Vicipéid:Cúrsaí reatha

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vicipéid:Cúrsaí reatha</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1892</id>
    <revision>
      <id>1332514</id>
      <parentid>1332483</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134039" sha1="ime3kvhvkknszyvo8nv31eusk8k3fgt" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div class=&quot;infobox&quot;&gt;
'''Am''': {{CURRENTTIME}} [[Am Uilíoch Comheagartha|UTC]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
'''Dáta''': [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp; '''Féach freisin ar''': 
[[{{CURRENTYEAR}}]]
&lt;/div&gt;

{{Cartlainne|nobot=yes}}

== [[2026]] ==

=== Eanáir ===
* 1 Eanáir — [[Loscadh Crans-Montana 2026|Maraíodh 41 duine]] i ndóiteán i gclub oíche in Crans-Montana, san Eilvéis.

== [[2025]] ==
[[Íomhá:Gaza's_Rubble_in_Wehda_Street_during_Gaza_war_23-25.jpg|deas|mion|220px|Sráid Wehda, 27 Feabhra 2025. Ar an 7 Bealtaine, d'ionsaigh Iosrael margadh agus bialann i Sráid Wehda in Rimal; maraíodh 33 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2025-6&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 Wehda Street airstrikes|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_Wehda_Street_airstrikes|journal=Wikipedia|date=2025-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

* [[Aimsir na bliana 2025]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2025|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 22 Nollaig — Cheap Donald Trump Gobharnóir Louisiana, Jeff Landry, ina &quot;thoscaire&quot; speisialta chuig an nGraonlainn, gníomh imeaglaithe; cháin rialtas na Danmhairge an cinneadh ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).
* 14 Nollaig — [[Lámhach Thrá Bondi 2025|Lámhach Thrá Bondi]] in Sydney: mharaigh beirt ghunnadóirí 15 duine ag ceiliúradh Hanukkah ar an trá.
* 10 Nollaig — Tháinig [[Sábháilteacht ar líne san Astráil|cosc ar na meáin shóisialta do dhaoine faoi 16 bliana d'aois]] i bhfeidhm san Astráil.
* 9 Nollaig — Foilsíodh tuarascáil dheiridh [[Oibríocht Kenova]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Final Kenova Report - official|údar=psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gan chlaonpáirtíocht idir an UVF agus stát na Breataine - Kenova|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1209/1548097-gan-chlaonpairtiocht-idir-an-uvf-agus-stat-na-breataine-kenova/|date=2025-12-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; De réir na tuarascála, bhí faisnéis ag an [[Constáblacht Ríoga Uladh|CRU]] agus ag [[Arm na Breataine]] faoi chuid díobh siúd a bhí páirteach in [[Ionsaithe buamála ar Bhaile Átha Cliath agus ar Mhuineachán (1974)|ionsaithe buamála Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin, 1974]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Lch 125: In the aftermath of the attacks, the RUC and Army were in possession of intelligence which identified a number of those believed to have been involved.|údar=Kenova Final Report  / psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}&lt;/ref&gt; ach níor tugadh aon duine os comhair na cúirte riamh.
* 1 Nollaig — Rinneadh iarracht Uachtarán na hÚcráine, [[Volodymyr Zelenskyy|Volodymyr Zelensky]], a imeaglú nó a mharú os cionn Chuan Bhaile Átha Cliath, is cosúil: chonacthas [[Dróin anaithnide san Eoraip, 2025|dróin anaithnide]] in oirthuaisceart Bhaile Átha Cliath agus a eitleán ag tuirlingt in Aerfort Bhaile Átha Cliath.

'''Básanna:'''
* 28 Nollaig — [[Brigitte Bardot]], ban-aisteoir agus amhránaí Francach
* 24 Nollaig — [[Seán Mac Mathúna]], scríbhneoir
* 6 Nollaig — [[Paddy Cooney]], polaiteoir (Fine Gael)
* 5 Nollaig — [[Frank Gehry]], ailtire

=== Samhain ===
* 22 Samhain — Gabhadh [[Jair Bolsonaro]], iaruachtarán na Brasaíle a bhí ciontaithe cheana, tar éis dó iarracht a dhéanamh an bráisléad slándála ar a rúitín a bhriseadh.
* 22 Samhain — Tháinig [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2025|COP30]] chun críche in Belém na Brasaíle le comhréiteach, tar éis don chomhdháil dul thar am.
* 20 Samhain — Tugadh Sandra Barry as Leamhcán os comhair Chúirt Dúiche Bhaile Átha Cliath, agus í cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar [[Simon Harris]] agus ar a theaghlach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bean cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Simon Harris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1120/1544939-bean-cuisithe-i-mbagairt-a-dheanamh-ar-simon-harris/|date=2025-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán coiriúil faoi bhagairt ar an Tánaiste agus a chlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0901/1531163-fiosruchan-coiriuil-faoi-bhagairt-ar-an-tanaiste-agus-a-chlann/|date=2025-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 19 Samhain — Rialaigh Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe go raibh an [[Oideachas reiligiúnach|teagasc Críostaí]] i scoil i dTuaisceart Éireann ag teacht salach ar chearta an duine.
* 19 Samhain — Tháinig plean síochána 28 pointe de chuid rialtas Trump chun solais; d'éiligh Trump go ngéillfeadh an Úcráin láithreach ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).
* 18 Samhain — D'éirigh [[Paschal Donohoe]] as mar Aire Airgeadais chun post sinsearach a ghlacadh sa Bhanc Domhanda; ceapadh [[Simon Harris]] ina áit.
* 16 Samhain — Bhuaigh foireann sacair na hÉireann, faoi stiúir [[Heimir Hallgrímsson]], 3–2 ar an Ungáir i [[Búdaipeist|mBúdaipeist]], agus chríochnaigh siad sa dara háit i [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|nGrúpa F]] de chluichí cáilithe Chorn an Domhain 2026.
* 11 Samhain — Insealbhaíodh [[Catherine Connolly]] ina deichiú hUachtarán ar Éirinn i gCaisleán Bhaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ligimis-don-ghaeilge-blathu-catherine-connolly-insealbhaithe-mar-an-deichiu-huachtaran-ar-eirinn/|teideal=‘Ligimis don Ghaeilge bláthú’ – Catherine Connolly insealbhaithe mar an deichiú huachtarán ar Éirinn|dáta=2025-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-stairiuil-i-gcaislean-bhaile-atha-cliath-ag-insealbhu-catherine-connolly/|teideal=Lá stairiúil i gCaisleán Bhaile Átha Cliath ag insealbhú Catherine Connolly|údar=Darren Ó Dubhgáin|dáta=2025-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
* 9 Samhain — Sheol Donald Trump litir chuig an [[BBC]] ag gearán faoin eagarthóireacht a rinneadh ar chuid d'óráid dá chuid ó 2021 a craoladh ar an gclár ''Panorama'' in 2024, agus bhagair sé an dlí air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0mx28vlp4wo|teideal=Why is Donald Trump threatening to sue the BBC?|dáta=2025-11-11|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Uachtarán Mheiriceá ag bagairt an dlí ar an BBC|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1110/1543200-uachtaran-mheiricea-ag-bagairt-an-dli-ar-an-bbc/|date=2025-11-10|language=ga}}&lt;/ref&gt;
* 8 Samhain — Bhris [[Caitríona Jennings]] an churiarracht dhomhanda sa rás 100 míle in Illinois: 12 uair agus 37 nóiméad.&lt;ref name=&quot;2025-06&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enjoyillinois.com/explore/listing/tunnel-hill-50100-mile-run/|teideal=Tunnel Hill 50/100 Mile Run {{!}} Enjoy Illinois|language=en-US|work=Enjoy Illinois|dátarochtana=2025-11-24}}&lt;/ref&gt;
* 6 Samhain — Tugadh beirt fhear os comhair Chúirt Dúiche [[Droichead Átha|Dhroichead Átha]], agus iad cúisithe as ionad d'iarratasóirí ar thearmann idirnáisiúnta a chur trí thine Oíche Shamhna.

