caitríona Ní Mhaoldomhnaigh, Contae Luimnigh
* 2001, Noreen Ní Mhurchú, Contae Chorcaí
* 2002, Sacra Ní Fhuardha, Contae na Gaillimhe
* 2003, Linda Ní Bheirn, Contae Ros Comáin
* 2004, Sinéad Fahy, Contae Phort Láirge
* 2005, Julie Ann McCafferty, Contae Fhear Manach
* 2006, [http://www.fiachrapipes.com/ Fiachra Ó Riagáin], Co. na Gaillimhe
* 2007, Pól Ó Rúis, Contae Ros Comáin
* 2008, Edel McLaughlin, Contae Dhún na nGall
* 2009, Audrey Murphy, Contae na hIarmhí
* 2010, Audrey Murphy, Contae na hIarmhí
* 2011, Siobhan Ni Uirc (Joanne Quirke) County Cork
* 2012, Audrey Ní Mhurcú, [[Contae na hIarmhí]]
* 2013, Yasmin Lynch, [[Contae Dhún na nGall]]
* 2014, Maura Ní Bhriain, Contae Thiobraid Árann
* 2015, Siobhán Ní Chonchuirr, Contae Dhún na nGall
* 2016, Ciarán FitzGerald (Ciarán Mac Gearailt), Contae Chill Dara
* 2017, Cárl Ó'Dochartaigh, (Karl Doherty), Co. Dhún na nGall
* 2018, Brendan Rowan, Contae na Mí
* 2019, Pádraig Enright, Co. Chiarraí
* 2022, Grainne Ní Mhuineog, Contae Uíbh Fhailí

== Feadóg Stain - Foinn MhaIla (Tin Whistle - Slow Airs) ==

* 19? ?, Rita Gallagher, Contae Dhún na nGall; (buaiteoir trí huaire - bliain anaithnid)
* 1969, Nora Butler, Contae Thiobraid Árann
* 1970, Nora Butler, Contae Thiobraid Árann
* 1971, Nora Butler, Contae Thiobraid Árann
* 1972, Anne Brolly, Cathair Dhoire
* 1974, Mary Brogan, Contae Loch Garman
* 1975, M. O’Reilly, Contae Xxxxx
* 1976, Pauline Sweeney, Contae Dhún na nGall
* 1977, Pauline Sweeney, Contae Dhún na nGall
* 1978, Pauline Sweeney, Contae Dhún na nGall
* 1979, Rita Gallager, Contae Dhún na nGall
* 1983, Siobhan O'Donnell, Londain, Sasana
* 1985, Rose Daly, Contae Uíbh Fhailí
* 1986, Rose Daly, Contae Uíbh Fhailí
* 1987, Rose Daly, Contae Uíbh Fhailí
* 1991, Karen Walsh, Contae Chiarraí
* 1995, Catherine Mc Laughlin (née Nugent), Contae Fhear Manach
* 1996, Christina Pierce, Contae Ros Comáin
* 1997, Fionnuala O'Reilly, Contae Liatroma
* 1999, Máire Ní Chéilleachair, Contae Chorcaí
* 2000, Astrid Ní Mhongáin, Contae Mhaigh Eo
* 2001, Deirdre Scanlon, Contae Luimnigh
* 2002, Sharon Buckley, Contae Chiarraí
* 2003, Ann Marie Kavanagh, Contae Thiobraid Árann
* 2004, Christina Pierce, Contae Ros Comáin
* 2005, Brigid Delaney, Contae Chill Dara
* 2006, Brigid Delaney, Contae Chill Dara
* 2007, Kate Ford, Contae Dhún na nGall
* 2008, Amelia Ní Mhurchú, Contae Mhuineacháin
* 2009, Shauna McGarrigle, Contae Uíbh Fhailí
* 2010, Denise Whelan, Contae an Chláir
* 2011, Eibhlín Máire Ní Dhuibhir, Contae Luimnigh
* 2012, Eibhlín Ní Bhrúdair, Contae Luimnigh
* 2013, Eimear Arkins, Co. an Chláir
* 2014, Cáit Ní Bhrúdair Uí Mhurchú, Contae Luimnigh
* 2015, Kathryn Nea, Contae na hIarmhí
* 2019, Julie-Ann McCaffrey, Contae Fhear Manach
* 2022, Cáit Ní Bhaoghill, Contae Mhuineacháin

== Cláirseach - Foinn Mhalla (Harp -Slow Airs) ==

* 2011, Déirdre Ní Ghrainbhil, Contae Chiarraí
* 2012, Fiana Ní Chonaill, Contae Luimnigh
* 2013, Emily Gaine, Contae Shligigh
* 2014, Eimear Coughlan, Contae an Chláir
* 2015, Siobhán Ní Bhuachalla, Contae Chorcaí
* 2016, Kerri Ní Mhaoláin, (Kerri Mullan) Cathair Dhoire
* 2017, Seamus O Flatharta, Contae na Gaillimhe
* 2018, Una Ní Fhlannagáin, Contae na Gaillimhe
* 2019, Siofra Thornton, Co. Thiobraid Árann
* 2022, Éilís Ní Néadáin, Contae Shligigh

== Ceol Beirte (Duets) ==

* 1952, Michael Brophy agus Joseph Ryan, Contae Bhaile Átha Cliath
* 1953, Paddy O’Brien agus Bridie Lafferty
* 1955, James Rooney &amp; Sean McAloon, Contae Fhear Manach
* 1956, Seán Ó Riain &amp; PJ Moloney, Contae Thiobraid Árann
* 1962, Joe Burke &amp; Aggie Whyte, Contae na Gaillimhe
* 1963, Charlie Lennon &amp; Sean Murphy, Learpholl
* 1965, Gerry Forde &amp; Tim Flood, Co. Loch Garman
* 1968, Gerry Forde &amp; Tim Flood, Co. Loch Garman
* 1977, Sean McGlynn &amp; Brendan Mulvihill, Washington DC
* 1975, Jimmy Keane &amp; Liz Carroll, Chicago
* 1976, John agus Eileen Brady, Contae Uíbh Fhailí
* 1977, Billy McComiskey &amp; Brendan Mulvihill, Nua Eabhrac
* 1979, Martin Hayes &amp; Mary McNamara, Contae an Chláir
* 1982, Pat Flood &amp; Pat Fitzpatrick, Contae Loch Garman
* 1983, Sean &amp; Breda Smyth, [[Contae Mhaigh Eo]]
* 1984, Rose Daly &amp; Sean O Dalaigh Uíbh Fhailí &amp; Baile Átha Cliath
* 1985, E. Minogue &amp; M. Cooney, Contae Thiobraid Árann
* 1986, Rose Daly &amp; Sean o Dalaigh Uíbh Fhailí &amp; Baile Átha Cliath
* 1987, Joanie Madden &amp; Kathy McGinty, Nua Eabhrac
* 1988, Michael &amp; Chris McDonagh, Luton, An Ríocht Aontaithe
* 1989, PJ Hernon &amp; Philip Duffy, Contae Shligigh
* 1990, Elizabeth Gaughan &amp; Michael Tennyson, Leeds
* 1991, Micheal &amp; MacDara O'Reily, An Mhí
* 1992, Micheal &amp; MacDara O'Reily, An Mhí
* 1993, Paul McGlinchey &amp; Barry McLaughlin, Tír Eoghain
* 1994, Anthony Quigney &amp; Aiden McMahon, An Clár
* 1995, Mirella Murray &amp; Liz Kane, Contae na Gaillimhe
* 1996, Ursula &amp; Clare Byrne, Contae an Dúin
* 1997, Aisling &amp; Alan O Choisdeabha, Contae Thiobraid Árann
* 1998, Antoin O Connaill &amp; Diarmuid O Brien, Co. Luimnigh
* 1999, Cathal &amp; C. Ní Chlochasaigh, Contae Luimnigh
* 2000, Loretto Ní Mhaoldomhnaigh &amp; Thomas Slattery, Contae Thiobraid Árann
* 2001, Nuala Hehir &amp; Liz Gaughan, Contae an Chláir
* 2002, Sharon Carroll &amp; Attracta Brady, Contae Uíbh Fhailí
* 2003, Seana &amp; Lorna Ní Dhaithí, Contae na Mí
* 2004, Úna Devlin &amp; Paul Quinn, Contae Ard Mhacha
* 2005, Mairéad McManus &amp; Katie Boyle, Glaschú
* 2006, Aisling Neville &amp; Alan Egan, Contae Chiarraí
* 2007, Tara Breen &amp; Cathal Mac an Rí, Co. an Chláir
* 2008, Sean &amp; Gearoid Ó Cathain, Contae Chill Dara
* 2009, Daragh &amp; Micheál Ó hÉalaí, Contae Mhaigh Eo
* 2010, Alan Finn &amp; Rory McMahon, Contae Chorcaí
* 2011, Lottie &amp; Courtney Cullen, Contae Chill Mhantáin
* 2012, Seacailín &amp; Eibhlín Ní Éalaithe, Contae Luimnigh
* 2013, Rory Healy &amp; John Bass, Contae Chill Mhantáin
* 2014, Orlaith McAuliffe &amp; Brogan McAuliffe, Londain, Sasana
* 2015, Patricia McArdle &amp; Róisín Anne Hughes, Glaschú, Albain
* 2016, Anne Marie Bell &amp; Megan Duffy, Contae Shligigh
* 2017, Tadhg &amp; Saran Mulligan, Contae Lú
* 2018, Áine &amp; Ciarán Mac Gearailt (FitzGerald), Contae Chill Dara
* 2019, Jason &amp; Damien McGuinness, Contae Shligigh
* 2022, Ellen O’Gorman &amp; Joseph Mannion, Contae Phort Láirge

== [[Tríréad|Ceol Trír]] (Trios) ==

* 1952, Paddy Brophy, Mick Brophy agus Joe Ryan, Contae Átha Cliath
* 1960, Larry Redican, Jack Coen, Paddy O'Brien
* 1967, Joe Burke, Kathleen Collins &amp; Carl Hession
* 1974, Eugene Nolan, Denis Ryan &amp; Ellen Flanagan, Contae Chill Dara
* 1975, Eugene Nolan, Denis Ryan &amp; Ellen Flanagan, Contae Chill Dara
* 1976, Collis Trio, Contae Shligigh
* 1977, O’Brien, Fogarty &amp; Harty Trio, Co. Thiobraid Árann
* 1979, M. Harty, E.O'Brien &amp; W. Fogarty, Co. Thiobraid Árann
* 1980, S. Rattigan, L. Gaul, D. Robinson, Contae Loch Garman
* 1983, M. Nugent, J Nugent &amp; M. Carroll, Contae an Chláir
* 1985, Cathrine, Anne &amp; Fiona McEnroe, Contae an Chabháin
* 1987, J. Lawlor, J. &amp; E. Kennedy, Luton, an Ríocht Aontaithe
* 1988, Mary O'Connell, Michael &amp; Christopher McDonagh, Luton, RA
* 1989, Michael Hurley, PJ Hernon &amp; Philip Duffy, Contae Shligigh,
* 1991, Thomas, John &amp; Robert Morrow, Contae Liatroma
* 1992, Michael, MacDara, &amp; Felim O'Reily, An Mhí
* 1994, Michael Tennyson, Liz Gaughan &amp; Maureen Ferguson, Leeds
* 1995, Claire Griffin, Anthony Quigney &amp; Aiden McMahon, Co. an Chláir
* 1996, Seán, Mairín &amp; Caitríona O Clochasaigh, Contae Luimnigh
* 1997, Darragh Pattwell, Alan &amp; Aisling Coisdealbha, Co. Thiobraid Árann
* 1998, John &amp; Jacinta McEvoy, Patsy Moloney, Birmingham
* 1999, Tomás Keegan, Pat Bass &amp; John Bass, Contae Loch Garman
* 2000, Cathal, Mairín &amp; Cáit Clohessey, Contae Luimnigh
* 2001, Nuala Hehir, Liz Gaughan &amp; Brendan Quinn, Co. an Chláir
* 2002, Carmel Doohan, Clive Earley, Ciara O’Sullivan, Co. an Chláir
* 2003, Fionnuala Ní Ruanaidh, Thomas Johnson, Laura Ní Bheagain, Contae Mhuineacháin
* 2004, John Burke, Carmel Burke &amp; Siobhán Ní Chonaráin, Birmingham
* 2005, Ciara Ní Chondúin, Aidan Hill &amp; Michael Harrison, Contae Thiobraid Árann
* 2006, Danielle O’Riordan, John Neville &amp; Katie Lucey, Contae Chiarraí
* 2007, Sean &amp; Gearóid Keane &amp; Cormac Murphy, Contae Chill Dara
* 2008, Alan Egan, Michael Mac Conraoí &amp; Gearóidín Ní Cheallacháin, Contae Luimnigh
* 2009, Cian &amp; Caoimhe Ní Chiaráin agus Seán Farrell, Contae Shligigh
* 2010, Máiréad &amp; Aisling Ní Mhocháin &amp; Seán Céitinn, Contae Chorcaí
* 2012, Tanya Murphy, Darina Gleeson agus Stephanie Carthy. Contae Loch Garman
* 2013, Alan Finn, Rory Mc Mahon &amp; Eoin O’ Sullivan, Contae Chorcaí
* 2014, Eimear Coughlan, Francis Cunningham &amp; Marian Curtin, An Tulach/Croisín/Laichtín Naofa
* 2015, Daithí Gormley, Cian &amp; Caoimhe Kearins, Contae Shligigh
* 2016, Áine Nic Gearailt (FitzGerald), Ciarán Mac Gearailt (FitzGerald) &amp; Cormac Mac Aodhagáin, Contae Chill Dara
* 2017, Tomás Quinn, Michael Kerr, Christopher Maguire, Contae Thír Eoghain
* 2018, Aileen De Búrca, Deirdre De Barra &amp; Eibhlin De Barra, Co. Mhaigh Eo
* 2019, Jack Boyle, Orlaith McAuliffe &amp; Christopher Maguire, Londain
* 2022, Aoibhinn Morgan, Lucia Morgan &amp; Oisin Bradley, Co. an Dúin

== [[Céilí|Buíon Cheoil Chéilí]] (Céili Band) ==

* 1951, Banna ‘B’ Bhaile Átha Luain, Contae na hIarmhí &lt;ref&gt;Irish Independent, 16 May 1951, 4; Irish Press 16 May 1951, 4
&lt;/ref&gt;
* 1952, Banna Céilí Chailíní Bhaile Liam, Co. Ros Comáin &lt;ref&gt;''Northern Standard'', 6 June 1952, 3&lt;/ref&gt;
* 1953, Banna Céilí Aughrim Slopes, Contae na Gaillimhe
* 1954, Kilfenora Céilí Band, County Clare, Athlone Céilí Band, County Westmeath, and Mayglass Céilí Band, Co. Loch Garman (tie) &lt;ref&gt;Irish Independent, 8 June 1954, 8&lt;/ref&gt;
* 1955, Kilfenora Céilí Band, Co. an Chláir
* 1956, Kilfenora Céilí Band, Co. an Chláir
* 1957, Tulla Céilí Band, County Clare
* 1958, Kincora Céilí Band, County Dublin
* 1959, Leitrim Céilí Band, County Galway
* 1960, Tulla Céilí Band, Co. an Chláir
* 1961, Kilfenora Céilí Band, County Clare
* 1962, Leitrim Céilí Band, County Galway
* 1963, Liverpool Céilí Band, Liverpool
* 1964, Liverpool Céilí Band, Liverpool
* 1965, Banna Céilí an Chaisleáin, Contae Átha Cliath
* 1966, Glenside Céilí Band, London
* 1967, Banna Céilí Siamsa, Contae Lú
* 1968, Siamsa Céilí Band, County Louth
* 1969, Siamsa Céilí Band, County Louth
* 1970, Bridge Céilí Band, Contae Laoise
* 1971, Banna Céilí Green Linnet, Contae Átha Cliath
* 1972, Brosna Céilí Band, County Kerry;
* 1973, Banna Céilí an Droichid, Contae Laoise
* 1974, Bridge Céilí Band, Contae Laoise
* 1975, Pipers Club Céilí Band, Contae Átha Cliath
* 1976, Pipers Club Céilí Band, Contae Átha Cliath
* 1977, Banna Céilí Longridge, Contae Uíbh Fhailí
* 1978, Banna Céilí Longridge, Contae Uíbh Fhailí
* 1979, Ormond Céilí Band, County Tiobraid Árann
* 1980, Ormond Céilí Band, County Tiobraid Árann
* 1981, Ormond Céilí Band, County Tiobraid Árann
* 1982, Banna Céilí Longridge, Contae Uíbh Fhailí
* 1983, Pride of Erin Céilí Band, Contae Fhear Manach
* 1984, Ormond Céilí Band, County Tiobraid Árann
* 1985, Pride of Erin Céilí Band, Contae Fhear Manach
* 1986, The Thatch Céilí Band, Londain, Sasana
* 1987, The Thatch Céilí Band, Londain, Sasana
* 1988, St. Colmcille's Céilí Band, [[St Albans|St. Albans]], [[Hertfordshire]], Sasana
* 1989, Siamsa Céilí Band, County Louth
* 1990, Banna Céilí Siamsa, Contae Lú
* 1991, St. Colmcille’s Céilí Band, St. Albans
* 1992, Bridge Céilí Band, Contae Laoise
* 1993, Kilfenora Céilí Band, Co. an Chláir
* 1994, Kilfenora Céilí Band, Co. an Chláir
* 1995, Kilfenora Céilí Band, Co. an Chláir
* 1996, Bridge Céilí Band, Contae Laoise
* 1997, Bridge Céilí Band, Contae Laoise
* 1998, Táin Céilí Band, County Louth
* 1999, Táin Céilí Band, County Louth
* 2000, Táin Céilí Band, County Louth
* 2001, Banna Céilí na hInse, Contae an Chláir
* 2002, Banna Céilí na hInse, Co. an Chláir
* 2003, Banna Céilí na hInse, Co. an Chláir
* 2004, Banna Céilí Naomh Pádraig, Contae na Mí
* 2005, Banna Céilí Naomh Pádraig, Contae na Mí
* 2006, Banna Céilí Naomh Pádraig, Contae na Mí
* 2007, Ceadaigh Céilí Band, Contae Chorcaí
* 2008, Innisfree Céilí Band, Co. Shligigh
* 2009, Banna Céilí Dartry, Contae Shligigh
* 2010, Teampall An Ghleanntáin Céilí Band, County Limerick
* 2011, Shannonvale Céilí Band, County Kerry
* 2012, Awbeg Céilí Band, County Cork
* 2013, Moylurg Céilí band, County Ros Comáin &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://comhaltas.ie/music/detail/comhaltaslive_422_3_the_moylurg_ceili_band/|title=The moylurg ceili band|date=2013|work=The Moylurg March|publisher=Comhaltas|access-date=2 June 2014}}&lt;/ref&gt;
* 2014, Knockmore Céili Band, Contae Fhear Manach
* 2015, Shandrum Céilí Band, County Cork
* 2016, Shandrum Céilí Band, County Cork
* 2017, Shandrum Céilí Band, County Cork
* 2018, Blackwater Céilí Band, County Tyrone
* 2019, Cnoc na Gaoithe Céilí Band, County Clare
* 2022, Taobh na Mara Céilí Band, County Waterford
* 2023, Pipers Cross Céilí Band, Contae Maighe Eo

== Grúpaí Ceoil (Instrumental Groups) ==

* 1979, Club Píobairí Ard Mhacha, Contae Ard Mhacha
* 1980, Ceoltóirí Mágh Ealla, Mala, Co
* 1981, Ceoltóirí Mágh Ealla, Mala, Co
* 1982, Ceoltóirí Mágh Ealla, Mala, Co
* 1983, Ryan Family Group, Contae Thiobraid Árann
* 1984, Shamrock, Páras, An Fhrainc
* 1985, St. Alban's Group, Herts., An Ríocht Aontaithe
* 1986, Geata San Séamas, San Antonio, Texas
* 1987, Baile Easa, Contae Chill Mhantáin
* 1989, Grúpa Ceoil Sinsearach an Locha Mhóir
* 1990, Grúpa Traidisiúnta na Coiribe, Contae na Gaillimhe
* 1991, Ma Rua/Ceapach Mór, Co. Luimnigh
* 1992, Teampall an Ghleanntáin, Contae Luimnigh
* 1993, Urlan Grúpa Cheoil, Contae an Chláir
* 1994, Cois Locha, Port Chluain Eoghain, Co. Aontroma
* 1995, Tara, Manchain
* 1996, Naomh Mícheál, Co. Luimnigh
* 1997, Craobh Naithi CCE, Contae Átha Cliath
* 1998, Grúpa Cheoil Cholmain Naofa Clar Choinne Mhuiris, Contae Mhaigh Eo
* 1999, CCÉ Ballydonoghue / Lisselton, Contae Chiarraí
* 2000, Naomh Mícheál, Co. Luimnigh
* 2001, CCÉ, Teampall an Ghleanntáin, Contae Luimnigh
* 2002, Éamon Ó Muirí CCÉ, Contae Mhuineacháin
* 2003, South Birmingham CCÉ, Birmingham
* 2004, Grúpa Cheoil Ealaíona Gaeilge St. Louis, St
* 2005, Ceoltóirí Craobh na Coradh, Contae an Chláir
* 2006, Ceoltóirí Mhuscraí, Contae Chorcaí
* 2007, St. Rochs, Brainse Minstrels na hÉireann, [[Glaschú]], Albain
* 2008, CCÉ, Teampall an Ghleanntáin, Contae Luimnigh
* 2009, CCÉ, Fred Finn, Contae Shligigh
* 2010, CCÉ, Teampall an Ghleanntáin, Contae Luimnigh
* 2011, CCÉ, Éadan Doire, Contae Uíbh Fhailí
* 2012, Ceoltóirí Coillte, Illinois, USA
* 2013, CCÉ, Guaire Baile Ghearóid, Contae Loch Garman
* 2014, Ceoltóirí Cois Féile, Contae Chiarraí
* 2016, Ceoltóirí Knockfennell, CCÉ Caisleán Uí Chonaill/Atháin/Baile Iobaird, Co. Luimnigh
* 2017, St Roch's, Glaschú, Albain
* 2018, Tairseach, CCÉ Cill Shléibhe/Tulach Sheasta, Co. Thiobraid Árann
* 2019, Ceoltóirí Tireragh, Contae Shligigh
* 2022, Tigh na Coille, Co. an Chláir

== Buíon Cheoil Cáirdin (Accordion Bands) ==

* 1984, Banna Óige Dhroichead Mhaigh Eo, Contae an Dúin
* 1985, Banna Ceoil Phádraig, Co. an Dúin
* 1987, Banna Ceoil Phádraig, Contae Dhún na nGall
* 1988, St Oliver Plunkett Accordion Band, An Srath Bán, Co Thír Eoghain
* 1989, St Marys Accordion Band, Conmhaigh, Co, Dún na nGall
* 1990, St Oliver Plunkett Accordion Band, An Srath Bán, Co Thír Eoghain
* 1991, Banna Ceoil Phádraig, Droim Céin, Contae Dhún na nGall
* 1992, St Oliver Plunkett Accordion Band, An Céide, Co Ard Mhacha
* 1993, St Oliver Plunkett Accordion Band, An Céide, Co Ard Mhacha
* 1994, St Oliver Plunkett Accordion Band, An Srath Bán, Co Thír Eoghain
* 1995, St Oliver Plunkett Accordion Band, An Céide, Co Ard Mhacha
* 1996, Fanad Accordion Band, Contae Dhún na nGall
* 1997, Fanad Accordion Band, Contae Dhún na nGall
* 1998, Banna St. Miguels, Dún Pádraig, Co. an Dúin
* 1999, Banna Óige Dhroichead Mhaigh Eo, Contae an Dúin
* 2000, Banna Óige Dhroichead Mhaigh Eo, Contae an Dúin
* 2001, Banna Óige Dhroichead Mhaigh Eo, Contae an Dúin
* 2002, Banna Ceoil K&amp;S, Contae na Mí
* 2003, Banna Óige Dhroichead Mhaigh Eo, Contae an Dúin
* 2004, Saint Enda Accordion Band, Contae Mhuineacháin
* 2005, Banna Ceoil St. Bríd, Jonesboro, Co. Ard Mhacha
* 2006, Banna Óige Dhroichead Mhaigh Eo, Contae an Dúin
* 2007, Banna Ceoil St. Bríd, Jonesboro, Co. Ard Mhacha
* 2008, Banna Ceoil St. Bríd, Jonesboro, Co. Ard Mhacha
* 2009, Banna Ceoil St. Bríd, Jonesboro, Co. Ard Mhacha
* 2010, Holy Cross Accordion Band, Attall, Contae an Dúin
* 2011, Holy Cross Accordion Band, Attall, Contae an Dúin
* 2012, Banna Ceoil St. Brigid, Jonesboro, Co. Ard Mhacha
* 2013, Banna Ceoil St. Brigid, Jonesboro, Co. Ard Mhacha
* 2014, Holy Cross Accordion Band Attall, Contae an Dúin
* 2015, Banna Ceoil St. Brigid, Jonesboro, Co. Ard Mhacha
* 2016, Holy Cross Accordion Band Attall, Contae an Dúin
* 2017, Holy Cross Accordion Band Attall, Contae an Dúin
* 2018, Holy Cross Accordion Band Attall, Contae an Dúin
* 2019, Gan aon iomaitheoirí
* 2022, Gan aon iomaitheoirí

== Buíon Cheoil Feadóg Mhór (Flute Bands) ==

* 1984, Harry Hickey Flute band, Atha Cliath
* 1985, Banna Fliúit Clooney, Co. Aontroma
* 1986, Banna Fliúit Clooney, Co. Aontroma
* 1987, Droma Mor Rann na Feirste, Contae Dhún na nGall
* 1988, Bcand Fliúit Clooney, Contae Aontroma
* 1989, Banna Fliúit Clooney, Co. Aontroma
* 1990, Droma Mor Rann Na Feirste, Co Donegal
* 1991, Droma Mor Rann Na Feirste, Co Donegal
* 1992, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 1993, Banna Fliúit Clooney, Co. Aontroma
* 1994, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 1995, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 1996, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 1997, Maghery Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 1998, Maghery Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 1999, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2000, Droma Mor Rann na Feirste, Contae Dhún na nGall
* 2001, Maghery Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2002, Maghery Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2003, Buion Ceoil Cnoiceach Mór, Ailt an Chorráin, Contae Dhún na nGall
* 2004, Buion Ceoil Cnoiceach Mór, Ailt an Chorráin, Contae Dhún na nGall
* 2005, Buion Ceoil Cnoiceach Mór, Ailt an Chorráin, Contae Dhún na nGall
* 2006, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2007, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2008, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2009, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2010, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2011, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2012, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2013, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2014, Mullaghduff Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2015, Maghery Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2016, Maghery Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2017, Maghery Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2018, Maghery Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2019, Maghery Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall
* 2022, Maghery Fife &amp; Drum Band, Contae Dhún na nGall

== Buíon Rogha Gléas (Miscellaneous Marching Bands) ==

* 1975, Banna Scoile Náisiúnta Acra, Ailt an Chorráin, Contae Dhún na nGall
* 1976, Killeshill Youth Band, Contae Thír Eoghain
* 1977, Banna Máirseála Chlár Chlainne Mhuiris, Co. Mhaigh Eo
* 1983, Banna Máirseála Chlochar na Trócaire, Co. Mhaigh Eo
* 1984, Banna Óige St. Cecilia, Lios na Scéithe, Contae Fhear Manach (Sóisear)
* 1985, Banna Ceoil St. Crona, An Clochán Liath, Co. Dhún na nGall
* 1985, Banna Óige Naomh Cecilia, Lios na Scéithe, Contae Fhear Manach (Sinsear)
* 1986, Banna Máirseála Clochaneely, Contae Dhún na nGall
* 1987, St. Macartan’s Band, Contae Fhear Manach
* 1989, Banna Máirseála Cloughanely, Contae Dhún na nGall
* 1979, St. Patricks Accordion Band, Contae Thír Eoghain
* 1991, Banna Ceoil St. Crona, An Clochán Liath, Co. Dhún na nGall
* 1993, St. Cecilia's Band, Achadh na Muileann, Co. Mhuineacháin
* 1994, St. Cecilia's Band, Achadh na Muileann, Co. Mhuineacháin
* 1995, St. Cecilia's Band, Achadh na Muileann, Co. Mhuineacháin
* 1996, St. Columba’s Band, Contae Dhún na nGall
* 1999, Banna Naomh Muire Gort na Giolcaí, Co. Mhuineacháin
* 2000, Banna Naomh Muire Gort na Giolcaí, Co. Mhuineacháin
* 2001, Banna Naomh Muire Gort na Giolcaí, Co. Mhuineacháin
* 2002, Buíon Cheoil Chloich Cheann Fhaola, Contae Dhún na nGall
* 2003, Banna Naomh Muire Gort na Giolcaí, Co. Mhuineacháin
* 2004, Banna St. Crona, An Clochán Liath, Co. Dhún na nGall
* 2005, Banna Naomh Muire Gort na Giolcaí, Co. Mhuineacháin
* 2006, Donaghmoyne Band, Contae Mhuineacháin
* 2007, Banna Naomh Muire, Baile na Lorgan, Co. Mhuineacháin
* 2008, Banna Naomh Muire, Baile na Lorgan, Co. Mhuineacháin
* 2009, An Bhanna Ceoil, Ráth Mealtain, Contae Dhún na nGall
* 2010, Ráth Mealtain, Ráth Mealton, Contae Dhún na nGall
* 2011, Bun Cranncha, Contae Dhún na nGall
* 2012, Banna Ilghnéitheacha Bhaile Ráth Mealtain, Contae Dhún na nGall
* 2013, Banna Ilghnéitheacha Bhaile Ráth Mealtain, Contae Dhún na nGall
* 2014, Banna Ilghnéitheacha Snr Bhaile Ráth Mealtain, Contae Dhún na nGall
* 2017, Buion Cheoil Sinsear Chloich Cheann Fhaola, Contae Dhún na nGall
* 2018, Buion Cheoil Sinsear Chloich Cheann Fhaola, Contae Dhún na nGall
* 2019, Banna Ilghnéitheacha Bhaile Ráth Mealtain, Contae Dhún na nGall
* 2022, Banna Baile an Mhuilinn gCearr, Contae na hIarmhí
* 2023, Buion Cheoil Sinsear Chloich Cheann Fhaola, Contae Dhún na nGall

== Buíon Cheoil Phíob (Pipe Bands) ==
Tabhair faoi deara nach bhfuil baint ag Craobh Uile-Éireann leis na Craobhchomórtais Banna Píb Uile-Éireann arna n-eagrú i gcomhpháirt ag Cumann Banna Píb na hÉireann agus Craobhacha [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] de Chumann Banna Píb Ríoga na hAlban.

* 1985, Banna Píob Uí Néill, Contae Ard Mhacha
* 1987, Banna Píob Uí Néill, Contae Ard Mhacha
* 1991, Banna Píb Annsborough, Contae an Dúin
* 1992, Banna Píob Neamhspleách Chluain Eo, Co. Thír Eoghain
* 1993, Banna Píob Neamhspleách Chluain Eo, Co. Thír Eoghain
* 1994, Banna Píob Neamhspleách Chluain Eo, Co. Thír Eoghain
* 1996, Banna Píb Aghagallon, Contae Ard Mhacha
* 2001, Buíon Cheoil Phíb Mhór Cloghfin, County Tyrone
* 2002, Banna Píb Achadh na Muileann, Contae Mhuineacháin
* 2003, Scoileanna Acla, Co. Mhaigh Eo
* 2004, Banna Píb Naomh Seosamh, Co. an Dúin
* 2005, Banna Píb Naomh Seosamh, Co. an Dúin
* 2006, Banna Píb Edendork, Contae Thír Eoghain
* 2007, Edendork Pipe Band, Contae Thír Eoghain
* 2008, Edendork Pipe Band, Contae Thír Eoghain
* 2010, Buíon Cheoil Phíb Mhór Cloghfin, County Tyrone
* 2011, St Josephs Pipe Band, Longstone, Contae an Dúin
* 2012, Banna Píopaí Crimlin Batafada, Contae Mhaigh Eo
* 2013, Corduff Pipe Band, Contae Mhuineacháin
* 2014, Corduff Pipe Band, Contae Mhuineacháin
* 2016, Banna Píb Acaill, Contae Mhaigh Eo
* 2017, Banna Píb Acaill, Contae Mhaigh Eo
* 2018, St Josephs Pipe Band, Longstone, Contae an Dúin
* 2022, Gan aon iomaitheoirí

== Amhránaíocht Ghaelach - Mná (Irish Singing - Ladies) ==

* 1957, Rós Máire Ní Ghiollarnath, Contae na Gaillimhe
* 1975, Lena Bn. Uí Shé, Contae Xxxxx
* 1976, Nora McDonagh, Chicago
* 1977, Mary Cooley, Chicago
* 1979, Eibhlín Briscoe, Contae Thiobraid Árann
* 1983, Máiréad Ní Oistín, Contae Átha Cliath
* 1985, Karen Breathnach, Contae Chiarraí
* 1987, Nóra Ní Dhonnacha, Contae na Gaillimhe
* 1996, Mary Gallagher, Contae Chorcaí
* 1998 Mairéad Ní Fhlatharta, Contae na Gaillimhe
* 1999, Caitríona Ní Laoire, Contae na Mí
* 2000, Karen Ní Thrinsigh, Contae Chiarraí
* 2001, Karen Ní Thrinsigh, Contae Chiarraí
* 2002, Treasa Bn. Uí Chonaill, Contae na Gaillimhe
* 2003, Astrid Ní Mhongáin, Contae Mhaigh Eo
* 2004, Bairbre Uí Theighneáin, Cluain na Slí, Co
* 2005, Máire Ní Choilm, Contae Dhún na nGall
* 2006, Nollaig Nic Andriú, Contae Mhaigh Eo
* 2007, Rachel Ní Ghairbheith, Contae Ros Comáin
* 2008, Nollaig Ní Laiore, Contae na Mí
* 2009, Gobnait Ní Chrualaoi, Contae Chorcaí
* 2010, Róisín Ní Riain, Contae Chiarraí
* 2011, Gobnait Ní Chrualaoí, Contae Chorcaí
* 2012, Muireann Ní Luasa, Contae Chorcaí
* 2013, Clár Nic Ruairí, Cathair Dhoire
* 2014, Sailí Ní Dhroighneáin, Contae na Gaillimhe
* 2015, Paula Ní Chualáin, Contae na Gaillimhe
* 2016, Eimear Arkins, Missouri, USA
* 2017, Gráinne Ní Fhatharta, Contae na Gaillimhe
* 2018, Danielle Ní Chéilleachair, Contae Chorcaí
* 2019, Kathryn Ní Mhaolán, Cathair Dhoire
* 2022, Clíona Ní Ghallachóir, Contae Dhún na nGall

== Amhránaíocht Ghaelach - Fir (Irish Singing - Men) ==

* 1975, M. Mac Fhionnlaoich, Contae Dhún na nGall
* 1976, M. Mac Fhionnlaoich, Contae Dhún na nGall
* 1977, Máire Ní Bhaoil, Contae Mhuineacháin
* 1979, MJ O'Reilly, Co. Loch Garman
* 1982, MJ O'Reilly, Co. Loch Garman
* 1983, Seán Ó Cathasaigh, Contae Chorcaí
* 1985, Colm Mac Confhaola, Contae Loch Garman
* 1987, Jack McCutcheon, Contae Loch Garman
* 1996, Frances Donahue, Contae na Gaillimhe
* 1999, Ciarán Ó Concheanainn, Contae na Gaillimhe
* 2000, Matthew Gormally, Contae na Gaillimhe
* 2001, Brenda O’Sullivan, Contae Átha Cliath
* 2002, Brenda O’Sullivan, Contae Átha Cliath
* 2003, Sarah Stone, Contae Uíbh Fhailí
* 2004, Dick Beamish, Contae Chorcaí
* 2005, Seán Ó Muimhneacháin, Contae Chorcaí
* 2006, Seán Ó Muimhneacháin, Contae Chorcaí
* 2007, Seán Ó Muimhneacháin, Contae Chorcaí
* 2008, Seán Ó Muimhneacháin, Contae Chorcaí
* 2009, Seán Ó Muimhneacháin, Contae Chorcaí
* 2010, Eilís Ní Shúilleabháin, Contae Chorcaí
* 2011, Seán Ó Múimhneacháin, Contae Chorcaí
* 2012, Diarmaid Ó hEachthigheirn, Contae Chorcaí
* 2013, Liam Ó Riain, Contae Phort Láirge
* 2014, Seán Ó Muimhneacháin, Contae Chorcaí
* 2016, Nodlaig Ní Bhrollaigh, Contae Dhoire
* 2019, Seán Ó Muimhneacháin, Contae Chorcaí
* 2022, Seán Ó Muimhneacháin, Contae Chorcaí

== Amhránaíocht Bhéarla - Mná (English Singing - Ladies) ==

== Amhránaíocht Bhéarla - Fir (English Singing - Men) ==

* 1954, Paddy Tunney, Co Fhear Manach (bliain tosaigh le haghaidh lilting)
* 1955, Paddy Tunney, Contae Fhear Manach
* 1956, Paddy Tunney, Contae Fhear Manach
* 1959, Seamus Fay, Contae an Chabháin
* 1960, Seamus Fay, Contae an Chabháin
* 1961, Seamus Fay, Contae an Chabháin
* 1963, Micheal O Ruairc, Co. Liatroma
* 1964, Micky McCann, Co. Thír Eoghain
* 1967, Josie McDermott, Contae Shligigh
* 1968, Leo Carthy, Co. Loch Garman
* 1969, Seamus Fay, Contae an Chabháin
* 1972, Leo Carthy, Contae Loch Garman
* 1975, Joseph Harris, Contae Chill Dara
* 1976, Joseph Harris, Contae Chill Dara
* 1977, Vincent Crowley, Contae Chorcaí
* 1978, Michael Rafferty, Contae na Gaillimhe
* 1979, MJ O’Reilly, Contae Loch Garman
* 1980, MJ O’Reilly, Contae Loch Garman
* 1981, Oliver Kearney, Contae Chill Dara
* 1982, MJ O’Reilly, Contae Loch Garman
* 1983, Michael Craven, Contae na Gaillimhe
* 1985, MJ O’Reilly, Contae Loch Garman
* 199x, John Culhane, Contae Luimnigh
* 199x, John Culhane, Contae Luimnigh
* 199x, John Culhane, Contae Luimnigh
* 199x, John Culhane, Contae Luimnigh
* 199x, John Culhane, Contae Luimnigh
* 1987, Padraig Ó Raithbheartaigh, Contae na Gaillimhe
* 1996, Caitrona Cullivan, Contae an Chabháin
* 1999, Bernadette Collins, Contae Chorcaí
* 2000, Seán Ó Cathaláin, Contae Luimnigh
* 2001, Seán Ó Cathaláin, Contae Luimnigh
* 2002, Seán Ó Cathaláin, Contae Luimnigh
* 2003, Tadhg Maher, Contae Thiobraid Árann
* 2004, Tommy Stone, Contae Uíbh Fhailí
* 2005, Seán Breen, Contae Chiarraí
* 2006, Séan Ó Cathaláin, Contae Luimnigh
* 2007, Seán Breen, Contae Chiarraí
* 2008, Cian Kearns (Cian Ó Ciaráin), Contae Shligigh
* 2009, Seán Breen, Contae Chiarraí
* 2010, Pól O’Reilly (Pól Ó Raghallaigh), Contae Loch Garman
* 2011, Caoimhe Ní Chiaráin,(Caoimhe Kearins) Contae Shligigh
* 2012, Eibhlín Ní Bhrúdair, Contae Luimnigh
* 2013, Aoife Colféir, Contae Loch Garman
* 2014, Donal Tydings, Contae Chiarraí
* 2019, Donagh McElligott, Co. Chiarraí
* 2022, Liam Jones, Contae an Chláir

== Feadaíl (Whistling) ==

* 1956, Sean White, Contae Loch Garman
* 1958, Sean White, Contae Loch Garman
* 1961, Liam White, Contae Loch Garman
* 1966, Tom McHale, Contae Ros Comáin
* 1967, Leo Carthy, Contae Loch Garman
* 1968, Leo Carthy, Co. Loch Garman
* 1969, Leo Carthy, Co. Loch Garman
* 1970, Leo Carthy, Co. Loch Garman
* 1974, Joe Harris, Contae Chill Dara &lt;ref&gt;''Irish Press'', August 26 1974, 4&lt;/ref&gt;
* 1975, Paddy Berry, Co. Loch Garman
* 1976, Seamus O'Donnell, Contae Shligigh
* 1977, Paddy Berry, Contae Loch Garman
* 1979, Michael Creavers, Contae na Gaillimhe
* 1980, Liam Gaul, Contae Loch Garman
* 1983, Walter O'Hara, Contae Loch Garman
* 1985, Paddy O'Donnell, Contae na Gaillimhe
* 1986, MJ O’Reilly, Contae Loch Garman
* 1987, Padraig Ó Raithbheartaigh, Contae na Gaillimhe
* 1988, Paddy Berry, Co. Loch Garman
* 1991, Alan O’Dwyer, Contae Loch Garman
* 1996, Michael Ryan, Contae Thiobraid Árann
* 1990, Seán Ó Conaill, Contae Aontroma
* 1998, Síle Áine de Barra, Contae Chorcaí
* 1999, Sean White, Contae Loch Garman
* 2000, Frances Donahue, Contae na Gaillimhe
* 2001, Séan Seosamh Mac Domhnaill, Contae Mhaigh Eo
* 2002, Séan Seosamh Mac Domhnaill, Contae Mhaigh Eo
* 2003, Ainíde Uí Bhennéis, Co. Luimnigh (CCÉ Teampall a' Gleanntain)
* 2004, Ainíde Uí Bhennéis, Co. Luimnigh (CCÉ Teampall a' Gleanntain)
* 2005, Ainíde Uí Bhennéis, Co. Luimnigh (CCÉ Teampall a' Gleanntain)
* 2006, Ainíde Uí Bhennéis, Co. Luimnigh (CCÉ Teampall a' Gleanntain)
* 2007, Máiréad Ní Chorradáin, Co. Chiarraí (CCÉ Teampall a' Ghleanntain)
* 2008, Tony Connolly, Contae na Gaillimhe
* 2009, Claire McNicholl, Cathair Dhoire
* 2010, Ailéin Ó Dubhuir, Contae Loch Garman
* 2011, Ailéin Ó Dubhuir, Contae Loch Garman
* 2012, Ailéin Ó Dubhuir, Contae Loch Garman
* 2013, Ailéin Ó Dubhuir, Contae Loch Garman
* 2014, Séamus Ó hAirtnéide, Contae Luimnigh
* 2018, Ainíde Uí Bhennéis, Co. Luimnigh (CCE Teampall a' Ghleanntáin)
* 2019, Liam Jones, Contae an Chláir
* 2022, Liam Jones, Contae an Chláir

== Portaireacht (Lilting) ==

== Amhrán Nuacheaptha Gaeilge (Irish Singing - Newly Composed Songs) ==

== Amhránaíocht Bhéarla - Amhrán Nuacheaptha, Bearla (English Singing - Newly Composed Songs) ==

* 1975, John Cronin, Draighneach, Co. Chorcaí
* 1976, Barbara Juppe, Nua Eabhrac
* 1977, John Flanagan, Contae an Chláir
* 1979, Joseph Mulhern, Cathair Dhoire
* 1983, Tony Waldron, Contae na Gaillimhe
* 1984, Seán Ó Dálaigh, {{Lang|ga|Bóthar na gCloch, Áth Cliath}}
* 1985, Paddy Blake, Contae Chill Mhantáin
* 1986, Seán Ó Dalaigh, {{Lang|ga|Bóthar na gCloch, Áth Cliath}}
* 1987, Pádraig Ó Raithbheartaigh, Contae na Gaillimhe
* 1996, Dan Keane, Contae Chiarraí
* 1996, Dan Keane, Contae Chiarraí
* 1999, Dan Keane, Contae Chiarraí
* 2000, Colm O'Donnell, Contae Shligigh
* 2001, Dan Keane, Contae Chiarraí
* 2002, Niall Wall, Contae Loch Garman
* 2003, Pete McAleer, Baile Uí Fhiacháin, [[An Bhreatain Bheag]]
* 2004, Bruce Scott, [[Learpholl]]
* 2005, Séan Ó Muimhneacháin, Contae Chorcaí
* 2006, Bruce Scott, Learpholl
* 2007, Mary Ryan, Contae Chill Dara
* 2008, Étaoin Rowe, Londain Thiar
* 2009, Terry Cowan, Co. an Dúin
* 2010, Muiris Mac Giolla Choda, Contae Chorcaí
* 2011, Muiris Mac Giolla Choda, Contae Chorcaí
* 2012, Padhraig Ó Tuathail, Contae Mhaigh Eo
* 2013, Shauna McGarrigle, Contae Uíbh Fhailí
* 2014, Etaoin Rowe, Londain, Sasana
* 2015, Julie-Ann McCaffrey, Contae Fhear Manach
* 2019, Joe Kelly, Contae na hIarmhí
* 2022, Terry Cowan, Contae an Dúin

== Píosaí Ceoil Nuaceaptha (Newly Composed Tunes) ==

* 2011, Marie Walsh, Contae na Gaillimhe
* 2012, Nóirín Ní Shúilleabháin, Contae na Gaillimhe
* 2013, Keelan Mac Craith, Contae Thiobraid Árann
* 2014, Donagh McElligott, Contae Chiarraí
* 2015, Blaithín Kennedy, Contae Thiobraid Árann
* 2016, Jody Moran, Victoria, An Astráil
* 2017, Jody Moran, Victoria, An Astráil
* 2018, Joanne O’Connor, Contae Luimnigh
* 2019, Meibh Ní Dhubhlaioch, Contae Uíbh Fhailí
* 2022, Laoise Ní Chinnéide, Contae Thiobraid Árann

== Rince Céilí Ochtair, Mná (8-Hand Céilí Dancing, Ladies) ==

* 2011, CCÉ Sliabh Luachra, Contae Chiarraí
* 2012, CCÉ Sliabh Luachra, Contae Chiarraí
* 2013, CCÉ Sliabh Luachra, Contae Chiarraí
* 2014, Caisleán Nua, Co. Thiobraid Árann
* 2022, Fioreann Sarah, Contae Uíbh Fhailí

== Rince Céilí Ochtair, Measctha (8-Hand Céilí Dancing, Mixed) ==

* 2011, Foireann Rince Mhuineacháin, Emyvale, Co. Mhuineacháin
* 2012, Emyvale CCÉ, Contae Mhuineacháin
* 2013, Craobh Bheartla Uí Fhlatharta, CCÉ, Contae Chill Dara
* 2014, Emyvale CCÉ, Contae Mhuineacháin
* 2022, CCÉ, Ardacha/Carraigchiarraí, Co. Luimnigh

== Rince Céilí Ceathrair, Mná (4-Hand Céilí Dancing, Ladies) ==

* 2011, CCÉ Sliabh Luachra, Contae Chiarraí
* 2012, Gleann Fleisce CCÉ, Contae Chiarraí
* 2013, Gleann Fleisce A, CCÉ, Contae Chiarraí
* 2014, Gleann Fleisce A, Contae Chiarraí
* 2022, CCÉ an Mhuilinn gCearr, Contae na hIarmhí

== Rince Céilí Ceathrair, Measctha (4-Hand Céilí Dancing, Mixed) ==

* 2011, Foireann Rince Mhuineacháin, Emyvale, Co. Mhuineacháin
* 2012, CCÉ, Teampall an Ghleanntáin, Contae Luimnigh
* 2013, Naomh Chiaráin, CCÉ, Contae Chiarraí
* 2014, An Baile Dubh/Baile an Bhealaigh/Baile na Sagart, Co. Phort Láirge
* 2022, CCÉ, Ardacha/Carraigchiarraí, Co. Luimnigh

== Rince Seit, Mná (Set Dancing - Full Set, Ladies) ==

* 1987, Gael Colmcille, Contae na Mí
* 1988, Stoneybatter Set, Baile Átha Cliath
* 1989, Stoneybatter Set, Baile Átha Cliath
* 1990, Stoneybatter Set, Baile Átha Cliath
* 1996, Seit Carraig Chruipín
* 1998, Elphin County Ros Comáin
* 1999, Set Kilcummin, Co. Chiarraí
* 2000, An Gallbhaile/Baile Hogue, Co. Loch Garman
* 2001, Cill Chuimín, Co. Chiarraí
* 2002, Elphin Set, Co. Ros Comáin
* 2003, An Gleann Eagla, Co. Chiarraí
* 2004, An Gleann Eagla, Co. Chiarraí
* 2005, Gleann Fleisc, Co. Chiarraí
* 2006, [[Mainistir Chnoc Muaidhe]], Co. na Gaillimhe
* 2007, Gleann Fleisce (Gleann Fleisce), Contae Chiarraí
* 2008, [[Mainistir Chnoc Muaidhe]], Co. na Gaillimhe
* 2009, Naomh Ciara, Co. an Chláir
* 2010, Cill Áirne, Co. Chiarraí
* 2011, Mainistir Chnoc Muaidhe, Co. na Gaillimhe
* 2012, Caisleán Nua, Co. Thiobraid Árann
* 2013, Spa - Cill Áirne, Contae Chiarraí
* 2014, Spa - Cill Áirne, Contae Chiarraí
* 2018, Rithim an Chláir, CCÉ, Laichtín Naofa, Contae an Chláir
* 2022, CCÉ, Cill Áirne, Contae Chiarraí

== Rince Seit, Measctha (Rince Seit - Full Set, Mixed) ==

* 1990, The Banner Set, Co. an Chláir
* 1995, Elphin Set, Co. Ros Comáin
* 1996, set Elphin, Co. Ros Comáin
* 1997, Elphin Set, Co. Ros Comáin
* 1998, Tulla Set, Co. an Chláir
* 1999, Elphin Set, Co. Ros Comáin
* 2000, [[Mainistir Chnoc Muaidhe]], Co. na Gaillimhe
* 2001, Gleneagle, Co. Chiarraí
* 2002, [[Mainistir Chnoc Muaidhe]], Co. na Gaillimhe
* 2003, An Gleann Eagla, Co. Chiarraí
* 2004, An Gleann Eagla, Co. Chiarraí
* 2005, [[Cnoc an Chrochaire]], Co. Ros Comáin
* 2006, Gleann Fleisce (Gleann Fleisce), Contae Chiarraí
* 2007, Gleann Fleisce (Gleann Fleisce), Contae Chiarraí
* 2008, Cinn Cora, Co. an Chláir
* 2009, Diabhlaíocht na hÓige, Contae an Chláir
* 2010, Rhythm of the Banner, Co. an Chláir
* 2011, Drithle an Iarthair, Contae an Chláir
* 2012, Cill Chuimín, Co. Chiarraí - Na hAthbheochana
* 2013, Céimeanna - Cill Áirne, Contae Chiarraí
* 2014, Ceimeanna - Cill Airne, Contae Chiarraí
* 2015, Ceimeanna - Cill Airne, Contae Chiarraí
* 2016, Rithim an Chlair, Contae an Chláir
* 2017, Ceimeanna - Cill Airne, Contae Chiarraí
* 2018, Cill Chuimín, Co. Chiarraí
* 2022, Craobh an Choisdellibhe/Róisín Bn Uí Cheallaigh, Co. Mhaigh Eo

== Rince Leathsheit, Measctha (Set Dancing - Half Set, Mixed) ==

* 2007, Gleann Fleisce (Gleann Fleisce), Contae Chiarraí
* 2008, Cuil Mhór, Co. Mhaigh Eo
* 2009, CCÉ, Cill Chuimín, Contae Chiarraí
* 2010, Baile Ruáin, Co. Laoise
* 2011, An Baile Dubh/Baile an Bhealaigh/Baile an tSagairt, CCÉ, Co. Phort Láirge
* 2012, Cill Chuimín, Co. Chiarraí
* 2013, Baile Ruáin, Co. Laoise
* 2014, Baile Átha ’n Caoire, Contae Chorcaí
* 2022, CCÉ, Cill Chuimín, Contae Chiarraí

== Rince Seit Measctha, Os cionn 35 (Full Set, Mixed, Over 35) ==

* 2011, Ruagairí an Chláir, Contae an Chláir
* 2012, An Baile Dubh/Baile an Bhealaigh/Baile na Sagart, Co. Phort Láirge
* 2013, Spa - Cill Áirne, Contae Chiarraí
* 2014, CCÉ Chill Chuimín, Contae Chiarraí
* 2022, Bun Brosna, Co. na hIarmhí

== Rince ar an Sean Nós (OId Style Dancing) ==

* 2011, Una Ní Fhlatharta, Contae Chill Dara
* 2012, Sharleen McCaffrey, Contae na hIarmhí
* 2013, Siobhán Ní Ghionntaigh, Contae Mhaigh Eo
* 2014, John Joyce, Contae na Gaillimhe
* 2015, John Joyce, Contae na Gaillimhe
* 2016, John Joyce, Contae na Gaillimhe
* 2022, Eoin Killeen, Co. an Chláir

== Féach freisin ==

* Amhránaithe Traidisiúnta na hÉireann
* [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]]
* [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|Ceol Traidisiúnta na hÉireann]]

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>53hzeou7652x8ar17ckfh5ldgw7ydux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fearghas Ewing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110108</id>
    <revision>
      <id>1332305</id>
      <parentid>1272770</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="keddaijphqwqf58k4pf95qy5ogko07h" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Polaitíocht|polaiteoir]] Albanach é '''Fergus Ewing''', BPA ( Béarla : ''Fergus Ewing'' ). &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160131135818/http://www.gov.scot/About/People/Ministers/Minister-Business-Energy-Tourism Riaghaltas na h-Alba]&lt;/ref&gt;

Is é an BhPA d'Inbhir Nis agus Inbhir Narann é; bhí sé ina bhall den Rialtas freisin mar [[Ministear airson Cumhachd, Iomairt agus Turasachd|Aire Fuinnimh, Fiontair agus Turasóireachta]] agus rinneadh Státrúnaí don Gheilleagar Tuaithe agus don Nascacht de tar éis thoghchán na hAlban 2016. &lt;ref&gt;[http://www.scottish.parliament.uk/gd/msps/29579.aspx Pàrlamaid na h-Alba]&lt;/ref&gt; Is ball é de [[Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba|Pháirtí Náisiúnta na hAlban]] . D'fhág sé an rialtas tar éis thoghchán 2021. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.strathspey-herald.co.uk/news/fergus-ewing-says-it-has-been-privilege-to-serve-in-departur-238864/|teideal=Fergus Ewing says it has been privilege to serve in departure letter to First Minister|ainm=Gavin|sloinne=Musgrove|dáta=19 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt;

Vótáil sé i gcoinne an Rialtais i '''rún mímhuiníne''' i Lorna Slater, an tAire Uaineach i mí an Mheithimh 2023. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/cx9p0g1q2w8o|teideal=Naidheachdan|foilsitheoir=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Mar gheall air seo, dhíbir feisirí de Pharlaimint na hAlban é as grúpa parlaiminte an PNA ar feadh seachtaine. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/politics/2023/sep/27/veteran-msp-fergus-ewing-suspended-from-snp-over-rebellions|teideal=Veteran MSP Fergus Ewing suspended from SNP over rebellions|dáta= 17 Meán Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt;

Bhí sé pósta ar Margaret Ewing, BPA, a fuair bás den [[ailse]] i [[2006]] agus is mac é le Winnie Ewing freisin. Is í a dheirfiúr, Annabelle Ewing, an BPA do Chowdenbeath agus bhí sí ina haire freisin.

== Naisc sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20130513140414/http://www.fergusewing.com/ leathanach oifigiúil]
* [http://www.theyworkforyou.com/msp/13980/fergus_ewing Oibríonn siad Duit]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-gd}}

{{DEFAULTSORT:Ewing, Fearghas}}
[[Catagóir:Comhalta de Pharlaimint na hAlban]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Páirtí Náisiúnta na hAlban]]</text>
      <sha1>keddaijphqwqf58k4pf95qy5ogko07h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dlí idirnáisiúnta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110314</id>
    <revision>
      <id>1332287</id>
      <parentid>1285284</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3767" sha1="btnsiv57e1jtvxw5w7hqrlflfxuc6fo" xml:space="preserve">[[Íomhá:EleanorRooseveltHumanRights.png|mion|280x280px|[[Eleanor Roosevelt]] leis an leagan [[Spáinnis|Spáinnise]].den [[Dearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine]]]]
Déantar '''dlíthe idirnáisiúnta''' a aontú idir náisiúin trí chonarthaí coinbhinsiún agus mar sin de. Cosnaíonn an dlí idirnáisiúnta [[cearta daonna]] ar fud an domhain. Cosnaíonn sé daoine ó choireanna móra cosúil le [[cinedhíothú]] agus céasadh a bheadh ceadaithe ag an rialtas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf|teideal=Ar Scáth a Chéile   978-0-9549590-3-7|údar=Brendan Ó Dufaigh  / cogg.ie|dáta=2016|dátarochtana=2023|archivedate=2023-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603122607/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
In 1966 rinneadh dhá chúnant nó coinbhinsiún chun dlíthe a dhéanamh den [[Dearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine]] agus iad curtha le chéile, is dlí idirnáisiúnta na cúnaint seo a thugann ar na rialtais bheith freagrach sa dóigh a gcaitheann siad le saoránaigh s’acu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=Tobar na gaoise /LÁMHLEABHAR DÉAGÓRA DO RANGANNA IARBHUNOIDEACHAIS SÓISIALTA, PEARSANTA AGUS SLÁINTE (OSPS)|údar=Breandan Ó Dufaigh / COGG|dáta=2015|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114054846/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|archivedate=2017-11-14}}&lt;/ref&gt;

== Cur i bhfeidhm ==
Cuirtear an dlí idirnáisiúnta i bhfeidhm trí chúirteanna náisiúnta agus na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] agus tríd an g[[Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=International Court of Justice|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Court_of_Justice&amp;oldid=1179614551|journal=Wikipedia|date=2023-10-11|language=en}}&lt;/ref&gt; Tá na Náisiúin Aontaithe agus na rialtais náisiúnta freagrach as tabhairt ar thíortha a shínigh na cúnaint na cearta seo a chosaint.

== Prionsabail ghinearálta an dlí idirnáisiúnta ==

== An dlí idirnáisiúnta agus Éire ==
De réir Airteagal 29.3 den [[Bunreacht na hÉireann|Bhunreacht]], &quot;Glacann Éire le bunrialacha gnáth-admhaithe an dlí idirnáisiúnta le bheith ina dtreoir d’Éirinn ina caidreamh le Stáit eile&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/ar-rol-ar-mbeartais/tosaiochtai-idirnaisiunta/dli-idirnaisiunta/|teideal=Dlí Idirnáisiúnta - Department of Foreign Affairs|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2023-10-28}}&lt;/ref&gt;  Mar sin  tá an Stát ceannasach go seachtrach i dtaobh a sheasaimh i gcúrsaí dlí idirnáisiúnta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.supremecourt.ie/supremecourt/sclibrary3.nsf/pagecurrent/DC60F4E1A2FF6ED980257315005A41AA?opendocument&amp;l=ga|teideal=Supreme Court of Ireland|údar=Cúirt Uachtarach na hÉireann|work=www.supremecourt.ie|dátarochtana=2023-10-29|archivedate=2023-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231029115409/http://www.supremecourt.ie/supremecourt/sclibrary3.nsf/pagecurrent/DC60F4E1A2FF6ED980257315005A41AA?opendocument&amp;l=ga}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]]
* [[Dearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine]]
* Cúirt Eorpach um Chearta an Duine&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=European Court of Human Rights|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=European_Court_of_Human_Rights&amp;oldid=1178362933|journal=Wikipedia|date=2023-10-03|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Dlí daonnúil idirnáisiúnta]]  (IHL)
* [[Caidreamh idirnáisiúnta]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-dlí}}

[[Catagóir:Dlí idirnáisiúnta]]
[[Catagóir:Caidreamh idirnáisiúnta]]</text>
      <sha1>btnsiv57e1jtvxw5w7hqrlflfxuc6fo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coinbhinsiún um Chearta an Linbh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110366</id>
    <revision>
      <id>1332251</id>
      <parentid>1226333</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6123" sha1="guovutt7cigr4mi00neeq47a54pm6rr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

is doiciméad atá sa '''Coinbhinsiún um Chearta an Linbh''' (CNACL nó i mBéarla: '''Convention on the Rights of the Child''') de chuid na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] a dhéanann cur síos soiléir ar chearta daonnaa an linbh, agus a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 1990.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.unicef.ie/app/uploads/2022/01/CRC-Poster-Irish.pdf|teideal=Téacs as Gaeilge|údar=unicef.ie|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=United Nations Convention on the Rights of the Child|url=https://en.wikisource.org/wiki/United_Nations_Convention_on_the_Rights_of_the_Child|author=United Nations}}&lt;/ref&gt; Míníonn an Coinbhinsiún um Chearta an Linbh cé hiad na leanaí, na cearta ar fad atá acu, agus na dualgais atá ar na rialtais ina leith. Is é an CNACL an conradh chearta daonnaa is forleithne daingnithe sa stair.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/news/ga/headlines/eu-affairs/20141125STO80502/ceiliurann-feisiri-25-bliain-o-glacadh-leis-an-gcoinbhinsiun-um-chearta-an-linbh|teideal=Ceiliúrann feisirí 25 bliain ó glacadh leis an gCoinbhinsiún um Chearta an Linbh {{!}} Nuacht {{!}} Parlaimint na hEorpa|dáta=2014-11-26|language=ga-IE|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2023-11-01}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Kidoz Times Newspaper Issue-017.pdf|clé|mion|Kidoz, 2021]]
[[Íomhá:Stamp of Kazakhstan - 25 years of signing the Convention of the Rights of the Child (2019).png|clé|mion|stampa poist na [[An Chasacstáin|Casacstáine]], 2019]]

=== Cearta ===
Cuireann an CNACL [[Dearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine]] in iúl ar bhealach atá oiriúnach go sonrach do leanaí (a shainmhíníonn mar ‘leanbh’ aon duine faoi bhun aois 18 mbliana), soláthraíonn sé cosaintí breise do leanaí, ag cur san áireamh a leochaileacht ar leith, agus cuireann sé san áireamh gur minic a bhíonn comhlíonadh a gcuid ceart ag brath ar ghníomhartha daoine eile, leithéidí tuismitheoirí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dcya.gov.ie/documents/youthaffairs/20180808_NationlYouthStrategyGaeilge.pdf|teideal=AN STRAITÉIS NÁISIÚNTA ÓIGE 2015–2020|údar=An Roinn Leanaí / dcya.gov.ie|dáta=2015|dátarochtana=2023|archivedate=2019-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190826211620/https://www.dcya.gov.ie/documents/youthaffairs/20180808_NationlYouthStrategyGaeilge.pdf}}&lt;/ref&gt;

Go háirithe, faoi Alt 12 tá sé de cheart ag leanaí tuairim a chur in iúl, agus go gcuirfí an tuairim sin san áireamh in aon cheist a théann i bhfeidhm orthu, de réir a n-aoise agus a n-aibíochta.
[[Íomhá:Stamp of Indonesia - 1996 - Colnect 253496 - UNICEF.jpeg|clé|mion|stampa poist na h[[An Indinéis|Indinéise]]]]
Tá 54 airteagal sa choinbhinsiún. Is féidir achoimre a dhéanamh orthu :&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=TOBAR NA GAOISE (LÁMHLEABHAR DÉAGÓRA DO RANGANNA IARBHUNOIDEACHAIS SÓISIALTA, PEARSANTA AGUS SLÁINTE (OSPS))|údar=Brendan Ó Dufaigh|dáta=2015|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114054846/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|archivedate=2017-11-14}}&lt;/ref&gt;

==== • Cearta maireachtála. ====
Sna hairteagail seo cosnaítear cearta bunúsacha páistí: bia, éadach agus foscadh. Mar shampla, go leor bia agus uisce glan ;  Cúram speisialta agus oiliíunt chuí do pháistí le míchumas, srl.

==== • An Ceart ar Chosaint ====
Tá sé tábhachtach go mbeadh deis ag páistí maireachtáil i dtimpeallacht atá sábháilte.  Mar shampla, bheith lena dteaghlach nó le daoine a thabharfaidh aire mar is ceart dóibh agus caighdeán sásúil maireachtála agus cúram sláinte ann ; Gan mhí-úsáid nó gan neamart nó fáilí a fhulaingt ; Gan a bheith in úsáid mar oibrí saor ar phá íseal ; Gan a bheith in úsáid mar shaighdiúir in arm, srl. 

==== • Cearta Forbartha ====
Tá sé de cheart ag gach páiste a chumas iomlán a fhíorú. Díríonn an chuid seo den doiciméad ar an cheart atá ag páistí ar oideachas, ar spraoi agus ar chearta daonna. Mar shampla,  oideachas atá saor in aisce agus foirsteanach. A dteanga féin a labhairt agus  a reiligiún féin a chleachtadh  ; Foghlaim faoina gcultúr féin agus páirt a ghlacadh ann ; An rud a smaoiníonn sé/sí a rá ; Bualadh le páistí eile chun a gcuid tuairimí agus a gcuid smaointí a chur in iúl ; A gcuid tuairimí a bheith san áireamh agus cinntí a bhaineann leo á ndéanamh;  Foghlaim faoina gcearta féin.  srl.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Stair agus sínitheoirí ===
Rinne [[Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe]] an Coinbhinsiún um Chearta an Linbh a ghlacadh an 20 Samhain 1989 agus ó shin i leith tá sé daingnithe ag gach ballstát de chuid na Náisiún Aontaithe; ach amháin an tSomáil, an tSúdáin Theas agus na Stáit Aontaithe.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá an Coinbhinsiún sínithe ag gach tír ar domhan ach amháin [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] agus [[an tSomáil]]. Níor shínigh an tSomáil é ar an ábhar nach bhfuil rialtas ceart i bhfeidhm. Níl sé sínithe ag SAM ar an ábhar go bhfuil roinnt stát ann ina bhfuil [[pionós an bháis]] ceadaithe do dhaoine faoi 18 bliana d’aois, rud nach bhfuil ceadaithe in aon áit eile ar domhan.

=== Éire ===
Shínigh Éire an Coinbhinsiún ar an 30 Meán Fómhair 1990. Ciallaíonn sé seo go n-aithníonn an [[Rialtas na hÉireann|rialtas Éireannach]] go bhfuil cearta speisialta ag páistí agus go gcaithfear iad a chosaint.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Caithfidh an Ombudsman do Leanaí feasacht maidir le cearta leanaí a chur chun cinn, lena n-áirítear i measc leanaí agus daoine óga agus lena n-áirítear an CNACL.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Ombudsman do Leanaí|url=https://www.oco.ie/app/uploads/2018/02/CeartaLeana%C3%ADaFh%C3%ADor%C3%BA_SraithSh%C3%B3isearach.pdf|title=Cearta Leanaí}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin   ==

* [[Lá na Leanaí Uile]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Conarthaí na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Leanaí]]
[[Catagóir:Cearta daonna]]</text>
      <sha1>guovutt7cigr4mi00neeq47a54pm6rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh Tigray, 2020-2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110386</id>
    <revision>
      <id>1332249</id>
      <parentid>1247734</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6092" sha1="jhqmtgax2wpo65rziirqksdoofldlfr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Tharla cogadh ollmhór i d[[Tigray]] agus i dtuaisceart na h[[An Aetóip|Aetóipe]] le linn 2020-2022. Fuair 385,000 - 600,000 bás,  díreach nó indíreach, de bharr an chogaidh nó de bharr ocrais nó easpa cúraim sláinte.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://martinplaut.com/2022/10/19/new-estimate-of-the-tigray-death-toll/|teideal=New estimate of the Tigray death toll|dáta=2022-10-19|language=en|work=Martin Plaut|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-surge-of-dehumanizing-hate-speech-points-to-mounting-risk-of-mass/|teideal=Surge of dehumanizing hate speech points to mounting risk of mass atrocities in northern Ethiopia, experts say|dáta=2022-10-21|language=en-CA|work=The Globe and Mail|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenation.com/article/world/genocide-in-tigray/|teideal=There’s Genocide in Tigray, but Nobody’s Talking About it|údar=David Volodzko|dáta=2022-05-10|language=en-US|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.forbes.com/sites/ewelinaochab/2022/10/26/ethiopia-heightened-risk-of-genocide-against-tigrayans/|teideal=Heightened Risk Of Genocide Against Tigrayans In Ethiopia|údar=Dr Ewelina U. Ochab|language=en|work=Forbes|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt;  D'éag b'fhéidir 30k-90k sa chogaíocht agus sna sléachtanna, ach tá meastacháin níos mó ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Casualties of the Tigray War|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Casualties_of_the_Tigray_War&amp;oldid=1174954623|journal=Wikipedia|date=2023-09-11|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Tigray War reported conflict incidents - November 2020 to December 2021.png|clé|mion|Sléachtanna le linn 2021]]

=== Imeachtaí ===
Tá an tír roinnte ar bhonn eitneachais agus tá leithcheal ar bhon n eitneachta forleathan. Tá an [[Ceartchreidmheachas|Eaglais Cheartchreidmheach]] an-láidir i Tigray chomh maith.  [[Íomhá:Heatmap of the fully documented civilian casualties in the Tigray War on 26 May 2021.jpg|clé|mion|[[teasléaráid déine]], 2021  Foinse: Ollscoil Ghent]]Thosaigh an cogadh ar 3 Samhain 2020 nuair a d'ionsaigh reibiliúnaigh de chuid Tigray  (an TPLF&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigray People's Liberation Front|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tigray_People%27s_Liberation_Front&amp;oldid=1182422044|journal=Wikipedia|date=2023-10-29|language=en}}&lt;/ref&gt; go príomha) fórsaí an rialtais (de chuid na hAetóipe) i [[Mekelle]], [[príomhchathair]] Tigray.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21869016/|teideal=Frank Reidy, ceannfort airm, údar 'Seal san Aetóip'|údar=RnaG|dáta=2020-11-19|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt;  Bhí fórsaí an rialtais ag cúlú roimh na reibiliúnaigh le linn Iúil-M.F. 2021 agus thosaigh aslonnú [[Adas Ababa|Addis Addaba]]. Ach ní raibh na reibiliúnaigh in ann ag fórsaí an rialtais i ndeireadh an lae.    
[[Íomhá:Number of people in need reached with food aid (31-05-2021).png|clé|mion|Gorta agus díriú orthusan is mó gá, Bealtaine 2021]]
Bhí teannas láidir ann maidir leis an teorainn leis an t[[An tSúdáin|Súdáin]] agus an [[An Eiritré|Eiritré]] ag an am céanna.  

Tharla sladmharú agus ollsléachtanna go leor. Tharla gortaí chomh maith agus ní raibh an córas sláinte ábalta freastal ar an éileamh a bhí air. 

Tháinig deireadh leis an gcogadh ar 3 Samhain 2022 nuair a socraíodh margadh san Afraic Theas.  

=== Éire agus Tigray ===
Bhí [[Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)|Cúnamh ÉIreann]] gniomhach i dTigray nuair a bhris an cogadh amach. Thacaigh [[Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)|Cúnamh Éireann]] le roinnt tionscadal in Tigray, mar shampla le clinic tréidliachta díreach roimh an gcogadh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ourworldirishaidawards.ie/wp-content/uploads/2020/10/Irish-Aid-2021-Pupils-supplement_IRISH_Online-version-2.pdf|teideal=COMHPHÁIRTÍOCHT AR SON NA SPRIOCANNA /  clár cúnaimh Rialtas na hÉireann le haghaidh forbairt thar lear / GRADAIM CHÚNAMH ÉIREANN, ÁR nDOMHAN|údar=Cúnamh Éireann – ourworldirishaidawards.ie|dáta=2021|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240524124731/https://ourworldirishaidawards.ie/wp-content/uploads/2020/10/Irish-Aid-2021-Pupils-supplement_IRISH_Online-version-2.pdf|archivedate=2024-05-24}}&lt;/ref&gt; Agus an t-[[athrú aeráide]] faoi lán seoil, bhí an ithir sa chuid seo na hAetóipe ag éirí gainmheach ag an am.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishaid.ie/ie/scealta-dul-chun-cinn/casestudies/archive/2013/mar/ag-freagairt-docras-agus-athru-aeraide-san-aetoip/|teideal=Ag Freagairt d’Ocras agus Athrú Aeráide san Aetóip - Department of Foreign Affairs|work=www.irishaid.ie|dátarochtana=2023-11-03}}&lt;/ref&gt; Fágann athrú aeráide cheana féin nach féidir na séasúir a thuar san Aetóip mar a dhéanfaí, rud a fhágann go bhfuil bainistiú uisce agus barra níos crua níos tábhachtaí fós chun cuidiú le feirmeoirí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishaid.ie/media/irishaid/allwebsitemedia/20newsandpublications/publicationpdfsenglish/Tuarascil-Bhliantil-Chnamh-ireann-2012.pdf|teideal=Ocras a Laghdú, Teacht Aniar a Neartú / Tuarascáil Bhliantúil Chúnamh Éireann 2012|údar=irishaid.ie  / Cúnamh Éireann|dáta=2012|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;  Mar sin bhí baol láidir ann ''go'' raibh mór-imeacht nó tubaiste (mar sh. [[gorta]]) ar na gaobhair sa réigiún nuair a bhris an cogadh amach.  

== Féach freisin     ==

* [[An Tigrinis]]
* [[Éirí amach Woyane]], 1943
* [[Cogadh cathartha na hAetóipe, 1974-1991]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ethiopian Civil War|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ethiopian_Civil_War&amp;oldid=1183059047|journal=Wikipedia|date=2023-11-01|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2020]]
[[Catagóir:2022]]
[[Catagóir:An Aetóip]]
[[Catagóir:Tigray]]
[[Catagóir:Cogaí]]
[[Catagóir:2021]]</text>
      <sha1>jhqmtgax2wpo65rziirqksdoofldlfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eascró</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110435</id>
    <revision>
      <id>1332301</id>
      <parentid>1263468</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2343" sha1="444qut8q0fc3dr00v6tam54suly3lsv" xml:space="preserve">[[Íomhá:Figure 1 FSS Escrow Account Example (9473039092).jpg|mion|Sampla : scéim eascró sna Stáit Aontaithe]]
Is éard atá i gceist le cuntas '''eascró''' ná cuntas sealadach sealbhaíochta tríú páirtí&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Molta go scrúdódh Cúirt na hEorpa arís bille cánach €13bn Apple|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1109/1415571-molta-go-scrudodh-cuirt-na-heorpa-aris-bille-canach-13bn-apple/|date=2023-11-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; nó nuair a bhíonn mír i seilbh tríú páirtí go dtí go gcomhlíontar coinníollacha áirithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2023-11-09}}&lt;/ref&gt;

* Mar shampla is féidir le aturnae airgead a choinneáil i gcuntas ''eascró'' go dtí go réitítear díospóid ar deireadh. 
* Sampla eile ná an [[Díospóid chánach Apple - AE|díospóid chánach Apple v. an tAontas Eorpach]]. Mar thoradh ar an rialú a rinne an [[An Coimisiún Eorpach|Coimisiún Eorpach]] sa bhliain 2016, chuir Apple €13 billiún i dtaisce i gcuntas eascró.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/publication/47f7d-cover-note-for-ireland-apple-escrow-fund-2022-financial-statements/|teideal=Cover note for Ireland Apple Escrow Fund 2022 Financial Statements|dáta=2023-07-05|language=en|work=www.gov.ie|dátarochtana=2023-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://opac.oireachtas.ie/Data/Library3/Documents%20Laid/2022/pdf/RE9GZG9jc2xhaWQwNzA3MjJkXzA3MDcyMl8xNjQ4MTE=.pdf|teideal=Financial Statements|údar=.oireachtas.ie|dáta=2022|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;

Is féidir go n-eascróidh gnóthachain agus caillteanais achtúireacha chom maith.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.artscouncil.ie/uploadedFiles/AC_07_Figs_(20MAR_09)_Final_Proof(16).pdf|teideal=An tuarascáil bhliantúil|údar=An Chomhairle Ealaíon|dáta=2007|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231109223550/https://www.artscouncil.ie/uploadedFiles/AC_07_Figs_(20MAR_09)_Final_Proof(16).pdf|archivedate=2023-11-09}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Díospóid chánach Apple - AE]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-dlí}}

[[Catagóir:Gnó]]
[[Catagóir:Airgeadas]]</text>
      <sha1>444qut8q0fc3dr00v6tam54suly3lsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gradaim Iriseoireachta na hÉireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110523</id>
    <revision>
      <id>1332235</id>
      <parentid>1330807</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Mionathruithe</comment>
      <origin>1332235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1557" sha1="ceqfsadhws9r2q6h0xm4hkgcpygy2nr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Bronnann [[NewsBrands Ireland]] '''Gradaim Iriseoireachta na hÉireann''' gach bliain ar [[iriseoirí]] agus [[nuachtáin]] Éireannach i gcatagóirí éagsúla.&lt;ref&gt;https://www.artscouncil.ie/ga/Nuacht/Literature/Writer-in-Residence/Fellowship-appointments-for-2022/{{Dead link|date=Aibreán 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

I measc na mbuaiteoirí bhí [[Fintan O'Toole]], an ''[[Irish Examiner]]'' agus ''[[ExtraG.ie]]''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://nuacht-gaeilge.com/eireann/bhuaigh-an-irish-examiner-leathanach-tosaigh-na-bliana-ag-gradaim-iriseoireachta-na-heireann-2023/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2023-11-16 |archivedate=2023-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231116213311/https://nuacht-gaeilge.com/eireann/bhuaigh-an-irish-examiner-leathanach-tosaigh-na-bliana-ag-gradaim-iriseoireachta-na-heireann-2023/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://extrag.ie/2023/11/13/nuacht/extrag-ie-ainmnithe-morghradam/&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Iriseoir na Bliana]] ([[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]])
* [[Gradaim Náisiúnta Meán na Mac Léinn]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.JournalismAwards.ie JournalismAwards.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116103350/https://journalismawards.ie/ |date=2023-11-16 }}

{{Síol-ie}}

[[Catagóir:Iriseoireacht| ]]
[[Catagóir:Dámhachtainí]]
[[Catagóir:Meáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Tionscal na meán]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2011]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]]</text>
      <sha1>ceqfsadhws9r2q6h0xm4hkgcpygy2nr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332325</id>
      <parentid>1332235</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1736" sha1="r7k79yrbzcd9d4gchrg513l6xswbqbx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Bronnann [[NewsBrands Ireland]] '''Gradaim Iriseoireachta na hÉireann''' gach bliain ar [[iriseoirí]] agus [[nuachtáin]] Éireannach i gcatagóirí éagsúla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.artscouncil.ie/ga/Nuacht/Literature/Writer-in-Residence/Fellowship-appointments-for-2022/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231116213309/https://www.artscouncil.ie/ga/Nuacht/Literature/Writer-in-Residence/Fellowship-appointments-for-2022/ |archivedate=2023-11-16 |dátarochtana=2023-11-16}}&lt;/ref&gt;

I measc na mbuaiteoirí bhí [[Fintan O'Toole]], an ''[[Irish Examiner]]'' agus ''[[ExtraG.ie]]''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://nuacht-gaeilge.com/eireann/bhuaigh-an-irish-examiner-leathanach-tosaigh-na-bliana-ag-gradaim-iriseoireachta-na-heireann-2023/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2023-11-16 |archivedate=2023-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231116213311/https://nuacht-gaeilge.com/eireann/bhuaigh-an-irish-examiner-leathanach-tosaigh-na-bliana-ag-gradaim-iriseoireachta-na-heireann-2023/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://extrag.ie/2023/11/13/nuacht/extrag-ie-ainmnithe-morghradam/&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Iriseoir na Bliana]] ([[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]])
* [[Gradaim Náisiúnta Meán na Mac Léinn]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.JournalismAwards.ie JournalismAwards.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116103350/https://journalismawards.ie/ |date=2023-11-16 }}

{{Síol-ie}}

[[Catagóir:Iriseoireacht| ]]
[[Catagóir:Dámhachtainí]]
[[Catagóir:Meáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Tionscal na meán]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2011]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]]</text>
      <sha1>r7k79yrbzcd9d4gchrg513l6xswbqbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aclaíocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110533</id>
    <revision>
      <id>1332136</id>
      <parentid>1226273</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="athsv1scjyflt64dq56gsf37uasu8vo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Spórt}}

Tá '''aclaíocht''' riachtanach le haghaidh saoil sláintiúil. Daoine nach ndéanann aclaíocht ar bhonn rialta, tagann tinnis éagsúla orthu agus bíonn fadhbanna lena meáchan acu. Ní gá go mbeadh an spórt sa chás seo  iomaíoch. is féidir le haclaíocht a bheith, mar shampla,  i bhfoirm damhsa, snámha nó siúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=TOBAR NA GAOISE; LÁMHLEABHAR DÉAGÓRA DO RANGANNA IARBHUNOIDEACHAIS  SÓISIALTA, PEARSANTA AGUS SLÁINTE (OSPS)|údar=Brendan Ó Dufaigh / COGG|dáta=2015|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114054846/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|archivedate=2017-11-14}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin    ==

* [[Folláine cholainne]]
* Aclaíocht isiméadrach

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-sláinte}}
[[Catagóir:Spórt]]
[[Catagóir:Sláinte]]
[[Catagóir:Folláine cholainne]]
[[Catagóir:Aclaíocht]]</text>
      <sha1>athsv1scjyflt64dq56gsf37uasu8vo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aisiméadracht faisnéise</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110734</id>
    <revision>
      <id>1332139</id>
      <parentid>1220180</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7564" sha1="9kyeu6zmklze1vpq6pvk6yst179far5" xml:space="preserve">{{glanadh-mar|profléitheoireacht de dhíth}}
[[Íomhá:Information_balance_diagram.svg|mion| Léaráid a léiríonn cothromaíocht na cumhachta le faisnéis fhoirfe ag ceannaitheoirí agus díoltóirí.]]
I dteoiric na gconarthaí agus san [[eacnamaíocht]], déileálann '''aisiméadracht  fhaisnéise''' le staidéar ar chinntí in idirbhearta ina bhfuil faisnéis níos mó nó níos fearr ag páirtí amháin ná an páirtí eile.

Cruthaíonn aisiméadracht  fhaisnéise éagothroime cumhachta in idirbhearta, rud a d’fhéadfadh a bheith ina chúis leis na hidirbhearta a bheith neamhéifeachtúil uaireanta, rud a fhágann go dteipeann ar an margadh sa chás is measa. Samplaí den fhadhb seo is ea roghnú díobhálach, &lt;ref&gt;Charles Wilson (2008). &quot;adverse selection,&quot; ''The New Palgrave Dictionary of Economics'' 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000040&amp;edition=&amp;field=keyword&amp;q=asymmetric%20information&amp;topicid=&amp;result_number=7 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014172744/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000040&amp;edition=&amp;field=keyword&amp;q=asymmetric%20information&amp;topicid=&amp;result_number=7 |date=2017-10-14 }}&lt;/ref&gt; baol morálta, &lt;ref name=&quot;Dembe, Allard E 2000&quot;&gt;Dembe, Allard E. and Boden, Leslie I. (2000). &quot;Moral Hazard: A Question of Morality?&quot; New Solutions 2000 10(3). 257–79&lt;/ref&gt; agus monaplachtaí eolais. &lt;ref&gt;John O. Ledyard (2008). &quot;market failure,&quot; &amp;nbsp;''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Ed. &amp;nbsp;[http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000056&amp;q=failure&amp;topicid=&amp;result_number=1 Abstract.]&lt;/ref&gt;

Bealach coitianta chun aisiméadracht  faisnéise a shamhlú is ea le scála, le taobh amháin an díoltóir agus an taobh eile an ceannaitheoir.   Nuair a bhíonn faisnéis níos mó nó níos fearr ag an díoltóir, is dóichí go dtarlóidh an t-idirbheart i bhfabhar an díoltóra (&quot;d'aistrigh  cothromaíocht na cumhachta chuig an díoltóir&quot;). Sampla de sin a d'fhéadfadh a bheith ann nuair a dhíoltar carr athláimhe, is dócha go mbeidh tuiscint i bhfad níos fearr ag an díoltóir ar riocht an chairr agus dá bhrí sin ar a luach margaidh ná mar atá ag an gceannaitheoir, nach féidir leis ach an luach margaidh a mheas bunaithe ar an bhfaisnéis a sholáthraíonn an díoltóir agus a measúnú féin ar an bhfeithicil. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Akerlof|first=George A.|date=1970-08-01|title=The Market for &quot;Lemons&quot;: Quality Uncertainty and the Market Mechanism|url=https://academic.oup.com/qje/article/84/3/488/1896241|journal=The Quarterly Journal of Economics|language=en|volume=84|issue=3|pages=488–500|doi=10.2307/1879431|jstor=1879431|issn=0033-5533}}&lt;/ref&gt; Is féidir cothromaíocht na cumhachta a bheith i lámha an cheannaitheora, áfach. Nuair a bhíonn árachas sláinte á cheannach, ní i gcónaí a cheanglaítear ar an gceannaitheoir sonraí iomlána a sholáthar maidir le rioscaí sláinte sa todhchaí. Mura gcuirtear an t-eolas seo ar fáil don chuideachta árachais, íocfaidh an ceannaitheoir an phréimh chéanna is a íochann an ceannaitheoir eile, ar dócha go mbeidh i bhfad níos lú seans aige go mbeidh eisíocaíocht ag teastáil uaidh amach anseo. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Arrow|first=Kenneth J.|year=1963|title=Uncertainty and the Welfare Economics of Medical Care|volume=53|issue=5|pages=941–973|jstor=1812044|publisher=American Economic Association}}&lt;/ref&gt; Léiríonn an íomhá in aice láimhe cothromaíocht na cumhachta idir dhá ghníomhairí nuair a bhíonn faisnéis fhoirfe ann.  Ciallaíonn faisnéis fhoirfe go bhfuil eolas iomlán ag gach páirtí. Má tá níos mó faisnéise ag an gceannaitheoir, léirítear cothromaíocht na cumhachta  leis an gclaonadh scála i dtreo thaobh an cheannaitheora..