'''Básanna:'''
* 29 Samhain — [[Tom Stoppard]], drámadóir
* 24 Samhain — [[Jimmy Cliff]], ceoltóir Iamácach
* 23 Samhain — [[Margaretta D’Arcy]], scríbhneoir agus gníomhaí síochána
* 21 Samhain — [[Seoirse Ó Dochartaigh]], ceoltóir agus scríbhneoir
* 13 Samhain — [[Gordon McCoy]], múinteoir Gaeilge agus scríbhneoir
* 6 Samhain — [[James Watson]], bitheolaí
* 3 Samhain — [[Dick Cheney]], Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe 2001–2009
* 3 Samhain — An tSiúr [[Stanislaus Kennedy]], gníomhaí ar son lucht gan dídean

=== Deireadh Fómhair ===
* 30 Deireadh Fómhair — Baineadh a theidil ríoga den Phrionsa Andrew; tugadh [[Andrew Mountbatten-Windsor]] air ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Éileamh 'Prince Andrew' a bhaint ó shráidainmneacha an Tuaiscirt.|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1031/1541538-eileamh-prince-andrew-a-bhaint-o-shraidainmneacha-an-tuaiscirt/|date=2025-10-31|language=ga}}&lt;/ref&gt;
* 28 Deireadh Fómhair — Ceapadh [[Pól Deeds]] ina chéad Choimisinéir Gaeilge i dTuaisceart Éireann.
* 28 Deireadh Fómhair — Rinne [[Spéirling Melissa, 2025|Spéirling Melissa]] scrios millteanach ar [[Iamáice]].
* 21 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Sanae Takaichi]] ina príomhaire ar an tSeapáin, an chéad bhean sa phost.
* 20 Deireadh Fómhair — Chlis [[AWS|Amazon Web Services]]; bhí na céadta suíomh gréasáin agus aip as líne.
* 14 Deireadh Fómhair — Dúirt an [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)|Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]] go raibh [[Truailliú uisce|caighdeán an uisce]] i leath na n-aibhneacha agus na lochanna in Éirinn ag meath i gcónaí ([[eotrófú]]).&lt;ref name=&quot;2025-05&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Caighdeán an uisce i ndobharlaigh an Stáit fós ag meath|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1014/1538448-caighdean-an-uisce-i-ndobharlaigh-an-stait-fos-ag-meath/|date=2025-10-14|language=ga-IE|author=Ciarán Lenoach / Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 13 Deireadh Fómhair — Dúirt an snámhóir [[Shane Ryan (snámhóir)|Shane Ryan]] go nglacfadh sé páirt sna [[Cluichí Breisithe]] (''Enhanced Games''), rud a tharraing conspóid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enhanced.com/newsroom/ireland-s-most-decorated-swimmer-shane-ryan-joins-enhanced-games|teideal=Ireland’s Most Decorated Swimmer Shane Ryan Joins Enhanced Games - Enhanced|language=en|work=www.enhanced.com|dátarochtana=2025-11-21}}&lt;/ref&gt;
* 10 Deireadh Fómhair — Tháinig [[2025 Plean síochána do Gaza|sos cogaidh idir Iosrael agus Hamas]] i bhfeidhm, faoi phlean síochána Trump.
* 10 Deireadh Fómhair — Fógraíodh go mbronnfaí [[Duais Nobel na Síochána]] ar [[María Corina Machado]], ceannaire an fhreasúra i Veiniséala.
* 5 Deireadh Fómhair — Tharraing [[Jim Gavin]] siar as [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|an toghchán uachtaránachta]].
* 2 Deireadh Fómhair — [[Ionsaí Mhanchain 2025|Maraíodh beirt Ghiúdach]] taobh amuigh de shionagóg i [[Manchain]] ar Yom Kippur.
* 1–3 Deireadh Fómhair — Stad fórsaí Iosrael báid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] ar a mbealach go Gaza, agus gabhadh na gníomhaithe a bhí ar bord.

'''Básanna:'''
* 27 Deireadh Fómhair — [[Prunella Scales]], ban-aisteoir
* 17 Deireadh Fómhair — [[Ed Moloney]], iriseoir
* 16 Deireadh Fómhair — [[Seosamh Ó Braonáin]], craoltóir agus colúnaí
* 11 Deireadh Fómhair — [[Diane Keaton]], ban-aisteoir
* 2 Deireadh Fómhair — [[Manchán Magan]], scríbhneoir agus craoltóir
* 1 Deireadh Fómhair — [[Jane Goodall]], saineolaí ar shimpeansaithe