Cuimsíonn aisiméadracht  faisnéise iompar neamheacnamaíoch. Bíonn faisnéis níos fearr ag gnólachtaí príobháideacha ná ag rialtóirí faoi na gníomhartha a dhéanfaidís in éagmais rialála, agus d'fhéadfaí an bonn a bhaint d'éifeachtacht rialacháin.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Fullerton|first=Don|title=The Design and Implementation of U.S. Climate Policy|date=13 May 2010|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago Illinois|isbn=9780226269146|pages=11|url=https://www.nber.org/chapters/c12123.pdf|access-date=9 March 2019}}&lt;/ref&gt; Tá sé aitheanta ag teoiric an chaidrimh idirnáisiúnta go bhféadfadh aisiméadracht  fhaisnéise a bheith mar chúis le cogaí {{Sfn|Jackson|Morelli|2011}} agus gur eascair &quot;Most of the great wars of the modern era resulted from leaders miscalculating their prospects for victory&quot;.{{sfn|Ikenberry|1999|p=128}} Scríobh Jackson agus Morelli go mbíonn aisiméadracht  fhaisnéise idir ceannairí náisiúnta, nuair a bhíonn difríochtaí “ in what they know [i.e. believe] about each other's armaments, quality of military personnel and tactics, determination, geography, political climate, or even just about the relative probability of different outcomes&quot; nó i gcás ina bhfuil &quot;&quot;incomplete information about the motivations of other agents&quot;. {{Sfn|Jackson|Morelli|2011}}

Déantar staidéar ar aisiméadracht  fhaisnéise i gcomhthéacs fadhbanna príomhghníomhaire nuair is mórchúis mhífhaisnéise iad agus tá sé riachtanach i ngach próiseas cumarsáide. &lt;ref&gt;Christozov D., Chukova S., Mateev P., Chapter 11. Informing Processes, Risks, Evaluation of the Risk of Misinforming, in [https://books.google.com/books?id=3qtlYfQut1wC Foundations of Informing Science], ISI, 2009, pp. 323–356&lt;/ref&gt; Tá aisiméadracht  fhaisnéise i gcodarsnacht le faisnéis fhoirfe, rud atá ina phríomhthuairim san eacnamaíocht nuachlasaiceach. 

Sa bhliain 1996, bronnadh Duais Cuimhneacháin Nobel san Eacnamaíocht ar James A. Mirrlees agus William Vickrey as a gcuid &quot;fundamental contributions to the economic theory of incentives under asymmetric information&quot;.  Mar thoradh air seo d'aithin an Coiste Nobel an tábhacht a bhaineann le fadhbanna faisnéise san eacnamaíocht. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Rosser|first=J. Barkley Jr.|date=2003-01-01|title=A Nobel Prize for Asymmetric Information: The economic contributions of George Akerlof, Michael Spence and Joseph Stiglitz|url=https://doi.org/10.1080/09538250308445|journal=Review of Political Economy|volume=15|issue=1|pages=3–21|doi=10.1080/09538250308445|issn=0953-8259}}&lt;/ref&gt; Bhronn siad Duais Nobel eile sa bhliain 2001 ar George Akerlof, Michael Spence, agus Joseph E. Stiglitz as a gcuid “&quot;analyses of markets with asymmetric information&quot;.&lt;ref name=&quot;officialpressrelease2&quot;&gt;[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2001/press.html &quot;The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2001: Information for the Public&quot;], press release from the [[Royal Swedish Academy of Sciences]], [[Nobel Foundation]], ''nobelprize.org'', October 2001, accessed November 12, 2007.&lt;/ref&gt;. &lt;ref name=&quot;officialpressrelease&quot;&gt;[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2001/press.html &quot;The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2001: Information for the Public&quot;], press release from the [[Royal Swedish Academy of Sciences]], [[Nobel Foundation]], ''nobelprize.org'', October 2001, accessed November 12, 2007.&lt;/ref&gt;

== Stair ==
==Tagairtí==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Aisiméadracht faisnéise| ]]
[[Catagóir:Dlí agus eacnamaíocht]]
[[Catagóir:Cliseadh margaidh]]</text>
      <sha1>9kyeu6zmklze1vpq6pvk6yst179far5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bunachar Bhéaloideas na Féinne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110761</id>
    <revision>
      <id>1332209</id>
      <parentid>1295981</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1332209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3122" sha1="t7ciyss9ch6nezet3m5vbufuzxbilzl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}}
[[Íomhá:Heroes of the dawn (1914) (14566385007).jpg|mion|''Heroes of the dawn'' (1914) le [[Violet Russell]]]]
Is bunachar sonraí é '''Bunachar Bhéaloideas na Féinne''' (BBF) nó an '''''Fionn Folklore Database''''' ([https://fionnfolklore.org/#/ fionnfolklore.org]).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://fionnfolklore.org/#/|teideal=Fionn Folklore Database|work=fionnfolklore.org|dátarochtana=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/cois-tine-le-fionn-mac-cumhaill/|teideal=Cois Tine le Fionn Mac Cumhaill|údar=[[Dubhán Ó Longáin]]|dáta=2023-12-12|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2023-12-13}}&lt;/ref&gt; Seoladh an acmhainn sa bhliain 2023. Is le maoiniú ó [[Ollscoil Harvard]] agus ó Chlár Tacaíochta Eisimirceach Rialtas na hÉireann a cuireadh an tionscadal seo ar an bhfód.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/tuarascail/2023/07/03/fionn-mac-cumhaill-sa-re-dhigiteach/|teideal=Fionn Mac Cumhaill sa ré dhigiteach|údar=[[Éanna Ó Caollaí]]|dáta=2023|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2023-12-12}}&lt;/ref&gt; Tá an acmhainn faoi stiúir an [[Natasha Sumner|Dr Natasha Sumner]] ó Roinn na dTeangacha agus na Litríochtaí Ceilteacha in [[Ollscoil Harvard]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/thebluffer/2023/07/18/news/sce_alta_agus_amhra_in_na_fiannai_ochta_anois_le_fa_il_in_aon_bhunachar_amha_in-3447625/|teideal=Scéalta agus amhráin na Fiannaíochta anois le fáil in aon bhunachar amháin|údar=[[Robert McMillen]]|dáta=2023-07-18|work=[[The Irish News]]|dátarochtana=2023-12-13}}&lt;/ref&gt;

=== Feidhmiúlacht ===
* Tá thart fá 3,500 scéal ar BBF agus tuilleadh scéalta á gcur air i gcónaí. Tá an [[Fiannaíocht|Fhiannaíocht]] ar an mbailiúchán scéalaíochta is líonmhaire dá bhfuil ann sa traidisiún Gaelach.
* Tá scéalta i gceithre theanga ann – [[An Ghaeilge|Gaeilge na hÉireann]], [[Gaeilge na hAlban]], [[Gaeilge Mhanann]], agus [[An Béarla|Béarla]] – agus iad bailithe ar dhá thaobh an Atlantaigh. Bailíodh na scéalta is faide ar shiúl in [[Seattle]] sna Stáit Aontaithe. 
* Tá léarscáil idirghníomhach acu agus is féidir ceantar ar bith a chuardach.
* Tá gluais de théarmaí úsáideacha le fáil, agus cur síos ar na carachtair is suntasaí i saol na Féinne. 

== Féach freisin ==
* [[Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[Bailiúchán na Scol]]

== Naisc sheachtracha ==
* [https://fionnfolklore.org/#/ Fionn Folklore Database / fionnfolklore.org]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Bunachar Bhealoideas na Feinne}}
[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]
[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]]
[[Catagóir:Béaloideas]]
[[Catagóir:An Fhiannaíocht]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2023]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2020í]]
[[Catagóir:Bunachair shonraí]]
[[Catagóir:Bunachair shonraí ar líne]]
[[Catagóir:Bunachair shonraí de réir ábhar]]
[[Catagóir:Tograí idirghaelacha]]
[[Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge]]
[[Catagóir:Láithreáin gréasáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Láithreáin gréasáin]]</text>
      <sha1>t7ciyss9ch6nezet3m5vbufuzxbilzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siansa Fantaiseach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110868</id>
    <revision>
      <id>1332462</id>
      <parentid>1226744</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="8nzrcq6tq80uwrcysejutx0bbr7cp82" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Saothar Ceoil}}Chum [[Hector Berlioz]] an ''Symphonie Fantastique'' sa bhliain 1830, nuair nach raibh sé ach 26 bliana d’aois. Tá an siansa  difriúil ó shiansaí a bhí cumtha ag leithéidí [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] nó [[Franz Joseph Haydn|Haydn]] mar gheall ar an struchtúr a bhaineann leis agus mar gheall ar an scéal atá taobh thiar den cheol.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Symphonie-Fantastique.pdf|teideal=Symphonie Fantastique|údar=cogg.ie/|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220703074300/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Symphonie-Fantastique.pdf|archivedate=2022-07-03}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Berlioz Symphonie Fantastique finale, bars 1-4 02.png|mion|Finale ]]
[[Íomhá:Berlioz Symphonie Fantastique finale, bars 1-4 01.wav|mion]]

=== Scéal agus struchtúr ===
[[Íomhá:Symphonie fantastique Passions.jpg|mion|an chuid  &quot;passions&quot;]]
[[Íomhá:Hector Berlioz - Symphonie fantastique, op. 14 - 1. Rêveries – Passions (Igor Markevitch, Orchestre Lamoureux, 1962).ogg|mion]]
Ceol tuairisciúil nó léiritheach atá ann – ceol a insíonn scéal gan focail a úsáid - agus cé go raibh ceol léiritheach úsáidte i siansaí roimhe seo (mar shampla Siansa Uimhir 6 le Beethoven), bhí forbairt mhór déanta ar an bhunsmaoineamh sa siansa mór seo le Berlioz. Tá scéal an siansa bunaithe ar an ghrá leatromach a mhothaigh Berlioz don aisteoir Éireannach [[Harriet Smithson]] – bean a phós sé níos maille ina shaol. 

Úsáideann Berlioz téama ar a dtugtar “idée fixe” trí na gluaiseachtaí ar fad, agus tagann athrú ar an téama de réir mar a athraíonn mothúcháin an chumadóra. Tá cúig ghluaiseacht sa siansa seo – de ghnáth ní bhíodh ach ceithre ghluaiseacht i siansa clasaiceach. Tugann Berlioz teidil ar gach ceann de na gluaiseachtaí seo, le soiléiriú a dhéanamh ar an scéal :  

1. Rêveries, passions (brionglóidí, paisin) 

2. Un Bal (Damhsa, Bál) 

3. Scène aux champs (Radharc ar na páirceanna) 

4. Marche au Supplice (Máirseáil chun na Croiche) 

5. Songe d’une nuit du Sabbat (Brionglóid d’Oíche Shabóide na gCailleach) 

Is léir go bhfuil an scéal sa siansa seo bunaithe ar shaol Berlioz, agus déanann sé cur síos ar an ríméad, ar an éadóchas, ar an dóchas agus ar an eagla a shíolraíonn ón ghrá atá ag an chumadóir do bhean. Mar a léiríonn an t-ainm, is siansa fantaisíoch nó samhlaíoch é an siansa seo a insíonn faoi bhrionglóidí an chumadóra ina maraíonn sé a ghrá geal agus faoin bhealach ina ndaortar chun croiche é agus ar deireadh faoi mar a bhuaileann an bheirt le chéile ag fleá dhrabhlásach na gcailleach. Scríobh Berlioz an scéal seo ar fad i gclár a tugadh amach don lucht éisteachta ag ceolchoirmeacha ionas go dtuigfí gach ar tharla sa cheol.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Ceol ===
Tá an siansa seo i ngléas C mór.

== Féach freisin     ==

* [[Harriet Smithson]] agus [[Hector Berlioz]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Hector Berlioz]]
[[Catagóir:Ceol clasaiceach]]</text>
      <sha1>8nzrcq6tq80uwrcysejutx0bbr7cp82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carn (iris)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111027</id>
    <revision>
      <id>1332203</id>
      <parentid>1319444</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis</comment>
      <origin>1332203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3716" sha1="leriz7a0nhzbd4xax0psglfeytm2shr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Nuachtán}}
{{Teideal iodálach}}
Is é '''''Carn''''' irisleabhar oifigiúil an [[Conradh Ceilteach|Chonartha Cheiltigh]]. Bunaíodh i 1973 é.&lt;ref name=&quot;cl&quot;/&gt; Roghnaíodh ainm an irisleabhair mar gheall ar a luach siombalach, agus toisc go bhfuil an focal “[[carn]]” le fáil i ngach ceann de na [[teangacha Ceilteacha]] beo. An fotheideal atá ann ná ‘''A Link Between the [[Náisiúin Cheilteacha|Celtic Nations]]''’.

An sprioc atá ag ''Carn'' ná aidhmeanna an Chonartha Cheiltigh a chur chun cinn, is é sin, athbheochan na dteangacha Ceilteacha agus féinrialú na [[Náisiúin Cheilteacha|Sé Náisiún Cheilteacha]] a bhaint amach.

Foilsítear an chuid is mó de na haltanna i [[An Béarla|mBéarla]], chomh maith le haltanna sna sé [[Teangacha Ceilteacha|theanga Cheilteacha]] freisin: [[An Bhriotáinis|Briotáinis]], [[An Choirnis|Coirnis]], [[An Ghaeilge|Gaeilge]], [[Gaeilge Mhanann|Manainnis]], [[Gaeilge na hAlban]], agus [[An Bhreatnais|Breatnais]], in éineacht le haistriúcháin agus achoimrí i [[An Béarla|mBéarla]]. San am atá caite, foilsíodh altanna i [[An Fhraincis|bhFraincis]] freisin.

I measc na scríbhneoirí suntasacha san irisleabhar tá an file [[Gaeilge na hAlban|Gàidhlig]] [[Somhairle MacGill-Eain]].

== Eagarthóirí ==
* Frang MacThòmais (1973–1974), Albanach
* [[Pádraig Ó Snodaigh]] (1974–1977), Éireannach
* Cathal Ó Luain (1977–1981), Éireannach
* Pedyr Pryor (1981–1984), Cornach
* Pat Bridson (1984–2013), Manannach (ina chónaí in Éirinn)&lt;ref name=&quot;cl&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.celticleague.net/tag/carn-magazine/|teideal=Carn Magazine|work=Celtic League|dátarochtana=2024-01-08|archivedate=2024-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240109002827/http://www.celticleague.net/tag/carn-magazine/}}&lt;/ref&gt;
* Rhisiart Tal-e-bot (2013–an lá atá inniu ann), Cornach

== Féach freisin ==
* [[Conradh Ceilteach|An Conradh Ceilteach]]
* ''[[Breizh-Llydaw]]''
* ''[[Mionlach (iris)|Mionlach]]''
* ''[[An Guth]]'' (ar scor)
* [[:Catagóir:Tograí idircheilteacha]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://celticleague.net/carn/ Láithreán gréasáin ''Carn''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412140445/http://www.celticleague.net/carn/ |date=2010-04-12 }}
* [http://celticleague.net/ An Conradh Ceilteach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117203623/http://www.celticleague.net/ |date=2007-11-17 }}

{{DEFAULTSORT:Carn, iris}}
[[Catagóir:Irisí Gaeilge]]
[[Catagóir:Irisí Breatnaise]]
[[Catagóir:Irisí Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Irisí nuachta]]
[[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin sna teangacha Ceilteacha]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge Mhanann]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhriotáinise]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Choirnise]]
[[Catagóir:Teangacha Ceilteacha]]
[[Catagóir:Tograí idircheilteacha]]
[[Catagóir:Irisí Éireannacha]]
[[Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Oileán Mhanann]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Chornacha]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhriotánacha]]
[[Catagóir:Meáin na Gaeilge]]
[[Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Meáin Ghaeilge Mhanann]]
[[Catagóir:Meáin na Breatnaise]]
[[Catagóir:Meáin na Briotáinise]]
[[Catagóir:Meáin na Coirnise]]
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta]]
[[Catagóir:Ráitheacháin]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1973]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1970í]]</text>
      <sha1>leriz7a0nhzbd4xax0psglfeytm2shr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bard Bharbhais</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111083</id>
    <revision>
      <id>1332166</id>
      <parentid>1263385</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1914" sha1="ts7krapgcitcg8ot98a2y8jpm8vfa04" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

File (bard) agus gabha ab ea '''Dòmhnall Chràisgein''' (“Dòmhnall MacDhòmhnaill”, “Dòmhnall Dòmhnallach”, “Bàrd Bharbhais”) (1861-1916). I nGabhsann a rugadh é ach d’aistrigh sé go Dail bho Dheas, i gceantar Nis, [[Leòdhas]], go gairid tar éis do mhuintir Ghabhsann a bheith díshealbhaithe as an mbaile sin. Saoir cloiche a bhí ina athair féin - agus bard - agus bhí Dòmhnall ar scoil i [[Steòrnabhagh]] go dtí go raibh sé 18 mbliana d'aois. Ansin chuaigh sé go Deimhidh, ar dheis ar [[Inbhir Nis|Inbhear Nis]], ag obair agus is ann a sheinn sé an chéad amhrán, [[Òran na Lice]] .

D’fhill sé ar Leòdhas agus chuaigh sé go Barbhas, chun aire a thabhairt dá sheanathair. Bhunaigh sé ceardlann ann. Pósadh faoi dhó é, agus as Barbhas an bheirt bhan. Níor bhain sé cáil amach mar fhile go dtí gur fhill sé ar Leòdhas.

Bhí leanbh amháin ag Domhnall (Fionnlagh)  lena chéad bhean. Chuaigh Fionnlagh agus a bhean ar imirce go [[Manitoba]].

== Naisc sheachtracha ==

* [http://gaelicresources.co.uk/images/grd/multimedia/baird/bardbharabhais.htmn GRD: Barbadian poet (Donald Macdonald)] {{Dead link|date=September 2022|fix-attempted=yes}} 
* [https://web.archive.org/web/20190824123240/http://www.tobarandualchais.co.uk/gd/fullrecord/38929/1 Tobar an Dualchais: Ócáid a thug ar an bhfile Barbadach ‘Oran na Lice’ a scríobh] {{gd}}
* [http://www.bbc.co.uk/alba/oran/orain/eilean_mo_ghaoil/ BBC: Bliain na nAmhrán: Island of Love], le Donald MacDonald (Barbarian Poet)
* [http://www.bbc.co.uk/alba/oran/orain/bathadh_dhail/ BBC : Bliain na nAmhrán : Bâth Dála], le Donald MacDonald (Barbarian Poet)

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Chràisgein, Dòmhnall}}
[[Catagóir:Básanna i 1916]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1861]]
[[Catagóir:Filí Gaelacha]]
[[Catagóir:Baird Ghaelacha]]
[[Catagóir:Daoine ón Albain]]</text>
      <sha1>ts7krapgcitcg8ot98a2y8jpm8vfa04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christina Noble</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111174</id>
    <revision>
      <id>1332191</id>
      <parentid>1324032</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8576" sha1="032juej0mcsi3en01vu4przwwo6u8ds" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Is bean feachtais ar son chearta na bpáistí í '''Christina Noble'''. Rugadh í ar an 23 Nollaig 1944 i m[[Baile Átha Cliath]]. Bhunaigh sí an ''Christina Noble Children's Foundation'' sa bhliain 1989.

== Óige ==
Bhí óige dhúshlánach aici. An cailín ba shine i dteaghlach ina raibh ochtar leanaí, beirt acu a fuair bás agus iad ina leanaí.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Thóg a máthair Christina agus a trí siblíní. Ba alcólach é a hathair agus chaith sé an t-airgead ar fad ar an ól. Fuair a máthair bás nuair a bhí Christina deich mbliaina d'aois. Bhí uirthi a bheith ina máthair í féin dá deirfiúracha níos óige, nach raibh an duine ab óige acu ach triúr. “Rinne mé iarracht iad a bheathú, rinne mé iarracht iad a thabhairt ar scoil. Rachainn go dtí an margadh ag 4rn chun na oráistí agus na cabáiste a bhí siad ag casadh amach a fháil agus ansin thiocfainn abhaile chun iarracht a dhéanamh iad a chócaráil.”&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Scar an stát na páistí óna chéile agus cuireadh iad chuig dílleachtlanna éagsúla. Dúradh leis na páistí go bhfuair a siblín báis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Chaith Christina ceithre bliaina i scoil tionsclaíoch a raibh ag na mná rialta.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishamerica.com/2015/05/mama-tina-the-story-of-christina-noble-2-2/|teideal=Mama Tina: The Story of Christina Noble {{!}} Irish America|dáta=2015-05-14|language=en-US|dátarochtana=2024-01-18}}&lt;/ref&gt; Tar éis roinnt iarrachtaí éalú, fuair Christina ar ais chuig [[Baile Átha Cliath]]. Bhí sí gan dídean ina chodladh i bpoll a thochail sí i b[[Páirc an Fhionnuisce]]. Le linn an am seo, bhí éigniú déanta uirthi, d'éirigh sí torrach agus bhí sí seolta ar ais chuig na mná rialta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bhí leanbh buachaill aici a raibh tógtha uaithi le haghaidh uchtú. Tar éis a fháil amach gur d'inis an stáit bréag faoi báis a siblíní, d'aimsigh Christina a deartháir i [[Sasana]] agus bhog sí isteach leis go dtí go raibh sí 18 bliain d'aois. 

== Pósadh ==
Nuair a bhí sí i Sasana, bhuail agus phós sí a fear chéile agus bhí trúir páiste aici, Helenita, Nicolas agus Androula,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.womensmuseumofireland.ie/exhibits/christina-noble|teideal=Christina Noble|language=en-IE|work=Women’s Museum of Ireland|dátarochtana=2024-01-16}}&lt;/ref&gt; ach bhí an pósadh deacair agus míshásúil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Gairm ==
Thosaigh Christina ag fáil brionglóidí faoin cogadh [[Vítneam]] agus an tionchar a raibh ar na páistí. I brionglóid athfhillteach amháin, bhí páistí Vítneamach gan éadaí ag rith síos bóthar créafóige ag éalú ón buamáil Napalm. Thar na páistí a raibh solas bán leis an focal 'Vietnam'.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Mhothaigh Christina go raibh na páistí ag teacht uirthi, ag glaoc uirthi chun cabhrú leo. D'athraigh an brionglóid seo saol Christina go deo, ag spreagadh uirthi chun cabhrú le páistí eile a raibh ag fulaingt an méid céanna a raibh Christina nuair a bhí sí ina páiste.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Fiche bliain níos déanaí, i 1989, chuaigh Christina ar turas leis an sproic chun cabhrú le páistí sa príomhcathair i [[Vítneam]], Ho Chi Minh. Bhí Christina ag siúl gach lá agus oíche ag cuardach páistí a raibh leigheas de dhíth acu agus cosaint de dhíth ó eacnamaíocht agus saothrú gnéasach. Thar an ocht bliain eile, thóg sí an Christina Noble Children's foundation.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tá sé mar aidhm ag an CNCF chun páistí a seitáil suas don saol, mar creideann Christina go bhfuil an óige mar cosán don ár todhchaí, buncloch don saol, agus sin an fáth go gcuireann sí an focail fondúireacht ar an eagraíocht in áit carthanacht. Shocraigh an CNCF clinicí sláinte, scoileanna, scáthlán do bhuachaillí gan dídean, ionad cúram páistí, foireann [[Sacar|sacair]] agus scoil gruaigaireacht agus salón. Tá [[ceol]] agus rangannaí [[snámh]] curtha ar an liosta fada freisin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá baint ag an bhfondúireacht le go leor gníomhaíochtaí lena n-áirítear cúnamh oideachais, forbairt pobail, umar uisce soláthar, bunú agus forbairt oideachais, cláir iasachtaí imrothlacha, cúnamh éigeandála do leanaí agus a dteaghlaigh, agus scáthláin do gach leanbh faoi mhíbhuntáiste agus leanaí sráide, gan ach roinnt a lua. Ó cuireadh tús leis, tá 120 tionscadal bunaithe ag Fondúireacht Christina agus bhí tionchar aici ar shaolta os cionn 700,000 de na daoine is boichte, is leochailí leanaí agus a dteaghlaigh i [[Vítneam]] agus sa [[An Mhongóil|Mhongóil]]. Is í Christina fós an príomhfhórsa tiomána agus inspioráid agus coinníonn sí dlúth-theagmháil phearsanta leis na leanaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thehealthzoneshow.com/christina-noble/|teideal=Christina Noble on Forgiveness, Her Life, Her Family, Cancer, Transformation and Living With No Regrets.|dáta=2016-05-04|language=en-GB|work=The Health Zone Show|dátarochtana=2024-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250119191222/https://www.thehealthzoneshow.com/christina-noble/|archivedate=2025-01-19}}&lt;/ref&gt;

Fós téann Christina amach chuig na sráideanna i [[Vítneam]] ag cuardú iad atá ag bun an carn bocht, ach ní tharraingeodh sí páiste óna theach nó chlann. Téann sí chuig pobail bocht, ag curadh gníomh an fondúireacht chun cinn agus ag tabhairt eolas do daoine faoi cad atá sí ábalta dhéanamh daoibh. Is rogha é ag tabhairt cuairt chuig na clinicí. Bíonn Christina ag obair chun $500,000 a bhailiú an bhlian chun an fondúireacht a choinnéail thar an talamh. Tá oifigí i níos mó 14 tíortha ar fud an domhain chun airgead a bhailiú, tugann Christina cuairt chuig formhór de na hoifigí gach bliain. Tá an grúpa ag lorg cuidiú ón [[Na Náisiúin Aontaithe|UN]] agus rialtais ar fud an domhain. I 1997, d'fhás Christina gníomhach an CNCF go dtí an [[An Mhongóil|Mhongóil]] agus chuir sé isteach clár oideachasúil príosún, tionscadamh sláinte, scéim urraíocht do páistí agus córas iasachtaí. Leathnaigh Christina a cuid oibre tarrthála chun cabhrú le leanaí a bhfuil cónaí orthu i ndálaí maireachtála anacair, mar shéaraigh, sa [[An Mhongóil|Mhongóil]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://prideofireland.ie/christina-noble/|teideal=CHRISTINA NOBLE|dáta=2016-06-10|language=en-GB|work=Pride of Ireland|dátarochtana=2024-04-08|archivedate=2024-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408084220/https://prideofireland.ie/christina-noble/}}&lt;/ref&gt; Go dtí seo, cuidigh an CNCF thart ar 140,000 páistí. Ar an 25ú Feabhra, fuair sí OBE ón [[Séarlas III|Phrionsa Searlas]] i [[Pálás Buckingham|Pálas Buckingham]], Tá súil aici go mbeidh onóir ag fháil níos mó creidiúnacht don a hobair.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Beathaisnéis ==
I rannóg na Saoirsí i m[[Baile Átha Cliath]], [[Éire]], a rugadh Noble ar 23 Nollaig 1944. Fuair a máthair bás nuair a bhí sí deich mbliaina d'aois. Cuireadh chuig dílleachtlann í agus dúradh go mímhacánta go raibh a triúr deartháireacha marbh.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/feb/13/my-700000-children|teideal=Christina Noble: the woman who transformed the lives of 700,000 children|údar=Joanna Moorhead|dáta=2016-02-13|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2024-02-26}}&lt;/ref&gt; D'éalaigh sí agus chónaigh sí go garbh i m[[Baile Átha Cliath]], áit ar éigníodh drong í, rud a d'fhág go raibh sí torrach. Uchtaíodh a mac óg, in aghaidh a tola. Tar éis di a fháil amach go raibh lied an stát faoi bhás a deartháireacha, Christina lonnaithe a deartháir i [[Sasana]] bhog ann chun cónaí leis tar éis di 18 bliain d'aois. Seo an áit ar bhuail sí agus phós sí a fear céile agus bhí triúr clainne acu, Helenita, Nicolas agus Androula. D'fhulaing sí foréigean baile. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

I 1989, tar éis fás a leanaí féin, thug sí cuairt ar [[Vítneam]] agus thosaigh sí ag tabhairt aire do leanaí gan dídean. Bhí an gníomh seo spreagtha ag aisling athfhillteach a bhí aici le linn [[Cogadh Vítneam|Chogadh Vítneam]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Thug sé seo uirthi sa deireadh fondúireacht Christina Noble Children a chruthú. Go dtí seo, chabhraigh sí féin agus an Fhondúireacht le breis agus 700,000 páiste i [[Vítneam]] agus sa [[An Mhongóil|Mhongóil]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Noble, Christina}}</text>
      <sha1>032juej0mcsi3en01vu4przwwo6u8ds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Creag nam Bathais</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111348</id>
    <revision>
      <id>1332264</id>
      <parentid>1196898</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="qxptwcr8zofxsym3xzktgp982hf2e76" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Is oileán in [[Linne Foirthe|Imchuach Fhoirthe]] é '''Creag nam Bathais''' nó '''Am Bas''' (Gaeilge na hÉireann: Creig na Baithise).

Mar phlocóid bholcánach tá sí déanta as [[Eibhear]] agus tá sí 107 m ar airde.

== Stair ==
D’fhan Naomh Baldred anseo sa 7ú haois.&lt;ref&gt;Gazetteer for Scotland: [http://www.scottish-places.info/features/featurefirst3875.html Bass Rock] (Beurla). Air a tharraing 21 an Cèitean 2016.&lt;/ref&gt; Ba [[Príosún|phríosún]] é mar a raibh na Cúnantaigh agus [[Seacaibíteachas|Seacaibítigh]] i bpríosún tar éis don Rí [[Séarlas I, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Séarlas I]] an chreig a cheannach sa bhliain 1671. Leagadh an príosún sa bhliain 1701. Tógadh teach solais ann sa bhliain 1902 agus bhí foireann ann go dtí 1988. &lt;ref&gt;Bòrd Thaighean-solais a' Chinn a Tuath: [https://www.nlb.org.uk/Lighthouse.aspx?id=534 Bass Rock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124225923/https://www.nlb.org.uk/Lighthouse.aspx?id=534 |date=2024-01-24 }} (Beurla). Air a tharraing 21 an Cèitean 2016.&lt;/ref&gt; Níl aon duine ina chónaí ann anois.

Rinne [[Iain Dall]] Mac Aoidh píobaireacht faoi Niall &quot;Bhas&quot; Mac Aoidh.

== Fiadhúlra ==
[[Íomhá:Morus-Bassanus_Bass_Rock.jpg|mion| Gainéid thuaisceartacha os cionn na Creige]]
Tá níos mó ná 150,000 gainéad  ar an chreig agus is é an ghnáthóg  is mó ar domhan í don éan seo.&lt;ref&gt;Scottish Seabird Centre: [https://web.archive.org/web/20150216132703/http://www.seabird.org/page.php?level1_id=21&amp;level2_id=82&amp;fullstory=100#100 Bass Rock announced as the world's largest Northern gannet colony] (Beurla). Air a tharraing 16 Gearran 2015&lt;/ref&gt; Is é ''Morus bassanus'' a hainm eolaíoch agus ''fou de bassan'' a hainm Fraincise.

== Tagairtí ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>qxptwcr8zofxsym3xzktgp982hf2e76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alice Wairimu Nderitu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111595</id>
    <revision>
      <id>1332141</id>
      <parentid>1283009</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21405" sha1="t5wp97kupscc3evur9g9f8qvhkppayf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is náisiúnach ón gCéinia í '''Alice Wairimu Nderitu''' (a rugadh ar an 9 Eanáir 1968 i [[Nairobi]])&lt;ref&gt;{{cite web |teideal=Alice Wairimu Nderitu |url=https://www.womeninpeace.org/n-names/2017/7/11/alice-wairimu-nderitu |website=Women in Peace |access-date=28 September 2023}}&lt;/ref&gt; atá ag obair ó Shamhain 2020 mar Chomhairleoir Speisialta na Náisiún Aontaithe maidir le Cinedhíothú a Chosc c d’Ard-Rúnaí [[Na Náisiúin Aontaithe|na Náisiún Aontaithe]], António Guterres. &lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=Wairimu Nderitu chosen to be UN special adviser|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/wairimu-nderitu-chosen-to-be-un-special-adviser-3023570|access-date=2020-11-18|website=The East African|date=17 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michelle Nichols (February 5, 2021), [https://www.reuters.com/article/us-ethiopia-conflict-un/u-n-official-warns-of-high-risk-of-atrocities-in-ethiopia-idUSKBN2A52QJ U.N. official warns of high risk of atrocities in Ethiopia] ''[[Reuters]]''.&lt;/ref&gt;
==Luathshaol agus oideachas==
Tá Dochtúireacht Oinigh ag Nderitu le Litreacha Daonnachta ó Keene State College, céim mháistreachta i staidéir coinbhleachta armtha agus síochána (2013) agus Baitsiléir Ealaíon, Litríochta agus Fealsúnachta (1990) ó Ollscoil Nairobi..&lt;ref&gt;[https://www.un.org/press/en/2020/sga1989.doc.htm Secretary-General Appoints Alice Wairimu Nderitu of Kenya Special Adviser on Prevention of Genocide] [[United Nations]], press release of November 10, 2020.&lt;/ref&gt;

==Gairmréím==
Thug Nderitu seirbhís mar bhall de; Líonra Aontas na hAfraice de Mhná Afracacha i gCosc agus Idirghabháil Coinbhleachta (Fem-Wise) (''Network of African Women in Conflict Prevention and Mediation'' )&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Operationalisation of &quot;FemWise-Africa&quot; |url=http://www.peaceau.org/uploads/final-concept-note-femwise-sept-15-short-version-clean-4-flyer.pdf |website=peaceau.org |access-date=11 May 2023}}&lt;/ref&gt; agus Líonra na mBan a Bhaineann an tSíocháin. Bhunaigh sí an eagraíocht 'Na Guthanna Pobail ar son na Síochána agus an Iolrachais', agus bhí sí ina colúnaí leis an nuachtán ''The EastAfrican''.

Thug Nderitu seirbhís freisin mar Choimisinéir an Choimisiúin Náisiúnta Comhtháthaithe agus Lánpháirtíochta (National Cohesion and Integration Commission) sa Chéinia, agus bhí sí ar cheann de bhunaitheoirí agus an chéad chomhchathaoirleach ar ''Uwiano Platform for Peace'', gníomhaireacht um chosc coinbhleachta a úsáideann teicneolaíocht shoghluaiste chun saoránaigh a spreagadh chun comharthaí foréigin a thuairisciú, ag nascadh rabhadh luath le freagairt luath.

Bhí Nderitu ar dhuine de thriúr idirghabhálaithe (fir ab ea an bheirt eile) de chomhaontú síochána a shínigh 10 bpobal eitneach i Nakuru, an Chéinia. Ar feadh 16 mhí, ba í an t-aon bhean amháin í i bpróiseas síochána ina raibh 100 seanóir agus 3 idirghabhálaí. Ba í an príomh-idirghabhálaí í i bpróiseas síochána a bhain le 29 pobal eitneach i Stát Kaduna as ar eascair síniú Dhearbhú Síochána Kafanchan (''Kafanchan Peace Declaration'').

Ba í an príomh-idirghabhálaí í i bpróiseas síochána a raibh 56 pobal eitneach páirteach ann as ar eascair Dearbhú Síochána Idir-Chomhphobail an Ardchláir Dheisceartaigh, Stát Deisceartach na Nigéire (''Southern Plateau Inter-Communal Peace Declaration in Southern Plateau,Nigeria'' ). Chuir sí go mór le ról na n-idirghabhálaithe ban a shainiú, mar dhuine den bheagán ban atá ina sínitheoirí ar chomhaontuithe síochána mar idirghabhálaí coinbhleachta armtha.

Thug Nderitu seirbhís mar bhall de Choiste Náisiúnta na Céinia um Chosc agus Pionósú Choir an Chinedhíothaithe, Coireanna Cogaidh, Coireanna in Aghaidh an Chine Dhaonna agus gach Cineál Idirdhealaithe (''Kenya National Committee on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, War Crimes, Crimes Against Humanity and all Forms of Discrimination'' ) agus mar Theagascóir don Institiúid Auschwitz um Chosc ar Cinedhíothaithe. Mar cheannaire idirnáisiúnta i réimse ina bhfuil ceannas ag fir, tá Nderitu ina abhcóide ar chuimsiú na mban i bhfóraim idirnáisiúnta éagsúla agus chuir sí le tuairiscí ar an gceist.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfu.ca/content/dam/sfu/centre-for-dialogue/Programs/SFURoundtableSummaryReport.pdf|teideal=How can Canada best support women in the field of conflict and atrocity prevention?|website=sfu.ca|accessdate=8 February 2019}}&lt;/ref&gt;

Thug Nderitu seirbhís freisin mar Choimisinéir ar Choimisiún Fiosrúcháin an Uachtaráin (''Presidential Commission of Inquiry'') maidir le díscaoileadh rialtas Chontae Makueni sa Chéinia.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.capitalfm.co.ke/news/2015/02/uhuru-names-team-to-probe-makueni-dissolution/|teideal=Uhuru names team to probe Makueni dissolution » Capital News|date=10 February 2015|website=Capitalfm.co.uk|accessdate=30 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.businessdailyafrica.com/news/Uhuru-names-team-to-hear-Makueni-county-dispute/539546-2619508-127gdsuz/index.html|teideal=Uhuru names team to hear Makueni county dispute|website=Businessdailyafrica.com|accessdate=30 October 2018}}&lt;/ref&gt;

==Aitheantas==
*2011 – Comhalta Dlí agus Cirt Idirthréimhseach, an Institiúid um Cheartas agus Athmhuintearas (IJR)
*2012 – Bean Déantóir Síochána na Bliana, bronnta ag Institiúid Joan B. Kroc um Shíocháin agus Dlí agus Cirt, Ollscoil San Diego, SAM
*2014 – Raphael Lemkin - Institiúid Auschwitz um Shíocháin agus Athmhuintearas (AIPG)
*2015 – Scoláireacht Ceannaireachta Aspen
*2017 – Gradam Iolrachas Domhanda, bronnta ag an Ionad Domhanda um Iolrachas (A Mhórgacht an Aga Khan agus Rialtas Cheanada) as tiomantas do choinbhleachtaí a chosc ar fud na hAfraice agus cur chuige nuálach maidir le hidirghabháil.
*2018 – Dámhachtain Jack P. Blaney, bronnta ag Ionad Idirphlé Morris J. Wosk, Ollscoil Simon Fraser as idirphlé a úsáid chun tacú le réiteach coinbhleachta lena n - áirítear róil sa Chéinia agus sa Nigéir ach gan a bheith teoranta dóibh
*2019 – Gradam Seaimpín na Síochána agus an Chomhtháthaithe um Éagsúlacht agus um Chuimsiú, Gradam Náisiúnta um Chuimsiú Éagsúlachta na Céinia (Dámhachtainí Diar)
*2022 – Céim Dhochtúireachta Oinigh le Litreacha Daonna, Coláiste Stáit Keene

==Cáineadh==
Chuir príomhghrúpaí cearta daonna i leith Nderitu, atá ina comhairleoir speisialta de chuid na Náisiún Aontaithe maidir le cinedhíothú a chosc, nár chomhlíon sí a sainordú tar éis di gan ach ráiteas amháin a eisiúint faoin gcogadh i nGaza –ina maraíodha na mílte sibhialtach neamhchiontach.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2024/feb/08/palestinian-groups-accuse-un-adviser-of-failing-to-warn-about-potential-genocide United Nations Palestinian groups accuse UN adviser of failing to warn about potential genocide] &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.addameer.org/node/5276#:~:text=Ant%C3%B3nio%20Guterres%2C%20expressing%20profound%20disappointment,Israel%20against%20Palestinians%20in%20Gaza.PALESTINIAN |teideal=ORGANIZATIONS DEMAND INQUIRY INTO UN GENOCIDE PREVENTION OFFICE’S INEXCUSABLE FAILURE TO ADDRESS ISRAEL’S ONGOING GENOCIDE IN GAZA |dátarochtana=2024-02-08 |archivedate=2024-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240208135404/https://www.addameer.org/node/5276#:~:text=Ant%C3%B3nio%20Guterres%2C%20expressing%20profound%20disappointment,Israel%20against%20Palestinians%20in%20Gaza.PALESTINIAN }}&lt;/ref&gt;

I ráiteas a eisíodh i mí Dheireadh Fómhair, d'fhág Alice Wairimu Nderitu aon cháineadh ar Iosrael ar lár.

==Foilseacháin==
* Mukami Kimathi – Mau Mau Woman Freedom Fighter – Wairimu Nderitu&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nation.co.ke/lifestyle/weekend/Mukami-Kimathi-lends-voice-to-women-freedom-fighters/1220-3817430-puw2ee/index.html|teideal=Mukami Kimathi's story lends voice to women freedom fighters|website=Nation.co.ke|accessdate=30 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001241766/the-day-kimathi-died-recollections-by-his-wife-mukami-kimathi|teideal=The Day Kimathi died: Recollections by his wife Mukami Kimathi|first=Amos|last=Kareithi|website=Standardmedia.co.ke|accessdate=30 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001229757/kimathi-s-widow-reveals-her-role-in-kenyatta-and-odinga-battles|teideal=Kimathi's widow reveals her role in Kenyatta and Odinga battles|first=Nzau|last=Musau|website=Standardmedia.co.ke|accessdate=30 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thebigissue.co.ke/index.php/2017/02/18/critical-role-women-kenyas-freedom-struggle-goes-unappreciated-says-first-lady/ |teideal=Critical Role by Women in Kenya's Freedom Struggle Goes Unappreciated, Says First Lady - the Big Issue |access-date=2017-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219072623/http://www.thebigissue.co.ke/index.php/2017/02/18/critical-role-women-kenyas-freedom-struggle-goes-unappreciated-says-first-lady/# |archive-date=2017-02-19 |url-status=dead |dátarochtana=2024-02-08 |archivedate=2017-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170219072623/http://www.thebigissue.co.ke/index.php/2017/02/18/critical-role-women-kenyas-freedom-struggle-goes-unappreciated-says-first-lady/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VR34gBqqwO4|teideal=First lady Margaret Kenyatta joins MauMau veterans in celebrating the life of Mukami Kimathi|date=18 February 2017|accessdate=30 October 2018|publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.museums.or.ke/wp-content/uploads/2016/09/Jan-March-2017-NMK-newsletter.pdf|teideal=Museum News : First Lady, Margaret Kenyatta unveils the memoir of Mukami Kimathi|date=March 2017|website=Museums.or.ke|accessdate=30 October 2018|archive-date=30 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630160911/http://www.museums.or.ke/wp-content/uploads/2016/09/Jan-March-2017-NMK-newsletter.pdf|url-status=dead|dátarochtana=8 Feabhra 2024|archivedate=30 Meitheamh 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630160911/http://www.museums.or.ke/wp-content/uploads/2016/09/Jan-March-2017-NMK-newsletter.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.president.go.ke/2017/03/08/kenya-celebrates-its-eminent-women-for-the-huge-footprints-they-have-left-in-the-countrys-socio-political-landscape/|teideal=Kenya Celebrates its eminent women for the huge footprints they have left in the country's socio-political landscape - The Presidency|website=President.go.ke|accessdate=30 October 2018|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125931/https://www.president.go.ke/2017/03/08/kenya-celebrates-its-eminent-women-for-the-huge-footprints-they-have-left-in-the-countrys-socio-political-landscape/|url-status=dead|dátarochtana=8 Feabhra 2024|archivedate=28 Eanáir 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128125931/https://www.president.go.ke/2017/03/08/kenya-celebrates-its-eminent-women-for-the-huge-footprints-they-have-left-in-the-countrys-socio-political-landscape/}}&lt;/ref&gt;
* Anass Bendrif, Sahira al Karaguly, Mohammadi Laghzaoui, [[Esmah Lahlah]], Maeve Moynihan, Alice Nderitũ, Joelle Rizk, and Maytham Al Zubaidi. (2009). An introduction to human rights in the Middle East and North Africa- a guide for NGOs.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.networklearning.org/index.php/library/human-rights-in-the-middle-east-north-africa/123-an-introduction-to-human-rights-in-mena-a-guide-for-ngos-english-pdf|format=PDF|teideal=An introduction to human rights in the Middle East and North Africa- a guide for NGOs|website=Networklearning.org|accessdate=8 February 2019}}&lt;/ref&gt;
* Alice Nderitũ and Jacqueline O’Neill. (2013). 7 myths standing in the way of women’s inclusion. Inclusive Security.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.inclusivesecurity.org/wp-content/uploads/2017/08/Seven-Myths.pdf|teideal=7 myths standing in the way of women's inclusion|website=inclusivesecurity.org|accessdate=8 February 2019}}&lt;/ref&gt;
* Alice Wairimũ Nderitũ. (2014). The Nakuru County peace accord (2010-2012).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hdcentre.org/wp-content/uploads/2016/07/From-the-Nakuru-County-peace-accord-to_lasting-peace-October-2014.pdf|teideal=From the Nakuru County peace accord (2010-2012)|website=hdcentre.org|accessdate=8 February 2019}}&lt;/ref&gt;
* Alice Wairimũ Nderitũ (2016) African Peace Building: Civil Society Roles in Conflict. In Pamela Aall and Chester A. Crocker (Eds). Minding the Gap: African Conflict Management in a Time of Change (2016).&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://www.cigionline.org/publications/minding-gap-african-conflict-management-time-change|title=Minding the Gap: African Conflict Management in a Time of Change|website=cigionline.org|date=18 March 2016 |isbn=9781928096214 |accessdate=8 February 2019|last1=Aall |first1=Pamela |last2=Crocker |first2=Chester A. }}&lt;/ref&gt;
* Alice Wairimũ Nderitũ (2016). Catherine Ndereba: The Authorised Biography of a Marathon World Record holder &lt;ref&gt;{{cite book | url=https://www.amazon.com/Catherine-Ndereba-Wairimu-Nderitu-ebook/dp/B07FX8XRLF | title=Catherine Ndereba }}&lt;/ref&gt;
* Alice Wairimũ Nderitũ (2018). Beyond Ethnicism: Exploring Ethnic and Racial Diversity for Educators. Mdahalo Bridging Divides Limited.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Beyond Ethnicism: Exploring Ethnic and Racial Diversity for Educators|isbn=978-9966190307|last1=Nderitu|first1=Alice Wairimu|date=14 December 2018|publisher=Mdahalo Bridging Divides }}&lt;/ref&gt;
* Alice Wairimũ Nderitũ (2018). Kenya: Bridging Ethnic Divides, A Commissioner’s Experience on Cohesion and Integration. Mdahalo Bridging Divides Limited.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://www.amazon.com/Kenya-Bridging-Commissioners-Experience-Integration-ebook/dp/B07GXVHZDK|title=Kenya: Bridging Ethnic Divides, A Commissioner's Experience on Cohesion and Integration|via=amazon.com|date=28 August 2018 |publisher=Mdahalo Bridging Divides Limited |accessdate=8 February 2019}}&lt;/ref&gt;
* Swanee Hunt &amp; Alice Wairimũ Nderitũ. (2018). WPS as a political movement. In Sara E. Davies &amp; [[Jacqui True]] (Eds). The Oxford Handbook of Women, Peace, and Security. New York: Oxford University Press.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://atrium.umontreal.ca/primo-explore/fulldisplay?context=L&amp;vid=UM&amp;search_scope=Tout&amp;tab=tout_plus_articles&amp;docid=UM-ALEPH002853595&amp;ref=rss&amp;lang=fr_FR|teideal=Women, Peace, and Security (WPS) as a political movement|website=umontreal.ca|accessdate=8 February 2019}}&lt;/ref&gt;
Alice Wairimu Nderitu - Conflict Transformation and Human Rights: A Mutual Stalemate ? https://berghof-foundation.org/files/publications/dialogue9_nderitu_comm.pdf

==Tagairtí==
{{Refbegin}}
&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=Nation Media Group|teideal=Mukami Kimathi's story lends voice to women freedom fighters|url=http://www.nation.co.ke/lifestyle/weekend/Mukami-Kimathi-lends-voice-to-women-freedom-fighters/1220-3817430-puw2ee/index.html|accessdate=5 August 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news|teideal=Kimathi book is a tale of pure determination|url=http://www.nation.co.ke/lifestyle/weekend/Kimathi-book-is-a-tale-of-pure-determination/1220-3873186-11g8nep/index.html|publisher=Nation Media Group}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Leading mediation teams in Africa's ethnic conflict hotspots|url=http://whenworldwide.org/people/alice-nderitu/|website=Whenworldwide.org|date=26 August 2016 |accessdate=31 July 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=From the Nakuru County peace accord (2010-2012) to lasting peace|url=http://www.hdcentre.org/wp-content/uploads/2016/07/From-the-Nakuru-County-peace-accord-to_lasting-peace-October-2014.pdf|website=Hdcentre.org}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite book|title=National Mechanisms for the Prevention of Genocide and other Atrocity Crimes: Effective and Sustainable Prevention Begins at Home|date=2015|pages=6|edition=2015|url=http://www.auschwitzinstitute.org/wp-content/uploads/2015/06/AIPR_National_Mech_Booklet_2015.pdf|archive-date=2023-01-28|access-date=2024-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128134558/http://www.auschwitzinstitute.org/wp-content/uploads/2015/06/AIPR_National_Mech_Booklet_2015.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128134558/http://www.auschwitzinstitute.org/wp-content/uploads/2015/06/AIPR_National_Mech_Booklet_2015.pdf |date=2023-01-28 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news|teideal=Uhuru names Commission of Inquiry for Makueni county row|url=http://www.businessdailyafrica.com/news/Uhuru-names-team-to-hear-Makueni-county-dispute/539546-2619508-127gdsuz/index.html|accessdate=31 July 2017|publisher=Business Daily Africa|date=2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news|teideal=Uhuru names team to probe Makueni dissolution|url=http://www.capitalfm.co.ke/news/2015/02/uhuru-names-team-to-probe-makueni-dissolution/|accessdate=31 July 2017|publisher=Capital News}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Southern Plateau Peace Declaration|url=https://www.hdcentre.org/activities/jos-plateau-state-nigeria/|website=Center For Human Dialogue|accessdate=31 July 2017|dátarochtana=8 Feabhra 2024|archivedate=29 Meitheamh 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629212103/https://www.hdcentre.org/activities/jos-plateau-state-nigeria/}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite book|title=THE KAFANCHAN PEACE DECLARATION|date=2016|location=Nigeria|url=https://www.hdcentre.org/wp-content/uploads/2016/08/Kafanchan-Peace-Declaration-23.03.2016.pdf|accessdate=31 July 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Alice Nderitu|url=https://www.inclusivesecurity.org/experts/alice-nderitu/|website=Inclusive Security}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite book|title=Connecting TRCs to global trends: Implications for policy and practice|publisher=Institute For Justice and Reconciliation|url=http://ijr.org.za/home/wp-content/uploads/2012/07/IJR-Brief-No-24-TRC-30MAR-WEB.pdf|accessdate=31 July 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=2017 Global Pluralism Award Finalists|url=http://award.pluralism.ca/2017-finalists/|website=Global Center for Pluralism|accessdate=31 July 2017|archive-date=14 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414081638/https://award.pluralism.ca/2017-finalists/|url-status=dead|dátarochtana=8 Feabhra 2024|archivedate=14 Aibreán 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190414081638/https://award.pluralism.ca/2017-finalists/}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Profiles in Prevention: Alice Nderitu|url=http://www.auschwitzinstitute.org/profiles-in-prevention/alice-nderitu/|website=Auschwitz Institute of Peace and Reconciliation|accessdate=31 July 2017|dátarochtana=8 Feabhra 2024|archivedate=4 Feabhra 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230204160217/https://www.auschwitzinstitute.org/profiles-in-prevention/alice-nderitu/}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Our Authors|url=http://www.berghof-foundation.org/nc/es/publications/handbook/background/authors/|website=Berghof foundation|accessdate=31 July 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Middle East Program|url=https://www.wilsoncenter.org/event/can-women-help-make-peace-agreements-sustainable|website=Wilson Center|accessdate=31 July 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Daraja Student Peace Makers|url=https://www.daraja-academy.org/daraja-students-peacemakers/|website=Daraja|date=27 July 2013|accessdate=31 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191121103019/https://www.daraja-academy.org/daraja-students-peacemakers/|archivedate=21 Samhain 2019|dátarochtana=8 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=9 Women Forging a More Peaceful World|url=https://www.inclusivesecurity.org/2017/02/02/9-women-forging-peaceful-world/|website=Inclusive Security|accessdate=31 July 2017|dátarochtana=8 Feabhra 2024|archivedate=19 Meitheamh 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210619222917/https://www.inclusivesecurity.org/2017/02/02/9-women-forging-peaceful-world/}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Conversation With A PeaceMaker: Alice Nderitu Of Kenya|url=http://www.kpbs.org/events/2012/oct/09/conversation-with-a-peacemaker-alice-nde/?et=22226|website=KPBS|accessdate=31 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190923090904/https://www.kpbs.org/events/2012/oct/09/conversation-with-a-peacemaker-alice-nde/?et=22226|archivedate=23 Meán Fómhair 2019|dátarochtana=8 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news|teideal=NCIC-Commissioner Alice Nderitu named woman peacemaker of the year|url=http://www.the-star.co.ke/news/2012/10/06/ncic-commissioner-alice-nderitu-named-woman-peace-maker-of-the-year_c688234|accessdate=31 July 2017|agency=The Star|work=The Star|date=2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129202950/https://www.the-star.co.ke/news/2012/10/06/ncic-commissioner-alice-nderitu-named-woman-peace-maker-of-the-year_c688234|archivedate=29 Samhain 2022|dátarochtana=8 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news|teideal=Kibaki names national cohesion team|url=http://www.nation.co.ke/news/1056-656046-jlvr8xz/index.html|accessdate=31 July 2017|agency=The Nation Media Group|publisher=The Nation Media Group|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722224855/https://www.nation.co.ke/news/1056-656046-jlvr8xz/index.html|archivedate=22 Iúil 2019|dátarochtana=8 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;
{{Refend}}
{{Reflist}}

[[Catagóir:Oideoirí na Céinia]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1968]]
[[Catagóir:Daoine Céiniacha]]</text>
      <sha1>t5wp97kupscc3evur9g9f8qvhkppayf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BBC Gaeilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111609</id>
    <revision>
      <id>1332216</id>
      <parentid>1332016</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus roinnt athuithe</comment>
      <origin>1332216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11938" sha1="3fnx47n7u13ydp8c912cg2xborxtpqg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is é '''BBC Gaeilge''' an eagraíocht taobh istigh de [[BBC Thuaisceart Éireann]] a chuireann cláracha raidió agus teilifíse ar fáil trí mheán na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=&quot;Éilímis go gcuireann an BBC deireadh leis an phlean acu&quot;|url=https://nos.ie/news/eilimis-go-gcuireann-an-bbc-deireadh-leis-an-phlean-acu-somhairle-mag-uidhir/|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2026-11-06|údar=Somhairle Mag Uidhir|dáta=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:BBC Northern Ireland.jpg|mion|220x220px|BBC Tuaisceart Éireann, Ascaill Ormeau, Béal Feirste]]

== Cláracha ==
Ar BBC Raidió Uladh tá clár raidió i nGaeilge, ''[[Blas (BBC)|Blas]]'', a chraoltar ón Luain go dtí an Déardaoin gach seachtain, ó 7.30 i.n. go 8.00 i.n. Bíonn ''Blas Ceoil'' á chraoladh gach Déardaoin ó 8.00 i.n. go 9.00 i.n.

Díríonn ''Blas'' ar scéalta atá i mbéal an phobail á bplé ag painéal na seachtaine. Léiríonn BBC Gaeilge an clár, le láithreoirí éagsúla gach seachtain. Is iad na príomhláithreoirí ná [[Fearghal Mag Uiginn]], [[Máire Bhreathnach]], [[Dáithí Ó Muirí]], agus [[Caoimhe ‘Chats’ Ní Chathail]]. Láithríonn [[Caoimhe ‘Ceol’ Ní Chathail]] an clár ''Blas Ceoil'' gach Déardaoin ó 8.00 i.n. go dtí 9.00 i.n.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Blas (Radio Ulster)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Blas_(Radio_Ulster)&amp;oldid=1180395525|journal=Wikipedia|date=2023-10-16|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b007cpvp|teideal=BBC Radio Ulster - Blas|language=ga|work=BBC|dátarochtana=2023-10-16}}&lt;/ref&gt; Cuireann an t-aonad an clár ''Blas ón Taobhlíne'' ar fáil freisin.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Ainmníodh ann clár ''Ceol Cois Cuain'' ar ghearrliosta do [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|Ghradam Cumarsáide]] sa chatagóir &quot;Sraith Raidió na Bliana&quot; ag [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtais]] 2026. Seán Óg Mac Corraidh agus Tuan Ó Ruanaidh a chuir i láthair agus Caoimhe ‘Ceol’ Ní Chathail a léirigh.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Is iomaí gradam atá buaite ag cláracha Gaeilge BBC Thuaisceart Éireann.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Údar imní é an slad ar Aonad Gaeilge an BBC|url=https://tuairisc.ie/udar-imni-e-an-slad-ar-aonad-gaeilge-an-bbc/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2026-10-21|dátarochtana=2026-11-06|údar=[[Póilín Ní Chiaráin]]}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Ó thosaigh an BBC ag craoladh ó Bhéal Feirste sa bhliain 1924, ní raibh cláracha Gaeilge uathu ar feadh 57 bliana.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Is mar thoradh ar &quot;feachtais láidre dhíograiseacha&quot; a ritheadh ar feadh na mblianta a tharla roinnt Gaeilge a bheith le cloisteáil ar [[BBC Raidió Uladh|Raidió Uladh]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; sa bhliain 1981 nuair a chraol siad clár 20 bomaite.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Bhí an soláthar i nGaeilge in ainm is a bheith á mhéadú ó aimsir [[Comhaontú Aoine an Chéasta|Chomhaontú Aoine an Chéasta]]. De réir a chéile tháinig méadú ar líon na gclár go cúig uair an chloig sa tseachtain ach is mar sin a d'fhan sé ar feadh i bhfad. Dar le Ní Chiaráin, ní raibh &quot;rún ná mian&quot; ag BBC TÉ seirbhís inchurtha lena ndéantar i dtaobh na [[An Bhreatnais|Breatnaise]] ná [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]] féin a chur ar fáil.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Sna 2020idí ===
Bhí ochtar fostaithe in Aonad Gaeilge an BBC ag a mhéid ach faoi 2026 ní raibh ann ach cúigear.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Ursula Savage]]|date=20 Deireadh Fómhair 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/10/20/an-ghaeilge-faoin-tua-sa-bbc/|title=An Ghaeilge faoin tua sa BBC|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 1}}&lt;/ref&gt; Oibríonn siad i stiúideonna i n[[Doire]] agus i m[[Béal Feirste]] agus ar an láthair ag imeachtaí éagsúla.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Foireann beag ardchumais atá ina bhun dar leis an iriseoir Póilín Ní Chiaráin.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Chuir an [[An Coimisinéir Gaeilge|Coimisinéir Gaeilge]] ó Thuaidh [[Pól Deeds]] aighneacht faoi bhráid choiste na meán ar [[Tionól Thuaisceart Éireann|Chnoc an Anfa]] i Meitheamh 2026, ina dúirt sé go raibh &quot;easpa leanúnach ábhar Gaeilge ar theilifís, raidió agus nuacht dhigiteach an BBC&quot;, rud a bhí ina &quot;húdar mór imní&quot;.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ba-choir-don-bbc-athbhreithniu-a-dheanamh-ar-chiorruithe-gaeilge-deeds/|teideal=Ba chóir don BBC athbhreithniú a dhéanamh ar chiorruithe Gaeilge – Deeds|dáta=2026-10-21|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

Dar le huachtarán [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] [[Ciarán Mac Giolla Bhéin]], tá an Ghaeilge &quot;in áit na leathphingine&quot; sa BBC agus níos lú cláracha á gcraoladh inti &quot;ná in aon teanga dhúchasach eile atá faoi chúram na heagraíochta.&quot; Ós rud é gur ceist fhorchoimeádta iad na meáin, tá dualgas ar [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] maidir le maoiniú an BBC ó Thuaidh.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Údar ‘náire’ ciorruithe foirne an BBC, atá ‘ag éirí níos naimhdí’ i leith na Gaeilge|url=https://tuairisc.ie/udar-naire-ciorruithe-foirne-an-bbc-ata-ag-eiri-nios-naimhdi-i-leith-na-gaeilge/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2026-10-20|dátarochtana=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

D'fhág [[Karen Kirby]] a post mar Choimisinéir na gClár Teilifíse Gaeilge leis an BBC i Meán Fómhair 2026 tar éis 13 bliana sa phost agus 31 bliain san eagraíocht.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

=== Ciorruithe 2026 ===
I mí Dheireadh Fómhair 2026 fógraíodh ciorruithe ar intinn ag lucht bainistíochta BBC Thuaisceart Éireann, mar chuid de chiorraithe sa BBC trí chéile, a d'fhágfadh nach mbeadh ach beirt fhostaithe lánaimseartha ag plé leis an nGaeilge feasta.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/fearg-ar-phobal-na-gaeilge-faoi-chiorruithe-ar-aonad-na-gaeilge-de-chuid-an-bbc/a/163170796.html|teideal=Fearg ar phobal na Gaeilge faoi chiorruithe ar Aonad na Gaeilge de chuid an BBC|dáta=2026-10-16|work=[[Irish Independent]] / [[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|dátarochtana=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ciorruithe-an-bbc-agus-ronan-mac-aodha-bhui/|teideal=Ciorruithe an BBC agus Rónán Mac Aodha Bhuí|údar=[[Cormac Ó hEadhra]]|dáta=2026-10-22|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Jack Mac Íomhair]]|date=23 Deireadh Fómhair 2026|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/10/athstruchturu-fogartha-ag-bbc-gaeilge-da-solathar-raidio/|title=Athstruchtúrú fógartha ag BBC Gaeilge dá soláthar raidió|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|pages=lch 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Áine Ní Dhonnaile]]|date=27 Deireadh Fómhair 2026|title=Foras na Gaeilge ag dul i ngleic leis an BBC maidir le ciorruithe|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Tomaí Ó Conghaile]]|date=27 Deireadh Fómhair 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/10/27/draiocht-an-oireachtais-agus-doicheall-an-bbc/|title=Draíocht an Oireachtais agus doicheall an BBC|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Caoimhín Ó Cadhla]]|title=Eagarfhocal|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|pages=lch 7|date=30 Deireadh Fómhair 2026|url=https://anpáipéar.ie/2026/10/eagarfhocal-99/|issue=104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Roibeard Mac Maoláin|date=04 Samhain 2026|title=Gaeil ag diúltú ceadúnas an BBC a íoc mar gheall ar chiorruithe|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lgh 1 ⁊ 4|url=https://www.independent.ie/seachtain/gaeil-ag-diultu-ceadunas-an-bbc-a-ioc-mar-gheall-ar-chiorruithe/a/164041581.html}}&lt;/ref&gt;

Faoin bplean, bheadh ceithre phost le gearradh, ceann amháin le cruthú, agus athrú le déanamh ar shainmhíniú phoist eile. Bheadh an t-ábhar a chraolfaí as Gaeilge le fáil ón earnáil príobháideach.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Cháin [[Coimisinéir na Breatnaise]] Efa Gruffydd Jones agus an [[An Coimisinéir Gaeilge|Coimisinéir Gaeilge]] ó Thuaidh [[Pól Deeds]] na ciorraithe ar fhoirne na dteangacha céanna sa BBC.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Mhol Deeds gur cheart don BBC &quot;athbhreithniú&quot; a dhéanamh ar an gcinneadh, á rá freisin go raibh seirbhísí Gaeilge an BBC &quot;go fóill ar gcúl i gcomparáid le teangacha dúchasacha eile sa Ríocht Aontaithe&quot;.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Chuaigh [[Foras na Gaeilge]] i dteagmháil le foireann ardbhainistíochta BBC TÉ maidir leis an gceist. Léirigh an príomhfheidhmeannach Seán Ó Coinn &quot;iontas faoi mhéid na gciorruithe foirne atá molta&quot; agus dúirt go n-ardaíonn siad &quot;ceisteanna dáiríre faoi na spriocanna agus uaillmhian fhadtéarmach atá ag an BBC do phobal na Gaeilge ó thuaidh&quot;. Mhol an Foras don BBC in aighneacht scríofa go ndéanfaí &quot;ardú suntasach&quot; ar an caiteachas ar ábhar i nGaeilge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/buairt-leirithe-ag-foras-na-gaeilge-faoi-athruithe-an-bbc-ar-chlair-ghaeilge/|teideal=Buairt léirithe ag Foras na Gaeilge faoi athruithe an BBC ar Chláir Ghaeilge|údar=[[Foras na Gaeilge]]|dáta=21 Deireadh Fómhair 2026|dátarochtana=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Dar le [[Cormac Ó hEadhra]], cé go bhfágfadh an plean nach mbeadh bearna sa sceideal, go lagódh sé an tseirbhís poiblí: &quot;Lagóidh sé an nasc idir an pobal agus an craoltóir. Rud millteanach i gcomhthéacs phobal na Gaeilge.&quot;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Rinne tráchtairí áirithe suntas den chaoi a bhfuil na ciorruithe ag teacht díreach agus éileamh ar ábhar i nGaeilge ag fás.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=&quot;Éilímis go gcuireann an BBC deireadh leis an phlean acu&quot; – Somhairle Mag Uidhir|url=https://nos.ie/news/eilimis-go-gcuireann-an-bbc-deireadh-leis-an-phlean-acu-somhairle-mag-uidhir/|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2026-11-06|údar=Somhairle Mag Uidhir|dáta=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Luaigh tráchtaire eile go laghdódh sé dlús an teanga laistigh den eagraíocht agus mhaígh nach raibh ann ach slí chun fáil réidh le hoibrithe níos fusa amach anseo.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Chuir tráchtaire eile i gcéill go raibh an BBC ag déanamh faillí ach go háirithe ar Phrotastúnaigh a bhí ag cur suime sa Ghaeilge.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

Spreag na ciorruithe feachtas agóidíochta ina gcoinne. Tuairiscíodh go mbeadh daoine ag cur a gceadúnas teilifíse ar ceal go poiblí, ag diúltú a íoc, agus ag seachaint craoltaí agus ardáin dhigiteacha an BBC go dtí go gcuirfí maoiniú agus soláthar foirne sásúil Gaeilge ar fáil.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|date=21 Deireadh Fómhair 2026|title=Gaeilgeoirí ag diúltú ceadúnas de chuid BBC a cheannach|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 1|url=https://www.independent.ie/seachtain/gaeilgeoiri-ag-diultu-ceadunas-de-chuid-bbc-a-cheannach/a/163354216.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
== Féach freisin ==
* ''[[Blas (BBC)|Blas]]''
* [[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]
* [[Naidheachdan a' BhBC]]
* [[BBC Cymru Wales|BBC Cymru]]

== Nascanna amach ==
* [[Seachtain (podchraoladh)|Podchraoladh Seachtain]] (30/10/2026): [https://www.independent.ie/podcasts/nuacht-gaeilge-ar-an-bbc-in-albain-ach-ca-bhfuil-nuacht-gaeilge-an-bbc-sa-tuaisceart/a/151166007.html &quot;Nuacht Gaeilge ar an BBC in Albain – ach cá bhfuil nuacht Gaeilge an BBC sa Tuaisceart?&quot;]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cultúr Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Stáisiúin teilifíse na hÉireann]]
[[Catagóir:BBC]]
[[Catagóir:BBC Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1981]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1980í]]</text>
      <sha1>3fnx47n7u13ydp8c912cg2xborxtpqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111617</id>
    <revision>
      <id>1332175</id>
      <parentid>1330854</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2757" sha1="iy6tzte8mf29akvabeuk5zujte84t71" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is éard is '''Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais''' ann ná gradam a thugann aitheantas do shaothar saoil in earnáil na meán cumarsáide Gaeilge a bhronntar gach bliain ag [[Oireachtas na Gaeilge]], mar chuid de [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais]].

== Buaiteoirí ==
* 1999 — [[Mícheál Ó Muircheartaigh]]
* 2000 — [[Proinsias Mac Aonghusa]]
* 2001 — [[Ciarán Mac Mathúna]]
* 2002 — [[Pádraic Ó Gaora]]
* 2003 — Foireann [[Lá Nua|''Lá'']]
* 2004 — [[Éamon de Buitléar]]
* 2005 — [[Diarmuid Mac an Adhastair]]
* 2006 — [[Liam Mac Con Iomaire]]
* 2007 — [[TG4]]
* 2008 — [[Nollaig Ó Gadhra]]
* 2009 — [[Seán Bán Breathnach]]
* 2010 — Foireann ''[[Foinse]]''
* 2012 — [[Cathal Póirtéir]]
* 2013 — [[Pat Butler]]
* 2015 — [[Tomás Mac Con Iomaire]]
* 2016 — [[TG4]]
* 2017 — [[Séamus Mac Géidigh]]
* 2018 — [[Pádhraic Ó Ciardha]]
* 2019 — [[Mícheál Mac Donnchadha]]
* 2020 — [[Áine Ní Chuirreáin]]
* 2021 — [[Póilín Ní Chiaráin]]
* 2022 — [[Mártan Ó Ciardha]]
* 2023 — [[Eoghan Ó Néill]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/|teideal=Gradaim Chumarsáide|dátarochtana=2024-02-10}}&lt;/ref&gt;
* 2024 — [[Alan Esslemont]], [[TG4]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Buaiteoirí 2024|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2024.html|work=[[Oireachtas na Samhna|www.antoireachtas.ie]]|dátarochtana=2026-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260618073156/https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2024.html|archivedate=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[An Ciste Craoltóireachta Gaeilge]], [[Scáileán Thuaisceart Éireann]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Buaiteoirí 2025|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2025.html|work=[[Oireachtas na Samhna|www.antoireachtas.ie]]|dátarochtana=2026-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260710143717/https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2025.html|archivedate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
** [[Iriseoir na Bliana]]
** [[Pearsa Theilifíse na Bliana]]
** [[Pearsa Raidió na Bliana]]

==Nascanna amach==
* [https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/ antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:BuaicGhradam Cumarsáide an Oireachtais}}
[[Catagóir:Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|*]]
[[Catagóir:Gradaim na Gaeilge]]
[[Catagóir:Tionscal na meán]]
[[Catagóir:Tionscal na teilifíse|*]]
[[Catagóir:Meáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Duaiseanna Idirnáisiúnta]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2000]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]]</text>
      <sha1>iy6tzte8mf29akvabeuk5zujte84t71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pearsa Theilifíse na Bliana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111618</id>
    <revision>
      <id>1332416</id>
      <parentid>1330853</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="pj4n91vndv0xj08kq9al5slm3tdo6hq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Gradam a bhronntar gach bliain ag [[Oireachtas na Gaeilge]] is ea '''Pearsa Theilifíse na Bliana''', atá mar chuid de [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais]]. Sna luathbhlianta, thugtaí '''Craoltóir Teilifíse na Bliana''' air.

== Buaiteoirí ==
* 1999 — [[Seán Ó Tuairisg]]
* 2000 — [[Pat Butler]]
* 2001 — [[Macdara Ó Fátharta]]
* 2002 — [[Hector Ó hEochagáin]]
* 2003 — [[Páidí Ó Lionáird]]
* 2004 — [[Hiúdaí]]
* 2005 — [[Brian Tyers]]
* 2006 — [[Aoife Ní Thuairisg]]
* 2007 — [[Dáithí Ó Sé]]
* 2008 — [[Síle Ní Bhraonáin]]
* 2009 — [[Dáithí Ó Sé]]
* 2010 — [[Eimear Ní Chonaola]]
* 2011 — [[Eimear Ní Chonaola]]
* 2012 — [[Páidí Ó Lionáird]]
* 2013 — [[Dara Ó Cinnéide]]
* 2014 — [[Róisín Ní Eadhra]]
* 2015 — [[Seán Mac an tSíthigh]]
* 2016 — [[Síle Nic Chonaonaigh]]
* 2017 — [[Eoin Warner]]
* 2018 — [[Caitlín Nic Aoidh]]
* 2019 — [[Síle Nic Chonaonaigh]]
* 2020 — [[Eoghan Mac Diarmada]]
* 2021 — [[Máire Bhreathnach]]
* 2022 — [[Niamh Ní Chróinín]]
* 2023 — [[Sinéad Ní Uallacháin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/|teideal=Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|dátarochtana=2024-02-10}}&lt;/ref&gt;
* 2024 — [[Aoife Ní Thuairisg]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Buaiteoirí 2024|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2024.html|work=[[Oireachtas na Samhna|www.antoireachtas.ie]]|dátarochtana=2026-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260618073156/https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2024.html|archivedate=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[Síomha Ní Ruairc]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Buaiteoirí 2025|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2025.html|work=[[Oireachtas na Samhna|www.antoireachtas.ie]]|dátarochtana=2026-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260710143717/https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2025.html|archivedate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
** [[Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais]]
** [[Iriseoir na Bliana]]
** [[Pearsa Raidió na Bliana]]

==Nascanna amach==
* [https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/ antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|Teilifis]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha|*]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse|*]]
[[Catagóir:Tionscal na teilifíse|*]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1999]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1990í]]</text>
      <sha1>pj4n91vndv0xj08kq9al5slm3tdo6hq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pearsa Raidió na Bliana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111621</id>
    <revision>
      <id>1332415</id>
      <parentid>1330851</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2752" sha1="a9jknepx6qfwrgiiptmp9v04kgp35oc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Gradam a bhronntar gach bliain ag [[Oireachtas na Gaeilge]] is ea '''Pearsa Raidió na Bliana''', atá mar chuid de [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais]]. Sna luathbhlianta, thugtaí '''Craoltóir Raidió na Bliana''' air.

== Buaiteoirí ==
* 2000 — [[Máirtín Mac Donnchadha]]
* 2001 — [[Máirtín Tom Sheáinín Mac Donnacha]]
* 2002 — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]]
* 2003 — [[Neasa Ní Chualáin]] agus [[Seán Bán Breathnach]]
* 2004 — [[Séamus Mac Géidigh]]
* 2005 — [[Áine Ní Chuirreáin]]
* 2006 — [[Gemma Ní Chionnaith]]
* 2007 — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]]
* 2008 — [[Mícheál Ó Sé]]
* 2009 — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]]
* 2010 — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]]
* 2011 — [[Eibhlín Ní Chonghaile]]
* 2012 — [[Gearóid Mac Donncha]]
* 2013 — [[Cormac Ó hEadhra]]
* 2014 — [[Helen Ní Shé]]
* 2015 — [[Máirín Ní Ghadhra]]
* 2016 — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]]
* 2017 — [[Cormac Ó hEadhra]]
* 2018 — [[Helen Ní Shé]]
* 2019 — [[Gormfhlaith Ní Thuairisg]]
* 2020 — [[Áine Ní Bhreisleáin]]
* 2021 — [[Dáithí Murray]]
* 2022 — [[Seán Ó Dubhchon]]
* 2023 — [[Neansaí Ní Choisdealbha]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/|teideal=Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|dátarochtana=2024-02-10}}&lt;/ref&gt;
* 2024 — [[Micheál Ó Tuathail]], [[RTÉ Raidió na Gaeltachta]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Buaiteoirí 2024|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2024.html|work=[[Oireachtas na Samhna|www.antoireachtas.ie]]|dátarochtana=2026-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260618073156/https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2024.html|archivedate=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[Dónall Mac Ruairí]], [[Cóisir Ceoil]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Buaiteoirí 2025|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2025.html|work=[[Oireachtas na Samhna|www.antoireachtas.ie]]|dátarochtana=2026-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260710143717/https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2025.html|archivedate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
** [[Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais]]
** [[Iriseoir na Bliana]]
** [[Pearsa Theilifíse na Bliana]]

==Nascanna amach==
* [https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/ antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|Raidio]]
[[Catagóir:Láithreoirí raidió Éireannacha|*]]
[[Catagóir:Láithreoirí raidió|*]]
[[Catagóir:Raidió|*]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1999]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1990í]]</text>
      <sha1>a9jknepx6qfwrgiiptmp9v04kgp35oc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iriseoir na Bliana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111624</id>
    <revision>
      <id>1332339</id>
      <parentid>1330850</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="prnst75fn69zgmaxjc7173ii4hd6jv2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Gradam a bhronntar gach bliain ag [[Oireachtas na Gaeilge]] is ea '''Iriseoir na Bliana''', atá mar chuid de [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais]]. Idir 2013 agus 2016, cuireadh an gradam seo agus [[Colúnaí na Bliana]] le chéile mar ghradam amháin. Rinne athbheochan ar Colúnaí na Bliana mar chatagóir neamhspleách in 2021.

== Buaiteoirí ==
* 1999 — [[Liam Ó Muirthile]]
* 2000 — [[Eoghan Ó Néill]]
* 2001 — Foireann [[Foinse]]
* 2002 — [[Cathal Mac Coille]]
* 2003 — [[Timlín Ó Cearnaigh]]
* 2004 — [[Máirín Ní Ghadhra]]
* 2005 — [[Tomás Ó Mainnín]]
* 2006 — [[Rónán Mac Con Iomaire]]
* 2007 — [[Seán Tadhg Ó Gairbhí]]
* 2008 — [[Seán Tadhg Ó Gairbhí]]
* 2009 — [[Eoghan Ó Néill]]
* 2010 — [[Breandán Delap]]
* 2011 — [[Eoghan Ó Néill]]
* 2012 — [[Orla Bradshaw]]
* 2013 — [[Seán Tadhg Ó Gairbhí]]
* 2014 — [[Alan Titley]]
* 2015 — [[Seán Tadhg Ó Gairbhí]]
* 2016 — [[Alan Titley]]
* 2017 — [[Maitiú Ó Coimín]]
* 2018 — [[Seán Mac an tSíthigh]]
* 2019 — [[Tomás Ó Mainnín]]
* 2020 — [[Seán Mac an tSíthigh]]
* 2021 — [[Peadar Mac Gaoithín]]
* 2022 — [[Cóilín Ó Neachtain]]
* 2023 — [[Méabh Ní Thuathaláin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/|teideal=Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|dátarochtana=2024-02-10}}&lt;/ref&gt;
* 2024 — [[Pádraic Ó Ciardha]], [[Tuairisc.ie]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2024.html|teideal=Buaiteoirí 2024|work=[[Oireachtas na Samhna|www.antoireachtas.ie]]|dátarochtana=2026-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260618073156/https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2024.html|archivedate=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[Cuan Ó Seireadáin]], [[RTÉ Raidió na Gaeltachta]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2025.html|teideal=Buaiteoirí 2025|work=[[Oireachtas na Samhna|www.antoireachtas.ie]]|dátarochtana=2026-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260710143717/https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/buaiteoiri-2025.html|archivedate=2026-07-10}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
** [[Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais]]
** [[Pearsa Theilifíse na Bliana]]
** [[Pearsa Raidió na Bliana]]

==Nascanna amach==
* [https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/ antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
[[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha|*]]
[[Catagóir:Iriseoirí|*]]
[[Catagóir:Iriseoireacht|*]]
[[Catagóir:Colúnaithe]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1999]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1990í]]</text>
      <sha1>prnst75fn69zgmaxjc7173ii4hd6jv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cartlann Scannán agus Raidió Oileáin Dhún na nGall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112072</id>
    <revision>
      <id>1332186</id>
      <parentid>1268780</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2740" sha1="9f55kmoe6ym2p8yuegcjxtvshknxigt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Bhunaigh Féile Ealaíona an Earagail '''Cartlann Scannán agus Raidió Oileáin Dhún na nGall''' sa bhliain 2011 le maoiniú ó [[Comhar na nOileán|Chomhar na nOileán]], [[Comhairle Contae Dhún na nGall]] agus na heagraíochtaí pobail a dhéanann ionadaíocht ar na hoileáin amach ó chósta Dhún na nGall.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/dcm2020/docs/do_theaghlach_conallach_gaeilge_w|teideal=Do Theaghlach Conallach|pages=49|dátarochtana=2024-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321022904/https://issuu.com/dcm2020/docs/do_theaghlach_conallach_gaeilge_w|archivedate=2024-03-21}}&lt;/ref&gt; Is ábhar teilifíse, físeáin agus raidió a bhaineann leis na hoileáin amach ó chósta Dhún na nGall ó na 1950ídí atá sa chartlann. Tá an chartlann dhigiteach seo ar fáil don phobal saor in aisce in [[Árainn Mhór]], ar [[Oileán Thoraigh]], i Leabharlann [[Gaoth Dobhair|Ghaoth Dobhair]] agus i [[Músaem Contae Dhún na nGall]]. Insítear stair chultúrtha, shóisialta agus eacnamaíochta Oileáin Dhún na nGall den chéad uair. Tríd an ábhar atá sa chnuasach seo is féidir éisteacht le saothair [[Béaloideas|Bhéaloidis]] [[Séamus Ennis|Shéamuis Ennis]] agus [[Seán Ó hEochaidh (bailitheoir béaloidis)|Sheáin Uí hEochaidh]] a ndearnadh taifeadadh orthu sna 50ídí. Tugtar léargas ar na cinntí deacra a bhí ar na hoileánaigh a dhéanamh sna 1960ídí agus a n-oileáin á bhfágáil ina ndiaidh acu agus iad ag athlonnú ar an mórthír. Feictear chomh gar is a chuaigh [[Toraigh]] don bhánú iomlán sna 70ídí; na feachtais a tharla chun seirbhísí bunúsacha uisce, iompair, calafoirt agus oideachais a bhaint amach ar Thoraigh agus ar Árainn Mhór sna 1980ídí; an ghluaiseacht chun athdhaonrú a dhéanamh ar na hoileáin bheaga sna 1990idí agus na seirbhísí a baineadh amach sa mhílaois nua a chabhraigh le buanú phobail na n-oileán. Bhí plean ann freisin maidir le céim 2 ina mbeadh tuilleadh ábhar á chur isteach sa chartlann, ar nós griangraf agus ailt chlóite, chomh maith le ríomhairí a bheith in úsáid chun an t-eolas a chur ar fáil do thurasóirí. Tá ábhar ó na hoileáin seo a leanas amach ó chósta Dhún na nGall ar áireamh sa chartlann: Toraigh, Árainn Mhóir, [[Inis Fraoigh]], [[Inis Caorach]], [[Inis Mhic an Doirn]], [[Gabhla]], [[Uaighe]], [[Inis Meáin]], [[Inis Oirthir]], [[Inis Bó Finne (Contae Dhún na nGall)|Inis Bó Finne]] agus [[Oileán Ruaidh]].

==Féach freisin==
* [[Oileáin na hÉireann]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Dún na nGall]]
[[Catagóir:Oileáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Cartlanna Éireannacha]]
[[Catagóir:Cartlanna Raidió]]
[[Catagóir:Cartlanna Scannán]]</text>
      <sha1>9f55kmoe6ym2p8yuegcjxtvshknxigt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Maynard Keynes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112587</id>
    <revision>
      <id>1332349</id>
      <parentid>1309535</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5901" sha1="tou73ziqydzxr99zi8fwotjmsqi3isj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Eacnamaí agus [[fealsamh]] ba ea '''John Maynard Keynes''' (5 Meitheamh 1883 – 21 Aibreán 1946), duine den lár ó thaobh fealsúnachta de.
[[Íomhá:Keynes.jpg|clé|mion|roimh 1913]]
[[Íomhá:Lopokova and Keynes 1920s cropped.jpg|clé|mion|1920idí]]

=== Saol ===
Ba phearsa mhór é Keynes sa tréimhse idir an dá chogadh domhanda, go mórmhór i [[Londain|Londain Shasana]]. Bhí sé ar dhuine de na baill ba cháiliúla de Chumann [[Bloomsbury]] (grúpa liteartha ina raibh [[E.M. Forster]] agus [[Virginia Woolf]] páirteach freisin).

Cuireadh i leith  Keynes uaireanta gur athraigh sé a intinn. ‘Athraím m’intinn de réir mar a athraíonn na fíricí,’ a dúirt sé, ‘céard a dhéanann tusa, a dhuine uasail?’&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dimigh-sin-agus-thainig-seo-ta-sinn-fein-ag-dul-i-dtaithi-ar-shean-nos-polaitiuil/|teideal=D’imigh sin agus tháinig seo – tá Sinn Féin ag dul i dtaithí ar shean-nós polaitiúil|dáta=2024-03-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-30}}&lt;/ref&gt;  Agus bhí comhairle eile aige, &quot;ní i smaointe nua a leagan amach atá an deacracht ach in éalú ó na seansmaointe&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/strategy/pdf/RTE-Strategy-2018-2022-Irish.pdf|teideal=Straitéis 2018 - 2022|údar=RTÉ|dáta=2018|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:It is better to be roughly right than precisely wrong. John Maynard Keynes, 1883-1946 -en.svg|clé|mion]]

=== Smaointeoireacht ===
Bhí coincheap ag Keynes nár chóir ligean don [[Margadh airgeadraí|mhargadh]] a chuid a dhéanamh agus ligean don ghnáthdhuine fulaingt. Chreid Keynes gur chóir don rialtas bheith sáite díreach i gcruthú éilimh ar earraí agus seirbhísí trí phoist a chruthú. Dá mbeadh post ag duine bheadh ioncam aige. Dá mbeadh ioncam aige cheannódh sé earraí. Dá gceannódh sé earraí bheadh ar dhuine eile na hearraí sin a tháirgeadh agus chruthódh sé sin a thuilleadh post. Ba chuma le Keynes dá mbeadh daoine ag tochailt poill agus á líonadh arís, fad is a bhí post acu. 

Ghlac comhairleoirí Hitler le teoiricí an Tiarna Keynes agus chuir sé muintir na Gearmáine thar n-ais ag obair. Tógadh na bóithre breátha (agus tá siad fós acu).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cs.slu.edu/~scannell/gaelsceal/2010-04-30.pdf|teideal=Adolf Hitler agus an bóthar go Gaillimh|údar=SAOL / Conall Ó Móráin|dáta=2010|dátarochtana=2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240330223334/https://cs.slu.edu/~scannell/gaelsceal/2010-04-30.pdf|archivedate=2024-03-30}}&lt;/ref&gt;

==== Infheistíocht ====
Bhí Keynes ar an bheagán daoine sna 1930idí a chreid gur cheart níos mó airgead a chur isteach sa [[Geilleagar|gheilleagar]] nuair a bhí rátaí [[dífhostaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a go hard, ní a mhalairt. Má d’aistrigh an rialtas agus lucht rachmais na fiacha s’acu chuig na daoine ba bhoichte i Meiriceá, bhí sé mar a gcéanna sa Bhreatain.

Rinne Keynes cur síos breá (‘''In the long run we are all dead''’) ar an bhfadhb a chuireann as do pholaiteoirí go minic. Moltar rogha pholaitiúil uaireanta a rachaidh chun tairbhe do thír sa bhfadtéarma ach ar léir do pholaiteoirí láithreach an costas iomarcach polaitiúil a bhaineann leo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-tabhachtai-na-aisling-iarnroid-uile-eireann-na-roghanna-prainneacha-iompair-is-ga-a-dheanamh/|teideal=Is tábhachtaí ná aisling iarnróid uile-Éireann na roghanna práinneacha iompair is gá a dhéanamh|údar=Cathal Mac Coille|dáta=29 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-30}}&lt;/ref&gt;

==== An t-órchaighdeán ====
Nuair a chinn Winston Churchill, [[Seansailéir an Státchiste]] ag an am, ar an [[órchaighdeán]] a athbheochan sa bhliain 2025, spreag sé Keynes chun criticeoireacht phoiblí a dhéanamh ar pholasaithe an Aire.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/private-lives/yourcountry/collections/churchillexhibition/churchill-the-orator/gold-standard/|teideal=Churchill as Chancellor: The Gold Standard|údar=parliament.uk|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt; Bhí Keynes den bharúil go dtarraingeodh athbheochan an órchaighdeáin [[An Spealadh Mór|géarchéim dhomhanda]] eacnamaíochta ina diaidh. 

Bhí an ceart ag Keynes. Lena cheart a thabhairt do Churchill, ní raibh oideachas eacnamaíochta air, agus ní raibh sé ach ag leanúint chomhairle Mhontague Norman, a bhí i gceannas ar [[Banc Shasana|Bhanc Shasana]] ag an am.

=== Timpeallacht ===
In alt san iris ''The Yale Review'' sa bhliain 1933, scríobh Keynes go raibh an cine daonna ag scriosadh áilleacht an dúlra toisc nach raibh aon luach airgid ag baint leis an áilleacht sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.stmunchinscollege.com/wp-content/uploads/2016/07/2016-Irish-Higher-P2.pdf|teideal=Athrú Aeráide: Fadhb Mhór ár Linne|údar=stmunchinscollege.com|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;

Tugadh an chluas bhodhar don rabhadh sin, dár ndóigh.

=== Tionchar ar Éirinn ===
Roghnaigh an Taoiseach [[John A. Costello]] sna 1940idí/1950idí ollamh éirimiúil óg darbh ainm [[Patrick Lynch]] chun cabhrú leis ó thaobh an gheilleagair de. Fear a bhí dílis do thuairimí John Maynard Keynes ab ea Lynch, agus mhol sé cur chuige úrnua ó 1948.

=== Saothar ===

* ''[[The General Theory of Employment, Interest and Money]]''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The General Theory of Employment, Interest and Money|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_General_Theory_of_Employment,_Interest_and_Money&amp;oldid=1203318513|journal=Wikipedia|date=2024-02-04|language=en}}&lt;/ref&gt; (1936) ina bpléitear luach an gheilleagair mheasctha.

== Féach freisin     ==

* [[Cumann Bloomsbury]] : [[Virginia Woolf]], [[E.M. Forster]], srl
* [[An Spealadh Mór]] 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:John Maynard Keynes]]</text>
      <sha1>tou73ziqydzxr99zi8fwotjmsqi3isj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Páirc Náisiúnta na Mara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113395</id>
    <revision>
      <id>1332427</id>
      <parentid>1296319</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5356" sha1="srcwur0k068db1pbj0p98g9a6kme2vt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Tá '''Páirc Náisiúnta na Mara''' (PNM)&lt;ref&gt;nó &quot;Páirc Náisiúnta Chorca Dhuibhne&quot; nó i mBéarla,  ''Kerry Seas National Park'' nó the ''National Maritime Park''&lt;/ref&gt; suite i gCorca Dhuibhne agus [[Uíbh Ráthach]], [[Contae Chiarraí]], i nGaeltacht Chiarraí Thiar.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nationalparks.ie/ga/kerry-seas/|teideal=Páirc Náisiúnta na Mara, Ciarraí|údar=nationalparks.ie as Gaeilge|language=ga-IE|work=National Parks of Ireland|dátarochtana=2024-06-22|archivedate=2024-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240622214010/https://www.nationalparks.ie/ga/kerry-seas/}}&lt;/ref&gt; Tá 283 ciliméadar cearnach de limistéir i gceist, ar muir agus ar tír, an Pháirc Náisiúnta is mó sa tír.&lt;ref&gt;níl ann ach 200 ciliméadar cearnach i b[[Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin]]&lt;/ref&gt; Ar muir is mó atá an áis, agus tá PNM ar an gcéad [[Páirceanna náisiúnta i bPoblacht na hÉireann|pháirc náisiúnta]] farraige sa tír.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/preasraitis/1cbf0-ministers-announce-irelands-first-marine-national-park/?|teideal=Ministers announce Ireland’s first Marine National Park|dáta=2024-04-22|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2024-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240422215457/https://www.gov.ie/ga/preasraitis/1cbf0-ministers-announce-irelands-first-marine-national-park/|archivedate=2024-04-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22386976/|teideal=Lá an Domhain: Páirc Náisiúnta na Mara nua fógraithe|údar=Tús Áite / RnaG|dáta=2024-04-22|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2024-04-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Peadar Ó Fionnáin agus Dáithí de Mórdha; Páirc Náisiúnta na Mara Ciarraí.|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22386894-peadar-o-fionnain-agus-daithi-de-mordha-pairc-nai/|language=ga-IE|author=An Saol ó Dheas / RnaG|date=22 Aib 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22386936/|teideal=Daithí de Mórdha, Tuairisceoir RTÉ|údar=Raidió na Gaeltachta.|dáta=2024-04-22|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2024-04-22}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Connor Pass Flug Richtung Dingle.webm|mion|[[An Chonair|honair]]|clé]][[Íomhá:Inch Beach, Dingle - geograph.org.uk - 4140468.jpg|mion|[[Thrá Inse|Trá Inse]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; |clé]][[Íomhá:Skellig Michael Views.jpg|mion|[[Sceilg Mhichíl]]|clé]]

== Achar ==
Tá níos mó ná 280 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; d'éiceolaíocht ilchineálach inti, flóra agus fána atá tábhachtach go hidirnáisiúnta, agus beanna [[sliabh|sléibhte]] san áireamh. 

Ar na háiteanna atá i bPNM, tá beagnach sé ciliméadar cearnach sa [[An Chonair|Chonair]], a chosain timpeall €6 milliún ar an stát sa bhliain 2023.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-chead-phairc-naisiunta-mara-fogartha-ag-an-rialtas-i-gcorca-dhuibhne/|teideal=An chéad Pháirc Náisiúnta Mara fógartha ag an Rialtas i gCorca Dhuibhne|dáta=2024-04-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-22}}&lt;/ref&gt; Tá 1,400 acra sléibhe agus foraoise ag síneadh le Slí na Conarach. 

San áireamh sa PNM chomh maith tá talamh ar an m[[An Blascaod Mór|Blascaod Mór]], [[An Tiaracht]], [[Oileáin an Mhachaire]], [[Sceilig Bheag|Sceilg Bheag]], [[Sceilg Mhichíl]], [[Duínis]], ar [[Cnoc Bréanainn|Chnoc Bréanainn]], [[Thrá Inse|Trá Inse]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Inch, County Kerry|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Inch,_County_Kerry&amp;oldid=1214261592|journal=Wikipedia|date=2024-03-17|language=en}}&lt;/ref&gt; agus teach, páirc agus trá [[Doire Fhíonáin|Dhoire Fhionáin]] in [[Uíbh Ráthach]]. Ina theannta sin, tá [[Abhantrach draenála|abhantrach]] in aice láimhe — [[An Dóinn|An Abha Mhór]], agus naoi gcinn de lochanna ann. Tá an fharraige timpeall ar na Blascaodaí agus an ceantar caomhnaithe speisialta ag Ceann Chiarraí sa pháirc nua chomh maith.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cosaint na bithéagsúlachta ==
Tá PNM dírithe go háirithe ar chosaint agus ar chothú na [[bithéagsúlacht]]&lt;nowiki/&gt;a agus oidhreacht shaibhir [[seandálaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a an cheantair.

Tá cáil na n-éan ar an gceantar a bhfuil fáil ann ar an b[[puifín]], an [[guairdeall]] agus an [[fabhcún gorm]]. Tá ainmhithe ann amhail an [[madra uisce]], an [[broc]] agus an [[giorria sléibhe]]. Is ann atá teacht ar an t-aon [[Cnádán|chnádán]] dúchasach sa tír. Chomh maith leis sin feictear san fharraige an [[míol mór]], an [[liamhán gréine]] agus an [[deilf]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Féach freisin     ==

* [[Páirc Náisiúnta Chill Airne]]
* [[Mara Beo an Daingean]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.heritageireland.ie/ga/ Oifig na nOibreacha Poiblí / Oidhreacht Náisiúnta na hÉireann]  
* [https://www.nationalparks.ie/ga/kerry-seas/ Suíomh oifigiúil na Páirce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240622214010/https://www.nationalparks.ie/ga/kerry-seas/ |date=2024-06-22 }}

[[Catagóir:Tíreolaíocht Chontae Chiarraí]]
[[Catagóir:Páirceanna Náisiúnta na hÉireann]]
[[Catagóir:Tíreolaíocht na Mumhan]]
[[Catagóir:Uíbh Ráthach]]
[[Catagóir:Corca Dhuibhne]]
[[Catagóir:Gaeltacht Chontae Chiarraí]]
[[Catagóir:Slí an Atlantaigh Fhiáin]]</text>
      <sha1>srcwur0k068db1pbj0p98g9a6kme2vt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rothaíocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113417</id>
    <revision>
      <id>1332437</id>
      <parentid>1266491</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6645" sha1="99x1mrz1vk25zzu6k2u19lf5ln0085j" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Spórt}}
[[Íomhá:Irish National Cycling Championships poster - geograph.org.uk - 4542340.jpg|mion|[[Craobhchomórtais na hÉireann sa Rothaíocht]]]]
[[Íomhá:Ireland National Team at Tokyo 2020 Test Event P7210025.jpg|mion|Foirean na hÉireann, [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2020 (2021)|Cluichí Oilimpeacha 2020]], Musashino-no-mori, Seapáin]]
[[Íomhá:Sign-1040454, Lucan, Co. Dublin, Ireland.jpg|mion|Raon rothar, [[Leamhcán]]]]
[[Íomhá:Sign-1020409, Fenit, Co. Kerry, Ireland.jpg|mion|[[An Fhianait]]]]
Is modh [[Iompar|iompair]] inacmhainne, sláintiúil agus neamhdhíobhálach don [[Comhshaol|chomhshaol]] é '''rothaíocht'''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/travel-and-recreation/cycling/overview-cycling/|teideal=Rothaíocht in Éirinn|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2024-04-23}}&lt;/ref&gt; Is [[spórt Oilimpeach]] é chomh maith. Agus dúirt an scríbhneoir [[Ernest Hemingway]], ‘tríd an rothaíocht is fearr a fhoghlaimítear cruth tíre’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-turas-3500-mile-romham-ar-mo-rothar-ta-me-ag-suil-go-mor-leis/|teideal=Tá turas 1,000 míle romham ar mo rothar – tá mé ag súil go mór leis|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=19 Aibreán 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-23}}&lt;/ref&gt;

=== Rothaíocht in Éirinn ===
Tá sos cánach ar fáil d'fhostaithe in Éirinn a cheannaíonn rothair agus trealamh. Cuireann an Scéim um Rothaíocht chun na hOibre ar a c(h)umas ag fostóir rothar nua agus trealamh sábháilteachta rothair a cheannach d'fhostaithe suas go dtí €1,500. Is féidir le fostaithe an costas ceannaigh a aisíoc chuig a bhfostóir óna n-ollchaiteachas.

=== Na dlíthe maidir le rothaíocht in Éirinn ===
Ní mór do gach rothar ar bhóithre poiblí cloí leis na Na Rialacháin um Thrácht ar Bhóithre (Soilsiú Feithiclí), 1963 arna leasú. Leagtar síos sa dlí seo an cineál frithchaiteoirí agus soilse a chaithfidh a bheith ar gach rothar.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/travel-and-recreation/cycling/cycling-offences/|teideal=Na dlíthe maidir le rothaíocht in Éirinn|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2024-04-23}}&lt;/ref&gt;

Sna hAchtanna um Thrácht ar Bhóithre 1961-2018 leagtar amach na príomhfhorálacha maidir le gluaisteánaíocht agus reáchtáil do rothair. Tá reachtaíocht thánaisteach ann freisin lena n-áirítear an na hAchtanna um Thrácht ar Bhóithre agus na Rialacháin um Thrácht ar Bhóithre (Trácht agus Páirceáil) 1997-2019, lena rialaítear iompar tiománaithe agus rothaithe.
Níl aon oibleagáid dhlíthiúil ort clogad nó éadaí sofheicthe a chaitheamh agus duine ag rothaíocht in Éirinn ach molann Údarás um Shábháilteacht ar Bhóithre na hÉireann do rothaithe an dá cheann a chaitheamh ar mhaithe le sábháilteacht.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
Is féidir le rothaithe rothaíocht taobh le taobh. Ach faoi Airteagal 47 de na Rialacháin um Thrácht ar Bhóithre (Trácht agus Páirceáil) 1997 (arna ionadú ag Rialacháin 2012), ní féidir le níos mó ná beirt bheith ag rothaíocht taobh le taobh, ach amháin nuair a bhíonn siad ag scoitheadh agus nach gcuireann sé trácht eile i mbaol nó nach gcuireann sé bac air.
Is féidir le rothaí feithicil a scoitheadh ar thaobh na láimhe clé (nó taobh istigh den sreabhadh tráchta) má tá na feithiclí ar dheis ina stad nó ag gluaiseacht níos moille ná an rothaí. Mar rothaí, áfach, ní féidir le rothaí scoitheadh ar an taobh istigh má tá an fheithicil a bhfuil sé beartaithe ag an rothaí scoitheadh:

* Ag tabhairt comhartha go bhfuil sé chun casadh ar chlé agus go mbogfaidh sé ar chlé sula scoithfidh an rothaí é
* Ina stad chun ligean do phaisinéir tuirlingt nó dul ar bord na feithicle
* Ina stad chun críocha luchtaithe nó díluchtaithe

Is cion ar leith é rothaithe a scoitheadh go contúirteach. Moltar do thiománaithe 1.5 méadar a fhágáil idir iad féin agus rothar in áiteanna a bhfuil teorainneacha luais os cionn 50km/u. I gceantair le teorainneacha luais níos ísle, ba chóir go gceadódh tiománaithe méadar amháin agus iad ag scoitheadh.

Tá an rialachán maidir le lánaí rothar san áireamh in Airteagal 14 de na Rialacháin um Thrácht ar Bhóithre (Trácht agus Páirceáil) (Leasú), 1997, arna leasú.
Níl cead dul ag rothaíocht ar chosán ach amháin má tá lána rothar ainmnithe ar an gcosán nó ag dul isteach nó ag imeacht as maoin. Ní cion muirear seasta ar leith é rothaíocht ar chosán áfach. D’fhéadfaí fíneáil a ghearradh ar rothaí, áfach, as é sin a dhéanamh má mheasann garda go raibh an rothaíocht gan ‘breithniú réasúnta'. Mar an gcéanna, ní féidir dul ag rothaíocht i limistéar coisithe ag na hamanna sainithe mura bhfuil lána rothar ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Sábháilteacht ===
Leagann an t[[Údarás Um Shábháilteacht Bóithre]] an chuid is mó den bhéim ar an bhfreagracht a chur ar rothaithe dá sábháilteacht féin ar na bóithre. Ach más ag iarraidh líon na mbásanna a laghdú atá muid, is cóir an phríomhbhéim a leagan ar bhóithre a athdhearadh, béim a leagan ar shábháilteacht rothaithe agus coisithe, agus oideachas a chur ar thiománaithe a bheith san airdeall i gcónaí ar shábháilteacht rothaithe..&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.safecyclingireland.org/|teideal=Home: Safe Cycling Ireland - Irelands Safe Cycling Campaign|language=en-US|work=Safe Cycling Ireland|dátarochtana=2024-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240430231431/https://www.safecyclingireland.org/|archivedate=2024-04-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-beag-nar-maraiodh-me-ceithre-huaire-nuair-a-leag-tiomanaithe-de-mo-rothar-me/|teideal=Is beag nár maraíodh mé ceithre huaire nuair a leag tiománaithe de mo rothar mé|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=30 Aibreán 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://bicyclenetwork.com.au/tips-resources/know-how/turning-blind/|teideal=Bikes and vehicle blind spots|dáta=2017-10-04|language=en-US|work=Bicycle Network|dátarochtana=2024-05-01}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Rothar]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.citizensinformation.ie/ga/travel-and-recreation/cycling/cycling-offences/ Na dlíthe maidir le rothaíocht in Éirinn]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Spóirt Oilimpeacha]]
[[Catagóir:Taisteal]]
[[Catagóir:Caitheamh aimsire]]</text>
      <sha1>99x1mrz1vk25zzu6k2u19lf5ln0085j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mairi Gougeon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113737</id>
    <revision>
      <id>1332387</id>
      <parentid>1329623</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3149" sha1="j3qlke6xu284eqyw6f15poz7huf778t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir Albanach í '''Mairi Angela Gougeon''' (née Evans; rugadh 23 Aibreán 1985)&lt;ref&gt;{{Cite tweet |user=JennyGilruth |author=Jenny Gilruth |number=988514737993469952 |date=23 Apr 2018 |title=Happy 33rd Birthday to my favourite little Nugget, Madame @MairiGougeon! Hope you’ve had a fabulous day. Here are some key moments from our political lives thus far x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet |user=MairiGougeon |author=Mairi Gougeon |number=1120605062500372480 |date=23 Apr 2019 |title=Had an early birthday with my family at the weekend, best thing about it getting the chance to be with family of course, but also 1. My husband got me THE BEST CAKE from Best Baked Goods in Scotland winner! @cakes_baba! 2. My husband thinks I’m a year younger than I actually am}}&lt;/ref&gt; a bhí ina Rúnaí Comh-Aireachta um Ghnóthaí Tuaithe, Athdháilte talún agus Oileán ó 2021. Is ball í de [[Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba|Pháirtí Náisiúnta na hAlban]] (PNA), agus tá sí ina [[Ball de Pharlaimint na hAlban]] (BPA) d’Aonghas a Tuath agus a' Mhaoirne ó 2016 i leith.

Is céimí de chuid [[Oilthigh Obar Dheathain]] í Gougeon agus toghadh í ar Chomhairle Aonghais i dtoghcháin áitiúla na hAlban in 2007. Rinne sí ionadaíocht thar ceann bharda Breichinn agus Èigil agus bhí sí mar urlabhraí na comhairle ar fhorbairt eacnamaíoch. D'éirigh sí as i dtoghchán 2017, tar éis di a bheith tofa do Pharlaimint na hAlban an bhliain roimhe sin. Sa bhliain 2018, ceapadh í mar Aire Gnóthaí Tuaithe agus Comhshaoil Nádúrtha, sular ceapadh ina hAire Sláinte Poiblí agus Spóirt í in 2020. Atoghadh Gougeon in 2021 agus thug an Chéad Aire [[Nicola Sturgeon]] ardú céime do Chomh-aireacht na hAlban mar Rúnaí Comh-Aireachta do Gnóthaí Tuaithe agus Oileán; d'athcheap an Príomh-Aire nua [[Humza Yousaf]] í in 2023, agus ghnóthaigh sí an cúram athchóirithe talún freisin.
==Luathshaol==
=== Oideachas agus luathghairm bheatha ===
Rugadh Mairi Angela Evans ar an 23 Aibreán 1985 i mBreichin, Comhairle Aonghais. Cuireadh oideachas uirthi ag Kilgraston School, áit a raibh scoláireacht aici.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.pressreader.com/uk/the-herald-on-sunday/20210523/281771337095456 |teideal=No Eton Mess Drop in MSPS atá oilte go príobháideach |work =[ The Herald (Glaschú)|Herald on Sunday]] |date=23 Bealtaine 2021 | access - date =3 Lúnasa 2021}}&lt;/ref&gt; D'fhreastail sí ar Ollscoil Obar Dheathain ó 2003 go 2007, agus bhain sí Máistreacht sna hEalaíona amach sa stair.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=LinkedIn|teideal= Mairi Gougeon |url= https://www.linkedin.com/in/mairi-gougeon-b1a8aa8a/?originalSubdomain=uk}}&lt;/ref&gt; Ó 2002 go 2010, d'oibrigh sí mar Chúntóir Sinsearach ag Urras Nàiseanta na h-Alba (ga: ''Iontaobhas Náisiúnta na hAlban'')
.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;


== Naisc sheachtracha ==

* They Work for You:  [https://web.archive.org/web/20240517113351/https://www.theyworkforyou.com/msp/25503/mairi_gougeon Mairi Gougeon MSP, Angus North and the Mearns]

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Gougeon, Mairi}}
[[Catagóir:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba]]</text>
      <sha1>j3qlke6xu284eqyw6f15poz7huf778t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tony O'Reilly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113804</id>
    <revision>
      <id>1332486</id>
      <parentid>1330032</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11624" sha1="hbg968eiwjylq8961cenhcu83v0mgiz" xml:space="preserve">  {{WD Bosca Sonraí Duine}} 
Fiontraí, piarda mór de chuid na nuachtán agus iarimreoir rugbaí ba ea '''Tony O'Reilly''' ([[7 Bealtaine]] [[1936]] – [[18 Bealtaine]] [[2024]])&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/biography/Tony-OReilly|teideal=Tony O’Reilly {{!}} Biography &amp; Facts {{!}} Britannica|dáta=2024-04-22|language=en|work=www.britannica.com|dátarochtana=2024-05-19}}&lt;/ref&gt;  nó an '''Ridire Anthony Joseph Francis O’Reilly'''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/a-dhaoine-uaisle-agus-a-chairde-gael-ni-udar-mor-athais-dom-glacadh-leis-an-teideal-seo/|teideal=A dhaoine uaisle agus a chairde Gael, ní húdar mór áthais dom glacadh leis an teideal seo…|údar=Antain Mac Lochlainn|dáta=4 Samhain 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-19}}&lt;/ref&gt; Bhronn Ollscoil Bradford Ph.D ar O'Reilly sa mhargaíocht talmhaíochta in 1980, agus tugadh &quot;'''Dr. Tony O'Reilly'''&quot; go minic air i ndiaidh sin. Ba fear é a raibh mianach na fiontraíochta ann agus brá gill aige dá bharr, nó sin a chreid an pobal. Ní raibh sé chomh maith agus a bhíodh sé i gcúrsaí gnó sna 2000-20idí.

Bhí cáil air freisin as a chuid [[Daonchairdeas|daonchairdis]] agus roimhe sin mar imreoir le foireann rugbaí na hÉireann idir 1955 agus 1970.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sochraid an fhir ghnó Tony O'Reilly i mBaile Átha Cliath|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0523/1450779-sochraid-an-fhir-ghno-tony-oreilly-i-mbaile-atha-cliath/|date=2024-05-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Gnó ==
D'éirigh O'Reilly ina Uachtarán ar H. J. Heinz Company&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Heinz|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz&amp;oldid=1223232556|journal=Wikipedia|date=2024-05-10|language=en}}&lt;/ref&gt; sna Stáit Aontaithe in 1973, agus ansin ina chathaoirleach domhanda ar an ollchomhlach bia. Bhí air dul faoi shúistí na scairshealbhóirí agus éirí as in 1998. 

Cheannaigh Tony O’Reilly an ''[[Irish Independent|Independent]]'' (INM)&lt;ref&gt;Independent News &amp; Media Group (INM)&lt;/ref&gt; sa bhliain 1973. Fuair sé réidh leis an dearcadh coimeádach, an meon ‘déanfaidh-sé-cúis’ a bhí ann, spreag sé iomaíocht agus leag sé struchtúr gnó a bhfuil a rian fós le feiceáil go dtí an lá inniu ann. Ba é an ''Independent'' an custaiméir ba mhó fógraíocht ag RTÉ  ar feadh na mblianta. Ansin thriail O’Reilly é féin ''[[Scéala Éireann]]'' a cheannach, ach cuireadh srian air de bharr rialacha iomaíochta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-sceala-eireann-bas-mall-a-dfheadfai-a-sheachaint/|teideal=Deireadh Scéala Éireann: bás mall a d’fhéadfaí a sheachaint|údar=Sean Ó Mainnín|dáta=Bealtaine 28 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-19}}&lt;/ref&gt;  Bhí níos mó ná 70% de na meáin chlóite faoi smacht Nuachtáin an ''Independent'' agus O’Reilly tráth dá raibh agus níor thug nuachtáin O’Reilly aon aird ar an Ghaeilge, beag ná mór, nuair a bhí sé ar an stiúir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-meain-chumarsaide-neamhspleacha-i-mbaol.aspx|teideal=Meáin chumarsáide neamhspleácha i mbaol|dáta=2001|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-05-19}}&lt;/ref&gt;  Dúirt O’Reilly tráth go bhféadfadh bearna a bheith sa mhargadh ach nach gá go gciallódh sé sin go mbeadh margadh sa bhearna.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-margadh-deacair-na-bhfoilseachan-gaeilge.aspx|teideal=Margadh deacair na bhfoilseachán Gaeilge|údar=Breandán Delap|dáta=D.F. 2008|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-05-19}}&lt;/ref&gt;

Bhí O'Reilly ina stiúrthóir ar an nGrúpa INM ó 1973 go dtí 2009, nuair a d'éirigh sé as mar phríomhfheidhmeannach. Bhí fáilte curtha ag duine de mhórscairshealbhóirí an chomhlachta, [[Denis O'Brien]], roimh an scéal ag an am.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cinnlínte Nuachta|url=https://www.rte.ie/news/2009/0313/115119-cinnlinte/|date=2009-03-13|language=ga-IE|author=RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhunaigh Tony O’Reilly an comhlacht ola Atlantic Resources, níos déanaí Providence Resources, in 1991. Dhíol sé a leas mionlaigh sa chomhlacht in 2019. Arís is arís eile, bhí an comhlacht ag iarraidh comhpháirtí a mhealladh le dul i mbun druileála sa bhfarraige amach ó chósta na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/suil-le-550-milliun-bairille-ola-amach-o-na-blascaodai-i-gciarrai/|teideal=Súil le 550 milliún bairille ola amach ó na Blascaodaí i gCiarraí|dáta=2017-05-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-19}}&lt;/ref&gt;

Ba é an scairshealbhóir ba mhó, lena bhean, i gcomhlacht Waterford Wedgewood é ach bhain caillteanais ollmhóra dóibh sna [[2000idí]].

Thosaigh cluiche mór á imirt ag na O’Reillys sna 2000idí in iarracht na céadta milliún euro a bhí caillte acu ar Independent Newspapers agus Waterford Glass i measc  tograí eile le blianta anuas, d’fháil ar ais. Bhí ráflaí á scaipeadh fúthu go minic go raibh ola faighte acu amach ó chósta na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cs.slu.edu/~scannell/gaelsceal/2012-10-03.pdf|teideal=Gaelscéal - An bhfuil go leor ola ag Éirinn nó an bhfuil cleasaíocht ar bun chun sciarshealbhóirí a choinneáil sásta?|údar=Conall Ó Móráin|dáta=2012|dátarochtana=2024-05-19|archivedate=2023-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929133612/https://cs.slu.edu/~scannell/gaelsceal/2012-10-03.pdf}}&lt;/ref&gt;

Bancbhriste in 2014-16,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tony O’Reilly – The Real Deal {{!}} RTÉ One|url=https://www.youtube.com/watch?v=vAGji259ur0|date=2014-10-31|author=RTÉ}}&lt;/ref&gt; b'éigean do O'Reilly díolachán práinne a eagrú. In 2015, creidtear gur dhíol sé pictiúr le [[Jack Butler Yeats|Jack B. Yeats]] de shaor báid as Carna ag ceant i Londain ar €600,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/pictiur-dfhear-as-carna-diolta-ar-e600000-ag-ceant-i-londain/|teideal=Pictiúr d’fhear as Carna díolta ar €600,000 ag ceant i Londain|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=25 Samhain 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-19}}&lt;/ref&gt;

== Daonchairdeas ==
Bhí aithne ar O'Reilly mar dhuine de bhunaitheoirí an [[Ireland Fund]], i dteannta Dan Rooney - fondúireacht a threoirigh luach na gcéadta milliúin i dtreo carthanais agus an próiseas síochána in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ómós d'iar-Ambasadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá go hÉireann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0414/867741-omos/|date=2017-04-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Mhaoinigh Tony O'Reilly an ''John and Aileen O`Reilly Library'' in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]], O'Reilly Hall i g[[Coláiste na hOllscoile, BÁC]] agus  O'Reilly Theater in [[Pittsburgh, Pennsylvania|Pittsburgh]], [[Pennsylvania]].
[[Íomhá:Crolly - Across the road from Leo's Tavern - geograph.org.uk - 1174611.jpg|clé|mion|[[Croithlí]] i n[[Gaeltacht Thír Chonaill]]]]

== Gaeilge ==
Ag deireadh na 1940idí, chaith an Raghallach ar a laghad bliain sa scoil i dTor gar do [[Croithlí|Chroithlí]] i n[[Gaeltacht Thír Chonaill]]. Bhí a thuismitheoirí ag iarraidh go mbeadh Gaeilge ar a thoil aige, rud a bhí riachtanach ag an am dá mba mhian leat post a fháil sa státseirbhís. Bhí a athair, John O’Reilly, ag obair mar ard-chigire sa tseirbhís custaim ag an am agus bheartaigh sé a mhac a bhogadh ó [[Coláiste Belvedere|Choláiste Belvedere]] i lár na hardchathrach go ceann de na háiteanna ba iargúlta sa tír ag an am. Fuair an Raghallach óg scoláireacht le híoc as a thréimhse i dTor.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/treimhse-tony-oreilly-sa-ghaeltacht/|teideal=Tréimhse Tony O’Reilly sa Ghaeltacht|dáta=2024-05-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-21}}&lt;/ref&gt;

Cceapadh an Raghallach  ar Chomhlacht Comhairleach na Gaeilge, a bunaíodh mar thoradh ar Pháipéar Bán an Rialtais in 1965 (ina réamhtheachta do [[Comhairle na Gaeilge|Chomhairle na Gaeilge]] a rinne obair mhór taighde i ndeireadh na [[1960idí]]).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ní fios an raibh rath ar an oideachas Gaeltachta a fuair sé ar a chumas cainte i nGaeilge. Má bhí, is cinnte gur beag leas a bhain an Raghallach as an teanga sa saol poiblí níos déanaí.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Pearsanta ==
Phós O'Reilly Susan M Cameron, banoidhre Astrálach, in 1962.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2017/0502/871940-tony-oreilly-and-susan-m-cameron-marry/|teideal=Tony O'Reilly And Susan M Cameron Marry|údar=Físeán - Cartlann RTÉ|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2024-05-19}}&lt;/ref&gt; Bhí seisear clainne orthu. 

Phós O'Reilly (55 ag an am) Chryss Goulandris (41 ag an am), banoidhre Meiriceánach'','' sna [[Na Bahámaí|Bahámaí]] in 1991. Sna 2010idí, bhí siad ina gcónaí i gcaisleán sa Fhrainc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.normandythenandnow.com/the-very-private-castle-of-william-the-conqueror-at-touques/|teideal=The very private castle of William the Conqueror, at Bonneville-sur-Touques|údar=Normandy Then and Now|dáta=2016-01-16|language=en-US|work=Normandy Then and Now|dátarochtana=2024-05-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/Ch%C3%A2teau+des+Ducs+de+Normandie/@49.3438854,0.0990704,4266m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x47e1d3da89b4c661:0xa39a29c54c781a86!8m2!3d49.3376998!4d0.1175535!16s%2Fg%2F11t6nw6skz?entry=tts&amp;g_ep=EgoyMDI0MDUxNC4wKgBIAVAD&amp;hl=en|teideal=Château des Ducs de Normandie · 31 D288, 14800 Bonneville-sur-Touques, France|language=en|work=Château des Ducs de Normandie · 31 D288, 14800 Bonneville-sur-Touques, France|dátarochtana=2024-05-19}}&lt;/ref&gt;  Tháinig ailse chíche ar Goulandris ach fuair sí bás tobann mar sin féin in 2023, faoi chúinsí nár soiléiríodh, agus gan léiroidhrí seachas Tony O'Reilly, b'fhéidir.

Bhásaigh Tony O'Reilly in aois a ocht mbliana agus ceithre scór ar an [[18 Bealtaine]] [[2024]].  Ina aitheasc  i Séipéal an Chroí Rónaofa i n[[Domhnach Broc]], thug an tAthar Bruce Bradley le fios nach raibh náire riamh ar Tony O'Reilly faoin g[[creideamh]] a bhí aige.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://kildare-nationalist.ie/2024/05/23/tony-oreilly-was-a-true-irish-legend-funeral-told/|teideal=Tony O’Reilly was a ‘true Irish legend’, funeral told|dáta=2024-05-23|language=en-GB|work=Kildare Nationalist|dátarochtana=2024-05-23|archivedate=2024-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240523161012/https://kildare-nationalist.ie/2024/05/23/tony-oreilly-was-a-true-irish-legend-funeral-told/}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Irish Independent]]

== Naisc sheachtracha ==

* Clár faisnéise RTÉ uair an chloig, &quot;Tony O’Reilly: The Real Deal&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 2015 (bronnadh Bonn Cré-Umha ag Gradaim Teilifíse &amp; Scannánaíochta Fhéile Nua-Eabhrac ar David Murphy, Eagarthóir Gnó RTÉ, mar gheall ar an gclár).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/wp-content/uploads/2020/05/Final-RTE-Annual-Report-Irish.pdf|teideal=Tuarascáil Bhliantúil &amp; Ráitis Airgeadais an Ghrúpa RTÉ|údar=RTÉ|dáta=2016|dátarochtana=2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240421020043/https://about.rte.ie/wp-content/uploads/2020/05/Final-RTE-Annual-Report-Irish.pdf|archivedate=2024-04-21}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Imreoirí rugbaí]]
[[Catagóir:Básanna in 2024]]
[[Catagóir:Fiontraithe]]
[[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
 {{DEFAULTSORT:O'Reilly, Tony }}
[[Catagóir:Daonchairde Éireannacha]]</text>
      <sha1>hbg968eiwjylq8961cenhcu83v0mgiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>GCN</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114224</id>
    <revision>
      <id>1332313</id>
      <parentid>1327902</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10656" sha1="smlfvrslguz7m3v6058ji7gqxp5o3ob" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|editor=Peter Dunne
|website={{URL|http://www.gcn.ie}}
|periodicitat=I gcló gach re mí, ar líne go laethúil
|llengua=An Béarla (corr-alt i nGaeilge)
|nom=GCN
|nom_original=nom original
|nomo=(Gay Community News)
|abreviatura=''GCN''
|tipus=Iris [[LADT|LADTA+]]
|idioma=idioma
|fundacio=1988
|direccio=Michael Brett
|fundador=[[Tonie Walsh]] agus [[Catherine Glendon]]
|propietari=NXF ([[An Chónaidhm Náisiúnta LADT]])
|seu=[[Baile Átha Cliath]]
|estat=estat
|editorial=NXF ([[An Chónaidhm Náisiúnta LADT]])
|accesobert=Tá
|preu=Saor in aisce
|edicions=384+
|distribucio=I gcló agus ar líne
|genere=Nuacht, siamsaíocht, stíl mhaireachtála
|tema=Cúrsaí [[LADT| LADTA+]]
|publicat_a=[[Éire]]
|premis=Spiders Awards 2022 Emerging Stronger Digital for Good Award / Not for Profit
|precedit_per=TheOutmost.com
|web=web
|lloc web=lloc web
|registre_veu=registre_veu
}}

Tá '''''GCN''''' (''Gay Community News'') ar an bhfoilsitheoir [[LADT|LADTA+]] agus ar an bhfoilseachán saor in aisce LADTA+ is faide ar an bhfód dá bhfuil in [[Éire|Éirinn]]. Is i m[[Baile Átha Cliath|BÁC]] atá sé lonnaithe agus bunaíodh in 1988 é.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.nlgf.ie/Our_History.html|title=Our History|access-date=2 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103180627/http://www.nlgf.ie/Our_History.html|archive-date=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; Tá sé faoi ghradam faoi leith ag pobal LADTA+ na hÉireann.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.hotpress.com/opinion/can-gcn-survive-the-web-revolution-6243518|title=Can GCN Survive The Web Revolution?|author=Moore|first=Dermod|date=22 February 2010|work=[[Hotpress]]|access-date=2021-06-21}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Go déanach sna 1980í, d'fhéach na gníomhaithe [[Tonie Walsh]] agus [[Catherine Glendon]] le foilseachán LADTA+ a bhunú a bheadh saor in aisce. Bhí an ''National Gay Federation'' (Gaeilge: An Chónaidhm Náisiúnta Aerach; ''The'' ''National LGBT Federation'' a thugtar anois uirthi, nó NXF, Gaeilge: [[An Chónaidhm Náisiúnta LADT]]) tar éis dhá thréimhseachán LADTA+ a fhoilsiú cheana ar teipeadh orthu, ach d'aontaigh siad nuachtán LADTA+ a bhunú. Foilsíodh an chéad eagrán de ''GCN'' ar an 10 Feabhra 1988&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/a-birthday-to-have-pride-in-1.700270|teideal=A birthday to have pride in|údar=Brian Finnegan|dáta=14 February 2009|language=en|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=17 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://gcn.ie/gcn-marks-33-years-as-irelands-national-lgbtq-press/|title=GCN marks 33 years as Ireland's National LGBTQ+ press|author=Connell|first=Lisa|date=2021-02-10|language=en|work=GCN|access-date=2021-06-17}}&lt;/ref&gt; mar nuachtán táblóideach ocht leathanach. Niall Sweeney a dhear an chéad eagrán seo&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nxf.ie/our-history/|title=History – National LGBT Federation|language=en-US|access-date=2021-06-17}}&lt;/ref&gt; agus sna 1990idí chuir an ''Meath Chronicle'' (Gaeilge: [[Croinic na Mí]]) i gcló é.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pettit|first=Lance|date=2016-11-02|title=Ireland's Alternative Press: Writing from the Margins|url=https://arrow.tudublin.ie/icr/vol7/iss1/2|journal=Irish Communication Review|volume=7|issue=1|doi=10.21427/D7WH9V|issn=0791-0010}}&lt;/ref&gt; Foilsítear é go seasta gach mí ó shin i leith, gan ach eisceacht amháin.&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (June 2021)&quot;&gt;lua de dhíth&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Is trí na tithe tábhairne agus na clubanna a bhí baint ag an bpobal LADTA+ leo a rinneadh é a dháileadh go príomha, chomh maith le spásanna eile a bhí báúil leo ar nós aontais mhac léinn, roinnt siopaí leabhar, agus ionaid phobail agus ealaíon.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá ''GCN'' faoi úinéireacht NXF, ar eagraíocht dheonach í, agus is í a fhoilsíonn.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.image.ie/self/13-irish-lgbtqi-charities-to-support-this-pride-month-and-every-month-272179|title=13 Irish LGBTQI+ charities to support this Pride month and every month|author=Finnan|first=Sarah|date=2021-06-01|language=en-US|work=IMAGE.ie|access-date=2021-06-17}}&lt;/ref&gt; Ba é Stát na hÉireann a mhaoinigh ''GCN'' ar dtús le linn na tréimhse sna 1980í agus go luath sna 1990í a bhí deacair ó thaobh na heacnamaíochta de. Tá comharthaí maoinithe air fós ón [[Plean Forbartha Náisiúnta|bPlean Forbartha Náisiúnta]] agus ó [[Pobal (eagraíocht)|Phobal]] (nach ionann é agus POBAL).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Dúirt ''GCN'' nach raibh tionchar ag maoiniú ón rialtas agus ó fhógraíocht ar roghanna eagarthóireachta an fhoilseacháin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Go luath sna 1990idí, d’oibrigh na gníomhaithe agus scríbhneoirí mór le rá, [[Suzy Byrne]] agus [[Junior Larkin]] ar an bhfoilseachán.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://gcn.ie/remembering-junior-larkin/|title=Remembering Junior Larkin • GCN|author=Finnegan|first=Brian|date=2017-07-24|language=en|work=GCN|access-date=2022-08-08}}&lt;/ref&gt;

Is i rannóg na bhfógraí ''GCN'' a chuir [[Ray Ó Gealbháin]] an fógra ar chuir tús leis an [[Gaeilgeoirí Aeracha Aontaithe|GAA]]. 

D’eagrán 100, i 1997, rinne ''GCN'' urraíocht ar an gcéad ''Irish Queer Writers Award'' (Gaeilge: Gradam do Scríbhneoirí Aiteacha na hÉireann), a bhuaigh [[Mícheál Ó Conghaile|Micheál Ó Conghaile]] agus Padraig Rooney ina bhliain tionscnaimh. Le linn an ama seo, d'fhoilsigh ''GCN'' roinnt cartún colláis le [[Margaret Lonergan]] faoin gcultúr leispiach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Madden|first=Ed|date=2013|title=Queering Ireland, In the Archives|url=https://www.jstor.org/stable/24576820|journal=Irish University Review|volume=43|issue=1|pages=184–221|doi=10.3366/iur.2013.0064|jstor=24576820|issn=0021-1427}}&lt;/ref&gt; Faoi 1998, bhí beirt bhall foirne lánaimseartha ag an bhfoilseachán agus 21 post páirtaimseartha maoinithe ag FÁS&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus bileog 38 leathanach á cur ar fáil acu saor in aisce.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

I mí Iúil 2003, ceapadh Brian Finnegan ina eagarthóir agus athsheoladh ''GCN'' mar iris lándaite mar iarracht an foilseachán a dhéanamh níos inmharthana ón thaobh tráchtála de,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; le maoiniú ó ''Atlantic Philanthropies''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mar thoradh ar an athsheoladh seo bhí ioncam le maíomh ag an bhfoilseachán tar éis roinnt blianta de chaillteanais. Tar éis an choir chun donais eacnamaíoch in 2008 agus caillteanas ioncam fógraíochta, thosaigh ''GCN'' ag reáchtáil feachtais tiomsaithe airgid.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Thosaigh láithreacht ar líne ''GCN'' sa bhliain 2000. Athsheoladh an suíomh gréasáin i mí Eanáir 2014, faoin ainm nua TheOutmost.com.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nxf.ie/events/the-outmost-gcns-new-website/|title=The Outmost – GCN's new website – National LGBT Federation|language=en-US|access-date=2021-06-21}}&lt;/ref&gt; Athraíodh teideal an tsuímh ghréasáin ar ais go ''GCN'' le bheith ag teacht le hathbhrandáil agus athsheoladh iomlán na hirise in 2017.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://viralbamboo.com/project/gcn/|title=GCN|language=en-US|work=Viralbamboo|access-date=2021-06-21}}&lt;/ref&gt;

In 2019, ceapadh Lisa Connell ina hEagarthóir Bhainistíochta ar ''GCN''&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://gcn.ie/gcn-appoints-new-managing-editor/|title=GCN appoints new Managing Editor: Lisa Connell|author=Dunne|first=Peter|date=2019-03-22|language=en|work=GCN|access-date=2023-07-19}}&lt;/ref&gt; chun an eagraíocht a stiúradh isteach ina chéad chaibidil eile, le Peter Dunne ina Eagarthóir ar an iris chlóite agus le Ceannaire Digiteach, Margaíochta agus Forbartha, Stefano Pappalardo, i gceannas ar chúrsaí digiteacha.

In 2022 bronnadh an ''Spider Award'' ‘''Emerging Stronger – Digital for Good Award / Not-for-Profit''’ ar ''GCN'', a thugann aitheantas d'eagraíochtaí gan beann ar [[Brabús|bhrabús]] a spreagann feabhas digiteach ar fud a láithreáin ghréasáin, meáin shóisialta nó seirbhísí.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://gcn.ie/gcn-spiders-awards-2022/|title=GCN wins 'Digital for Good Award' at 2022 Spiders Awards|author=GCN|first=Intern|date=2022-04-01|language=en|work=GCN|access-date=2023-07-19}}&lt;/ref&gt;

I mí Eanáir 2023, cheap ''GCN'' an Bainisteoir Grúpa Michael Brett chun asraon meán náisiúnta LADTA+ na hÉireann a threorú ina sheirbhís don phobal.

I mí an Mheithimh 2023, sheol ''GCN'' a [https://archive.gcn.ie/ Chartlann Dhigiteach], rud a chuir eagráin an chéad deich mbliana den iris ar fáil saor in aisce do léitheoirí ar líne don chéad uair ina stair 35 bliain. Maoiníodh digitiú chartlann ''GCN'' tríd an gciste Seirbhísí Pobail LGBTI+ ón Roinn Leanaí, Comhionannais, Míchumais, Lánpháirtíochta agus Óige.

Sa lá atá inniu ann, tá ''GCN'' tar éis tiontú diaidh ar ndiaidh ó iris mhíosúil go preas náisiúnta LADTA+ saor in aisce na hÉireann agus go acmhainn lárnach don phobal, ag feidhmiú mar mhol agus ag féachaint le heolas, siamsaíocht agus ardán a thabhairt don phobal, le hoideachas a chur air, lena nascadh, agus le tacú leo. Tá láithreacht bhríomhar chlóite agus dhigiteach ag ''GCN'' lena iris, lena shuíomh gréasáin nuachta, siamsaíochta agus stíl mhaireachtála, agus lena tionscnaimh dhigiteacha, feachtais, imeachtaí beo, cainéil meán sóisialta agus [https://shop.gcn.ie/ siopa ar líne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624081434/https://shop.gcn.ie/ |date=2024-06-24 }}.

== Féach freisin ==
* [[Gaeilgeoirí Aeracha Aontaithe]]
* [[AerachAiteachGaelach]]

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.gcn.ie ''GCN'' ar líne]
* [https://archive.gcn.ie/ Cartlann Dhigiteach ''GCN'']
* [https://web.archive.org/web/20250428025247/https://dri.ie/atlanticphilanthropies/spotlight/amplifying-change/catalog/dfe5b916544e85dd2966d2e7aff7656a Agallamh le Tonie Walsh ina bpléann sé bunú ''GCN'']

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn]]
[[Catagóir:Suímh ghréasáin]]
[[Catagóir:Meáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Irisí Éireannacha]]
[[Catagóir:Irisí nuachta]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]]
[[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta]]
[[Catagóir:Meáin LADT|*]]
[[Catagóir:Cultúr LADT]]
[[Catagóir:Stair lucht LADT in Éirinn]]
[[Catagóir:LADT]]
[[Catagóir:Démhíosacháin]]
[[Catagóir:Saoracháin]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1988]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1980í]]

{{Nuachtáin in Éirinn}}</text>
      <sha1>smlfvrslguz7m3v6058ji7gqxp5o3ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meirionnydd (toghcheantar parlaiminteach)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114265</id>
    <revision>
      <id>1332396</id>
      <parentid>1229666</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14484" sha1="oc5me7lfpa68qxzhccsy39chuth7ddf" xml:space="preserve">{{glanadh-mar|teimpléid bhriste}}
Ba é toghcheantar parlaiminteach '''Meirionnydd''' an [[Etholaeth seneddol|toghcheantar parlaiminte]] don sheanchontae [[Sir Feirionnydd]] (Meirion). Duine de na polaiteoirí ba cháiliúla a rinne ionadaíocht ar an toghcheantar tuaithe seo ab ea an Liobrálach radacach Tom Ellis, a bhí ina Theachta Parlaiminte do Mheirionnydd idir 1886 agus 1899.

Ba é Dafydd Elis-Thomas ( [[Plaid Cymru]] ) an Feisire Parlaiminte deireanach a ghlac suíochán  Mheirionnydd i [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Westminster]], a bhí ar dhuine dá cheannairí ina dhiaidh sin. . Cuireadh deireadh leis an suíochán i [[1983]] nuair a bunaíodh toghcheantar nua Meirionnydd Nant Conwy,  a ghabh Dafydd Elis-Thomas thar ceann [[Plaid Cymru]] .

== Baill Parlaiminte ==

=== BPanna 1542-1868 ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Blwyddyn
!Aelod
!Plaid
|-
|
|1542
|Edward Stanley
|
|-
|
|1545
|Rhys Vaughan
|
|-
|
|1547
|Lewys ab Owain
|
|-
|
|1553 (Mawrth)
|Lewys ab Owain
|
|-
|
|1553 (Hyd)
|John Salesbury
|
|-
|
|1554 (Ebrill)
|Lewys ab Owain
|
|-
|
|1554 (Tach)
|Lewys ab Owain
|
|-
|
|1555
|Elis Prys
|
|-
|
|1558
|Elis Prys
|
|-
|
|1559 (Ion)
|Siôn Wyn ap Cadwaladr
|
|-
|
|1563 (Ion)
|Elis Prys
|
|-
|
|1571
|Hugh Lewis Owen
|
|-
|
|1572
|[[John Lewis Owen]]
|
|-
|
|1584 (Tach)
|[[Cadwaladr Price]]
|
|-
|
|1586
|[[Robert Lloyd (Rhiwgoch)|Robert Lloyd]]
|
|-
|
|1588 (Tach)
|[[Robert Salusbury]]
|
|-
|
|1593
|[[Griffith Nanney]]
|
|-
|
|1597 (Medi)
|Thomas Myddelton
|
|-
|
|1601 (Hyd)
|[[Robert Lloyd (Rhiwgoch)|Robert Lloyd]]
|
|-
|
|1604-1611
|[[Syr Edward Herbert]]
|
|-
|
|1614
|[[Ellis Lloyd (Rhiwgoch)|Ellis Lloyd]]
|
|-
|
|1621-1622
|[[William Salisbury]]
|
|-
|
|1624
|Henry Wynn
|
|-
|
|1625
|Henry Wynn
|
|-
|
|1626
|[[Edward Vaughan (Llwydiarth)|Edward Vaughan]]
|
|-
|
|1628-1629
|[[Richard Vaughan (Corsygedol 1606-1636)|Richard Vaughan]]
|
|-
|
|1629–1640
|''Dim Senedd''
|
|-
|
|Ebrill 1640
|Henry Wynn
|
|-
|
|Tach 1640
|[[William Price (Rhiwlas)|William Price]]
|
|-
|
|Chwef 1644
|''Dim cynrychiolaeth''
|
|-
|
|1646
|[[Roger Pope]]
|
|-
|
|1647
|John Jones
|
|-
|
|1653
|''Dim cynrychiolaeth''
|
|-
|
|[[1654]]
|[[John Vaughan]]
|
|-
|
|[[1656]]
|John Jones
|
|-
|
|Ion [[1659]]
|[[Lewys ab Owain (1622 – 1692)|Lewys ab Owain]]
|
|-
|
|Mai [[1659]]
|Dim cynrychiolaeth
|
|-
|
|[[1660]]
|Edmund Meyricke
|
|-
|
|[[1661]]
|Henry Wynn
|
|-
|
|[[1673]]
|[[William Price (Rhiwlas)|William Price]]
|
|-
|
|[[1679]]
|Syr John Wynn
|
|-
|
|[[1681]]
|[[Robert Owen|Syr Robert Owen]]
|
|-
|
|[[1685]]
|Syr John Wynn
|
|-
|
|[[1695]]
|[[Hugh Nanney (1669-1701)]]
|
|-
|
|[[1701]]
|Richard Vaughan
|
|-
|
|[[1734]]
|William Vaughan
|
|-
|
|[[1768]]
|John Pugh Pryse
|
|-
|
|[[1774]]
|Evan Lloyd Vaughan
|
|-
|
|[[1792]]
|Syr Robert Williames Vaughan
|
|-
|
|[[1836]]
|Richard Richards
|
|-
|
|[[1852]]
|William Watkin Edward Wynne
|
|-
|
|[[1865]]
|William Robert Maurice Wynne
|
|}

=== BPanna1868-1983 ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Toghchán
! Ball
! Cóisir 
|-
| style=&quot;background-color: {{Y Blaid Ryddfrydol (DU)/meta/lliw}}&quot; |
|[[Etholiad cyffrediniol y Deyrnas Unedig, 1868|1868]]
| David Williams
| [[Páirtí Liobrálach (Ríocht Aontaithe)|Liobrálach]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{Y Blaid Ryddfrydol (DU)/meta/lliw}}&quot; |
|[[Is-etholiad Meirionnydd, 1870|1870]]
| Samuel Ollainn
| [[Páirtí Liobrálach (Ríocht Aontaithe)|Liobrálach]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{Y Blaid Ryddfrydol (DU)/meta/lliw}}&quot; |
| 1885
| Henry Robertson
| [[Páirtí Liobrálach (Ríocht Aontaithe)|Liobrálach]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{Y Blaid Ryddfrydol (DU)/meta/lliw}}&quot; |
| [[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1886|1886]]
| Tomás Éadbhard Ellis
| [[Páirtí Liobrálach (Ríocht Aontaithe)|Liobrálach]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{Y Blaid Ryddfrydol (DU)/meta/lliw}}&quot; |
| [[Is-etholiad Meirionnydd, 1899|1899]]
| Owen Morgan Edwards
| [[Páirtí Liobrálach (Ríocht Aontaithe)|Liobrálach]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{Y Blaid Ryddfrydol (DU)/meta/lliw}}&quot; |
| 1900
| Sir Osmond Williams
| [[Páirtí Liobrálach (Ríocht Aontaithe)|Liobrálach]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{Y Blaid Ryddfrydol (DU)/meta/lliw}}&quot; |
| [[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, Ionawr 1910|1910]]
| Sir Henry Haydn Jones
| [[Páirtí Liobrálach (Ríocht Aontaithe)|Liobrálach]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{Y Blaid Ryddfrydol (DU)/meta/lliw}}&quot; |
| [[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1945|1945]]
| Emrys Owain Roberts
| [[Páirtí Liobrálach (Ríocht Aontaithe)|Liobrálach]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{Y Blaid Lafur (DU)/meta/lliw}}&quot; |
| [[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1951|1951]]
| Tomás William Jones
| [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Saothair]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{Y Blaid Lafur (DU)/meta/lliw}}&quot; |
| 1966
| William Henry Edwards
| [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Saothair]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{Plaid Cymru/meta/lliw}}&quot; |
| 1974
| Dafydd Elis Thomas
| [[Plaid Cymru]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; | 1983
| colspan=&quot;2&quot; | ''scriosta: féach Meirionnydd Nant Conwy''
|}

== Torthaí Toghcháin ó Acht Leasaithe na Parlaiminte 1832 ==
Foinse: &lt;ref&gt;James, Arnold J a Thomas, John E. Wales at Westminster - A History of the Parliamentry Representation of Wales 1800-1979 Gwasg Gomer 1981 ISBN 0 85088 684 8&lt;/ref&gt;

=== Toghcháin 1832 go 1868 ===
[[Íomhá:Portrait_of_Sir_Robert_Williames_Vaughan,_Bart._M.P._for_the_County_of_Merioneth_(4674639).jpg|mion| Sir Robert Williams Vaughan]]
[[Íomhá:Portrait_of_Richard_Richards_(4674581).jpg|mion| Risteard Richards]]
[[Íomhá:Portrait_of_William_Watkin_Edward_Wynne_(4674672)_(cropped).jpg|mion| William Watkin Edward Wynne]]
[[Íomhá:WRM-Wynne-Peniarth.jpg|mion| William Robert Maurice Wynne]]
[[Íomhá:Portrait_of_David_Williams_(4674641)_(cropped).jpg|mion| David Williams]]
{{Dechrau bocs etholiad||teitl=[[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1832|Etholiad cyffredinol 1832]]: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 580}}

{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=[[Robert Williames Vaughan|Syr Robert Williames Vaughan]]|pleidleisiau=diwrthwynebiad|canran=|newid=}}

{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Geidwadol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}{{Dechrau bocs etholiad||teitl=[[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1835|Etholiad cyffredinol 1835]]: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 698}}

{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=[[Robert Williames Vaughan|Syr Robert Williames Vaughan]]|pleidleisiau=diwrthwynebiad|canran=|newid=}}

{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Geidwadol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}D'éirigh Sir Robert Williames Vaughan as an suíochán ar 27 Iúil 1836 agus reáchtáladh fothoghchán{{Dechrau bocs etholiad||teitl=Is Etholiad 1836: Meirionnydd
nifer yr etholwyr 785}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=[[Richard Richards (AS Meirionnydd)|Richard Richards]]|pleidleisiau=501|canran=76.9|newid=}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Ryddfrydol (DU)|ymgeisydd=Syr Watkin Wynn|pleidleisiau=150|canran=23.1|newid=}}{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Geidwadol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}{{Dechrau bocs etholiad||teitl=[[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1837|Etholiad cyffredinol 1837]]: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 698}}

{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=[[Richard Richards (AS Meirionnydd)|Richard Richards]]|pleidleisiau=diwrthwynebiad|canran=|newid=}}

{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Geidwadol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}Lean Richard Richards de bheith ina BP Coimeádach gan freasúra i dtoghcháin 1841 agus 1847. I dtoghchán na bliana 1852 toghadh William Watkin Edward Wynne mar BP Coimeádach gan freasúra.{{Dechrau bocs etholiad||teitl=[[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1859|Etholiad cyffredinol 1859]]: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 1,091}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=[[William Watkin Edward Wynne]]|pleidleisiau=389|canran=52.7|newid=}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=y Blaid Ryddfrydol (DU)|ymgeisydd=[[David Williams (Meirionnydd)|David Williams]]|pleidleisiau=351|canran=47.3|newid=}}{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Geidwadol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}{{Dechrau bocs etholiad||teitl=[[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1865|Etholiad cyffredinol 1865]]: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 1,527}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=[[William Robert Maurice Wynne]]|pleidleisiau=610|canran=51.3|newid=}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=y Blaid Ryddfrydol (DU)|ymgeisydd=[[David Williams (Meirionnydd)|David Williams]]|pleidleisiau=579|canran=48.7|newid=}}{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Geidwadol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}Tar éis dó a bheith ar an eolas gur dócha go dtarlóidh drochrud éigin go luath shocraigh na scuibhéirí Coimeádacha gan seasamh sa toghchán i 1868 agus toghadh David Williams, Castell Deudraeth, gan cur ina choinne thar ceann an Pháirtí Liobrálaigh. Lean Meirionnydd ar aghaidh mar shuíochán Liobrálach ó 1868 go 1951.

=== Toghcháin na 1870í, na 1880idí agus na 1890idí ===
[[Íomhá:Samuel_Holland.JPG|mion| Samuel Holland BP Meirion 1870-1885]]
[[Íomhá:Henry-Robertson.jpg|mion| Henry Robertson]]
[[Íomhá:Tom_Ellis_01.JPG|mion| Tom Ellis BP Meirion 1886-1899]]
[[Íomhá:O.M.Edwards_01a.JPG|mion| OMEdwards BP Meirion 1899-1900]]
Fuair David Williams &lt;ref&gt;Seren Cymru 24 Rhag 1869 &quot;Marwolaeth Mr D Williams AS Casteldeudraeth&quot; http://papuraunewyddcymru.llgc.org.uk/cy/page/view/3198504/ART38/&lt;/ref&gt; bás i mí na Nollag 1869 agus reáchtáladh fothoghchán i mí Eanáir 1870 .{{Dechrau bocs etholiad||teitl=Isetholiad Ionawr 1870: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 3,187}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=y Blaid Ryddfrydol (DU)|ymgeisydd=[[Samuel Holland (gwleidydd)|Samuel Holland]]|pleidleisiau=1,610|canran=62.6|newid=}}

{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=C. T. Tottenham|pleidleisiau=963|canran=37.4|newid=}}

{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Ryddfrydol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}Atoghadh Samuel Holland gan freasúra sa bhliain 1874{{Dechrau bocs etholiad||teitl=[[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1880|Etholiad cyffredinol 1880]]: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 3,571}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=y Blaid Ryddfrydol (DU)|ymgeisydd=[[Samuel Holland (gwleidydd)|Samuel Holland]]|pleidleisiau=1,860|canran=63.4|newid=}}

{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=A M Dunlop|pleidleisiau=1,074|canran=36.6|newid=}}

{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Ryddfrydol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}{{Dechrau bocs etholiad||teitl=[[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1885|Etholiad cyffredinol 1885]]: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 9,333}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Ryddfrydol (DU)|ymgeisydd=[[Henry Robertson]]|pleidleisiau=3,784|canran=47.9|newid=}}

{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=W R M Wynn|pleidleisiau=2,209|canran=27.9|newid=}}

{{Bocs ymgeisydd etholiad||plaid=Rhyddfrydwr Annibynnol|ymgeisydd=[[Morgan Lloyd]]|pleidleisiau=1,907|canran=24.2|newid=}}

{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Ryddfrydol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}Nóta: Cé gur toghadh é mar iarrthóir oifigiúil ar an bPáirtí Liobrálach, rinneadh Liobrálach Aontachtach de Henry Robertson go luath i ndiaidh an toghcháin. Tháinig na Liobrálaithe Aontachtacha agus an Páirtí Coimeádach le chéile i gcoinne thacaíocht an Phríomh-Aire Gladstone don neamhspleáchas d’Éirinn. Thiontaigh Morgan Lloyd leis na hAontachtóirí freisin, ag seasamh dóibh i dtoghcheantar Môn in 1892 &lt;ref&gt;Y Bywgraffiadur ar Lein Morgan Lloyd (1820 - 1893)http://yba.llgc.org.uk/cy/c-LLOY-MOR-1820.html?query=Morgan+Lloyd&amp;field=name {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;{{Dechrau bocs etholiad||teitl=[[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1886|Etholiad cyffredinol 1886]]: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 9,333}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=y Blaid Ryddfrydol (DU)|ymgeisydd=[[Thomas Edward Ellis]] (Rhyddfrydwr Gladstonaidd)|pleidleisiau=4,127|canran=59.1|newid=}}

{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=W R M Wynn|pleidleisiau=2860|canran=40.9|newid=}}

{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Ryddfrydol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}{{Dechrau bocs etholiad||teitl=[[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1892|Etholiad cyffredinol 1892]]: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 9,137}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=y Blaid Ryddfrydol (DU)|ymgeisydd=[[Thomas Edward Ellis]]|pleidleisiau=5,175|canran=72.8|newid=}}

{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=H Owen|pleidleisiau=1,937|canran=27.2|newid=}}

{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Ryddfrydol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}Toisc gur tugadh ardú céime dó ina Ard-Choimisinéir ar an Státchiste i mí Lúnasa 1892, b’éigean fothoghchán a reáchtáil ach atoghadh Tom Ellis gan freasúra.{{Dechrau bocs etholiad||teitl=[[Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1895|Etholiad cyffredinol 1895]]: Meirionnydd
Nifer yr etholwyr 8,983}}
{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=y Blaid Ryddfrydol (DU)|ymgeisydd=[[Thomas Edward Ellis]]|pleidleisiau=5,173|canran=69.9|newid=}}

{{Bocs ymgeisydd etholiad gyda dolen plaid||plaid=Y Blaid Geidwadol (DU)|ymgeisydd=C E Owen|pleidleisiau=2,232|canran=30.1|newid=}}

{{Bocs dal etholiad gyda dolen plaid||enillydd=Y Blaid Ryddfrydol (DU)|gogwydd=}}
{{Diwedd bocs etholiad}}Fuair Thomas Edward Ellis bás ar 5 Aibreán 1899. Toghadh Owen Morgan Edwards chun teacht i gcomharbacht air gan freasúra, sheas Edwards síos ag deireadh an téarma toghcháin gan atoghadh a lorg.

=== Toghcháin 1900 - 1918 ===</text>
      <sha1>oc5me7lfpa68qxzhccsy39chuth7ddf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Buaiteoirí Ghradam Emmy</title>
    <ns>14</ns>
    <id>114304</id>
    <revision>
      <id>1332228</id>
      <parentid>1223942</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir bainte agus sórtáil</comment>
      <origin>1332228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="nh2awhnrd1pvgnuleblaufcg2w41v2j" xml:space="preserve">[[Catagóir:Buaiteoirí na ngradam teilifíse|Emmy]]
[[Catagóir: Gradaim Emmy]]</text>
      <sha1>nh2awhnrd1pvgnuleblaufcg2w41v2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colin Crawford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114620</id>
    <revision>
      <id>1332253</id>
      <parentid>1314121</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1613" sha1="l831bubut8gpc78bca8kiihbv567y5l" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] é '''Colin Crawford'''. Is ball de [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach Uladh]] é. Is comhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]] í d'[[Aontroim Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)|Aontroim Thuaidh]], ó 2024 go 2025&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&amp;aff=20909&amp;per=8540&amp;sel=1&amp;ind=2&amp;prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2024-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240716135459/https://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&amp;aff=20909&amp;per=8540&amp;sel=1&amp;ind=2&amp;prv=0|archivedate=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;. I mí Iúil 2025, d'fhógair sé go n-éireoidh sé as an phost&lt;ref&gt; {{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cp8m97818qgo|údar=Brendan Hughes|teideal=MLA quit after 'row over Ballymena riots'|dáta=2025-07-4|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2025-08-04}}&lt;/ref&gt; agus tháinig [[Jon Burrows]] in ionad sa Tionól i mí Lúnasa 2025&lt;ref&gt; {{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c51y5v58x1po|údar=Enda McClafferty|teideal=Former senior PSNI officer to become UUP MLA|dáta=2025-07-29|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2025-08-04}}&lt;/ref&gt;.

== Féach freisin == 
*[[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2025]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Crawford, Colin}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]</text>
      <sha1>l831bubut8gpc78bca8kiihbv567y5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An tAilceimiceoir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114661</id>
    <revision>
      <id>1332152</id>
      <parentid>1329155</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23965" sha1="au791c6cdoqy1326yz28g7xjsorp211" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|autor=[[Paulo Coelho]]
|idioma=[[Língua portuguesa|Português]]
}}

Is leabhar sár-dhíola é '''''An tAilceimiceoir''''' leis an [[scríbhneoir]] [[An Bhrasaíl|Brasaíleach]] [[Paulo Coelho]], a foilsíodh don chéad uair i 1988, sa [[Portaingéilis|Phortaingéilis]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5i07sUo0IODPVAktHfpCoY4f6kzAQ|title=Film to be made of Coelho's 'The Alchemist'|date=19 de maio de 2008|language=inglês|publisher=[[AFP]]|access-date=1 de julho de 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212063812/http://afp.google.com/article/ALeqM5i07sUo0IODPVAktHfpCoY4f6kzAQ|archive-date=2009-02-12}}&lt;/ref&gt; Leanann an t-[[úrscéal]] fáthchiallach seo scéal [[aoire]] óg ón [[An Andalúis|Andalúis]] ar a thuras chun na h[[An Éigipt|Éigipte]], tar éis go ndéantar [[Taibhreamh|taibhrimh]] dó arís is arís eile faoi stórchiste a bheith i bhfolach ann. Is é an leabhar Brasaíleach is mó aistrithe ar domhan é, in 88 teanga san iomlán. Faoi 2009, bhí níos mó ná 85 milliún cóip de díolta, rud a fhágann go bhfuil sé ar cheann de na leabhair is mó díol riamh.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.forbes.com/2009/08/31/alchemist-geneva-brazil-opinions-high-five-paulo-coelho.html|title=High Five With Paulo Coelho|date=2009-09-01|work=[[Forbes]]|access-date=2021-12-10}}&lt;/ref&gt;

== Achoimre ==
Leanann ''An tAilceimiceoir'' turas aoire ón Andalúis darb ainm Santiago. Tar éis go ndéantar taibhreamh dó arís is arís eile, a chreideann sé bheith [[Fáidh|fáidhiúil]], tograíonn sé taisteal go dtí [[bean feasa]] [[Romaigh|Romanaíoch]] i mbaile in aice láimhe chun brí na brionglóide a fháil amach. Míníonn an bhean an brionglóid mar thuarchomhartha ag foilsiú don bhuachaill go bhfuil stórchiste sna [[Pirimidí na hÉigipte|pirimidí]] san Éigipt.
[[Íomhá:All pyramids of Giza panorama 2.jpg|alt=Na pirimidí|clé|mion|[[Pirimidí na hÉigipte|Pirimidí]] [[Giza|Ghiza]]]]
Agus a thuras ina thús, buaileann sé le sean-rí darb ainm Meilcizidic, a chuireann ina luí air a chuid caoirigh a dhíol chun taisteal go dtí an Éigipt agus a luann den chéad uair coincheap chinniúint an duine féin. Is é do chinniúint féin an rud a bhí uait riamh a bhaint amach. Bíonn a fhios ag gach duine, nuair a bhíonn siad óg, cad é a gcinniúint féin. Thairis sin, deir sé &quot;nuair a bhíonn rud éigin uait, feidhmíonn an cruinne ar fad le chéile chun cabhrú leat é a bhaint amach.&quot; Is é seo téama lárnach an leabhair.

Ar an mbealach, buaileann an buachaill le [[Sasana|Sasanach]] a tháinig ar thóir [[Ailceimic|ailceimiceora]] agus leanann sé seo ar aghaidh leis ag taisteal in éineacht leis an mbuachaill. Leanann a dtriall tríd an [[Sahára]] agus le linn a thurais, buaileann Santiago le bean álainn [[Arabaigh|Arabach]] darb ainm Fatima atá ina cónaí lena clann in aice le h[[ósais]]. Iarrann sé féin ar Fatima é a phósadh, ach deir sí nach bpósfaidh sí é do dtí go mbeidh a thuras críochnaithe agus a stórchiste aimsithe aige. Cuireann sé seo mearbhall air, ach faigheann sé amach ina dhiaidh sin nach gcuireann an grá bac ar aon duine dul ar thóir a chinniúna ná ní iarrann sé a chinniúint féin a íobairt, agus má tharlaíonn sé sin, is amhlaidh nach fíor-ghrá é.

Buaileann an buachaill ansin le hailceimiceoir a mhúineann dó faoin gcinniúint. Deir sé nach mian le daoine ach stórchiste a gcinniúna, gan fonn a bheith orthu an chinniúint sin a chaitheamh. Mothaíonn an buachaill éiginnte faoi féin agus é ag éisteacht le teagasc an ailceimiceora. Deir an t-ailceimiceoir: &quot;Caithfir an stórchiste a aimsiú, ionas go mbeir in ann brí a bhaint amach as na haon ní atá foghlamtha agat fan na slí.&quot; Deirtear freisin gur fiúntaí an stórchiste seo ná ór. Filleann sé arís ar phríomhthéama an úrscéil ar fad, &quot;nuair a bhíonn rud ó dhuine i ndáiríre, feidhmíonn an chruinne ar fad le chéile chun cabhrú leis an duine sin a bhrionglóid a bhaint amach.&quot;

== Carachtair ==

* '''Santiago nó 'An buachaill''''
[[Íomhá:Castillo de Santa Catalina, Tarifa (Spain).jpg|alt=Fothracha chaisleáin|mion|Castillo de Santa Catalina, [[Tarifa]] na h[[An Andalúis|Andalúise]]]]
Is é an buachaill príomhcharachtar ''An Ailceimiceora''. Rugadh i mbaile beag san Andalúis é, freastalaíonn sé ar sheimineáir mar ghasúr ach ba mhaith leis taisteal ar fud an domhain. Tá sé de mhisneach aige faoi dheireadh cead a iarraidh ar a athair a bheith ina aoire ionas gur féidir leis machairí na hAndalúise a thaisteal. Oíche amháin, i séipéal tréigthe, taibhrítear dó i mbrionglóid leanbh ag insint dó má théann sé go pirimidí na hÉigipte go bhfaighidh sé stórchiste. Casann sé níos déanaí ar fhear mistéireach i gcathair [[Tarifa]], a sheolann ar thuras é go dtí an taobh eile den [[An Afraic|Afraic]]. Tá aigne oscailte ag an ngasúir, rud atá thar a bheith feiliúnach chun a chinniúint féin a aimsiú. Tá ardmheas aige freisin ar a shaoirse, agus is é sin an fáth a n-éiríonn sé ina thréadaí agus go gcuireann sé in aghaidh baint a bheith aige le rudaí a chuireann a saoirse i mbaol. Sa deireadh, tuigeann sé gur minice go gcuirtear an tsaoirse faoi bhagairt ag iarrachtaí dainséar a sheachaint ná ag dul sa seans.

* '''Meilcizidic'''

Is é Meilcizidic rí Shailéim, tír mistéireach i bhfad i gcéin. Ráiníonn Meilcizidic ar Santiago i gcearnóg na cathrach Tarifa, áit a insíonn sé do Santiago faoi Anam an Domhain agus faoina chinniúint féin don chéad uair. Feictear Meilcizidic i gcónaí do dhaoine atá ag iarraidh a gcinniúint féin a fhíorú, fiú mura mbíonn a fhios acu é. Cé go ndealraíonn sé ar dtús go bhfuil sé gléasta i ngnáthéadaí Arabacha, ag pointe amháin tarraingíonn sé a chulaith ar leataobh chun lúireach órga a nochtadh atá breac le [[clocha lómhara]]. Thairis sin, tugann sé do Santiago na clocha draíochta Úirím agus Tuimím.

* '''Ceannaí an Chriostail'''
[[Íomhá:Tangier - 44699733295.jpg|alt=Cathair geall|mion|''[[Tangier]]'' an lae inniu, i dtuaisceart [[Maracó|Mharacó]]]]
Tugann sé seo post don bhuachaill in ''[[Tangier]]'' tar éis go robáiltear é. Glacann an buachaill leis an bpost sa siopa criostail agus foghlaimíonn sé go leor faoi dhearcadh an tsiopadóra i leith an tsaoil agus an tábhacht a bhaineann leis an m[[Brionglóid|brionglóideach]]. Is fear an-chineálta é an siopadóir, cé go bhfuil eagla air go ginearálta dul sa seans, agus tuigeann sé a bhfuil á lorg ag an ngasúir - níos fearr ná an buachaill féin uaireanta. Is amhlaidh an cás nuair a insíonn an ceannaí don ghasúr nach bhfillfidh sé ar [[an Spáinn]] mar gheall nach é sin atá ina chinniúint.

* '''An Sasanach'''

Buaileann an buachaill leis an Sasanach sa charbhán chuig [[Fayyum|''Al-Fayoum'']]. Tá an Sasanach ag iarraidh a bheith ina ailceimiceoir mór agus tá sé ag taisteal go dtí ''Al-Fayoum'' chun staidéar a dhéanamh le hailceimiceoir cáiliúil a bhfuil [[ráfla]] ag dul thart faoi go bhfuil sé os cionn 200 bliain d'aois agus go bhfuil sé in ann aon mhiotal a iompú ina ór. Foghlaimíonn an buachaill go leor faoin ailceimic ón Sasanach, a thugann a chuid leabhar ar iasacht dó agus iad ag taisteal tríd an Sahára.

* '''Fatima'''
[[Íomhá:Satellite image of the Faiyum Oasis.jpg|alt=Íomhá ón aer de cheantair flúirseach i bhfásach, gar d'abhainn|mion|Ósais ''Al-Fayoum'' ón aer, mar atá cathair [[Fayyum]] sa lá atá inniu ann]]
Cailín álainn atá cónaí uirthi in ósais ''Al-Fayoum''. Titeann an buachaill i ngrá léi ag an tobar, agus bíonn siad ag caint lena chéile gach lá ar feadh roinnt seachtainí. Iarrann sé ar Fatima é a phósadh, ach áitíonn sí air dhul sa tóir ar a chinniúint sula bpósfadh siad. Cuireann sé seo mearbhall air, ach múineann an t-ailceimiceoir dó nach gcuireann an grá bac ar aon duine dul ar thóir a chinniúna ná ní iarrann sé a chinniúint féin a íobairt, agus má tharlaíonn sé sin, is amhlaidh nach fíor-ghrá é.

* '''An tAilceimiceoir'''

Ailceimiceoir an-chumhachtach a chónaíonn in ósais ''Al-Fayoum'' san Éigipt. Cloiseann an buachaill mar gheall air ón Sasanach, ar mian leis staidéar a dhéanamh leis an ailceimiceoir, ach sa deireadh is é an buachaill fíor-dheisceabal an ailceimiceora. Caitheann an t-ailceimiceoir éadaí dubha agus úsáideann sé [[seabhac]] chun fiach. Tá [[Éilicsir na Beatha]] agus an [[An Órchloch|Órchloch]] i seilbh an ailceimiceora freisin.

* '''An Manach Coptach'''

Stopann an t-ailceimiceoir agus an buachaill ag mainistir [[Eaglais Ortadocsach Choptach|Coptach]], agus cuireann an manach fáilte rompu. Iompaíonn an t-ailceimiceoir pota [[Luaidhe (dúil)|luaidhe]] a sholáthraíonn an manach ina ór, agus scarann sé an diosca ina cheithre chuid, ag tabhairt dhá chuid don manach, le treoracha chun píosa a thabhairt don bhuachaill má bhíonn sé ag teastáil, ceann dó féin, agus ceann eile don bhuachaill láithreach. Déanann an manach iarracht an bronntanas a dhiúltú, ach deir an t-ailceimiceoir leis go bhféadfadh &quot;an saol a bheith ag éisteacht, agus níos lú a thabhairt duit an chéad bhabhta eile.&quot; Níos déanaí, nuair a fhilleann an buachaill ar ais ó na pirimidí, é buailte ach lúcháireach, tugann an manach an píosa eile den diosca óir dó agus cabhraíonn sé leis téarnamh.

* '''An Bhean [[Romaigh|Romanaíoch]] (Giofóg)'''

Níl a fhios aici faoi na pirimidí san Éigipt. Deir sí, &quot;Ní chuala trácht orthu riamh, ach, más leanbh a thaispeáin duit iad, is ann dóibh.&quot; Ar an gcéad amharc, bhí an chuma uirthi go raibh sí craiceáilte, amhrasach agus contúirteach don bhuachaill. D'éiligh sí an deichiú cuid de stórchiste an ghasúir dá bhfaigheadh sé riamh é.

== Spreagadh don Leabhar ==
Ba é an seanscéal [[An Bhreatain|Briotanach]] ''The Peddler of Swaffham'' a spreag é.{{Fíoras}} Scríobh Coelho ''An tAilceimiceoir'' i gceann aon choicíse amháin i 1987.{{Fíoras}} Mhínigh sé go raibh sé in ann scríobh ar an luas seo toisc go raibh an scéal &quot;scríofa ina anam cheana féin&quot;.{{Fíoras}}

Tugann roinnt údair le fios gur gearrscéal le [[Gustav Weil]] a spreag Paulo Coelho. Is é ''História dos dois que sonharam'' (Gaeilge: ''Scéal na Beirte a Bhrionglóidigh'') é, ón ''Antologia da Literatura Fantástica'' (''Díolaim Litríochta Fantasaíochta''), díolaim de ghearrscéalta a bhailigh [[Jorge Luis Borges]], [[Adolfo Bioy Casares]] agus [[Silvina Ocampo]], nach bhfuil ann ach leathanach amháin ar fad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://robotania.com/2012/02/paulo-coelho-jorge-luis-borges-y-el-alquimista/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2024-07-21 |archivedate=2020-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200129143526/http://robotania.com/2012/02/paulo-coelho-jorge-luis-borges-y-el-alquimista/ }}&lt;/ref&gt;

== Téama ==
Is é príomhthéama an leabhair ná an chinniúint a aimsiú. Dar leis an [[The New York Times|''New York Times'']], Tá &quot;níos mó den fhéinchabhair&quot; san ''Ailceimiceoir''  &quot;ná den litríocht.&quot; Insíonn sean-rí do Santiago &quot;nuair a bhíonn rud éigin uait, feidhmíonn an cruinne ar fad le chéile chun cabhrú leat é a bhaint amach.&quot; Seo croílár fhealsúnachta an úrscéil agus móitíf í a luaitear arís agus arís eile i dtéacs Coelho ''An tAilceimiceoir''.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.nytimes.com/2009/10/18/books/review/InsideList-t.html?scp=6&amp;sq=the%20alchemist%20paulo%20coelho&amp;st=cse|title=Inside the List|last=Cowles|first=Gregory|date=2009-10-08|work=The New York Times|access-date=2012-01-28}}&lt;/ref&gt;

== Foilsiú ==
D'eisigh [[Foilsitheoireacht|foilsitheoir]] Brasaíleach ar bheagán clú ''An tAilceimiceoir'' ar dtús. In ainneoin gur dhíol sé “go maith”, dúirt foilsitheoir an leabhair le Coelho nach ndíolfadh sé choíche, agus “go bhféadfadh sé níos mó airgid a dhéanamh ar an stocmhargadh”. Agus é ag iarraidh a &quot;théarnamh&quot; ón mbuille seo, d'fhág Coelho [[Rio de Janeiro]] lena bhean chéile agus chaith sé 40 lá i n[[Gaineamhlach Mojave]]. Ar fhilleadh ón dturas seo dó, bheartaigh Coelho go raibh sé chun leanúint ar aghaidh ag troid. Bhí Coelho &quot;chomh cinnte gur leabhar iontach a bhí ann gur thosaigh sé ag bualadh ar dhoirse&quot;.

=== Aistriúcháin ===
Aistríodh ''An tAilceimiceoir'' go 88 teanga, ó bhí 2016. Thuil sé seo an teideal do Coelho mar an t-údar is mó aistrithe ar domhan dá bhfuil beo, de réir [[Curiarrachtaí Domhanda Guinness]] 2009.

Chomh maith leis an teanga bhunaidh, an Phortaingéilis, is iad na teangacha inar foilsíodh an leabhar ná: an [[An Afracáinis|Afracáinis]], an [[An Airméinis|Airméinis]] an [[An Albáinis|Albáinis]], an [[An Amáiris|Amáiris]], an [[An Araibis|Araibis]], an [[An Asarbaiseáinis|Asarbaiseáinis]], an [[An Bhascais|Bhascais]], an [[An Bheangáilis|Bheangáilis]], an [[An Béarla|Béarla]], an [[An Bhoisnis|Bhoisnis]], an [[An Bhulgáiris|Bhulgáiris]], an [[An Channadais|Channadais]], an [[An Chatalóinis|Chatalóinis]], an [[An Cheatsuais|Cheatsuais]], an [[An Choirdis|Choirdis]], an [[An Chóiréis|Chóiréis]], an [[An Chóisis|Chóisis]], an [[An Chróitis|Chróitis]], an [[An Danmhairgis|Danmhairgis]], an [[An Eastóinis|Eastóinis]], [[Esperanto]], an [[An Fhionlainnis|Fhionlainnis]], an [[An Fhraincis|Fhraincis]], an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]], an [[An Ghailísis|Ghailísis]], an [[An Ghréigis|Ghréigis]], an [[An Ghúisearáitis|Gúisearáitis]], an [[An Eabhrais|Eabhrais]], an [[An Hiondúis|Hiondúis]], an [[An Indinéisis|Indinéisis]], an [[An Iodáilis|Iodáilis]], an [[An Ioruais|Ioruais]], an [[An Íoslainnis|Íoslainnis]], an [[An Laitvis|Laitvis]], an [[An Liotuáinis|Liotuáinis]], an [[An Mhacadóinis|Mhacadóinis]], an [[An Mhailéalaimis|Mailéalaimis]], an [[An Mhalaeis|Mhalaeis]], an [[An Mháltais|Mháltais]], an [[An Mharaitis|Mharaitis]], an [[An Mhongóilis|Mhongóilis]], an [[An Neipeailis|Neipeailis]], an [[An Ollainnis|Ollainnis]], an [[An Pheirsis|Pheirsis]], an [[An Pholainnis|Pholainnis]], an [[An Phortaingéilis|Phortaingéilis]], an [[An Phuinseáibis|Phuinseáibis]], an [[An Rómáinis|Rómáinis]], an [[An Rúisis|Rúisis]], an t[[An tSeapáinis|Seapáinis]], an t[[An tSeicis|Seicis]], an t[[An tSeirbis|Seirbis]], an [[An tSeoirsis|Seoirsis]], an t[[An tSínis|Sínis]], an t[[An tSiolóinis|Siolóinis]], an t[[An tSlóivéinis|Slóivéinis]], an t[[An tSlóvaicis|Slóvaicis]], an [[An Spáinnis|Spáinnis]], an t[[An tSualainnis|Sualainnis]], an [[An Tagálaigis|Tagálaigis]], an [[An Tamailis|Tamailis]], an [[An Téalainnis|Téalainnis]], an [[An Teileagúis|Teileagúis]], an [[Tliongáinis]], an [[An Tuircis|Tuircis]], an [[An Úcráinis|Úcráinis]], an [[An Ungáiris|Ungáiris]], an [[An Urdúis|Urdúis]], agus an [[An Vítneaimis|Vítneaimis]].

=== Comhroinnt na gComhad ===
Tá Paulo Coelho go láidir i bhfabhar a chuid leabhar a scaipeadh trí líonraí comhroinnte comhad [[idir phiaraí]]. Chuir sé a chuid leabhar féin ar líonraí comhroinnte comhaid cosúil le [[BitTorrent]], agus thug sé faoi deara gur tháinig borradh faoi dhíolacháin ''An Ailceimiceora'' mar gheall air seo. Dúirt sé &quot;Sílim nuair a bhíonn an deis ag léitheoir cúpla caibidil a léamh, féadfaidh sé nó sí cinneadh a dhéanamh i gcónaí an leabhar a cheannach níos déanaí.&quot; Faoi láthair, is féidir caibidlí den ''Ailceimiceoir'' a fháil ar Google Books agus ó ghníomhaireacht Coelho [[Sant Jordi Associados]].

== Glacadh ==

=== Critic ===
D’fhoilsigh ''The Advertiser'', nuachtán [[An Astráil|Astrálach]], ceann de na chéad léirmheasanna ar ''An Ailceimiceoir'' i 1993, á lua ar na &quot;leabhair is féidir liom a mholadh le muinín diongbháilte ó, agus mé á léamh bhí mé brónach, tógtha, cealgtha nó bogtha, b'fhéidir gur bronntanas uilíoch é an fabhalscéal soiléir seo ''An tAilceimiceoir'' ... i bprós iontach, a aistríodh ón mbunleagan Brasaíleach sa Phortaingéilis, leanann sé aoire óg Andalúiseach sa bhfásach sa tóir ar bhrionglóid agus ar a chinniúint a chomhlíonadh.&quot; Ó shin i leith, tá moladh forleathan faighte ag an úrscéal, rud a fhágann go bhfuil sé ar uimhir a haon ar liostaí na ndíoltóirí is mó i 74 tír agus bhuaigh duaiseanna mór le rá sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] agus san [[An Iodáil|Iodáil]]. Tugadh “scéal mealltach,” “scéal iontach simplí” air, agus “scéal iontach, meafar don saol,” ó dhaoine in áiteanna chomh héagsúil leis an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]], an [[An Fhionlainn|Fhionlainn]] agus an [[An Tuirc|Tuirc]]. Tá sé molta ag daoine poiblí ar nós [[Will Smith]] agus [[Jorge Garcia]]. Creideann [[Arash Hejazi]], eagarthóir [[An Iaráin|Iaránach]] Paulo Coelho, go bhfuil ''An tAilceimiceoir'' eisceachtúil ar bhealaí éagsúla: deir sé go raibh “saolré níos faide ná mar a bhíothas ag súil leis ag an leabhar... Níor thacaigh buiséid arda margaíochta leis sna blianta tosaigh. Ní sa bhFraincis nó sa Spáinnis a scríobhadh é, ní raibh scannán nasctha leis ná níor mhol léirmheastóirí dearfacha agus na meáin é, ach leanann sé de bheith á dhíol, ag brath ar scéala ó bhéal go béil amháin mar an phríomhuirlis mhargaíochta.”