=== Meán Fómhair ===
* 29 Meán Fómhair — Cuireadh tús leis an triail achomhairc i bPáras faoi thuairt [[Air France Eitilt 447|Eitilt 447 de chuid Air France]] in 2009.
* 28 Meán Fómhair — [[Olltoghchán na Moldóive 2025|Olltoghchán na Moldóive]]: choinnigh an páirtí rialaithe, atá i bhfabhar an Aontais Eorpaigh, a thromlach, cé go raibh an Rúis ag cur isteach ar an toghchán.
* 26 Meán Fómhair — D'fhreastail Donald Trump ar [[Corn Ryder 2025]] i Nua-Eabhrac.&lt;ref&gt;Scríobh sé, ar an 26 Meán Fómhair: &quot;As we prepare to celebrate 250 glorious years of American independence, the Ryder Cup also reminds us of our special relationship with the United Kingdom and our shared cultural heritage with the continent of Europe.  The sportsmanship and good-hearted competition that will be on display throughout this weekend serve as a shining example to the world that our countries stand united in the common causes of freedom, excellence, and the pursuit of greatness.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/09/presidential-message-on-the-45th-ryder-cup/|teideal=Presidential Message on the 45th Ryder Cup|údar=The White House|dáta=2025-09-26|language=en-US|work=The White House|dátarochtana=2025-10-05}}&lt;/ref&gt; Ghríosaigh sé a lucht tacaíochta chun feirge. Thosaigh a ghariníon, Kai Trump, ag díol léinte aclaíochta, $130 an ceann, a rinneadh sa tSín.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/style/fashion/kai-trump-sweatshirts-sale-cd527e22|teideal=Meet the 18-Year-Old Trump Scion Selling Sweatshirts From the White House Lawn|údar=Chavie Lieber|dáta=2025-10-01|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2025-10-05}}&lt;/ref&gt;
* 25 Meán Fómhair — D'fhógair Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, [[Keir Starmer]], [[Aitheantas Digiteach na Ríochta Aontaithe|scéim aitheantais dhigitigh]].
* 23 Meán Fómhair — D'ionsaigh dróin de chuid Iosrael báid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] amach ó chósta na [[An Chréit|Créite]], gníomh imeaglaithe eile.
* 21 Meán Fómhair — [[Seirbhís chuimhneacháin Charlie Kirk]] in Glendale, Arizona: bhí breis is 100,000 duine i láthair, Donald Trump ina measc, agus sheas [[Eite dheis|an eite fhíordheas]] gualainn ar ghualainn le chéile.
* 19 Meán Fómhair — D'fhoilsigh Rialtas na hÉireann agus Rialtas na Ríochta Aontaithe creat nua faoi oidhreacht na dTrioblóidí, lena n-áirítear [[Coimisiún Oidhreachta|an Coimisiún Oidhreachta]].
* 16–18 Meán Fómhair — [[Cuairt Stáit ag Donald Trump ar an Ríocht Aontaithe 2025|An dara cuairt stáit]] ag Donald Trump ar an Ríocht Aontaithe.
* 16 Meán Fómhair — Dúirt coimisiún fiosrúcháin de chuid na Náisiún Aontaithe go raibh Iosrael ag déanamh [[Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza|cinedhíothaithe ar Phalaistínigh Gaza]].
* 13 Meán Fómhair — Labhair [[Elon Musk]] trí nasc físe le hagóid mhór frith-inimirce a d'eagraigh [[Tommy Robinson]] i Londain; dúirt sé go raibh &quot;foréigean ag teacht&quot;, agus thug sé foláireamh go raibh an Bhreatain ag titim as a chéile.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2025/sep/13/elon-musk-calls-for-dissolution-of-parliament-at-far-right-rally-in-london|teideal=Elon Musk calls for dissolution of parliament at far-right rally in London|údar=Aneesa Ahmed|dáta=2025-09-13|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Violence Is Coming': Elon Musk’s Explosive Speech At 110K London Anti-Immigration Rally|url=https://www.youtube.com/watch?v=cAfDX1lB8dg|date=2025-09-13|author=Mint}}&lt;/ref&gt;
* 12 Meán Fómhair — Ceapadh an breitheamh Sushila Karki ina príomhaire eatramhach ar Neipeal tar éis [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025|agóidí Ghlúin Z]].
* 11 Meán Fómhair — Briseadh [[Peter Mandelson]] as a phost mar ambasadóir na Ríochta Aontaithe chuig na Stáit Aontaithe, de bharr a chaidrimh le [[Jeffrey Epstein]].
* 10 Meán Fómhair — Feallmharaíodh [[Charlie Kirk]], gníomhaí coimeádach agus tacadóir le Trump, in Utah.
* 9 Meán Fómhair — [[Aerionsaí ar Hamas i gCatar 2025|Aerionsaí Iosrael ar Hamas]] in Doha; theip ar an iarracht idirbheartaithe Hamas a mharú.
* 9 Meán Fómhair — D'ionsaigh dróin de chuid Iosrael ceann de bháid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] i gcuan sa [[An Túinéis|Túinéis]], gníomh imeaglaithe.
* Meán Fómhair — Díríodh aird arís ar an [[Caidreamh idir Donald Trump agus Jeffrey Epstein|gcaidreamh idir Donald Trump agus Jeffrey Epstein]].
* Meán Fómhair — Foilsíodh staidéar san iris ''Science'' faoi bhlaosc de chuid [[Deiniseóbhach|Homo longi]] ón tSín (Yunxian 2), atá thart ar mhilliún bliain d'aois.
* Meán Fómhair — Bhí fotheidil Ghaeilge ar chlár de chuid [[Netflix]], ''House of Guinness'', den chéad uair.

'''Básanna:'''
* 26 Meán Fómhair — [[Martin Mansergh]], polaiteoir agus staraí
* 23 Meán Fómhair — [[Claudia Cardinale]], ban-aisteoir Iodálach
* 16 Meán Fómhair — [[Robert Redford]], aisteoir agus stiúrthóir scannán

=== Lúnasa ===
* 31 Lúnasa — Craoladh an chéad chlár de ''[[The Traitors]]'' ar RTÉ One.
* 31 Lúnasa — Maraíodh os cionn 2,200 duine i [[Crith talún na hAfganastáine 2025|gcrith talún in oirthear na hAfganastáine]].
* 31 Lúnasa — D'fhág an [[Cabhlachán Domhanda Sumud]], cabhlach idirnáisiúnta fóirithinte, Barcelona ar a bhealach go Gaza.
* 25 Lúnasa — [[Ionsaí ar Ospidéal Al-Nasser, Gaza, 2025|Ionsaí Iosrael ar Ospidéal Al-Nasser]] in Khan Yunis: maraíodh 20 duine, iriseoirí agus oibrithe tarrthála ina measc.
* 15 Lúnasa — Theip ar chomhdháil na Náisiún Aontaithe sa Ghinéiv teacht ar [[Conradh idirnáisiúnta i gcoinne truailliú plaisteach|chonradh idirnáisiúnta faoi thruailliú plaisteach]].
* 14 Lúnasa — Tharraing [[Mairead McGuinness]] siar as [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|an toghchán uachtaránachta]] ar chomhairle leighis.
* 10 Lúnasa — Fuair Iosrael réidh le [[Feallmharú Anas Al-Sharif|hAnas Al-Sharif]], iriseoir mór le rá de chuid Al Jazeera, in aerionsaí in Gaza.
* 3 Lúnasa — Fuadaíodh an misinéir Éireannach Gena Heraty ó dhílleachtlann in aice le Port-au-Prince, i [[Háítí]].
* 1 Lúnasa — Thug Donald Trump bata is bóthar d'Erika McEntarfer, ceann an [[Bureau of Labor Statistics]], tar éis tuarascáil lag fostaíochta.
* Lúnasa — D'aimsigh saineolaithe ón tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra cuasnóg [[Cornfhoiche Áiseach|cornfhoichí Áiseacha]] i gcathair Chorcaí.