=== Tráchtáil ===
Ní raibh an t-úrscéal ina leabhar mór-ráchairte ar an toirt. Arna fhoilsiú ag foilsitheoir beag bhí ''An tAilceimiceoir'', mar a bhí a réamhtheachtaí, ''Diário de um Mago'', á dhíol &quot;go mall&quot; sa Bhrasaíl. Chuaigh a rathúlacht tráchtála chun cinn sa [[An Fhrainc|Fhrainc]] nuair a rinneadh leabhar sár-dhíola “gan choinne” de go luath sna 1990idí. Tá 65 milliún cóip den ''Ailceimiceoir'' díolta ar fud an domhain san iomlán. Sa tseachtain dar críoch 28 Lúnasa 2016, shroich an t-úrscéal a 408ú seachtain as a chéile ar liosta na leabhar is fearr díol sa ''New York Times''. Tá an t-eagrán faoi chlúdach bog buan ar sheilfeanna na siopaí leabhar i gcónaí.

== Tionchar Cultúrtha ==

=== Leaganacha Scannánaíochta ===
Dúirt Coelho go raibh leisce air cearta a dhíol dá chuid leabhar. Chreid sé go mbíonn &quot;saol dá chuid féin laistigh d'intinn an léitheora&quot; ag leabhar, agus is annamh, a deir sé, a thagann sé ar oiriúnú a bhaineann amach caighdeán an leabhair. Ina ainneoin sin, le himeacht ama, rinne Coelho athmhachnaimh air.

I 2003, cheannaigh Warner Bros. na cearta chun ''An tAilceimiceoir'' a dhéanamh ina scannán. Tháinig stop leis an tionscadal agus níor tháinig an scannán chun críche, de dheasca fadhbanna leis an script. Ag pointe amháin, bhí [[Sraitheog (scannánaíocht)|sraitheog]] catha sa script le 10,000 saighdiúir, cé &quot;nach mbaineann an leabhar lena leithéid.&quot; Thairg Coelho $2 milliún do Warner Bros. chun cearta scannán ''An tAilceimiceoir'' a cheannach ar ais.

Le linn [[Féile Scannán Cannes|Fhéile Scannán Cannes]] 2008, d'fhógair [[Harvey Weinstein]] go raibh na cearta don scannán ceannaithe aige agus gurb eisean a bheadh mar léiritheoir air. Tá [[Laurence Fishburne]] réidh le páirt an charachtair as ar ainmníodh an leabhar a dhéanamh. Beidh buiséad de $60 milliún aige. Dúirt Weinstein, nach léiríonn scannáin é féin ach go hannamh, &quot;Ní do Laurence [Fishburne] atáim dílis, ní dom féin atáim dílis, nílim dílis do dhuine ar bith ach do Paulo Coelho.&quot; Dúirt Coelho: &quot;Tá áthas orm go ndéanfar scannánú ar mo leabhar ar an gcaoi a bhí sé beartaithe agam agus tá súil agam go gcaomhnófar spiorad agus simplíocht mo shaothair. Tá sceitimíní orm go bhfuil mo chairde Laurence Fishburne agus Harvey Weinstein ag obair le chéile.&quot; I mí an Mheithimh 2015, tuairiscíodh go raibh Idris Elba le bheith i gceannas agus gurb é Fishburne a stiúrfadh an scannán.

=== Meáin eile ===
Sna 1990í, foilsíodh oiriúnú mar [[Greannáin|ghreannán]] arna dtáirgeadh ag Alexandre Jubran.&lt;ref&gt;[http://cultura.estadao.com.br/noticias/geral,o-alquimista-vira-filme-de-hollywood,20030220p185 &quot;O Alquimista&quot; vira filme de Hollywood]&lt;/ref&gt;

Chuir HarperOne, inphrionta de chuid HarperCollins, leagan maisithe den úrscéal, le léaráidí leis an gcartúnaí Francach Moebius, ach ní raibh sé in ann a chur ina luí ar Coelho &quot;toiliú don chóireáil iomlán mar úrscéal grafaice.&quot; I mí an Mheithimh 2010, d’fhógair HarperOne go bhfoilseofaí leagan mar ghreannán: ''The Alchemist: A Graphic Novel'' in 2010, arna oiriúnú ag Derek Ruiz agus ealaín le Daniel Sampere.&lt;ref&gt;[http://rollingstone.uol.com.br/noticia/paulo-coelho-o-alquimista-vira-hq/#imagem0 O Alquimista vira HQ]&lt;/ref&gt;

Rinne Cornish Collective oiriúnú don [[amharclann]] den ''Ailceimiceoir'' agus ba é seo an léiriú ba rathúla go dtí seo. Chuir Ashvin Gidwani Productions ar stáitse é den chéad uair san [[An India|India]]. D'eisigh Kajol agus Karan Johar oiriúnú stáitse den leabhair seo san India.

Sa cheol, spreag ''An tAilceimiceoir'' go leor rianta faoin ainm céanna. I mí Mheán Fómhair 2009, rinneadh taibhiú [[Ceolfhoireann|ceolfhoirne]] i [[sionagóg]] Ansche Chesed ar an Taobh Thiar Uachtarach in [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. Arna spreagadh ag ''An Ailceimiceoir'', chum [[One World Symphony]] &quot;taibhiú ceolfhoirne&quot; le haghaidh bhainis an chumadóra agus stiúrthóra ceolfhoirne [[Sung Jin Hong]].

Rinne [[Macklemore]] &amp; Ryan Lewis an t-amhrán &quot;''Growing Up (Sloane's Song)''&quot; mar atá tagairt don leabhar, ag rá, &quot;Molaim duit ''An tAilceimiceoir'' a léamh, éist le do mhúinteoirí, ach déan séitéireacht i g[[calcalas]].&quot;

Luann &quot;''Searchin''&quot; le [[Matisyahu]] deireadh an úrscéil in oscailt an amhráin.

Sa bhliain 2007, d'eisigh banna indie [[Singeapór|Singeapórach]] [[Mistaken Identity (banna ceoil)|Mistaken Identity]] an t-amhrán &quot;''The Alchemist''&quot; ar a ndara albam ''Moving On''. Is dlúth-oiriúnú é an t-amhrán ar an scéal.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Leabharliosta ==
* ''O Alquimista'' - Údar: Paulo Coelho - Eagarthóir Benvirá - ISBN 978-850210377-1
* ''An tAilceimiceoir'' - Údar: Paulo Coelho - Aistritheoir [[Séamus Ó Coileáin (aistritheoir)|Séamus Ó Coileáin]] - Foilsitheoir [[Coiscéim]]
* [https://web.archive.org/web/20220405045110/https://www.companhiadasletras.com.br/detalhe.php?codigo=45603 COELHO, PAULO.] [https://www.companhiadasletras.com.br/detalhe.php?codigo=45603 ''An Ailceimic'' .] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://web.archive.org/web/20220405045110/https://www.companhiadasletras.com.br/detalhe.php?codigo=45603 São Paulo: Paralela, 2017.] [https://web.archive.org/web/20220405045110/https://www.companhiadasletras.com.br/detalhe.php?codigo=45603 208p.]

== Naisc sheachtracha ==
* Leagan sa Ghaeilge le ceannach ar [https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/an-tailceimiceoir/ litriocht.com]
* [http://myths.e2bn.org/mythsandlegends/textonly11-the-pedlar-of-swaffham.html Miotais agus Finscéalta - ''The Pedlar of Swaffham''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125104619/http://myths.e2bn.org/mythsandlegends/textonly11-the-pedlar-of-swaffham.html |date=2021-01-25 }}

{{Catcómhaoin|The Alchemist (novel)|An tAilceimiceoir (úrscéal)}}


{{DEFAULTSORT:Ailceimiceoir, An t}}
[[Catagóir:Úrscéalta Brasaíleacha]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta Gaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]
[[Catagóir:An Ailceimic sa bhFicsean]]
[[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Déaglitríocht]]
[[Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1998]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1990idí]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2010]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]]</text>
      <sha1>au791c6cdoqy1326yz28g7xjsorp211</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AUTODOC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114920</id>
    <revision>
      <id>1332135</id>
      <parentid>1311579</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8332" sha1="qvrjjoveu9n6guelh1tfesf95x246x5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|item=|tipus=sochaí na hEorpa|data_fundacio=1 Bealtaine 2008|fundador=Dmitri Zadorojnii, Alexei Kletenkov Lennart Schmidt|industria=Miondíol / R-thráchtáil|website=https://www.auto-doc.ie/|empleats=6,000 (2024)}}

Is comhlacht r-thráchtáil é '''AUTODOC SE''' a dhíolann páirteanna gluaisteán agus táirgí gaolmhara i 27 tír Eorpach, foinse eolais maidir le páirteanna breise gluaisteán agus cothabháil feithiclí. Is iad daoine aonair agus gníomhairí beaga na custaiméirí is mó atá acu.&lt;ref&gt;''[https://www.autohaus.de/nachrichten/autohandel/online-teilehaendler-rasantes-wachstum-und-boersengeruechte-bei-autodoc-2930717 Online-Teilehändler: Rasantes Wachstum und Börsengerüchte bei Autodoc.]'' In: ''Autohaus (Fachzeitschrift)''. 2. September 2021, abgerufen am 25. Juli 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gerhard Mauerer: ''[https://www.automobilwoche.de/article/20200804/NACHRICHTEN/308049973/nun-in--laendern-europas-vertreten-autodoc-waechst-im-ersten-halbjahr-um--prozent Nun in 27 Ländern Europas vertreten: Autodoc wächst im ersten Halbjahr um 35 Prozent.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218212828/https://www.automobilwoche.de/article/20200804/NACHRICHTEN/308049973/nun-in--laendern-europas-vertreten-autodoc-waechst-im-ersten-halbjahr-um--prozent |date=2022-02-18 }}'' In: ''Automobilwoche''. Crain Communications GmbH, 4. August 2020, abgerufen am 12. April 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''[https://www.finanzen.net/nachricht/aktien/autodoc-expandiert-weiter-und-bietet-nun-auch-lkw-teile-an-foto-6906317 Autodoc expandiert weiter und bietet nun auch Lkw-Teile an.]'' In: ''Finanzen.net''. 5. Dezember 2018, abgerufen am 10. Dezember 2018.&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Bunaíodh AUTODOC i 2008 mar E&amp;S Pkwteile GmbH ag Alexej Erdle, Max Wegner, agus Vitalij Kungel. Ina blianta luatha, bhí an comhlacht lonnaithe i mBeirlín-Weißensee. Ó 2010 ar aghaidh, tá a oifig agus a spásanna lóistíochta bunaithe i mBeirlín-Lichtenberg. Thosaigh an leathnú isteach san Ostair agus san Eilvéis i 2011, agus lean an rochtain ar an RA, an Fhrainc, an Iodáil, agus an Spáinn i 2012.&lt;ref&gt;''[https://www.presseportal.de/pm/130889/3988858 Autodoc feiert 10-jähriges Jubiläum.]'' In: ''Presseportal''. 4. Juli 2018, abgerufen am 30. Oktober 2018.&lt;/ref&gt;

I 2015, athainmnigh an comhlacht mar AUTODOC GmbH. Faoi 2016, sháraigh a ioncam bliantúil €100 milliún, agus i 2017, sháraigh sé €250 milliún.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/*/autodoc.de|title=autodoc.de|publisher=Wayback Machine Internet Archive|accessdate=2018-10-30}}&lt;/ref&gt;

I 2018, mhéadaigh AUTODOC a réimse táirgí chun páirteanna breise do thrucailí agus feithiclí tráchtála eile a cur san áireamh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

I 2021, sháraigh ioncam bliantúil an chomhlachta €1 billiún.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Ingo Jagels: ''[https://www.amz.de/autodoc-steigt-zum-umsatz-milliardaer-auf Autodoc steigt zum Umsatz-Milliardär auf.]'' In: ''amz (Fachzeitschrift)''. 21. Juni 2022, abgerufen am 25. Juli 2022.&lt;/ref&gt;

I 2018, d’ aithin an comhlacht sa Financial Times mar cheann de na comhlachtaí is gasta a bhí ag fás san Eoraip bunaithe ar ioncam.&lt;ref&gt;Ian Smith, David Blood, Ændrew Rininsland: ''[https://web.archive.org/web/20180406162631/https://ig.ft.com/ft-1000/2018/ The FT 1000: The Complete List of Europe’s Fastest-Growing Companies.]'' In: ''Financial Times''. 6. April 2018, archiviert vom Original (nicht mehr online verfügbar) am 6. April 2018; abgerufen am 11. Juni 2019 (englisch).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daniel Mohr: ''[https://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/unternehmen/autoteilehaendler-autodoc-das-wachstumswunder-aus-berlin-17342180.html Das Wachstumswunder aus Berlin.]'' In: ''Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung''. 15. August 2021, abgerufen am 16. September 2021.&lt;/ref&gt;

I mí Meán Fómhair 2021, d'athraigh AUTODOC a foirm dhlíthiúil ó GmbH go comhlacht poiblí teoranta. Ó mhí na Samhna 2022, oibríonn an comhlacht mar AUTODOC SE (Societas Europaea).&lt;ref&gt;''[https://www.autohaus.de/nachrichten/autohandel/autodoc-wenn-aus-einer-deutschen-eine-europaeische-aktiengesellschaft-wird-3285014 Autodoc: Wenn aus einer Deutschen eine Europäische Aktiengesellschaft wird.]'' In: ''Autohaus''. 23. November 2022, abgerufen am 15. Dezember 2022.&lt;/ref&gt;

I 2023, tháinig fás ar ioncam AUTODOC go 1.3 billiún euro. I 2024, bhain AUTODOC díolacháin de thart ar 1.6 billiún euro amach&lt;ref name=&quot;autodoc.group&quot;&gt;{{Cite web |teideal = Facts and figures: AUTODOC in numbers |url = https://autodoc.group/en/facts-and-figures/ |website = autodoc.group |access-date = 2025-10-14 |language = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20250909115753/https://autodoc.group/en/facts-and-figures/ |archivedate = 2025-09-09 |dátarochtana = 2025-10-10 }}&lt;/ref&gt;.

== Achoimre ==
Áirítear ar raon táirgí na cuideachta thart ar 6.7 milliún páirt spártha do ghluaisteáin, trucailí agus gluaisrothair ó na hearnálacha inneall, chassis, soilsiúcháin, leictreachais, aerála agus bonn do bhreis is 75,000 samhail feithicle (2,500 monaróir branda do 176 branda gluaisteán, 23 branda trucailí agus 154 branda gluaisrothair). Feidhmíonn AUTODOC i 27 tír Eorpach agus fostaíonn sé thart ar 6,000 duine ar fud 13 shuíomh.&lt;ref name=&quot;autodoc.group&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;Ingo Jagels: ''[https://www.amz.de/autodoc-steigt-zum-umsatz-milliardaer-auf Autodoc steigt zum Umsatz-Milliardär auf.]'' In: ''amz (Fachzeitschrift)''. 21. Juni 2022, abgerufen am 25. Juli 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Menschen schrauben gern am eigenen Auto – Online-Ersatzteilhändler Autodoc expandiert stark''. In: ''Frankfurter Allgemeine Zeitung''. 11. Dezember 2018.&lt;/ref&gt;

I 2018, bhí AUTODOC mar comhpháirtí oifigiúil an Railí Máistrí ADAC.&lt;ref&gt;''[https://www.adac-motorsport.de/media/index.php?ID_dir=135,136,1768&amp;fID=39967/ Die starken Partner der ADAC Rallye Deutschland 2018.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021171021/https://www.adac-motorsport.de/media/index.php?ID_dir=135%2C136%2C1768&amp;fID=39967%2F|date=2020-10-21}}'' In: ''ADAC Motorsport''. Abgerufen am 19. Oktober 2020.&lt;/ref&gt;

I 2019, bhí AUTODOC mar comhpháirtí oifigiúil den Chraobh Dhomhanda Railí FIA (WRC) agus mar urraitheoir ag gach babhta san Eoraip.&lt;ref&gt;''[https://www.wrc.com/en/wrc/news/january-2019/autodoc/page/6023--12-12-.html WRC seals Autodoc partnership.]'' Abgerufen am 5. Juni 2019 (englisch).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[https://www.cometis.de/de/23-januar-2019-autodoc-steigt-2019-in-das-sponsoring-der-fia-world-rally-championship-wrc-ein 23. Januar 2019 | AUTODOC steigt 2019 in das Sponsoring der FIA World Rally Championship (WRC) ein.]'' In: ''cometis AG''. 23. Januar 2019, abgerufen am 13. Juni 2019.&lt;/ref&gt;

Sa bhliain chéanna, lainseáil AUTODOC ardán ar líne AUTODOC CLUB agus&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://applicantes.com/autodoc-app-comprar-recambios-coche/|teideal=Autodoc, la app para comprar cualquier recambio que tu coche necesite|údar=Post Patrocinado|language=es|work=Applicantes - Información sobre apps y juegos para móviles|dátarochtana=2024-08-09}}&lt;/ref&gt; i 2020 chuir sé amach aip AUTODOC CLUB do iOS agus Android agus clár AUTODOC PLUS.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europapress.es/comunicados/internacional-00907/noticia-comunicado-autodoc-lanza-programa-condiciones-especiales-clientes-habituales-20200528130711.html|teideal=Autodoc lanza un programa de condiciones especiales para clientes habituales|údar=Europa Press|dáta=2020-05-28|work=www.europapress.es|dátarochtana=2024-08-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.notimerica.com/comunicados/noticia-comunicado-autodoc-continua-ritmo-crecimiento-20200429142751.html|teideal=Autodoc continúa su ritmo de crecimiento|údar=Europa Press|dáta=2020-04-29|work=www.notimerica.com|dátarochtana=2024-08-09}}&lt;/ref&gt;

Cuireann AUTODOC faisnéis úsáideach ar fáil d’úinéirí gluaisteán trína ardáin ar líne. Foilsíonn sé ailt, treoracha, agus ranganna teagaisc físe ar chothabháil agus ar dheisiú feithiclí. Tá rochtain ar na hábhair seo trí bhlag shuíomh Gréasáin AUTODOC agus ardán Club AUTODOC, a thairgeann breis is 2,500 lámhleabhar agus físeán PDF, chomh maith le huirlisí chun stair seirbhíse agus costais a rianú&lt;ref name=&quot;autodoc.group&quot;/&gt;.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>qvrjjoveu9n6guelh1tfesf95x246x5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cantwell Fada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115374</id>
    <revision>
      <id>1332183</id>
      <parentid>1275717</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="3iaxr0ckeb0gdvi85xtts5nijikkusr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Saothar Ealaíne}}
Is éard atá i gceist leis an '''Cantwell Fada'''&lt;ref name=&quot;Maeve Friel&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Friel|first=Maeve|title=Here lies: a guide to Irish graves|publisher=Poolbeg|year=1997|pages=252|isbn=978-1-85371-713-0|url=https://books.google.com/books?id=pnCCAAAAIAAJ&amp;q=%22cantwell+fada%22|access-date=2011-04-03}}&lt;/ref&gt; (ar a dtugtar an '''Long Man''' freisin) ná samhail de ridire atá ar taispeáint i bhfothrach [[Eaglais Chill Pháin]] ón 14ú haois i [[Cill Pháin|gCill Pháin]] gar do [[Baile Mhic Andáin|Bhaile Mhic Andáin]] i [[Contae Chill Chainnigh|gContae Chill Chainnigh]], deisceart [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireann]].

Tá an samhail snoite as leac amháin [[Aolchloch|aolchloiche]]. Caitheann an ridire caipín cloigeann miotail atá clúdaithe le coif, agus [[hauberk]] [[máille na lúb]] ag cosaint a thóra chomh fada lena ghlúine. Tá sé faoi bhrat éadach le fillteacha domhain agus crios claíomh. Tá spor feiceálach ar a chosa aige, rud a léiríonn gur throid sé ar muin capaill. Déantar a chosa a thrasnú, an chos dheas thar an taobh clé. Roimhe seo creideadh go léiríonn sé seo go raibh sé ina rannpháirtí sna [[Na Crosáidí|Crosáidí]], ach meastar anois gur coinbhinsiún stíle é.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Harris|first=Oliver D.|date=September 2010|title=Antiquarian Attitudes: Crossed Legs, Crusaders and the Evolution of an Idea|url=https://www.cambridge.org/core/journals/antiquaries-journal/article/abs/antiquarian-attitudes-crossed-legs-crusaders-and-the-evolution-of-an-idea/0A613095BD6860C3CA51589A059BF13D|journal=The Antiquaries Journal|language=en|volume=90|pages=401–440|doi=10.1017/S0003581510000053|issn=1758-5309}}&lt;/ref&gt; Sa lámh chlé iompraítear sciath mhór ar a bhfuil [[armas]] chlann Cantwell.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://homepage.eircom.net/~osrai/cantwellfada.htm|title=Kells Priory}}&lt;/ref&gt;

Creidtear gur ionann é agus Thomas de Cantwell (b. 1319), eachtránaí [[Cambra-Normannach|Cambro-Normannach]] a ndearnadh Tiarna Chill Pháin de.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=DeAngelis|first=Camille|title=Moon Ireland|publisher=Avalon Travel|year=2007|pages=152|isbn=978-1-59880-048-7|url=https://books.google.com/books?id=G8H99H1jYPAC&amp;dq=%22cantwell+fada%22&amp;pg=PA152|access-date=2011-04-03}}&lt;/ref&gt; Ba é príomhchaisleán mhuintir Cantwell ná Caisleán Cantwell i Chúirt an Chantualaigh.

Ceaptar gur leac sarcophagus a bhí san dealbh cloiche ar dtús a cuireadh ina sheasamh ó shin i leith bhalla istigh an tséipéil.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Newby|first=Eric|title=Wonders of Ireland: a personal choice of 484|publisher=Stein and Day|year=1970|pages=ix|isbn=9780812812749|url=https://books.google.com/books?id=WKIMAQAAMAAJ&amp;q=%22cantwell+fada%22|access-date=2011-04-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Friel&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Friel|first=Maeve|title=Here lies: a guide to Irish graves|publisher=Poolbeg|year=1997|pages=252|isbn=978-1-85371-713-0|url=https://books.google.com/books?id=pnCCAAAAIAAJ&amp;q=%22cantwell+fada%22|access-date=2011-04-03}}&lt;/ref&gt; Is sampla é an dealbh seo den chaighdeán ard a bhain ceardlanna dealbhóireachta na hÉireann amach sa [[An Pháil|Pháil]] roimh mheath cultúrtha agus eacnamaíoch a tharla mar gheall ar [[ionradh Bhrúis in Éireann]] agus teacht na [[An Phlá Mhór|Plá Móire]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|year=1975|title=Studies|journal=Studies: An Irish Quarterly Review of Letters, Philosophy &amp; Science|volume=64|pages=427|url=https://books.google.com/books?id=73guAQAAIAAJ&amp;q=%22cantwell+fada%22|accessdate=2011-04-03}}&lt;/ref&gt;

D'inis Hubert Butler, scríbhneoir aistí, an scéal go ngearrtaí pionós ar pháistí sa scoil Phrotastúnach áitiúil trí iallach a chur orthu an dealbh a phógadh.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Somerville-Large|first=Peter|title=The Irish country house: a social history|publisher=[[Sinclair-Stevenson]]|year=1995|pages=23|isbn=978-1-85619-237-8|url=https://books.google.com/books?id=of8LAQAAMAAJ&amp;q=%22cantwell+fada%22|access-date=2011-04-03}}&lt;/ref&gt;

In aice láimhe tá ''The Longman of Kilfane'', [[Pub Éireannach|teach tábhairne]] agus bialann ainmnithe don Cantwell Fada.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [http://homepage.eircom.net/~duchas/index.html Cumann Oidhreachta Thulach Iúir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110195051/http://homepage.eircom.net/~duchas/index.html |date=2024-11-10 }}
* [https://web.archive.org/web/20110126204046/http://homepage.eircom.net/~osrai/cantwellfada.htm Cantwell Fada]

[[Catagóir:Séadchomharthaí agus cuimhneacháin in Éirinn]]
[[Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata]]
[[Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge]]</text>
      <sha1>3iaxr0ckeb0gdvi85xtts5nijikkusr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Óráidíocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115683</id>
    <revision>
      <id>1332234</id>
      <parentid>1258730</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Beagán curtha leis agus mionathruithe</comment>
      <origin>1332234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3625" sha1="mh4m0lcolv1y1fiblkhu97bv0u8f96e" xml:space="preserve">[[Íomhá:Larkin oconnell street.jpg|mion|Dealbh [[James Larkin]], [[Sráid Uí Chonaill]]]]
Is éard atá i gceist le '''óráidíocht'''&lt;ref&gt;nó óráidíocht phoiblí;  i mBéarla, ''public speaking, speeches, speech-making'' srl&lt;/ref&gt; ná scileanna cainte agus argóna, nó caint phoiblí chun cúis speisialta éigin a chur chun cinn de ghnáth.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/%C3%B3r%C3%A1id%C3%AD|teideal=An Foclóir Beag: óráidí|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;

Ó thús na staire, tá sé aitheanta gur gléas cumhachtach cumarsáide an óráid phoiblí. Bíonn feidhm le briathra a deirtear os comhair slua — le daoine a ghríosú chun gnímh, leis an éagóir a chur ina ceart, le cath a chur ar an tíoránacht, leis an ngrá a chraobhscaoileadh, le misneach a chur ar dhaoine a bhfuil cruatan rompu, le tuairimí nua a nochtadh nó le heolas a thabhairt. Bíonn feidhm níos suaraí leo freisin — le holc agus bréaga a scaipeadh, leis an dubh a chur ina gheal, le paisin fhuafara a chorraí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/en/oraidi/|teideal=Óráidí|údar=Darach Ó Scolaí|dáta=2020-10-29|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Agus na [[An tSean-Ghréig|sean-Ghréigigh]] agus na [[Poblacht Rómhánach|sean-Rómhánaigh]] in ard a réime, bhí an óráidíocht ar na healaíona is mó meas acu araon.

== Modhanna ==
Tá iliomad teicnící agus coinbhinsiúin ann agus daoine i mbun óráide a scríobh. Cuid mhaith acu, táid chomh sean le scoileanna óraidíochta agus [[reitric]] ársa na [[An tSean-Ghréig|Gréige]] agus na [[An tSean-Róimh|Róimhe]]. Tá ár gcumarsáid bunaithe ar scéalta, bíodh scéal le hinsint agat mar sin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=What makes a good political speech?|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0903/1467992-what-makes-a-good-political-speech/|date=2024-09-03|language=ga-IE|author=Derek Mooney / RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Is cóir go gcuireadh óráid cumasach ag smaoineamh tú agus ar a laghad miongháire a spreagadh ionat. Nó gáire fiú. Agus ba chóir go ngríosfadh ard-óráid ag ceannaire spreagúil chun gnímh tú, mar sh. bhóta a chaitheamh, nó dhul i mbun feachtais.

== Óráidí ==

* [[:Catagóir:Óráidí]]

* [[Aitheasc Gettysburg]], 1863
* [[I Have a Dream, óráid de chuid Martin Luther King (1963)|I Have a Dream, óráid de chuid Martin Luther King, 1963]]
* [[Ich bin ein Berliner]], JFK, 1963

== Féach freisin ==
* [[Bréagchúirt Uí Dhálaigh]]
* [[Craoltóir Solabhartha na Bliana]] ([[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]])
* [[Speakers' Corner]],  suite i [[Hyde Park, Londain|Hyde Park]], [[Cathair Westminster]]

== Naisc sheachtracha ==
* An leabhar, ''[https://leabharbreac.com/en/shop/non-fiction/oraidi-a-chuaigh-i-gcion/ Óráidí a Chuaigh i gCion]'',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/en/shop/non-fiction/oraidi-a-chuaigh-i-gcion/|teideal=Óráidí a Chuaigh i gCion|language=en-US|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2024-09-27}}&lt;/ref&gt; le Aibhistín Ó Duibh ([[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]])&lt;ref&gt;978-1-909907-63-8&lt;/ref&gt;  Sa chnuasach seo, tá os cionn leathchéad óráid, óráidí a tugadh ó aimsir [[Maois|Mhaois]] anuas go dtí Éire na linne seo. Tá idir mhór-óráidí ann — ó leithéidí ó leithéidí [[Peiricléas|Pheiricléas]], [[Abraham Lincoln]], [[Éamon de Valera]], [[Franklin D. Roosevelt]], srl.

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Oraidiocht}}
[[Catagóir:Óráidíocht| ]]
[[Catagóir:Óráidí|*]]
[[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe]]</text>
      <sha1>mh4m0lcolv1y1fiblkhu97bv0u8f96e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Micheál Mac Amhlaoibh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116232</id>
    <revision>
      <id>1332397</id>
      <parentid>1327020</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5762" sha1="l2xkk6459glu2drvf5u4pf90vpj185a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Riarthóir sinsearach Briotanach, scoláire torthúil agus údar ab ea '''Micheál Mac Amhlaoibh'''  (11 Meán Fómhair 1838 - 15 Márta 1913), ar a dtugtaí '''Max Arthur MacAuliffe ''' nó '''Michael McAuliffe''' freisin. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Foley|first=Tadhg|date=2017|title=Dining alone in Rawalpindi? Max Arthur Macauliffe: Sikh scholar, reformer, and evangelist|url=https://cora.ucc.ie/items/e00c384c-9ee8-4cd7-ba37-796d1949bde9|journal=Journal of the Irish Society for the Academic Study of Religions|volume=4|issue=1|pages=7–32}}&lt;/ref&gt; Tá cáil ar  Mac  Amhlaoibh  mar gheall ar an aistriúchán páirteach a rinne sé ar  scrioptúr [[Suíceach|na Suíceach]] Guru Granth Sahib agus as an stair i mBéarla. 

== Luathshaol agus oideachas ==
Saolaíodh Mac Amhlaoibh ar 10 Meán Fómhair 1841. Ba as an nGleann Mór é, i bparóiste Mhóin na nGé, atá in aice Theampail an Ghleanntáin in Iarthar [[Contae Luimnigh|Luimnigh]].&lt;ref&gt;Lth.41. Focal ahud Foclóireacht T.O'Neill Lane le Sraghan Mac an tSionnaigh.https://dspace.mic.ul.ie/handle/10395/2132]&lt;/ref&gt;

Fuair sé a chuid oideachais i Scoil an Chaisleáin Nua, Luimneach, agus i gColáiste Springfield . D’fhreastail sé ar [[Ollscoil na Gaillimhe|Choláiste na Banríona, Gaillimh]] idir 1857 agus 1863, ag bronnadh scoláireachtaí sóisearacha air i Roinn Liteartha Dhámh na nEalaíon 1857–58, 1858–59, agus 1859–60. Bronnadh [[Baitsiléir Ealaíon|céim BA]] le céad onóracha sa Nuatheanga air in 1860. Ghnóthaigh sé scoláireacht shinsearach sa tSean-Chlasaic ar feadh 1860-1, agus scoláireacht shinsearach sna Nuatheangacha agus sa Stair ó 1861-62. Bhí sé ina Rúnaí freisin ar Chumann Liteartha agus Díospóireachta  (Béarla: The Literary &amp; Debating Society) an choláiste ar feadh seisiún 1860-61.

== Gairm ==
Bhí post mar mhonatóir aige i Scoil Náisiúnta Theampall an Ghleanntáin, ina raibh a athair mar phríomhoide uirthi (Foley, 2005:197-208), tráth a bhí Timothy O’Neill Lane ina dhalta inti. 

Chuaigh Mac  Amhlaoibh isteach sa Státseirbhís Indiach sa bhliain 1862, agus shroich sé an [[Puinseáb|Punjab]] i bhFeabhra 1864. Ceapadh é ina Leas-Choimisinéir ar an bPuinseáb in 1882, agus ina Bhreitheamh Roinne sa bhliain 1884. D’éirigh sé as Státseirbhís na hIndia sa bhliain 1893.

Scríobh Mac  Amhlaoibh leagan freisin, sé sin aistriúchán Béarla ar scrioptúr naofa na Suíceach, an ''Gúrú Granth Sahib'' . Scríobh sé freisin ''The Sikh Religion: its Gurus, Sacred Writings and Authors'' (sé imleabhar, Oxford University Press, 1909). Thug Pratap Singh Giani, scoláire Sikhach cúnamh dó ina chuid saothar.
[[Íomhá:Photograph_of_Max_Arthur_Macauliffe_wearing_a_turban.jpg|mion| Grianghraf de Micheál Mac  Amhlaoibh ag caitheamh turban]]
D'iompaigh Mac  Amhlaoibh ar an Suíceachas sna 1860í  agus bhí fiú a fhostóirí ag fonóid faoi tar éis dó iompú. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/abroad/the-limerick-man-unknown-in-ireland-but-revered-by-millions-worldwide-1.4052622|title=The Limerick man unknown in Ireland but revered by millions worldwide|work=The Irish Times|access-date=13 September 2021}}&lt;/ref&gt;

Dúirt a chúntóir pearsanta ina chuimhní cinn go bhféadfaí  Mac  Amhlaoibh a chloisteáil ar leaba a bháis ag aithris paidir maidine na Suíceach, Japji Sahib, deich nóiméad sula bhfuair sé bás. 

Tá ardmheas ag an bpobal  ar Mac  Amhlaoibh, as an aistriúchán go Béarla a rinne sé ar na Scrioptúir na Suíceach, an Gúrú Granth Sahib. Ag léacht ag seisiún bliantúil den [[Singh Sabha]] i Lahore, d’fhógair Mac  Amhlaoibh go raibh an Gúrú Granth dosháraithe  mar leabhar teagasc naofa . 

Bhronn a alma mater an céim MA (honoris causa) air isa bhliain 1882. Fuair Mac  Amhlaoibh bás ina theach cónaithe i [[Londain]] Shasana ar 15 Márta 1913.

== Foilseacháin ==

* [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2020/03/the-sikh-religion-its-gurus-sacred.html The Sikh Religion Vol I (1909])
* [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2015/01/the-sikh-religion-its-gurus-sacred.html The Sikh Religion Vol II (1909)]
* [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2020/03/the-sikh-religion-its-gurus-sacred_1.html The Sikh Religion Vol III (1909)]
* [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2020/03/the-sikh-religion-its-gurus-sacred_13.html The Sikh Religion Vol IV (1909)]
* [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2020/03/the-sikh-religion-its-gurus-sacred_76.html The Sikh Religion Vol V (1909)]
* [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2020/03/the-sikh-religion-its-gurus-sacred_59.html The Sikh Religion Vol VI (1909)]
* [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2018/12/translation-of-japji-m-macauliffe.html Translation of the Japji - M. Macauliffe]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.sacred-texts.com/skh/tsr1/index.htm The Sikh Religion, Volume 1]
* [https://web.archive.org/web/20131002135409/http://www.sikhfoundation.org/sikh-punjabi-language-studies/max-arthur-macauliffe-first-western-gateway-to-study-of-sikhism/ Max Arthur Macauliffe : First Western Gateway To Study of Sikhism]
* [http://www.sikhchic.com/history/max_arthur_macauliffe_he_introduced_sikhi_to_the_englishspeaking_west Max Arthur Macauliffe – He Introduced Sikhi to the English-Speaking West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715140136/https://www.sikhchic.com/history/max_arthur_macauliffe_he_introduced_sikhi_to_the_englishspeaking_west |date=2024-07-15 }}


{{DEFAULTSORT:Amhlaoibh, Micheál Mac}}
[[Catagóir:Básanna i 1913]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1841]]
[[Catagóir:Daoine as an gCaisleán Nua Thiar]]
[[Catagóir:Daoine a d'iompaigh ar Shuíceachas]]</text>
      <sha1>l2xkk6459glu2drvf5u4pf90vpj185a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mega Dreoilín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116387</id>
    <revision>
      <id>1332395</id>
      <parentid>1261740</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2941" sha1="sc73s1oxjm1rsqjqgear4qqusrparwe" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Bogearraí
|desenvolupador=Han Hogan, Donal Fullam
|publicacio=Bealtaine 2024
}}

Is tionscadal [[Ealaín|ealaíne]] i bhfoirm [[Cluiche ríomhaire|físchluiche]] 16-giotán é '''''Mega Dreoilín'''''. Is iad [[Han Hogan]] agus [[Donal Fullam]] (faoin ''nom d’art'' [[Namaco]]) a chruthaigh an cluiche.&lt;ref name=&quot;it&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/art/2024/05/18/fighting-mould-monsters-running-from-garda-vans-irelands-housing-crisis-is-now-a-video-game/|work=[[The Irish Times]]|teideal=Fighting mould monsters, running from Garda vans: Ireland’s housing crisis is now a video game|dáta=2024-05-20}}&lt;/ref&gt; Cuireadh ar taispeántas é in Pallas Projects/Studios sna [[Na Saoirsí|Saoirsí]], [[Baile Átha Cliath]] i mBealtaine 2024.&lt;ref name=&quot;indo&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.independent.ie/regionals/dublin/dublin-news/fight-mould-monsters-and-giant-vultures-in-video-game-exhibition-on-the-housing-crisis/a366672963.html|title=Fight mould monsters and giant vultures in video game exhibition on the housing crisis|date=24 May 2024}}&lt;/ref&gt; Sa chluiche, téann an t-imreoir i ngleic leis an ngéarchéim thithíochta in Éirinn, ag bualadh le carachtair éagsúla, [[Séamus Ó Conghaile]] agus [[Manchán Magan]] ina measc.&lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;indo&quot; /&gt; Cruthaíodh ''Mega Dreoilín'' faoi anáil cluichí ar nós ''Splatterhouse'', ''Golden Ax'', ''Streets of Rage'', ''Final Fight'', agus ''Shinobi III'' é, agus tógadh é le [[Unreal Engine]] agus [[Godot (bogearraí)|Godot]].&lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt;

Mhol [[Una Mullally]] an cluiche go spéir sna ''[[The Irish Times|Irish Times]]'', ag rá go raibh an cluiche “ar cheann de na saothair ealaíne Éireannacha is fearr in 2024 go dtí seo... thar a bheith tarraingteach, deartha go hiontach, sofaisticiúil ina fhoirm agus ina chur i bhfeidhm, agus tochtmhar gan choinne.&quot;&lt;ref name=&quot;itquote&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/art/2024/05/18/fighting-mould-monsters-running-from-garda-vans-irelands-housing-crisis-is-now-a-video-game/|work=[[The Irish Times]]|quote=one of the best Irish artworks of 2024 so far... incredibly engaging, brilliantly designed, sophisticated in its form and execution, and unexpectedly moving.|teideal=Fighting mould monsters, running from Garda vans: Ireland’s housing crisis is now a video game|dáta=2024-05-20}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh leagan [[An Ghaeilge|Gaeilge]] den chluiche freisin; [[Mícheál Ó Meachair]] a d'aistrigh.

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20240730215707/https://pallasprojects.org/project/namaco Suíomh oifigiúil]
* [https://www.imirt.ie/news/2024/6/30/mega-dreoiln-interview-with-their-creators-namaco Agallamh leis na forbróirí] le h[[Imirt (eagraíocht)|Imirt]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Mega Dreoilin}}
[[Catagóir:Saothair ealaíne]]
[[Catagóir:Físchluichí]]
[[Catagóir:Tithíocht]]</text>
      <sha1>sc73s1oxjm1rsqjqgear4qqusrparwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Séaghan Ó Súilleabháin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116413</id>
    <revision>
      <id>1332474</id>
      <parentid>1283674</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3727" sha1="oj3z0mp58el89etfz0sqq59cy46y3mb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Láithreoir teilifíse, pearsa ar na meáin shóisialta, múinteoir cáilithe agus Oifigeach Pleanála Teanga do [[Cathair Saidhbhín|Chathair Saidhbhín]] is ea '''Séaghan Ó Súilleabháin''' nó '''an Kerry Cowboy'''.

Tá aithne fhorleathan ar Shéaghan mar láithreoir teilifíse agus pearsa ar na meáin shóisialta faoin leasainm ‘The Kerry Cowboy’. Chomh maith le cúrsaí feirmeoireachta, tá suim ar leith ag Séaghan i m[[béaloideas]], [[logainm|logainmneacha]] agus stair áitiúil chomh maith le [[sléibhteoireacht]] agus [[rámhaíocht]]. Tá sé lonnaithe in Oifig na Gaeilge, Ionad Aosoideachas Uí Chonaill, Cathair Saidhbhín, Co. Chiarraí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.glornangael.ie/profiles/seaghan-o-suilleabhain/|teideal=Séaghan Ó Súilleabháin|language=ga-IE|work=Glór na nGael|dátarochtana=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;

Is feirmeoir aitheanta as [[Cill Orglan]] é Séaghan a bhfuil a chroí sa [[talmhaíocht]] ach tá suim ar leith aige chomh maith sna meáin shóisialta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://foghlaim.tg4.ie/ceacht/6340798676112|teideal=8. Séaghan Ó Súilleabháin - Feirmeoireacht agus na meáin shóisialta|language=en|work=TG4 Foghlaim|dátarochtana=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;

Cruthaíonn sé ábhar ar [[TikTok]] agus ar [[Instagram]] a bhaineann lena shaol laethúil, na hainmhithe agus an cultúr Gaelach. Tá nach mór 200 míle leantóirí aige ar Tiktok agus breis agus 25,000 ar Instagram. Is breá leis a bheith amuigh sa dúlra ag spaisteoireacht sna sléibhte, ag snámh san fharraige nó ag marcaíocht ar chapall. Tá an-suim aige i gcúrsaí caide, leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://bloc.tg4.ie/blocadoiri/seaghan_o_suilleabhain|teideal=Séaghan Ó Súilleabháin|language=en|work=bloc.tg4.ie|dátarochtana=2024-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251014090959/https://bloc.tg4.ie/blocadoiri/seaghan_o_suilleabhain|archivedate=2025-10-14}}&lt;/ref&gt;

Is as [[Oileán Dairbhre]] dá mháthair agus tá [[Gaelainn]] ag a muintir agus deir sé gur ''phioc'' [sé] ''suas focal nó dhó'' uathu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.farmersjournal.ie/news/news/seaghan-suilleabhain-dromin-cill-airne-co-ciarrai-262339|teideal=My farming week: Séaghan Ó Súilleabháin, Dromin, Cill Airne, Co Ciarraí|language=en|work=www.farmersjournal.ie|dátarochtana=2024-11-07}}&lt;/ref&gt; Ambasadóir ar son [[Seachtain na Gaeilge]] a bhí ann freisin.

Is minic a bhíonn sé clos ar chláir ar nós [[an Saol ó Dheas]] ar [[Raidió na Gaeltachta]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/bri.uibh.rathaigh/posts/bh%C3%AD-s%C3%A9aghan-%C3%B3-s%C3%BAilleabh%C3%A1in-an-kerry-cowboy-ar-an-saol-%C3%B3-dheas-raidi%C3%B3-na-gaeltach/3419156628195744/|teideal=Póstáil Brí Uíbh Ráthaigh|údar=Brí Uíbh Ráthaigh}}&lt;/ref&gt; Is beag taistil a bhí déanta aige sular thosaigh sé ar an gclár [[Téacs Taistil (sraith teilifíse)]] ar [[TG4]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.agriland.ie/farming-news/young-kerry-farmer-to-host-new-tv-travel-show/|teideal=Young Kerry farmer to host new TV travel show|údar=www.agriland.ie/}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Téacs Taistil (sraith teilifíse)]]
* [[Mo Pheata (sraith teilifíse)]]

== Naisc sheachtracha ==

* Séaghan ar Instagram: [https://www.instagram.com/kerry.cowboy/]
* Twitter: [https://x.com/suilleabhanach]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Súilleabháin, Séaghan Ó}}

[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Tionchairí Éireannacha]]
[[Catagóir:Pleanáil Teanga]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste Mhuire gan Smál]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]]
[[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]]</text>
      <sha1>oj3z0mp58el89etfz0sqq59cy46y3mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geamaireacht na Taibhdheirce</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116816</id>
    <revision>
      <id>1332317</id>
      <parentid>1312440</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8900" sha1="ay6421me6lxn0peojbni56f4vn3q106" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ealaíona Taibhiúcháin
|image=Amharclann Náisiúnta na Gaeilge - exterior.jpg
}}

Cuirtear [[Geamaireacht (dráma Nollag)|geamaireacht]] ar siúl gach bliain i [[Mí na Nollag]] sa [[Taibhdhearc na Gaillimhe|Taibhdhearc]], amharclann náisiúnta na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/domsa-is-ionann-an-gheamaireacht-agus-an-nollaig-diarmuid-de-faoite/|teideal=‘Domsa, is ionann an Gheamaireacht agus an Nollaig’ – Diarmuid de Faoite|dáta=2019-12-17|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-12-01}}&lt;/ref&gt;

Is ócáid &quot;don teaghlach ar fad&quot; í a tharraingíonn &quot;pobal na Gaeilge le chéile&quot; gach bliain. Níor leasc leis an aisteoir aitheanta [[Diarmuid de Faoite]] a rá, tráth a bhí sé ina aisteoir ann, gurb &quot;ionann an Gheamaireacht agus an Nollaig. Seo í mo [[An Nollaig|Nollaig]]-se&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/gaeilge/taibhdhearc-90-sceal-agus-stair-na-taibhdheirce/|teideal=Taibhdhearc @90 - Scéal agus Stair na Taibhdheirce|údar=[[Sheila Ní Bheaglaoich]]|dáta=2018-10-26|language=|work=[[Galway Daily]]|dátarochtana=2024-12-01}}&lt;/ref&gt;

I measc na n-aisteoirí aitheanta eile atá tar éis páirt a ghlacadh i ngeamaireacht na Taibhdheirce tá [[Aindrias de Staic]], [[Mairéad Ní Chonghaile]] agus [[Hilary Bowen-Walsh|Hilary Bowen Walsh]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Léiriúcháin ==

=== 2025 ===
''An Fathach Leithleasach'' – bunaithe ar scéal de chuid [[Oscar Wilde]], cothrom 125 bliain ó fuair an drámadóir mór bás, arna aistriú go Gaeilge ag [[Brídín Ní Dhonnchadha]] agus á stiúradh ag [[Muireann Kelly]], Stiúrthóir Ealaíne na Taibhdheirce. Bhí [[Eoin Ó Dubhghaill]], [[Orlaithe Ní Chearra]] agus [[Séamus Hughes]] i measc an chléir. Bhí roinnt léirithe comhtháite [[Teanga Chomharthaíochta na hÉireann|comharthaíochta]] ar fáil maille le fotheidil i nGaeilge agus i mBéarla tríd na haipe [[Sibrwd]]. Bhí sé ar siúl ón 2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt;–19&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; Nollaig.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mairtin-o-cadhain-agus-an-bhriotainis-feile-liteartha-chorca-dhuibhne-scoil-cheoil-an-earraigh-ar-tg4/|teideal=Máirtín Ó Cadhain agus an Bhriotáinis, Féile Liteartha Chorca Dhuibhne, Scoil Cheoil an Earraigh ar TG4|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2025-11-14|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antaibhdhearc.com/ga/an-fathach-leithleasach|teideal=An Fathach Leithleach|work=[[Taibhdhearc]]|dátarochtana=2025-11-16}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Kate Demolder]]|date=10 Nollaig 2025|title=Teachtaireachtaí don lá inniu i scéal Wilde faoin fhathach|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 13|url=https://www.independent.ie/seachtain/teachtaireachtai-don-la-inniu-i-sceal-wilde-faoin-fhathach/a1299363222.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clinic-leabhar-do-phaisti-i-gcaife-pota-an-fathach-leithleasach-sa-taibhdhearc-sceideal-na-nollag-fogartha-ag-tg4-agus-cula4/|teideal=Clinic leabhar do pháistí i gcaifé POTA, An Fathach Leithleasach sa Taibhdhearc, Sceideal na Nollag fógartha ag TG4 agus Cúla4|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2025-12-12|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-12-13}}&lt;/ref&gt; Bhí an t[[Uachtarán na hÉireann|Uachtarán]] [[Catherine Connolly]] i láthair lena fheiceáil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-connolly-attends-the-opening-night-of-an-fathach-leithleasach|teideal=An tUachtarán Ó Conghaile i láthair ag oíche oscailte ‘An Fathach Leithleasach’|údar=Oifig Uachtarán na hÉireann|work=[[president.ie]]|dátarochtana=2025-12-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=19 Nollaig 2025|url=https://anpáipéar.ie/2025/12/uachtaran-na-heireann-catherine-connolly-i-lathair-ag-leiriu-na-nollag-den-drama-an-fathach-leithleasach-sa-taibhdhearc/|title=Uachtarán na hÉireann, Catherine Connolly, i láthair ag léiriú na Nollag den dráma An Fathach Leithleasach sa Taibhdhearc|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=Eagrán 60}}&lt;/ref&gt;

=== 2024 ===
''Fionn sa Spás'' – &quot;tugann an leagan is deireanaí seo den scéal ón m[[Béaloideas na hÉireann|béaloideas]] scéal [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn Mac Cumhaill]] ó ‘na cianta ó shin’ go dtí an [[cianspás]].&quot; Bhí an gheamaireacht [[Ficsean eolaíochta|fhicsean eolaíochta]] seo ar siúl ó 5&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; go 21&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; Nollaig.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cultur-cogar-sa-daingean-podchraolta-is-closleabhair-nua-amhrain-do-leanai-geamaireacht-sa-taibhdhearc/|teideal=CULTÚR: Cogar sa Daingean, Podchraolta is Closleabhair nua, Amhráin do leanaí, Geamaireacht sa Taibhdhearc|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2024-11-22|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://coisfharraige.ie/pleanail-teanga/nuacht/sceal-sceal-sceal/eagran-222/|teideal=Scéal, Scéal, Scéal… 222 – Fóram Chois Fharraige um Pleanáil Teanga CTR|dáta=28-11-2024|language=|dátarochtana=2024-12-01|archivedate=2024-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203091236/https://coisfharraige.ie/pleanail-teanga/nuacht/sceal-sceal-sceal/eagran-222/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antaibhdhearc.com/events/fionnsaspas|teideal=Fionn sa Spás|dáta=2024-12-05|language=|work=[[An Taibhdhearc]]|dátarochtana=2024-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203061634/https://www.antaibhdhearc.com/events/fionnsaspas|archivedate=2024-12-03}}&lt;/ref&gt;

=== 2023 ===
''Fionn agus [[Clochán an Aifir]]''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://sin.ie/2023/12/03/am-nollaig-i-ngaillimh/|teideal=Am Nollaig i nGaillimh|údar=[[Sadhbh Clancy]]|dáta=2023-12-03|language=|work=[[Student Independent News]]|dátarochtana=2024-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antaibhdhearc.com/events/fionn-clochan-an-aifir|teideal=Fionn agus Clochán an Aifir|dáta=2023-12-07|language=|work=[[Taibhdhearc]]|dátarochtana=2024-12-01|archivedate=2024-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241207003509/https://www.antaibhdhearc.com/events/fionn-clochan-an-aifir}}&lt;/ref&gt;

=== 2022 ===
''Fionn agus an [[Bradán feasa|Bradán Feasa]]''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antaibhdhearc.com/events/mucri-h78g9|teideal=Fionn agus an Bradán Feasa|dáta=2022-12-07|language=|work=[[Taibhdhearc]]|dátarochtana=2024-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241201215747/https://www.antaibhdhearc.com/events/mucri-h78g9|archivedate=2024-12-01}}&lt;/ref&gt;

=== 2021 ===
''Jeaicí agus an Fathach Mór Dána''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antaibhdhearc.com/events/jeacai-agus-an-fathach|teideal=Jeaicí agus an Fathach Mór Dána|dáta=2021-12-09|language=|work=[[Taibhdhearc]]|dátarochtana=2024-12-01|archivedate=2024-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241202054206/https://www.antaibhdhearc.com/events/jeacai-agus-an-fathach}}&lt;/ref&gt;

=== 2019 ===
''An Dara Réalt'' – Leagan de scéal iomráiteach [[Peter Pan]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ... ===

== Stair ==
Idir na 1950idí agus 1970idí, scríobhadh [[Máire Stafford]] geamaireachtaí don Taibhdhearc a bhíodh cáil mhór orthu, agus a léiríodh [[Seán Stafford]], i meas &quot;na scórtha&quot; léiriúchán eile. Lánúin mór i saol na n-ealaíon i nGaillimh a thug tacaíocht agus spreagadh do &quot;na céadta aisteoirí, scríbhneoirí agus léiritheoirí&quot; eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/laoch-mor-i-gcultur-na-gaeilge-agus-na-tire-ar-lar-an-fear-amharclainne-sean-stafford-ar-shli-na-firinne/|teideal=‘Laoch mór i gcultúr na Gaeilge agus na tíre ar lár’ – an fear amharclainne Seán Stafford ar shlí na fírinne|dáta=2020-08-26|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/reabhloidi-cultuir-chathair-na-gaillimhe-ar-shli-na-firinne/|teideal=‘Réabhlóidí cultúir chathair na Gaillimhe’ ar shlí na fírinne|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2020-08-26|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2024-12-01}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.antaibhdhearc.com/ga/an-fathach-leithleasach Ticéid 2025]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Féach freisin ==
* [[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc]]
* [[Geamaireacht Aisteoirí Ghaoth Dobhair]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Geamaireacht|*]]
[[Catagóir:Geamaireacht i nGaeilge|*]]
[[Catagóir:An Taibhdhearc]]
[[Catagóir:An Nollaig]]
[[Catagóir:Drámaíocht ghrinn]]
[[Catagóir:Drámaíocht ghrinn i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ceoldrámaí grinn i nGaeilge]]
[[Catagóir:Greann na Gaeilge]]
[[Catagóir:Drámaí Gaeilge]]
[[Catagóir:Drámaíocht]]
[[Catagóir:Leanaí]]

{{Siol-drámaíocht}}</text>
      <sha1>ay6421me6lxn0peojbni56f4vn3q106</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Tríú Fear</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116888</id>
    <revision>
      <id>1332151</id>
      <parentid>1251528</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="6dbmwt8dbtcnjfzyip9xoae243b2jvr" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Scannáin}}

Is scannán noir Briotánach 1949 é '''''An Tríú Fear''''' ({{Lang-en|The Third Man}}) a stiúraigh [[Carol Reed]], scríofa ag [[Graham Greene]], agus a bhfuil Joseph Cotten, Alida Valli, [[Orson Welles]] agus [[Trevor Howard]] páirteach ann. Suite i [[Vín]] tar éis [[an Dara Cogadh Domhanda]], tá an scannán bunaithe ar an scríbhneoir Meiriceánach Holly Martins (Cotten), a thagann chun na cathrach chun post a ghlacadh lena chara Harry Lime (Welles), ach a fháil amach go bhfuil sé bás. Fanann Martins i Vín chun bás Lime a fhiosrú, agus é ag éirí faoi gheasa le leannán Aoil, Anna Schmidt (Valli).

Is príomhghné de ''An Tríú Fear'' an úsáid a bhaintear as cineamatagrafaíocht na Gearmáine dubh-agus-bán faoi thionchar Robert Krasker, lena soilsiú crua agus uillinneacha Dúitseacha. Chomh maith leis an úsáid a bhaintear as láithreáin scriosta i Vín, gineann an stíl seo tnáitheadh agus soiniciúlacht a tháinig chun solais ag tús an [[An Cogadh Fuar|Chogaidh Fhuair]] .

Scríobh Greene úrscéal mar chóireáil don ghabháil scáileáin. Bhí teideal an chumadóra Anton Karas “The Third Man Theme” chun tosaigh na gcairteacha ceoil idirnáisiúnta i 1950,  rud a thug clú idirnáisiúnta don aisteoir nach raibh aithne air roimhe seo. Meastar ''An Tríú Fear'' a bheith ar cheann de na scannáin is fearr riamh, cáil air as a chuid aisteoireachta, scór ceoil agus cineamatagrafaíocht atmaisféarach.

Sa bhliain 1999, vótáil Institiúid Scannán na Breataine The Third Man an scannán Briotanach is mó riamh . Sa bhliain 2011, rangaíodh pobalbhreithdo Time Out é mar an dara scannán Briotanach ab fhearr riamh I 1999, vótáil Institiúid Scannán na Breataine ''The Third Man'' mar an scannán Briotanach is fearr riamh. Sa bhliain 2011, rangaíodh pobalbhreith do Time Out é mar an dara scannán Briotanach is fearr dealltime rangaíodh pobalbhreith do Time Out é mar an dara scannán Briotanach is fearr riamh. &lt;ref name=&quot;Time Out (2011)&quot;&gt;{{Cite news |date=9 February 2011 |teideal=100 best British films: the full list |url=http://www.timeout.com/london/feature/886/100-best-british-films-the-full-list |archive-url=https://web.archive.org/web/20110213045530/https://www.timeout.com/london/feature/886/100-best-british-films-the-full-list |archive-date=13 February 2011 |work=[[Time Out (company)|Time Out]] |location=London |dátarochtana=7 Nollaig 2024 |archivedate=13 Feabhra 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213045530/https://www.timeout.com/london/feature/886/100-best-british-films-the-full-list }}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.3mpc.net/englsamml.htm Bailiúchán Príobháideach Third Man (3mpc) Músaem Tiomnaithe don ''Tríú Fear'']
* [https://web.archive.org/web/20240302222628/http://www.thethirdman.net/ Turas ''The Third Man'']
* [https://web.archive.org/web/20171231211911/http://www.johnbrown.tv/harrylime/ Sraith Raidió &quot;The Lives of Harry Lime&quot;.]
* [https://web.archive.org/web/20191116184818/http://www.theory.physics.ubc.ca/thirdman/thirdman.html Suímh ''The Third Man'']
* [https://archive.org/download/TheaterGuildontheAir/Tgoa_51-01-07_ep057-The_Third_Man.mp3 ''The Third Man''] on Theatre Guild on the Air: 7 Eanáir 1951
* [https://archive.org/download/Lux16/Lux_51-04-09_The_Third_Man.mp3 ''The Third Man''] on Lux Radio Theatre: 9 Aibreán 1951
* [https://www.criterion.com/current/posts/25-the-third-man ''The Third Man''], aiste le Michael Wilmington ag an Criterion Collection

{{Síol-scannán}}
[[Catagóir:Scannáin 1949]]
[[Catagóir:Scannáin Béarla]]</text>
      <sha1>6dbmwt8dbtcnjfzyip9xoae243b2jvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albert Dolan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117235</id>
    <revision>
      <id>1332111</id>
      <parentid>1331889</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TGcoa moved page [[Albert Ó Dóláin]] to [[Albert Dolan]] over redirect</comment>
      <origin>1331888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3950" sha1="awjx3qm18tiwb198cu4ul2g5dz0p6uf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[Polaitíocht|polaiteoir]] as [[Contae na Gaillimhe]] (as [[Muine Mheá]] ó dhúchas) agus cuntasóir cairte é '''Albert Ó Dóláin''',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/committee/dail/34/joint_committee_on_justice_home_affairs_and_migration/reports/2026/2026-05-07_political-contribution-on-com-2025-837_en.pdf|teideal=An Cion Polaitiúil maidir le COM(2025)837 Togra le haghaidh RIALACHÁN Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE lena leasaítear Rialacháin (AE) 2016/679, (AE) 2018/1724, (AE) 2018/1725, (AE) 2023/2854 agus Treoracha 2002/58/CE, (AE) 2022/2555 agus (AE) 2022/2557 a mhéid a bhaineann leis an gcreat reachtach digiteach a shimpliú, agus lena n aisghairtear Rialacháin (AE) 2018/1807, (AE) 2019/1150, (AE) 2022/868, agus Treoir (AE) 2019/1024 (Omnibus Digiteach)|údar=[[Oireachtas]]|dáta=Bealtaine 2026}}&lt;/ref&gt; nó '''''Albert Dolan''''' (a rugadh ar an [[1 Nollaig]] [[1998]]). Tá sé ina ball de d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. 

Fuair Dolan 2,293 vóta sna toghcháin áitiúla i mí an Mheithimh 2024. Ní raibh sé ach 25 bliain d’aois agus é ina Chathaoirleach ar [[Comhairle Contae na Gaillimhe|Chomhairle Chontae na Gaillimhe]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seans-ag-ff-ar-dha-shuiochan-i-sligeach-liatroim-michael-fitzmaurice-ina-maistir-i-ros-comain-gaillimh/|teideal=Seans ag FF ar dhá shuíochán i Sligeach-Liatroim, Michael Fitzmaurice ina máistir i Ros Comáin-Gaillimh|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=19 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}&lt;/ref&gt; &quot;Fear óg cumasach, gealgháireach&quot; a tugadh air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fadhbanna-meabhairshlainte-i-gconamara-iarracht-nua-rath-a-chur-ar-an-saol/|teideal=Fadhbanna meabhairshláinte i gConamara – iarracht nua rath a chur ar an saol|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=29 Iúil 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}&lt;/ref&gt;

Toghadh Ó Dóláin mar [[Teachta Dála|Theachta Dála]] do [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thoir]] ar an 29 Samhain 2024, an cainteoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] is óige sa Dáil in 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fiannafail.ie/tds/albert-dolan|teideal=Albert Dolan TD|language=en|work=www.fiannafail.ie|dátarochtana=2024-12-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/12/01/galway-east-albert-dolan-ff/|teideal=Galway East: Albert Dolan (FF)|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-12-31}}&lt;/ref&gt; Cheiliúir Dolan a 26ú breithlá agus an comhaireamh fós ar siúl. Labhair sé leis an gclár ''Iris Aniar'' i ndiaidh an toghcháin agus dheimhnigh sé do Tuairisc go raibh sé ar a chumas agallaimh bheo a dhéanamh i nGaeilge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-cainteoir-gaeilge-is-oige-sa-dail-ag-suil-leis-an-teanga-a-chur-chun-cinn/|teideal=An cainteoir Gaeilge is óige sa Dáil ag súil leis an teanga a chur chun cinn|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=18 Nollaig 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}&lt;/ref&gt;

Bhí [[Eoghan Kenny]] (Luch Oibre) an TD is óige (24) a bhí tofa don 34ú Dáil.

== Féach freisin ==
* [[Anne Rabbitte]]
* [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thoir]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 34ú Dáil}}

{{DEFAULTSORT:Dolan, Albert}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1998]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]</text>
      <sha1>awjx3qm18tiwb198cu4ul2g5dz0p6uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332113</id>
      <parentid>1332111</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3941" sha1="9pcxn6mul5iwqf340wo0s095gbdni9y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[Polaitíocht|polaiteoir]] as [[Contae na Gaillimhe]] (as [[Muine Mheá]] ó dhúchas) agus cuntasóir cairte é '''Albert Ó Dóláin''',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/committee/dail/34/joint_committee_on_justice_home_affairs_and_migration/reports/2026/2026-05-07_political-contribution-on-com-2025-837_en.pdf|teideal=An Cion Polaitiúil maidir le COM(2025)837 Togra le haghaidh RIALACHÁN Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE lena leasaítear Rialacháin (AE) 2016/679, (AE) 2018/1724, (AE) 2018/1725, (AE) 2023/2854 agus Treoracha 2002/58/CE, (AE) 2022/2555 agus (AE) 2022/2557 a mhéid a bhaineann leis an gcreat reachtach digiteach a shimpliú, agus lena n aisghairtear Rialacháin (AE) 2018/1807, (AE) 2019/1150, (AE) 2022/868, agus Treoir (AE) 2019/1024 (Omnibus Digiteach)|údar=[[Oireachtas]]|dáta=Bealtaine 2026}}&lt;/ref&gt; nó '''Albert Dolan''' (a rugadh ar an [[1 Nollaig]] [[1998]]). Tá sé ina ball de d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. 

Fuair Dolan 2,293 vóta sna toghcháin áitiúla i mí an Mheithimh 2024. Ní raibh sé ach 25 bliain d’aois agus é ina Chathaoirleach ar [[Comhairle Contae na Gaillimhe|Chomhairle Chontae na Gaillimhe]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seans-ag-ff-ar-dha-shuiochan-i-sligeach-liatroim-michael-fitzmaurice-ina-maistir-i-ros-comain-gaillimh/|teideal=Seans ag FF ar dhá shuíochán i Sligeach-Liatroim, Michael Fitzmaurice ina máistir i Ros Comáin-Gaillimh|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=19 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}&lt;/ref&gt; &quot;Fear óg cumasach, gealgháireach&quot; a tugadh air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fadhbanna-meabhairshlainte-i-gconamara-iarracht-nua-rath-a-chur-ar-an-saol/|teideal=Fadhbanna meabhairshláinte i gConamara – iarracht nua rath a chur ar an saol|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=29 Iúil 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}&lt;/ref&gt;

Toghadh Dolan  mar [[Teachta Dála|Theachta Dála]] do [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thoir]] ar an 29 Samhain 2024, an cainteoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] is óige sa Dáil in 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fiannafail.ie/tds/albert-dolan|teideal=Albert Dolan TD|language=en|work=www.fiannafail.ie|dátarochtana=2024-12-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/12/01/galway-east-albert-dolan-ff/|teideal=Galway East: Albert Dolan (FF)|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-12-31}}&lt;/ref&gt; Cheiliúir Dolan a 26ú breithlá agus an comhaireamh fós ar siúl. Labhair sé leis an gclár ''Iris Aniar'' i ndiaidh an toghcháin agus dheimhnigh sé do Tuairisc go raibh sé ar a chumas agallaimh bheo a dhéanamh i nGaeilge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-cainteoir-gaeilge-is-oige-sa-dail-ag-suil-leis-an-teanga-a-chur-chun-cinn/|teideal=An cainteoir Gaeilge is óige sa Dáil ag súil leis an teanga a chur chun cinn|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=18 Nollaig 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}&lt;/ref&gt;

Bhí [[Eoghan Kenny]] (Luch Oibre) an TD is óige (24) a bhí tofa don 34ú Dáil.

== Féach freisin ==
* [[Anne Rabbitte]]
* [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thoir]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 34ú Dáil}}

{{DEFAULTSORT:Dolan, Albert}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1998]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]</text>
      <sha1>9pcxn6mul5iwqf340wo0s095gbdni9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rialtas an 34ú Dáil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117579</id>
    <revision>
      <id>1332110</id>
      <parentid>1331891</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T14:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Cealaíodh athruithe [[Special:Contributions/LametinoWiki|LametinoWiki]] ([[User talk:LametinoWiki|Plé]]); ar ais chuig leagan le [[User:TGcoa|TGcoa]]</comment>
      <origin>1272193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11572" sha1="6cgup07iepu11pewdd66nn0o6guljv1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}Ar an 23 Eanáir 2025, fuair [[Micheál Martin]] séala a oifige ó Uachtarán na hÉireann [[Mícheál D. Ó hUigínn|Michael D Higgins]]  tar éis don Dáil vótáil i bhfabhar é a cheapadh ina Thaoiseach don dara uair. Sular caitheadh aon vóta, fágadh faoin duine is óige i bpáirtí parlaiminte Fhianna Fáil, [[Albert Dolan]], Micheál Martin a mholadh mar Thaoiseach. 95 Teachta Dála a vótáil ar a shon agus 76 a vótáil ina aghaidh. (Mhol an Teachta Dála [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]] ó Shinn Féin ceannaire a páirtí féin [[Mary Lou McDonald]] don phost),&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/airi-an-chomhrialtais-nua-ainmnithe-ag-an-taoiseach-priomhchuram-na-gaeltachta-ar-dhara-calleary/|teideal=Airí an chomhrialtais nua ainmnithe ag an Taoiseach, príomhchúram na Gaeltachta ar Dhara Calleary|údar=tuairisc.ie|dáta=23 Eanáir 2025}}&lt;/ref&gt;

Beidh Martin ina Thaoiseach go dtí mí na Samhna 2027 nuair a thiocfaidh ceannaire Fhine Gael agus an Tánaiste nua Simon Harris i gcomharbacht air.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=tuairisc.ie|date=23 Eanáir 2025|url=https://tuairisc.ie/micheal-martin-tofa-ina-thaoiseach-den-dara-huair/|title=Micheál Martin tofa ina Thaoiseach den dara huair}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Micheál Martin - 9th April 2024 03.jpg|clé|mion|Micheál Martin ar dheis, Simon Harris ar chlé]]

== An Chomhaireacht i mí Eanáir 2025 ==
Taoiseach – [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]]

Tánaiste, Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála, Aire Cosanta – [[Simon Harris]]

Aire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Seirbhísí Poiblí, Athchóirithe agus Digitithe – [[Jack Chambers]]

Aire Dlí agus Cirt, Gnóthaí Baile agus Imirce – [[Jim O'Callaghan]]

Aire Coimirce Sóisialaí, Aire Gnóthaí Tuaithe, Pobail agus na Gaeltachta – [[Dara Calleary]]

Aire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta – [[James Browne]]

Aire Aeráide, Comhshaoil agus Fuinnimh, Aire Iompair – [[Darragh O'Brien]]

Aire Breisoideachais, Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta – [[James Lawless]]

Aire Leanaí, Míchumais agus Comhionannais – [[Norma Foley]]

Aire Airgeadais – [[Paschal Donohoe]]

Aire Sláinte – [[Jennifer Carroll MacNeill]]

Aire Oideachais agus Óige – [[Helen McEntee]]

Aire Talmhaíochta, Bia, Iascaigh agus Mara – [[Martin Heydon]]

Aire Fiontar, Turasóireachta agus Fostaíochta – [[Peter Burke]]

Aire Ealaíon, Meán, Cumarsáide, Cultúir agus Spóirt – [[Patrick O'Donovan]]

Ceapadh [[Mary Butler]] ó Fhianna Fáil mar Phríomh-Aoire an Rialtais agus ceapadh í ina hAire Stáit um meabhairshláinte freisin.

Athcheapadh an t-abhcóide sinsearach [[Rossa Fanning]] ina [[Ard-Aighne na hÉireann|Ard-Aighne]].

== Rannpháirtíocht ==
Ochtar Airí ó Fhianna Fáil agus seachtar ó Fhine Gael a bhí sa Chomhaireacht i mí Eanáir 2025. B'é [[Peter Burke]] ó Fhine Gael an t-aon duine a bhí le leanúint den chúram a bhí air sa rialtas 2020-2024. B'é Charlie McConalogue ó Fhianna Fáil an t-aon duine ón rialtas 2020-2025  nach raibh sa Chomhaireacht nua.

Bhí aon duine dhéag ó Chúige Laighean sa Chomhaireacht nua, triúr ó Chúige Mumhan agus duine amháin ó Chúige Chonnacht. (Ar chúl éaga a bhí na hUltaigh).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; B'é an Teachta Dála [[Dara Calleary]] an t-aon duine den chúigear déag airí sinsearacha nua gurb as cúige Chonnacht nó cúige Uladh dóibh.

Rinne Micheál Martin rogha a tharraing conspóid nuair nár thug sé post mar aire rialtais d’oiread agus bean amháin sa bhreis. Ní raibh ach triúr banairí sa [[Rialtas an 34ú Dáil]] ([[Norma Foley]] ó Fhianna Fáil, agus [[Helen McEntee]] agus [[Jennifer Carroll MacNeill]] ó Fhine Gael). Ní raibh [[Mary Butler]] (an príomhaoire) nó [[Niamh Smyth]] ainmnithe mar airí rialtais ag Micheál Martin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceachtanna-le-foghlaim-ar-gach-taobh-sa-dail/|teideal=Ceachtanna le foghlaim ar gach taobh sa Dáil|údar=Cathal Mac Coille|dáta=25 Eanáir 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-26}}&lt;/ref&gt; Chuaigh rannpháirtíocht na mban sa rialtas ag an leibhéal is sinsearaí ar gcúl  – bhí ceathrar banairí sa  [[Rialtas an 33ú Dáil]].

== Airí stáit ==
Deichniúr airí stáit a bhí ag Fianna Fáil agus ochtar a bhí ag Fine Gael. Cúigear neamhspleách a bhí ann mar chuid den socrú faoinar bunaíodh an rialtas.  Bhí brú ar pháirtithe an rialtais a chinntiú go mbeadh cuid mhaith ban i measc na gceapachán i ndiaidh na conspóide faoina laghad ban a ceapadh ina n-airí sinsearacha. Seisear ban a bhí ina n-airí stáit.

Tugadh cead ag triúr Mór-Airí Stáit freastal ar chruinnithe den Chomhaireacht ach ní raibh cead acu labhairt iontu. B'iad [[Hildegarde Naughton]] ó Fhine Gael agus na Teachtaí Dála Neamhspleácha ón nGrúpa Réigiúnach [[Seán Canney]] agus [[Noel Grealish]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* [[Jerry Buttimer]] (FG), an Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta agus an Roinn Iompair (forbairt pobail agus carthanachtaí agus an córas iompair faoin tuath).
* [[Thomas Byrne (An Mhí Thoir)|Thomas Byrne]] (FF), gnóthaí Eorpacha (post a bhí ag Byrne cheana, idir 2020-2022)
* [[Niamh Smyth]] (FF) sa Roinn Fiontair
* [[Jennifer Murnane-O'Connor|Jennifer Murnane O’Connor]] (FF), ina haire stáit sa Roinn Sláinte
* [[Emer Higgins]] (FG) a bheidh sa Roinn Caiteachais Phoiblí
* [[Charlie McConalogue]] (FF, an t-iar-aire talmhaíochta ó Dhún na nGall), Aire Spóirt, post a bhíonn á shantú ag go leor
* [[Colm Brophy]] (FG)m Aire Stáit don Inimirce, agus próifíl ard ag baint léi
* [[Niall Collins]] (FF ó Luimneach) athcheaptha ina aire stáit sa Roinn Dlí agus Cirt, ag plé leis an athchóiriú dlí
* [[Timmy Dooley]] (FF), Roinn Talmhaíochta
* [[Robert Troy]] (FF) ina aire stáit do na comhair chreidmheasa agus seirbhísí airgeadais. d’éirigh sé as; I mí Lúnasa 2022 tháinig sé chun solais gur theip air leasanna maoine a fhógairt.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Robert Troy resigns from Minister of State role|url=https://www.rte.ie/news/politics/2022/0824/1318499-bacik-says-troy-showed-careless-disregard-for-rules/|date=2022-08-24|language=en|author=RTÉ news}}&lt;/ref&gt;
* [[Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)|Michael Moynihan]] (FF) ina Aire Stáit don Oideachas Speisialta
* [[Alan Dillon]] (FG), an Roinn Fiontair
* [[Kieran O'Donnell|Kieran O’Donnell]] (FG), an Roinn Sláinte agus Tithíochta agus cúram daoine aosta air
* [[Neale Richmond]] (FG) ina aire stáit sa Roinn Gnóthaí Eachtracha agus é freagrach as an diaspora
* [[John Cummins]] (FG, Port Láirge), ina aire stáit sa Roinn Tithíochta
* [[Christopher O’Sullivan]] (FF), freagrach as cúrsaí dúlra, oidhreachta agus bithéagsúlachta
* [[Hildegarde Naughton]] (FG), freagrach as daoine atá faoi mhíchumas.
* [[Seán Canney]] (Neamhspleách), an Roinn Iompair&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/preasraitis/5d8e6-ministers-obrien-and-canney-launch-slower-speeds-safer-roads-campaign-supporting-road-safety/|teideal=Seolann na hAirí O’Brien agus Canney ‘Luasanna Níos Moille, Bóithre Níos Sábháilte’ - feachtas a thacaíonn le sábháilteacht ar bhóithre.|dáta=2025-01-30|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2025-02-02|archivedate=2025-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250202173218/https://www.gov.ie/ga/preasraitis/5d8e6-ministers-obrien-and-canney-launch-slower-speeds-safer-roads-campaign-supporting-road-safety/}}&lt;/ref&gt;
* [[Noel Grealish]] (Neamhspleách),  sa Roinn Talmhaíochta
* [[Marian Harkin]] (Neamhspleách), Roinn Breisoideachais
* [[Kevin Moran (polaiteoir)|Kevin ‘Boxer’ Moran]] (Neamhspleách), cúram an OPW air
* [[Michael Healy-Rae]]  (Neamhspleách), ina aire stáit sa Roinn Talmhaíochta

== Gaeilge ==
Bhí seachtar Gaeilgeoir i measc an chúigear déag airí sinsearacha a ceapadh i mí Eanáir 2025, seisear ó Fhianna Fáil agus duine amháin ó Fhine Gael. Is iad an seisear ó Fhianna Fáil an Taoiseach féin, Micheál Martin; Dara Calleary,  Jim O’Callaghan;  Darragh O’Brien;  Norma Foley; agus  Jack Chambers. An tAire Cumarsáide Ealaíon agus Meán, Patrick O’Donovan, an t-aon duine de sheachtar airí Fhine Gael a bhfuil dóthain Gaeilge aige le hagallamh beo a dhéanamh leis na meáin Ghaeilge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/naonur-gaeilgeoiri-ceaptha-ina-n-airi-no-ina-n-airi-stait-sa-rialtas-nua/|teideal=Naonúr Gaeilgeoirí ceaptha ina n-airí nó ina n-airí stáit sa rialtas nua|dáta=2025-01-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-02}}&lt;/ref&gt;

Cainteoir líofa Gaeilge é duine amháin den naonúr déag airí stáit nua a d’fhógair an Rialtas , Thomas Byrne ó Fhianna Fáil. Bhí roinnt Gaeilge freisin ag duine de na mórairí stáit nua, Hildegarde Naughton.

Ar an aire sinsearach Dara Calleary a raibh príomhchúram na Gaeltachta. Bhí aire sinsearach don Ghaeilge i measc na n-éileamh réamhthoghchán a bhí ag Conradh na Gaeilge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/23-aire-stait-le-ceapadh-ach-aire-sinsearach-ag-an-ngaeilge-an-geabh-seo/|teideal=23 aire stáit le ceapadh, ach dóchas ann go mbeidh an Ghaeltacht ag aire sinsearach an geábh seo|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-02}}&lt;/ref&gt;

== Polasaithe ==
Gheall Fianna Fáil, Fine Gael agus Sinn Féin roimh an olltoghchán go dtógfaí thart ar 300,000 teach sa stát faoi 2030 dá mbeidís i mbun rialtais.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sprioc-an-rialtais-muinin-a-mhuscailt-i-spriocanna-an-rialtais/|teideal=Sprioc an rialtais – muinín a mhúscailt i spriocanna an rialtais|údar=Cathal Mac Coille|dáta=28 Meitheamh 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Thaispeáin cuntas teach-thógála 2024 nach 40,000 teach a tógadh in 2024 (mar a bhí á thuar ag Fianna Fáil agus ag Fine Gael roimh an olltoghchán) ach beagán le cois 30,000 teach.&lt;/ref&gt;

D'éirigh polasaí inimirce an Rialtais níos déine. i gcomparáid leis an 33ú Dáil. Mar shampla, ar an 27 Feabhra 2025, díbríodh grúpa daoine ar chairteitilt chun na [[An tSeoirsia|Seoirsia]].  Bhí an eitilt seo ar an gcéad oibríocht díbeartha ó Éirinn maidir le heitiltí díbeartha. Dúirt an  tAire Dlí agus Cirt, [[Jim O'Callaghan]] go raibh na Seoirsigh a díbríodh sa stát go mídhleathach. &quot;Má tá tú ag lorg tearmainn, agus mura bhfuil tú i dteideal tearmann a fháil, níor chóir duit teacht go hÉirinn&quot;, a dúirt sé.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=32 duine as an tSeoirsia díbeartha as Éirinn ar eitleán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0228/1499453-32-duine-as-an-tseoirsia-dibeartha-as-eirinn-ar-eitlean/|date=2025-02-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Foilseoidh an rialtas pleananna i mí Iúil 2025 a léireoidh comhthuiscint go gcaithfear cur chuige forbartha an stáit a fheabhsú ó bhonn.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Olltoghchán na hÉireann, 2024]]
* [[:Catagóir:Baill den 34ú Dáil|Baill den 34ú Dáil]]
* [[An 34ú Dáil]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2025]]
[[Catagóir:Rialtas na hÉireann]]
[[Catagóir:Dáil Éireann]]
[[Catagóir:34ú Dáil]]</text>
      <sha1>6cgup07iepu11pewdd66nn0o6guljv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Cummins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117695</id>
    <revision>
      <id>1332114</id>
      <parentid>1331883</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TGcoa moved page [[Seán Ó Coimín]] to [[John Cummins]] over redirect</comment>
      <origin>1331396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1249" sha1="hymb5gya3z20t6p43iod7x7kjvrz62r" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[Teachta Dála]] do [[Port Láirge (Dáilcheantar)|Phort Láirge]] é '''Seán Ó Coimín''' ([[Fine Gael|FG]]),&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2024/12/eng/initiated/b1224s.pdf|teideal=An Bille um Chearta Feabhsaithe do Phaisinéirí Iarnróid le Cúiteamh i Moilleanna agus i gCealuithe, 2024|údar=[[Oireachtas]]|dáta=5 Márta, 2024}}&lt;/ref&gt; nó '''''John Cummins''''' mar is fearr aithne air. Toghadh é mar TD don chéad uair in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]].

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Ó Coimín ina aire stáit sa Roinn Tithíochta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Port Láirge (Dáilcheantar)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Cummins, John}}
[[Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]]</text>
      <sha1>hymb5gya3z20t6p43iod7x7kjvrz62r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332116</id>
      <parentid>1332114</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1242" sha1="1w575ag56jch9b0p9dxt16i2y5q8db3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[Teachta Dála]] do [[Port Láirge (Dáilcheantar)|Phort Láirge]] é '''Seán Ó Coimín''' ([[Fine Gael|FG]]),&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2024/12/eng/initiated/b1224s.pdf|teideal=An Bille um Chearta Feabhsaithe do Phaisinéirí Iarnróid le Cúiteamh i Moilleanna agus i gCealuithe, 2024|údar=[[Oireachtas]]|dáta=5 Márta, 2024}}&lt;/ref&gt; nó '''John Cummins''' mar is fearr aithne air. Toghadh é mar TD don chéad uair in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]].

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Cummins ina aire stáit sa Roinn Tithíochta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Port Láirge (Dáilcheantar)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Cummins, John}}
[[Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]]</text>
      <sha1>1w575ag56jch9b0p9dxt16i2y5q8db3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James E. Boasberg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118186</id>
    <revision>
      <id>1332342</id>
      <parentid>1261204</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16095" sha1="fezf6ljca64vq7bomc3rwgat5cz9ok1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is dlíodóir Meiriceánach é '''James Emanuel “Jeb” Boasberg''' (rugadh 20 Feabhra, 1963) &lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=U.S. Congress, Senate Committee on Governmental Affairs|title=Hearing before the Committee on Governmental Affairs, United States Senate, One Hundred Seventh Congress, second session, on the nomination of James &quot;Jeb&quot; E. Boasberg to be an associate judge of the Superior Court of the District of Columbia, June 26, 2002|date=2002|publisher=U.S. G.P.O.|location=Washington, D.C.|isbn=9780160689093|edition=Volume 107, Issue 561 of S. hrg, United States Congress|url=https://books.google.com/books?id=Y-k1AAAAIAAJ&amp;q=1963|access-date=May 24, 2017}}&lt;/ref&gt; atá ina phríomhbhreitheamh ar Chúirt Dúiche na Stát Aontaithe do Ceantar Columbia . Bhí sé ina bhreitheamh ceannais ar Chúirt Faireachais Faisnéise Eachtrach na Stát Aontaithe ó 2020 go 2021 agus bhí sé ina bhreitheamh comhlach  ar an Uaschúirt i gCeantar Columbia.

== Luathshaol agus oideachas ==
Rugadh Boasberg i [[San Francisco]], [[California]], sa bhliain 1963, &lt;ref name=&quot;senate_questionnaire&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/JamesBoasberg-PublicQuestionnaire.pdf|teideal=Questionnaire for Judicial Nominees: James Emanuel Boasberg|author=United States Senate Committee on the Judiciary|date=January 5, 2011|access-date=March 11, 2011}}&lt;/ref&gt; do thuismitheoirí Jew Sarah Margaret ( née Szold) agus Jew Emanuel Boasberg III. &lt;ref name=&quot;nytimes_19910826&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/1991/08/26/style/elizabeth-leslie-manson-is-married-to-j-e-boasberg-in-new-hampshire.html|work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;washingtonpost&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/sally-boasberg-landscape-designer-and-advocate-for-districts-green-spaces-dies-at-74/2012/04/03/gIQANEDCuS_story.html|work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt; Bhog an teaghlach go [[Washington, D.C.|Washington, DC]] nuair a ghlac athair Boasberg le post in Oifig na nDeiseanna Eacnamaíochta (''Office of Economic Opportunity'') de shuid Sargent Shriver, gníomhaireacht de chuid na Sochaí Móire atá freagrach as go leor de na cláir Chogadh ar an mBochtaineacht (''War on Poverty''), [[Lyndon B. Johnson]] a chur i bhfeidhm agus a riaradh. &lt;ref name=&quot;rockymountainnews_20090109&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rockymountainnews.com/news/2009/jan/08/boasberg-44-chosen-new-dps-superindendent/|work=[[Rocky Mountain News]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090303003559/http://www.rockymountainnews.com/news/2009/jan/08/boasberg-44-chosen-new-dps-superindendent/|archivedate=3 March 2009}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;denverpost_20090121&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.denverpost.com/news/ci_11507419|work=[[The Denver Post]]}}&lt;/ref&gt;

Chuaigh Boasberg go Scoil Naomh Alban (''St. Albans School'' ) i [[Washington, D.C.|Washington, D.C]].&lt;ref&gt;{{cite news |teideal=National Merit Scholarship Semifinalists Announced |url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/1980/09/18/national-merit-scholarship-semifinalists-announced/98154889-ddb5-41ac-aeb5-99a4dc5dfdfc/ |access-date=September 21, 2024 |work=The Washington Post |date=September 18, 1980 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828143847/https://www.washingtonpost.com/web/20170828143847/https://www.washingtonpost.com/archive/local/1980/09/18/national-merit-scholarship-semifinalists-announced/98154889-ddb5-41ac-aeb5-99a4dc5dfdfc/?utm_term=.cbe6f66009fd |archive-date=August 28, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tar éis na hardscoile, d'fhreastail Boasberg ar [[Ollscoil Yale]], áit a raibh sé ina bhall den chumann fochéime ''Skull and Bones'' (Blaosc agus Cnámha ) &lt;ref name=&quot;Powerful Secrets&quot;&gt;{{cite news | teideal=Powerful Secrets | work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] | date=July 2004 | last=Robbins |first=Alexandra | pages=116}}&lt;/ref&gt; , agus bhain sé céim [[Baitsiléir Ealaíon|Bhaitsiléir Ealaíon]] amach sa bhliain 1985, ''magna cum laude''. An bhliain dár gcionn, bhain sé céim Mháistir Ealaíon sa Léinn amach ó Choláiste Pheadair, [[Ollscoil Oxford|Oxford]].&lt;ref name=whgov_20100617&gt;{{Cite web | author=The White House: Office of the Press Secretary | archive-url=https://web.archive.org/web/20170216172014/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/president-obama-names-three-united-states-district-court-61710 | url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/president-obama-names-three-united-states-district-court-61710 |archive-date=February 16, 2017 | teideal=President Obama Names Three to United States District Court| date=June 17, 2010 | via=[[NARA|National Archives]] | work=[[whitehouse.gov]] | access-date=June 8, 2017}} [https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/president-obama-names-three-united-states-district-court-61710 Alt URL]&lt;/ref&gt; Ó 1986 go 1987, bhí Boasberg ina mhúinteoir staire agus ina chóitseálaí cispheile do mhná i Scoil Horace Mann i g[[Cathair Nua-Eabhrac]]. D'fhreastail sé ansin ar Scoil Dlí Yale, áit a raibh sé ina chomhghleacaí ranga ag an mbreitheamh Cúirte Uachtaraí amach anseo [[Brett Kavanaugh]].Bhain sé Céim Dochtúra sa dlí-eolaíochtamach sa bhliain 1990.&lt;ref name=whgov_20100617/&gt;&lt;ref name=&quot;fjc.gov&quot;&gt;{{FJC Bio|nid=1393651|inline=yes}}&lt;/ref&gt;

==Cléireachas agus gairm dhlíthiúil==
Tar éis dó an scoil dlí a chríochnú, d’fheidhmigh Boasberg mar chléireach dlí don Bhreitheamh Dorothy Wright Nelson ó Chúirt Achomhairc na Stát Aontaithe don Naoú Cuaird ó 1990 go 1991. &lt;ref name=whgov_20100617/&gt; Ansin, chuaigh sé i gcleachtas príobháideach, ag obair i San Francisco ag Keker, Brockett &amp; Van Nest (Keker, Van Nest &amp; Peters LLP anois) ó 1991 go 1994, agus ansin i gCeantar Columbia ag Kellogg, Hansen, Todd, Figel &amp; Frederick ó 1995 go 1996.&lt;ref name = Biography&gt;{{Cite web | author=U.S. District Court for the District of Columbia | url=http://www.dcd.uscourts.gov/content/district-judge-james-e-boasberg | teideal=Official Biography | access-date=March 22, 2017 | dátarochtana=Márta 18, 2025 | archivedate=Feabhra 9, 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230209055424/https://www.dcd.uscourts.gov/content/district-judge-james-e-boasberg }}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1996, chuaigh Boasberg isteach in oifig Aturnae na Stát Aontaithe do Cheantar Cholumbia, áit a gcaithfeadh sé cúig bliana go leith mar ionchúisitheoir, ag speisialú i ndúnbhásaithe.&lt;ref name = Biography/&gt;&lt;ref name=&quot;fjc.gov&quot;/&gt;

==Seirbhís bhreithiúnach==
I mí Mheán Fómhair 2002, cheap an tUachtarán George W. Bush Boasberg mar bhreitheamh comhlach ar Uaschúirt Cheantar Columbia. D’fheidhmigh sé sna ranna sibhialta agus coiriúla, agus sa bhrainse um fhoréigean teaghlaigh, go dtí gur ceapadh ar an mbinse feidearálach é sa bhliain 2011.&lt;ref name = Biography/&gt; Le linn an 111ú Comhdháil, mhol an teachta Eleanor Holmes Norton Boasberg chun folúntas breithiúnach a líonadh ar Chúirt Dúiche na Stát Aontaithe do Cheantar Cholumbia.&lt;ref name=main_justice_20100208&gt;{{Cite news | first=Joe | last=Palazzolo | url=http://www.mainjustice.com/2010/02/08/white-house-vetting-opr-chief-for-federal-judgeship/ | teideal=White House Vetting OPR Chief for Federal Judgeship | work=Main Justice | date=February 8, 2010 | access-date=March 11, 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213193826/http://www.mainjustice.com/2010/02/08/white-house-vetting-opr-chief-for-federal-judgeship/ | archivedate=Feabhra 13, 2010 | dátarochtana=Márta 18, 2025 }}&lt;/ref&gt; Ar an 17 Meitheamh 2010, d’ainmnigh an tUachtarán Barack Obama Boasberg go foirmiúil chuig an gCúirt Dúiche do Cheantar Cholumbia.&lt;ref name=whgov_20100617/&gt;  Deimhníodh Boasberg ar an 14 Márta 2011 le vóta 96–0.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_votes/vote1121/vote_112_1_00039.htm|teideal=On the Nomination (Confirmation James Emanuel Boasberg, of the District of Columbia, to be U.S. District Judge)|access-date=November 1, 2022}}&lt;/ref&gt; Fuair sé a choimisiún ar an 17 Márta 2011. Rinneadh príomhbhreitheamh de ar 17 Márta, 2023.&lt;ref name=&quot;fjc.gov&quot;/&gt; 

Meastar gur breitheamh friothálach é Boasberg, ag cur go leor cléireach chuig an gCúirt Uachtarach.

==Ceapachán chuig Cúirt Faireachais Faisnéise Coigríche na Stát Aontaithe==

Ar 7 Feabhra, 2014, d'fhógair an Príomh-Bhreitheamh John G. Roberts go gceapfadh sé Boasberg ar Chúirt Faireachais Faisnéise Coigríche na Stát Aontaithe (CFFC) ar feadh téarma a thosódh an 18 Bealtaine 2014,ar feadh téarma Coigríche, chuig suíochán a bhí á fhágáil ag Reggie Walton.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=FISA Court Appointments, Potential Reforms, and More from CRS|url=http://blogs.fas.org/secrecy/2014/02/fisa-crs/|work=Secrecy News|access-date=February 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221211210/http://blogs.fas.org/secrecy/2014/02/fisa-crs/|archive-date=February 21, 2014|dátarochtana=Márta 18, 2025|archivedate=Feabhra 21, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221211210/http://blogs.fas.org/secrecy/2014/02/fisa-crs/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Two Judges Appointed to Foreign Intelligence Surveillance Court|url=http://www.fas.org/irp/news/2014/02/fisc-fiscr.html|publisher=Federation of American Scientists|access-date=February 7, 2014}}&lt;/ref&gt; Thosaigh a théarma an 18 Bealtaine, 2014.&lt;ref name=&quot;fjc.gov&quot;/&gt; Ar an 20 Nollaig, 2019, d'fhógair FISC go dtiocfaidh sé in ionad an bhreithimh ceannais CFFC 1 Eanáir, 2020 &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/12/20/us/politics/surveillance-court-fisa.html|title=Surveillance Court Orders Review of Actions by Ex-F.B.I. Lawyer|last=Savage|first=Charlie|date=December 20, 2019|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; agus go n-ardófaí é chun bheith ina bhreitheamh ceannais. Tháinig deireadh lena théarma mar bhreitheamh ceannais agus breitheamh an CFFC an 19 Bealtaine 2021.
==Díbirtí==
I dtús na bliana 2025, thosaigh riarachán Trump  ag díbirt náisiúnaigh Veiniséala a líomhnaítear a bheith ina gcomhaltaí de ''Tren de Aragua'', ag lua Acht na Naimhde Eachtrannach 1798 (''Alien Enemies Act of 1798'') mar fhírinniú.&lt;ref name=&quot;Guardian2025Mar16&quot; /&gt; Ach, ar 15 Márta, 2025, d’eisigh Boasberg ordú srianta ar feadh 14 lá, ag rá nár chreid sé go gceadaíonn an dlí feidearálach don riarachán Trump imeachtaí díbeartha a sheachaint ar an mbealach seo. Go sonrach, thug Boasberg le fios nach raibh aon fasach stairiúil ann le haghaidh  díbeartha den chineál seo, nuair nach bhfuil cogadh fógartha ag an gComhdháil.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-03-16 |title=Trump administration deports hundreds of immigrants even as a judge orders their removals be stopped |url=https://apnews.com/article/trump-venezuela-el-salvador-immigration-dd4f61999f85c4dd8bcaba7d4fc7c9af |access-date=2025-03-16 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt; Mar fhreagra air sin, cháin an tArd-Aighne Pam Bondi Boasberg.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-03-15 |teideal=Office of Public Affairs {{!}} Statement from Attorney General Pamela Bondi on Federal Judge Blocking Deportations {{!}} United States Department of Justice |url=https://www.justice.gov/opa/pr/statement-attorney-general-pamela-bondi-federal-judge-blocking-deportations |access-date=2025-03-16 |website=www.justice.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Cé gur ordaigh Boasberg ó bhéal (ar dtús) go gcaithfí aon eitleáin san aer a bhí ag iompar na ndaoine a bhain lena ordú a thabhairt ar ais agus na daoine sin a thabhairt ar ais go dtí na Stáit Aontaithe, lig riarachán Trump eitiltí a bhí ag iompar imircigh ó Veiniséala dul ar aghaidh go dtí El Salvador, rud a d’fhéadfadh a bheith ag sárú ordú na cúirte.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Goodman |first1=Ryan |teideal=Timeline of US Flight to El Salvador and Judge’s Order to Turn Around Planes |url=https://www.justsecurity.org/109173/timeline-flight-el-salvador-judge-order/ |access-date=16 March 2025 |work=Just Security |date=16 March 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian2025Mar16&quot;&gt;{{cite news |last1=Helmore |first1=Edward |last2=Phillips |first2=Tom |teideal=US deports 250 alleged gang members to El Salvador despite court ruling to halt flights |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/mar/16/deportation-alleged-gang-members-el-salvador |access-date=16 March 2025 |work=The Guardian |issue=16 March 2025}}&lt;/ref

Dúirt sár teorann Trump, Tom Homan, gur chríochnaigh riarachán Trump na díbeartha in ainneoin  ordú na cúirte, toisc go ndearnadh ordú Boasberg nuair a bhí na heitleáin os cionn uiscí idirnáisiúnta tar éis dó na Stáit Aontaithe a fhágáil.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saric |first1=Ivana |teideal=Trump's border czar: &quot;I don't care what the judges think&quot; |url=https://www.axios.com/2025/03/17/tom-homan-deportation-flights-trump-court-order |access-date=March 18, 2025 |work=Axios |date=March 17, 2025}}&lt;/ref&gt; Maidir le hordú Boasberg, dúirt preasrúnaí an Tí Bháin, Karoline Leavitt faoi; &quot;...''had no lawful basis [...] A single judge in a single city cannot direct the movements of an aircraft carrier''&quot; &lt;ref name=Caputo&gt;{{cite news |last1=Caputo |first1=Mark |teideal=Exclusive: How the White House ignored a judge's order to turn back deportation flights |url=https://www.axios.com/2025/03/16/trump-white-house-defy-judge-deport-venezuelans |access-date=March 17, 2025 |work=Axios |date=March 16, 2025}}&lt;/ref&gt;. Chuir Leavitt in iúl freisin go raibh amhras ann faoi “&quot;''whether a verbal order carries the same weight as a written order,'' agus ag an am céanna  d'áitigh riarachán Trump sa chúirt '''&quot;an oral directive is not enforceable as an injunction&quot;.( 'nach bhfuil treoir ó bhéal inforghníomhaithe mar urghaire.'&quot;)&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Samuels |first1=Brett |teideal=White House questions authority of judge’s verbal order on Venezuelan deportation flights |url=https://thehill.com/homenews/administration/5198986-trump-white-house-deportation-flights-immigration-southern-border/ |access-date=March 18, 2025 |work=The Hill |date=March 17, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wendling |first1=Mike |teideal=Judge questions White House's refusal to turn around deportation flights |url=https://www.bbc.com/news/articles/crrdp9jdpyko |access-date=March 18, 2025 |work=BBC News |date=March 17, 2025}}&lt;/ref&gt;

==Saol pearsanta==
Phós Boasberg Elizabeth Leslie Manson sa bhliain 1991.&lt;ref name=nytimes_19910826/&gt; Tháinig a dheartháir, Tom Boasberg, i gcomharbacht ar Michael Bennet mar Stiúrthóir ar Scoileanna Poiblí Denver tar éis do Ghobharnóir Colorado Bill Ritter Bennet a cheapadh ar Sheanad na Stát Aontaithe i mí Eanáir 2009.&lt;ref name=denverpost_20090109&gt;{{Cite news | first=Jeremy P. | last=Meyer | url=http://www.denverpost.com/news/ci_11411463 | teideal=Finalist is the face behind recent efforts | work=[[The Denver Post]] | date=January 9, 2009 | access-date=March 11, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=denverpost_20090123&gt;{{Cite news | first=Christopher N. | last=Osher | url=http://www.denverpost.com/ci_11532894 | teideal=Boasberg is unanimous pick for superintendent | work=[[The Denver Post]] | date=January 23, 2009 | access-date=March 11, 2011}}&lt;/ref&gt;

Is duine an-tógtha le drámaí [[William Shakespeare]] é. I mí Feabhra 2018,  bhí páirt aige ghlac sé páirt mar Ionchúisitheoir na Corónach, sa dráma '''The Trial of Hamlet'',' a cuireadh i láthair ag an Shakespeare Theatre Company.&lt;ref name=&quot;The Trial of Hamlet&quot;&gt;{{cite web |teideal=The Trial of Hamlet |url=https://www.shakespearetheatre.org/events/trial-of-hamlet/ |location=[[Shakespeare Theatre Company]] in the [[District of Columbia]] |access-date=March 1, 2018}}&lt;/ref&gt;


==Tagairtí==
[[Catagóir:Daoine a d'fhreastail Yale Law School]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]]
[[Catagóir:Breithiúna Chúirt Uachtarach Dhúiche Columbia]]
[[Catagóir:Breithiúna Chúirt Dúiche na Stát Aontaithe do Dhúiche Columbia]]
[[Catagóir:Breithiúna na Stát Aontaithe um Fhaireachas ar Fhaisnéis Coigríche]]
[[Catagóir:Dlíodóirí ó San Francisco]]</text>
      <sha1>fezf6ljca64vq7bomc3rwgat5cz9ok1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ionsaithe Iosrael ar Gaza, Márta 2025</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118237</id>
    <revision>
      <id>1332337</id>
      <parentid>1281966</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14057" sha1="b4z7us8risepgrok8m03x8giv10y7ao" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Ar an 18 Márta 2025  i gcaitheamh na hoíche, bhí os cionn 400 Palaistíneach maraithe ag ionsaithe Iosrael ar Gaza, ón aer agus ar talamh, tar éis thréimhse réasúnta ciúin. Chuir Iosrael deireadh leis an sos cogaidh a bhí i bhfeidhm ag an am. Tháinig Iosrael ar an namhaid gan fhios; mar sin bhí Iosrael in ann ceannairí Hamas - agus a gclann - a mharú gan stró.  Bhí sé ina imní go mbeadh sé ina chogadh dearg arís, [[Ionsaithe ar Gaza, 18 Márta – 15 Bealtaine 2025|rud a tharla]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://apnews.com/live/latest-updates-israel-launches-new-wave-of-airstrikes-across-gaza-after-ceasefire-talks-stall|teideal=Israel breaks ceasefire with surprise airstrike, killing more than 400 Palestinians|language=en|work=AP News|dátarochtana=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-400-palaistineach-maraithe-ag-aerionsaithe-iosrael-ar-gaza-sos-cogaidh-scriosta/|teideal=Os cionn 400 Palaistíneach maraithe ag aerionsaithe Iosrael ar Gaza, sos cogaidh scriosta|dáta=2025-03-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-03-18}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:01 Trump Gaza bearded Hamas dancers.png|mion|Mhol Trump  &quot;Riviera an Mheánoirthir&quot; i mí Feabhra 2025: I mí Márta, sheol an Teach Bán fiseán den saghas seo, gníomh gríosaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/02/26/world/middleeast/trump-gaza-ai-video.html|teideal=‘Fantasy’ AI Video, Shared by Trump, of Gaza as Luxury Resort Draws Scorn|údar=Natan Odenheimer, Alan Yuhas|dáta=2025-02-26|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/culture/infinite-scroll/donald-trumps-ai-propaganda|teideal=Donald Trump’s A.I. Propaganda|údar=Kyle Chayka|dáta=2025-03-05|language=en-US|work=The New Yorker|dátarochtana=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Donald Trump and Benjamin Netanyahu at White House 2025 (4).jpg|mion|Trump agus Benjamin Netanyahu sa Teach Bán, Feabhra 2025]]

==Cúlra==
Ar an 15 Eanáir 2025, bhí margadh faoi shos cogaidh déanta ag Iosrael agus Hamas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sos-cogaidh-a-chuirfeadh-deireadh-leis-an-gcoimhlint-molta-ag-hamas/|teideal=Sos cogaidh a chuirfeadh deireadh leis an gcoimhlint molta ag Hamas|dáta=2024-02-07|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-fada-go-bhfeicfimid-an-bhfuil-iosrael-dairire-faoi-shos-cogaidh-buan/|teideal=Ní fada go bhfeicfimid an bhfuil Iosrael dáiríre faoi shos cogaidh buan|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=27 Eanáir 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/margadh-faoi-shos-cogaidh-in-gaza-deanta-ag-lucht-idirbheartaiochta/|teideal=Margadh faoi shos cogaidh in Gaza déanta ag lucht idirbheartaíochta|dáta=2025-01-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-06}}&lt;/ref&gt;

Dúradh ag an am go raibh na hIosraelaigh ag tapú an tsléachta le súil na Palaistínigh a dhíbirt as Gaza go buan, go háirithe ó thug Uachtarán na Stát Aontaithe Donald Trump le fios go mbeadh sé i bhfabhar a leithéid de bheart.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na céadta maraithe ag Iosrael in Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0318/1502636-na-ceadta-maraithe-ag-iosrael-in-gaza/|date=2025-03-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   &quot;Riviera an Mheánoirthir&quot; – só-ionad idirnáisiúnta – a bhí ar intinn aige, a dúirt sé.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/caineadh-deanta-ar-phlean-trump-riviera-an-mheanoirthir-a-dheanamh-de-gaza/|teideal=Cáineadh déanta ar phlean Trump ‘Riviera an Mheánoirthir’ a dhéanamh de Gaza|dáta=2025-02-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag moladh Palaistínigh a dhíbirt as Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0205/1494793-trump-ag-moladh-palaistinigh-a-dhibirt-as-gaza/|date=2025-02-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Le linn an ama seo, buaileadh [[Ionsaithe Iosrael ar an mBruach Thiar|an Bruach Thiar]] go dona.

{{Main|Ionsaithe Iosrael ar an mBruach Thiar}}

Ar an 6 Márta 2025, bhí díothú Ghaza geallta ag Uachtarán Mheiriceá &quot;muna scaoiltear saor gan mhoill na gialla&quot; á gcoinneáil ag Hamas. Chuir Donald Trump fainic freisin ar cheannairí Hamas teitheadh as Gaza, an foláireamh deiridh a gheobhaidh siad, a dúirt sé.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Díothú' muintir Gaza geallta ag Trump gan fuascailt na ngiall|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0306/1500526-diothu-muintir-gaza-geallta-ag-trump-gan-fuascailt-na-ngiall/|date=2025-03-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí tuairim is 50,000 duine maraithe ag na hIosraelaigh in Gaza idir D.F 2023-Márta 2025, gan trácht ar na coirp is dóichí atá faoi smionagar na bhfoirgneamh ar fad a leacaíodh ná ar an domhnaíocht daoine a gortaíodh.  Bhí 59 giall fós á gcoimeád in Gaza ar an 17 Márta 2025 agus measadh go raibh 24 díobh fós beo.

==Imeachtaí==
Mharaigh Iosrael os cionn 400 Palaistíneach - 150 leanaí ar a laghad&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/radio1/clips/22498409/|teideal=The forgotten humanitarian crisis in Sudan|údar=Agallamh le Peter Power, Executive Director UNICEF in Éirinn  ar Claire Byne|dáta=2025-03-19|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-03-19}}&lt;/ref&gt; ina measc - in Gaza sa chéad mhór-ionsaí ar an stráice ó cuireadh tús leis an sos cogaidh ar an 15-19 Eanáir 2025.

Dúirt údaráis sláinte Gaza gur maraíodh os cionn 400 duine sna hionsaithe. 

Díreach roimh 2:30 a.m., am na háite, (1:30 a.m., in Éirinn) a cuireadh tús leis na “ionsaithe fairsinge” a d’ordaigh Príomh-Aire Iosrael, [[Benjamin Netanyahu]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Scaoil scairdeitleáin na nIosraelach na saithí diúracán le cathair Gaza agus le hionaid eile ar fud Gaza, le Deir al-Balah ina lár; agus le Khan Younis agus Rafah sa deisceart, srl. Rinne tancanna, héileacaptair agus airtléire Iosrael ionsaithe sliogán ar champaí teifeach Bureij&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://english.almayadeen.net/latestnews/2025/3/18/occupied-palestine--israeli-artillery-shelling-east-of-al-bu|teideal=Israeli artillery shelling east of Al-Bureij refugee camp and Deir al-Balah in the central Gaza Strip|údar=almayadeen.net|dáta=18 Márta 2025|dátarochtana=19 Márta 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250518014453/https://english.almayadeen.net/latestnews/2025/3/18/occupied-palestine--israeli-artillery-shelling-east-of-al-bu|archivedate=18 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt; agus Maghazi&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://israelpalestine.liveuamap.com/en/2025/18-march-04-heavy-shelling-by-helicopters-on-the-maghazi|teideal=Heavy shelling by helicopters on the Maghazi camp in the central Gaza Strip. Gaza|language=en|work=Palestine and Israel news today on map - Jerusalem today - Israel News today - Palestine News today - israelpalestine.liveuamap.com|dátarochtana=2025-03-18}}&lt;/ref&gt; agus áiteanna eile.

Agus an chuid is mó de bhonneagar leighis Gaza nach mór scriosta ag na hIosrealaigh le beagnach ocht mí dhéag, tugadh coirp na marbh agus daoine a gortaíodh i ngluaisteáin chuig a bhfuil fanta d'ospidéil an limistéir a bhí ag feidhmiú ar éigean. Tugadh 85 corp chuig trí cinn de na hotharlanna sin, mar atá, Ospidéal Nasser in Khan Younis, Ospidéal Al-Aqsa Hospital i lár Gaza agus Ospidéal Al-Ahly i gCathair Gaza.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Tháinig Iosrael aniar aduaidh ar an namhaid. I measc na marbh bhí ceannaire an rialtais in Gaza, Issam al-Da'alis,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Issam al-Da'alis|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Issam_al-Da'alis|journal=Wikipedia|date=2025-03-18|language=en}}&lt;/ref&gt; chomh maith le ceathrar comhaltaí sinsearacha eile de Hamas ar a laghad. Maraíodh duine den cheathrar sin, a chlann agus a gharchlann ina dteach cónaithe i gCathair Gaza agus maraíodh sé dhuine dhéag ó theaghlach eile in Rafah.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;   Maraíodh ceannaire eile de chuid Hamas, Salah al-Bardaweel, ar an 22 Márta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-is-killing-hamas-leaders-in-quick-succession-dcacfc78?st=5K5oYJ|teideal=Israel Is Killing Hamas Leaders in Quick Succession|údar=Dov Lieber and Carrie Keller-Lynn|language=en-US|work=WSJ|dátarochtana=2025-03-24}}&lt;/ref&gt;

Lean an slad ar aghaidh sna laethanta dár gcionn. Bhí conair soir-siar i lár Gaza faoina smacht ag na hIosraelaigh arís agus dhá leath déanta acu den iamhchríoch.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=70 duine eile ar a laghad maraithe ag Iosrael in Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0320/1503050-70-duine-ar-a-laghad-maraithe-ag-iosrael-in-gaza/|date=2025-03-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

Ar an 23 Márta, mhaígh an rialtas áitiúil  i Rafah go raibh 50,000 duine faoi léigear ag saighdiúirí Iosrael i gceantar Tel Al-Sultan na cathrach, &quot;iad sáinnithe i smionagar na cathrach, gan uisce, gan bia, gan aon chuidiú leighis.&quot;

Thug Rialtas Iosrael le fios &quot;go leanfar de na hionsaithe nó go scaoilfidh Hamas saor na gialla Iosraelacha&quot; faoi choinneáil in Gaza (58 giall a bhí i gceist ach mheas na hIosraelaigh go raibh 34 díobh marbh).&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


=&gt; D'éirigh an cogaíocht níos géire níos déanaí:

{{Main|Ionsaithe ar Gaza, 18 Márta – 15 Bealtaine 2025}}

==Trácht ==

* Dúirt Ard-Rúnaí na Náisiúin Aontaithe [[António Guterres]] gur údar alltachta a bhí sna hionsaithe agus d’iarr sé go léireofaí meas ar an sos cogaígh.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/mar/18/un-human-rights-chief-voices-horror-at-israel-new-gaza-strikes|teideal=World leaders express outrage at Israel’s renewed bombing of Gaza civilians|údar=Jennifer Rankin, Oliver Holmes|dáta=2025-03-18|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;
* Dúradh i ráiteas ó oifig Phríomh-Aire Iosrael go gcuirfí le neart a gcuid ionsaithe. Chuir an Rialtas i leith Hamas “gur dhiúltaigh siad arís is arís eile” gialla a scaoileadh saor agus glacadh le moltaí maidir le fad a chur leis an sos cogaidh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Ní raibh sa mhóramas oíche ach a thús, a dúirt na hIosraelaigh, agus iad ag bagairt tuilleadh ionsaithe nó go scaoifeadh Hamas saor na gialla a bhí faoi choinneáil acu in Gaza.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/mar/18/israel-gaza-strikes-deaths-latest-update|teideal=Netanyahu warns Israel’s renewed Gaza offensive ‘is only the beginning’|údar=Jason Burke, Malak A. Tantesh|dáta=2025-03-18|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Dúirt grúpa a bhfuil ionadaíocht á déanamh acu ar mhuintir na ngiall go raibh tugtha suas ag rialtas Iosrael ar na gialla. “Tháinig an tuar faoin tairngreacht maidir leis an imní is mó a bhí ar na teaghlaigh, na daoine a fuadaíodh agus muintir Iosrael. Shocraigh rialtas Iosrael a hata a chaitheamh leis na gialla,” a dúirt Fóram na nGiall agus na dTeaghlach atá ar Iarraidh.
* Mhaígh Hamas gur ionsaí a bhí ann ar “shibhialtaigh gan chosaint” agus gur chóir do lucht idirbheartaíochta an fhreagracht iomlán a chur ar Iosrael as an sos cogaidh “a shárú agus a chealú”. Dúirt Hamas gur léirigh na hionsaithe gur bréag a bhí i maíomh Iosrael go raibh fonn orthu go ndéanfaí an choimhlint a mhaolú. “Iarrtar ar an bpobal idirnáisiúnta gníomh a dhéanamh láithreach i dtaca le freagracht a leagan ar lucht na forghabhála agus a lucht tacaíochta as na coireanna seo in aghaidh na daonnachta,” a dúradh i ráiteas Hamas. Dúirt Hamas go raibh lánfhreagracht freisin ar Stáit Aontaithe Mheiriceá as an scrios ar mhuintir Gaza tiosc gur chuir Iosrael lucht an Tí Bháin ar an eolas faoi na hionsaithe roimhe ré.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   Dúirt Hamas go raibh siad fós sásta dul i mbun idirbheartaíochta agus go rabhthas ag breathnú ar mholtaí Steve Witkoff, toscaire an Uachtaráin Trump.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Líon na ndaoine maraithe ag Iosrael i nGaza thar 50,00|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0323/1503614-lion-na-ndaoine-maraithe-ag-iosrael-i-ngaza-thar-50-00/|date=2025-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
*D'éiligh an cumann [[Dochtúirí gan Teorainneacha]] (MSF) ar Iosrael &quot;deireadh láithreach&quot; a chur le dí-shealbhú daoine agus a chinntiú go bhfuil cuidiú fóirithinte ar fáil.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=21 maraithe ag Arm Iosrael thar oíche i nGaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0324/1503714-21-maraithe-ag-arm-iosrael-thar-oiche-i-ngaza/|date=2025-03-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Ionsaithe Iosrael ar an mBruach Thiar|Ionsaithe Iosrael ar an mBruach Thiar,]] 2025
* [[Ionsaithe ar Gaza, 18 Márta – 15 Bealtaine 2025]]
* [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine - Meitheamh 2025]]
* [[Cogadh Iosrael–Gaza]]
* [[Cogadh Iosrael–Gaza agus an comhthéacs idirnáisiúnta]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/apr/01/flow-of-arms-from-us-to-israel-continues-despite-ceasefire-abstention|teideal=Why do arms continue to flow from US to Israel despite ceasefire resolution?|údar=Julian Borger|dáta=2024-04-01|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2024-04-03}}&lt;/ref&gt;
* [[Imscrúdú na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta sa Phalaistín]]
* [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|''An Afraic Theas v. Iosrael'' (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)]]  nó  [[Cinedhíothú na bPalaistíneach]]

* [[Scrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Stair Iosrael]]
[[Catagóir:Stair na Palaistíne]]
[[Catagóir:Hamas]]
[[Catagóir:Stráice Gaza]]
[[Catagóir:Cogadh Iosrael-Gaza]]
[[Catagóir:2025]]</text>
      <sha1>b4z7us8risepgrok8m03x8giv10y7ao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gaeltacht Mhaigh Eo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118521</id>
    <revision>
      <id>1332256</id>
      <parentid>1317588</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2408" sha1="bv2kwu6l1ocav4rfigxn8hb7p8wua2f" xml:space="preserve">[[Íomhá:Cruachán ón Sliabh Mór (Acla).jpg|mion|Cruachán ón Sliabh Mór (Acla)|220x220px]]
[[Íomhá:The road from Mallaranny Pier - geograph.org.uk - 5110564.jpg|mion|220x220px|[[An Mhala Raithní|Mala Raithní]]]]
[[Íomhá:Village centre, Tourmakeady - geograph.org.uk - 2427392.jpg|mion|220x220px|[[Tuar Mhic Éadaigh]]]]
Tá Gaeltacht Mhaigh Eo lonnaithe go príomha in iarthar an chontae agus tá trí cheantar ar leith inti[[: Tuar Mhic Éadaigh]], [[Iorras|ceantar Iorrais]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gaeltacht Iorrais agus Acaill|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Gaeltacht_Iorrais_agus_Acaill|journal=Wikipedia|date=2023-11-21|language=en}}&lt;/ref&gt; agus leithinis an Chorráin agus cuid d’[[Acaill|Oileán Acla]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mayo.ie/ga-ie/your-council/services/heritage-conservation/cultural-heritage/mayo-gaeltacht|teideal=Gaeltacht Mhaigh Eo|language=ga|work=MayoCoCo|dátarochtana=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/11/aitheantas-agus-tacaiocht-de-dhith-ar-chanuinti-mhaigh-eo/|teideal=Aitheantas agus tacaíocht de dhíth ar chanúintí Mhaigh Eo|údar=Cóilín Duffy,|dáta=2026-11-06|language=ga-IE|work=An Páipéar / Eagrán #105|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

In 2016 bhí daonra 9,340 duine i nGaeltacht Mhaigh Eo (Daonáireamh 2016) agus b'ionann sin agus 9% de dhaonra iomlán na Gaeltachta ag an am.

In 2026 bhí leagan nua dá léarscáil de Ghaeltacht Mhaigh Eo foilsithe ag an gcomhlacht aitheanta léarscáilíochta [[EastWest Mapping]].  Tá Acaill, an Corrán, [[Acaill Bheag]], [[An Mhala Raithní|Mala Raithní]], agus Cliara le feiceáil ar an léarscáil nua – idir cheantair Ghaeltachta agus cheantair Ghalltachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/learscail-uasdataithe-de-ghaeltacht-mhaigh-eo-foilsithe/|teideal=Léarscáil uasdátaithe de Ghaeltacht Mhaigh Eo foilsithe|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=25 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-14}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==
* [[Tuar Mhic Éadaigh]], [[Iorras|ceantar Iorrais]], agus [[Acaill|Oileán Acla]].
* [[:Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Mhaigh Eo|Daoine as Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-ie}}

[[Catagóir:Contae Mhaigh Eo]]
[[Catagóir:Gaeltacht]]
[[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo| ]]
[[Catagóir:An Ghaeltacht de réir chontae|Maigh Eo]]</text>
      <sha1>bv2kwu6l1ocav4rfigxn8hb7p8wua2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dúnmharú Sheáin Brown</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118582</id>
    <revision>
      <id>1332298</id>
      <parentid>1329808</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8142" sha1="qaqnae65px670lgfciyif0ig153qpxa" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ar an 19 Bealtaine 1997'','' mharaigh dílseoirí '''Seán Brown''', 61 bliain d'aois, cathaoirleach [[Cumann Lúthchleas Gael]] i m[[Baile Eachaidh]] i gContae Dhoire.   Lámhaigh agus mharaigh an LVF é i m[[Baile Raghnaill, Contae Aontroma|Baile Raghnaill]], Co Aontroma, go gairid ina dhiaidh sin.   Níor cúisíodh éinne riamh agus bhí fiosrú na bpóilíní lochtach. Bhí amhras ar an teaghlach go raibh gníomhairí stáit claonpháirteach sa bhfuadach agus sa marú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tosaiocht-do-ghniomhairi-stait-ar-an-bhfirinne-faoi-dhunmharu/|teideal=Tús áite tugtha do ghníomhairí stáit ar an bhfírinne faoi dhúnmharú|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=14 Aibreán 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;

== Imeachtaí ==
D'fhuadaigh dílseoirí ón LVF Brown taobh amuigh de chlubtheach CLG Wolfe Tones Bhaile Eachaidh i gCo Dhoire, ceantar beag tuaithe i nDeisceart Dhoire. Rinne comhaltaí d’Óglaigh na nDílseoirí (Loyalist Volunteer Force) luíochán roimh Brown ag 11:25pm nuair a bhí geataí na páirce traenála á gcur faoi ghlas aige. Fuadaíodh é, buaileadh é agus caitheadh sa chloigeann sé huaire é. Fuarthas é in aice lena charr a bhí trí thine an mhaidin dár gcionn i mBaile Raghnaill, Co. Aontroma. Theith déantóirí na coire ón láthair, dream a raibh slad uafásach déanta acu a d’fhágfadh a lorg ar an bpobal sin go ceann deicheanna de bhlianta ina dhiaidh sin.

Bhí ardmheas ar Brown agus bhain an gníomh brúidiúil foréigin preab as an bpobal ar fad. Bhain bás Browncorraí as gach cumann CLG in Éirinn. Bhí a sheanchara, [[Seamus Heaney]], croíbhriste. Nuair a chuala sé an scéal, sheol sé facs chuig an ''[[Irish News]]'' chun dea-thoil agus macántacht Brown a dhéanamh soiléir. Bliain roimhe sin, roinn Heaney an stáitse le Brown ag imeacht trasphobail a bhí eagraithe ag Brown sa chumann chun duais Nobel an fhile a cheiliúradh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2024/04/19/leargas-tugtha-sa-chlar-faisneise-murder-of-a-gaa-chairman-ar-na-ceisteanna-nar-freagraiodh-a-bhi-ag-teaghlach-sean-brown-agus-an-data-a-achtofar-acht-oidhreachta-na-dtriobloidi-ag-teannadh-linn/|teideal=Léargas tugtha sa chlár faisnéise Murder of a GAA Chairman ar na ceisteanna nár freagraíodh a bhí ag teaghlach Sean Brown agus an dáta a achtófar Acht Oidhreachta na dTrioblóidí ag teannadh linn|údar=RTÉ|dáta=2024-04-19|language=ga-IE|work=About RTÉ|dátarochtana=2025-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250408224556/https://about.rte.ie/ie/2024/04/19/leargas-tugtha-sa-chlar-faisneise-murder-of-a-gaa-chairman-ar-na-ceisteanna-nar-freagraiodh-a-bhi-ag-teaghlach-sean-brown-agus-an-data-a-achtofar-acht-oidhreachta-na-dtriobloidi-ag-teannadh-linn/|archivedate=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;

Laistigh de dhá lá ó dhúnmharú Seán Brown, dúirt Constáblacht Ríoga Uladh go raibh Óglaigh na nDílseoirí freagrach as an dúnmharú. Creideann náisiúnaithe go raibh póilíní an RUC bainteach leis an marú agus nár fiosraíodh é i gceart dá bharr sin.  Sceith bhéil is ea é as claonpháirtíocht agus as faillí san dualgas fiosrú éifeachtach a dhéanamh.

== Fiosrúcháin ==
In 2004 cháin Ombudsman na bPóilíní fiosrú lochtach, easnamhach an RUC agus rinne an Fhoireann Fiosrúchán Stairiúil [HET], foireann atá scortha anois, an rud céanna. Bhí feachtas fada ag an teaghlach sa tóir ar fhreagraí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oidhreacht-na-dtriobloidi-raiteas-nar-shasaigh-einne-2/|teideal=Oidhreacht na dTrioblóidí – ráiteas nár shásaigh éinne|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=15 Bealtaine 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.limerickleader.ie/news/northern-ireland/1324103/incomprehensible-irish-government-has-not-provided-brown-documents-coroner.html|teideal=‘Incomprehensible’ Irish Government has not provided Brown documents – coroner|údar=Staff Reporter|dáta=2023-10-16|language=en|work=www.limerickleader.ie|dátarochtana=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;

In 2022  fógraíodh san Ard-Chúirt i mBéal Feirste go raibh Bridie, baintreach Shean Brown, agus an PSNI tagtha ar réiteach sa chás a thóg sí ag cur mí-iompar in oifig phoiblí agus faillí ina dhualgas i leith an Phríomh-Chonstábla. Ghabh an PSNI leithscéal agus d’aontaigh socraíocht nár foilsíodh.

In 2024 chinn an Cróinéir, an Breitheamh Kinney, nárbh fhéidir leanúint le hionchoisne toisc lear mór faisnéise de chuid an stáit a bheith á ceilt, ar bhonn na slándála náisiúnta, ar an bpróiseas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stop-curtha-le-hionchoisne-shean-brown-ag-rundacht-faoi-ghniomhairi-stait/|teideal=Stop curtha le hionchoisne Sheán Brown ag rúndacht faoi ghníomhairí Stáit|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=6 Márta 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;

Tháinig sé chun solais níos déanaí sa bhliain 2024 go raibh cúigear is fiche bainteach leis an marú, gníomhairí stáit ina measc. Rialaigh breitheamh nárbh fhéidir ionchoisne a thabhairt chun críche toisc go raibh faisnéis riachtanach á ceilt chun slándáil an stáit a chosaint. D’ordaigh an breitheamh gur fiosrú poiblí oifigiúil an t-aon phróiseas a mbeadh sé ar a chumas déileáil leis an gcás.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/muintir-shean-brown-ag-dul-chun-cuirte-ag-eileamh-an-chirt-don-57u-huair/|teideal=Muintir Sheán Brown ag dul chun cúirte ag éileamh an chirt don 57ú huair|údar=Póilín Ní Chiaráin
Dé Céadaoin,|dáta=8 Eanáir  2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-04-08}}&lt;/ref&gt;

Dhiúltaigh an Státrúnaí [[Hilary Benn]] fiosrú poiblí. Dúirt sé le Bridie Brown, baintreach an fhir mhairbh, a dhul i muinín an Choimisiúin a bunaíodh faoin [[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|Acht Oidhreachta]], an [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais|ICRIR]]. Ní raibh iontaoibh ag an teaghlach as an gCoimisiún agus chuaigh siad ar ais chun cúirte.

I mí na Nollag 2024 rialaigh an Ardchúirt go raibh dlíthe chearta an duine á sárú ag an rialtas agus d’ordaigh fiosrú poiblí.   Oíche chinn bhliana d’fhógair Oifig Thuaisceart Éireann go raibh achomharc á dhéanamh ag an Státrúnaí Hilary Benn in aghaidh an bhreithiúnais. Mhaígh siad go raibh ábhair thromchúiseacha, ceisteanna bunreachtúla ina measc, ag eascairt ón rialú.

Ar an 8 Aibreán 2025, dúirt Príomh-Aire na Breataine Keir Starmer in Westminster go raibh a rialtas ag déanamh a marana ar rialú a rinne an Chúirt i mBéal Feirste maidir le fiosrúchán poiblí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dúnmharú Sheáin Brown: 'an Bhreatain ag breathnú ar rialú cúirte'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0408/1506422-dunmharu-sheain-brown-an-bhreatain-ag-breathnu-ar-rialu-cuirte/|date=2025-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar an 1 Bealtaine 2025, d'fhógair Londain go raibh siad le ghabháil ag an gCúirt Uachtarach le ordú a thug an Chúirt Achomhairc i mBéal Feirste gan mhoill a chur ar neamhní. Bhí muintir Brown cáinteach freisin nár chuir Rúnaí Stáit Thuaisceart Éireann ar an eolas iad agus gur ar an nuacht a fuair bean chéile Sheáin, Bridie, amach faoi.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Díomá ar mhuintir Sheán Brown faoi achomharc Rialtas na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0501/1510562-dioma-ar-mhuintir-shean-brown-faoi-achomharc-rialtas-na-breataine/|date=2025-05-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Pat Finucane]]
* [[Claonpháirteachas]]
* [[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023]]
* [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais]]

== Naisc sheachtracha ==

* ''Murder of a GAA Chairman'' (Clár RTE, 2024)

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:1997]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:Stair Chontae Dhoire]]
[[Catagóir:Comhcheilg choiriúil]]
[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]</text>
      <sha1>qaqnae65px670lgfciyif0ig153qpxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seoirsín Bashford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118760</id>
    <revision>
      <id>1332458</id>
      <parentid>1309530</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1756" sha1="k6t17o4x5urml1brizudzk5aww1f7hp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is ban-aisteoir agus cruthaitheoir Éireannach-Téalannach iad '''Seoirsín Bashford''' as [[Gaeltacht Mhaigh Eo]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/100064170633155/posts/1056001236548888/?_rdr|teideal=Cult Collective|údar=facebook.com|dáta=5 Aibreán 2025|dátarochtana=25 Aibreán 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://moonfishtheatre.com/about/moonfish-team|teideal=Moonfish Team {{!}} Moonfish Theatre|language=en|work=moonfishtheatre.com|dátarochtana=2025-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250806184018/https://moonfishtheatre.com/about/moonfish-team|archivedate=2025-08-06}}&lt;/ref&gt; Tá bunchéim ag Seoirsín sa Ghaeilge agus i nDrámaíocht, Amharclannaíocht agus Taibhiú in [[OÉG]], chomh maith le Máistreacht sa Nua-Ghaeilge. Díríonn Seoirsín den chuid is mó ar obair laistigh den phobal Gaeilge agus [[LADTA+]]. 

I measc a léirithe, tá an príomhról Gerda in ''The Crow's Way'' le Moonfish Theatre, áit a raibh Seoirsín bainteach freisin le forbairt agus scríbhneoireacht. Bhí Seoirsín páirteach chomh maith sa ghearrscannán dátheangach aiteach Dlúthchomhrá, a chomhscríobh agus a chomhléirigh siad, agus i mbunléiriú An Té/An Táin i ''Ní Liomsa an Teach Álainn Seo''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Podchraoladh - Seoirsín Bashford - Dráma úr|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22380869-seoirsin-bashford-drama-ur/|language=ga-IE|author=RTÉ|date=5 Aibreán 24}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-ie}}
{{Rialú údaráis}}

{{DEFAULTSORT:Bashford, Seoirsín}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:Mná déghnéasacha]]</text>
      <sha1>k6t17o4x5urml1brizudzk5aww1f7hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118829</id>
    <revision>
      <id>1332335</id>
      <parentid>1277323</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4335" sha1="a70rz9qphiiw9xneiw2g8i0s6rn5lyl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Tugann an '''Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta''' ('''ITES''')&lt;ref&gt;i mBéarla, '''''Economic and Social Research Institute''''' nó an '''''ESRI'''''&lt;/ref&gt; faoi thaighde a dheartar le heolas a chur ar fáil a bhaineann leis na mórfhadhbanna eacnamaíochta agus sóisialta in Éirinn a réiteach.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.esri.ie/system/files/publications/Financial%20Statements%202021_Irish%20language%20version.pdf|teideal=RÁITIS AIRGEADAIS|údar=Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta|dáta=2021|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Drogheda Scholars Townhouse Hotel Thomas Kenneth Whitaker Monument by Yoram Drori 2022 08 25.jpg|clé|mion|391x391px|Bhunaigh T. K. Whitaker  an ITES sa bhliain 1960 ]]

== Stádas dlíthiúil ==
Cuideachta faoi theorainn ráthaíochta is ea ITES, a corpraíodh in 1960 faoi Achtanna na gCuideachtaí, 1908- 1959. Is í an oifig chláraithe Cearnóg Whitaker, Cé Sir John Rogerson, Baile Átha Cliath 2. Cé gur cuideachta faoi dhliteanas teoranta ESRI, tá sí díolmhaithe ón bhfocal “teoranta” a úsáid mar chuid dá hainm. Eagraíocht neamhbhrabúsach atá inti atá cláraithe mar charthanas.

Baintear tairbhe in ESRI as neamhspleáchas acadúil iomlán agus is dá cuid síntiúsóirí (os cionn 300 cuideachta agus duine aonair faoi láthair) atá sí freagrach i ndeireadh na dála.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Taighde ==

* Is é an mórstaidéar ''Ag Fás Aníos in Éirinn'' an tionscadal is mó a bhí ag ITES go dtí na 2020idí; cuireadh tús leis in 1993.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.esri.ie/growing-up-in-ireland|teideal=Growing Up in Ireland {{!}} ESRI|dáta=2018-10-22|language=en|work=www.esri.ie|dátarochtana=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/aboutus/lgdp/legislation/statisticsact1993/|teideal=Statistics Act, 1993 - Central Statistics Office|údar=faoi alt 24 den Acht Staidrimh, 1993|language=en|work=www.cso.ie|dátarochtana=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;
* In 2015, mhaoinigh  [[Foras na Gaeilge]] an staidéar &quot;Dearcadh an Phobail i leith na Gaeilge&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2015/08/Dearcadh-an-Phobail-i-leith-na-Gaeilge.pdf-Adobe-Acrobat-Pro.pdf|teideal=Dearcadh an Phobail i leith na Gaeilge|údar=forasnagaeilge.ie / Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta|dáta=2015|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt; 
* Déanann ITES  polasaithe rialtas na hÉireann a mheasúnú go rialta, mar shampla an [[Plean Forbartha Náisiúnta]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/department-of-public-expenditure-ndp-delivery-and-reform/press-releases/esri-report-the-national-development-plan-in-2023-priorities-and-capacity-statement-by-minister-donohoe/|teideal=ESRI report ‘The National Development Plan in 2023: Priorities and Capacity’ - Statement by Minister Donohoe|language=en|work=gov.ie|dátarochtana=2025-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250423220002/https://www.gov.ie/en/department-of-public-expenditure-ndp-delivery-and-reform/press-releases/esri-report-the-national-development-plan-in-2023-priorities-and-capacity-statement-by-minister-donohoe/|archivedate=2025-04-23}}&lt;/ref&gt; 
* Tá an caighdeán maireachtála i bPoblacht na hÉireann níos airde ná mar atá sé sa Tuaisceart, de réir tuarascáil a d'fhoilsigh an ITES ar an 14 Aibreán 2025.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Economic overview of Ireland and Northern Ireland|url=https://www.esri.ie/publications/economic-overview-of-ireland-and-northern-ireland|date=2025-04-15|language=en|author=Adele Bergin, Seamus McGuinness, Conor Banahan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Caighdeán maireachtála níos airde sa Phoblacht ná sa Tuaisceart'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0415/1507724-caighdean-maireachtala-nios-airde-sa-phoblacht-na-sa-tuaisceart/|date=2025-04-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Plean Forbartha Náisiúnta]]
* [[Comhairle Chomhairleach Bhuiséadach na hÉireann]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Institiúidí rialtais]]
[[Catagóir:Taighde]]
[[Catagóir:Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta]]
[[Catagóir:Polaitíocht na hÉireann]]
[[Catagóir:Eacnamaíocht na hÉireann]]
[[Catagóir:Sochaí na hÉireann]]</text>
      <sha1>a70rz9qphiiw9xneiw2g8i0s6rn5lyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christy O'Connor Sinsear</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119327</id>
    <revision>
      <id>1332199</id>
      <parentid>1279521</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8523" sha1="4tpo5a9q4t87d8wxm1fzkueoh8odpuj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Galf]]aire gairmiúil as Cnoc na Cathrach, Gaillimh, ba ea '''Christy O'Connor Sinsear'''&lt;ref&gt;nó '''Christy O'Connor Mór,''' nó i mBéarla, ''Christy O'Connor Senior''&lt;/ref&gt; (21 Nollaig 1924 – 14 Bealtaine 2016).  Bhí aithne leitheadach ar Christy O’Connor ní amháin ina thír dhúchais agus sa mBreatain, ach freisin sna Stáit Aontaithe, mar gur imir sé in aghaidh phlúir ghalfairí na tíre sin deich n-uaire as a chéile i gCorn Ryder agus ar son na hÉireann i gCorn Domhanda an Ghailf cúig huaire lena chois sin. Bhí Craobh Shinsearach an Domhain buaite aige faoi dhó, agus d’imir sé in 10 gcluiche i ndiaidh a chéile i gCorn Ryder, rud a chuir le bua na hÉireann i gCorn Cheanada 1958 in éineacht le Harry Bradshaw.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-turas%C3%B3ireachta-cult%C3%BAir-eala%C3%ADon-gaeltachta-sp%C3%B3irt-agus-me%C3%A1n/preaseisiuinti/%C3%A9isi%C3%BAint-de-thuilleadh-taifead-stairi%C3%BAil-ar-l%C3%ADne-f%C3%B3gartha-ag-na-hair%C3%AD-odonovan-agus-calleary/|teideal=Éisiúint de Thuilleadh Taifead Stairiúil ar Líne fógartha ag na hAirí O’Donovan agus Calleary|language=en|work=gov.ie|dátarochtana=2025-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250525081600/https://www.gov.ie/ga/an-roinn-turas%C3%B3ireachta-cult%C3%BAir-eala%C3%ADon-gaeltachta-sp%C3%B3irt-agus-me%C3%A1n/preaseisiuinti/%C3%A9isi%C3%BAint-de-thuilleadh-taifead-stairi%C3%BAil-ar-l%C3%ADne-f%C3%B3gartha-ag-na-hair%C3%AD-odonovan-agus-calleary/|archivedate=2025-05-25}}&lt;/ref&gt; 

I bpobalbhreith in 2015, vótáil léitheoirí an nuachtáin an ''Curadh Connachtach'' go mba é Christy O’ Connor Senior an laoch spóirt is mó le rá de chuid na Gaillimhe a bhí fós ina bheatha ag an am.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-bhfuair-christy-o-connor-deis-riamh-imirt-san-augusta-masters-ach-dimir-se-in-aghaidh-phluir-ghalfairi-sam/|teideal=Ní bhfuair Christy O’ Connor deis riamh imirt san Augusta Masters, ach d’imir sé in aghaidh phlúir ghalfairí SAM|údar=Mártan Ó Ciardha|dáta=12 Aibreán 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-25}}&lt;/ref&gt; 

== Óige ==
Is minic ráite ag Christy gur de thimpiste den chuid ba mhó a ghlac sé an bóthar a thaistil sé. Murach go raibh garraí a bhí ag a athair Michael (feirmeoir beag agus Gaeilgeoir ó dhúchas) in aice na céad phlásóige ar Ghalfchúrsa na Gaillimhe, tá seans gur ar chamán, ar shluasaid nó ar láí a bhéarfadh sé. Ba faisean leis, lena dheartháir John agus le cúpla comharsa dá gcuid i gCnoc na Cathrach, an claí a chaitheamh de léim agus beagán imeartha a dhéanamh ‘ar chúl téarmaí’ ar an gcuid sin den chúrsa nach raibh aon fheiceáil air as an gclubtheach. 
Rinne Christy giollaíocht i gcumainn áitiúla ar dtús.  Lucht gustail amháin a bhíodh ag plé leis an ngalf ag an am, ach bhí sé d’ádh freisin ar Christy gur thug an galfaire gairmiúil a bhí i nGaillimh ag an am, Pat Quinn, cumas an ógánaigh faoi deara agus gur chuir sé trealamh agus maidí ina bhealach nuair a d’fhág siad siúd a bhí acmhainneach na seanchinn adhmaid ina ndiaidh agus nuair a chuaigh siad ag plé leis an maide cruaiche.
Galfaire gairmiúil darbh ainm Bob Wallace a tháinig i gcomharbacht ar Quinn agus thug seisean cuireadh den Chonchubhaireach a bheith mar chúntóir aige.
Cé go raibh fanacht cúpla bliain air sula bhfuair sé cead imeartha i gcomórtais Chumainn Ghalfairí Gairmiúla na hÉireann (I.P.G.A.) agus na Breataine mar go ndearna an Bhailíseach dearmad a ainm a chlárú leo, bhí tús curtha ag Christy lena ghairm bheatha.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Gairm ==

=== 1950idí ===
D'aistriigh an Conchubhaireach  chuig Galf Chumann Thuama faoin am a dtáinig an cead imeartha. Sa bhliain 1951 bhailigh na baill ansiúd £70 eatarthu lena chur go Port Rois, áit a raibh Craobh Oscailte na Breataine ar bun. Sa 19ú háit a chríochnaigh sé agus fuair sé £19. Ní raibh aon stopadh air as sin amach. 

Chuaigh sé as Tuaim go [[Bun Dobhráin]], áit ar mháistrigh sé a cheird agus an doineann a shéideann isteach ansiúd ón Atlantach mar chabhair aige ina phrintíseacht.  Lá dá raibh, bhí Christy agus triúr galfairí aimitéireacha den scoth ag imirt an 13ú poll i mBun Domhráin (Par 3, 235 slat ) nuair a d’fhiafraigh duine de na haimitéirigh den Chonchubhaireach cén maide a bhuail sé den tí. “Uimhr 4” , a deir Christy. “M’anam gur Uimhir 5 a bhuail mise”, a deir mo dhuine, ag tabhairt le tuiscint go mba mhó de ghaisce a bhí déanta aige féin! Leag Christy uaidh an mála. Ceann ar cheann thóg sé aníos gach a raibh de mhaidí ann, an ‘putter’ san áireamh agus murar thuirling an buille a bhuail sé ar an bplásóg, ní i bhfad uaidh a bhí sé!
Tháinig a chéad bhua gairmiúil in 1955 ag Turnaimint Swallow-Penfold. 
Bhí Harry Bradshaw mar chomrádaí aige nuair a bhuaigh Éire an Corn Domhanda sa nGalf  (Corn Cheanada ag an am, Corn an Domhain)i 1958. As féin bhuaigh sé na déaga arda de mhórchomórtais agus Craobh Gairmiúil a thíre dhúchais deich n-uaire.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
[[Íomhá:Ryder Cup at the 2008 PGA Golf Show new.jpg|clé|mion|417x417px|D'imir an Conchubhaireach  ar fhoireann an Ryder Cup deich n-uaire idir 1955 agus 1973. ]]

=== 1960idí-1970idí ===
Le linn na 1960idí, bhí comhsheasmhacht iontach aige, agus bhuaigh sé imeacht gairmiúil amháin ar a laghad gach bliain ar Thuras na Breataine.
Bhí O’Connor sa dara háit i gCraobh Oscailte na Breataine i 1965 nuair a bhuaigh an tAstrálach Peter Thompson i Birkdale. D’imir sé sa gcomórtas sin 26 uair ar fad agus bhí sé le n-áireamh ar an deichniúr ab fhearr a rinne 8 n-uaire acu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bhuaigh sé na déaga de na comórtais ghairmiúla gailf ba mhó a bhí sa tír seo agus sa mBreatain ag an am.  Ba é an pointe is tábhachtaí i ngairm O’Connor ná a rannpháirtíocht sa Chraobh Oscailte, inar imir sé 26 huaire, agus an toradh is fearr a bhí aige ná a bheith cothrom le himreoir eile don dara háit in 1965. Ba é a thug leis an duais ba mhó a tairgeadh sa spórt go dtí sin nuair a bhuaigh sé an John Player Classic agus £25,000 sa mbliain 1970 (£5,000 a fuair buaiteoir Chraobh Oscailte na Breataine an bhliain sin). 

Bhí an-rath air in imeachtaí foirne chomh maith, agus chuaigh sé san iomaíocht in 15 chluiche Chorn Cheanada/Coirn Dhomhanda. Bhain sé amach an churiarracht don líon is airde uaireanta a ghlac galfaire Éireannach páirt i gCorn Ryder;  d'imir an Conchubhaireach  ar fhoireann an Ryder Cup deich n-uaire idir 1955 agus 1973.  

Ní bhfuair fear Chnoc na Cathrach deis riamh imirt san Augusta Masters, comórtas a bhuaigh Gary Player, Arnold Palmer agus [[Jack Nicklaus]]  dosaen uair eatarthu nuair a bhí Christy i mbarr a réime. Ach, de bharr an Choirn Ryder, bhí aithne mhaith acu ar a chéile agus i 1991 nuair a hosclaíodh cúrsa Mount Juliet tugadh Nicklaus anall go n-imreodh sé fhéin agus Ó Conchubhair a chéile i gcluiche taispeántais. Beagán le cois an leathchéid a bhí an Meiriceánach, Christy i bhfoisceacht 3 bliana den trí scór go leith. Nuair a chríochnaigh an imirt, is é an scéala a bhí ag clár an scóir. O’ Connor 72, Nicklaus 74.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Oidhreacht ==
Ionduchtaíodh é sa Hall of Fame Gailf Dhomhanda in 2009. Pearsa ionúin i bpobal an ghailf a bhí in O’Connor, a raibh clú ar a ghairmiúlacht, a chomhsheasmhacht, agus a dhúthracht i leith an spóirt.

Phós O’Connor Mary Collins in 1954, lena raibh seisear páistí aige. D’éag sé ag aois a 91 ar an 14 Bealtaine 2016.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ghnóthaigh a nia, [[Christy O'Connor Sóisear]] (1946-2016), an British Open faoi dhó agus ní dhéanfar dearmad go brách ar an Ryder Cup nuair a fuair sé an ceann is fearr ar Fred Couples ar an ochtú poll déag sa Belfry i 1989, agus, bhí sé chomh maith a rá, ghnóthaigh an Eoraip an Ryder Cup dá bharr.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.universityofgalway.ie/about-us/news-and-events/news-archive/2006/june2006/aitheantas-gradamuil-tugtha-ag-oe-gaillimh-dochtar-den-scoth-i-bhfoirm-ceimeann-1.html|teideal=June 2006 - University of Galway|work=www.universityofgalway.ie|dátarochtana=2025-05-24}}&lt;/ref&gt; 

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Connor Sinsear, Christy}}
[[Catagóir:Galfairí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Gaillimh (cathair)]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1924]]
[[Catagóir:Básanna in 2016]]</text>
      <sha1>4tpo5a9q4t87d8wxm1fzkueoh8odpuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tom Clancy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119344</id>
    <revision>
      <id>1332484</id>
      <parentid>1277553</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="aktottdc7w5tbsfd63bqmm1ep8nsbzw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Amhránaí agus aisteoir as Contae Thiobraid Árann ba ea '''Thomas Joseph Clancy''' (29 Deireadh Fómhair 1924 – 7 Samhain 1990).    Bhí Tom Clancy ina phríomhbhall den ghrúpa ceoil tíre Éireannach [[Na Deartháireacha Clancy|The Clancy Brothers]], agus bhí clú ar a ghuth cumhachtach. B’aisteoir é freisin a thaibhigh le [[Orson Welles]] in King Lear agus i seóanna teilifíse agus scannáin éagsúla.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-turas%C3%B3ireachta-cult%C3%BAir-eala%C3%ADon-gaeltachta-sp%C3%B3irt-agus-me%C3%A1n/preaseisiuinti/%C3%A9isi%C3%BAint-de-thuilleadh-taifead-stairi%C3%BAil-ar-l%C3%ADne-f%C3%B3gartha-ag-na-hair%C3%AD-odonovan-agus-calleary/|teideal=Éisiúint de Thuilleadh Taifead Stairiúil ar Líne fógartha ag na hAirí O’Donovan agus Calleary|údar=gov.ie|language=ga-IE|work=gov.ie|dátarochtana=2025-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250525081600/https://www.gov.ie/ga/an-roinn-turas%C3%B3ireachta-cult%C3%BAir-eala%C3%ADon-gaeltachta-sp%C3%B3irt-agus-me%C3%A1n/preaseisiuinti/%C3%A9isi%C3%BAint-de-thuilleadh-taifead-stairi%C3%BAil-ar-l%C3%ADne-f%C3%B3gartha-ag-na-hair%C3%AD-odonovan-agus-calleary/|archivedate=2025-05-25}}&lt;/ref&gt; 

== Beatha ==
Bhí Tom Clancy ar cheann d’aon pháiste déag a rugadh do Johanna McGrath agus Bob Clancy i g[[Carraig na Siúire]], Contae Thiobraid Árann.

Chuaigh sé isteach san [[Aerfhórsa Ríoga]] i rith an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] agus níos déanaí d’oibrigh sé mar oibritheoir raidió. I ndiaidh an chogaidh, chuaigh sé i mbun aisteoireachta agus bhog sé go dtí na Stáit Aontaithe, agus chuir sé faoi i Nua-Eabhrac lena dheartháireacha.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

In 1956, chuir Tom agus a deartháireacha, chomh maith le Liam Clancy agus Tommy Makem, tús le The Clancy Brothers and Tommy Makem. Ba é Tom an príomhamhránaí ar chuid mhór d’amhráin cháiliúla an ghrúpa ar nós “The Rising of the Moon” agus “Carrickfergus”. Tar éis don ghrúpa scaradh in 1976, tháinig siad le chéile arís in 1977, agus lean Tom de bheith ag seinm leo go dtí go bhfuair sé bás.

Lean Tom lena ghairm aisteoireachta freisin, agus páirteanna aige i scannáin ar nós ''The Killer Elite'' agus seónna teilifíse ar nós ''Little House on the Prairie''. Glacadh go maith leis nuair a tháinig sé ar ais ar Broadway in 1974 in ''A Moon for the Misbegotten''.

D’éag Tom Clancy in 1990, agus d’fhág sé a bhean chéile Joan ina dhiaidh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Na Deartháireacha Clancy]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Clancy, Tom}}
[[Catagóir:Carraig na Siúire]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1924]]
[[Catagóir:Básanna i 1990]]
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Na Deartháireacha Clancy]]</text>
      <sha1>aktottdc7w5tbsfd63bqmm1ep8nsbzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Splonk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119412</id>
    <revision>
      <id>1332468</id>
      <parentid>1324216</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13366" sha1="kjgguq09cop2p8j38i8hnehw5uiqqcr" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|editor=[[Nuala Ní Chonchúir]]
&lt;!--|ilustrador=Maisiúchán--&gt;
&lt;!--|propietari=Úinéir--&gt;
|periodicitat=Leathbhliantán; ar sos
&lt;!--|fundador=bunaitheoir--&gt;
|genere=[[Splancfhicsean]]
|tema=Gearrscéalta, agallaimh
&lt;!--|publicat_a=[[Éire]]--&gt;
|edicions=12&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;(faoi Bhealtaine 2025)&lt;/ref&gt;
|distribucio=Ar líne
|idioma=[[An Béarla]] agus [[An Ghaeilge|an Ghaeilge]]|editor_cap=* [[Nuala Ní Chonchúir]]
* [[Robert Barrett]] (Comheagarthóir)
* [[Marie Gethins]] (Comheagarthóir / Bainisteoir na nAgallamh)
* [[Adam Trodd]] (Comheagarthóir)
* [[Janice Leagra]] (Eagarthóir Físiúil)
* [[Sadhbh Devlin]] (Eagarthóir Gaeilge)
* [[Finbar McLoughlin]] (Bainisteoir Gréasáin)
&lt;!--|editorial=foilsitheoir--&gt;
|fundacio=01/05/2019
&lt;!--|tancament=Am deiridh--&gt;
|seu=[[Éire]]
|accesobert=Is ea
|preu=Saor in aisce
|website=https://splonk.ie/
}}

Is iris [[Splancfhicsean|splancfhicsin]] í '''''[[Splonk]]'''''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0612/1454341-nuala-oconnor-ag-dalkey-book-fest/|teideal=Author of 'Nora', Nuala O'Connor, at Dalkey Book Fest|dáta=12 Meitheamh 2024|language=ga ⁊ en|work=[[RTÉ.ie]]|dátarochtana=26 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt; Tá sí ilchineálach ó thaobh seánra de agus foilsíonn míreanna ó fud fad an domhain.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.writing.ie/news/splonk-a-new-irish-flash-e-zine/|teideal=Splonk: A New Irish Flash E-zine|údar=[[Nuala O'Connor]]|dáta=2019-02-26|language=en|work=[[Writing.ie]]|dátarochtana=2025-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Tá aitheantas tuilte aici mar iris ar leith, an t-aon iris [[Éire|Éireannacha]] atá dírithe go hiomlán ar splancfhicsean ar líne.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/review/2023/12/23/irish-literary-magazines-from-the-visually-stunning-to-the-unapologetically-plain/|teideal=Irish literary magazines: from the visually stunning to the unapologetically plain|údar=[[Mei Chin]]|dáta=23/12/2023|language=en|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/wicklow/lifestyle/lucky-friday-the-13th-for-robert/39759059.html|teideal=Lucky Friday the 13th for Robert|údar=Myles Buchanan|dáta=2020-11-21|language=en|work=[[Wicklow People]]|dátarochtana=2025-05-26}}&lt;/ref&gt; Leathbhliantán atá inti go hiondúil. Tá sí ar sos ó eisíodh eagrán 12 (Samhain 2024) i leith.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://splonk.ie/about/|teideal=About – Splonk|language=en|dátarochtana=2025-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://splonk.ie/|teideal=Splonk – The Irish for Flash|language=en|dátarochtana=2025-05-26}}&lt;/ref&gt;

Tugtar le fios gurb é an focal 'splanc' a thug a hainm don iris; tugtar suntas freisin do chiall mheafarach an fhocail 'splaincín'.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Go dtí bunú ''Splonk'', b'fhacthas do Ní Chonchúir nach raibh iris ar bith in Éirinn a bhí ag plé leis an splancfhicsean amháin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Mar Eagarthóir Físiúil, cuireann an t-ealaíontóir meán measctha Meiriceánach [[Janice Leagra]] freagraí i bhfoirm phictiúir leis na scéalta.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://booksirelandmagazine.com/splonk-the-sparky-bi-lingual-journal-for-flash-fiction/|teideal=Splonk, the sparky bi-lingual journal for flash fiction - Books Ireland|údar=[[Nuala O'Connor]]|dáta=2021-07-27|language=en|work=[[Books Ireland]]|dátarochtana=2025-05-27}}&lt;/ref&gt; Tá lucht na hirise ag leagan béim ar míreanna i mBéarla agus i nGaeilge a fhoilsiú ón dtús. Ba í [[Lisa Nic an Bhreithimh]] Eagarthóir Gaeilge na hirise óna bunú go ceann trí bliana.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Nuala Ní Chonchúir]]|date=2024-04-05|url=https://splonk.ie/2024/04/05/issue-11-editorial/|title=Editorial: Five Years of Splonk|journal=[[Splonk]]|issue=11|language=Béarla}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh in 2022 go mbeadh an scríbhneoir [[Sadhbh Devlin]] ina hEagarthóir Gaeilge ar an iris feasta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://splonk.ie/2022/01/20/eagarthoir-gaeilge-nua-new-irish-language-editor/|teideal=Eagarthóir Gaeilge Nua – New Irish Language Editor – Splonk|dáta=2022-01-20|language=en ⁊ ga|dátarochtana=2025-05-27}}&lt;/ref&gt;

Ar na scríbhneoirí a fhoilsíodh míreanna dá gcuid i n[[An Ghaeilge|Gaeilge]] inti tá [[Gearóidín Nic Cárthaigh]],&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Féach [https://splonk.ie/splonk-all-issues/splonk-issue-4/ eagrán 4]: [https://splonk.ie/2020/10/11/iasc-ar-an-aoine-gearoidin-nic-carthaigh/ ''Iasc ar an Aoine''];&lt;br/&gt;[https://splonk.ie/splonk-all-issues/splonk-5/ Eagrán 5]: ''[https://splonk.ie/2021/04/11/aire-na-fola/ Aire na Fola]'';&lt;br/&gt;[https://splonk.ie/splonk-all-issues/splonk-6/ Eagrán 6]: ''[https://splonk.ie/2021/11/21/labhrann-grainne-gearoidin-nic-carthaigh/ Labhrann Gráinne]'';&lt;br/&gt;[https://splonk.ie/splonk-all-issues/splonk-issue-8/ Eagrán 8]: [https://splonk.ie/2022/09/09/an-teileamh-deiridh-gearoidin-nic-charthaigh/ ''An tÉileamh Deiridh''];&lt;br/&gt;[https://splonk.ie/splonk-9/ Eagrán 9]: ''[https://splonk.ie/2023/04/25/o-mhainsear-go-mainsear-gearoidin-nic-carthaigh/ Ó Mhainséar go Mainséar]'';&lt;br/&gt;[https://splonk.ie/splonk-all-issues/splonk-11/ Eagrán 11]: ''[https://splonk.ie/2024/04/04/mise-agus-muirnin-gearoidin-nic-carthaigh/ Mise agus Muirnín]''&lt;/ref&gt; [[Sam Ó Fearraigh]],&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Féach [https://splonk.ie/splonk-all-issues/splonk-issue-3/ eagrán 3]: [https://splonk.ie/2020/05/28/an-paganach-deireanach-sam-o-fearraigh/ ''An Págánach Deireanach'']&lt;/ref&gt; [[Réaltán Ní Leannáin]].&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Féach [https://splonk.ie/splonk-all-issues/splonk-issue-2/ eagrán 2]: ''[https://splonk.ie/2020/01/01/seachnaionn-suil-realtan-ni-leannain/ Seachnaíonn Súil]''&lt;/ref&gt; Ar na léaspairtí splancfhicsin a cuireadh faoi agallamh tá [[Lydia Davis]],&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Féach [https://splonk.ie/splonk-all-issues/splonk-11/ eagrán 11]: [https://splonk.ie/2024/04/05/the-splonk-five-lydia-davis/ ''The Splonk Five: Lydia Davis'']&lt;/ref&gt; [[Stuart Dybek]]&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Féach [https://splonk.ie/splonk-all-issues/splonk-issue-4/ eagrán 4]: [https://splonk.ie/2020/10/29/the-splonk-five-interview-with-stuart-dybek/ ''The Splonk Five: Interview with Stuart Dybek'']&lt;/ref&gt; agus [[Kathy Fish]].&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Féach [https://splonk.ie/2019/05/01/the-splonk-five-interview-with-kathy-fish/ eagrán 1]: [https://splonk.ie/2019/05/01/the-splonk-five-interview-with-kathy-fish/ ''Kathy Fish The Splonk Five: Interview with Kathy Fish'']&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Cur chuige ==
Glacann ''Splonk'' le míreanna maithe beag beann ar sheánra, téama ná ábhar – saothair turgnamhacha nó scéalta díreacha, splancacha le béim ar chúrsaí teanga nó ar an éigiall, stairiúil todhchaíoch, corr gnách, dubhach nó suairc.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Glactar le hiarratais ó gach cearn den domhan.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://splonk.ie/2019/01/18/news-page-3/|teideal=First editorial meeting – Splonk|dáta=2019-01-18|language=en|work=Splonk.ie|dátarochtana=2025-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://theshortstory.co.uk/magazine-interview-nuala-oconnor-editor-in-chief-of-splonk/|teideal=Magazine Interview: Nuala O'Connor, Editor-in-Chief of Splonk|údar=Alex Reece Abbott ⁊ Nuala Ní Chonchúir|dáta=2019-05-23|language=en|work=TSS Publishing|dátarochtana=2025-05-27}}&lt;/ref&gt; Bíonn na heagarthóirí dall ar na scríbhneoirí agus na hiarratais á meas acu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Foilsítear inti míreanna i dtrí rannóg:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* ''SplonkFlash'': splancacha suas le 500 focal ar fad, i m[[An Béarla|Béarla]]
* ''SplonkMicros'': suas le 100 focal, i mBéarla
* ''SplonkSplanc'': suas le 500 focal, i n[[An Ghaeilge|Gaeilge]]

Déanann na heagarthóirí míreanna áirithe a chur isteach i gcomhair duaiseanna agus díolamaí.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Ó am go chéile foilsítear mion-eagráin a bhíonn sé mar sprioc acu na heagarthóirí féin in iúl.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Nuala Ní Chonchúir]]|date=2022-03-25|url=https://splonk.ie/2022/03/25/editors-note-splonk-seven/|title=Editor’s Note – Splonk Seven|journal=[[Splonk]]|issue=7|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

== Comhoibriú ==
Chuir Ní Chonchúir ceardlann faoin [[Ficsean stairiúil|fhicsean stairiúil]] ar siúl mar chuid d'Fhéile Splancfhicsin [[Briostó|Bhriostó]] 2019 maille le painéal cainte, agus ceann eile in 2022.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.flashfictionfestival.com/programme/|teideal=Programme|year=2019|language=en-GB|work=Flash Fiction Festival|dátarochtana=2025-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204120143/https://www.flashfictionfestival.com/programme/|archivedate=2023-12-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.flashfictionfestival.com/programme/|teideal=Programme : July|year=2022|language=en|work=Flash Fiction Festival|dátarochtana=2025-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204120143/https://www.flashfictionfestival.com/programme/|archivedate=2023-12-04}}&lt;/ref&gt; Chuir beirt eagarthóirí de chuid na hirise, Lisa Nic An Breithimh agus [[Marie Gethins]], ceardlann splancfhicsin ar siúl ar líne do scríbhneoirí Béarla nó Gaeilge mar chuid d'[[Féile Liteartha Chorca Dhuibhne|Fhéile Liteartha Chorca Dhuibhne]] 2020.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|url=https://splonk.ie/2020/10/09/splonk-workshop-at-dingle-lit/|title=Splonk Workshop at Dingle Lit|journal=[[Splonk]]|language=Béarla|date=2020-10-09}}&lt;/ref&gt;

Chuaigh an iris i gcomhar le [[Duais Splancfhicsin Allingham]] sa bhliain 2024. Rinne Ní Chonchúir moltóireacht ar an gcomórtas agus foilsíodh na trí mhír ab fhearr in eagrán 12 de ''Splonk''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.allinghamfestival.com/news/2024/8/27/xj1gqjtglj5jg4rfx3ypkvt9c637r3|teideal=Flash Fiction Competition Judge|dáta=2024-08-27|language=en|work=Allingham Festival|dátarochtana=2025-05-27|archivedate=2025-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250527234312/https://www.allinghamfestival.com/news/2024/8/27/xj1gqjtglj5jg4rfx3ypkvt9c637r3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Nuala O’Connor]]|url=https://splonk.ie/2024/11/10/editorial-splonk-12/|title=Issue 12 – Editorial|journal=[[Splonk]]|issue=12|year=2024|month=Samhain|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;

== Glacadh ==
Mhol an scríbhneoir [[Mei Chin]] ''Splonk'' mar iris, á rá gur aoibhinn léi gur ann di agus ag moladh an consaeit atá aici. Bíonn na míreanna a fhoilsítear inti go maith, a deir sí, mura mbíonn siad ar aon iomaire le h''Ein Hungerkünstler'' [[Franz Kafka|Khafka]] nó le h''Arcady'' an t[[James Joyce|Seoighigh]]. Luaigh sí áilleacht faoi leith le ''Stargazey Pie'' le [[Rick White]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Le haghaidh an scéal céanna féach [https://splonk.ie/splonk-9/ eagrán 9]: [https://splonk.ie/2023/04/17/stargazey-pie-rick-white/ ''Stargazey Pie'']&lt;/ref&gt;

B'í ''Splonk'' a thug a chéad taithí cheart ar an splancfhicsean don úrscéalaí [[Kevin Power]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/review/2024/12/21/kevin-power-literary-magazines-are-all-the-more-vital-for-operating-off-the-commercial-grid/|teideal=Kevin Power: Literary magazines are all the more vital for operating off the commercial grid|údar=[[Kevin Power]]|dáta=2024-12-21|language=en|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-05-26}}&lt;/ref&gt;

Chuir nuachtán mac léinn [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], ''[[The University Times]]'', fáilte roimpi mar iris, ag tuairimiú go bhfeileann sí do dhreamanna óga ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://universitytimes.ie/2020/02/with-splonk-smart-literature-for-a-smartphone-generation/|teideal=With Splonk, Smart Literature for a Smart(phone) Generation|údar=[[Ellen Finnerty]]|dáta=2020-02-12|language=en|work=[[University Times]]|dátarochtana=2025-05-27}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* ''[[Comhar]]''
* ''[[An Gairdín (irisín)|An Gairdín]]''
* ''[[Crannóg (iris)|Crannóg]]''
* [[Aneas (iris)|''Aneas'']]
* ''[[The Stinging Fly]]''
* ''[[Banshee]]''

== Naisc sheachtracha ==
* Suíomh oifigiúil: [https://splonk.ie/ splonk.ie]
* [https://vimeo.com/426243415 Rogha scéalta (físeán)]
* [https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0612/1454341-nuala-oconnor-ag-dalkey-book-fest/ Agallamh leis an bpríomheagarthóir Nuala Ní Chonchúir in 2024 (ga ⁊ en)]
* [https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22326035/ Agallamh le Lisa Nic an Bhreithimh agus Sadhbh Devlin ar RnaG in 2023]
* [https://soundcloud.com/rnl/scoth-na-seachtaine-slan-leis-an-gceol-craobh-na-sraithe-splonk-tuilleadh-290319 Agallamh leis an Eagarthóir Gaeilge Lisa Nic an Bhreithimh ar RnaL in 2019 (27:00–37:00)]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

==Nótaí==
{{reflist|group=nóta}}

[[Catagóir:Irisí Éireannacha]]
[[Catagóir:Irisí Gaeilge]]
[[Catagóir:Irisí liteartha]]
[[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla]]
[[Catagóir:Leathbhliantáin]]
[[Catagóir:Splancfhicsean Éireannach]]
[[Catagóir:Splancfhicsean i nGaeilge]]
[[Catagóir:Splancfhicsean|*]]
[[Catagóir:Gearrscéalta Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Gearrscéalta|*]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2019]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]]</text>
      <sha1>kjgguq09cop2p8j38i8hnehw5uiqqcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Loch an Scoir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120107</id>
    <revision>
      <id>1332374</id>
      <parentid>1302781</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20113" sha1="h7wli1g6ftjq6apzu5vwsj17nzhl0o7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}

Is loch [[fionnuisce]] é ''' Loch an Scoir'''&lt;ref name=logainm /&gt; i ndeisceart {{h|Contae Liatroma}}, mar chuid den [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]].

Tá fianaise ann go raibh lonnaitheoirí ina gcónaí ar an loch ón ré [[Neoiliteach]] ar aghaidh.  I measc gnéithe faoi chosaint, tá [[Loch an Scoir#Caisleáin Seáin|Caisleáin Seáin]], trí {{h|crannóg}} agus an tóchar go dtí Oileán an Roisín.

I gcoitinne, tá éiceolaíocht na n-uiscebhealaí i gContae Liatroma faoi bhagairt ó {{h|truailliú}} agus speicis ionracha amhail is [[diúilicín riabhach]], [[débhlaoscach fionnuisce|breallach fionnuisce]] agus [[Lagarosiphon major|tím chathach]].&lt;ref name=Pedreschi2014 /&gt;

== Sanasaíocht ==
De réir bréagbhéaloidis den 19ú haois, tá Loch an Scoir ainmnithe as  [[Oscar mac Oisín|Oscar]] mac [[Oisín]], agus go raibh a uaigh in  ''Aghascur''.&lt;ref name=logainm2 /&gt;  Tá go leor bríonna ag an bhfocal úd, scor, .i. capaill, féarach capall nó buíon.&lt;ref name=fgbScor /&gt;&lt;ref name=logainm2 /&gt;

== Tíreolaíocht ==
[[Íomhá:Lough Scur, corglass.jpg|thumb|Loch an Scoir, An Chorr Ghlas (ag breathnú ó dheas)]]

Tá Loch an Scoir tuairim is  {{convert|1|km|1|abbr=on}} siar ó thuaidh de {{h|Ceis Charraigín}}.  Tá achar {{convert|1.14|km2|1}} aige.&lt;ref name=Haug2011 /&gt;{{rp|54}}  Tá an loch domhain le láib bhog nó móin dlúth ag a mbun.  Tá an chuid is tanaí gar den bhruach thuaidh, idir Draighnigh agus [[Droim Conga]] i mbaile fearainn {{h|Cill Tiobrad}}.  Tá sa loch carraig scoite 4m trasna díreach faoi bhun leibhéal an uisce.

D'fhéadfadh a rá gur síneadh ar Loch Marbh é Loch an Scoir, óir go bhfuil an leibhéal céanna acu agus tá cainéal leath-mhíle ar fad eatarthu.&lt;ref name=MacMahon1845 /&gt;  Tá an loch nasctha le:
* [[Loch Charraig an Phoirt]] trí shruthán {{convert|450|m|1|abbr=on}} ar fad a shreabhann to [[Droim Conga]].&lt;ref name=MacMahon1845 /&gt;{{rp|23}}
* [[Loch Cheis Charraigín]] trí shruthán beag ach {{convert|250|m|1|abbr=on}} ar fad
* [[Loch Dhroim Dhá Liag]] trí [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]]
* [[an tSionainn|an Sionainn]] tríd an Uiscebhealach díreach ó dheas de shráidbhaile [[Liatroim|Liatroma]].  
Tá uisceleibhéal an locha faoi rialú [[Uiscebhealaí Éireann]], trí dhá {{h|doirtbhealach}}. 

Tá gnéithe tíre [[moiréan|moiréin]] Rogen le feiceál sa ghleann idir [[Sliabh an Iarainn]] and Loch an Scoir.  Tá na mílte droimnín sna hísealchríocha mórthimpeall an locha a bhuí le gluaiseacht mhoiréanacht.&lt;ref name=Moody1976 /&gt;{{rp|65}}

== Éiceolaíocht ==
I measc na n-iasc i Loch an Scoir, tá hibridí [[róiste]]-[[bran (iasc)|brain]] (54%), róiste féin (22%), [[péirse]] (9%), bran féin (9%, cánóg sciorrach san áireamh), [[liús]] (ní gailliasc&lt;ref name=Pedreschi2014 /&gt;) (6%), [[garmachán]] agus [[eascann]].&lt;ref name=fishinginireland /&gt;{{rp|20-25}}&lt;ref name=discoverireland /&gt;  Rugadh ar liúis mhóra sa loch, ag meá {{convert|10|kg|0|abbr=on}} nó níos mó.&lt;ref name=fishinginireland /&gt; 

Sa bhliain 2002, tuairiscíodh nach raibh [[zebra mussel]]s ann a loch.&lt;ref name=Minchin2002 /&gt;{{rp|10}} Sa bhliain 2005, tugadh rátáil [[Innéacs Staide Trófaí|méiseatrófach]] ar cháilíocht an uisce.&lt;ref name=Clenaghan2005 /&gt;{{rp|97}}{{refn | group=n | Tá [[Innéacs Staide Trófaí|staideanna trófacha]]  agus méiseatrófach inmhianaithe, ach cuireann rátálacha eotrófach nó hipeartrófach truailliú in iúl.&lt;ref name=Clenaghan2005 /&gt;{{rp|8}}}}

== Oidhreacht ==
[[Íomhá:Lake dwelling.jpg|thumb|[[Crannóg]]]]

=== Clochaois ===
Is amhlaidh go raibh fiagaithe cnuasaitheoirí [[méisiliteach]]a ann ag Loch an Scoite tuairim is c. 8,000-4000 RC.&lt;ref name=Driscoll2006 /&gt;{{rp|229}}  I measc déantáin aimsithe ag an loch, tá cúig [[sleanntach liteach]], [[tua]] [[sceall|scill]] greanta, tua [[dolairít]], [[canú|crann snámha]] faoinár aimsíodh píosa [[leathar|leathair]].&lt;ref name=Driscoll2006 /&gt;{{rp|229}}  Meastar go raibh [[crannóg]]a clochaoise anm.&lt;ref name=Fredengren2013 /&gt;{{rp|130}}&lt;ref name=Wilde1854 /&gt;{{rp|332}}

=== Cré-umhaois ===
[[Íomhá:Lough-Scur Stone Mould.png | thumb |Múnla cloiche comhréidhe aimsithe i g[[crannóg]] Loch an Scoir]]

Bhí lonnaitheoirí [[Cré-umhaois]]e ann ag Loch an Scoir c. 4,000-2,500 RC.  Aimsíodh an Múnla Cloiche Loch an Scoir, bloc triantánach déanta as  triangular coarse block of white [[gaineamhchloch]] bán, ar {{h|crannog}} Loch an Scoir,&lt;ref name=Fredengren2013 /&gt;{{rp|194}} úsáidte chun tuanna comhréidhe nó reanna sleá a mhúnlú. &lt;ref name=Munro1890 /&gt;{{rp|370}}&lt;ref name=Coffey1913 /&gt;{{rp|9}} &lt;ref name=WoodMartin1886 /&gt;{{rp|72}}  Tá ann múnla i mBailiúchán [[Acadamh Ríoga na hÉireann]].

=== Iarannaois ===
Tá ag Loch an Scoir cúig nó sé chrannóg ón Iarannaois.&lt;ref name=LeitrimObserver1970 /&gt;{{rp|3}}&lt;ref name=Mulvany1852 /&gt;{{rp|xliii}}

=== Iarsmaí réamh-Cheilteach ===
Caomhnaítear iarsmaí réamh-Cheilteach ó Loch an Scoir ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] agus [[Ard-Mhúsaem na hÉireann - Seandálaíocht|Ard-Mhúsaem na hÉireann]], mar a leanas:
* cúig [[sleanntach liteach]], [[tua]] [[sceall|scill]] greanta, tua [[dolairít]], píosa leather.
* Múnla cloiche Loch an Scoir&lt;ref name=WoodMartin1886 /&gt;{{rp|72}}&lt;ref name=Mulvany1852 /&gt;{{rp|lx}}
* [[Bró]] Loch an Scoir, an sampla is mó i nÉirinn, aimsithe ar crannóg.&lt;ref name=Mulvany1852 /&gt;{{rp|lx}}n Scoir&lt;ref name=WoodMartin1886 /&gt;{{rp|242}}
* [[Sciath Chill Tiobraid]]
* [[Babhla Cheis Charraigín]] aimsithe sa chanáil idir Loch an Scoir agus [[Loch Marbh]].&lt;ref name=Mulvany1852 /&gt;{{rp|lix}}
* Bairille cnámh, aimsithe ar crannóg.&lt;ref name=Mulvany1852 /&gt;{{rp|lx}}

=== Altóir draoi ''Aghascur'' ===
[[Íomhá:Standing Stones nr. Keshcarrigan Co. Leitrim - geograph.org.uk - 381506.jpg | thumb | ''Aghascur,'' Loch an Scoir sa chúlra]]

Suite {{convert|400|yard|0|abbr=on}} ó dheas den loch, tá gort darbh ainm ''Aghascur,'' ina bhfuil leacht cloiche ársa.  D'fhéadfadh é gurbh altóir [[draoi]] a bhí ann roimh thrácht na [[Críostaíocht]]a.&lt;ref name=DeValera1972 /&gt;{{rp|xvii}}  Tá [[ciste]] ar an suíomh fosta.