'''Básanna:'''
* 16 Lúnasa — [[Derry O'Sullivan]], file
* 7 Lúnasa — [[Jim Lovell]], spásaire
* 4 Lúnasa — [[George Morrison]], stiúrthóir scannán

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Fuair [[Acht na dTeangacha Albanacha, 2025|Acht na dTeangacha Albanacha]] (''Acht nan Cànan Albannach''), dlí chun tacú leis an nGaeilge Albanach agus leis an Albainis, an t-aontú ríoga.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.legislation.gov.uk/asp/2025/10/introduction/enacted|teideal=Scottish Languages Act 2025|údar=legislation.gov.uk|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 30 Iúil — Cheap Rialtas na hÉireann [[Justin Kelly]] ina Choimisinéir ar an n[[Garda Síochána]].
* 28 Iúil — [[Aighneas Cambóid - Téalainn 2025|Aighneas idir an Chambóid agus an Téalainn]]: tháinig sos comhraic i bhfeidhm.
* 19 Iúil — Fuair idir 800 agus 900 iasc bás i [[Loch Síleann]] le linn an tsamhraidh bhrothallaigh ([[Aimsir na bliana 2025]]).
* 14 Iúil — Cuireadh tús le tochailt iomlán san áit a mbíodh [[Áras Máithreacha agus Naíonán Thuama]].
* 10 Iúil — Bhagair Donald Trump arís go ngearrfadh sé taraifí thar cuimse ar an Rúis ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.msn.com/en-in/news/India/trump-backs-new-russia-sanctions-bill-that-could-place-500-tariff-on-india/ar-AA1IiFca|teideal=Trump backs new Russia sanctions bill|údar=MSN|dáta=10 Iúil 2025|work=www.msn.com|dátarochtana=2025-07-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag bagairt taraifí thar cuimse a ghearradh ar an Rúis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0710/1522795-trump-ag-bagirt-taraifi-breise-a-ghearradh-ar-an-ruis/|date=2025-07-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 9 Iúil — Cuireadh leagan closleabhair den úrscéal ''[[Madame Lazare]]'' le [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] ar fáil ar Spotify agus ar ardáin eile: an chéad uair a raibh úrscéal Gaeilge ar fáil ar na hardáin mhóra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/likely-scams-tithiocht-agus-cisti-infheistiochta-samhradh-idileach-agus-closleabhar-madame-lazare/|teideal=Likely scams, tithíocht agus cistí infheistíochta, samhradh idileach agus closleabhar ‘Madame Lazare’|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=10 Iúil 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-10}}&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — Shínigh Donald Trump [[One Big Beautiful Bill Act|an tAcht Mór Álainn]] (''One Big Beautiful Bill Act''), príomhreachtaíocht a [[Dara téarma Donald Trump|dhara téarma]].
* Iúil — Ceapadh [[Éilís Ní Dhuibhne]] ina Laureate don Fhicsean Éireannach, 2025–2028.

'''Básanna:'''
* 30 Iúil — [[Seán Rocks]], craoltóir
* 24 Iúil — [[Hulk Hogan]], coraí gairmiúil
* 22 Iúil — [[Ozzy Osbourne]], amhránaí rac-cheoil
* 21 Iúil — [[Breandán Ó Conaire]], scoláire Gaeilge agus dornálaí
* 3 Iúil — [[Diogo Jota]], imreoir sacair Portaingéalach

=== Meitheamh ===
* 28 Meitheamh — Sheinn [[Kneecap]] i [[Féile Glastonbury|bhFéile Glastonbury]], cé go ndúirt Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, [[Keir Starmer]], nár chuí an cheolchoirm.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Kneecap lead Glastonbury in chants against Starmer|url=https://www.rte.ie/entertainment/2025/0628/1520755-kneecap-to-perform-at-glastonbury-amid-calls-for-ban/|date=2025-06-28|language=en|author=RTÉ News}}&lt;/ref&gt;
* 24 Meitheamh — Bhí bua gan choinne ag [[Zohran Mamdani]] i dtoghchán tosaigh an [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Dhaonlathaigh]] do mhéara Nua-Eabhrac.
* 23 Meitheamh — D'fhógair Donald Trump [[Cogadh Iosrael–Iaráin|sos cogaidh idir Iosrael agus an Iaráin]].
* 22 Meitheamh — Rinne na Stáit Aontaithe ionsaí buamála (Oibríocht ''Midnight Hammer'') ar ionaid núicléacha na hIaráine.
* 21 Meitheamh — Bhí an teocht os cionn 35 céim i réigiún Pháras, agus 38 céim in áiteanna ([[Tonnta teasa na hEorpa, 2025]]).
* 20 Meitheamh — [[Pléasc ar an Chraoslach|An Craoslach]]: dhiúltaigh an Coimisiún Pleanála cead pleanála do stáisiún seirbhíse nua ar shuíomh an phléasctha.
* 18 Meitheamh — Tugadh [[Liam Óg Ó hAnnaidh]] (Mo Chara, de chuid Kneecap) os comhair cúirte i Londain, agus é cúisithe faoin dlí frithsceimhlitheoireachta.
* 14 Meitheamh — [[Lámhach pholaiteoirí Minnesota 2025|Scaoileadh marbh]] Melissa Hortman, ionadaí Daonlathach i reachtas stát Minnesota, agus a fear céile.
* 13 Meitheamh — Thosaigh [[Cogadh Iosrael–Iaráin]] nuair a d'ionsaigh Iosrael an Iaráin.
* 12 Meitheamh — Tuairt [[Eitilt Air India 171]] in Ahmedabad: maraíodh 241 duine ar bord agus 19 duine ar an talamh.
* 9–13 Meitheamh — [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2025]], a thosaigh sa Bhaile Meánach.
* 9 Meitheamh — [[Agóidí na n-inimirceach le linn réimeas Trump|Imlonnaíodh muirshaighdiúirí de chuid na Stát Aontaithe]] in Los Angeles, gníomh gríosaithe de chuid Trump agus a chúntóra, Stephen Miller.
* 9 Meitheamh — Ghabh fórsaí Iosrael an luamh ''[[Luamh daonchabhrach an Madleen|Madleen]]'' de chuid Chomhghuaillíocht na Saoirse (''Freedom Flotilla Coalition'') amach ó chósta Gaza.
* 7 Meitheamh — Athosclaíodh [[Sceilg Mhichíl]] do chuairteoirí, mí níos déanaí ná mar a bhí beartaithe.
* 6 Meitheamh — Cuireadh tús le [[Agóidí na n-inimirceach le linn réimeas Trump|hagóidí na n-inimirceach]] in Los Angeles.
* 3 Meitheamh — Thit [[Rialtas Schoof]] san Ísiltír nuair a tharraing páirtí Geert Wilders, an PVV, as an gcomhrialtas: comhrialtas a bhí an-fhada amach ar an eite dheas, agus a bhí ag piocadh ar a chéile an t-am go léir.
* 2 Meitheamh — Tháinig an Rúis agus an Úcráin ar chomhréiteach in Iostanbúl maidir le malartú príosúnach ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).
* Meitheamh — Stopadh ag dó guail i [[Stáisiún cumhachta Ghob na Muine]], an t-aon stáisiún cumhachta guail in Éirinn.