=== Caisleán Uí Chonchúir ===
Sa bhliain 1265, thóg [[Áed na nGall|Aodh na nGall]] Ó Conchúir caisleán ag Loch an Scoir.&lt;ref name=Hazard2012 /&gt;{{rp|1}}  Bhí sé mar aidhm míleata agus t
[[Conmhaicne]] {{h|Muintir Eolais}} a chosaint in aghaidh na Normannach,  Sa bhliain 1270, chuaigh sé lena slua Loch an Scoir agus airm Chonmhaicne i mbun catha, agus bhain siad bua cinniúnach amach ag [[Cath Átha an Chip]].

=== Caisleán Loch an Scoir ===
Déantar trácht i n[[Annála Éireann]] ar chrannóg daingnithe ar Loch an Scoir.&lt;ref name=BritishMuseum1904 /&gt;{{rp|143}}

* [[Annála Uladh|AU]] 1343: Ceithri meic Cathail, mic in Chaich Meg Raghnaill, do ghabail ar Loch in Sguir do Concobur Mag Raghnaill...&lt;ref name=Bambury2003 /&gt;{{rp|AU 1343.3}}
* [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1390: Maghnus Ó Ruairc baí i m-braighdenus ag Ua Raighilligh i c-cloich Locha h-Uachtair d'elodh esde, &amp; tarraing dó go caislén Locha an Sccuir...&lt;ref name=ODonovan1856 /&gt;{{rp|ACM 1390.4}}

=== Caisleán Seáin ===
Sa bhliain 1570, thóg Seán Mac Raghnaill caisleán sa {{h|baile fearainn}}, Gabhlaigh ar leithinis ar an loch.&lt;ref name=Meehan1906 /&gt;{{rp|144}}  Foirgneamh trí stór a bhí ann, agus talamh maith mórthimpeall air.  Idir na blianta c. 1570-1729, bhíodh Mac Raghnaill (bás 1619) agus a mhuintir ina gcónaí ann.

Ní chaomhnaítear fothrach an chaisleáin mar [[Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann|séadchomhartha náisiúnta]] nó [[Liosta láithreán oidhreachta i bPoblacht na hÉireann|suíomh oidhreachta]].&lt;ref name=ssn2009 /&gt;{{rp|1}}  Thit cuid den fhoirgneamh anuas c. 1908 ach cóiríodh é ag cumann áitiúil um chaomhnú oidhreachta.&lt;ref name=Whelan1938 /&gt;{{sfn||1938|pp=385}}

[[Íomhá:Castle John c. 1791.png|thumb|center|Caisleán Seáin c. 1791]]

=== Oileán an Phriosúin ===
Nuair a ceapadh Seán agus a mhac ina ngardaí príosúin chontae Liatroma sa bhliain 1605, thóg siad 'Oileán an Phriosúin' ar Loch an Scoir.&lt;ref name=Whelan1938 /&gt;  Fágadh an oileán tar éis don phriosúin i n[[Cora Droma Rúisc]] a osclaíodh.  Ní chaomhnaítear fothrach an phriosúin mar [[Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann|séadchomhartha náisiúnta]] nó [[Liosta láithreán oidhreachta i bPoblacht na hÉireann|suíomh oidhreachta]]

[[Íomhá:Prison Island c. 1791.png | thumb | Oileán an Phriosúin, c. 1791]]

=== Oibriú miotail ===
Le linn ré Eilíse, cláraíodh gur tugadh ''[[fiant]]'' do chúig {{h|gabha miotail}} as ''&quot;Lougheskure&quot;'':&lt;ref name=Rodelez2014 /&gt;{{rp|580}}
* Giolla Gruma Ó Floinn
* Charles Ó Floinn
* Tuathal Ó Fionnáin
* Tadhg óg Ó Fionnáin agus Eoin Ó Fionnáin, (ainmnithe mar {{h|tincéirí}}).

== Féach freisin ==
* [[Liosta Lochanna na hÉireann]]
* [[Babhla Cheis Charraigín]]
* [[Sciath Chill Tiobraid]]

== Naisc sheachtracha ==
* {{lua idirlín | url = https://www.townlands.ie/leitrim/leitrim/kiltubbrid/keshcarrigan/gowly/ | teideal = Gowly Townland, Co. Leitrim
}}
* {{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/29310.aspx | teideal = Gabhlaigh/Gowly
}}
* {{lua idirlín | teideal = Loughscur Megalithic Tomb? - County Leitrim | url = http://www.megalithics.com/ireland/lughscur/lougmain.htm | bliain = 2002
}}

== Nótaí ==
{{reflist | group=n}}

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=logainm&gt;{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/1411410.aspx | teideal = Loch an Scoir | foilsitheoir = [[An Coimisiún Logainmneacha]] | dátarochtana = 4ú Iúil 2025 | teanga = ga | work = [[logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=logainm2&gt;{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/29317.aspx | teideal = Loch an Scoir (baile fearainn) | foilsitheoir = [[An Coimisiún Logainmneacha]] | dátarochtana = 4ú Iúil 2025 | teanga = ga | work = [[logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fgbScor&gt;{{lua idirlín | url = https://www.teanglann.ie/ga/fgb/scor | teideal = scor II | foilsitheoir = [[teanglann.ie]] | dátarochtana = 5ú Iúil 2025 | teanga = ga}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fishinginireland&gt;{{cite web | authorb= Angling Ireland | url = http://www.fishinginireland.info/pike/north/loughscur.htm | teideal = Lough Scur | publisher = Inland Fisheries Ireland | access-date = 5 Aug 2015}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=discoverireland&gt;{{cite web | teideal = Coarse Angling Keshcarrigan | url = http://www.discoverireland.ie/Activities-Adventure/coarse-angling-keshcarrigan/71448 | bliain = 2017 | work = discoverireland.ie | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170204165819/http://www.discoverireland.ie/Activities-Adventure/coarse-angling-keshcarrigan/71448 | archivedate = 2017-02-04 | dátarochtana = 2025-07-04 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Clenaghan2005&gt;{{cite report | title = Phosphorus Regulations National Implementation Report | year = 2005 | publisher = Environmental Protection Agency, Office of Environmental Enforcement | first1 = Conor | last1 = Clenaghan | first2 = Frank | last2 = Clinton | first3 = Matthew | last3 = Crowe | url = https://www.epa.ie/pubs/reports/water/phosphorus/EPA_phosphorus_report_2005.pdf}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=MacMahon1845&gt;{{cite report | title = Correspondance relative to the navigation between Lough Erne and the River Shannon | url = https://books.google.com/books?id=7m8SAAAAYAAJ&amp;pg=RA1-PA22 | volume = 45 | publisher = H.M. Stationery Office | year = 1845 | last = MacMahon | first = John | edition = Parliamentary Papers, House of Commons and Command}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Pedreschi2014&gt;{{cite journal | title = Genetic structure of pike (Esox lucius) reveals a complex and previously unrecognized colonization history of Ireland | last1 = Pedreschi | first1 = D. | last2 = Kelly-Quinn | first2 = M. | last3 = Caffrey | first3 = J. | last4 = O'Grady | first4 = M. | last5 = Mariani | first5 = S. | last6 = Phillimore | first6 = A. | journal = Journal of Biogeography | volume = 41 | issue = 3 | pages = 548–560 | doi = 10.1111/jbi.12220 | doi-access = free | year = 2014 | pmid = 25435649 | pmc = 4238397}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Haug2011&gt;{{cite book | title = Gazetteer of Ireland, Til Opplysnin | volume = 16 | publisher = UBiT, Universitetsbiblioteket i Trondheim | location = Hommelvik | edition = 2a | year = 2011 | first = Per Ivar | last = Haug | url = https://drive.google.com/file/d/0Bz1Sdt07UKt1ZjdhMjYyNzktMTQ3My00YjdlLWFkNGMtZDQ5ZjViMTFhYzA4/view}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Moody1976&gt;{{cite book | title = A New History of Ireland: Prehistoric and early Ireland | volume = 1 | first = Theodore William | last = Moody | editor = Theodore William Moody | editor2 = Francis X. Martin | editor3 = Francis John Byrne | editor4 = Art Cosgrove | edition = illustrated, reprint | publisher = Oxford University Press | year = 1976 | isbn = 978-0198217374}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Minchin2002&gt;{{cite report | title = Monitoring of zebra mussels in the Shannon-Boyle navigation, other navigable regions and principal Irish lakes, 2000 &amp; 2001 | year = 2002 | last1 = Minchin | last2 = Lucy | last3 = Sullivan | url = http://oar.marine.ie/bitstream/10793/223/1/No%205%20Marine%20Environment%20and%20Health%20Series.pdf | publisher = Marine Institute | work = Marine Environment and Health Series | volume = 5}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Fredengren2013&gt;{{cite report | title = Crannogs | last = Fredengren | first = Christina | url = http://www.archaeology.su.se/polopoly_fs/1.152303.1382431261!/menu/standard/file/Crannogs.pdf#page=131 | publisher = Stockholm University | year = 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--ref name=ODrisceoil2014&gt;{{cite report | title = The Black Pig's Dyke Regional Project Report | url = http://www.roscommoncoco.ie/en/Services/Heritage/The-Black-Pig%E2%80%99s-Dyke-Regional-Project/Black-Pigs-Dyke-Regional-Project-Project-Report-2014-Volume-1.pdf | year = 2014 | first1 = C | last1 = O'Drisceoil | first2 = M | last2 = Leenane | first3 = S | last3 = Davis| first4 = B | last4 = Fitzgibbon | first5 = M | last5 = Teehan | volume = 1 of 2 | access-date = 2017-02-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170218224634/http://www.roscommoncoco.ie/en/Services/Heritage/The-Black-Pig%E2%80%99s-Dyke-Regional-Project/Black-Pigs-Dyke-Regional-Project-Project-Report-2014-Volume-1.pdf| archive-date = 2017-02-18 | url-status = dead}}&lt;/ref--&gt;

&lt;ref name=Driscoll2006&gt;{{citation | title = The early prehistory in the west of Ireland: Investigations into the social archaeology of the Mesolithic, west of the Shannon, Ireland. | last = Driscoll | first = Killian | year = 2006 | edition = M.Litt. Thesis | url=http://www.lithicsireland.ie/driscoll_killian_2006_the_early_prehistory_in_the_west_of_ireland_web.pdf#page=243 | publisher = Department of Archaeology, National University of Ireland, Galway}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Wilde1854&gt;{{cite magazine | title = The food of the Irish, part II | magazine = Dublin University Magazine: A Literary and Philosophic Review | volume = 43 | issue = 255 | publisher = Curry | date = March 1854 | pages = 317–333 | first = William | last = Wilde | url= https://books.google.com/books?id=o5o6AQAAMAAJ&amp;pg=PA332}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mulvany1852&gt;{{cite report | title = Appendix No. V: Notices of Antiquities Presented to the Royal Irish Academy by W. T. Mulvany, Esq., M. R. I. A., on the Part of the Commissioners of Public Works | first1 = W. T. | last1 = Mulvany | first2 = William | last2 = Fraser | first3 = Samuel | last3 = Roberts | first4 = Thomas J. | last4 = Mulvany | first5 = John | last5 = O'Flaherty | journal = Proceedings of the Royal Irish Academy | volume = 5 | pages= xxxi-lxvi| publisher = Royal Irish Academy| jstor = 20489812 | year = 1852}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Munro1890&gt;{{cite book | title = The lake-dwellings of Europe: being the Rhind lectures in archaeology for 1888 | last = Munro | first = Robert | year = 1890 | publisher = London : Cassell &amp; company, limited | url = https://archive.org/download/lakedwellingsofe00munr/lakedwellingsofe00munr.pdf#page=408}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=WoodMartin1886&gt;{{cite book | title = The lake dwellings of Ireland: or, Ancient lacustrine habitations of Erin, commonly called crannogs | last = Wood-Martin | first = W. G. (William Gregory) | year = 1886 | publisher = Dublin : Hodges, Figgis &amp; Co. | url = https://archive.org/download/lakedwellingsofi00woodiala/lakedwellingsofi00woodiala.pdf}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=LeitrimObserver1970&gt;{{cite news | teideal = Drumcong jamboree and dancing carnival | work = Leitrim Observer | url = https://irishnewspapers.com/newspage/92165102/ | year = 1970 | author = Leitrim Observer | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20170202044038/https://irishnewspapers.com/newspage/92165102/ | archive-date = 2017-02-02 | dátarochtana = 2025-07-09 | archivedate = 2017-02-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170202044038/https://irishnewspapers.com/newspage/92165102/ }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Coffey1913&gt;{{cite book | title = The Bronze Age in Ireland | last = Coffey | first = George | year = 1913 | publisher = Dublin, Hodges, Figgis, &amp; Co., Limited | url = https://archive.org/download/bronzeageinirela00coffuoft/bronzeageinirela00coffuoft.pdf#page=25}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=DeValera1972&gt;{{cite book | title = Survey of the Megalithic Tombs of Ireland | last1 = De Valera | last2 = O'Nuallain | first1 = Ruaidhri | first2 = Sean | url = https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/publications/smi-vol-3-text.pdf | publisher = Dublin: Stationery Office | year = 1972 | volume = III }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210923063250/https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/publications/smi-vol-3-text.pdf |date=2021-09-23 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hazard2012&gt;{{lua idirlín | teideal = Annales Dominicani de Roscoman, 1163—1314: Introduction | sloinne = Hazard | ainm = Benjamin | bliain = 2012 | url = http://celt.ucc.ie/published/L100015A/text001.html | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts]]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=BritishMuseum1904&gt;{{cite book | title = A guide to the antiquities of the Bronze Age | author = British Museum | publisher = [Oxford] Trustees of the B.M. | location = Dept. of British and Mediaeval Antiquities | year = 1904 | url https://archive.org/download/bronzeageantiqu00brituoft/bronzeageantiqu00brituoft.pdf#page=175}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bambury2003&gt;{{lua idirlín | teideal = The Annals of Ulster | ainm = Pádraig | sloinne = Bambury | first2 = Stephen | last2 = Beechinor | url = http://www.ucc.ie/celt/online/G100001B.html | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts]] | bliain = 2003}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ODonovan1856&gt;{{lua idirlín | teideal = The Annals of the Four Masters | ainm = Seán | sloinne = Ó Donnabháin | url = https://celt.ucc.ie/published/G100005D/index.html | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts]] | bliain = 1856}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ssn2009&gt;{{cite report | title = National Monuments in State Care: Ownership &amp; Guardianship - Leitrim | year = 2009 | publisher = Seirbhís na Séadchomharthaí Náisiúnta | url = https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-leitrim.pdf#page=5}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Whelan1938&gt;{{lua idirlín | teideal = The Schools’ Collection, Local ruins | url = http://www.duchas.ie/en/cbes/4649693/4647819 | leathanaigh = 384–5 | sloinne = Whelan | ainm = Thomas | bliain = 1938 | location = Rossy, Co. Leitrim | foilsitheoir = Dúchas}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Meehan1906&gt;{{cite journal | title = Notes on the Mac Rannals of Leitrim and their Country | journal = Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland | last = Meehan | first = Joseph | url = https://books.google.com/books?id=m4wxAQAAIAAJ&amp;pg=PA144 | year = 1906 | pages = 144–145 | access-date = 5 Aug 2015}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Rodelez2014&gt;{{citation | title = Ironworking in late medieval Ireland, c. AD. 1200 to 1600 | last = Rodelez | first = Paul | year = 2014 | hdl = 10468/1944}}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Scoir, Loch an}}
[[Catagóir:Lochanna Chontae Liatroma]]</text>
      <sha1>h7wli1g6ftjq6apzu5vwsj17nzhl0o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Loch Charraig an Phoirt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120114</id>
    <revision>
      <id>1332372</id>
      <parentid>1273672</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8961" sha1="gwh5qnf2yrszpmbt9ym8arb54a5vxhr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}

Is loch [[fionnuisce]] é ''' Loch Charraig an Phoirt,'''&lt;ref name=logainm /&gt;&lt;ref name=Joyce1913 /&gt;{{rp|173}} suite i bparóiste {{h|Cill Tubraid}}, deisceart {{h|Contae Liatroma}}. 

Is láthair mór le rá é Loch Charraig an Phoirt mar iascach brain agus liúis.&lt;ref name=LeitrimObserver1970 /&gt;{{rp|3}}  

I gcoitinne, tá éiceolaíocht an locha agus uiscebhealaí eile faoi bhagairt fhoirgeachta le [[Lagarosiphon major|tím chatach]], [[diúilicín riabhach]] agus [[débhlaoscach fionnuisce|breallach fionnuisce]].&lt;ref name=Pedreschi2014 /&gt;&lt;ref name=Clenaghan2005 /&gt;{{rp|16}}

== Tíreolaíocht ==
Tá Loch Charraig an Phoirt suite laistiar de {{h|Droim Conga}} agus [[Loch an Scoir]].  Tá sé timpeallaithe ag na [[baile fearainn|baile fearainn]] a leanas: Droim Bológ, Corrdhoire (Morton), Carraig an Phoirt, Mullach Uí Choileáin, Droim Conga agus Ros Cearbáin. 

Tá cruth [[orláiste]] ag an loch, le hachar {{convert|0.46|km2|1}},&lt;ref name=Haug2011 /&gt;{{rp|35}}&lt;ref name=MacMahon1845 /&gt; agus doimhneacht {{convert|7|m|1}}.&lt;ref name=anglingireland /&gt;  Tá leibhéal an locha tuairim is {{convert|30|cm|1|abbr=on}} níos airde ná Loch an Scoir.  Tá an dá loch nasctha le sruthán beag, {{convert|500|m|1|abbr=on}} ar fad, a shreabhadh trí Dhroim Conga.&lt;ref name=MacMahon1845 /&gt;{{rp|23}} 

Tá an [[foshraith]] déanta as doirneog (70%), cloch (15%), grean (10%) agus gaineamh (5%).&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|39-40}}

== Éiceolaíocht ==
I measc na n-iasc i Loch Charraig an Phoirt, tá hibridí [[róiste]]-[[bran (iasc)|brain]], [[péirse]], bran féin, róiste féin agus [[liús]] dúchasach (ní gailliasc&lt;ref name=Pedreschi2014 /&gt;).&lt;ref name=discoverireland /&gt; 

Tá imeall an locha clúdaithe le giolcacha,&lt;ref name=anglingireland /&gt; le fásra fiche fán gcéad de [[Schoenoplectus lacustris|bhogshifín]] agus [[tím uisce]].&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|39-40}}

=== Truailliú ===
Sa bhliain 2003, tugadh rátáil [[Innéacs Staide Trófaí|méiseatrófach]] ar cháilíocht an uisce.&lt;ref name=Clenaghan2005 /&gt;{{refn | group=n | Tá [[Innéacs Staide Trófaí|staideanna trófacha]] olagatrófach agus méiseatrófach inmhianaithe, ach cuireann rátálacha eotrófach nó hipeartrófach truailliú in iúl.&lt;ref name=Clenaghan2005 /&gt;{{rp|8}}}}

I ndiaidh suirbhé sa bhliain 2007, áfach, tuairiscíodh go raibh cáilíocht uisce &quot;mhíshásúil&quot; sa loch, le truailliú [[algae|Filamentous algae]]&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|39-40}} agus drich-fhoirgeacht [[diúilicín riabhach]].&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|66}}&lt;ref name=Pedreschi2014 /&gt;  Tá ann sa loch fosta an speiceas coimhthíoch, [[Elodea canadensis]].&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|39-40}}

=== Díothú piardóg ===
Tá bruach tanaí carraigeach ag Loch Charraig an Phoirt, rud atá ina ghnáthóg mhaith le haghaidh [[Austropotamobius pallipes|piardóige liathbháine]].&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|39-40}}  Bhí a leithéid de phiardóg tráth, ach ní fuarthas sampla ar bith le linn suirbhé sa bhliain 2007.&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|66}}  Agus diúilicín riabhach i láthair, ámh, ní fuarthas riamh piardóg ina theannta.&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|30}}  Cúng maith le sin, tá piardóga Éireannacha faoi bhrú ó speicis neamh-dhúchasach.&lt;ref name=Reynolds2011 /&gt;{{rp|124}}

=== Caonach neamhchoitianta ===
I mí Lúnasa 2000, fuarthas an [[caonach]] ''Weissia rostellata'', neamhchoitianta i nÉirinn,&lt;ref name=Holyoak2006 /&gt;{{rp|5}} ag fás faoi scáth i ndíog le beagán fásra in aice leis an loch.&lt;ref name=Holyoak2006 /&gt;{{rp|8}}

=== Fiadhúlra eile ===
Feictear an seilide abhann (Viviparus fasciatus) go forleathan sa cheantar, agus i dteannta sin ''[[Asellidae|míol borra]].&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|39-40}}

== Naisc sheachtracha ==
* {{lua idirlín | url = https://www.townlands.ie/leitrim/leitrim/kiltubbrid/keshcarrigan/drumcong/| teideal = Droim Conga, Baile fearainn, Co. Liatroma}}

* {{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/29308.aspx | teideal = Droim Conga | foilsitheoir = [[An Coimisiún Logainmneacha]] | dátarochtana =  | teanga = ga | work = [[logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Liosta Lochanna na hÉireann]]

== Nótaí ==
{{reflist | group=n}}

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=logainm&gt;{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/29317.aspx | teideal = Carraig an Phoirt | foilsitheoir = [[An Coimisiún Logainmneacha]] | dátarochtana = 5ú Lúnasa 2015 | teanga = ga | work = [[logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=MacMahon1845&gt;{{cite report | title = Correspondance relative to the navigation between Lough Erne and the River Shannon | url = https://books.google.com/books?id=7m8SAAAAYAAJ&amp;pg=RA1-PA22 | volume = 45 | publisher = H.M. Stationery Office | year = 1845 | last = MacMahon | first = John | edition = Parliamentary Papers, House of Commons and Command}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Pedreschi2014&gt;{{cite journal | title = Genetic structure of pike (Esox lucius) reveals a complex and previously unrecognized colonization history of Ireland | last1 = Pedreschi | first1 = D. | last2 = Kelly-Quinn | first2 = M. | last3 = Caffrey | first3 = J. | last4 = O'Grady | first4 = M. | last5 = Mariani | first5 = S. | last6 = Phillimore | first6 = A. | journal = Journal of Biogeography | volume = 41 | issue = 3 | pages = 548–560 | doi = 10.1111/jbi.12220 | doi-access = free | year = 2014 | pmid = 25435649 | pmc = 4238397}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Clenaghan2005&gt;{{cite report | title = Phosphorus Regulations National Implementation Report | year = 2005 | publisher = Environmental Protection Agency, Office of Environmental Enforcement | first1 = Conor | last1 = Clenaghan | first2 = Frank | last2 = Clinton | first3 = Matthew | last3 = Crowe | url = https://www.epa.ie/pubs/reports/water/phosphorus/EPA_phosphorus_report_2005.pdf}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=OConnor2007&gt;{{cite report | title = Monitoring of white-clawed crayfish Austropotamobius pallipes in Irish lakes in 2007 | volume = 37 | publisher = Environment, Heritage and Local government | first1 = William | last1 = O’Connor | first2 = Gerard | last2 = Hayes | first3 = Ciaran | last3 = O'Keeffe| first4 = Deirdre | last4 = Lynn | year = 2007 | url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/IWM37.pdf}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Reynolds2011&gt;{{citation | title = White-Clawed Crayfish in Ireland - under increasing threat| first = Julian D.| last = Reynolds | editor1 = Rees M | editor2 = Nightingale J | editor3 = Holdich DM | year = 2011 | work = Species Survival: Securing white-clawed crayfish in a changing environment. | pages = 120–128 | url = https://www.researchgate.net/publication/261633453}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Holyoak2006&gt;{{cite report | title = Weissia rostellata (Brid) Lindb. | publisher = Plantlife | year = 2006 | last = Holyoak | first = David Thomas | url = http://www.plantlife.org.uk/uploads/documents/Weissia__rostellata.pdf#page=8}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Haug2011&gt;{{cite book | title = Gazetteer of Ireland, Til Opplysnin | volume = 16 | publisher = UBiT, Universitetsbiblioteket i Trondheim | location = Hommelvik | edition = 2a | year = 2011 | first = Per Ivar | last = Haug | url = https://drive.google.com/file/d/0Bz1Sdt07UKt1ZjdhMjYyNzktMTQ3My00YjdlLWFkNGMtZDQ5ZjViMTFhYzA4/view}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Joyce1913&gt;{{cite book | title = Irish names of places | volume = 3 | publisher Dublin : Phoenix | last = Joyce | first = Patrick Weston | year = 1913 | url = https://archive.org/download/irishnamesofplac03joyc/irishnamesofplac03joyc.pdf}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=anglingireland&gt;{{lua idirlín | údar = anglingireland | url = http://www.fishinginireland.info/pike/north/ballinamoreother.htm | teideal = Satellite Pike Waters in the Ballinamore and Keshcarrigan area | foilsithe = [[Iascach Intíre Éireann]]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=discoverireland&gt;{{lua idirlín | teideal = Coarse Angling Keshcarrigan | url = http://www.discoverireland.ie/Activities-Adventure/coarse-angling-keshcarrigan/71448 | bliain = 2017 | údar = discoverireland.ie | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170204165819/http://www.discoverireland.ie/Activities-Adventure/coarse-angling-keshcarrigan/71448 | archivedate = 2017-02-04 | dátarochtana = 2025-07-04 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=LeitrimObserver1970&gt;{{cite news | teideal = Drumcong jamboree and dancing carnival | work = Leitrim Observer | url = https://irishnewspapers.com/newspage/92165102/ | bliain = 1970 | údar = Leitrim Observer | dátarochtana = 29ú Eanáir 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170202044038/https://irishnewspapers.com/newspage/92165102/# | archive-date = 2 February 2017 | url-status = dead | archivedate = 2 Feabhra 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170202044038/https://irishnewspapers.com/newspage/92165102/ }}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Carraig an Phoirt, Loch}}
[[Catagóir: Lochanna Chontae Liatroma]]</text>
      <sha1>gwh5qnf2yrszpmbt9ym8arb54a5vxhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Loch Cheis Charraigín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120153</id>
    <revision>
      <id>1332373</id>
      <parentid>1308985</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5768" sha1="ovqou5cowk3ox7hhdcfko1wrohdjip6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}

Is loch [[fionnuisce]] [[Innéacs Staide Trófach|méiseatrófach]] é ''' Loch Cheis Charraigín, ''' suite gar do tsráidbhaile {{h|Ceis Charraigín}}&lt;ref name=logainm /&gt; i g[[Contae Liatroma]].

I gcoitinne, tá éiceolaíocht an locha agus uiscebhealaí eile faoi bhagairt fhoirgeachta le [[Lagarosiphon major|tím chatach]], [[diúilicín riabhach]] agus [[débhlaoscach fionnuisce|breallach fionnuisce]].&lt;ref name=Pedreschi2014 /&gt;&lt;ref name=Clenaghan2005 /&gt;{{rp|16}}

== Tíreolaíocht ==
Tá Loch Cheis Charraigín taobh thiar de shráidbhaile {{h|Ceis Charraigín}} agus [[Loch an Scoir]], i bparóiste [[Cill Tiobraid]], i ndeisceart {{h|Contae Liatroma}}.  Ó thaobh [[baile fearainn|bailte fearainn]] de, tá timpeall air: Ceis Charraigín agus An Charraig ó thuaidh, An Chluanaidh ó dheas, Leathchaoin siar, agus Tuamán soir.

Tá cruth [[dronuilleog]]ach ag an loch, le hachar {{convert|0.39|km2|1|abbr=on}} &lt;ref name=anglingireland /&gt;&lt;ref name=MacMahon1845 /&gt;{{rp|23}} agus doimhneacht go dtí {{convert|4|m|1|abbr=on}}.&lt;ref name=anglingireland /&gt;  Tá leibhéal an locha chomh chothrom le [[Loch an Scoir]].  Tá sruthán  {{convert|400|m|1|abbr=on}} ar fad a nascann an dá loch.&lt;ref name=MacMahon1845 /&gt;{{rp|23}}  

== Éiceolaíocht ==
I measc na n-iasc i Loch Cheis Charraigín, tá hibridí [[róiste]]-[[bran (iasc)|brain]], róiste féin, [[péirse]], bran féin (suas go {{convert|4|lbs|1|abbr=on}}.&lt;ref name=anglingireland /&gt;) agus [[liús]] (ní gailliasc&lt;ref name=Pedreschi2014 /&gt;) suas go {{convert|8|lbs|1|abbr=on}}.&lt;ref name=anglingireland /&gt;&lt;ref name=anglingireland /&gt;&lt;ref name=discoverireland /&gt;

=== Piardóg ===
Tá gnáthóg ar leith ag Loch Cheis Charraigín do phiardóg le bruacha tanaí carraigeacha.&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|39-40}}   Tuairiscítear sa bhliain 2009 go raibh pobal fásmhar  [[Austropotamobius pallipes|phiardóg liathbhán]] ann.&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|66}}  Tá Rúraíocht an locha faoi bhagairt, áfach, ag foirgeacht
[[diúilicín riabhach]],&lt;ref name=OConnor2007 /&gt;{{rp|30}} agus speicis piardóige neamh-dúchasacha á thabhairt go neamhshrianta isteach.&lt;ref name=Reynolds2011 /&gt;{{rp|124}}

== Féach freisin ==
* [[Liosta Lochanna na hÉireann]]
* [[Ceis Charraigín]]

== Naisc sheachtracha ==
* {{lua idirlín | url = https://www.townlands.ie/leitrim/leitrim/kiltubbrid/keshcarrigan/keshcarrigan/ | teideal = Ceis Charraigín, Baile fearainn, Co. Liatroma | work = townlands.ie}}

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=&quot;logainm&quot;&gt;{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/29311.aspx | teideal = Ceis Charraigín (baile fearainn) | foilsitheoir = [[An Coimisiún Logainmneacha]] | dátarochtana = 8ú Iúil 2025 | teanga = ga | work = [[logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=MacMahon1845&gt;{{cite report | title = Correspondance relative to the navigation between Lough Erne and the River Shannon | url = https://books.google.com/books?id=7m8SAAAAYAAJ&amp;pg=RA1-PA22 | volume = 45 | publisher = H.M. Stationery Office | year = 1845 | last = MacMahon | first = John | edition = Parliamentary Papers, House of Commons and Command}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Clenaghan2005&gt;{{cite report | title = Phosphorus Regulations National Implementation Report | year = 2005 | publisher = Environmental Protection Agency, Office of Environmental Enforcement | first1 = Conor | last1 = Clenaghan | first2 = Frank | last2 = Clinton | first3 = Matthew | last3 = Crowe | url = https://www.epa.ie/pubs/reports/water/phosphorus/EPA_phosphorus_report_2005.pdf}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Pedreschi2014&gt;{{cite journal | title = Genetic structure of pike (Esox lucius) reveals a complex and previously unrecognized colonization history of Ireland | last1 = Pedreschi | first1 = D. | last2 = Kelly-Quinn | first2 = M. | last3 = Caffrey | first3 = J. | last4 = O'Grady | first4 = M. | last5 = Mariani | first5 = S. | last6 = Phillimore | first6 = A. | journal = Journal of Biogeography | volume = 41 | issue = 3 | pages = 548–560 | doi = 10.1111/jbi.12220 | doi-access = free | year = 2014 | pmid = 25435649 | pmc = 4238397}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=OConnor2007&gt;{{cite report | title = Monitoring of white-clawed crayfish Austropotamobius pallipes in Irish lakes in 2007 | volume = 37 | publisher = Environment, Heritage and Local government | first1 = William | last1 = O’Connor | first2 = Gerard | last2 = Hayes | first3 = Ciaran | last3 = O'Keeffe| first4 = Deirdre | last4 = Lynn | year = 2007 | url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/IWM37.pdf}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Reynolds2011&gt;{{citation | title = White-Clawed Crayfish in Ireland - under increasing threat| first = Julian D.| last = Reynolds | editor1 = Rees M | editor2 = Nightingale J | editor3 = Holdich DM | year = 2011 | work = Species Survival: Securing white-clawed crayfish in a changing environment. | pages = 120–128 | url = https://www.researchgate.net/publication/261633453}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=anglingireland&gt;{{lua idirlín | údar = anglingireland | url = http://www.fishinginireland.info/pike/north/ballinamoreother.htm | teideal = Satellite Pike Waters in the Ballinamore and Keshcarrigan area | foilsithe = [[Iascach Intíre Éireann]]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=discoverireland&gt;{{lua idirlín | teideal = Coarse Angling Keshcarrigan | url = http://www.discoverireland.ie/Activities-Adventure/coarse-angling-keshcarrigan/71448 | bliain = 2017 | údar = discoverireland.ie | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170204165819/http://www.discoverireland.ie/Activities-Adventure/coarse-angling-keshcarrigan/71448 | archivedate = 2017-02-04 | dátarochtana = 2025-07-04 }}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Ceis Charraigín, Loch}}
[[Catagóir:Lochanna Chontae Liatroma]]</text>
      <sha1>ovqou5cowk3ox7hhdcfko1wrohdjip6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catrin o Ferain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120701</id>
    <revision>
      <id>1332188</id>
      <parentid>1318065</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6749" sha1="srhtk11usm14gvs1giz3rm680jl98k0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba bhean uasal Bhreatnach í '''Catrin o Ferain''' (nó '''Catrin o'r Berain'''&lt;ref&gt;[http://yba.llgc.org.uk/cy/c-CATR-BER-1534.html?query=catrin+o'r+berain&amp;field=name Y Llyfrgell Genedlaethol] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; agus uaireanta '''Catrin Tudur'''&lt;ref name=&quot;Gwefan y BBC2&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/katheryn_berain.shtml |teideal=Gwefan y BBC |dátarochtana=2012-07-21 |archivedate=2012-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121109142131/http://www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/katheryn_berain.shtml }}&lt;/ref&gt;) ([[1534]] – 27 Lúnasa 1591), ar a dtugtar &quot;Mam Cymru&quot; (máthair na Breataine Bige) uaireanta. Bean an-chliste agus cumhachtach a bhí inti; fuair sí bás agus í 56 bliain d'aois. Níl aon chuimhneachán uirthi in áit ar bith agus níl a hainm faoi deara ar chloch i reilig [[Llanefydd]] áit ar cuireadh í.&lt;ref&gt;[http://www.cylchgrawnbarn.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=407:bror-brifwyl-sir-ddinbych-ar-cyffiniau-catrin-o-ferain-mam-cymru&amp;catid=107:gorffennafawst&amp;Itemid=335 cylchgrawnbarn.com]{{Dead link|date=Lúnasa 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Ba í Catrin an t-aon leanbh Tudur ap Robert Vychan agus Jane Velville (iníon Sir Roland de Velville). Líomhnaítear gur mac le bean chéile [[Anraí VII Shasana|Anraí Tudor]] a bhí i Rowland de Velville trí chaidreamh le bean Bhriotánach.&lt;ref&gt;{{Cite ODNB|id=67988}}&lt;/ref&gt; Bhí eastáit fairsinge ag Catrin i Dyffryn Clwyd, lena n-áirítear teach mór a teaghlaigh i gCefn Berain, [[Sir Ddinbych]] in aice le [[Llanefydd]] agus mainéar [[Penmynydd]], iar-bhaile na dTúdor Penmynydd.

Bhí cáil ar Chatrin mar phatrún na mbard. Chan an bard William Cynwal di mar 'cannwyll [[Teyrnas Gwynedd]]' ('coinneal [[Teyrnas Gwynedd|Gwynedd]] ') i gcúipléad atá cáiliúil anois. Seo an cúplaléad cáiliúil, maisithe i litriú nua-aimseartha:

:: Catrin wych, wawr ddistrych wedd,(''Catrin iontach, a haghaidh álainn lonrach),''
:: Cain ei llun, cannwyll Wynedd (''Caomh a cruth, coinneal Gwynedd)''.&lt;ref&gt;Wiliam Cynwal. Dyfynnir gan R. Cyril Hughes ar wynebddalen ei nofel ''Catrin o Ferain'' (1975).&lt;/ref&gt; 

Fuair sé bás ar an 27 Lúnasa, 1591 agus cuireadh í i [[Llanefydd]] ar an gcéad lá de Mheán Fómhair.

== Póstaí agus páistí ==
In ''*The Celtic Peoples and Renaissance Europe*'' (Londain agus Nua-Eabhrac, 1933), míníonn an scoláire Dr. David Matthew conas is féidir an t-aistriú mall ón reiligiún Caitliceach go dtí an reiligiún Protastúnach a fheiceáil ina ceithre phósadh. 

A ceathrar fear céile:

# Sir Siôn Salsbri (nó John Salusbury ) de Leweni, Feisire Parlaiminte do Dhindinbych i 1545-7
# An Ridire Rishiart Clwch ( ''Richard Clough'' ) as [[Dinbych|Denbigh]]
# [[Maurice Wynn]] ó Wydir
# [[Edward Thelwall]], Plas-y-barda, Denbigh

=== [[John Salusbury]] ===
Phós sí John Salusbury (nó Siôn Salbri) nuair a bhí sí 22 bliain d'aois. Ba é mac Sir John Salusbury (b. 1578) as Lewenni é agus tugadh ' 'John yr Iengengaf ( nó John the Elder) air. Fuair sé bás i mBealtaine nó i mí an Mheithimh 1566, tar éis pósadh 9 mbliana.  Bhí beirt mhac acu: Tomás (b. 1564), agus [[John Salusbury (ganwyd 1567)|John]] (b. 1567).

=== Rhisiart Clwch ===
[[Íomhá:Sir_Richard_Clough_(c._1530–1570).png|clé|mion|Rhisiart Clwch]]
Ceannaí an-saibhir ab ea Rhisiart, a bhunaigh an ''Royal Exchange'' i [[Londain]] lena chomhpháirtí gnó Sir Thomas Gresham.  Sa bhliain 1567, d’fhill Rhisiart ó [[Antuairp|Antwerp]], áit ar oibrigh sé agus ar thóg sé dhá theach: Bachegraig agus Plas Clough . Seo iad na chéad dá theach sa Bhreatain Bheag a tógadh as [[Bríce|brící]] . Tar éis dó bás a fháil, fuair a mhac óna chéad phósadh Plas Clough mar oidhreacht.  Bhí beirt iníonacha aige óna phósadh le Catrin o Ferain: Anne (r. 1568), a phós Roger Salusbury, agus Mary (r. 1569), a phós William Wynn, Melai.

Tar éis sé bliana pósta le Catrin, fuair sé bás. Is dócha gur nimhíodh é agus é ag déanamh spiaireachta thar ceann Eilís I. 

=== Maurice Wynn ===

Tar éis bhás roimh am Rhisiart, phós Catrin [[Maurice Wynn]]&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/katheryn_berain.shtml|title=Catrin of Berain|date=Mehefin 2009|publisher=[[BBC Wales]] North East|access-date=2012-12-13|archive-url=https://archive.today/20120721114055/www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/katheryn_berain.shtml|archive-date=2012-07-21}}&lt;/ref&gt; ó Wydir, Dyffryn Conwy. Bhí beirt pháistí acu: Edward, agus Jane. Ba é Sirriam &lt;a href=&quot;https://cy.wikipedia.org/wiki/Siryfion_Sir_Gaernarfon_yn_yr_16eg_ganrif&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Siryfion Sir Gaernarfon yn yr 16eg ganrif&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;131&quot;&gt;Sir Gaernarfon&lt;/a&gt; é agus nuair a fuair sé bás, measadh Catrin ar dhuine de na daoine ba shaibhre sa Bhreatain.

=== Edward Thelwall ===
Ba le Edward Thelwall as Plas-y-ward a phós sí an ceathrú uair; ní raibh aon chlann acu agus fuair Catrin bás roimh Edward. Ba é Edward mac ba shine [[Simwnt Thelwall]] óna chéad phósadh. Scríobh an bard Robert Parry, [[Henllan]], (bl. 1540?-1612?), marbhántacht do Catrin i ndiaidh a báis. 

== Leanaí ==
Bhí seisear clainne agus sé dhéag garpháistí aici  : Seo iad na páistí ó na ceithre phósadh:

# Thomas (r. 1564), agus [[John Salisbury (mab Catrin)|Seán]] (r. 1565 nó 1566)
# Anne (r. 1568), a phós Roger Salusbury, agus Mary (r. 1569), a phós William Wynn, Melai.
# Edward, agus Jane
# gan aon leanaí

; Sliocht

* Hester Thrale, cara le [[Samuel Johnson]]

== Ficsean ==
Tá trí úrscéal stairiúla suntasacha faoi Catrin agus a saol le R. Cyril Hughes ann, eadhon:

* ''Catrin O Ferain'' ( Gomer Press, 1975)
* ''Cathair Dhihenydd'' (Gomer Press, 1976)
* ''Caisleán an Chomhréitigh'' (Gomer Press, 1984)

== Scéalta agus maíomh fúithi ==

: Creidtear gur scríobh an file Sasanach William Shakespeare soinéad faoina mac John. Finscéal áitiúil eile, ó cheantar Dinbych, is ea gurbh í Catrin máthair William. 

== Féach freisin ==

* An teaghlach Salusbury

== Tagairtí ==
{{Reflist|2}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20121109142131/http://www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/katheryn_berain.shtml Catrin of Berain] {{En}} 
* [http://www.bbc.co.uk/legacies/myths_legends/wales/w_ne/article_5.shtml Sir Richard Clough – ‘The Most Complete Man’] {{En}} 

{{DEFAULTSORT:Ferain, Catrin ó}}
[[Catagóir:Básanna i 1591]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1534]]</text>
      <sha1>srhtk11usm14gvs1giz3rm680jl98k0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120797</id>
    <revision>
      <id>1332368</id>
      <parentid>1329370</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1332368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9958" sha1="ka3ajlhvt7kgem27ho19914c5d76l1y" xml:space="preserve">Tá ag an [[Aontas Eorpach]] agus [[Euratom]] '''gníomhaireachtaí,''' comhlachtaí neamhspleácha díláraithe, agus gnóthais chomhpháirteacha,&lt;ref name=cineálacha /&gt; bunaithe le pearsantacht dlítheanach trí reachtaíocht thánaisteacht, agus curtha de chúram orthu réimse teoranta ar leith oibre.&lt;ref name=about /&gt;

Is cuid de chnuasach níos leithne de {{h|comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom}} agus dá bharr '''ní hionann iad''' agus:
* seacht [[Forais an Aontais Eorpaigh|bpríomh-chomhlachtaí]] (institiúidí) an AE
* comhlachtaí an AE bunaithe trí reachtaíocht phríomha
* comhlachtaí eile, beag beann ar ar bunaíodh iad nó trí reachtaíochta phríomha nó tánaisteacht, gan {{h|pearsantacht dlítheanach}}, .i. na [[Comhlachtaí comhairleacha an Aontais Eorpaigh|comhlachtaí comhairleacha]], na hoifigí neamhspleácha atá ag aon duine amháin, agus seirbhísí idirinstitiúideacha
* na heagraíochtaí pan-AE, beag beann ar a bpearsantacht dlítheanach, nach meastar gur comh-chomhlachtaí an AE nó Euratom iad

== Liosta Wikidata ==
{{Wikidata list | sparql = 
SELECT ?item ?itemLabel ?bunDáta ?tírLabel ?lógó WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q112827555.
  
  OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. }
  OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. }
  OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. }

  FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }

  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ga,en&quot;.
  }
}
ORDER BY (?itemLabel)

| columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta
|
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Lógó
! Gníomhaireacht
! Tír
! Bundáta
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:ECDC symbol.svg|center|128px]]
| [[An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar]]
| [[an tSualainn]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-28
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:European Banking Authority logo 2023.svg|center|128px]]
| [[An tÚdarás Baincéireachta Eorpach]]
| [[an Fhrainc]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-25
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Logo European Labour Authority.png|center|128px]]
| [[An tÚdarás Eorpach Saothair]]
| [[an tSlóvaic]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-06-20
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:EFSA logo.svg|center|128px]]
| [[An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia]]
| [[an Iodáil]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-21
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:ESMALogo.png|center|128px]]
| [[An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí]]
| [[an Fhrainc]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-01-01
|-
| style='text-align:right'| 6
| 
| [[An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde]]
| [[an Ghearmáin]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-01-01
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:AMLA logo.svg|center|128px]]
| [[An tÚdarás um an Sciúradh Airgid a Chomhrac|An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid]]
| [[an Ghearmáin]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-06-26
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:SRB logo 2021.svg|center|128px]]
| [[Bord Réitigh Aonair]]
| [[an Bheilg]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-01
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Europol logo.svg|center|128px]]
| [[Europol]]
| [[an Ísiltír]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-10-01
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:Eurofound logo.svg|center|128px]]
| [[Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-06-02
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Logo of the European Environment Agency.svg|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]]
| [[an Danmhairg]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-07
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:EUDA.svg|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh]]
| [[an Phortaingéil]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Íomhá:ECHA Logo.svg|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán]]
| [[an Fhionlainn]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Íomhá:EFCA logo.svg|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach]]
| [[an Spáinn]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-04-26
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Íomhá:European Maritime Safety Agency (EMSA) logo.png|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí]]
| [[an Phortaingéil]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-25
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Íomhá:Europäische Agentur für Sicherheit und Gesundheitsschutz am Arbeitsplatz logo.svg|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair]]
| [[an Spáinn]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-18
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Íomhá:FRONT3X-Logo.png|center|128px]]
| [[Frontex|Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta]]
| [[an Pholainn]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-07
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Íomhá:ERA-rgb-300dpi.jpg|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh]]
| [[an Fhrainc]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-04-29
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Íomhá:EMAseal.png|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach]]
| [[an Ísiltír]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[Íomhá:EASA Logo.svg|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]]
| [[an Ghearmáin]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-09-28
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[Íomhá:BEREC logo.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q107658738|Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]]''
| [[an Laitvia]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[Íomhá:EU-FRA-logo.svg|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha]]
| [[an Ostair]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-02-15
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[Íomhá:ENISA logo.png|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil]]
| [[an Ghréig]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-03-13
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[Íomhá:Eurojust 2022 logo.svg|center|128px]]
| [[Eurojust|Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil]]
| [[an Ísiltír]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-28
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[Íomhá:EU Acer Logo.png|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh]]
| [[an tSlóivéin]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-07-13
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[Íomhá:Logo of the European Union Agency for Law Enforcement Training (colour, full name).png|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí]]
| [[an Ungáir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-12-23
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[Íomhá:EUAA Logo.png|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann]]
| [[Málta]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[Íomhá:EUSPA Logo.svg|center|128px]]
| [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis]]
| [[An tSeic|an tSeicia]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-28&lt;br/&gt;2004-07-12
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[Íomhá:EU-LISA logo.svg|center|128px]]
| [[Eu-LISA|Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]
| [[an Eastóin]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-25
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[Íomhá:EIGE Logo.png|center|128px]]
| [[Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne]]
| [[an Liotuáin]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-12-20
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[Íomhá:EU CdT Logo.svg|center|128px]]
| [[Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh]]
| [[Lucsamburg]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[Íomhá:EUIPO logo in English.svg|center|128px]]
| [[Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh|Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach]]
| [[an Spáinn]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-03-15
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[Íomhá:Community Plant Variety Office logo.svg|center|128px]]
| [[Oifig an Chomhphobail um Chineálacha Plandaí|Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí]]
| [[an Fhrainc]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-27
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[Íomhá:ETF logo.svg|center|128px]]
| [[Foras Eorpach Oiliúna|an Foras Oiliúna na hEorpa]]
| [[an Iodáil]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-30
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[Íomhá:European Institute of Innovation and Technology logo.png|center|128px]]
| [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht|an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]]
| [[an Ungáir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-04-11&lt;br/&gt;2008
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[Íomhá:CEDEFOP vector logo.svg|center|128px]]
| [[an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna]]
| [[an Ghréig]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-02-16
|-
| style='text-align:right'| 37
| 
| [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]]
| [[an Fhrainc]]
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=cineálacha&gt;{{lua idirlín | url = https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_ga | teideal = Cineálacha institiúidí agus comhlachtaí | foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 19-03-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | url = https://european-union.europa.eu/principles-countries-history_ga| teideal = Prionsabail, Ballstáit, stair | dáta = 5ú Iúil 2016 | work = An tAontas Eorpach | dátarochtana = 29ú Márta 2014 | archive-date = 7ú Bealtaine 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230507081436/http://europa.eu/about-eu/agencies/index_en.htm | url-status = live}}&lt;/ref&gt;
}}

{{síol-eu}}
[[Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh| ]]</text>
      <sha1>ka3ajlhvt7kgem27ho19914c5d76l1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh</title>
    <ns>14</ns>
    <id>121469</id>
    <revision>
      <id>1332109</id>
      <parentid>1284448</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T14:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="cecyhdk9vx8osn01y4kcumqvfkasou7" xml:space="preserve">[[Catagóir:An tAontas Eorpach]]
[[Catagóir:Forais rialtais]]</text>
      <sha1>cecyhdk9vx8osn01y4kcumqvfkasou7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aontas (scannán)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121533</id>
    <revision>
      <id>1332158</id>
      <parentid>1329679</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7080" sha1="1z2l3uvkibqvgv71h9qewsruzrrxf0b" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}} 
{{WD Bosca Sonraí Scannáin}}

Is scannán é '''''[[Aontas (scannán)|Aontas]]''''' faoi thriúr ban ag teacht le chéile chun comhar creidmheasa a robáil. Is dé réir a chéile a fhaigheann an lucht féachana amach na fórsaí a bhrúigh gach duine acu i dtreo na coiriúlachta. [[Damian McCann]] agus [[Sarah Gordon]] a scríobh é agus McCann a stiúraigh.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/life/irish-language/beidh-an-pobal-agus-criticeoiri-ar-aon-intinn-faoi-aontas-K2HT2YBS4ZE3LJRAKAGT5PMB6Q/|teideal=Beidh an pobal agus criticeoirí ar aon intinn faoi Aontas|údar=[[Robert McMillen]]|dáta=2025-02-07|work=[[The Irish News]]|dátarochtana=2025-11-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/ni-mar-a-shiltear-a-bhitear-scannan-ur-gaeilge-aontas-le-taispeaint-i-mbeal-feirste-ar-oiche-shamhna/|teideal=“Ní mar a shíltear a bhítear” — scannán úr Gaeilge ‘Aontas’ le taispeáint i mBéal Feirste ar Oíche Shamhna|údar=[[Eilís Nic Lochlainn]]|dáta=2025-10-30|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-01}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Is é an chéad fhadscannán ón gcomhlacht [[Púca Pictures]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=13 Márta 2026|title=AONTAS|journal=[[An Páipéar]]|issue=71|url=https://anpáipéar.ie/2026/03/aontas/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260421225426/https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/aontas/ |date=21 Aibreán 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/ta-aontas-mar-rogha-na-heireann-do-na-oscars/a/160827508.html|teideal=Tá Aontas mar rogha na hÉireann do na Oscars|dáta=2026-09-02|work=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;

== Scéal ==
Ní leanann ''Aontas'' gnáth-mhúnla na scannán gadaíochta ach cuirtear tús leis an scéil agus an robáil críochnaithe agus téitear siar in am go bhfeictear an méid a tharla roimhe sin. Chinn na scríbhneoirí ar an múnla seo ar mhaithe le haird an lucht féachana a dhíriú ar &quot;na carachtair neamhfhoirfe chasta seo, le tuiscint agus comhbhá, ag cuimhniú nach bhfuil rud ar bith dubh agus bán.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Scéal lán castaí atá ann agus is de réir a chéile a thuigeann an lucht féachana cúinsí na gcarachtar agus na fáthanna ar shocraigh siad ar an mbeart seo. Dar le ''[[The Irish News]],'' tá ''Aontas'' &quot;mar a bheadh bábóg Rúiseach ann, scéal taobh istigh de scéal eile taobh istigh de scéal arís eile agus mar sin de&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ó thaobh stíle de, &quot;cruthaíonn an ceol agus bogadh an cheamara atmaisféar bagrach agus tuigeann tú go bhfuil na mná seo lándáiríre, inchurtha ag uafás ar bith.&quot; Mar sin féin, tá greann ann chomh maith.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cliar ==
Ar na haisteoirí atá le feiceáil in ''Aontas'' tá [[Carrie Crowley]] (''[[An Cailín Ciúin]]''), [[Bríd Brennan]] (''[[Doineann (scannán)|Doineann]]''), [[Eva-Jane Gaffney]] (''[[Small Things Like These]]''), [[Seán T. Ó Meallaigh]] (''Doineann''), [[Marcus Lamb]] (''[[Rebellion]]'').&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Chum an ceoltóir agus cumadóir [[Daithí Ó Drónaí|Daithí]] (''[[Christy (scannán)|Christy]]'', ''[[Lakelands]]'') fuaimrian ''Aontas'', ceol tuineanta [[Sintéiseoir|sintéiseora]] &quot;a chuir le luas agus atmaisféar&quot; an scannáin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ba iad Damian McCann agus Sarah Gordon a scríobh an script dá gcomhlacht [[Púca Films]] agus is é an dara scannán Gaeilge a stiúraigh McCann, tar éis ''[[Doineann (scannán)|Doineann]]'' a eisíodh in 2021. [[Órflaith Ní Chearnaigh]] a bhí ina [[Léiritheoir scannáin|léiritheoir]] air agus ba í [[Sorcha Nic Giolla Mhuire]] [[Eagarthóireacht scannáin|eagarthóir]] an scannáin. Mar léiritheoirí feidhmiúcháin bhí [[Máire Ní Chonláinn]] ó [[TG4]], [[Karen Kirby]] ó [[BBC Gaeilge]], [[Áine Walsh]] ón g[[Ciste Craoltóireachta Gaeilge (Scáileán Thuaisceart Éireann)|Ciste Craoltóireachta Gaeilge]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Glacadh ==
Bhuaigh ''Aontas'' ‘Scannán na Bliana’ 2025 ag [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|Gradaim Chumarsáide]] an [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtais]] i m[[Béal Feirste]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/agallamh-le-haine-walsh-ar-eacht-an-chiste-craoltoireachta-gaeilge-ag-na-gradaim-chumarsaide/|teideal=Agallamh le hÁine Walsh ar éacht an Chiste Craoltóireachta Gaeilge ag na Gradaim Chumarsáide|údar=[[Conor Torbóid]]|dáta=2025-10-30|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-01}}&lt;/ref&gt;

Ghnóthaigh an scannán sé ainmniúchán ag gradaim [[IFTA]] 2026: &quot;Scannán na Bliana&quot;, &quot;Script na Bliana&quot;, &quot;Aisteoir Mná na Bliana&quot; ([[Carrie Crowley]]), &quot;Aisteoir Tacaíochta&quot; ([[Seán T. Ó Meallaigh]] agus [[Bríd Brennan]]) agus fuaimrian nuachumtha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/11-ainmniuchan-ag-scannain-agus-clair-theilifise-ghaeilge-ag-gradam-scannan-agus-teilifise-na-heireann/|teideal=11 ainmniúchán ag scannáin agus cláir theilifíse Ghaeilge ag Gradam Scannán agus Teilifíse na hÉireann|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2026-01-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nil-tu-ag-iarraidh-cartun-a-dheanamh-as-ach-ta-tu-ag-iarraidh-craic-a-bhaint-as/|teideal=‘Níl tú ag iarraidh cartún a dhéanamh as, ach tá tú ag iarraidh craic a bhaint as’|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2026-02-03|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-03-13}}&lt;/ref&gt;

Fuair an scannán lucht féachana i mbreis agus 30 féile idirnáisiúnta sa t[[An tSín|Sín]], i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]], sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] agus in [[Éire|Éirinn]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Is é ''Aontas'' an scannán a d'ainmnigh Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann le haghaidh ghradam [[Oscars|Oscar]] sa bhliain 2026 sa chatagóir &quot;Príomhscannán Idirnáisiúnta is Fearr&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scannan-gaeilge-eile-curtha-chun-cinn-le-dul-san-iomaiocht-do-ghradam-oscar/|teideal=Scannán Gaeilge eile curtha chun cinn le dul san iomaíocht do ghradam Oscar|údar=[[Pádraic Ó Ciardha]]|dáta=2026-08-28|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* Léirmheas san ''[[The Irish News|Irish News]]'': [https://www.irishnews.com/life/irish-language/beidh-an-pobal-agus-criticeoiri-ar-aon-intinn-faoi-aontas-K2HT2YBS4ZE3LJRAKAGT5PMB6Q/ &quot;Beidh an pobal agus criticeoirí ar aon intinn faoi Aontas&quot;]
* Agallamh ar ''[[An Cúinne Dána]]'' ([[RTÉ Raidió na Gaeltachta|RnaG]]): [https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22490141/ &quot;Aontas&quot;]
* Agallamh ar [[Raidió na Life]]: [https://soundcloud.com/rnl/scannan-heist-as-gaeilge-aontas-damian-mccann/albums &quot;Scannán Heist as Gaeilge&quot;]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Aontas, scannan}}
[[Catagóir:Scannáin aicsin]]
[[Catagóir:Scannáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]]
[[Catagóir:Scannáin 2025]]
[[Catagóir:2025]]</text>
      <sha1>1z2l3uvkibqvgv71h9qewsruzrrxf0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Féile na Meán Ceilteach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121722</id>
    <revision>
      <id>1332230</id>
      <parentid>1325755</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Beagán curtha leis</comment>
      <origin>1332230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3959" sha1="5pjvdq0k19536bczdx5l8ugbhx6t7i4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Tá '''[[Féile na Meán Ceilteach]]''' ina ceiliúradh mór ar na [[Scannánaíocht|scannáin]], an [[teilifís]], an [[raidió]], agus na [[Meáin dhigiteacha|meán digiteach]] is fearr ó [[Na Náisiúin Cheilteacha|réigiúin Cheilteacha]] na hEorpa agus ón n[[An Ghailís (Oirthear na hEorpa)|Gailís]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=13 Márta 2026|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/ainmniuchain-laidre-eireannacha-fogartha-do-ghradaim-torc-ag-feile-na-mean-ceilteach-2026/|title=Ainmniúcháin láidre Éireannacha fógartha do Ghradaim Torc ag Féile na Meán Ceilteach 2026|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=71}}&lt;/ref&gt;

Tá sé mar aidhm aici aos teilifíse agus scannánaíochta a thabhairt le chéile le saothar a chéile a cheiliúradh, le comhpháirtíochtaí cruthaitheacha a thionscnamh agus le dul in iomaíocht lena chéile do ghradaim an [[Torc|Toirc]], na duaiseanna do na cláir agus na scannáin is fearr don bhliain agus do lucht a ndéanta.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/catriona-sasta-go-bhfuil-feile-na-mean-ceilteach-ag-teacht-go-heirinn/a955850820.html|teideal=Catriona sásta go bhfuil Féile na Méan Ceilteach ag teacht go hÉirinn|údar=[[Roibeard Mac Maoláin]]|dáta=2025-11-12|language=ga-IE|work=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]] / [[Irish Independent]]|dátarochtana=2025-11-18}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:GL.jpeg|clé|mion|330x330px|Tá [[Griogair Labhruidh]] sa lár ag canadh, in [[Iúr Cinn Trá]], ar an 23 Aibreán 2010.]]

== Eagraíocht ==
Tá 29 catagóir a bhaineann le fís agus le fuaim i gceist agus is comhartha sóirt aitheanta é an Torc do bharrchaighdeán na hoibre.  Ar ndóigh, bíonn go leor scannáin Bhéarla a dhéantar sna réigiúin Cheilteacha in iomaíocht don Torc (an gradam atá baiste as an fháinne muiníl a chaitheadh na sean-Cheiltigh fadó).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

Reáchtáladh an fhéile i n[[Gaoth Dobhair]] in 2023, sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]] in 2024, i g[[Corn na Breataine]] in 2025, agus i m[[Béal Feirste]] in 2026.  Cuirtear teorainn ar an tinreamh ag 450 go 500 duine.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

Stiúrann [[Catriona Logan]] an Fhéile;  fuair sí post ann in 2011.  As [[Mullach Íde]] i gContae Bhaile Átha Cliath ó dhúchas do Catriona, cé go bhfuil sí i ndiaidh an chuid is mó dá saol a chaitheamh i [[Sasana]] agus in [[Albain]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Is í [[Áine Walsh]], ceannasaí [[Ciste Craoltóireachta na Gaeilge|Chiste Craoltóireachta na Gaeilge]], atá ina cathaoirleach ar Fhéile na Meán Ceilteach (bhí sí ar an choiste le fada an lá).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
* [[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]]
* [[Féile Idircheilteach Lorient]]
* [[Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann]] (IFTA)

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-scannán}}

{{DEFAULTSORT:Feile na Mean Ceilteach}}
[[Catagóir:Féile na Méan Ceilteach| ]]
[[Catagóir:Féilte Ceilteacha]]
[[Catagóir:Féilte scannán]]
[[Catagóir:Féilte idirnáisiúnta]]
[[Catagóir:Féilte ealaíon]]
[[Catagóir:Gradaim teilifíse]]
[[Catagóir:Dámhachtainí scannánaíochta]]
[[Catagóir:Dámhachtainí]]
[[Catagóir:Duaiseanna Idirnáisiúnta]]
[[Catagóir:Duaiseanna]]
[[Catagóir:Comórtais Teilifíse]]
[[Catagóir:Gradaim na Gaeilge]]
[[Catagóir:Craoltóireacht]]
[[Catagóir:Meáin na Gaeilge]]
[[Catagóir:Meáin chumarsáide]]
[[Catagóir:Tionscal na meán]]
[[Catagóir:Scannánaíocht]]
[[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]]
[[Catagóir:Tionscal na teilifíse]]
[[Catagóir:Raidió]]
[[Catagóir:Cultúr na hAlban]]
[[Catagóir:Meáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Scannáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Cultúr na Breataine Bige]]
[[Catagóir:Cultúr na Briotáine]]
[[Catagóir:Cultúr Chorn na Breataine]]
[[Catagóir:Cultúr Oileán Mhanann]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1980]]
[[Catagóir:Tograí idircheilteacha]]</text>
      <sha1>5pjvdq0k19536bczdx5l8ugbhx6t7i4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122725</id>
    <revision>
      <id>1332147</id>
      <parentid>1327424</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4756" sha1="qv1mjefpu4fw14iov4ayq2mhdh1ts56" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht]] an [[Aontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] (AE) é an '''Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Centre for the Development of Professional Training''), aitheanta de ghnáth mar '''Cedefop'''.&lt;ref group= n name=cedefop /&gt;  Bunaíodh é sa bhliain 1975&lt;ref name=CELEX:31975R0337 /&gt; agus leasaíodh a rialachán a bhliain 2019.&lt;ref name=CELEX:32019R0128 /&gt; Tá ceanncheathrú aige i d[[Teasaloinicé]], [[an Ghréig]], le hoifig fosta sa [[an Bhruiséil|Bhruiséil]].  Tugann Cedefop tacaíocht le forbairt beartas i réimse [[oideachas gairmiúil|oideachais ghairmiúil]]  agus cuidiú chun iad a chur i bhfeidhm.&lt;ref name=etf /&gt;

Oibríonn Cedefop in éineacht leis an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], [[rialtas|rialtais]], [[fostóir]]í, [[ceardchumann|ceardchumainn]], [[taighdeoir]]í agus gairmithe oideachais, chun smaointe oideachais a roinnt.  Is measc na n-ábhar á bplé acu tá a leanas:&lt;ref name=guardian2022 /&gt;
* treoir agus comhairleoireacht
* oibreoirí aosta 
* soláthar agus éileamh na láithreach oibre
* aitheantas oiliúna lasmuigh den chóras oideachais
* forbairt creataí [[cáilíocht ghairmiúil|cáilíochta]].

== Stair ==
:'' Le déanamh 

== Bainistíocht ==
Tá Cedefop faoi reáchtáil Bord Bainistíochta agus ann ionadaithe ón gCoimisiún, rialtais náisiúnta, fostóirí agus ceardchumainn.  Tá cúrsaí gnó ó lá go lá faoi fhreagracht an stiúrthóir feidhmiúcháin, atá ceaptha ag an gCoimisiún le moladh an Bhoird.  Tagann buiséad Cedefop ón gCoimisiún.

== Gníomhaíochtaí ==
Trí thaighde agus aithne a chur ar dhaoine, cuireann Cedefop anailísí comparáideacha ar gairmoiliúint ar fáil.  Comhoibríonn sé chun uirlisí a dhearadh agus a chur i bhfeidhm, amhail is:
* creat cáilíochta Eorpach
* córas céime Eorpach 
* ráthú caighdeáin
* '' [https://www.cedefop.europa.eu/en/tools/skills-intelligence Skills Intelligence]
* [[Europass]]
Tacaíonn na huirlisí seo le hoiliúint  idir laistigh de chórais náisiúnta agus trasteorainn.

Cuirtear tuairisc isteach faoina ghníomhaíochtaí chuig institiúidí AE is cuí.

== Naisc sheachtracha ==
{{commonscat}}
* [http://archives.eui.eu/en/fonds/66768?item=CEDEFOP Cartlanna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126161835/https://archives.eui.eu/en/fonds/66768?item=CEDEFOP |date=2025-01-26 }} CEDEFOP ar ''[http://www.eui.eu/Research/HistoricalArchivesOfEU/AbouttheHistoricalArchives/Index.aspx Historical Archives of the European Union]'' i bhFlórans

== Nótaí ==
{{reflist | group=n | refs =

&lt;ref name=cedefop&gt;Ón bhFraincis ''&lt;u&gt;C&lt;/u&gt;entre &lt;u&gt;E&lt;/u&gt;uropéen pour le &lt;u&gt;Dé&lt;/u&gt;veloppement de la &lt;u&gt;Fo&lt;/u&gt;rmation &lt;u&gt;P&lt;/u&gt;rofessionnelle''&lt;/ref&gt;
}}

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/145336/ga | teideal = Téarma: Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 02-02-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:31975R0337&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:31975R0337 | teideal = Regulation (EEC) No 337/75 of the Council of 10 February 1975 establishing a European Centre for the Development of Professional Training | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 02-02-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32019R0128&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32019R0128 | teideal = Rialachán (AE) 2019/128 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Eanáir 2019 lena mbunaítear an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna (Cedefop) agus lena n-aisghairtear Rialachán (CEE) Uimh. 337/75 ón gComhairle | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 02-02-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=etf&gt;{{lua idirlín | teideal = Professional excellence | url = https://www.etf.europa.eu/en/what-we-do/professional-excellence | dátarochtana = 2023-05-14 | work = etf.europa.eu | archiveurl = https://web.archive.org/web/20250527023333/https://www.etf.europa.eu/en/what-we-do/professional-excellence | archivedate = 2025-05-27 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2022&gt;{{lua idirlín | dáta = 2022-11-28 | teideal = European investors set up N4.5b professional centre in Enugu to curb migration | url = https://guardian.ng/news/nigeria/european-investors-set-up-n4-5b-professional-centre-in-enugu-to-curb-migration/ | dátarochtana = 2023-05-14 | work = The Guardian Nigeria News  | teanga = en-US}}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna}}

{{Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]</text>
      <sha1>qv1mjefpu4fw14iov4ayq2mhdh1ts56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>STEALL</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123017</id>
    <revision>
      <id>1332201</id>
      <parentid>1319449</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir curtha leis agus mionathruithe</comment>
      <origin>1332201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2473" sha1="sij639bq9b53s7dcchh12y80mcwgugh" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|periodicitat=Bliantán
|publicat_a=[[Alba]]
|pagines=~100-152
}}

Is iris liteartha é '''''STEALL''''' atá i n[[Gaeilge na hAlban]], atá dírithe ar scríbhneoireacht nua a chur ar a súile do dhaoine. [[CLÀR]] a fhoilsíonn é. Foilsíodh an chéad eagrán ar [[27 Deireadh Fómhair|an 27 Deireadh Fómhair]] [[2016|2016.]] Bíonn agallaimh, ficsean, aistí, filíocht, léirmheasanna agus eile air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://clar.online/gd/our-publications/|teideal=Leabhraichean|language=as Gaeilge na hAlban|work=[[CLÀR]]|dátarochtana=2026-02-11}}&lt;/ref&gt;

I measc na n-údar a bhfuil saothar dá gcuid foilsithe ar ''STEALL'' tá [[Meg Bateman]], [[Catrìona Lexy Chaimbeul]], [[Tim Armstrong]], agus [[Biddy Jenkinson]]. Anuas ar fhicsean úr, déantar anailís ar leabhair nua, filíocht agus amhráin nuascríofa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/seo-steall-duit/|teideal=Seo STEALL duit!|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=2017-01-04|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2026-02-11}}&lt;/ref&gt;

Ag labhairt ar an gcéad eagrán dó, dúirt [[Eoin P. Ó Murchú]] go raibh ag éirí leo lena sprioc scríbhneoireacht ar ardchaighdeán a sholáthar agus go raibh sé ag dul i bhfeidhm ar léitheoirí. Bhí focal molta aige freisin don &quot;dearadh snasta simplí agus rogha dathanna buí agus dubh&quot; atá ar an gclúdach agus na leathanaigh laistigh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Thosaigh Tim Armstrong ag foilsiú an dara ceann dá chuid úrscéalta [[ficsean eolaíochta]] (comharba ''[[Tinte na Farraige Duibhe]]'') .i. ''[[An Luingeas Dorcha air Fàire]]'', ina shraith ar ''STEALL''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Naisc amach ==
* Suíomh oifigiúil: [http://www.steall.online/ steall.online]

==Féach freisin==
* ''[[Gairm]]'' (ar scor)
* [[Dàna|''Dána'']] (ar scor)
* ''[[Aneas]]''
* ''[[An Dearcán]]''
* ''[[Buaidh]]''

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Steall}}
[[Catagóir:Irisí Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Litríocht na hAlban]]
[[Catagóir:Irisí liteartha]]
[[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha]]
[[Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Bliantáin]]
[[Catagóir:Gearrscéalta Gaeilge]]
[[Catagóir:Gearrscéalta]]
[[Catagóir:Filíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2016]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]]

{{Síol-leabhar}}</text>
      <sha1>sij639bq9b53s7dcchh12y80mcwgugh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gradaim Náisiúnta Meán na Mac Léinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123437</id>
    <revision>
      <id>1332232</id>
      <parentid>1330808</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nasc curtha leis</comment>
      <origin>1332232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8525" sha1="5arew1nyh1szwpdlyxqzxh1om624dwf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Tá '''Gradaim Náisiúnta Meán na Mac Léinn''' nó na '''SMEDIAS'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/02/gradam-nua-udaras-na-gaeltachta-ag-smedias-2026-cruthaitheoir-abhair-gaeilge-na-bliana/|title=Gradam nua Údarás na Gaeltachta ag SMEDIAS 2026: cruthaitheoir ábhair Gaeilge na bliana|date=27 Feabhra 2026|journal=[[An Páipéar]]|issue=69}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/gabija-gataveckaite-wins-journalist-of-the-year-at-the-smedias-2019-917258.html|title=Gabija Gataveckaite wins Journalist of the Year at the Smedias 2019|date=2019-04-11|language=as Béarla|work=[[IrishExaminer.com]]|access-date=2020-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412155248/https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/gabija-gataveckaite-wins-journalist-of-the-year-at-the-smedias-2019-917258.html|archive-date=12 Aibreán 2019}}&lt;/ref&gt; ina gcomórtas bliantúil uile-Éireann iriseoireachta do mhic léinn arna reáchtáil ag an suíomh gréasáin Oxygen.ie.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.smedias.ie/about-the-awards/|title=About the Awards|work=[[National Student Media Awards]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730173931/http://www.smedias.ie/about-the-awards/|archive-date=30 Iúil 2017|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;winners2017&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.oxygen.ie/11433-2/|title=Smedias Winners 2017|year=2017|work=Oxygen.ie|access-date=7 Feabhra 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411161843/http://www.oxygen.ie/11433-2|archive-date=11 Aibreán 2017|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; Tugann siad aitheantas do mhic léinn a léiríonn caighdeán agus nuálaíocht ina gcuid oibre sna meáin idir [[Foilsitheoireacht|fhoilseacháin]], [[raidió]], [[Teilifís|theilifís]], [[Na meáin shóisialta|mheáin shóisialta]], agus [[scannánaíocht]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Táthar tar éis iad a lua mar phríomhghradaim mac léinn na h[[Éire|Éireann]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.oxygen.ie/smedias_2010_the_national_student_media_awards.PAGE2875.html|title=Smedias 2010 - The National Student Media Awards|work=Oxygen.ie|access-date=13 Márta 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323011136/http://www.oxygen.ie/smedias_2010_the_national_student_media_awards.PAGE2875.html|archive-date=23 Márta 2010|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.oxygen.ie/scripts/xposed/zoom.php?pic=7191&amp;gallery=128|title=Smedias 2009 (17 Apr 2009)|work=Oxygen.ie|access-date=Márta 13, 2010|archive-url=https://archive.today/20130217210516/http://www.oxygen.ie/scripts/xposed/zoom.php?pic=7191&amp;gallery=128|archive-date=17 Feabhra 2013|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;

== Stair agus cruth ==
Ó 2000 i leith, tá comórtas iriseoireachta mac léinn á reáchtáil ag Oxygen.ie, [[Láithreán Gréasáin|suíomh gréasáin]] atá dírithe ar mhic léinn tríú leibhéal.&lt;ref name=&quot;IT2019&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/nui-galway-student-newspaper-sin-wins-national-student-media-awards-1.3857675|title=NUI Galway student newspaper Sin wins National Student Media Awards|author=Hilliard|first=Mark|language=as Béarla|work=[[The Irish Times]]|access-date=2020-02-07}}&lt;/ref&gt;

Ón mbliain 2020 i leith, glactar le hiarratais i raidhse catagóirí.&lt;ref name=&quot;categories2020&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.oxygen.ie/smedias-2020/|title=The National Student Media Awards|year=2019|work=Oxygen.ie|access-date=7 Feabhra 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191127173543/http://www.oxygen.ie/smedias-2020/|archive-date=27 Samhain 2019|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;winners2010&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.oxygen.ie/smedias_2010_winners_list.PAGE3282.html|title=Smedias 2010 - Winners List|work=Oxygen.ie|access-date=7 Feabhra 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20100426192456/http://www.oxygen.ie/smedias_2010_winners_list.PAGE3282.html|archive-date=26 Aibreán 2010|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; Áirítear leo sin Eagarthóir na Bliana (a ghnóthaigh ag ''[[University Observer]]'' [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]] cheana),&lt;ref name=&quot;Indo2010&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.independent.ie/education/latest-news/student-journalist-of-year-wins-on-the-double-2147203.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100425062829/http://www.independent.ie/education/latest-news/student-journalist-of-year-wins-on-the-double-2147203.html|archivedate=25 Aibreán 2010|teideal=Student journalist of year wins on the double|dáta=22 Aibreán 2010|language=as Béarla|work=[[The Irish Independent]]|dátarochtana=25 Aibreán 2010}}&lt;/ref&gt; Iris na Bliana (a ghnóthaigh ''[[Flux]]'' [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|OCBÁC]] cheana),&lt;ref name=&quot;Indo2010&quot; /&gt; Nuachtán na Bliana (a ghnóthaigh leithéidí ''[[The University Times]]'' [[Ollscoil Átha Cliath|OAC]],&lt;ref name=&quot;Times2010&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2010/0422/1224268876696.html|teideal=TCD paper takes prize|údar=Genevieve Carbery|dáta=4 Aibreán 2010|dátarochtana=7 Feabhra 2020|work=[[The Irish Times]]|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; ''[[Trinity News]]'' [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|CTBÁC]],&lt;ref name=&quot;RTE2001&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rte.ie/arts/2001/0412/smedia.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010417081941/http://www.rte.ie/arts/2001/0412/smedia.html|archivedate=17 Aibreán 2001|teideal=Trinity News scoops six Smedia Awards|dáta=12 Aibreán 2001|work=[[RTÉ]]|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; agus ''University Observer'' cheana), Scríbhneoir Spóirt na Bliana (a ghnóthaigh ''[[The College View]]'' [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|OCBÁC]] cheana),&lt;ref name=&quot;RTE2001&quot; /&gt; agus Suíomh Gréasáin na Bliana (a ghnóthaigh [[Sin.ie]] cheana).&lt;ref name=&quot;RTE2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IT2019&quot; /&gt;

Fógraíodh sa bhliain 2026 go mbeadh catagóir nua ag na gradaim feasta, .i. Cruthaitheoir Ábhair [[An Ghaeilge|Gaeilge]] na Bliana. Bronnadh é ar an duine &quot;is fearr a léirigh tiomantas leanúnach don Ghaeilge ar aon ardán digiteach nó meán&quot; i rith na bliana trí &quot;ábhar nuálach, tarraingteach agus ar ardchaighdeáin trí Ghaeilge&quot; a chruthú.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Moltóirí ==
I measc na moltóirí bhí:

* [[Geraldine Kennedy]], Eagarthóir ''[[The Irish Times]]''&lt;ref name=&quot;Indo2010&quot; /&gt;
* [[RTÉ 2fm|Ruth Scott]], DJ [[RTÉ 2fm|2fm]]&lt;ref name=&quot;winners2010&quot; /&gt;
* [[Cathal Ó Searcaigh]], Ball d'[[Aosdána]]{{Foinse}}
* [[Iasan Scorlóg|Jason Sherlock]], Buaiteoir Ghradaim [[Sárimreoirí na Bliana|Sárimreoirí CLG CIG]]{{Foinse}}
* [[Benjamin Cleary]], scannánóir a bhuaigh [[Duaiseanna an Acadaimh|Oscar]]&lt;ref name=&quot;NUI2018&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.nuigalway.ie/about-us/news-and-events/news-archive/2018/may/nui-galway-student-awarded-top-irish-radio-prize-at-the-national-student-media-awards-.html|title=NUI Galway Student Awarded Top Irish Radio Prize at the National Student Media Awards|year=2018|work=[[NUIGalway.ie]]|access-date=2020-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031051515/http://www.nuigalway.ie/about-us/news-and-events/news-archive/2018/may/nui-galway-student-awarded-top-irish-radio-prize-at-the-national-student-media-awards-.html|archive-date=31 Deireadh Fómhair 2019|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;
* [[Paul Howard]], iriseoir agus údar&lt;ref name=&quot;NUI2018&quot; /&gt;

== Naisc amach ==
* Suíomh oifigiúil: [https://web.archive.org/web/20260302065945/http://www.smedias.ie/ smedias.ie]

== Féach freisin ==
* [[Iriseoir na Bliana]] ([[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]])
* [[Gradaim Iriseoireachta na hÉireann]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Rialú údaráis}}
{{Meáin mac léinn in Éirinn}}

{{DEFAULTSORT:Gradaim Naisiunta Mean na Mac Leinn}}
[[Catagóir:Meáin na mac léinn|*]]
[[Catagóir:Oideachas in Éirinn]]
[[Catagóir:Ollscolaíocht in Éirinn]]
[[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]]
[[Catagóir:Meáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Iriseoireacht]]
[[Catagóir:Craoltóireacht]]
[[Catagóir:Foilsitheoireacht]]
[[Catagóir:Tionscal na meán]]
[[Catagóir:Duaiseanna Liteartha na Gaeilge|Mean na Mac Leinn]]
[[Catagóir:Duaiseanna Liteartha|Mean na Mac Leinn]]
[[Catagóir:Gradaim na Gaeilge|Mean na Mac Leinn]]
[[Catagóir:Dámhachtainí|Mean na Mac Leinn]]
[[Catagóir:Duaiseanna|Mean na Mac Leinn]]
[[Catagóir:Comórtais do mhic léinn in Éirinn]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2000]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]]</text>
      <sha1>5arew1nyh1szwpdlyxqzxh1om624dwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Saothair Ghaeilge na hAlban</title>
    <ns>14</ns>
    <id>123464</id>
    <revision>
      <id>1332200</id>
      <parentid>1301420</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1332200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="266" sha1="lbus6om0ig5cw4se6tmy7aw8k5gy2yc" xml:space="preserve">[[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Cultúr na hAlban|*]]
[[Catagóir:Saothair de réir teanga|Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Saothair Ghaeilge|-Alba]]
[[Catagóir:Saothair sna teangacha Ceilteacha|Gaeilge na hAlban]]</text>
      <sha1>lbus6om0ig5cw4se6tmy7aw8k5gy2yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge na hAlban</title>
    <ns>14</ns>
    <id>124315</id>
    <revision>
      <id>1332246</id>
      <parentid>1303810</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1332246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="417" sha1="ngjor52mwcmqm9p3wk8je899f9d4j3w" xml:space="preserve">{{Féach freisin|Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha}}
{{DEFAULTSORT:Tréimhseachain Ghaeilge na hAlban}}
[[Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Saothair Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge|-Alba]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin de réir teanga|Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin sna teangacha Ceilteacha|Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban]]</text>
      <sha1>ngjor52mwcmqm9p3wk8je899f9d4j3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Actor Awards</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124323</id>
    <revision>
      <id>1332225</id>
      <parentid>1303041</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1332225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="2atku6yx0g7l84m3ywafwzru0bkrvao" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is gradaim scannán bliantúil iad '''The Actor Awards''' ({{Lang-ga|Gradaim an Aisteora}}) arna gcur i láthair ag [[SAG-AFTRA]], a thugann onóir eisiach do na léirithe is fearr sa scannán agus sa teilifís sa bhliain.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.actorawards.org/|title=Homepage {{!}} The Actor Awards|work=www.actorawards.org|access-date=2025-12-18}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
* [[Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann]] (IFTA)
* [[Féile na Meán Ceilteach]]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{Síol}}

{{DEFAULTSORT:Actor Awards, The}}
[[Catagóir:Gradaim Screen Actors Guild| ]]
[[Catagóir:Gradaim na taibhealaíona]]
[[Catagóir:Gradaim bunaithe i 1995]]
[[Catagóir:Bunaíochta i gCalifornia i 1995]]
[[Catagóir:Gradaim teilifíse]]
[[Catagóir:Dámhachtainí scannánaíochta]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1995]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1990í]]</text>
      <sha1>2atku6yx0g7l84m3ywafwzru0bkrvao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha</title>
    <ns>14</ns>
    <id>124457</id>
    <revision>
      <id>1332245</id>
      <parentid>1303581</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Féach freisin</comment>
      <origin>1332245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="q2gu42kievkbbkxqx9km8w0vc1o51tj" xml:space="preserve">{{Féach freisin|Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge na hAlban}}
{{Féach freisin|Catagóir:Tréimhseacháin Albainise}}
{{DEFAULTSORT:Treimhseachain Albanacha}}
[[Catagóir:Tréimhseacháin de réir tíre|Alba]]
[[Catagóir:Cultúr na hAlban]]
[[Catagóir:Litríocht na hAlban]]</text>
      <sha1>q2gu42kievkbbkxqx9km8w0vc1o51tj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pádraig Ó Cuanacháin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125351</id>
    <revision>
      <id>1332177</id>
      <parentid>1331143</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <comment>Ag scriosadh abair amháin. Ní dóibh liom go raibh Pádraig gníomhaire den cineál sin</comment>
      <origin>1332177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4669" sha1="rqwk5c275xw7qog73byr3luxvdh2fij" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba dhíograiseoir Gaeilge é '''Pádraig Ó Cuanacháin''' (a rugadh i gCorcaigh in 11 Eanáir 1932 agus a d'éag ar an 2 Márta 2008).  

[[Íomhá:Gael-Taca sign on bus in Cork (c. 2008).jpg|clé|mion|220x220px|Bus i gCorcaigh, c. 2008]]
[[Íomhá:Pádraig Ó Cuanacháin, Gael-Taca, on marketing the Irish language (2002) (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|sliocht spreagúil]]
[[Íomhá:Pádraig Ó Cuanacháin on some of the English names for new Irish residential areas (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|sliocht spreagúil]]
[[Íomhá:Obituary of Pádraig Ó Cuanacháin in The Irish Times (2008).jpg|clé|mion|220x220px|Tuairisc bháis, [[The Irish Times|Irish Times]], 2008]]
[[Íomhá:Union Quay, Cork (gcf00909).jpg|clé|mion|220x220px|''Union Quay''  nó &quot;Cé Phádraig Uí Chuanacháin&quot;?]]
== Saol ==
Ball de Ard Chomhairle d'Shinn Féin sna 1950idí, cuireadh i ngéibheann é sa Churrach in 1956 de bharr a sheasaimh phoblachtaigh.  

Chaith sé seal sa phríosún in 1971; sé mhí i b[[Príosún Mhuinseo]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/04/cath-na-staire-beo-i-gcorcaigh-go-foill-agus-dichoiliniu-deanta-ar-chomharthai-sraide-impiriulacha-cuid-1/|teideal=Cath na staire beo i gCorcaigh go fóill agus díchoilíniú déanta ar chomharthaí sráide impiriúlacha (Cuid 1)|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-04-10|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-04-15}}&lt;/ref&gt;  Fuarthas cáipéisí rúnda air, sárú ar an Acht um Rúin Oifigiúla (1963). Thug a fhostóir'','' [[Comhairle Contae Chorcaí|Comhairle Chontae Corcaí]], bata is bóthar dó.

=== Feachtasaíocht ===
Nuair a scaoileadh saor é, chinn sé ar an nGaeilge a dhéanamh níos feiceálaí i gCorcaigh agus a chur i lár an aonaigh i ngeilleagar na cathrach agus an chontae. 

Bhí lámh aige i mbunú Gaelscoileanna ar fud Chúige Mumhan.  Bhí Pádraig mar an Timire do Ghaelscoileanna Teo. i g[[Cúige Mumhan]] ar feadh roinnt blianta sna [[1980í|hochtóidí]] agus bunaíodh neart [[Gaelscoil|gaelscoileanna]] nua i gCorcaigh agus i gCúige Mumhan le linn na dtréimhse sin.&lt;ref&gt;[https://www.rte.ie/archives/collections/news/21205335-all-irish-school-carrigaline/ Oscailt oifigiúil Gaelscoil Charraig Uí Leighin - RTÉ]&lt;/ref&gt;

Bhunaigh Pádraig Ó Cuanacháin Gael-Taca i 1987 chun na teanga a chur chun cinn go háirithe san earnáil ghnó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.gaeltaca.ie/fuinn/ar-nobair.html|teideal=Gael-Taca.com - Ár nObair|dátarochtana=2019-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190414225239/http://www.gaeltaca.ie/fuinn/ar-nobair.html|archivedate=2019-04-14}}&lt;/ref&gt;  Bhí sé mar an Stiúrthóir Margaíochta den eagraíocht go dtí go bhfuair sé bás i mí Márta 2008.&lt;ref&gt;[https://www.irishtimes.com/news/a-passionate-yet-pragmatic-crusader-for-the-irish-language-1.910356 Alt ón Irish Times faoi Phádraig Ó Cuanacháin]&lt;/ref&gt; 

Ag tús na 2000'idí thosaigh Pádraig ag dul i dteagmháil le forbróirí timpeall na tíre ag rá go bhfuil seirbhís saor in aisce acu chun teacht ar ainmneacha Gaeilge d'fhorbairtí cónaithe nua. Bhí scata maith ainmneacha Gaeilge tugtha do cheantair chónaithe nua agus i roinnt contaetha bhí líon mór nó réasúnta mhór dóibh ainmnithe i nGaeilge amháin le linn na 2000idí de bharr obair Phádraig Uí Chuanacháin agus Gael-Taca. In 2025 tá ar a laghad timpeall míle ceantair cónaithe ainmnithe i nGaeilge amháin ar oileán na hÉireann.&lt;ref&gt;[https://ainmneachagaeilge-eire.blogspot.com/ Ceantair cónaithe le hainmneacha i nGaeilge - Darren Mac an Phríora]&lt;/ref&gt;

Chuir Pádraig an chomharthaíocht dhátheangach chun cinn go mór freisin. D'athraigh na brúghrúpaí Misneach agus Liú na Laoi  ainm na céibhe ''Union Quay''  i gCorcaigh go &quot;Cé Phádraig Uí Chuanacháin&quot; in 2026.  Dar leo,  is ainm é ''Union Quay'' a léiríonn an scrios cultúrtha: tugtar ómós d’[[Achtanna an Aontais 1800|Acht an Aontais 1801]];   déanann ainm na céibhe comóradh ar an imeallú bunreachtúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.corkindependent.com/2026/04/09/decolonise-corks-place-names/|teideal=‘Decolonise Cork’s place names’|dáta=2026-04-09|language=en-US|work=Cork Independent|dátarochtana=2026-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

== Féach freisin ==

* [[Gael-Taca]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cuanacháin, Pádráig Ó }}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1932]]
[[Catagóir:Básanna in 2008]]
[[Catagóir:Daoine as Corcaigh (cathair)]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Údarás na Gaeltachta]]
[[Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]]</text>
      <sha1>rqwk5c275xw7qog73byr3luxvdh2fij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comhaid UAP na Stát Aontaithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126113</id>
    <revision>
      <id>1332257</id>
      <parentid>1314093</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10025" sha1="oanmd3ct08sfoirvu5n7qvvttow4ghp" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
[[Íomhá:FLIR1_Official_UAP_Footage_from_the_USG_for_Public_Release.webm|mion| Físeán líomhnaithe de [[Úfó|UFO]] eisithe ag Cabhlach na Stát Aontaithe]]
[[Íomhá:1952_UFO_Flap_-_Air_Force_frequency_graph_of_UFO_reports.png|mion|Graf minicíochta an Aerfhórsa de thuairiscí UFOanna]]
[[Íomhá:UFO_Sightings_by_Shape.svg|mion|Radharcanna [[Úfó]] de réir crutha]]
[[Íomhá:UFO_Sightings_Chart.jpg|mion|Cairt radharcanna UFOanna]]
Is bailiúchán de thaifid rialtais dí-aicmithe ar fheiniméin neamhghnácha neamhaitheanta (UAPanna iad comhaid UAP na Stát Aontaithe, ar a dtugtar freisin &quot;na comhaid UFO&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/video/new-ufo-files-released-by-us-government/|language=en-US|title=New UFO files released by U.S. government - CBS News|access-date=2026-05-08|website=www.cbsnews.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/05/08/politics/ufo-files-pentagon-release-aliens|language=en|date=2026-05-08|title=Pentagon releases ‘never-before-seen’ files detailing UFOs {{!}} CNN Politics|access-date=2026-05-08|website=CNN}}&lt;/ref&gt;, a d’eisigh riarachán [[Donald Trump]] an 8 Bealtaine 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.gbnews.com/news/donald-trump-ufo-files-extraterrestrial-life|title=Donald Trump releases highly-anticipated UFO files detailing 'extraterrestrial life'|language=en|work=www.gbnews.com|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.military.com/trump-opens-ufo-files-in-historic-government-release|title=Trump Opens UFO Files in Historic Government Release|author=Radzius|first=Darius|date=2026-05-08|language=en|work=Military.com|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/us/american-politics/article/ufo-files-released-pentagon-aliens-trump-szvbcnx8w|title=Trump declassifies UFO files: ‘Have fun and enjoy!’|author=Washington|first=George Grylls|date=2026-05-08|language=en-GB|work=www.thetimes.com|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;

Scaoileadh na doiciméid ar shuíomh gréasáin nua rialtais ar a dtugtar an Presidential Unsealing and Reporting System for UAP Encounters, a d’fhoilsigh thart ar 160 doiciméad agus íomhá. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cbsnews.com/news/pentagon-begins-release-ufo-files/|title=Pentagon begins releasing new UFO files, unveiling dozens of photos, videos and documents - CBS News|date=2026-05-08|language=en-US|work=www.cbsnews.com|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;

Cuireadh an scaoileadh i láthair mar chuid de thionscnamh trédhearcachta níos leithne ina bhfuil Roinn Cosanta na Stát Aontaithe, Oifig an Stiúrthóra Faisnéise Náisiúnta, [[NASA]], an [[FBI]] agus gníomhaireachtaí feidearálacha eile páirteach. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.pbs.org/newshour/nation/pentagon-begins-releasing-new-files-on-ufos-and-says-people-can-make-up-their-own-minds|title=Pentagon begins releasing new files on UFOs and says people can 'make up their own minds'|author=Kim|first=-Seung Min|date=2026-05-08|language=en-us|work=PBS News|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2026/05/08/us/politics/pentagon-ufo-files.html|language=en-US|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://vault.fbi.gov/UFO|title=UFO|language=en-us|work=FBI|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nsa.gov/Helpful-Links/NSA-FOIA/Frequently-Requested-Information/Unidentified-Flying-Objects-UFOs/|title=Unidentified Flying Objects (UFOs) and Paranormal Events/|work=National Security Agency/Central Security Service}}&lt;/ref&gt;

== Ábhar an chéad bhaisc ==
Áiríodh sa chéad bhaisc&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stripes.com/theaters/us/2026-05-08/pentagon-ufo-files-release-21612115.html|language=en|date=May 8, 2026|title=Pentagon publishes first batch of declassified UFO files under new program|access-date=2026-05-08|website=Stars and Stripes}}&lt;/ref&gt; de dhoiciméid níos mó ná 160 comhad ina raibh tuarascálacha míleata, agallaimh le finnéithe, cuntais phíolótaí, meamraim rialtais, grianghraif agus físeáin a bhain le radharcanna UAP a théann siar na blianta fada. Dhírigh cuid mhór de na taifid ar rudaí aeir gan mhíniú a breathnaíodh ag pearsanra míleata, spásairí agus oibreoirí drón.

== Rannpháirtíocht mhisean Apollo ==
I measc na ndoiciméad a eisíodh bhí trascríbhinní ó mhisin Apollo. Rinne Buzz Aldrin, spásaire Meiriceánach a bhí ar bord spásárthaí Apollo 11, cur síos ar radharcanna ar shoilse agus ar rudaí neamhghnácha a chonacthas le linn misin spáis, agus tuairiscíodh go raibh cuid acu, de réir tuairiscí, ar an nGealach sna 1960idí agus sna 1970idí.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wired.com/story/pentagon-drops-new-ufo-files/|language=en-US|work=Wired|last=Ferreira|first=Becky|title=‘Orbs,’ ‘Saucers,’ and ‘Flashes’ on the Moon: Pentagon Drops New UFO Files|access-date=2026-05-08|issn=1059-1028}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/trump-ufo-files-revelations-1236590123/|language=en-US|last=Hibberd|first=James|date=2026-05-08|title=Pentagon Releases UFO Files: Moon Landing Sighting, “Orbs Launching Orbs” Among Claims|access-date=2026-05-08|website=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/ufo-files-release-trump-live-updates-b2973063.html|language=en|work=The Independent|last=Hawkinson|first=Katie|date=2026-05-08|title=UFO files live: Buzz Aldrin describes ‘unusual’ things he saw on Apollo 11 mission in newly released documents|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;

Ar eitilt Apollo 17, léirigh grianghraf «trí phointe i bhfoirmiú triantánach i gceathrú íochtarach ar dheis de spéir na gealaí&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cbsnews.com/news/ufo-files-apollo-17-crew-mysterious-objects-1972-mission/|title=UFO files reveal Apollo 17 crew saw mysterious objects, lights during 1972 mission: &quot;Looks like the Fourth of July&quot; - CBS News|date=2026-05-08|language=en-US|work=www.cbsnews.com|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;

I ndoiciméid eile sna comhaid UAP, rinneadh cur síos freisin ar radharcanna ar rudaí lonracha nó miotalacha in aice le criosanna oiliúna míleata agus aerspás srianta. I measc na dtuarascálacha níos déanaí bhí cuntais ó phíolótaí dróin agus ó bhaill seirbhíse a rinne cur síos ar rudaí ag bogadh ar bhealaí nach raibh siad in ann a mhíniú.

== PURSUE ==
Foilsíodh na comhaid trí shuíomh gréasáin rialtais nuasheolta ar a dtugtar an Presidential Unsealing and Reporting System for UAP Encounters (PURSUE).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.war.gov/UFO/|date=May 8, 2026|title=Presidential Unsealing and Reporting System for UAP Encounters (PURSUE)|website=[[U.S. Department of War]]|teideal=Cóip cartlainne|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260510180801/https://www.war.gov/UFO/|archivedate=Bealtaine 10, 2026|dátarochtana=Bealtaine 10, 2026}}&lt;/ref&gt; Dúirt an riarachán go leanfaí de chomhaid bhreise a scaoileadh le himeacht ama.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/trump-releases-previously-classified-ufo-files-2026-05-08/|last=Hay|first=Andrew|date=May 8, 2026|title=Trump releases government UFO files, more expected}}&lt;/ref&gt; Dúirt an Rúnaí Cosanta Pete Hegseth gurbh é an sprioc ná «trédhearcacht uasta» a sholáthar maidir le heolas an rialtais ar fheiniméin aeir gan mhíniú.

== Fáiltiú poiblí ==
In ainneoin sceitimíní an phobail faoin scaoileadh, dúirt oifigigh nach soláthraíonn na doiciméid fianaise dheimhnithe ar shaol eachtardhomhanda. Tá go leor de na cásanna fós gan réiteach mar gheall ar shonraí teoranta nó íomhánna doiléire, agus thug an Pentagon faoi deara nach raibh roinnt grianghraf agus físeán anailísithe go hiomlán fós. Dúirt oifigigh rialtais freisin go ndéanann daoine eile &quot;a gcuid conclúidí féin&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2026/05/08/pentagon-begins-releasing-ufo-files-following-trump-directive/|title=Pentagon Begins Releasing UFO Files—Says Public Can Draw Own Conclusions|author=Murray|first=Conor|language=en|work=Forbes|access-date=2026-05-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/05/08/trump-ufo-files-release/|language=en-US|work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
 

* 1952 Washington, D.C. UFO incident – U.S. Capital flying saucer incidents on consecutive weekends
* 2022 United States Congress hearings on UFOs – 2022 United States congressional hearings on unexplained aerial phenomena
* Advanced Aerospace Threat Identification Program – U.S. program to study UFOs (2007–2012)
* All-domain Anomaly Resolution Office – Task force of the US Department of Defense
* Investigation of UFO reports by the United States government
* List of investigations of UFOs by governments – List of known UFO investigations performed by governments around the globe
* List of reported UFO sightings in the United States – List of alleged UFO sightings
* NASA Unidentified Anomalous Phenomena Independent Study Team – Panel to study unidentified anomalous phenomena
* Pentagon UFO videos – US fighter jet display videos
* UFO Report (U.S. Intelligence) – 2021 report from the Office of the Director of National Intelligence
* Unidentified Anomalous Phenomena Disclosure Act – United States federal lawPages displaying short descriptions of redirect targets

== Tagairtí ==
Cuimsíonn an t-alt seo ábhar atá i mbéal an phobail ó shuíomhanna gréasáin nó ó dhoiciméid de chuid rialtas na Stát Aontaithe.
&lt;references /&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20260510180801/https://www.war.gov/UFO/ Suíomh Gréasáin oifigiúil Roinn Cosanta na Stát Aontaithe (an rannóg UFOanna)]
[[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]]</text>
      <sha1>oanmd3ct08sfoirvu5n7qvvttow4ghp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buaidh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126991</id>
    <revision>
      <id>1332202</id>
      <parentid>1319448</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1332202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2110" sha1="q82t0l6eujqk4doqiprbjn3uiy2dcze" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|llengua=[[Gaeilge na hAlban]]
|fundador=[[Misneachd na hAlban]]
|genere=Iris polaitiúil
|tema=Cúrsaí reatha, polaitíocht, tuairimíocht, léirmheastóireacht
|publicat_a=[[Alba]]
|edicions=5+
|distribucio=I gcló ⁊ rogha alt ar líne
}}

Is iris [[Albain|Albanach]] é '''''[[Buaidh]]''''' a fhoilsíonn [[Misneachd na hAlban]]. Níl sé ag brath ar mhaoiniú stáit. Pléann sé le cúrsaí polaitíochta, teanga, tithíochta agus eacnamaíochta.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/iris-nua-gaidhlig-seolta-ag-misneachd/|teideal=Iris nua Gàidhlig seolta ag Misneachd|dáta=24 DF 2018|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt; 

== Stair ==
Seoladh an chéad eagrán de ''Bhuaidh'' ag [[An Mód Náisiúnta Ríoga|Mód Náisiúnta]] 2018. Bhain Misneachd spreagadh as an iris ''[[Mionlach (iris)|Mionlach]]'' in Éirinn agus chuireadar tús lena n-iris féin ar an múnla céanna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bhí cur síos sa chéad eagrán ar an bplean radacach náisiúnta don teanga a bhí ceaptha ag Misneachd, ar chúrsaí tithíochta agus Gaelscolaíochta sna hoileáin Ghaelacha, agus bhí aistriúchán ann ar an amhrán ''[[Bella ciao|Bella Ciao]]''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* ''[[Mionlach (iris)|Mionlach]]''
* ''[[Carn (iris)|Carn]]''
* ''[[Comhar]]''
* ''[[STEALL]]''
* ''[[TEANGA]]''
* ''[[Y Faner Newydd]]''
* ''[[Barn]]''

== Nascanna amach ==
* Suíomh oifigiúil Mhisneachd na hAlban: [https://www.misneachd.scot/ misneachd.scot]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Irisí nuachta]]
[[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha]]
[[Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin neamhrialta]]
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta]]
[[Catagóir:Nuachtáin ar an eite chlé]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2018]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]]

{{Síol-irisleabhar}}</text>
      <sha1>q82t0l6eujqk4doqiprbjn3uiy2dcze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Forógra Saoirse Mheiriceá</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126999</id>
    <revision>
      <id>1332309</id>
      <parentid>1329811</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10515" sha1="igkkw0qiagnca7jr892lcyr7bx05d11" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Doiciméad}}


Ar an 4 Iúil 1776, ghlac an Dara [[Comhdháil Ilchríochach]] le '''Forógra Saoirse Mheiriceá''', doiciméad a dhearbhaigh go raibh na 13 choilíneacht, a bhí faoi smacht na Breataine, ina Stáit saor agus neamhspleách. Ba é [[Thomas Jefferson]] príomhúdar an Fhorógra. Is lá ceiliúrtha é an 4 Iúil do mhuintir Stáit Aontaithe Mheiriceá ó shin, [[Lá Saoirse Mheiriceá]].

Meastar gur rugadh triúr de shínitheoirí an Fhorógra in Éirinn, agus gur de bhunadh Éireannach cúigear eile.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/ochtar-eireannach-a-shinigh-forogra-na-saoirse-250-bliain-o-shin/a/158047638.html|teideal=Ochtar Éireannach a shínigh Forógra na Saoirse 250 bliain ó shin|údar=Laura Ní Aoidhne|dáta=2026-07-01|language=ga-IE|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2026/06/26/clar-faisneise-nua-freedom-founder-thomas-mckean-and-the-american-revolution-le-craoladh-ar-rte/|teideal=Clár faisnéise nua Freedom Founder: Thomas McKean and the American Revolution le craoladh ar RTÉ|údar=Emily Burns|dáta=2026-06-26|language=ga-IE|work=About RTÉ|dátarochtana=2026-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260713001121/https://about.rte.ie/ie/2026/06/26/clar-faisneise-nua-freedom-founder-thomas-mckean-and-the-american-revolution-le-craoladh-ar-rte/|archivedate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/rol-na-ngael-i-reabhloid-mheircea-a-chioradh-i-scannan-nua-ar-tg4-7079301-Jun2026/|teideal=An ról a bhí ag sinsir chraoltóra i réabhlóid Mheiriceá tugtha chun solais i scannán nua TG4|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=2026-06-27|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/06/reabhloid-mheiricea-agus-lorg-na-ngael-a-fhiosru-i-gclar-nua-ar-tg4/|teideal=Réabhlóid Mheiriceá agus lorg na nGael á fhiosrú i gclár nua ar TG4|údar=Eagarthóir|dáta=2026-06-26|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/a-aghaidh-a-tabhairt-ag-an-taoiseach-ar-an-teach-ban-do-chruinniu-le-huachtaran-sam-donald-trump/|teideal=A aghaidh á tabhairt ag an Taoiseach ar an Teach Bán do chruinniú le hUachtarán SAM Donald Trump|dáta=2026-03-17|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-07-04}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Composition draft.jpg|clé|mion|220x220px|an chéad dréacht, le Thomas Jefferson]]
[[Íomhá:Writing the Declaration of Independence 1776 cph.3g09904.jpg|clé|mion|293x293px|Franklin, Adams agus Jefferson, le Jean Leon Gerome Ferris, 1900]]
[[Íomhá:Declaration independenceFXD.jpg|clé|mion|220x220px|Ar an 11 Meitheamh, cheap an Chomhdháil Coiste na gCúigear chun forógra a dhréachtú.  le John Trumbull, 1819]]
[[Íomhá:Independence Hall Assembly Room.jpg|clé|mion|220x220px|Chas an  an Dara [[Comhdháil Ilchríochach]] san &quot;Independence Hall Assembly Room&quot;, Philadelphia, Pennsylvania, le linn Meitheamh-Lúnasa 1776]]

[[Íomhá:James Smith (Hillsdale College animation).webm|clé|mion|220x220px|Físeán:  [[James Smith]] as Tír Eoghain&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=James Smith (Pennsylvania politician)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Smith_(Pennsylvania_politician)&amp;oldid=1362489392|journal=Wikipedia|date=2026-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:George Taylor (Hillsdale College animation).webm|clé|mion|220x220px|Físeán:  [[George Taylor]] as Éireann&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=George Taylor (Pennsylvania politician)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Taylor_(Pennsylvania_politician)&amp;oldid=1351381361|journal=Wikipedia|date=2026-04-27|language=en}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Matthew Thornton (Hillsdale College animation).webm|clé|mion|220x220px|Físeán:  [[Matthew Thornton]] as Éireann&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Matthew Thornton|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Matthew_Thornton&amp;oldid=1353582034|journal=Wikipedia|date=2026-05-11|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

[[Íomhá:The Story of America- The Declaration of Independence.webm|clé|mion|220x220px|Físeán :&quot;&lt;bdi&gt;The Story of America&quot; ([[An Teach Bán]] de chuid Trump in 2026 le Hillsdale College)&lt;/bdi&gt;]]

== Cúlra ==
Thosaigh [[Cogadh Saoirse Mheiriceá]] i mí Aibreáin 1775, le cathanna Lexington agus Concord. I mí an Mheithimh 1776, chuir [[Richard Henry Lee]], ionadaí ó Virginia, rún faoi bhráid na Comhdhála Ilchríochaí — ar a dtugtar Rún Lee — ag maíomh gur cheart do na coilíneachtaí a bheith saor agus neamhspleách go hiomlán ón mBreatain.  Ar an 11 Meitheamh, cheap an Chomhdháil Coiste na gCúigear chun forógra a dhréachtú a mhíneodh agus a chosnódh an cinneadh sin os comhair an domhain.

== Dréachtú an Fhorógra ==
Bhí cúigear ar an gcoiste dréachtaithe: Thomas Jefferson (Virginia), John Adams (Massachusetts), Benjamin Franklin (Pennsylvania), Robert R. Livingston (Nua-Eabhrac) agus Roger Sherman (Connecticut). D'iarr an coiste ar Jefferson an chéad dréacht a scríobh, agus rinne sé sin idir an 11 agus an 28 Meitheamh, go príomha ina sheomra cónaithe i bhFilideilfia. Bhí tionchar mór ag fealsúnacht John Locke, ag paimfléad Thomas Paine dar teideal ''Common Sense'', agus ag Dearbhú Chearta Virginia (a scríobh George Mason) ar dhréacht Jefferson.

Nuair a bhí an dréacht réidh, chuir Adams agus Franklin roinnt athruithe beaga leis, agus cuireadh os comhair na Comhdhála é an 28 Meitheamh. Bhain an Chomhdháil thart ar an gceathrú cuid den téacs bunaidh de, ina measc sliocht ina gcáineadh Jefferson trádáil na sclábhaithe go géar — baineadh amach é seo ar mhaithe le toilteanas Carolina Theas, na Seoirsia, agus roinnt stát ó thuaidh.

== Ábhar an Fhorógra ==
Tá trí chuid ag an bhForógra. 

Sa chéad chuid, an réamhrá, leagtar amach an fhealsúnacht pholaitiúil is bun leis an ndoiciméad.  Agus nuair a éiríonn rialtas millteach do na cearta seo, go bhfuil sé de cheart ag an bpobal é a athrú nó a chur ar leataobh.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-t-adh-ar-eirinn-nach-bhfuil-easpa-muinine-chomh-forleathan-agus-ata-sna-stait-aontaithe/|teideal=Tá an t-ádh ar Éirinn nach bhfuil easpa muiníne chomh forleathan agus atá sna Stáit Aontaithe|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-07-04|údar=Cathal Mac Coille|dáta=4 Iúil 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa dara cuid, liostaítear breis is fiche gearán i gcoinne Rí [[Seoirse III na Breataine Móire agus na hÉireann|Seoirse III na Breataine]] — diúltú dlíthe córa a cheadú, arm buan a choinneáil gan toiliú na gcoilíneachtaí, cáin a ghearradh gan ionadaíocht, agus cosc ar thriail os comhair giúiré ina measc.

Sa tríú cuid, an dearbhú féin, fógraítear go bhfuil na coilíneachtaí ina Stáit shaora agus neamhspleácha, saor ó gach dílseacht don Choróin Bhriotanach, agus go bhfuil lánchumhacht acu cogadh a fhearadh, síocháin a dhéanamh, agus conarthaí a shíniú le náisiúin eile.

'''Aistriúcháin''':&lt;blockquote&gt;“Táimid den bharúil gur ríléir gur cruthaíodh gach fear ar bhonn cothrom agus gur bhronn an Cruthaitheoir cearta doshannta áirithe orthu, ina measc Beatha, Saoirse agus tóraíocht Sonais.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt; Ionas go mbuanófaí na cearta seo caithfear an ceart a thabhairt do dhaoine a rialtas féin a roghnú. Más rud é go dtosaíonn an rialtas sin ag baint saoirse ón bpobal ba cheart go mbeadh cead ag muintir na tíre deireadh a chur leis an rialtas sin agus ceannairí nua a phiocadh ina áit… Mar sin, fógraímid, ionadaithe Stáit Aontaithe Mheiriceá atá bailithe le chéile anseo go bhfuil sé de cheart ag na coilíneachtaí seo a bheith saor agus nach ceart dúinn a bheith dílis do Rí na Breataine. Ba cheart gach ceangail le Ríocht na Breataine a bhriseadh. Tá sé de cheart againn caidrimh a bhunú, síocháin a bhunú agus trádáil a dhéanamh le tíortha eile agus sinn neamhspleách. Ba cheart dúinn a bheith cosúil le gach tír neamhspleách eile ar domhan.&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tairseachcogg.ie/Container/Documents/18-go-20-R%C3%A9abhl%C3%B3id-Mheirice%C3%A1-na-Fraince-agus-%C3%89ir%C3%AD-Amach-1798_20230105085134289.pdf|teideal=18-20 Réabhlóid Mheiriceá, na Fraince agus Éirí Amach 1798|údar=tairseachcogg.ie|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Glacadh agus síniú ==
Is minic a mheastar gur ar an 4 Iúil a síníodh an Forógra, ach ní hea go beacht. Ar an 2 Iúil a ghlac an Chomhdháil le Rún Lee féin (an cinneadh iarbhír neamhspleáchas a dhearbhú); ar an 4 Iúil a ghlac sí le téacs an Fhorógra tar éis trí lá díospóireachta; agus ba ar an 2 Lúnasa 1776 a shínigh formhór na n‑ionadaithe an cóip chriostalaithe ar pár. Ba é [[John Hancock]], Uachtarán na Comhdhála, an chéad duine a shínigh, agus a shíniú mór, feiceálach ar cheann de na cinn is aitheanta i stair Mheiriceá. Cúigear ionadaí a shínigh níos déanaí fós, tar éis an 2 Lúnasa; sa deireadh, 56 ionadaí ar fad a chuir a lámh leis an doiciméad.

== Na Gaeil agus an Forógra ==
Meastar gur rugadh triúr de shínitheoirí an Fhorógra in Éirinn, agus gur de bhunadh Éireannach cúigear eile,&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;  ina measc bhí [[James Smith]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; as Tír Eoghain, George Taylor&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; agus Matthew Thornton.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tionchar ==
Sheas Forógra Saoirse Mheiriceá mar inspioráid do náisiúnaithe ar fud fad na cruinne a bhí ag lorg a gcuid saoirse, [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|Éirí Amach na hÉireann]] agus na h[[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Éireannaigh Aontaithe]] in 1798 ina measc.

In 1886, bhronn muintir na Fraince [[Dealbh na Saoirse]] ar mhuintir na Stát Aontaithe chun comóradh a dhéanamh ar chéad bliain ó shíniú an Fhorógra; tá dáta an 4 Iúil 1776 scríofa i litreacha Rómhánacha ar an tábla ina lámh chlé.

In 1916, agus [[Forógra na Poblachta]] á chruthú, feictear go soiléir an tionchar a d'imir Forógra Mheiriceá ar cheannas stáit a bhaint amach ag Éirinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Lá Saoirse Mheiriceá]]  
* [[Cogadh Saoirse Mheiriceá]] (1775-1783) 
* [[Dealbh na Saoirse]]  
* [[Forógra na Poblachta|Forógra na Poblachta (]]Éire)

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:1776]]
[[Catagóir:Doiciméid dlí]]</text>
      <sha1>igkkw0qiagnca7jr892lcyr7bx05d11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dàna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127204</id>
    <revision>
      <id>1332196</id>
      <parentid>1321862</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Nasc curtha leis</comment>
      <origin>1332196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4472" sha1="q5wg3novmrv0k22ammt6piu8ngai6yn" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|format=ar líne
|idioma=[[Gaeilge na hAlban]]
}}

Iris neamhspleách ar líne ab ea '''''Dàna''''' &lt;small&gt;(ga: &quot;dána&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=dàna|author=[[Kevin P. Scannell]]|date=2016|journal=[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]|url=https://kevinscannell.com/files/gd2ga.pdf}}&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt; a bhí go hiomlán i n[[Gaeilge na hAlban]]. Foireann oibrithe deonacha a bhí ina bhun. Ghlacadh sé le haighneachtaí alt tríd an ríomhphost. Bunaíodh sa bhliain 2014 agus a bhí sé ag foilsiú altanna go dtí 2020.

== Rún ==
Rinne an iris cur síos ar a cuspóir mar seo a leanas:

* ''cha robh iris Ghàidhlig sam bith ann, mar sin bha sinn airson a bhith a' lìonadh beàrn le rudeigin snasail 's spòrsail''{{Break}}&quot;ní raibh iris Ghaeilge ar bith ann, mar sin bhíomar ar son a bheith a' líonadh bearna le rud éigin snasta 's spraíúil&quot;
* ''bha sinn airson a' Ghàidhlig àbhaisteachadh, gu h-àraidh air-loidhne''{{Break}}&quot;bhíomar ar son a' Ghaeilge a normalú, go háirithe ar líne&quot;
* ''bha sinn airson cothroman cleachdaidh a chruthachadh a thaobh na Gàidhlig san fharsaingeachd''{{Break}}&quot;bhíomar ar son deiseanna cleachtaidh a chruthú ó thaobh na Gaeilge de i gcoitinne&quot;
* ''bha sinn airson leughadh agus sgrìobhadh na Gàidhlig a bhrosnachadh gu sònraichte''{{Break}}&quot;bhíomar ar son léamh agus scríobh na Gaeilge a spreagadh go sonrach&quot;

== Stair ==
Thosaigh ''Dàna'' ag foilsiú altanna sa bhliain 2013 tar éis gur tháinig scéala go mbeadh deireadh ag teacht le ''[[Cothrom (iris)|Cothrom]]'', iris Ghaeilge na hAlban [[Clì]] do fhoghlaimeoirí (chuaigh sé le dáileadh digiteach tar éis sin). Ba é ''Dàna'' an chéad ríomhiris i nGaeilge na hAlban.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/26513746|language=Gaeilge na hAlban|work=[[Naidheachdan a' BhBC]]|teideal=Iris ùr Ghàidhlig ri fhaotainn air-loidhne|dáta=10 Márta 2014}}&lt;/ref&gt;

Agus é feasach ar an suaitheadh a tharla de dheasca dhúnadh tobann tréimhseachán [[Gaeilge na hAlban|Gàidhlig na hAlban]] a d'imigh roimhe, lena n-áirítear ''Cothrom'' agus na hirise liteartha ''[[Gairm]]'' agus ''[[Gath (iris)|Gath]]'' mar gheall ar scor deontas, thograigh Dàna fanacht neamhspleách ar chinntí maoinithe seachtracha. Mar thoradh air sin, is oibrithe deonacha iad na heagarthóirí agus na scríbhneoirí go léir.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://danamag.org/mur-deidhinn/|title=Mar dhèidhinn|work=danamag.org|access-date=27 Eanáir 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205150810/http://danamag.org/mur-deidhinn/|archive-date=5 Feabhra 2015}}&lt;/ref&gt;

== Ábhar ==
D'fhoilsíodh sé réimse leathan alt go digiteach, lena n-áirítear cúrsaí nuachta, polaitíochta, teicneolaíochta, Gaeilge, ginearálta, litríochta agus ábhair nach iad.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://danamag.org/|title=dhachaigh|work=danamag.org|access-date=16 Eanáir 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313170436/http://danamag.org/|archive-date=13 Márta 2014}}&lt;/ref&gt;

Sheachain an iris úsáid an Bhéarla gach uair ab fhéidir, agus tharraing sé aird ar an líon mór Béarla a bhí ar na meáin Ghaeilge mar dhea, go háirithe [[BBC Alba]], agus ar na hiarrachtaí a chuaigh thar fóir dar leo chun na meáin chéanna intuigthe ag Béarlóirí ar aimhleas chainteoirí Ghaeilge na hAlban.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://danamag.org/dubhlan-shanjeev-bbc-alba/|title=Dubhlan Shanjeev BBC Alba|author=Rhona NicDhùghaill|work=Dàna|access-date=27 Eanáir 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151022121411/http://danamag.org/dubhlan-shanjeev-bbc-alba/|archive-date=22 Deireadh Fómhair 2015}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* ''[[Cothrom (iris)|Cothrom]]'' (ar scor)
* ''[[Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu]]''
* ''[[STEALL]]''
* [[Naidheachdan a' BhBC]]
* ''[[Buaidh]]''
* ''[[NÓS]]''
* ''[[Y Selar]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20230210011728/http://danamag.org/ cartlann] danamag.org

[[Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge]]
[[Catagóir:Láithreáin gréasáin]]
[[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí ceoil]]
[[Catagóir:Irisí Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha]]
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2014]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]]</text>
      <sha1>q5wg3novmrv0k22ammt6piu8ngai6yn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332208</id>
      <parentid>1332196</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Curtha i bhfochatagóir</comment>
      <origin>1332208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4497" sha1="irtgq1knym59z0w4mawmpm8evj4fk4v" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|format=ar líne
|idioma=[[Gaeilge na hAlban]]
}}

Iris neamhspleách ar líne ab ea '''''Dàna''''' &lt;small&gt;(ga: &quot;dána&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=dàna|author=[[Kevin P. Scannell]]|date=2016|journal=[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]|url=https://kevinscannell.com/files/gd2ga.pdf}}&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt; a bhí go hiomlán i n[[Gaeilge na hAlban]]. Foireann oibrithe deonacha a bhí ina bhun. Ghlacadh sé le haighneachtaí alt tríd an ríomhphost. Bunaíodh sa bhliain 2014 agus a bhí sé ag foilsiú altanna go dtí 2020.

== Rún ==
Rinne an iris cur síos ar a cuspóir mar seo a leanas:

* ''cha robh iris Ghàidhlig sam bith ann, mar sin bha sinn airson a bhith a' lìonadh beàrn le rudeigin snasail 's spòrsail''{{Break}}&quot;ní raibh iris Ghaeilge ar bith ann, mar sin bhíomar ar son a bheith a' líonadh bearna le rud éigin snasta 's spraíúil&quot;
* ''bha sinn airson a' Ghàidhlig àbhaisteachadh, gu h-àraidh air-loidhne''{{Break}}&quot;bhíomar ar son a' Ghaeilge a normalú, go háirithe ar líne&quot;
* ''bha sinn airson cothroman cleachdaidh a chruthachadh a thaobh na Gàidhlig san fharsaingeachd''{{Break}}&quot;bhíomar ar son deiseanna cleachtaidh a chruthú ó thaobh na Gaeilge de i gcoitinne&quot;
* ''bha sinn airson leughadh agus sgrìobhadh na Gàidhlig a bhrosnachadh gu sònraichte''{{Break}}&quot;bhíomar ar son léamh agus scríobh na Gaeilge a spreagadh go sonrach&quot;

== Stair ==
Thosaigh ''Dàna'' ag foilsiú altanna sa bhliain 2013 tar éis gur tháinig scéala go mbeadh deireadh ag teacht le ''[[Cothrom (iris)|Cothrom]]'', iris Ghaeilge na hAlban [[Clì]] do fhoghlaimeoirí (chuaigh sé le dáileadh digiteach tar éis sin). Ba é ''Dàna'' an chéad ríomhiris i nGaeilge na hAlban.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/26513746|language=Gaeilge na hAlban|work=[[Naidheachdan a' BhBC]]|teideal=Iris ùr Ghàidhlig ri fhaotainn air-loidhne|dáta=10 Márta 2014}}&lt;/ref&gt;

Agus é feasach ar an suaitheadh a tharla de dheasca dhúnadh tobann tréimhseachán [[Gaeilge na hAlban|Gàidhlig na hAlban]] a d'imigh roimhe, lena n-áirítear ''Cothrom'' agus na hirise liteartha ''[[Gairm]]'' agus ''[[Gath (iris)|Gath]]'' mar gheall ar scor deontas, thograigh Dàna fanacht neamhspleách ar chinntí maoinithe seachtracha. Mar thoradh air sin, is oibrithe deonacha iad na heagarthóirí agus na scríbhneoirí go léir.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://danamag.org/mur-deidhinn/|title=Mar dhèidhinn|work=danamag.org|access-date=27 Eanáir 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205150810/http://danamag.org/mur-deidhinn/|archive-date=5 Feabhra 2015}}&lt;/ref&gt;

== Ábhar ==
D'fhoilsíodh sé réimse leathan alt go digiteach, lena n-áirítear cúrsaí nuachta, polaitíochta, teicneolaíochta, Gaeilge, ginearálta, litríochta agus ábhair nach iad.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://danamag.org/|title=dhachaigh|work=danamag.org|access-date=16 Eanáir 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313170436/http://danamag.org/|archive-date=13 Márta 2014}}&lt;/ref&gt;

Sheachain an iris úsáid an Bhéarla gach uair ab fhéidir, agus tharraing sé aird ar an líon mór Béarla a bhí ar na meáin Ghaeilge mar dhea, go háirithe [[BBC Alba]], agus ar na hiarrachtaí a chuaigh thar fóir dar leo chun na meáin chéanna intuigthe ag Béarlóirí ar aimhleas chainteoirí Ghaeilge na hAlban.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://danamag.org/dubhlan-shanjeev-bbc-alba/|title=Dubhlan Shanjeev BBC Alba|author=Rhona NicDhùghaill|work=Dàna|access-date=27 Eanáir 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151022121411/http://danamag.org/dubhlan-shanjeev-bbc-alba/|archive-date=22 Deireadh Fómhair 2015}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* ''[[Cothrom (iris)|Cothrom]]'' (ar scor)
* ''[[Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu]]''
* ''[[STEALL]]''
* [[Naidheachdan a' BhBC]]
* ''[[STEALL]]''
* ''[[Buaidh]]''
* ''[[NÓS]]''
* ''[[Y Selar]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20230210011728/http://danamag.org/ cartlann] danamag.org

[[Catagóir:Láithreáin gréasáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Láithreáin gréasáin]]
[[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí ceoil]]
[[Catagóir:Irisí Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha]]
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2014]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]]</text>
      <sha1>irtgq1knym59z0w4mawmpm8evj4fk4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naidheachdan a' BhBC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127205</id>
    <revision>
      <id>1332207</id>
      <parentid>1321865</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí athraithe</comment>
      <origin>1332207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="167qdo3k6anya2e61ptlni9qujxakqy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is trí '''[[Naidheachdan a' BhBC]]''' &lt;small&gt;(ga: &quot;Nuaíocht an BhBC&quot;)&lt;/small&gt; a fhoilsíonn an [[BBC]] fiosrú agus gearrchuntais nuaíochta i n[[Gaeilge na hAlban]].

==Nascanna amach==
* [https://www.bbc.com/naidheachdan bbc.com/naidheachdan]

==Féach freisin==
* [[BBC Alba]]
* ''[[Buaidh]]''
* ''[[STEALL]]''
* ''[[Dàna]]'' (ar scor)
* [[BBC Gaeilge]]
* [[BBC Radio Cymru]]
* [[Nuacht RTÉ]]
* [[Tuairisc.ie]]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

[[Catagóir:BBC]]
[[Catagóir:Láithreáin gréasáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Láithreáin gréasáin]]
[[Catagóir:Nuachtáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta]]
[[Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Albain]]
&lt;!--[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain ????]]
[[Catagóir:Bunaithe sna ????í]]--&gt;

{{Síol-gd}}</text>
      <sha1>167qdo3k6anya2e61ptlni9qujxakqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Miller (socheolaí)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127670</id>
    <revision>
      <id>1332277</id>
      <parentid>1326093</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62347" sha1="ojlg82ktjrja27p3ro1vvoa432vksnb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[Socheolaíocht|socheolaí]] Briotanach é '''David Miller''' (rugadh 1964) a bhfuil a chuid taighde agus foilseachán dírithe ar [[Ioslamafóibe|an Ioslamafóibe]] agus ar an ar mbolscaireacht.&lt;ref name=&quot;BPost&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646|title=Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back|author=Deeney|first=Yvonne|date=6 December 2021|work=BristolLive}}&lt;/ref&gt; Bhí Miller ina Ollamh le Socheolaíocht in [[Oilthigh Shrath Chluaidh|Ollscoil Strathclyde]] (2004–2011) &lt;ref name=&quot;RG&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.researchgate.net/profile/David_Miller19|title=David Miller - University of Bath, Bath - UB - Department of Social and Policy Sciences - ResearchGate|author=|date=|work=ResearchGate|access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; agus in Ollscoil Bath (2011–2018) agus bhí sé ina Ollamh le Socheolaíocht Pholaitiúil in Ollscoil Bhriostó (2018–2021).&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.theguardian.com/profile/david-miller|title=David Miller|author=|date=|work=The Guardian|access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; Is é comhbhunaitheoir agus comhstiúrthóir na cuideachta neamhbhrabúis Public Interest Investigations (PII) é.&lt;ref name=&quot;NS2021&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newstatesman.com/politics/education/2021/03/why-academic-freedom-no-defence-bristol-university-professor-david-miller|work=New Statesman}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2021, bhris an ollscoil Miller as a phost ag an ollscoil mar gur measadh nár chomhlíon sé na caighdeáin iompair a bhíothas ag súil leo ó bhaill foirne.&lt;ref name=&quot;UoB20211001&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.bris.ac.uk/news/2021/october/prof-miller-statement.html|title=University of Bristol Statement on Professor David Miller|work=University of Bristol|quote=The investigation included an independent report from a leading Queen’s Counsel who considered the important issue of academic freedom of expression and found that Professor Miller’s comments did not constitute unlawful speech.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bloch 2021&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/bristol-university-professor-david-miller-5999798|title=Bristol University professor sacked amid antisemitism accusations|author=Bloch|first=Ben|date=1 October 2021|work=BristolLive|access-date=3 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hall 2021&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.theguardian.com/education/2021/oct/01/bristol-university-sacks-professor-accused-of-antisemitic-comments|title=Bristol University sacks professor accused of antisemitic comments|author=Hall|first=Rachel|date=1 October 2021|work=the Guardian|access-date=3 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-58765052|language=en-GB|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ferrer Robinson Walters Galbinski 2021&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://jewishnews.timesofisrael.com/breaking-professor-david-miller-fired-by-university-of-bristol/|title=Professor David Miller sacked 'with immediate effect' by Bristol University|author=Ferrer|first=Richard|date=16 February 2021|work=Jewish News|access-date=3 December 2021}}&lt;/ref&gt; Bhain an briseadh le líomhaintí ó mhic léinn gur bhain Miller le frith-Sheimíteachas i cheann dá chuid léachtaí. Sa deireadh, glanadh Miller d'aon iompar mídhleathach &lt;ref name=&quot;Mondo Cook 1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://mondoweiss.net/2021/10/after-success-against-corbyn-israel-lobby-ousts-uk-scholar/|title=After success against Corbyn, Israel lobby ousts UK scholar|author=Cook|first=Jonathan|date=7 October 2021|work=Mondoweiss|access-date=8 November 2021}}&lt;/ref&gt; agus in 2026, dhaingnigh an Binse Achomhairc Fostaíochta cinneadh an bhinse fostaíochta in 2024 gur chreideamh fealsúnach faoi chosaint faoi alt 10 den Acht Comhionannais 2010 a bhí i gcreideamh frith-Shíónach Miller.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.thejc.com/news/uk/ruling-that-david-miller-was-wrongfully-dismissed-by-university-of-bristol-for-antizionist-beliefs-upheld-bxdo2671|title=Ruling that David Miller was wrongfully dismissed by University of Bristol for antizionist beliefs upheld|date=4 August 2026|work=[[The Jewish Chronicle]]|access-date=4 August 2026}}&lt;/ref&gt;

== Oideachas, poist agus cleamhnachtaí ==
Ghnóthaigh Miller céim bhaitsiléara amach san [[Bitheolaíocht|eolaíocht bhitheolaíoch]] ó [[Ollscoil Ghlaschú]]. Sa bhliain 1994 fuair sé a PhD faoi stiúir Greg Philo, agus is é an teideal a bhí ar an saothar ná ''The Struggle Over, and Impact of, Media Portrayals of Northern Ireland''.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://core.ac.uk/download/pdf/281486.pdf|title=The Struggle Over, and Impact of, Media Portrayals of Northern Ireland|author=Miller|first=David|date=1994|work=CORE - Open Access Research Papers|access-date=18 June 2025}}&lt;/ref&gt; Thug sé faoi thaighde dochtúireachta ansin leis an Glasgow Media Group.&lt;ref name=&quot;Times Higher Education&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.timeshighereducation.com/fr/news/appointments/419066.article|work=Times Higher Education|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321193005/https://www.timeshighereducation.com/fr/news/appointments/419066.article#survey-answer|archivedate=21 March 2018}}&lt;/ref&gt;

Thosaigh Miller a ghairm bheatha acadúil mar léachtóir agus ansin mar léitheoir i léann na scannán agus na meán in [[Oilthigh Shruighlea]], sular aistrigh sé go dtí an tsocheolaíocht.&lt;ref name=&quot;Times Higher Education&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.timeshighereducation.com/fr/news/appointments/419066.article|work=Times Higher Education|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321193005/https://www.timeshighereducation.com/fr/news/appointments/419066.article#survey-answer|archivedate=21 March 2018}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20180321193005/https://www.timeshighereducation.com/fr/news/appointments/419066.article#survey-answer &quot;Appointments: University of Bath, David Miller&quot;]. ''Times Higher Education''. 23 February 2012. Archived from [https://www.timeshighereducation.com/fr/news/appointments/419066.article the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180321193005/https://www.timeshighereducation.com/fr/news/appointments/419066.article |date=2018-03-21 }} on 21 March 2018&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;21 March&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Ó 2004 go 2011, bhí sé ina Ollamh le Socheolaíocht in Oilthigh Shrath Chluaidh.&lt;ref name=&quot;RG&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.researchgate.net/profile/David_Miller19|title=David Miller - University of Bath, Bath - UB - Department of Social and Policy Sciences - ResearchGate|author=|date=|work=ResearchGate|access-date=21 March 2018}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.researchgate.net/profile/David_Miller19 &quot;David Miller - University of Bath, Bath - UB - Department of Social and Policy Sciences - ResearchGate&quot;]. ''ResearchGate''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;21 March&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Rinneadh Ollamh le Socheolaíocht de in Ollscoil Bath &lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.theguardian.com/profile/david-miller|title=David Miller|author=|date=|work=The Guardian|access-date=21 March 2018}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.theguardian.com/profile/david-miller &quot;David Miller&quot;]. ''The Guardian''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;21 March&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; sa bhliain 2011 agus in Ollscoil Bhriostó sa bhliain 2018.&lt;ref name=&quot;NS2021&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newstatesman.com/politics/education/2021/03/why-academic-freedom-no-defence-bristol-university-professor-david-miller|work=New Statesman}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRich2021&quot;&gt;Rich, Dave (22 March 2021). [https://www.newstatesman.com/politics/education/2021/03/why-academic-freedom-no-defence-bristol-university-professor-david-miller &quot;Why 'academic freedom' is no defence of the Bristol University professor David Miller&quot;]. ''New Statesman''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 August&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Ó 2013 go 2016, bhí sé ina Chomhalta Ceannaireachta um Éiginnteachtaí Domhanda leis an [[Research Councils UK]] (RCUK), áit ar threoraigh sé tionscadal a scrúdaigh feidhm an tsaineolais i réimse [[Sceimhlitheoireacht|na sceimhlitheoireachta]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780198736578.001.0001/oxfordhb-9780198736578-e-42|title=Lying and Deception in Politics|author=Robinson|first=Piers|date=15 November 2018|editor=Meibauer|language=en|work=Oxford Handbooks Online|pages=528–540|doi=10.1093/oxfordhb/9780198736578.013.42|access-date=14 August 2021}}&lt;/ref&gt; Idir 2013 agus 2016, chuir comhlacht maoinithe Taighde agus Nuálaíochta na Ríochta Aontaithe maoiniú £401,552 ar fáil do Miller agus dá chomhúdair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newstatesman.com/politics/education/2021/07/revealed-bristol-academic-under-investigation-alleged-anti-semitism|language=en|work=New Statesman}}&lt;/ref&gt;

Is stiúrthóir ar an Eagraíocht um Staidéir ar an mBolscaireacht (en;Organisation for Propaganda Studies) &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/business-money/economics/article/british-academics-sharing-coronavirus-conspiracy-theories-online-v8nn99zmv|language=en|work=[[The Times]]}}&lt;/ref&gt; é Miller agus is ball den [[Working Group on Syria, Propaganda and Media]] (SPM) é.&lt;ref name=&quot;Humphries 2021 don't sack&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/uk/healthcare/article/dont-sack-university-of-bristol-professor-accused-of-antisemitism-academics-demand-tpnkzhnwz|title=Don't sack University of Bristol professor accused of antisemitism, academics demand - News|author=Humphries|first=Will|date=27 February 2021|work=[[The Times]]|access-date=7 December 2021}}&lt;/ref&gt; Tá cáineadh faighte ag an SPM as fírinneacht an taighde oifigiúil maidir le húsáid arm ceimiceach i gCogadh Cathartha na Siria a cheistiú, chomh maith lena líomhaintí gur chuir na Clogaid Bhána de chuid na Siria ionsaithe bhréagbhrataí ar bun d'fhonn frithbheart an Iarthair a spreagadh i gcoinne rialtas na [[An tSiria|Siria]].&lt;ref name=&quot;PBS NewsHour 2019&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.pbs.org/newshour/show/mysterious-death-of-white-helmets-co-founder-spotlights-toxic-propaganda|title=Mysterious death of White Helmets co-founder spotlights toxic propaganda|date=24 December 2019|work=PBS NewsHour|access-date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;openDemocracy&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.opendemocracy.net/en/north-africa-west-asia/syria-on-academic-freedom-and-responsibility/|title=Syria: on academic freedom and responsibility|author=Ahmad|first=Muhammad Idrees|date=26 April 2018|work=openDemocracy|access-date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2018, comh - scríobh Miller páipéar SPM ar an ionsaí ceimiceach i nDouma.&lt;ref&gt; {{Cite web-en|url=https://www.syriapropagandamedia.org/working-papers/briefing-note-the-alleged-chemical-attack-in-douma-on-7-april-2018-and-other-alleged-chlorine-attacks-in-syria-since-2014|title=Briefing note: the alleged chemical attack in Douma on 7 April 2018, and other alleged chlorine attacks in Syria since 2014|author=McKeigue|first=Paul|date=20 August 2018|work=Working Group on Syria, Propaganda and Media|access-date=5 March 2024}}&lt;/ref&gt; Tháinig an páipéar SPM ar an gconclúid nár thángthas ar aon chonclúid i dtaobh an raibh ionsaí ceimiceach tarlaithe. Sa bhliain 2021, de réir alt tuairime de chuid ''The Jewish Chronicle'', dúirt an páipéar SPM nár úsáid rialtas na Siria airm cheimiceacha i nDouma agus gur bhunaigh sé a chonclúidí ar fhianaise beirt iar-fhostaithe de chuid na [[Eagraíocht um Thoirmeasc ar Airm Cheimiceacha|hEagraíochta um Thoirmeasc ar Airm Cheimiceacha]] (OPCW), a ndearna an OPCW neamhaird ar a gcreidiúnacht. Dúirt alt tuairime ''an Jewish Chronicle'' go raibh Miller tar éis freagra a thabhairt ar an Jewish Chronicle go raibh conclúidí an SPM &quot;vindicated go hiomlán ag an bhfaisnéis ina dhiaidh sin a scaoileadh isteach san fhearann poiblí gur fhreagair Miller an Jewish Chronicle go raibh conclúidí an SPM &quot;totally vindicated by the subsequent information released into the public domain&quot;.&lt;ref name=&quot;TJC20210304&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejc.com/opinion/the-problem-with-miller-ga3usmp1|work=The Jewish Chronicle}}&lt;/ref&gt;

=== Spinwatch agus suíomhanna gréasáin eile ===
Is é Miller comhbhunaitheoir agus comhstiúrthóir na cuideachta neamhbhrabúis Public Interest Investigations (PII), a bhfuil dhá phríomhthionscadal aici, ''Spinwatch'', suíomh Gréasáin &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://spinwatch.org/index.php/about/about-spinwatch|title=About us|work=spinwatch.org}}&lt;/ref&gt; a chuireann síos air féin mar shuíomh atá &quot;devoted to public interest reporting on spin lobbying and political corruption &quot;, agus Powerbase, [[vicí]] a &quot;monitors power networks and conflicts of interest&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.dmiller.info/|title=Home|author=|date=|work=www.dmiller.info|access-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; De réir Jake Wallis Simons de chuid ''The Jewish Chronicle'', fuair PII maoiniú ó MEND agus ón Fhondúireacht Cordoba, agus cuireadh i leith an bheirt acu go bhfuil naisc [[Ioslamachas|Ioslamacha]] acu.&lt;ref name=&quot;TJC20210304&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejc.com/opinion/the-problem-with-miller-ga3usmp1|work=The Jewish Chronicle}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSimons2021&quot;&gt;Simons, Jake Wallis (4 March 2021). [https://www.thejc.com/opinion/the-problem-with-miller-ga3usmp1 &quot;The problem with Miller&quot;]. ''The Jewish Chronicle''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;18 October&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

'''Ailíníonn''' ''SpinWatch'' le spéis Miller i &quot;concentrations of power in society&quot; trí scrúdú a dhéanamh ar líonraí a deir siad a úsáideann &quot;spin and deception&quot; chun &quot;distort public debate and undermine democracy&quot;.&lt;ref name=&quot;NS2021&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newstatesman.com/politics/education/2021/03/why-academic-freedom-no-defence-bristol-university-professor-david-miller|work=New Statesman}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRich2021&quot;&gt;Rich, Dave (22 March 2021). [https://www.newstatesman.com/politics/education/2021/03/why-academic-freedom-no-defence-bristol-university-professor-david-miller &quot;Why 'academic freedom' is no defence of the Bristol University professor David Miller&quot;]. ''New Statesman''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 August&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Rinne ''SpinProfiles'' Miller, tionscadal a bhaineann le ''Spinwatch'', cur síos air féin mar &quot;&quot;encyclopedia of people, issues, and groups shaping the public agenda&quot; &quot; [[Ciclipéid|chiclipéid]] chomhoibríoch de dhaoine, saincheisteanna agus tá &quot;close to ten thousand profiles of [[think tank]]s, lobbying organisations and those associated with them&quot;.&lt;ref name=&quot;SPoint2010&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://standpointmag.co.uk/questions-david-miller-must-answer/|work=Standpoint|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210813124928/https://standpointmag.co.uk/questions-david-miller-must-answer/|archivedate=13 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gdn2010&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/libertycentral/2010/jul/06/meleagrou-hitchens-spinwatch-censorship|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Bogadh ábhar ''SpinProfiles'' go Powerbase, suíomh gréasáin nua, in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://spinprofiles.org/|title=Spin Profiles|work=spinprofiles.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://powerbase.info/index.php/Main_Page|title=Powerbase|work=powerbase.info}}&lt;/ref&gt; De réir Miller, thóg an cláraitheoir ainm fearainn an suíomh gréasáin ''SpinProfiles'' síos an samhradh sin tar éis do ''SpinProfiles'' faisnéis a bhaint faoi Alexander Meleagrou - Hitchens óna shuíomh.&lt;ref name=&quot;Gdn2010&quot; /&gt; Sa bhliain 2010, scríobh Shiraz Maher in ''Standpoint'' nach raibh iontrálacha ar fáil i ''SpinProfiles'' faoi [[Muslim Council of Britain]] (MCB) agus IEngage (an t-ainm faoina raibh MEND ag an am).&lt;ref name=&quot;SPoint2010&quot; /&gt;

Sa bhliain 2019, chuir &lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Community_Security_Trust&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Community Security Trust&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;120&quot;&gt;Community Security Trust&lt;/a&gt; gearán isteach chuig Ollscoil Bhriostó faoi Miller agus thug siad comhairle agus tacaíocht do Chumann Giúdach Ollscoil Bhriostó nuair a rinne siad gearán ar leithligh.&lt;ref name=&quot;BPost&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646|title=Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back|author=Deeney|first=Yvonne|date=6 December 2021|work=BristolLive}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeeney2021&quot;&gt;Deeney, Yvonne (6 December 2021). [https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646 &quot;Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back&quot;]. ''BristolLive''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; In alt a foilsíodh sa ''New Statesman'' in 2021, scríobh Dave Rich, Ceann Beartais ag an Community Security Trust, go léiríonn ''Spinwatch'' &quot;echoes certain facets of &lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Antisemitism&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Antisemitism&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;127&quot;&gt;anti-Semitic&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Conspiracism&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Conspiracism&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;128&quot;&gt;conspiracism&lt;/a&gt;&quot; &quot;. Cháin Rich leabhrán ón mbliain 2011, a chomhscríobh Miller, dar teideal ''The Cold War on British Muslims'', &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.islamagainstextremism.com/dld.cfm?a=isjeyf|title=Tom Mills, Tom Griffin and David Miller, ''The Cold War on British Muslims'', Spinwatch, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150613084843/http://www.islamagainstextremism.com/dld.cfm?a=isjeyf|archive-date=13 June 2015}}&lt;/ref&gt; a mhaígh, dar le Rich, go raibh sé ag nochtadh &quot;for the first time the network of individuals and foundations that are bankrolling the cold war on British [[Moslamach|Muslims]]&quot;.&lt;ref name=&quot;NS2021&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newstatesman.com/politics/education/2021/03/why-academic-freedom-no-defence-bristol-university-professor-david-miller|work=New Statesman}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRich2021&quot;&gt;Rich, Dave (22 March 2021). [https://www.newstatesman.com/politics/education/2021/03/why-academic-freedom-no-defence-bristol-university-professor-david-miller &quot;Why 'academic freedom' is no defence of the Bristol University professor David Miller&quot;]. ''New Statesman''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 August&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Bhí suíomh Gréasáin eile de chuid Miller, Neocon Europe, &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.neoconeurope.eu/|title=Welcome!|work=www.neoconeurope.eu|access-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032032/https://neoconeurope.eu/|archive-date=22 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://dmiller.info/23-articles/research/projects/81-neocon-europe-database|title=Neocon Europe database|work=dmiller.info}}&lt;/ref&gt; ina óstach ar ábhar a scríobh Kevin MacDonald, síceolaí éabhlóideach Meiriceánach a bhí ina fhinné do David Irving ina éileamh clúmhillte nár éirigh leis in aghaidh Penguin Books agus Deborah Lipstadt. Dúirt Miller gur bhain sé ráitis MacDonald i mí na Samhna 2009, &quot;as soon as I became aware that they had been posted on the site&quot;. I mí na Nollag 2009, dúirt Miller: &quot;Macdonald has been repeatedly and rightly (in our view) accused of racism. Moreover, the statements expressed core essentialist anti-semitic/racist ideas. This material should not have been posted and is in no way endorsed by this site. I apologise for, and deeply regret, this error.&quot; &lt;ref name=&quot;SPoint2010&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://standpointmag.co.uk/questions-david-miller-must-answer/|work=Standpoint|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210813124928/https://standpointmag.co.uk/questions-david-miller-must-answer/|archivedate=13 August 2021}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMaher2010&quot;&gt;Maher, Shiraz (13 July 2010). [https://web.archive.org/web/20210813124928/https://standpointmag.co.uk/questions-david-miller-must-answer/ &quot;Questions David Miller must answer&quot;]. ''Standpoint''. Archived from [https://standpointmag.co.uk/questions-david-miller-must-answer/ the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210813124928/https://standpointmag.co.uk/questions-david-miller-must-answer/ |date=2021-08-13 }} on 13 August 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 August&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/libertycentral/2010/jul/13/spinwatch-right-reply-david-miller|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://hurryupharry.net/2009/12/10/questions-for-david-miller-at-neoconeurope/|title=Questions for David Miller at NeoconEurope|date=10 December 2009|work=[[Harry's Place]]}}&lt;/ref&gt;

== Na Tuairimí le linn na tréimhse in Ollscoil Bhriostó ==

=== Tuairimí faoi Shionaigh agus Iosrael in 2019 agus 2020 ===
Sa bhliain 2019, dúirt Miller go raibh Iosrael ag tacú le himeachtaí idirchreidmheacha a raibh baint acu le Moslamaigh agus Giúdaigh mar chapall na Traí chun glacadh leis an tSionachas sa phobal Moslamach a mhéadú. Mar shampla, luaigh Miller cruinniú Moslamach agus Giúdach ag &lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/East_London_Mosque&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;East London Mosque&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;144&quot;&gt;an East London Mosque&lt;/a&gt;..&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://fathomjournal.org/fathom-long-read-the-meaning-of-david-miller/|work=Fathom}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.haaretz.com/world-news/2021-03-01/ty-article-opinion/.highlight/the-uk-academic-spewing-antisemitic-conspiracies-and-his-eager-apologists/0000017f-e02a-d38f-a57f-e67a47850000|work=Haaretz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.timesofisrael.com/uk-police-academic-calling-jewish-students-pawns-of-israel-may-be-hate-crime/|work=[[The Times of Israel]]}}&lt;/ref&gt;

Scríobh Sabrina Miller, a bhí ina hOifigeach Feachtais ag cumann mac léinn Giúdach Bhristó (JSoc), agus a bhí i mbun feachtais chun David Miller a chur as oifig ó Ollscoil Bhristó, roinnt alt faoi Miller. De réir Sabrina Miller, rinne JSoc gearán le hOllscoil Bhristó in 2019 faoi mhodúl léachta Miller, &quot;Harms of the Powerful&quot;.&lt;ref name=&quot;jcmarch21&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejc.com/opinion/jewish-students-do-not-feel-safe-from-miller-gfx05jy9|work=The Jewish Chronicle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://thetab.com/uk/bristol/2020/10/22/im-a-jewish-uob-student-and-im-sick-of-worrying-about-professor-david-miller-41136|work=The Tab}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sabrina Miller Telegraph&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2021/02/22/jewish-student-bristol-university-david-millers-anti-semitic/|work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; Bhain Miller úsáid as sleamhnán PowerPoint le linn léachta amháin, a chruthaigh sé in 2013, agus é mar aidhm aige a léiriú go raibh líonra Síónach ann sa Bhreatain.&lt;ref name=&quot;NS2021&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newstatesman.com/politics/education/2021/03/why-academic-freedom-no-defence-bristol-university-professor-david-miller|work=New Statesman}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRich2021&quot;&gt;Rich, Dave (22 March 2021). [https://www.newstatesman.com/politics/education/2021/03/why-academic-freedom-no-defence-bristol-university-professor-david-miller &quot;Why 'academic freedom' is no defence of the Bristol University professor David Miller&quot;]. ''New Statesman''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 August&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; I Meán Fómhair 2019, scríobh ''The Telegraph'' &quot;while there is no suggestion of anti-Semitism&quot;, chuir léacht Miller &quot;anti-Semitic language, tropes and [[teoiricí comhcheilge|conspiracy theories]]&quot; i gcuimhne do mhic léinn.&lt;ref name=&quot;Telegraph20190806&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/09/08/bristol-university-accused-failing-heed-jewish-students-complaints/|work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; Dúirt Dave Rich go raibh poist athraithe ag daoine aonair atá liostaithe ar an sleamhnán nó go bhfuair siad bás sa tréimhse idir eatarthu idir an dá linn.&lt;ref name=&quot;NS2021&quot; /&gt; Dúirt Miller &quot;I don't teach conspiracy theories of any sort&quot; agus gur &quot;simply a matter of fact&quot; atá ann go bhfuil “&quot;parts of the Zionist movement are involved in funding Islamophobia.&quot; Dhiúltaigh an ollscoil don ghearán ó JSoc mar nach raibh aon ábhar i léacht Miller a bhí naimhdeach do Ghiúdaigh agus dá bhrí sin nach bhféadfaí é a mheas mar ábhar frith-Sheimíteach.&lt;ref name=&quot;Telegraph20190806&quot; /&gt;

Ar an 20 Bealtaine 2020, cuireadh Miller ar fionraí mar bhall de [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]], agus d’éirigh sé as an mí dár gcionn, tar éis dó ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre, [[Keir Starmer|Keir Starmer,]] a chúiseamh as airgead a thógáil ón &quot;the Zionist movement&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/jsoc-bristol-university-david-miller_uk_602bd532c5b680717eea7b39|work=HuffPost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gogarty 2021 appalling&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/bristol-uni-professor-makes-appalling-5020831|title=Bristol professor makes 'appalling' comments in Zoom call|author=Gogarty|first=Conor|date=19 February 2021|work=BristolLive|access-date=7 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kennedy 2020 quits&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/zionists-have-taken-over-labour-xczt85sck|title=Lecturer David Miller quits 'Zionist' Labour Party - News|author=Kennedy|first=Dominic|date=15 June 2020|work=[[The Times]]|access-date=7 December 2021}}&lt;/ref&gt; An mhí sin, dúirt Miller gur dheimhnigh an &quot;targeted harassment&quot; a rinneadh air féin agus ar bhaill shóisialacha eile &quot;the degree of influence that Zionist advocates and lobbyists for Israel have over disciplinary processes and Party policy.&quot; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/zionists-have-taken-over-labour-xczt85sck|work=[[The Times]]}}&lt;/ref&gt;

I bhfóram poiblí ar líne ar an 29 Iúil 2020, dúirt Miller:&quot;The Zionist movement, and the Israeli government, are the enemy of the left, the enemy of world peace, and they must be directly targeted.&quot;&lt;ref name=&quot;Times20210304&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/uk/education/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw|work=[[The Times]]|archiveurl=https://archive.today/20210304171933/https://www.thetimes.co.uk/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw|archivedate=4 March 2021|quote=The 116 politicians tell Brady in the letter: 'Professor Miller has brought your university into disrepute. You must now act before any further damage is done.' Miller was accused of antisemitism after calling Zionism 'the enemy' which had to be defeated and claiming it was 'fundamental to Zionism to encourage Islamophobia and anti-Arab racism'. He said there was an attempt by 'the Israelis' to 'impose their will all over the world'.}}&lt;/ref&gt;

=== Tuairimí faoi mhic léinn Giúdacha, Iosrael, agus an tSionachas in 2021 ===

==== Mic léinn Giúdacha ====
Dúirt Cumann Giúdach Ollscoil Bhristó (JSoc) gur tugadh drochíde dá mbaill tar éis dóibh a bheith roghnaithe amach mar &quot;part of the [[Union of Jewish Students|UJS]] which is a direct member of the [[World Zionist Organization]].&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://jewishnews.timesofisrael.com/action-urged-over-bristol-academic-who-called-for-end-zionism-as-an-ideology/|language=en-US|work=Jewish News Times of Israel}}&lt;/ref&gt; De réir Sabrina Miller, timpeall an ama chéanna, in agallamh leis an bhfoilseachán frith-Shíónach ''[[The Electronic Intifada|Electronic Intifada]]'', dúirt Miller gur chruthaigh JSoc na hollscoile agus Aontas na Mac Léinn Giúdacha (UJS), a bhfuil baint aici leis, &quot;a charade of false antisemitism allegations.&quot;.&lt;ref name=&quot;jcmarch21&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejc.com/opinion/jewish-students-do-not-feel-safe-from-miller-gfx05jy9|work=The Jewish Chronicle}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMiller2021&quot;&gt;Miller, Sabrina (March 2021). [https://www.thejc.com/opinion/jewish-students-do-not-feel-safe-from-miller-gfx05jy9 &quot;What will it take for Bristol to sack this lecturer?&quot;]. ''The Jewish Chronicle''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;18 October&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sabrina Miller Telegraph&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2021/02/22/jewish-student-bristol-university-david-millers-anti-semitic/|work=The Telegraph}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMiller2021&quot;&gt;Miller, Sabrina (22 February 2021). [https://www.telegraph.co.uk/news/2021/02/22/jewish-student-bristol-university-david-millers-anti-semitic/ &quot;As a Jewish student at Bristol University, David Miller's anti-Semitic comments make me worried&quot;]. ''The Telegraph''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 October&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; I ráiteas, dúirt Ollscoil Bhriostó nach raibh sí ag tacú leis na tuairimí a rinne an tOllamh David Miller; ag rá &quot;(it did) not endorse the comments made by Professor David Miller about our Jewish students,&quot; agus &quot;we must balance the rights and often wide-ranging views of students and staff with institutional policies and national law concerning academic freedom and freedom of speech.&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-56323332|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

Ar an 23 Feabhra, scríobh Daniel Finkelstein, i gcolún don ''[[The Times|Times]]'', &quot;waywardness has a place in academic life&quot; agus go raibh amhras air faoi fhiúntais &quot;[[cealchultúr|cancel culture]].&quot; Ba é an cheist a bhí ag cur ina luí ar Finkelstein gur cheart Miller a bhaint as a phost ná a &quot;attack [on] the Bristol University Jewish Society — proper, actual students at his own university — as being part of a co-ordinated campaign of censorship directed by the state of Israel.&quot; Dúirt Miller le ''The Jewish Chronicle'' roimhe seo; &quot;There is a real question of abuse here — of Jewish students on British campuses being used as political pawns by a violent, racist foreign regime engaged in [[glanadh eitneach|ethnic cleansing]]. The [[Union of Jewish Students|UJS]]’ lobbying for Israel is a threat to the safety of Arab and Muslim students as well as of Jewish students and indeed of all critics of Israel.&quot; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/comment/article/bristol-should-expel-its-conspiracist-professor-htmgmhvw3|work=[[The Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.timesofisrael.com/nearly-200-scholars-back-uk-lecturer-who-called-jewish-students-israel-pawns/|work=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt;

I mí an Mhárta, chuir an Grúpa Parlaiminte Uile-Pháirtí i gcoinne Frith-Sheimíteachais (APPGAA) ina leith ar Miller go raibh sé &quot;inciting hatred against Jewish students.&quot; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-56323332|language=en-GB|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-56428737|language=en-GB|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bristolpost&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/bristol-uni-professor-makes-appalling-5020831|title=Bristol professor makes 'appalling' comments in Zoom call|author=Gogarty|first=Conor|date=19 February 2021|language=en|work=BristolLive|access-date=13 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Times20210304&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/uk/education/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw|work=[[The Times]]|archiveurl=https://archive.today/20210304171933/https://www.thetimes.co.uk/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw|archivedate=4 March 2021|quote=The 116 politicians tell Brady in the letter: 'Professor Miller has brought your university into disrepute. You must now act before any further damage is done.' Miller was accused of antisemitism after calling Zionism 'the enemy' which had to be defeated and claiming it was 'fundamental to Zionism to encourage Islamophobia and anti-Arab racism'. He said there was an attempt by 'the Israelis' to 'impose their will all over the world'.}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHumphries2021&quot;&gt;Humphries, Will (4 March 2021). [https://www.thetimes.com/uk/education/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw &quot;MPs and peers call on Bristol University to condemn academic in antisemitism row&quot;]. ''[[The Times]]''. [[International Standard Serial Number|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0140-0460 0140-0460].&lt;q&gt;The 116 politicians tell Brady in the letter: 'Professor Miller has brought your university into disrepute. You must now act before any further damage is done.' Miller was accused of antisemitism after calling Zionism 'the enemy' which had to be defeated and claiming it was 'fundamental to Zionism to encourage Islamophobia and anti-Arab racism'. He said there was an attempt by 'the Israelis' to 'impose their will all over the world'.&lt;/q&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Teimpléad:Lua idirlín|cite news]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]&lt;/ref&gt;

==== Iosrael agus an tSionachas ====
I litir dar dáta an 19 Feabhra, dúirt Marie van der Zyl, Uachtarán Bhord Ionadaithe Ghiúdaigh na Breataine, go bhfuil &quot;ionsaithe atá ag éirí níos histéirí ar eagraíochtaí Giúdacha na Breataine ag ardú an dóchúlachta go ndéanfar fíordhíobháil fhisiciúil anois&quot;. Dúirt sí go raibh sí ag freagairt a &quot;ionsaithe i gcoinne phobal Giúdach na Ríochta Aontaithe, eagraíochtaí pobail Giúdacha agus mic léinn Giúdacha, a d'fhéadfaí a rá go carthanúil mar rud atá go hiomlán ar mire&quot; agus líomhnaigh sí go raibh &quot;dúil ar leith&quot; aige san Iontaobhas Slándála Pobail a dúirt Miller &quot;ba chóir a bheith faoi imscrúdú mar gheall ar a naisc le Stát Iosrael.&quot; &lt;ref name=&quot;Mendel Robinson Walters Galbinski 2021&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://jewishnews.timesofisrael.com/board-president-bristol-profs-rants-would-not-be-out-of-place-in-der-sturmer/|title=Board president: 'Bristol prof's rants would not be out of place in Der Stürmer'|author=Mendel|first=Jack|date=19 February 2021|work=Times of Israel|access-date=7 December 2021}}&lt;/ref&gt;

Ar an 28 Feabhra, thacaigh Malia Bouattia, iar-Uachtarán Aontas Náisiúnta na Mac Léinn sa Ríocht Aontaithe, le Miller i bpíosa tuairime do Al Jazeera : &quot;Eascraíonn na líomhaintí 'frith-Sheimíteachais' a rinneadh air as léacht a thug sé ar rannpháirtíocht ghluaiseacht na Siónach i gcur chun cinn an Ioslamafóibe, rud atá aitheanta go maith i measc scoláirí a dhéanann staidéar ar cheist na Palaistíne.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/2/28/a-war-is-being-waged-against-academic-freedom-in-britain|title=A war is being waged against academic freedom in Britain|author=Bouattia|first=Malia}}&lt;/ref&gt; De réir an ''Jewish Chronicle'', scríobh Press TV, atá faoi thacaíocht na hIaráine, go raibh &quot;feachtas comhbheartaithe i gcoinne an Ollaimh Miller&quot; agus &quot;gníomhaíocht dhian ag stocaireacht na Siónach ar fud thírdhreach polaitiúil na Breataine.&quot; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejc.com/news/world/iranian-state-broadcaster-backs-miller-o10m16gf|work=The Jewish Chronicle}}&lt;/ref&gt;

Ar an 4 Márta 2021, scríobh an staraí David Feldman go raibh saothar Miller ar Iosrael agus ar an tSionachas i dtraidisiún &quot;teoiricithe comhcheilge [a] léirigh gurb iad na Giúdaigh an fórsa mailíseach atá ag tiomáint an domhain nua-aimseartha.&quot; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.haaretz.com/israel-news/david-miller-textbook-case-of-anti-zionism-becoming-vicious-antisemitism-1.9585115|language=en|work=Haaretz|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304084819/https://www.haaretz.com/israel-news/david-miller-textbook-case-of-anti-zionism-becoming-vicious-antisemitism-1.9585115|archivedate=4 March 2021}}&lt;/ref&gt;

Go luath i mí an Mhárta 2021, thuairiscigh ''The Times'' gur cúisíodh Miller as frith-Sheimíteachas ag an APPGAA.&lt;ref name=&quot;Times20210304&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/uk/education/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw|work=[[The Times]]|archiveurl=https://archive.today/20210304171933/https://www.thetimes.co.uk/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw|archivedate=4 March 2021|quote=The 116 politicians tell Brady in the letter: 'Professor Miller has brought your university into disrepute. You must now act before any further damage is done.' Miller was accused of antisemitism after calling Zionism 'the enemy' which had to be defeated and claiming it was 'fundamental to Zionism to encourage Islamophobia and anti-Arab racism'. He said there was an attempt by 'the Israelis' to 'impose their will all over the world'.}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHumphries2021&quot;&gt;Humphries, Will (4 March 2021). [https://www.thetimes.com/uk/education/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw &quot;MPs and peers call on Bristol University to condemn academic in antisemitism row&quot;]. ''[[The Times]]''. [[International Standard Serial Number|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0140-0460 0140-0460].&lt;q&gt;The 116 politicians tell Brady in the letter: 'Professor Miller has brought your university into disrepute. You must now act before any further damage is done.' Miller was accused of antisemitism after calling Zionism 'the enemy' which had to be defeated and claiming it was 'fundamental to Zionism to encourage Islamophobia and anti-Arab racism'. He said there was an attempt by 'the Israelis' to 'impose their will all over the world'.&lt;/q&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Teimpléad:Lua idirlín|cite news]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]&lt;/ref&gt; Bhí sé tar éis glaoch ar &quot;deireadh leis an tSionachas,&quot; agus dúirt sé go bhfuil Iosrael &quot;ag iarraidh a toil a chur i bhfeidhm ar fud an domhain.&quot; &lt;ref name=&quot;Times20210304&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gogarty 2021 appalling&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/bristol-uni-professor-makes-appalling-5020831|title=Bristol professor makes 'appalling' comments in Zoom call|author=Gogarty|first=Conor|date=19 February 2021|work=BristolLive|access-date=7 December 2021}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGogarty2021&quot;&gt;Gogarty, Conor (19 February 2021). [https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/bristol-uni-professor-makes-appalling-5020831 &quot;Bristol professor makes 'appalling' comments in Zoom call&quot;]. ''BristolLive''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 December&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Imscrúdú agus foirceannadh fostaíochta ==

=== Imscrúdú agus imoibrithe ===
Ar an 17 Márta, dúirt an ollscoil go raibh imscrúdú tosaithe aici ar Miller.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-56428737|language=en-GB|work=BBC News}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-56428737 &quot;Bristol University: Professor David Miller investigation launched&quot;]. ''BBC News''. 17 March 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 July&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; I mí an Mhárta 2021, dúirt Póilíní Avon agus Somerset go raibh imscrúdú tosaithe acu chun a fháil amach an raibh aon choireanna fuatha tarlaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://jewishnews.timesofisrael.com/police-launch-hate-crime-investigation-at-bristol-university/|work=jewishnews.timesofisrael.com}}&lt;/ref&gt; Níor tháinig aon rud eile ón imscrúdú póilíní.{{Note|Nothing on an internet search can be found from any further investigations by the Bristol or Somerset police. Police in the article in the previous sentence state that they are open for students to come forward to report crimes. As of 18/06/2025 I cannot find any news articles online that state that any further police investigations took place. If any are found please amend this section with a new link.}} I mí Aibreáin 2021, shínigh 550 acadóir, Simon Schama agus Simon Sebag Montefiore ina measc, litir ag cáineadh ráitis Miller an Feabhra roimhe sin.&lt;ref name=&quot;Times20210304&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/uk/education/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw|work=[[The Times]]|archiveurl=https://archive.today/20210304171933/https://www.thetimes.co.uk/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw|archivedate=4 March 2021|quote=The 116 politicians tell Brady in the letter: 'Professor Miller has brought your university into disrepute. You must now act before any further damage is done.' Miller was accused of antisemitism after calling Zionism 'the enemy' which had to be defeated and claiming it was 'fundamental to Zionism to encourage Islamophobia and anti-Arab racism'. He said there was an attempt by 'the Israelis' to 'impose their will all over the world'.}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHumphries2021&quot;&gt;Humphries, Will (4 March 2021). [https://www.thetimes.com/uk/education/article/mps-and-peers-call-on-bristol-university-to-condemn-academic-in-antisemitism-row-qkpgzphzw &quot;MPs and peers call on Bristol University to condemn academic in antisemitism row&quot;]. ''[[The Times]]''. [[International Standard Serial Number|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0140-0460 0140-0460].&lt;q&gt;The 116 politicians tell Brady in the letter: 'Professor Miller has brought your university into disrepute. You must now act before any further damage is done.' Miller was accused of antisemitism after calling Zionism 'the enemy' which had to be defeated and claiming it was 'fundamental to Zionism to encourage Islamophobia and anti-Arab racism'. He said there was an attempt by 'the Israelis' to 'impose their will all over the world'.&lt;/q&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Teimpléad:Lua idirlín|cite news]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/uk-news/2021/apr/27/conservative-mps-call-bristol-university-a-hotbed-of-antisemitism|language=en|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Cháin Thangam Debbonaire, a bhfuil Ollscoil Bhriostó ina thoghcheantar, na ráitis a rinne Miller freisin.&lt;ref name=&quot;bristolpost&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/bristol-uni-professor-makes-appalling-5020831|title=Bristol professor makes 'appalling' comments in Zoom call|author=Gogarty|first=Conor|date=19 February 2021|language=en|work=BristolLive|access-date=13 July 2021}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGogarty2021&quot;&gt;Gogarty, Conor (19 February 2021). [https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/bristol-uni-professor-makes-appalling-5020831 &quot;Bristol professor makes 'appalling' comments in Zoom call&quot;]. ''BristolLive''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 July&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Mar fhreagra ar a dhífhostú, bunaíodh achainí Change.org, a fuair beagnach 40,000 síniú i dtaca le Miller agus shínigh na céadta intleachtóir poiblí agus acadóirí litir oscailte chuig an ollscoil &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://supportmiller.org/educators-and-researchers|title=We stand with David Miller|work=Support David Miller}}&lt;/ref&gt;, lena n-áirítear daoine mór le rá ar nós [[Noam Chomsky]] agus [[Judith Butler]] chomh maith le roinnt dosaen acadóirí Ollscoil Bristol, ag éileamh a athbhunú. Dúirt sé seo gur &quot; scoláire mór le rá é an tOllamh Miller, atá aitheanta go hidirnáisiúnta as an ról a léiríonn aisteoirí cumhachtacha agus líonraí comhordaithe, dea-acmhainnithe, i ndíospóireachtaí poiblí a ionramháil agus a bhainistiú, lena n-áirítear maidir le [[ciníochas]].&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.theguardian.com/uk-news/2021/apr/27/conservative-mps-call-bristol-university-a-hotbed-of-antisemitism|title=Conservative MPs call Bristol University a 'hotbed of antisemitism'|date=27 April 2021|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.timesofisrael.com/nearly-200-scholars-back-uk-lecturer-who-called-jewish-students-israel-pawns/|title=Nearly 200 scholars back UK lecturer who called Jewish students Israel 'pawns'|author=Liphshiz|first=Cnaan|language=en-US|work=The Times of Israel|access-date=13 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BPost&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646|title=Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back|author=Deeney|first=Yvonne|date=6 December 2021|work=BristolLive}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeeney2021&quot;&gt;Deeney, Yvonne (6 December 2021). [https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646 &quot;Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back&quot;]. ''BristolLive''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

I litir ar leith, a shínigh na céadta de lucht tacaíochta Giúdach Miller, dúradh go raibh &quot;tuairimí Giúdacha ar an tSionachas éagsúil i gcónaí&quot; agus go gcuirfeadh na hionsaithe ar Miller &quot;srian ar shaoirse cainte ar [[Iosrael]] mura ndéantar aon cheist fúithi&quot;.&lt;ref name=&quot;BPost&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646|title=Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back|author=Deeney|first=Yvonne|date=6 December 2021|work=BristolLive}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeeney2021&quot;&gt;Deeney, Yvonne (6 December 2021). [https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646 &quot;Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back&quot;]. ''BristolLive''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== Fostaíocht a fhoirceannadh ===
Chuir Ollscoil Bhriostó deireadh le fostaíocht Miller “with immediate effect&quot; an 1 Deireadh Fómhair 2021. I ráiteas, dúirt an institiúid nár chomhlíon Miller &quot;... the standards of behaviour we expect from our staff&quot;.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-58765052|language=en-GB|work=BBC News}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-58765052 &quot;Bristol University: Professor David Miller sacked over Israel comments&quot;]. ''BBC News''. 1 October 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1 October&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UoB20211001b&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.bris.ac.uk/news/2021/october/prof-miller-statement.html|title=University of Bristol Statement on Professor David Miller|work=University of Bristol|quote=The investigation included an independent report from a leading Queen’s Counsel who considered the important issue of academic [[freedom of expression]] and found that Professor Miller’s comments did not constitute unlawful speech.}}&lt;/ref&gt; Áiríodh san éisteacht araíonachta ollscoile imscrúdú tríú páirtí ag [[Abhcóide an Rí|Comhairleoir na Banríona]] a fuair amach nach raibh ráitis Miller ina gcaint neamhdhleathach;&quot;..did not constitute unlawful speech&quot;. Bhí na cúiseanna beachta le conclúid na hollscoile faoi rún ach thuairiscigh ''[[The Guardian]]'' nach dtuigtear go gclúdaíonn siad ábhar na léachtaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/education/2021/oct/01/bristol-university-sacks-professor-accused-of-antisemitic-comments|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Luaigh ráiteas na hollscoile a &quot;duty of care to all students and the wider University community&quot; agus thug sí faoi deara an gá atá ann &quot;...to apply its own codes of conduct&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UoB20211001b&quot; /&gt;

==== Iarmhairt ====
Ina fhreagra láithreach ar a fhoirceannadh, dúirt Miller go raibh an ollscoil tar éis náire a chur uirthi féin; &quot;has embarrassed itself and the entire British academic sector by capitulating to a pressure campaign against me overseen and directed by a hostile foreign government.&quot; Dúirt Miller go raibh sé i gceist aige achomharc a dhéanamh i gcoinne chinneadh na hollscoile, rud a d'fhéadfadh binse fostaíochta a bheith mar thoradh air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/david-miller-university-of-bristol-israel-jewish-robert-halfon-b958375.html|work=Evening Standard}}&lt;/ref&gt; Thuairiscigh an ''Bristol Post'' ar an 6 Nollaig 2021 go bhfuil &quot;Details regarding Prof Miller's appeal hearing, taking place this week, remain confidential.&quot;&lt;ref name=&quot;BPost&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646|title=Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back|author=Deeney|first=Yvonne|date=6 December 2021|work=BristolLive}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeeney2021&quot;&gt;Deeney, Yvonne (6 December 2021). [https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646 &quot;Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back&quot;]. ''BristolLive''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Ar an 29 Samhain 2021, thuairiscigh an ''Middle East Monitor'' go gcríochnaíonn tuarascáil sceite ó dhara Abhcóide Sinsearach &quot;commissioned specifically to investigate a public talk that Miller gave in February and an article that he wrote for Ali Abunimah's Electronic Intifada a week later&quot;,&quot;a coimisiúnaíodh go sonrach chun imscrúdú a dhéanamh ar chaint phoiblí a thug Miller i mí Feabhra agus ar alt a scríobh san Electronic Intifada'' de shuid Ali Abunimah, seachtain ina dhiaidh sin&quot;, mar cheann de chúig ghné in imscrúdú níos leithne na hollscoile ar an gcás, tagann sé ar an gconclúid &quot;there is no formal case to answer against Professor Miller&quot; go nach bhfuil &quot;aon chás foirmiúil le freagairt i gcoinne an Ollaimh Miller&quot; agus nár nár sháraigh sé &quot;....the boundaries of acceptable speech.&quot; &quot; Chinn an tAbhcóide Sinsearach freisin nach raibh an t-alt frith-Sheimíteach mar a é &quot;...to include the manifestation of hatred, discrimination, prejudice or hostility against Jews as Jews, or Jewish institutions as Jewish institutions.&quot; &lt;ref name=&quot;Middle East Monitor 2021&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.middleeastmonitor.com/20211129-bristol-university-second-report-exonerates-professor-in-anti-semitism-row/|title=Bristol University: second report exonerates professor in anti-Semitism row|date=29 November 2021|work=Middle East Monitor|access-date=3 December 2021}}&lt;/ref&gt; Chuir 'Jewish Voice for Labour' cóip den dara tuarascáil ar fáil.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.jewishvoiceforlabour.org.uk/app/uploads/2021/11/Miller-legal-opinion-2.pdf|title=Investigation carried out under the University of Bristol's Ordinance 28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128165712/https://www.jewishvoiceforlabour.org.uk/app/uploads/2021/11/Miller-legal-opinion-2.pdf|archive-date=2021-11-28}}&lt;/ref&gt; Dúirt an ''Bristol Post'' gur tháinig briseadh Miller as a phost i ndiaidh éisteachta araíonachta agus dhá imscrúdú inmheánach a fuair amach nár chomhdhéan a chuid tuairimí caint neamhdhleathach.&lt;ref name=&quot;BPost&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646|title=Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back|author=Deeney|first=Yvonne|date=6 December 2021|work=BristolLive}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeeney2021&quot;&gt;Deeney, Yvonne (6 December 2021). [https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/david-miller-sacked-university-bristol-6307646 &quot;Sacked Bristol Uni professor launches appeal in bid to get job back&quot;]. ''BristolLive''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Binse Fostaíochta ==
Sa bhliain 2023, thionscain Miller imeachtaí leis an mBinse Fostaíochta
, ag éileamh &quot;unfair dismissal, breach of contract and discrimination or victimisation on grounds of religion or belief.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/david-miller-israel-islamophobia-community-security-trust-jewish-b2431249.html|title=Under-fire academic says university failed to defend him from 'attacks'|date=17 October 2023|work=The Independent}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-67149887}}&lt;/ref&gt;

Ar an 5 Feabhra 2024, chinn binse fostaíochta gur cuireadh Miller as a phost go héagórach agus gur cuireadh faoi idirdhealú é toisc gur &quot;anti-Zionist beliefs qualified as a philosophical belief and as a protected characteristic pursuant to section 10 Equality Act 2010&quot;.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.middleeasteye.net/news/uk-judge-rules-professor-was-discriminated-against-anti-zionist-views|title='Landmark case': UK judge rules in favour of university professor sacked for anti-Zionist views|work=Middle East Eye}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;et-20240205&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.judiciary.uk/wp-content/uploads/2024/02/Miller-judgment-1400780.2022-JDT.pdf|title=Dr David Miller v. University of Bristol|author=Judge Pirani|date=5 February 2024|work=Employment Tribunals|publisher=Courts and Tribunals Judiciary|access-date=7 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2024/02/05/bristol-university-professor-discrimination-anti-zionist/|work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; Dúirt ráiteas óna aturnaetha gur &quot;(Miller..successfully claimed discrimination based on his philosophical belief that Zionism is inherently racist, imperialist, and colonial, a protected characteristic under the Equality Act 2010, alongside a finding of unfair dismissal. This judgement establishes for the first time ever that anti-Zionist beliefs are protected in the workplace.&quot; &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://thetab.com/uk/bristol/2024/02/05/employment-tribunal-rules-that-david-miller-was-wrongfully-dismissed-by-bristol-university-58978|title=Employment Tribunal rules that David Miller was wrongfully dismissed by Bristol University|date=5 February 2024|publisher=The tab}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

Dúirt an breithiúnas go raibh seans tríocha faoin gcéad ann go mbeadh sé curtha as a phost mar gheall ar thuairimí breise a rinne sé ar na meáin shóisialta dhá mhí ina dhiaidh sin, dá mbeadh sé fós fostaithe. Dúirt Miller go n-iarrfadh sé an “ &quot;maximum compensation&quot;.. Dúirt an binse go laghdófaí aon dámhachtain faoi leath &quot;&quot;because the claimant’s dismissal was caused or contributed to by his own actions&quot;.&lt;ref name=&quot;guardian-20240206&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/education/2024/feb/05/uk-professor-suffered-discrimination-due-to-anti-zionist-beliefs-tribunal-rules|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;et-20240205&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.judiciary.uk/wp-content/uploads/2024/02/Miller-judgment-1400780.2022-JDT.pdf|title=Dr David Miller v. University of Bristol|author=Judge Pirani|date=5 February 2024|work=Employment Tribunals|publisher=Courts and Tribunals Judiciary|access-date=7 February 2024}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJudge_Pirani2024&quot;&gt;Judge Pirani (5 February 2024). [https://www.judiciary.uk/wp-content/uploads/2024/02/Miller-judgment-1400780.2022-JDT.pdf &quot;Dr David Miller v. University of Bristol&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''Employment Tribunals''. Courts and Tribunals Judiciary. 1400780/2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Foilsíodh an breithiúnas iomlán i mí Dheireadh Fómhair 2024. Cinnfear an cúiteamh ag éisteacht níos déanaí.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.theguardian.com/money/2024/oct/14/anti-zionist-beliefs-worthy-respect-uk-tribunal-finds-israel|title=Anti-Zionist beliefs 'worthy of respect', UK tribunal finds|author=Weaver|first=Matthew|date=14 October 2024|work=theguardian.com|publisher=Guardian|access-date=14 October 2024}}&lt;/ref&gt;

I mí Lúnasa 2026, dhiúltaigh an Binse Achomhairc Fostaíochta (Employment Appeal Tribunal (EAT)) d’achomharc Ollscoil Bhristó, ag daingniú chinneadh an bhinse fostaíochta roimhe sin, go raibh creidimh fhrith-Zhíónacha an Dr David Miller ina gcreideamh fealsúnach cosanta faoi alt 10 d'Acht an Chomhionannais 2010. Bhreithnigh an EAT éilimh a d’eascair as an gcaoi ar cuireadh deireadh le fostaíocht Milled ó Ollscoil Bhriostó, agus dheimhnigh sé go raibh sé de cheart ag an mbinse a chuid creidmheasanna sonraithe a mheas mar nithe atá faoi chosaint ag an dlí comhionannais.