'''Básanna:'''
* 28 Meitheamh — [[Oilibhéar Ó Croiligh]], scoláire agus sagart
* 18 Meitheamh — [[Henry Mountcharles]], uasal Angla-Éireannach
* 11 Meitheamh — [[Brian Wilson]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — Ciontaíodh Richard Satchwell i [[Dúnmharú Tina Satchwell|ndúnmharú a mhná céile, Tina]], in Eochaill sa bhliain 2017.
* 28 Bealtaine — Rialaigh Cúirt na Stát Aontaithe um Thrádáil Idirnáisiúnta go raibh [[Cogadh trádála Trump|formhór na dtaraifí a ghearr Trump]] neamhdhleathach.
* 28 Bealtaine — Scriosadh an sráidbhaile [[Tubaiste Blatten|Blatten]] san Eilvéis nuair a thit [[oighearshruth]] anuas air.
* 26 Bealtaine — [[Eachtra buile bhóthair i Learpholl, 2025|Tiomáineadh carr trí shlua mór]] ag paráid caithréime fhoireann sacair Learphoill i Learpholl; gabhadh Paul Doyle, 53 bliana d'aois, fear gnó agus iar-Royal Marine. Bhí sé as a chrann cumhachta ar dhrugaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0j7exddjneo|teideal=Paul Doyle accused of using car as weapon at Liverpool parade, court told|dáta=2025-05-30|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;
* 23 Bealtaine — D'iarr ceannaire na hEagraíochta Domhanda Sláinte ar Iosrael trócaire a dhéanamh ar na Palaistínigh agus [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|deireadh a chur leis na hionsaithe ar Gaza]].&lt;ref name=&quot;2025-4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Córas sláinte Gaza ar tí titim as a chéile'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0523/1514501-coras-slainte-gaza-ar-ti-titim-as-a-cheile/|date=2025-05-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 21 Bealtaine — Scaoil saighdiúirí Iosraelacha urchair gar do ghrúpa taidhleoirí a bhí ar cuairt ar an [[An Bruach Thiar|mBruach Thiar]]; bhí beirt as Éirinn ina measc.&lt;ref name=&quot;2025-5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Níl aon chúnamh faighte ag Palaistínigh fós, a deir carthanachtaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0521/1514073-meid-easnamhach-foirithinte-a-scaoileadh-isteach-go-gaza-msf/|date=2025-05-21|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Bealtaine — [[Olltoghchán na Portaingéile, 2025|Olltoghchán na Portaingéile]]: bhuaigh an AD, comhghuaillíocht ar dheis ón lár, arís.
* 18 Bealtaine — Bhuaigh méara Bhúcairist, Nicușor Dan, polaiteoir sa lár, [[Toghchán Uachtaránachta na Rómáine, 2024-2025|toghchán uachtaránachta na Rómáine]].
* 17 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2025|Comórtas na hEoraifíse]]: fuair iarracht Iosrael, [[Yuval Raphael]], an scór ab airde i vóta an phobail, beag beann ar an sléacht in Gaza, agus dúirt craoltóirí áirithe gur earcaíodh vótálaithe d'Iosrael.&lt;ref name=&quot;2025-03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/douze-points-diosrael-ceard-sa-diabhal-ba-chuis-leis/|teideal=‘Douze points’ d’Iosrael – céard sa diabhal ba chúis leis?|údar=Alex Hijmans|dáta=21 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-22}}&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|D'ionsaigh Iosrael an tOspidéal Eorpach]] in Khan Yunis; bhí ceannaire Hamas, Mohammed Sinwar, mar sprioc.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 Gaza European Hospital strikes|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_Gaza_European_Hospital_strikes|journal=Wikipedia|date=2025-05-23|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/70-palaistineach-eile-ar-a-laghad-maraithe-in-ionsaithe-iosrael/|teideal=70 Palaistíneach eile ar a laghad maraithe in ionsaithe Iosrael|dáta=2025-05-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-16}}&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — Dúirt Trump go raibh na Stáit Aontaithe ag cur deireadh leis na smachtbhannaí a bhí acu ar an tSiria.
* 13 Bealtaine — Cuireadh ar ceal [[Ciontú éagórach Peter Sullivan|ciontú Peter Sullivan]], a fuarthas ciontach i ndúnmharú mná sa bhliain 1987 agus a chaith 38 bliain i bpríosún.
* 12 Bealtaine — Tháinig na Stáit Aontaithe agus an tSín ar mhargadh sealadach: laghdaíodh taraifí na Stát Aontaithe ar earraí na Síne ó 145% go 30%.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Margadh sealadach idir Meiriceá agus an tSín faoi Tharaifí Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0512/1512405-margadh-sealadach-idir-meiricea-agus-an-tsin-faoi-tharaifi-trump/|date=2025-05-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Bealtaine — Tháinig [[Géarchéim na Caismíre 2025|sos comhraic idir an India agus an Phacastáin]] i bhfeidhm.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Sos comhraic idir an India agus an Phacastáin'-Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0510/1512117-an-teannas-ag-gearu-i-gconai-idir-an-india-agus-an-phacastain/|date=2025-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Bealtaine — Tháinig ceannairí Eorpacha agus Rialtas na hÚcráine ar shocrú i gCív maidir le [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|sos comhraic 30 lá]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Socrú déanta i gCív|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0510/1512134-mor-cheannairi-na-heorpa-i-gciv/|date=2025-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 8 Bealtaine — Toghadh Robert Prevost ina phápa, [[Pápa Leon XIV|an Pápa Leon XIV]], ag an gceathrú vóta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/10-bealtaine-2025-maigh-eo/id1525428808?i=1000707861745|teideal=Nuacht Mhall (Maigh Eo)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=10 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-05-10}}&lt;/ref&gt;
* 7 Bealtaine — [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|D'ionsaigh Iosrael margadh agus bialann]] i Sráid Wehda in Rimal, Gaza; maraíodh 33 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2025-6&quot; /&gt;
* 7 Bealtaine — Thosaigh [[Géarchéim na Caismíre 2025|cogaíocht idir an India agus an Phacastáin]] nuair a rinne an India ionsaithe diúracán ar an bPacastáin.
* 6 Bealtaine — Toghadh [[Friedrich Merz]] (CDU) ina Sheansailéir ar an nGearmáin, i gcomharbas ar [[Olaf Scholz]] (SPD).