== Coinneáil frithsceimhlitheoireachta ==
I mí Feabhra 2025, d’fhreastail Miller ar shochraid Hassan Nasrallah sa [[An Liobáin|Liobáin]]. Tar éis dó filleadh ó [[Béiriút|Bhéiriút]], choinnigh póilíní frithsceimhlitheoireachta na Breataine Miller faoi Scideal 7 d’Acht na Sceimhlitheoireachta 2000, ag [[Aerfort Londain-Heathrow|Aerfort Heathrow]]. D'éiligh roinnt grúpaí a ghabháil, lena n-áirítear an Scáth- Ard-Seansailé de chuid na dTóraithe [[Robert Jenrick|, Robert Jenrick]]. Tar éis an choinneála, cé nach raibh aon duine gabhtha ag na póilíní, dúirt Miller &quot;Ba chomhartha é den chaoi a n-oibríonn an phóilíneacht faoi bhrú ollmhór ó ghrúpaí Síónacha&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.jewishnews.co.uk/miller-detained-by-counter-terror-cops-on-return-from-hezbollah-leaders-funeral/|title=Miller detained by counter terror cops on return from Hezbollah leader's funeral|author=Harpin|first=Lee|date=2025-02-27|language=en-US|work=Jewish News|access-date=2025-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;s559&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2025/02/24/anti-zionist-british-academic-attends-hezbollah-funeral/|title=Anti-Zionist British academic attends Hezbollah leader's funeral|author=McArdle|first=Tom|date=24 February 2025|work=telegraph.co.uk|access-date=20 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224173303/https://www.telegraph.co.uk/news/2025/02/24/anti-zionist-british-academic-attends-hezbollah-funeral/|archive-date=24 February 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;k211&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-843498|title=Influencers attend Nasrallah funeral, parrot Iranian propaganda|date=24 February 2025|work=The Jerusalem Post|access-date=20 February 2026}}&lt;/ref&gt;
==Naisc sheachtracha==
*[https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6707c243366f494ab2e7b67d/Miller-judgment-1400780.2022-JDT...pdf EMPLOYMENT TRIBUNALS]
* [https://www.theguardian.com/money/2024/oct/14/anti-zionist-beliefs-worthy-respect-uk-tribunal-finds-israel Anti-Zionist beliefs ‘worthy of respect’, UK tribunal finds]
== Foilseacháin roghnaithe ==

* ''Ná Luaigh an Cogadh Tuaisceart Éireann, Propaganda agus na Meáin'' ( Pluto Press, 1994)
* ''Ciorcad na Cumarsáide Maise: Straitéisí Meán, Ionadaíocht agus Glacadh an Lucht Féachana i nGéarchéim SEIF'' (Sage, 1998)
* ''Smaointeoir, Bréigeoir, Sníomhaire, Spiaire: Caidreamh Poiblí Corparáideach agus an Ionsaí ar an Daonlathas'' (Pluto Press, 2007) &lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.theguardian.com/profile/david-miller|title=David Miller|author=|date=|work=The Guardian|access-date=21 March 2018}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.theguardian.com/profile/david-miller &quot;David Miller&quot;]. ''The Guardian''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;21 March&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
* ''Céad Bliain de Chasadh: Conas a Tháinig Caidreamh Poiblí chun bheith ina Cheannródaí i gCumhacht Chorparáideach'' (Pluto Press, 2008) &lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot; /&gt;
* ''[https://www.opendemocracy.net/en/opensecurity/five-pillars-of-islamophobia/ Cúig cholún na hIoslamafóibe.]'' ''[https://www.opendemocracy.net/en/opensecurity/five-pillars-of-islamophobia/ Tá catagóirí doiléire cosúil le 'antoisceach' agus 'radacaíocht' ag trálaeireacht Moslamaigh i líontán an-mhór 'frithsceimhlitheoireachta'.]'' Tom Mills, Narzanin Massoumi, Hilary Aked (OpenDemocracy, 2015)
* ''Cad is Ioslamafóibe ann?'' ''Ciníochas, Gluaiseachtaí Sóisialta agus an Stát'', Narzanin Massoumi, Tom Mills, David Miller (Pluto Press, 2017)
* ''Drochscéal do Pháirtí an Lucht Oibre: Frith-Sheimíteachas, an Páirtí agus Creideamh an Phobail'', Greg Philo, Mike Berry, Justin Schlosberg, Antony Lerman, David Miller (Pluto Press, 2019)

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Miller, David}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]]
[[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]]</text>
      <sha1>ojlg82ktjrja27p3ro1vvoa432vksnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strictly Come Dancing (sraith 24)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127671</id>
    <revision>
      <id>1332270</id>
      <parentid>1331816</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown artist</username>
        <id>32980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cúplaí */</comment>
      <origin>1332270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4788" sha1="khhivj1f0w29t2qkkfrluxd2mn14ukc" xml:space="preserve">{{Bosca comórtas ceoil
|ainm_cláir          = [[Strictly Come Dancing]] 
|sraith              = 24
|tír                 = [[An Ríocht Aontaithe]]
|céad_chraoladh      = 19 Meán Fómhair 2026
|craoladh_deireanach = 19 Nollaig 2026
|breithiúna          = [[Craig Revel Horwood]]&lt;br&gt;[[Motsi Mabuse]]&lt;br&gt;[[Shirley Ballas]]&lt;br&gt;[[Anton Du Beke]]
|óstaigh             = [[Emma Willis]]&lt;br&gt;[[Josh Widdecombe]]&lt;br&gt;[[Johannes Radebe]]
|craoltóir           = [[BBC One]]
|buaiteoir           = 
|as                  = 
|amhrán              = 
|seánra              = 
|seo_caite           = Strictly Come Dancing (sraith 23)
|seo_chugainn        = 
|bliain              = 2026
}}
Is comórtas damhsa teilifíse é '''''[[Strictly Come Dancing]]''''', a thosaigh sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] sa bhliain 2004. Tá sé ar [[BBC One]]. Cuireadh tús leis an bhfichiú sraith ar 19 Meán Fómhair 2026, agus chríochnóidh sí i mí na 19 Nollag 2026.

Is iad [[Shirley Ballas]], [[Craig Revel Horwood]], [[Motsi Mabuse]] agus [[Anton du Beke]] na breithimh don sraith seo.

==Cúplaí==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto; text-align:center; font-size:95%;&quot;
|-
! Duine cáiliúil
! Gairmí
! Toradh
|-
|[[Chris Appleton]]
|[[Amy Dowden]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 1&lt;br&gt;{{small|4 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Melanie Walters]]
|[[Aljaž Škorjanec]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 2&lt;br&gt;{{small|11 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Sarah Storey]]
|[[Julian Caillon]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 3&lt;br&gt;{{small|18 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Shaun Wright-Phillips]]
|[[Alexis Warr]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 4&lt;br&gt;{{small|25 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Lawrence Robb]]
|[[Jowita Przystał]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 5&lt;br&gt;{{small|1 Samhain 2026}}
|-
|[[Bethany Antonia]]
|[[Nancy Xu]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 6&lt;br&gt;{{small|8 Samhain 2026}}
|-
|[[Cach Mercer]]
|[[Maddie Ingoldsby]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Dani Dyer]]
|[[Nikita Kuzmin]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Delta Goodrem]]
|[[Kai Widdrington]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Graeme Hall]]
|[[Lauren Oakley]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Jamie Winstone]]
|[[Carlos Gu]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[John Nellis]]
|[[Katya Jones]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Lacey Turner]]
|[[Vito Coppola]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Tabby Stoecker]]
|[[Mark Karmalita]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Will Best]]
|[[Dianne Buswell]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|}

== Cairt Scórála ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto; text-align: center&quot;
|-
!Cúpla
!Áit
!1
!2
!1+2
!3
!4
!5
!6
!7
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Bethany &amp; Nancy
|
|26
|27
|53
|bgcolor=lightgreen|27
|bgcolor=lightblue|27
|25
|bgcolor=lightblue|30
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Cach &amp; Maddie
|
|20
|29
|49
|31
|{{green|'''34'''}}
|bgcolor=lightgreen|24
|33
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Dani &amp; Nikita
|
|22
|23
|45
|27
|25
|bgcolor=lightgreen|31
|32
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Delta &amp; Kai
|
|29
|30
|{{green|'''59'''}}
|{{green|'''33'''}}
|—
|34
|33
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Graeme &amp; Lauren
|
|24
|{{green|'''31'''}}
|55
|bgcolor=lightgreen|25
|28
|31
|{{red|''25''}}
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Jamie &amp; Carlos
|
|21
|21
|bgcolor=lightblue|42
|28
|{{green|'''34'''}}
|bgcolor=lightblue|25
|bgcolor=lightblue|27
|—
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;John &amp; Katya
|
|{{green|'''31'''}}
|23
|54
|20
|29
|32
|35
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Lacey &amp; Vito
|
|27
|28
|55
|26
|bgcolor=lightgreen|29
|28
|{{green|'''36'''}}
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Tabby &amp; Mark
|
|22
|28
|50
|31
|bgcolor=lightgreen|29
|{{green|'''37'''}}
|{{red|''25''}}
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Will &amp; Dianne
|
|18
|19
|bgcolor=lightgreen|37
|25
|31
|31
|32
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Lawrence &amp; Jowita
|11
|20
|19
|bgcolor=lightgreen|39
|20
|30
|19
|bgcolor=orange|26
|bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Shaun &amp; Alexis
|12
|{{red|''15''}}
|25
|40
|bgcolor=lightblue|{{red|''15''}}
|28
|bgcolor=orange|{{red|''17''}}
|colspan=2 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Sarah &amp; Julian
|13
|{{red|''15''}}
|24
|39
|20
|bgcolor=orange|{{red|''21''}}
|colspan=3 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Melanie &amp; Aljaž
|14
|{{red|''15''}}
|{{red|''15''}}
|{{red|''30''}}
|bgcolor=orange|17
|colspan=4 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Chris &amp; Amy
|15
|16
|17
|bgcolor=orange|33
|colspan=5 bgcolor=darkgrey|
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Strictly Come Dancing}}

[[Catagóir:Strictly Come Dancing]]
[[Catagóir:2026 séasúir teilifíse]]</text>
      <sha1>khhivj1f0w29t2qkkfrluxd2mn14ukc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332271</id>
      <parentid>1332270</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown artist</username>
        <id>32980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cairt Scórála */</comment>
      <origin>1332271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="10nnstd8q90bb3rsxkpb5iumvc4yqgg" xml:space="preserve">{{Bosca comórtas ceoil
|ainm_cláir          = [[Strictly Come Dancing]] 
|sraith              = 24
|tír                 = [[An Ríocht Aontaithe]]
|céad_chraoladh      = 19 Meán Fómhair 2026
|craoladh_deireanach = 19 Nollaig 2026
|breithiúna          = [[Craig Revel Horwood]]&lt;br&gt;[[Motsi Mabuse]]&lt;br&gt;[[Shirley Ballas]]&lt;br&gt;[[Anton Du Beke]]
|óstaigh             = [[Emma Willis]]&lt;br&gt;[[Josh Widdecombe]]&lt;br&gt;[[Johannes Radebe]]
|craoltóir           = [[BBC One]]
|buaiteoir           = 
|as                  = 
|amhrán              = 
|seánra              = 
|seo_caite           = Strictly Come Dancing (sraith 23)
|seo_chugainn        = 
|bliain              = 2026
}}
Is comórtas damhsa teilifíse é '''''[[Strictly Come Dancing]]''''', a thosaigh sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] sa bhliain 2004. Tá sé ar [[BBC One]]. Cuireadh tús leis an bhfichiú sraith ar 19 Meán Fómhair 2026, agus chríochnóidh sí i mí na 19 Nollag 2026.

Is iad [[Shirley Ballas]], [[Craig Revel Horwood]], [[Motsi Mabuse]] agus [[Anton du Beke]] na breithimh don sraith seo.

==Cúplaí==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto; text-align:center; font-size:95%;&quot;
|-
! Duine cáiliúil
! Gairmí
! Toradh
|-
|[[Chris Appleton]]
|[[Amy Dowden]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 1&lt;br&gt;{{small|4 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Melanie Walters]]
|[[Aljaž Škorjanec]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 2&lt;br&gt;{{small|11 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Sarah Storey]]
|[[Julian Caillon]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 3&lt;br&gt;{{small|18 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Shaun Wright-Phillips]]
|[[Alexis Warr]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 4&lt;br&gt;{{small|25 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Lawrence Robb]]
|[[Jowita Przystał]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 5&lt;br&gt;{{small|1 Samhain 2026}}
|-
|[[Bethany Antonia]]
|[[Nancy Xu]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 6&lt;br&gt;{{small|8 Samhain 2026}}
|-
|[[Cach Mercer]]
|[[Maddie Ingoldsby]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Dani Dyer]]
|[[Nikita Kuzmin]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Delta Goodrem]]
|[[Kai Widdrington]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Graeme Hall]]
|[[Lauren Oakley]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Jamie Winstone]]
|[[Carlos Gu]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[John Nellis]]
|[[Katya Jones]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Lacey Turner]]
|[[Vito Coppola]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Tabby Stoecker]]
|[[Mark Karmalita]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Will Best]]
|[[Dianne Buswell]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|}

== Cairt Scórála ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto; text-align: center&quot;
|-
!Cúpla
!Áit
!1
!2
!1+2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Cach &amp; Maddie
|
|20
|29
|49
|31
|{{green|'''34'''}}
|bgcolor=lightgreen|24
|33
|bgcolor=lightblue|{{red|''26''}}
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Dani &amp; Nikita
|
|22
|23
|45
|27
|25
|bgcolor=lightgreen|31
|32
|{{green|'''36'''}}
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Delta &amp; Kai
|
|29
|30
|{{green|'''59'''}}
|{{green|'''33'''}}
|—
|34
|33
|bgcolor=lightgreen|31
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Graeme &amp; Lauren
|
|24
|{{green|'''31'''}}
|55
|bgcolor=lightgreen|25
|28
|31
|{{red|''25''}}
|28
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Jamie &amp; Carlos
|
|21
|21
|bgcolor=lightblue|42
|28
|{{green|'''34'''}}
|bgcolor=lightblue|25
|bgcolor=lightblue|27
|—
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;John &amp; Katya
|
|{{green|'''31'''}}
|23
|54
|20
|29
|32
|35
|bgcolor=lightgreen|{{red|''26''}}
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Lacey &amp; Vito
|
|27
|28
|55
|26
|bgcolor=lightgreen|29
|28
|{{green|'''36'''}}
|30
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Tabby &amp; Mark
|
|22
|28
|50
|31
|bgcolor=lightgreen|29
|{{green|'''37'''}}
|{{red|''25''}}
|33
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Will &amp; Dianne
|
|18
|19
|bgcolor=lightgreen|37
|25
|31
|31
|32
|29
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Bethany &amp; Nancy
|10
|26
|27
|53
|bgcolor=lightgreen|27
|bgcolor=lightblue|27
|25
|bgcolor=lightblue|30
|bgcolor=orange|30
|bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Lawrence &amp; Jowita
|11
|20
|19
|bgcolor=lightgreen|39
|20
|30
|19
|bgcolor=orange|26
|colspan=2 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Shaun &amp; Alexis
|12
|{{red|''15''}}
|25
|40
|bgcolor=lightblue|{{red|''15''}}
|28
|bgcolor=orange|{{red|''17''}}
|colspan=3 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Sarah &amp; Julian
|13
|{{red|''15''}}
|24
|39
|20
|bgcolor=orange|{{red|''21''}}
|colspan=4 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Melanie &amp; Aljaž
|14
|{{red|''15''}}
|{{red|''15''}}
|{{red|''30''}}
|bgcolor=orange|17
|colspan=5 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Chris &amp; Amy
|15
|16
|17
|bgcolor=orange|33
|colspan=6 bgcolor=darkgrey|
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Strictly Come Dancing}}

[[Catagóir:Strictly Come Dancing]]
[[Catagóir:2026 séasúir teilifíse]]</text>
      <sha1>10nnstd8q90bb3rsxkpb5iumvc4yqgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciníochas in Éirinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128361</id>
    <revision>
      <id>1332214</id>
      <parentid>1327397</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6692" sha1="jbplr42fnfmewnhb8qg43xiz9d8gbcc" xml:space="preserve">[[Íomhá:Shankill_gospel_hall,_Belfast_-_geograph.org.uk_-_2932975.jpg|mion|220x220px|2026:  Dódh seanhalla eaglaise go talamh ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]];  cheannaigh lánúin as an India é, agus i gceist acu siopa grósaera  a oscailt ann]]
[[Íomhá:JimAllister.jpg|mion|261x261px|Jim Allister,    [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] : &quot;inimirce neamhrialaithe&quot;'','' dar leis in 2026]]
[[Íomhá:2023 Dublin riot - bus burning (cropped).jpeg|mion|220x220px|[[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]] : bus trí thine, [[Sráid Uí Chonaill|Sráíd Uí Chonaill]]]]
Bíonn ciníochas le sárú ag an-chuid daoine in Éirinn gach lá.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/ciniochas-in-eirinn-agus-an-dushlan-moralta-ata-romhainn/|teideal=Ciníochas in Éirinn agus an dúshlán morálta atá romhainn|údar=Noah Mac Seagháin|dáta=17 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;   I dTuaisceart Éireann tháinig méadú chomh mór sin ar choireanna ciníocha sna 2020idí go bhfuil siad anois níos líonmhaire ná cinn [[Seicteachas|sheicteacha]]. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Polasaithe ==
Cuireadh an Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta i gCoinne an Chiníochais i bhfeidhm sa bhliain 2023.  Tá maoiniú le fáil do thionscadail náisiúnta agus réigiúnacha, chomh maith le tionscnaimh áitiúla, arb é is aidhm dóibh ciníochas a chomhrac agus comhionannas ciníoch agus comhtháthú pobail a chothú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-leana%C3%AD-m%C3%ADchumais-agus-comhionannais/preaseisiuinti/glao-maoinithe-%C3%A9ire-i-gcoinne-an-chin%C3%ADochais-f%C3%B3gartha-ag-an-aire-joe-obrien/|teideal=Glao maoinithe Éire i gCoinne an Chiníochais fógartha ag an Aire Joe O'Brien|dáta=2023-05-02|language=ga|work=gov.ie|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;

== An Tuaisceart ==
Tháinig méadú ar eachtraí fuatha in aghaidh dhaoine ón Áise agus ón Afraic i dTuaisceart Éirinn san 2010idí, agus go háirithe ó  2016 ar aghaidh, bliain an reifrinn a ghlac leis an m[[Breatimeacht]] ;  chonacthas ardú go ginearálta ar mhaslú nó ionsaí ar inimircigh.   Ní de thaisme go raibh an pobal míshuaimhneach agus imníoch faoina stádas i ré an Bhreatimeachta.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-ciniochas-eirithe-nios-coitianta-na-an-seicteachas/|teideal=Tá an ciníochas éirithe níos coitianta ná an seicteachas|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=11 Meitheamh 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;

Rinne comhlacht neamhspleách Pivotal [[taighde]] thar ceann an [[Coimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann|Choimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann]] féachaint le faisnéis bheacht a fháil faoin gceist ‘''Tionchar an Bhreatimeachta ar Mhionlaigh Eitneacha agus Inimircigh i dTuaisceart Éireann''’. Scrúdaíodh fíorthaithí agus braistint na ndaoine chomh maith leis na torthaí shocheacnamaíocha a bhí agus a bheidh ag an mBreatimeacht ar na mionlaigh sin abhus.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://equalityni.org/super-pdf/impact-of-brexit-on-minority-ethnic-and-migrant-people-in-northern-ireland.pdf|teideal=IMPACT OF BREXIT ON MINORITY ETHNIC AND MIGRANT PEOPLE IN NORTHERN IRELAND|údar=equalityni.org    Equality Commission for Northern Ireland|dáta=2023|dátarochtana=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260906053518/https://equalityni.org/super-pdf/impact-of-brexit-on-minority-ethnic-and-migrant-people-in-northern-ireland.pdf|archivedate=2026-09-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2023/06/07/news/ethnic_minorities_believe_racism_in_ni_has_risen_since_brexit_report_finds-3332127/|teideal=Ethnic minorities believe racism in NI has risen since Brexit, report finds|údar=Paul Ainsworth|dáta=2023-06-07|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2023-06-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishlegal.com/articles/racism-part-of-daily-life-in-northern-ireland-after-brexit|teideal=Racism ‘part of daily life’ in Northern Ireland after Brexit|dáta=2023-06-08|language=en|work=Irish Legal News|dátarochtana=2023-06-12}}&lt;/ref&gt;  D’airigh go leor gur thug Breatimeacht ugach do dhaoine chun naimhdeas d’inimircigh a nochtadh.

== An Ghaeilge ==
Níl Gaeilge ar bith ag fórmhór na gciníoch a bhíonn ag tabhairt amach fá ‘chaolú féiniúlachta na hÉireann’ nó ‘caolú féiniúlachta na nGael’.  Is teanga choilíneach agus teanga chiníoch é an Béarla in Éirinn le fada an lá. Is ionann coincheap an ‘chine’ agus coincheap na réadmhaoine, gan dabht ar bith, agus is tríd an Bhéarla is mó a neartaítear an coincheap seo.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Dlí ==
Tá roinnt dlíthe ag Éirinn chun aghaidh a thabhairt ar chine agus ar chiníochas, agus shínigh Éire roinnt conarthaí idirnáisiúnta maidir le ciníochas:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ihrec.ie/ga/topics/racism|teideal=Ciníochas|dáta=2024|language=ga|work=IHREC - Irish|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;

* Is cosaint iad na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta agus na hAchtanna um Stádas Comhionann ar idirdhealú ar bhonn cine in Éirinn.
* An tAcht um Thoirmeasc ar Ghríosú chun Fuatha, 1989
* An tAcht um Cheartas Coiriúil (Cionta Fuatha), 2024
* Leagtar amach gníomhartha chun deireadh a chur le hidirdhealú ciníoch i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le hIdirdhealú Ciníoch a Dhíothú.
* Soláthraíonn Caighdeáin an Choimisiúin Eorpaigh i gcoinne an Chiníochais agus na hÉadulaingthe moltaí maidir le gníomhartha chun aghaidh a thabhairt ar chiníochas

== Cabhair ==
Má tá ciníochas á fhulaingt ag duine, tá liosta de na hionaid tuairiscithe ag Líonra na hÉireann i gCoinne an Chiníochais ar féidir leat teagmháil a dhéanamh leo ag [https://inar.ie/ireport-reporting-centres/ Ionad Tuairiscithe iReport | INAR].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://inar.ie/ireport-reporting-centres/|teideal=iReport Reporting Centres {{!}} INAR|language=en-GB|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;

Is féidir éan eachtra a thuairisciú go díreach don Gharda Síochána ag do Stáisiún Gardaí áitiúil nó ar líne - más coir fhuatha atá i gceist - ag [https://www.garda.ie/en/reportahatecrime/ Coir Fhuatha a Thuairisciú ar Líne] - an Garda Síochána.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/en/reportahatecrime|teideal=Hate Crime Online Reporting|language=en|work=Garda|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn|Eachtraí ciníocha in Éirinn]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Ciníochas]]
[[Catagóir:Sochaí na hÉireann]]</text>
      <sha1>jbplr42fnfmewnhb8qg43xiz9d8gbcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PlayStation 3</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128711</id>
    <revision>
      <id>1332421</id>
      <parentid>1330916</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8603" sha1="n7lcquneojlu3di1bqril6p3xj5kdjg" xml:space="preserve">{{Scrios}}
{{WD Bosca Sonraí}}
[[Íomhá:Sony-PlayStation-3-CECHA01-wController-L.jpg|mion|deas|alt=PlayStation 3 dubh le rialtán DualShock 3|PlayStation 3 ó bhunleagan an chonsóil, le rialtán DualShock 3.]]
Is consól cluichíochta baile é an '''PlayStation 3''' (giorraithe mar '''PS3'''), arna fhorbairt ag Sony Computer Entertainment agus arna scaoileadh sa bhliain 2006.&lt;ref name=&quot;PSHistory&quot;&gt;[https://www.playstation.com/en-us/playstation-history/2007-ps3-ps-vita/ &quot;2007 PlayStation 3 – PlayStation Vita&quot;], ''PlayStation History'', Sony Interactive Entertainment. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Ba é an tríú consól sa tsraith PlayStation é, ag teacht i gcomharbacht ar an PlayStation 2, agus bhí sé ina chuid den seachtú glúin de chonsóil. Bhí sé in iomaíocht leis an Xbox 360 ó Microsoft agus leis an Wii ó Nintendo. Scaoileadh sa tSeapáin é ar 11 Samhain 2006, i Meiriceá Thuaidh ar 17 Samhain 2006, agus san Eoraip ar 23 Márta 2007.&lt;ref name=&quot;PSHistory&quot; /&gt; Ba é an chéad consól baile a bhí in ann dioscaí Blu-ray a sheinm, agus bhí feidhmchláir ilmheán aige chomh maith le cluichíocht.&lt;ref name=&quot;BBC2005&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4554025.stm &quot;Sony shows off new PlayStation 3&quot;], ''BBC News'', 17 Bealtaine 2005. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Cáineadh a phraghas ard ag seoladh, ach díoladh os cionn 87 milliún aonad de faoi dheireadh.&lt;ref name=&quot;PSHistory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBCMinter&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/5156938.stm &quot;Video game legend criticises Sony&quot;], ''BBC News'', 7 Iúil 2006. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

== Stair ==
=== Forbairt ===
Thosaigh Sony ag obair ar chomharba don PlayStation 2 sna luath-2000idí. Bhí an fhorbairt faoi stiúir Ken Kutaragi, ar a dtugtaí “athair an PlayStation” go minic. Cuireadh an consól i láthair go poiblí den chéad uair ag taispeántas E3 sa bhliain 2005, áit ar cuireadh béim ar an bpróiseasar Cell agus ar an gcumas Blu-ray.&lt;ref name=&quot;BBC2005&quot; /&gt;

Bhí moill ar sheoladh an chonsóil san Eoraip go dtí Márta 2007, roinnt míonna tar éis sheoladh Mheiriceá Thuaidh agus na Seapáine.&lt;ref name=&quot;PSHistory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBCLaunchEU&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/6295359.stm &quot;PS3 European launch date revealed&quot;], ''BBC News'', 25 Eanáir 2007. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

=== Samhlacha ===
Seoladh dhá phríomhshamhail ar dtús: samhail le tiomántán crua 20 GB agus samhail le tiomántán 60 GB.&lt;ref name=&quot;EngadgetLaunch&quot;&gt;[https://cdnedge.bbc.co.uk/1/hi/technology/4760553.stm &quot;Sony defends PlayStation 3 models&quot;] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''BBC News'', 11 Bealtaine 2006. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Sa tSeapáin agus i Meiriceá Thuaidh, bhí an dá shamhail ar fáil ag seoladh, agus iad ar phraghas US$499 agus US$599 faoi seach.&lt;ref name=&quot;EngadgetLaunch&quot; /&gt; Tháinig samhlacha breise amach ina dhiaidh sin, lena n-áirítear samhail 40 GB sa bhliain 2007, samhail 80 GB, agus an tSlim (athrúchán níos lú agus níos éadroime) sa bhliain 2009.&lt;ref name=&quot;EngadgetChart&quot;&gt;[https://www.engadget.com/2007/11/22/joystiq-holidaze-explaining-the-ps3-skus/ &quot;Joystiq Holidaze: explaining the PS3 SKUs&quot;], ''Engadget'', 22 Samhain 2007. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PSHistory&quot; /&gt;

[[Íomhá:PS3-slim-console.png|mion|clé|alt=PlayStation 3 Slim le rialtán|An PlayStation 3 Slim, a scaoileadh sa bhliain 2009.]]

Bhí comhoiriúnacht siar le cluichí PlayStation agus PlayStation 2 ag samhlacha tosaigh áirithe, ach baineadh an ghné seo de shamhlacha níos déanaí chun costais a laghdú.&lt;ref name=&quot;EngadgetChart&quot; /&gt; Fógraíodh an tsamhail 40 GB san Eoraip gan aon chomhoiriúnacht siar le cluichí PlayStation 2.&lt;ref name=&quot;EngadgetChart&quot; /&gt;

== Crua-earraí ==
=== Próiseálaí Cell ===
Bhí an PS3 ag úsáid an phróiseasóra Cell, arna fhorbairt ag Sony, Toshiba agus IBM i gcomhpháirtíocht.&lt;ref name=&quot;BBC2005&quot; /&gt; Bhí an próiseálaí seo bunaithe ar ailtireacht ilchroíoch agus bhí sé deartha le haghaidh feidhmchlár ilmheán agus ríomhaireachta ard-fheidhmíochta. Bhí croí PowerPC agus seacht n-aonad speisialaithe ag an bpróiseálaí, agus é ag rith ag 3.2 GHz, le cumas 218 gigaflop in aghaidh an tsoicind.&lt;ref name=&quot;BBC2005&quot; /&gt; Cé go raibh cumhacht ríomhaireachta suntasach ann, bhí sé deacair ag forbróirí cluichí leas a bhaint as go hiomlán.&lt;ref name=&quot;BBCFactfile&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/mobile/technology/6132212.stm &quot;Factfile: The PlayStation 3&quot;], ''BBC News'', 10 Samhain 2006. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

=== Grafaicí ===
Bhí próiseálaí grafaice RSX “Reality Synthesizer” ag an gconsól, arna fhorbairt ag NVIDIA agus Sony.&lt;ref name=&quot;BBC2005&quot; /&gt; Bhí sé ag rith ag 550 MHz agus bhí sé in ann grafaicí ardtaifigh a rindreáil, lena n-áirítear aschur suas go 1080p.&lt;ref name=&quot;BBCFactfile&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PSHistory&quot; /&gt;

=== Stóráil agus meáin ===
Bhí tiomántán Blu-ray ag an PS3, rud a thug an cumas dioscaí Blu-ray ardghléine a sheinm.&lt;ref name=&quot;PSHistory&quot; /&gt; Bhí crua-dhiosca inmheánach ag an gconsól freisin, agus bhí sé ar cheann de na chéad chonsóil a thug stóráil inmheánach mhór mar chaighdeán.&lt;ref name=&quot;BBCFactfile&quot; /&gt; Bhí an consól in ann suas le 50 GB de shonraí a stóráil ar dhiosca Blu-ray déchiseal.&lt;ref name=&quot;BBC2005&quot; /&gt;

== Bogearraí ==
=== XrossMediaBar ===
Ba é XrossMediaBar (XMB) an comhéadan úsáideora don PS3.&lt;ref name=&quot;PSHistory&quot; /&gt; Bhí sé bunaithe ar dhealú cothrománach agus ingearach, agus úsáideadh é freisin ar an PlayStation Portable.&lt;ref name=&quot;TechMonitor&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4834940.stm &quot;Sony gears up PS3 online network&quot;], ''BBC News'', 23 Márta 2006. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Rinneadh catagóirí feidhme a eagrú go cothrománach, agus bhí míreanna gnímh le feiceáil go hingearach faoi gach catagóir.&lt;ref name=&quot;TechMonitor&quot; /&gt;

=== PlayStation Network ===
Seoladh PlayStation Network (PSN) mar sheirbhís ar líne don chonsól.&lt;ref name=&quot;TechMonitor&quot; /&gt; Thairg sé cluichíochta ar líne, íoslódálacha cluichí agus meán, agus cumarsáid shóisialta.&lt;ref name=&quot;TechMonitor&quot; /&gt; Seoladh an tseirbhís in éineacht le seoladh an chonsóil i Meiriceá Thuaidh i Samhain 2006.&lt;ref name=&quot;TechMonitor&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WiredPSN&quot;&gt;[https://www.wired.com/2006/11/playstation-net/ &quot;PlayStation Network Goes Live in North America&quot;], ''Wired'', 16 Samhain 2006. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PSHistory&quot; /&gt;

== Cluichí ==
Bhí leabharlann mhór cluichí ag an PS3, lena n-áirítear teidil eisiacha ar nós an tsraith ''Uncharted'' agus ''The Last of Us''.&lt;ref name=&quot;PSHistory&quot; /&gt; Bhí go leor cluichí il-ardáin ar fáil freisin. Díoladh níos mó ná 6.6 milliún cóip de ''Uncharted 3: Drake's Deception''.&lt;ref name=&quot;Guinness&quot;&gt;[https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/98595-best-selling-playstation-3-exclusive-videogame-series &quot;Best-selling PlayStation 3 exclusive videogame series&quot;], ''Guinness World Records'', 2 Aibreán 2015. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

== Fáiltiú ==
Fuair an PS3 fáiltiú measctha ag seoladh. Cáineadh a phraghas ard go forleathan, ach moladh a chrua-earraí cumhachtacha agus a chumas Blu-ray.&lt;ref name=&quot;BBCMinter&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBC2005&quot; /&gt; Dúirt an léirmheastóir cluichíochta Jeff Minter go raibh an consól “expensive” agus go raibh easpa cluichí seolta aige, agus chosain an consól timpeall £400 ag seoladh.&lt;ref name=&quot;BBCMinter&quot; /&gt; Thit praghas an chonsóil le himeacht aimsire agus tháinig níos mó cluichí ar fáil.&lt;ref name=&quot;EngadgetChart&quot; /&gt;

== Oidhreacht ==
Meastar go raibh tionchar suntasach ag an PS3 ar thionscal na gcluichíochta. Chuidigh sé le Blu-ray a bhunú mar fhormáid meán, agus chuir sé le forbairt na gcluichíochta ar líne ar chonsóil.&lt;ref name=&quot;BBCBluray&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/nol/ukfs_news/mobile/newsid_7250000/newsid_7252500/7252506.stm &quot;How the PS3 led Blu-ray's triumph&quot;], ''BBC News'', 19 Feabhra 2008. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Bhí an PS3 ina “secret weapon” chun Blu-ray a chur i láthair i seomraí suite na gcustaiméirí ar fud an domhain, rud a chabhraigh le Sony an cogadh formáide in aghaidh HD DVD a bhuachan.&lt;ref name=&quot;BBCBluray&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[PlayStation 2]]
* [[PlayStation 4]]
* [[Sony]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Commonscat|PlayStation 3}}

[[Catagóir:Consóil cluichíochta]]
[[Catagóir:Sony]]</text>
      <sha1>n7lcquneojlu3di1bqril6p3xj5kdjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Praghsáil carbóin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128790</id>
    <revision>
      <id>1332425</id>
      <parentid>1331845</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9269" sha1="0z82stof7rpfp31ryb504ge3ipvcrd1" xml:space="preserve">[[Íomhá:Carbon taxes and emission trading worldwide.svg | mion | '' Trádáil astaíochtaí agus cánacha carbóin ar fud an domhain (2021)
{{Legend | #009a3e  | [[Carbon emission trading]] i bhfeidhm nó beartaithe}} 
{{Legend | #323b90 | [[Cáin charbóin]] i bhfeidhm nó beartaithe}} 
{{Legend | #fbba00 | Trádáil nó cáin faoi scrúdú}}]]

Is modh é '''praghsáil carbóin''' (nó Praghsáil '''CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;}} pricing''') chun [[maolú an athraithe aeráide|athrú aeráide a mhaolú]].  Cuirtear cáin ar [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] chun truaillitheoirí a spreagadh dóchán [[breosla iontaise]] a laghdú.  De ghnáth, is [[cáin charbóin]] é an praghas, é sin nó scéim i ndáil le [[trádáil astaíochtaí]] (STA).&lt;ref name=:0 /&gt;  Is í an fhadhb a a iarrann praghsáil carbóin a réiteach ná gur [[Seachtracht#Seachtracht dhearfach|seachtrachtaí dearfacha]]  iad astaíochtaí [[dé-ocsaíd charbóin|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] agus [[gás ceaptha teasa]] (GCT) eile.  Táthar ar aon intinn go forleathan gur beartas cruinn é chun astaíochtaí dá leithéid a laghdú. 

Tá sásra um praghsáil carbóin ag réigiúin amhail is [[Ceanada]] agus an chuid is mó de thíortha Eorpacha.  Sa bhliain 2021, thug an tSín sásra isteach.&lt;ref&gt;{{harvnb|World Bank|2021|p=23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;China ETS2&quot; /&gt;  Ar an láimh eile de, níl beartas phraghsáil carbóin ag truaillitheoirí amhail is [[an Ind]], [[an Rúis]], [[Stáit na Murascaille]] agus go leor stát sna SAM.&lt;ref name=ieporg /&gt;  Bhí sásra praghsála ag [[an Astráil]] idir na blianta 2012 agus 2014.  Faoin mbliain 2025, tá 28% de GCT domhanda clúdaithe le praghsáil carbóin.&lt;ref name=:2 /&gt;  

Dar leis an b[[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]], mbeadh de dhíth praghas an tonna méadrach  CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; de $135–$5500 in 2030 agus $245–$13,000 in 2050 chun astaíochtaí carbóin a laghdú agus an [[Special Report on Global Warming of 1.5 °C|teorainn 1.5°C]] a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{harvnb|IPCC SR15 Ch4|2018|p=374}}&lt;/ref&gt;  Tá go leor sásraí fós faoi bhun $10 an tonna, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; an tSín ina measc.&lt;ref name=&quot;China ETS&quot; /&gt;  Ar an taobh eile, baineadh €100 an tonna CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;   amach san [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh|Aontas Eorpach]] le linn mí na Feabhra 2023 (CTA-AE)&lt;ref name=:1 /&gt;

De réir na samhlacha is déanaí, tá [[costas sóisialta carbóin]] ann le a $300 an tonna CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; mar thoradh laghduithe i rátaí fáis [[olltáirgeacht intíre|OTI]]; idir an dá linn, níl luach ach idir $50 agus $200 geallta ag moltaí beartais.&lt;ref name=&quot;Kikstra 2021&quot;&gt;{{harvnb|Kikstra|2021}}&lt;/ref&gt;{{rp|2}}

Is féidir le comhlachtaí a gcuid sásraí féin a chur i bhfeidhm,&lt;ref name=:7 /&gt;  ag baint úsáide as trádáil astaíochtaí, seach-praghasanna, táillí carbóin, praghsanna intuigthe, srl.,&lt;ref name=:02 /&gt;&lt;ref name=:6 /&gt; deimhnithe le méadraigh éagsúla.&lt;ref name=:12 /&gt;  Tá taighde ar siúl maidir lena dtionchair ar astaíochtaí agus [[iomaíocht]].&lt;ref name=:7 /&gt;&lt;ref name=:9 /&gt;&lt;ref name=:3 /&gt;&lt;ref name=:5 /&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | teideal = What is Carbon Pricing? | url = https://carbonpricingdashboard.worldbank.org/what-carbon-pricing | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20210311235027/https://carbonpricingdashboard.worldbank.org/what-carbon-pricing | archive-date = March 11, 2021 | dátarochtana = 2021-03-14 | work = carbonpricingdashboard.worldbank.org | dáta = 9 Bealtaine 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210311235027/https://carbonpricingdashboard.worldbank.org/what-carbon-pricing | archivedate = 2021-03-11}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:1&gt;{{lua idirlín | teideal = Carbon Price Viewer | url = https://ember-climate.org/data/carbon-price-viewer | foilsitheoir = EMBER | dátarochtana = 2021-09-07 | archive-date=September 15, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210915123457/https://ember-climate.org/data/carbon-price-viewer/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:2&gt;{{cite journal | date=2025 | title=State and Trends of Carbon Pricing 2025 | url=https://hdl.handle.net/10986/43277|journal=The World Bank | language=en-US | doi=10.1596/978-1-4648-2255-1 | doi-broken-date=April 9, 2026 | hdl=10986/43277}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:02&gt;{{cite journal | last1=Gorbach | first1=O.G.| last2=Kost | first2=C.| last3=Pickett |first3=C. | date=2022  | title=Review of internal carbon pricing and the development of a decision process for the identification of promising Internal Pricing Methods for an Organisation | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1364032121010170 | journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews | language=en | volume=154 | article-number=111745 | doi=10.1016/j.rser.2021.111745 | bibcode=2022RSERv.15411745G}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:3&gt;{{cite journal | last1=Desai | first1=Rajesh | last2=Raval | first2=Avani | last3=Thanki | first3=Shashank | date=2025 | title=Does internal carbon pricing moderate the firm value effects of carbon emission? A study of an emerging economy | url=https://www.emerald.com/jaar/article/26/5/1213/1251497/Does-internal-carbon-pricing-moderate-the-firm | journal=Journal of Applied Accounting Research | language=en | volume=26 | issue=5 | pages=1213–1236 | doi=10.1108/JAAR-07-2024-0248 | issn=0967-5426}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:5&gt;{{cite journal | last1=Qin | first1=Linxin | last2=Wang | first2=Zhan | last3=Pan | first3=Ane | date=2023-12-13 | title=How the implementation of internal carbon pricing impacts on carbon reduction: facilitating or hindering | url=https://link.springer.com/10.1007/s11356-023-30997-5 | journal=Environmental Science and Pollution Research | language=en | doi=10.1007/s11356-023-30997-5 | pmid=38091215 | issn=1614-7499}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:6&gt;{{cite journal | last=Harpankar | first=Kshama | date=2019 | title=Internal carbon pricing: rationale, promise and limitations | url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17583004.2019.1577178 | journal=Carbon Management | language=en | volume=10 | issue=2 | pages=219–225 | doi=10.1080/17583004.2019.1577178|bibcode=2019CarM...10..219H | issn=1758-3004}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:7&gt;{{cite journal | last1=Zhu | first1=Bangzhu | last2=Xu | first2=Chenxin | last3=Wang| first3=Ping | last4=Zhang | first4=Lin | date=2022 | title=How does internal carbon pricing affect corporate environmental performance? | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0148296322002028 | journal=Journal of Business Research | language=en | volume=145 | pages=65–77 | doi=10.1016/j.jbusres.2022.02.071}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:9&gt;{{Cite journal | last1=Ma | first1=Jialu | last2=Kuo | first2=Jeffrey | date=2021 | title=Environmental self-regulation for sustainable development: Can internal carbon pricing enhance financial performance? | url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bse.2817 | journal=Business Strategy and the Environment | language=en | volume=30 | issue=8 | pages=3517–3527 | doi=10.1002/bse.2817| bibcode=2021BSEnv..30.3517M | issn=0964-4733}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:12&gt;{{Cite journal | last1=Bento | first1=Nuno | last2=Gianfrate | first2=Gianfranco | date=2020 | title=Determinants of internal carbon pricing | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0301421520302445 | journal=Energy Policy | language=en | volume=143 | article-number=111499 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111499 | bibcode=2020EnPol.14311499B | hdl=10071/20557}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;China ETS2&quot;&gt;{{lua idirlín | sloinne = Davies | ainm = Paul A. | last2 = Westgate | first2 = R. Andrew | teideal = China's National ETS Launches Trading | dáta = 9 Lúnasa 2021 | url = https://www.globalelr.com/2021/08/chinas-national-ets-launches-trading/ | dátarochtana = 7 Meán Fómhair 2021 | foilsitheoir = Latham &amp; Watkins | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211003090218/https://www.globalelr.com/2021/08/chinas-national-ets-launches-trading/ | archivedate = 3 Deireadh Fómhair 2021}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ieporg&gt;{{lua idirlín | teideal = State and Trends of Carbon Pricing 2023 | url = http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/State%20and%20Trends%20of%20Carbon%20Pricing%202023.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20241007102955/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/State%20and%20Trends%20of%20Carbon%20Pricing%202023.pdf | archive-date = October 7, 2024 | dátarochtana = 2 Meitheamh 2023 | foilsitheoir = World Bank Group | archiveurl = https://web.archive.org/web/20241007102955/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/file/State%20and%20Trends%20of%20Carbon%20Pricing%202023.pdf | archivedate = 7 Deireadh Fómhair 2024}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;China ETS&quot;&gt;{{lua idirlín | sloinne = Davies | ainm = Paul A. | last2 = Westgate | first2 = R. Andrew | teideal = China's National ETS Launches Trading | dáta = 9 Lúnasa 2021 | url = https://www.globalelr.com/2021/08/chinas-national-ets-launches-trading/ | foilsitheoir = Latham &amp; Watkins | dátarochtana = 7 Meán Fómhair 2021 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211003090218/https://www.globalelr.com/2021/08/chinas-national-ets-launches-trading/ | archivedate = 3 Deireadh Fómhair 2021}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Cáin chomhshaoil]]
[[Catagóir:Maolú an Athraithe Aeráide]]</text>
      <sha1>0z82stof7rpfp31ryb504ge3ipvcrd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michael Collins (polaiteoir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128797</id>
    <redirect title="Michael Collins (a rugadh in 1958)" />
    <revision>
      <id>1332121</id>
      <parentid>1331880</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Micheál Ó Coileáin (polaiteoir)]] to [[Michael Collins (a rugadh in 1958)]]</comment>
      <origin>1332121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="goex8ker3lczmwyusemstb0uicdevsz" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Michael Collins (a rugadh in 1958)]]</text>
      <sha1>goex8ker3lczmwyusemstb0uicdevsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128819</id>
    <revision>
      <id>1332219</id>
      <parentid>1332074</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Nasc curtha leis</comment>
      <origin>1332219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="9r0fr6w7xzgap8g9f10qhuzwmfh9xrj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta
|subsidiaries=John Ford Ireland&lt;ref name=&quot;jfi-contact&quot;/&gt;
|lloc_web={{URL|https://www.ifta.ie/}}
}}

Is eagraíocht uile-Éireann é '''Acadamh Scannán agus Teilifís na hÉireann''' ('''ASTÉ''') atá dírithe ar scannáin agus teilifís. Tá thart ar 1000 ball aige, agus is i m[[Baile Átha Cliath]] atá sé lonnaithe, agus brainsí aige i [[Londain]] agus i [[Los Angeles, California|Los Angeles]]. Reáchtálann ASTÉ searmanais scartha anois do [[Gradaim Scannán agus Drámaíochta ASTÉ|Ghradaim Scannán agus Drámaíochta ASTÉ]] agus do [[Móroíche Ghradam Teilifíse ASTÉ|Mhóroíche Ghradam Teilifíse ASTÉ]] faoi seach;&lt;ref name=&quot;ifta-about&quot; /&gt; roimh 2015, b'aon searmanas amháin iad, ar a dtugtaí Gradaim Scannán agus Teilifíse na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ifta.ie/awards/pastawards.php|title=Past Awards|publisher=Irish Film &amp; Television Academy|access-date=2018-03-24|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; Reáchtálann ASTÉ Comhagallamh John Ford Ireland gach Meitheamh agus breis is 30 imeacht líonraithe agus foghlama i rith na bliana freisin.&lt;ref name=&quot;ifta-about&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ifta.ie/academy/index.html|title=About the Academy|date=2017-10-27|publisher=Irish Film &amp; Television Academy|access-date=2018-03-24|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;

Bhunaigh ASTÉ John Ford Ireland sa bhliain 2011 freisin, i gcomhar le heastát an stiúrthóra Meiriceánaigh [[John Ford]] agus an [[An Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus na Meán|Roinn Cultúir, Oidhreachta agus na Gaeltachta]].&lt;ref name=&quot;jfi-contact&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.johnfordireland.org/index.php/contact-jfi|title=About Us|publisher=John Ford Ireland|access-date=2018-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325232119/http://www.johnfordireland.org/index.php/contact-jfi|archive-date=25 March 2018|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais]]
* [[Féile na Meán Ceilteach]]
* [[Físeán na Bliana (Gradaim NÓS)]]
* Duaiseanna Jacob

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* Suíomh oifigiúil: [https://www.ifta.ie/ ifta.ie]

[[Catagóir:Scannánaíocht in Éirinn|*]]
[[Catagóir:Teilifís in Éirinn|*]]
[[Catagóir:Siamsaíocht in Éirinn]]
[[Catagóir:Dámhachtainí scannánaíochta]]
[[Catagóir:Gradaim teilifíse]]
[[Catagóir:Meáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Tionscal na meán]]
[[Catagóir:Tionscal na teilifíse]]
[[Catagóir:Meáin chumarsáide]]
[[Catagóir:Craoltóireacht]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2003]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]]</text>
      <sha1>9r0fr6w7xzgap8g9f10qhuzwmfh9xrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Appeals Centre Europe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128824</id>
    <revision>
      <id>1332107</id>
      <parentid>1332098</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T14:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9564" sha1="lnyclvjnwlo235fc2l0spzeprf6cad7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|item=Q131907316}}
'''Eagraíocht Éireannach''' is ea '''Appeals Centre Europe''' ('''ACE''') a dhéanann athbhreithniú ar dhíospóidí idir úsáideoirí agus [[Meáin shóisialta|ardáin na meán sóisialta]] maidir le cinntí faoi [[Modhnóireacht inneachair|mhodhnóireacht inneachair]].&lt;ref name=&quot;CnaM&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cnam.ie/industry-and-professionals/online-safety-framework/certifications-schemes/out-of-court-dispute-settlement-bodies/|teideal=Out-of-court dispute settlement bodies|language=en|work=Coimisiún na Meán|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt; Tá a ceanncheathrú i mBaile Átha Cliath, agus is comhlacht deimhnithe um réiteach díospóidí lasmuigh den chúirt í faoin [[An Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha|nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha]], rialachán de chuid an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]].&lt;ref name=&quot;CnaM&quot; /&gt; Is féidir le duine ar bith san Aontas Eorpach díospóid le hardán a chur faoina bráid.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2026/0528/1575608-social-media-complaints/|teideal=Increase in complaints to EU social media appeals body|údar=Brian O'Donovan|dáta=2026-05-28|language=en|work=RTÉ News|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt; Thosaigh sí ag glacadh le díospóidí i mí na Samhna 2024.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

== Stair ==

Seoladh Appeals Centre Europe an 8 Deireadh Fómhair 2024.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/business/2024/1008/1474077-social-media-appeals/|teideal=New social media appeals body launched in Ireland|údar=Brian O'Donovan|dáta=2024-10-08|language=en|work=RTÉ News|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt; Thug [[Coimisiún na Meán]] deimhniú di mar chomhlacht um réiteach díospóidí lasmuigh den chúirt ar feadh cúig bliana, ón 26 Meán Fómhair 2024 go dtí an 26 Meán Fómhair 2029. Bhain an deimhniú le téarmaí agus coinníollacha na n-ardán ar líne a chur i bhfeidhm agus a fhorfheidhmiú.&lt;ref name=&quot;CnaM&quot; /&gt;

Ceapadh Thomas Hughes ina chéad phríomhoifigeach feidhmiúcháin ar an eagraíocht. Roimhe sin bhí sé ina stiúrthóir ar riarachán an Bhoird Maoirseachta,&lt;ref&gt;Béarla: ''Oversight Board''.&lt;/ref&gt; comhlacht ar bhunaigh [[Meta Platforms|Meta]] é chun maoirseacht a dhéanamh ar chinntí inneachair ar ardáin na cuideachta.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt; Nuair a seoladh í, bhí sé beartaithe go mbeadh foireann de chúig dhuine is fiche aici ar dtús, agus dhá fhichead duine faoi lár na bliana 2025.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt;

Ar dtús, ní phléadh sí ach le díospóidí faoi [[Facebook]], [[TikTok]] agus [[YouTube]].&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt; Faoin mbliain 2026 bhí [[Instagram]], Pinterest agus Threads curtha leis an liosta.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

In 2026 thug Coimisiún na Meán deimhniú do chomhlacht eile, Impress Dispute Resolutions, ón 14 Bealtaine 2026. Pléann an comhlacht sin le díospóidí faoi chatagóirí áirithe inneachair neamhdhleathaigh.&lt;ref name=&quot;CnaM&quot; /&gt;

== Maoiniú agus neamhspleáchas ==

Fuair Appeals Centre Europe a maoiniú tosaigh, €15 milliún, i bhfoirm deontais amháin ó iontaobhas an Bhoird Maoirseachta.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AP2024&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/08/world/europe-social-media-content-board-facebook-youtube-tiktok|teideal=Facebook, YouTube and TikTok users in Europe get forum to challenge social media content decisions|údar=Kelvin Chan|dáta=2024-10-08|language=en|work=The Boston Globe (Associated Press)|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt; Maoiníonn Meta an Bord Maoirseachta trí iontaobhas, agus feidhmíonn comhaltaí an Bhoird go neamhspleách ar an gcuideachta.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt;

Is iad na táillí a ghearrann sí ar chuideachtaí na meán sóisialta as gach cás a mhaoiníonn a cuid oibre anois.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt; Nuair a seoladh í, ba é €95 an táille ar gach cás. Bhí táille ainmniúil €5 le híoc ag úsáideoirí freisin, chun mí-úsáid an chórais a sheachaint, agus d'aisíocfaí í dá n-éireodh leo.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AP2024&quot; /&gt; Faoi 2026 bhí an tseirbhís saor in aisce d'úsáideoirí.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

Bhí seachtar stiúrthóirí neamhfheidhmiúcháin le bheith ar a bord: triúr a ceapadh ar dtús, a raibh iontaobhaithe de chuid an Bhoird Maoirseachta ina measc, agus ceathrar eile gan aon bhaint acu le cuideachta meán sóisialta ná le haon eintiteas a fhaigheann maoiniú ó chuideachta den sórt sin.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt; Cé go raibh ceangail aici le Meta, mhaígh Coimisiún na Meán go raibh an eagraíocht neamhspleách,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/business/media/media-regulator-insists-appeals-body-with-links-to-meta-is-independent/a/131684433.html|teideal=Media regulator insists appeals body with links to Meta is ‘independent’|dáta=2024-10-12|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt; agus maíonn Appeals Centre Europe féin go bhfuil sí neamhspleách ar Meta.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

== Feidhmeanna ==

Pléann Appeals Centre Europe le díospóidí faoi chinntí na n-ardán, mar shampla inneachar a bhaint nó cuntais úsáideoirí a chur ar fionraí.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt; Socraíonn sí an bhfuil cinneadh an ardáin ag teacht le beartais inneachair an ardáin féin, lena n-áirítear aon rialacha, prionsabail nó eisceachtaí a bhaineann le [[cearta daonna]]. Is foireann inmheánach saineolaithe a dhéanann athbhreithniú ar gach cás.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt;

Eisíonn sí a cinntí, agus déanann sí cumarsáid le húsáideoirí, i seacht dteanga: Béarla, Fraincis, Gearmáinis, Spáinnis, Iodáilis, Ollainnis agus Polainnis. Glacann sí le díospóidí, áfach, faoi inneachar atá i dteanga oifigiúil ar bith de chuid an Aontais nó i bhformhór na dteangacha eile a labhraítear san Aontas.&lt;ref name=&quot;CnaM&quot; /&gt;

Faoi Airteagal 21 den Ghníomh um Sheirbhísí Digiteacha, tá úsáideoirí ardán ar líne i dteideal comhlacht deimhnithe um réiteach díospóidí lasmuigh den chúirt a roghnú chun díospóid faoi chinneadh ardáin a réiteach. Ní mór don chomhlacht a chinneadh a thabhairt laistigh de 90 lá féilire tar éis an gearán a fháil. Ní féidir leis réiteach ceangailteach a fhorchur ar na páirtithe, agus tá an t-úsáideoir i dteideal i gcónaí imeachtaí a thionscnamh os comhair cúirte. Má réitítear an díospóid i bhfabhar an úsáideora, is é an t-ardán a íocann táillí an chomhlachta.&lt;ref name=&quot;DSA&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=CELEX:32022R2065|teideal=Rialachán (AE) 2022/2065 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Deireadh Fómhair 2022 maidir le Margadh Aonair do Sheirbhísí Digiteacha agus lena leasaítear Treoir 2000/31/CE (an Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha)|work=Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh|dáta=2022-10-27|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt;

Níl cinntí Appeals Centre Europe ceangailteach ar na hardáin. Sa bhliain 2026 dúirt an eagraíocht nach raibh a fhios aici ach faoi dhornán cásanna inar chuir ardáin a cinntí i bhfeidhm maidir le hinneachar díobhálach a bhaint. I bhformhór na gcásanna eile, dhiúltaigh na hardáin dá cinntí nó níor thug siad aon fhreagra.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

== Líon na gcásanna ==

Idir mí na Samhna 2024, nuair a thosaigh sí ag feidhmiú, agus deireadh mhí na Bealtaine 2026, fuair Appeals Centre Europe níos mó ná 30,000 gearán.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt; Ina tuarascáil trédhearcachta don tréimhse ó mhí Aibreáin 2025 go mí an Mhárta 2026, thuairiscigh sí go bhfuair sí 24,000 díospóid, agus go raibh níos mó ná 12,000 díobh laistigh dá raon feidhme. D'eisigh sí cinntí ar níos mó ná 10,000 díospóid sa tréimhse sin. I gcás beagnach 3,000 cinneadh inar éirigh léi an t-inneachar a athbhreithniú, d'easaontaigh sí le cinneadh an ardáin i 59% de na cásanna.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

Fuair sí níos mó ná 5,000 díospóid, laistigh dá raon feidhme, faoi chuntais a cuireadh ar fionraí, ach ní bhfuair sí an t-inneachar ábhartha ó na hardáin ach i gcás níos lú ná 150 díobh. Sna cásanna eile, thug sí cinneadh i bhfabhar an úsáideora toisc nár cuireadh an t-inneachar ar fáil di.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

I gcás inneachair a tuairiscíodh mar [[Fuathchaint|fhuathchaint]], d'easaontaigh sí le 70% de chinntí na n-ardán é a fhágáil ar líne. Ba le TikTok ba mhó a d'easaontaigh sí, agus ina dhiaidh sin le hInstagram, le Facebook agus le YouTube.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

Ba í Éire an séú tír ab airde san Aontas Eorpach maidir le líon na ndíospóidí in aghaidh an duine a bhí laistigh de raon feidhme na heagraíochta. Sa tréimhse ó mhí Aibreáin 2025 go mí an Mhárta 2026, fuair sí níos mó ná 500 díospóid ó dhaoine agus ó eagraíochtaí in Éirinn, agus bhí 233 díobh laistigh dá raon feidhme.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[An Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha]]
* [[Coimisiún na Meán]]
* [[Meáin shóisialta]]
* [[Meta Platforms]]
* [[Fuathchaint]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Appeals Centre Europe}}
[[Catagóir:Eagraíochtaí Éireannacha]]
[[Catagóir:Eagraíochtaí a bunaíodh in 2024]]
[[Catagóir:Eagraíochtaí atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Meáin shóisialta]]
[[Catagóir:Modhnóireacht inneachair]]
[[Catagóir:Réiteach díospóidí]]
[[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]]
[[Catagóir:Dlí na meán]]
[[Catagóir:Saoirse cainte]]
[[Catagóir:Cinsireacht]]
[[Catagóir:Idirlíon]]</text>
      <sha1>lnyclvjnwlo235fc2l0spzeprf6cad7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332108</id>
      <parentid>1332107</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T14:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tagairtí */</comment>
      <origin>1332108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9617" sha1="63ur1zkgtnuwayo1rrja7islz7edcvk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|item=Q131907316}}
'''Eagraíocht Éireannach''' is ea '''Appeals Centre Europe''' ('''ACE''') a dhéanann athbhreithniú ar dhíospóidí idir úsáideoirí agus [[Meáin shóisialta|ardáin na meán sóisialta]] maidir le cinntí faoi [[Modhnóireacht inneachair|mhodhnóireacht inneachair]].&lt;ref name=&quot;CnaM&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cnam.ie/industry-and-professionals/online-safety-framework/certifications-schemes/out-of-court-dispute-settlement-bodies/|teideal=Out-of-court dispute settlement bodies|language=en|work=Coimisiún na Meán|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt; Tá a ceanncheathrú i mBaile Átha Cliath, agus is comhlacht deimhnithe um réiteach díospóidí lasmuigh den chúirt í faoin [[An Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha|nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha]], rialachán de chuid an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]].&lt;ref name=&quot;CnaM&quot; /&gt; Is féidir le duine ar bith san Aontas Eorpach díospóid le hardán a chur faoina bráid.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2026/0528/1575608-social-media-complaints/|teideal=Increase in complaints to EU social media appeals body|údar=Brian O'Donovan|dáta=2026-05-28|language=en|work=RTÉ News|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt; Thosaigh sí ag glacadh le díospóidí i mí na Samhna 2024.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

== Stair ==

Seoladh Appeals Centre Europe an 8 Deireadh Fómhair 2024.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/business/2024/1008/1474077-social-media-appeals/|teideal=New social media appeals body launched in Ireland|údar=Brian O'Donovan|dáta=2024-10-08|language=en|work=RTÉ News|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt; Thug [[Coimisiún na Meán]] deimhniú di mar chomhlacht um réiteach díospóidí lasmuigh den chúirt ar feadh cúig bliana, ón 26 Meán Fómhair 2024 go dtí an 26 Meán Fómhair 2029. Bhain an deimhniú le téarmaí agus coinníollacha na n-ardán ar líne a chur i bhfeidhm agus a fhorfheidhmiú.&lt;ref name=&quot;CnaM&quot; /&gt;

Ceapadh Thomas Hughes ina chéad phríomhoifigeach feidhmiúcháin ar an eagraíocht. Roimhe sin bhí sé ina stiúrthóir ar riarachán an Bhoird Maoirseachta,&lt;ref&gt;Béarla: ''Oversight Board''.&lt;/ref&gt; comhlacht ar bhunaigh [[Meta Platforms|Meta]] é chun maoirseacht a dhéanamh ar chinntí inneachair ar ardáin na cuideachta.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt; Nuair a seoladh í, bhí sé beartaithe go mbeadh foireann de chúig dhuine is fiche aici ar dtús, agus dhá fhichead duine faoi lár na bliana 2025.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt;

Ar dtús, ní phléadh sí ach le díospóidí faoi [[Facebook]], [[TikTok]] agus [[YouTube]].&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt; Faoin mbliain 2026 bhí [[Instagram]], Pinterest agus Threads curtha leis an liosta.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

In 2026 thug Coimisiún na Meán deimhniú do chomhlacht eile, Impress Dispute Resolutions, ón 14 Bealtaine 2026. Pléann an comhlacht sin le díospóidí faoi chatagóirí áirithe inneachair neamhdhleathaigh.&lt;ref name=&quot;CnaM&quot; /&gt;

== Maoiniú agus neamhspleáchas ==

Fuair Appeals Centre Europe a maoiniú tosaigh, €15 milliún, i bhfoirm deontais amháin ó iontaobhas an Bhoird Maoirseachta.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AP2024&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/08/world/europe-social-media-content-board-facebook-youtube-tiktok|teideal=Facebook, YouTube and TikTok users in Europe get forum to challenge social media content decisions|údar=Kelvin Chan|dáta=2024-10-08|language=en|work=The Boston Globe (Associated Press)|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt; Maoiníonn Meta an Bord Maoirseachta trí iontaobhas, agus feidhmíonn comhaltaí an Bhoird go neamhspleách ar an gcuideachta.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt;

Is iad na táillí a ghearrann sí ar chuideachtaí na meán sóisialta as gach cás a mhaoiníonn a cuid oibre anois.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt; Nuair a seoladh í, ba é €95 an táille ar gach cás. Bhí táille ainmniúil €5 le híoc ag úsáideoirí freisin, chun mí-úsáid an chórais a sheachaint, agus d'aisíocfaí í dá n-éireodh leo.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AP2024&quot; /&gt; Faoi 2026 bhí an tseirbhís saor in aisce d'úsáideoirí.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

Bhí seachtar stiúrthóirí neamhfheidhmiúcháin le bheith ar a bord: triúr a ceapadh ar dtús, a raibh iontaobhaithe de chuid an Bhoird Maoirseachta ina measc, agus ceathrar eile gan aon bhaint acu le cuideachta meán sóisialta ná le haon eintiteas a fhaigheann maoiniú ó chuideachta den sórt sin.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt; Cé go raibh ceangail aici le Meta, mhaígh Coimisiún na Meán go raibh an eagraíocht neamhspleách,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/business/media/media-regulator-insists-appeals-body-with-links-to-meta-is-independent/a/131684433.html|teideal=Media regulator insists appeals body with links to Meta is ‘independent’|dáta=2024-10-12|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt; agus maíonn Appeals Centre Europe féin go bhfuil sí neamhspleách ar Meta.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

== Feidhmeanna ==

Pléann Appeals Centre Europe le díospóidí faoi chinntí na n-ardán, mar shampla inneachar a bhaint nó cuntais úsáideoirí a chur ar fionraí.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt; Socraíonn sí an bhfuil cinneadh an ardáin ag teacht le beartais inneachair an ardáin féin, lena n-áirítear aon rialacha, prionsabail nó eisceachtaí a bhaineann le [[cearta daonna]]. Is foireann inmheánach saineolaithe a dhéanann athbhreithniú ar gach cás.&lt;ref name=&quot;RTE2024&quot; /&gt;

Eisíonn sí a cinntí, agus déanann sí cumarsáid le húsáideoirí, i seacht dteanga: Béarla, Fraincis, Gearmáinis, Spáinnis, Iodáilis, Ollainnis agus Polainnis. Glacann sí le díospóidí, áfach, faoi inneachar atá i dteanga oifigiúil ar bith de chuid an Aontais nó i bhformhór na dteangacha eile a labhraítear san Aontas.&lt;ref name=&quot;CnaM&quot; /&gt;

Faoi Airteagal 21 den Ghníomh um Sheirbhísí Digiteacha, tá úsáideoirí ardán ar líne i dteideal comhlacht deimhnithe um réiteach díospóidí lasmuigh den chúirt a roghnú chun díospóid faoi chinneadh ardáin a réiteach. Ní mór don chomhlacht a chinneadh a thabhairt laistigh de 90 lá féilire tar éis an gearán a fháil. Ní féidir leis réiteach ceangailteach a fhorchur ar na páirtithe, agus tá an t-úsáideoir i dteideal i gcónaí imeachtaí a thionscnamh os comhair cúirte. Má réitítear an díospóid i bhfabhar an úsáideora, is é an t-ardán a íocann táillí an chomhlachta.&lt;ref name=&quot;DSA&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=CELEX:32022R2065|teideal=Rialachán (AE) 2022/2065 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Deireadh Fómhair 2022 maidir le Margadh Aonair do Sheirbhísí Digiteacha agus lena leasaítear Treoir 2000/31/CE (an Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha)|work=Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh|dáta=2022-10-27|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt;

Níl cinntí Appeals Centre Europe ceangailteach ar na hardáin. Sa bhliain 2026 dúirt an eagraíocht nach raibh a fhios aici ach faoi dhornán cásanna inar chuir ardáin a cinntí i bhfeidhm maidir le hinneachar díobhálach a bhaint. I bhformhór na gcásanna eile, dhiúltaigh na hardáin dá cinntí nó níor thug siad aon fhreagra.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

== Líon na gcásanna ==

Idir mí na Samhna 2024, nuair a thosaigh sí ag feidhmiú, agus deireadh mhí na Bealtaine 2026, fuair Appeals Centre Europe níos mó ná 30,000 gearán.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt; Ina tuarascáil trédhearcachta don tréimhse ó mhí Aibreáin 2025 go mí an Mhárta 2026, thuairiscigh sí go bhfuair sí 24,000 díospóid, agus go raibh níos mó ná 12,000 díobh laistigh dá raon feidhme. D'eisigh sí cinntí ar níos mó ná 10,000 díospóid sa tréimhse sin. I gcás beagnach 3,000 cinneadh inar éirigh léi an t-inneachar a athbhreithniú, d'easaontaigh sí le cinneadh an ardáin i 59% de na cásanna.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

Fuair sí níos mó ná 5,000 díospóid, laistigh dá raon feidhme, faoi chuntais a cuireadh ar fionraí, ach ní bhfuair sí an t-inneachar ábhartha ó na hardáin ach i gcás níos lú ná 150 díobh. Sna cásanna eile, thug sí cinneadh i bhfabhar an úsáideora toisc nár cuireadh an t-inneachar ar fáil di.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

I gcás inneachair a tuairiscíodh mar [[Fuathchaint|fhuathchaint]], d'easaontaigh sí le 70% de chinntí na n-ardán é a fhágáil ar líne. Ba le TikTok ba mhó a d'easaontaigh sí, agus ina dhiaidh sin le hInstagram, le Facebook agus le YouTube.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

Ba í Éire an séú tír ab airde san Aontas Eorpach maidir le líon na ndíospóidí in aghaidh an duine a bhí laistigh de raon feidhme na heagraíochta. Sa tréimhse ó mhí Aibreáin 2025 go mí an Mhárta 2026, fuair sí níos mó ná 500 díospóid ó dhaoine agus ó eagraíochtaí in Éirinn, agus bhí 233 díobh laistigh dá raon feidhme.&lt;ref name=&quot;RTE2026&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[An Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha]]
* [[Coimisiún na Meán]]
* [[Meáin shóisialta]]
* [[Meta Platforms]]
* [[Fuathchaint]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Appeals Centre Europe}}
[[Catagóir:Eagraíochtaí Éireannacha]]
[[Catagóir:Eagraíochtaí a bunaíodh in 2024]]
[[Catagóir:Eagraíochtaí atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Meáin shóisialta]]
[[Catagóir:Modhnóireacht inneachair]]
[[Catagóir:Réiteach díospóidí]]
[[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]]
[[Catagóir:Dlí na meán]]
[[Catagóir:Saoirse cainte]]
[[Catagóir:Cinsireacht]]
[[Catagóir:Idirlíon]]
[[Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]</text>
      <sha1>63ur1zkgtnuwayo1rrja7islz7edcvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albert Ó Dóláin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128825</id>
    <redirect title="Albert Dolan" />
    <revision>
      <id>1332112</id>
      <timestamp>2026-11-07T15:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>TGcoa moved page [[Albert Ó Dóláin]] to [[Albert Dolan]] over redirect</comment>
      <origin>1332112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="7ujjlgal4tmydl0jmvp2v4d4g7jejir" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Albert Dolan]]</text>
      <sha1>7ujjlgal4tmydl0jmvp2v4d4g7jejir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seán Ó Coimín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128826</id>
    <redirect title="John Cummins" />
    <revision>
      <id>1332115</id>
      <timestamp>2026-11-07T15:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>TGcoa moved page [[Seán Ó Coimín]] to [[John Cummins]] over redirect</comment>
      <origin>1332115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="jzltfhlxmq3z9ckqlbvtnmn4u0x0w91" xml:space="preserve">#athsheoladh [[John Cummins]]</text>
      <sha1>jzltfhlxmq3z9ckqlbvtnmn4u0x0w91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Micheál Ó Coileáin (polaiteoir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128827</id>
    <redirect title="Michael Collins (a rugadh in 1958)" />
    <revision>
      <id>1332123</id>
      <timestamp>2026-11-07T15:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Micheál Ó Coileáin (polaiteoir)]] go [[Michael Collins (a rugadh in 1958)]]</comment>
      <origin>1332123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="goex8ker3lczmwyusemstb0uicdevsz" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Michael Collins (a rugadh in 1958)]]</text>
      <sha1>goex8ker3lczmwyusemstb0uicdevsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michael Collins (réabhlóidí)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128828</id>
    <redirect title="Mícheál Ó Coileáin" />
    <revision>
      <id>1332125</id>
      <timestamp>2026-11-07T15:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Mícheál Ó Coileáin]]</comment>
      <origin>1332125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="0lr847588a5a15fvqmtxvbiuq9uf40o" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Mícheál Ó Coileáin]]</text>
      <sha1>0lr847588a5a15fvqmtxvbiuq9uf40o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niall Ó Coileáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128829</id>
    <redirect title="Niall Collins" />
    <revision>
      <id>1332128</id>
      <timestamp>2026-11-07T15:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>TGcoa moved page [[Niall Ó Coileáin]] to [[Niall Collins]] over redirect</comment>
      <origin>1332128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="4we4na9gvk5ynctgxapos50olrvc46e" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Niall Collins]]</text>
      <sha1>4we4na9gvk5ynctgxapos50olrvc46e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128830</id>
    <revision>
      <id>1332192</id>
      <timestamp>2026-11-07T23:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán &lt;!--|periodicitat=Eatramh foilsithe--&gt; |publicat_a=[[Glaschú]] |editor=Flora Arizpe Leask,{{Break}}Petra Johana Poncarová,{{Break}}Shane Strachan, ⁊{{Break}}Taylor Strickland|fundador=Rebecca DeWald ⁊{{Break}}Mark West}}  Is [[:Catagóir:Irisí liteartha|iris liteartha]] ar líne é '''''Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu''''' ('''LLG'''; sco: ''Glesga Review o Buiks'', en: ''Glasgow Review of Books'') a fhoi...'</comment>
      <origin>1332192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="n5imefabq24dhbtf4drzjvgg62jf8qh" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
&lt;!--|periodicitat=Eatramh foilsithe--&gt;
|publicat_a=[[Glaschú]]
|editor=Flora Arizpe Leask,{{Break}}Petra Johana Poncarová,{{Break}}Shane Strachan, ⁊{{Break}}Taylor Strickland|fundador=Rebecca DeWald ⁊{{Break}}Mark West}}

Is [[:Catagóir:Irisí liteartha|iris liteartha]] ar líne é '''''Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu''''' ('''LLG'''; sco: ''Glesga Review o Buiks'', en: ''Glasgow Review of Books'') a fhoilsíonn léirmheasanna, aistí, agallaimh, agus ailt ar an aistriúchán i m[[An Béarla|Béarla]], i n[[Gaeilge na hAlban]], agus in [[An Albainis|Albainis]]. Foilsítear air saothair cruthaitheacha freisin; ficsean gairid, filíocht, agus scríbhneoireacht i gcruthanna measca nó le gnéithe radharcacha a mbunús sin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://glasgowreviewofbooks.com/mun-iris/|teideal=Mun Iris &lt;nowiki&gt;[Faoin Iris]&lt;/nowiki&gt;|dáta=2026-09-05|language=as [[Gaeilge na hAlban]]|work=Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu|dátarochtana=2026-11-07}}&lt;/ref&gt;

Bhunaigh Rebecca DeWald agus Mark West an iris sa bhliain 2013. As sin go mí Feabhra 2023 b'iad Rebecca DeWald, Eilidh McCabe, Samuel Tongue, agus Mark West na heagarthóirí. Bhí CD Boyland ag an stiúr as 2023 go 2026.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ní bhíonn pá ag dul do na scríbhneoirí óir ní dhéanann LLG brabús agus níl aon tacaíocht airgid á fáil acu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

== Naisc amach ==
* Suíomh oifigiúil: [https://glasgowreviewofbooks.com/mun-iris/ glasgowreviewofbooks.com]

==Féach freisin==
* ''[[STEALL]]''
* ''[[Dàna]]'' (ar scor)
* ''[[Buaidh]]''
* ''[[Léann (iris)|Léann]]''
* ''[[Comhar]]''

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Leirmheas Leabhraichean Ghlaschu}}
[[Catagóir:Láithreáin gréasáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Láithreáin gréasáin]]
[[Catagóir:Irisí Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí liteartha]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Albainise]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha]]
&lt;!--[[Catagóir:Tréimhseacháin neamhrialta]]?--&gt;
[[Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Litríocht na hAlban]]
[[Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Meáin na hAlbainise]]
[[Catagóir:Glaschú]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2013]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]]

{{Síol-leabhar}}</text>
      <sha1>n5imefabq24dhbtf4drzjvgg62jf8qh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Glesga Review o Buiks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128831</id>
    <redirect title="Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu" />
    <revision>
      <id>1332194</id>
      <timestamp>2026-11-07T23:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu]]</comment>
      <origin>1332194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="0lsnja8c3kljv03yvkw94a7lda6fh6j" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu]]</text>
      <sha1>0lsnja8c3kljv03yvkw94a7lda6fh6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Glasgow Review of Books</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128832</id>
    <redirect title="Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu" />
    <revision>
      <id>1332195</id>
      <timestamp>2026-11-07T23:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu]]</comment>
      <origin>1332195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="0lsnja8c3kljv03yvkw94a7lda6fh6j" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Lèirmheas Leabhraichean Ghlaschu]]</text>
      <sha1>0lsnja8c3kljv03yvkw94a7lda6fh6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban</title>
    <ns>14</ns>
    <id>128833</id>
    <revision>
      <id>1332197</id>
      <timestamp>2026-11-07T23:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Meáin chumarsáide de réir teanga|Gaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Meáin na Gaeilge|-Gaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]'</comment>
      <origin>1332197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="gap5mskn0wyhodxkq2mis60sxfhjdry" xml:space="preserve">[[Catagóir:Meáin chumarsáide de réir teanga|Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Meáin na Gaeilge|-Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]</text>
      <sha1>gap5mskn0wyhodxkq2mis60sxfhjdry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Láithreáin gréasáin Ghaeilge na hAlban</title>
    <ns>14</ns>
    <id>128834</id>
    <revision>
      <id>1332206</id>
      <timestamp>2026-11-07T23:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Láithreáin gréasáin de réir teanga|Gaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge|-Gaeilge na hAlban]]'</comment>
      <origin>1332206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="e9b32pfzlmi4987uldblwhsqn8mz1wj" xml:space="preserve">[[Catagóir:Láithreáin gréasáin de réir teanga|Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Meáin Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge|-Gaeilge na hAlban]]</text>
      <sha1>e9b32pfzlmi4987uldblwhsqn8mz1wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Tréimhseacháin Albainise</title>
    <ns>14</ns>
    <id>128835</id>
    <revision>
      <id>1332212</id>
      <timestamp>2026-11-07T23:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Féach freisin|Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha}} {{DEFAULTSORT:Treimhseachain Albainise}} [[Catagóir:Tréimhseacháin de réir teanga|Albainis]] [[Catagóir:Litríocht na hAlbainise]]'</comment>
      <origin>1332212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191" sha1="ls1ah2vhq019dlcw1f6w222cnxr5whq" xml:space="preserve">{{Féach freisin|Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha}}
{{DEFAULTSORT:Treimhseachain Albainise}}
[[Catagóir:Tréimhseacháin de réir teanga|Albainis]]
[[Catagóir:Litríocht na hAlbainise]]</text>
      <sha1>ls1ah2vhq019dlcw1f6w222cnxr5whq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Meáin na hAlbainise</title>
    <ns>14</ns>
    <id>128836</id>
    <revision>
      <id>1332213</id>
      <timestamp>2026-11-07T23:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Meáin chumarsáide de réir teanga|Albainis]] [[Catagóir:An Albainis]]'</comment>
      <origin>1332213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="7yjyfz66zs89hlhya1hqej1cjtzcx67" xml:space="preserve">[[Catagóir:Meáin chumarsáide de réir teanga|Albainis]]
[[Catagóir:An Albainis]]</text>
      <sha1>7yjyfz66zs89hlhya1hqej1cjtzcx67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Am na hÉireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128837</id>
    <revision>
      <id>1332261</id>
      <timestamp>2026-11-08T00:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Leanann '''Am na hÉireann''' [[Meánam Greenwich|meán-am Greenwich]] sa gheimhreadh.  == Stair == Sna 1800í, de réir mar a tháinig forbairt ar an líonra iarnróid agus ar an teileagraf, chruthaigh na difríochtaí áitiúla seo mearbhall mór ar an tsochaí. Bhí sé thar a bheith deacair amchlár traenach cruinn a dhréachtú. Chun an fhadhb seo a réiteach, ritheadh an tAcht Reachtanna (Sainmhíniú Ama) in 1880t. Bhunaigh an t-acht seo am meánach Bhaile...'</comment>
      <origin>1332261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1943" sha1="ldh2i537sif7w2lg3rjderseml6q3zd" xml:space="preserve">Leanann '''Am na hÉireann''' [[Meánam Greenwich|meán-am Greenwich]] sa gheimhreadh.

== Stair ==
Sna 1800í, de réir mar a tháinig forbairt ar an líonra iarnróid agus ar an teileagraf, chruthaigh na difríochtaí áitiúla seo mearbhall mór ar an tsochaí. Bhí sé thar a bheith deacair amchlár traenach cruinn a dhréachtú. Chun an fhadhb seo a réiteach, ritheadh an tAcht Reachtanna (Sainmhíniú Ama) in 1880t. Bhunaigh an t-acht seo am meánach Bhaile Átha Cliath mar am oifigiúil na tíre ar fad. Bhí an t-am seo bunaithe ar an am ag Réadlann Dhún Sinche i mBaile Átha Cliath. Bhí sé 25 nóiméad agus 21 soicind taobh thiar de mheán-am Greenwich sa Bhreatain.

D’fhan an córas seo i bhfeidhm ar feadh níos mó ná tríocha bliain. Mar sin féin, le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda, chinn Rialtas na Ríochta Aontaithe, a bhí i gceannas ar 32 contae na hÉireann ag an am, go raibh gá le córas ama a bheadh aontaithe chun gual a shábháil agus chun cumarsáid chogaidh a dhéanamh níos éasca. I mí Dheireadh Fómhair 1916 ritheadh an tAcht Ama (Éire), a chuir deireadh le ham meánach Bhaile Átha Cliath go hoifigiúil. Cé gur athrú praiticiúil a bhí ann, bhraith go leor náisiúnaithe ag an am gur chaill an tír cuid dá féiniúlacht ar leith nuair a cuireadh deireadh le ham Bhaile Átha Cliath agus a tugadh isteach am Londan.

Sna blianta ina dhiaidh sin, tar éis neamhspleáchas na hÉireann, coinníodh an nasc le meán-am Greenwich i rith an gheimhridh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/11/leamhthuiscint-coras-ama-stairiuil-na-heireann/|teideal=Léamhthuiscint: Córas ama stairiúil na hÉireann|údar=Cathal Ó Murchú|dáta=2026-11-06|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Meánam Greenwich|Meán-am Greenwich]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Am]]
[[Catagóir:Éire]]
[[Catagóir:Lá]]</text>
      <sha1>ldh2i537sif7w2lg3rjderseml6q3zd</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>