'''Básanna:'''
* 28 Bealtaine — [[Ngũgĩ wa Thiong'o]], scríbhneoir Céiniach
* 26 Bealtaine — [[Aogán Ó Muircheartaigh]], craoltóir
* 17 Bealtaine — [[Paul Durcan]], file
* 11 Bealtaine — [[Paddy O’Toole]], polaiteoir agus Aire Gaeltachta (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 30 Aibreán — [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Shínigh an Úcráin agus na Stáit Aontaithe conradh]] a thug tosaíocht do Mheiriceá ar acmhainní mianraí na hÚcráine.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Margadh Trump déanta théis achrainn faoi mhianraí na hÚcráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0501/1510577-margadh-trump-deanta-theis-achrainn-faoi-mhianrai-na-hucraine/|date=2025-05-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 29 Aibreán — Rinne Trump comóradh ar a [[Dara téarma Donald Trump|chéad 100 lá in oifig]] le slógadh in Michigan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Comóradh déanta ag Trump ar a chéad 100 lá in oifig|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0430/1510284-comoradh-deanta-ag-trump-ar-a-chead-100-la-in-oifig/|date=2025-04-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 28 Aibreán — [[Olltoghchán Cheanada 2025]]: d'fhan an Páirtí Liobrálach i gcumhacht, faoi stiúir [[Mark Carney]].
* 25 Aibreán — Thug [[Virginia Giuffre]], duine d'íospartaigh [[Jeffrey Epstein]], lámh ina bás féin.
* 22 Aibreán — [[Ionsaí sceimhlitheoireachta Pahalgam, 2025|Ionsaí sceimhlitheoireachta in Pahalgam]] i gCaismír: maraíodh 26 duine. Chuir an India Conradh Uiscí an Indus (1960) ar fionraí;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indus Waters Treaty|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indus_Waters_Treaty|journal=Wikipedia|date=2025-04-25|language=en}}&lt;/ref&gt; dúirt an Phacastáin gurbh ionann sin agus cogadh a fhógairt.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cd7vjyezypqo|teideal=Pahalgam attack: Will India suspending Indus Waters Treaty affect Pakistan?|dáta=2025-04-25|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-04-25}}&lt;/ref&gt;
* 20 Aibreán — Ceiliúradh Aifreann na Cásca den uair dheireanach i [[Teach Pobail Mhuire (Doirí Beaga)|dTeach Pobail Mhuire]] sna [[Doirí Beaga]].
* 16 Aibreán — Osclaíodh go hoifigiúil an t-[[Idirnascaire Greenlink|idirnascaire leictreachais Greenlink]] idir Éire agus an Bhreatain Bheag.
* 16 Aibreán — Rialaigh [[Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe]] go mbaineann na téarmaí &quot;[[Bean|bean]]&quot; agus &quot;gnéas&quot; i ndlí an chomhionannais le bean bhitheolaíoch agus gnéas bitheolaíoch amháin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://supremecourt.uk/uploads/uksc_2024_0042_press_summary_8a42145662.pdf|teideal=Summary|údar=supremecourt.uk|dáta=16 Aibreán 2025|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.supremecourt.uk/cases/uksc-2024-0042|teideal=For Women Scotland Ltd (Appellant) v The Scottish Ministers (Respondent) - UK Supreme Court|language=en|work=www.supremecourt.uk|dátarochtana=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;
* 9 Aibreán — D'fhógair Trump sos 90 lá ar [[Cogadh trádála Trump|na taraifí arda]] a bhí beartaithe aige; d'ardaigh an NASDAQ 12% ([[Cliseadh na stocmhargaí 2025|cliseadh na stocmhargaí]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sos-taraifi-90-la-fogartha-ag-donald-trump-taraif-ar-an-tsin-ardaithe/|teideal=Sos taraifí 90 lá fógartha ag Donald Trump, taraif ar an tSín ardaithe|dáta=2025-04-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 8–12 Aibreán — Bhí idir theaspach agus thriomach in Éirinn, agus an teocht chomh hard le 21 céim; d'iarr Uisce Éireann ar an bpobal a bheith spárálach le huisce.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Teocht chomh hard le 20 céim inniu, 21 céim amárach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0409/1506630-teocht-chomh-hard-le-20-ceim-inniu-21-ceim-amarach/|date=2025-04-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 8 Aibreán — Dúirt Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, Keir Starmer, go raibh a rialtas ag déanamh a mharana ar rialú cúirte i mBéal Feirste faoi fhiosrúchán poiblí ar [[Dúnmharú Sheáin Brown|dhúnmharú Sheáin Brown]] (1997).
* 4 Aibreán — [[Cliseadh na stocmhargaí 2025|Cliseadh na stocmhargaí]]: glanadh 5% eile de luach na gcuideachtaí ar [[Wall Street]].&lt;ref name=&quot;2025-02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cíor thuathail tarraingthe ag Trump ar na stocmhargaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0407/1506239-cior-thuathail-tarraingthe-ag-trump-ar-na-stocmhargai/|date=2025-04-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 2 Aibreán — Thosaigh [[Cogadh trádála Trump|cogadh trádála Trump]] i ndáiríre: d'fhógair sé taraifí ar bheagnach gach tír ar &quot;Lá na Saoirse&quot;.

'''Básanna:'''
* 25 Aibreán — [[Virginia Giuffre]], gníomhaí ar son íospartach gáinneála gnéis
* 21 Aibreán — An [[Pápa Proinsias]]
* 3 Aibreán — [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]], peileadóir agus bainisteoir

=== Márta ===
* 28 Márta — Thug Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe, [[J. D. Vance]], cuairt ar an nGraonlainn; cháin polaiteoirí sa Ghraonlainn agus sa Danmhairg an turas ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22499899/|teideal=Tús Áite: An Ghraonlainn|údar=RnaG|dáta=2025-03-24|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Vance cáinte sa Danmhairg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0329/1504753-vance-cainte-sa-danmhairg/|date=2025-03-29|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 28 Márta — [[Crith talún Mhaenmar, 2025|Crith talún sa Mhaenmar]]: maraíodh breis is 5,000 duine.
* 24 Márta — [[Signalgate]]: d'fhoilsigh an iris ''The Atlantic'' comhrá grúpa ar an aip Signal inar phléigh [[Pete Hegseth]] agus oifigigh eile pleananna d'ionsaithe ar na Hútaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/mar/26/new-revelations-us-signal-leak-claims-doubt-yemen|teideal=Signal leak revelations expose US officials’ lies about what was shared|údar=Peter Beaumont|dáta=2025-03-26|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=United States government group chat leak|url=https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_government_group_chat_leak|journal=Wikipedia|date=2025-03-29|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 23 Márta — [[Marú oibrithe cabhracha i Rafah, 2025|Maraíodh oibrithe cabhracha]] in Rafah.
* 18 Márta — Bhris Iosrael an sos cogaidh in Gaza ([[Ionsaithe Iosrael ar Gaza, Márta 2025]]).
* 18 Márta — D'éirigh le [[Friedrich Merz]] agus [[Olaf Scholz]] an coscán ar fhiacha i mBunreacht na Gearmáine a scaoileadh.
* 15 Márta — Rinne fórsaí Mheiriceá ionsaithe aeir ar na Hútaithe san Éimin ([[Géarchéim na Mara Rua]]).
* 10 Márta — [[Imbhualadh sa Mhuir Thuaidh, 2025|Imbhualadh sa Mhuir Thuaidh]]: bhuail lastlong in aghaidh tancaeir breosla amach ó inbhear an Humber.
* 3 Márta — Chuir na Stáit Aontaithe stop leis an gcúnamh míleata don Úcráin, chun brú a chur uirthi dul i mbun [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]] leis an Rúis.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stop curtha ag Trump le cúnamh míleata don Úcráin faoi láthair|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0304/1500079-stop-curtha-ag-trump-le-cunamh-mileata-don-ucrain-faoi-lathair/|date=2025-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Márta — Ba é Márta 2025 an Márta ba theo dár taifeadadh riamh san Eoraip, dar le [[Clár Copernicus|Copernicus]] (agus focal ar bith faoi ar tuairisc.ie ná ar rte.ie).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://climate.copernicus.eu/second-warmest-march-globally-large-wet-and-dry-anomalies-europe|teideal=Second-warmest March globally, large wet and dry anomalies in Europe|údar=Copernicus|dáta=2025-04-08|work=climate.copernicus.eu|dátarochtana=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;
* Márta — [[Ionsaithe Iosrael ar an mBruach Thiar]]: díbríodh 40,000 Palaistíneach as campaí teifeach, [[Campa teifeach Jenin|Jenin]] ina measc, agus níor ligeadh dóibh filleadh.
* Márta — Scaip an mhéim [[6-7 (méim)|&quot;6-7&quot;]] i scoileanna sna Stáit Aontaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://storebrands.com/gopuff-taps-viral-trend-exclusive-launch-6-7-water|teideal=Gopuff Taps Into Viral Trend with Exclusive Launch of 6 7 Water|language=en|work=Store Brands|dátarochtana=2025-10-21}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 21 Márta — [[George Foreman]], dornálaí
* 20 Márta — [[Eddie Jordan]], fiontraí agus craoltóir
* 1 Márta — [[Pat Ingoldsby]], file agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — Bhí [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cruinniú teasaí]] ag Volodymyr Zelensky le Donald Trump agus J. D. Vance sa Teach Bán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Níor chóir géilleadh don Rúis&quot;, a dúirt Zelensky le Trump inniu|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0228/1499558-nior-choir-geilleadh-don-ruis-a-duirt-zelensky-le-trump-inniu/|date=2025-02-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — D'eitil [[Andrew Tate|Andrew agus Tristan Tate]] ón Rómáin go [[Fort Lauderdale]], tar éis do Rialtas na Rómáine an cosc taistil a bhí orthu a ardú.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2025/feb/27/andrew-tate-tristan-romania-us|teideal=Andrew Tate and brother land in US from Romania after travel ban lifted|údar=Jon Henley, Emine Sinmaz, Richard Luscombe|dáta=2025-02-27|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-02-27}}&lt;/ref&gt;
* 26 Feabhra — Reáchtáladh an chéad chruinniú de chomh-aireacht Trump; bhí ról lárnach ag Elon Musk sna ciorruithe ar sheirbhísí poiblí ([[Roinn Éifeachtúlachta Rialtais]]).
* 26 Feabhra — Rinneadh aisghairm i dTuaisceart Éireann ar an [[Acht (Éire) Riar na Córa (Teanga) 1737|Acht Riar na Córa (Teanga) 1737]], a chuir cosc ar an nGaeilge sna cúirteanna ann ar feadh beagnach 300 bliain.&lt;ref name=&quot;2025-04&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceim-dli-le-gaeilge-le-cur-ar-fail-ag-ollscoil-na-banriona-den-chead-uair/|teideal=Céim dlí le Gaeilge le cur ar fáil ag Ollscoil na Banríona den chéad uair|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=27 Meitheamh 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-29}}&lt;/ref&gt;
* 24 Feabhra — Díbríodh [[Lynn Boylan]], Feisire Eorpach, as Iosrael; d'fhoilsigh na hIosraelaigh grianghraif di ar na meáin shóisialta, sárú ar a sonraí pearsanta.
* 23 Feabhra — [[Olltoghchán na Gearmáine 2025]]: bhí an CDU/CSU, faoi stiúir [[Friedrich Merz]], i bhfad chun tosaigh, le thart ar 29% den vóta.
* 20 Feabhra — [[Scannal Luis Rubiales|Ciontaíodh Luis Rubiales]] i bpóg a thabhairt don imreoir sacair Jenni Hermoso in aghaidh a tola.
* 19 Feabhra — Chuir Donald Trump an milleán ar an Úcráin faoin [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|gcogadh]].&lt;ref&gt;Bréag de chuid Trump a bhí ann go cinnte: rinne an [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Rúis ionradh ar an Úcráin]] in 2022, agus maraíodh na céadta míle duine – idir shaighdiúirí agus shibhialtaigh – de bharr na cogaíochta, 2022–2025.&lt;/ref&gt; Dúirt Zelensky go raibh Trump faoi gheasa ag mífhaisnéis; d'aisfhreagair Trump gur &quot;deachtóir&quot; a bhí i Zelensky nár ghair olltoghchán in 2024 (le linn an chogaidh, rud a bhí dodhéanta).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=File fuar déanta ag Trump de cheasacht na hÚcráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0219/1497605-file-fuar-deanta-ag-trump-de-cheasacht-na-hucraine/|date=2025-02-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mas-siochain-ata-uait-ullmhaigh-don-chogadh/|teideal=‘Más síocháin atá uait, ullmhaigh don chogadh’|údar=Alex Hijmans|dáta=19 Feabhra 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-19}}&lt;/ref&gt;
* 18 Feabhra — Reáchtáladh [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]] idir na Stáit Aontaithe agus an Rúis san Araib Shádach.
* 14 Feabhra — Dúirt Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe, [[J. D. Vance]], ag Comhdháil Slándála München go raibh &quot;sirriam nua sa bhaile&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 JD Vance speech at the Munich Security Conference|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_JD_Vance_speech_at_the_Munich_Security_Conference|journal=Wikipedia|date=2025-02-17|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tús Áite: Comhdháil Slándála Munich le John Maguire|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22488733-tus-aite-comhdhail-slandala-munich/|language=ga-IE|author=Nuacht RnaG|date=14 Feabhra 2025}}&lt;/ref&gt;
* 12 Feabhra — Labhair Trump ar an nguthán le hUachtarán na Rúise, [[Vladimir Putin]], faoin Úcráin, gan dul i gcomhairle le ceannairí na hEorpa.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|teideal=After Putin call, Trump says negotiations to end Ukraine war will start ‘immediately’ {{!}} CNN Politics|údar=Kaitlan Collins, Kevin Liptak|dáta=2025-02-12|language=en|work=CNN|dátarochtana=2025-02-17}}&lt;/ref&gt;
* 4 Feabhra — Mhol Donald Trump go ndíbreofaí [[Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta|na Palaistínigh as Gaza]] go buan, agus go ndéanfaí &quot;Riviera an Mheánoirthir&quot; den áit.
* 4 Feabhra — [[Ionsaí lámhaigh Örebro, 2025|Maraíodh deichniúr]] in ionsaí lámhaigh ar ionad oideachais do dhaoine fásta in Örebro, sa tSualainn.
* Feabhra — Rinne Trump agus Elon Musk [[Dara téarma Donald Trump|iarracht áisíneachtaí de chuid na Stát Aontaithe a dhúnadh]] nó a laghdú, [[United States Agency for International Development|USAID]] ina measc.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cúlghairm déanta ag Trump ar chead slándála Joe Biden|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0208/1495509-culghairm-deanta-ag-trump-ar-chead-slandala-joe-biden/|date=2025-02-08|language=ga}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 25 Feabhra — [[Henry Kelly]], craoltóir
* 24 Feabhra — [[Roberta Flack]], amhránaí
* 18 Feabhra — [[Gene Hackman]], aisteoir

=== Eanáir ===
* 24 Eanáir — Bhuail [[Stoirm Éowyn]] Éire agus an Bhreatain: an stoirm ba mheasa in Éirinn ó 1961. Fágadh 768,000 teach, feirm agus gnó gan leictreachas.&lt;ref name=&quot;2025-0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Stoirm ghéar gan chuimse'-BSL|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0124/1492783-stoirm-ghear-gan-chuimse-bsl/|date=2025-01-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 23 Eanáir — Toghadh [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]] ina Thaoiseach don dara huair ([[Rialtas an 34ú Dáil]]); fuair sé séala a oifige ón Uachtarán, [[Mícheál D. Ó hUigínn]].
* 20 Eanáir — Bunaíodh [[Roinn Éifeachtúlachta Rialtais|an Roinn Éifeachtúlachta Rialtais]] (DOGE), faoi stiúir Elon Musk.
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Donald Trump]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán ar na Stáit Aontaithe]] [[Dara téarma Donald Trump|den dara huair]].
* 15 Eanáir — Shocraigh Iosrael agus Hamas [[Cogadh Iosrael-Gaza|sos cogaidh in Gaza]]; ina dhiaidh sin, ghéaraigh an foréigean sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar]].
* 10 Eanáir — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Scaoileadh Donald Trump gan choinníoll]] sa chás faoin íocaíocht cheilte $130,000 le [[Stormy Daniels]], ós rud é go raibh sé le hinsealbhú ina Uachtarán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Píonós gearrtha ar an Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490093-pionos-le-gearradh-inniu-ar-an-uachtaran-trump/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Dúirt seirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]] gurbh í 2024 an bhliain ba theo ó cuireadh tús le taifid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Bhris ráig den [[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]] amach sa Ghearmáin, gar do Bheirlín: an chéad uair a aimsíodh an galar sa tír ó na 1980idí.
* 7 Eanáir — Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|falscaithe]] amach in Los Angeles agus sna ceantair máguaird; ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;
* 7 Eanáir — [[Crith talún sa Tibéid, 2025|Crith talún sa Tibéid]], gar don teorainn le [[Neipeal]].
* 6 Eanáir — D'fhógair [[Justin Trudeau]], príomhaire Cheanada, go n-éireodh sé as.
* 1 Eanáir — [[Pléascadh Cybertruck in Las Vegas, 2025|Phléasc trucailín Tesla lasmuigh d'Óstán Trump in Las Vegas]]; thug an tiománaí, saighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe, lámh ina bhás féin.
* 1 Eanáir — Maraíodh 14 duine agus gortaíodh 57 eile in [[Ionsaí trucailín i New Orleans, 2025|ionsaí trucailín in New Orleans]]. Iarshaighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe ba ea an sceimhlitheoir.
* Eanáir — D'éirigh [[An Ghraonlainn|an Ghraonlainn]] ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Eorpach: thug Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil uirthi, agus ar Chanáil Phanama ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/25/trump-greenland-denmark|teideal=Trump again demands to buy Greenland in ‘horrendous’ call with Danish PM|údar=Maya Yang|dáta=2025-01-28|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-12-23}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 7 Eanáir — [[Jean-Marie Le Pen]], polaiteoir Francach
* 4 Eanáir — [[Eleanor Maguire]], néareolaí
* 3 Eanáir — [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta]], amhránaí ar an sean-nós agus craoltóir
* 2 Eanáir — [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir ([[Coiscéim]])

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2025: [[Seán Mac Mathúna]], scríbhneoir; [[Manchán Magan]], scríbhneoir agus craoltóir; [[Gordon McCoy]], múinteoir Gaeilge; [[George Morrison]], stiúrthóir scannán; [[Derry O'Sullivan]], file; [[Paddy O’Toole]], Aire Gaeltachta; [[Seosamh Ó Braonáin]], craoltóir; [[Breandán Ó Conaire]], scoláire agus dornálaí; [[Oilibhéar Ó Croiligh]], sagart agus scoláire; [[Seoirse Ó Dochartaigh]], ceoltóir; [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]], peileadóir; [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta]], amhránaí sean-nóis; [[Aogán Ó Muircheartaigh]], craoltóir; [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir; agus [[Seán Rocks]], craoltóir
* Na hÉireannaigh: [[Paddy Cooney]], FG; [[Margaretta D’Arcy]], gníomhaí; [[Paul Durcan]], file; [[Pat Ingoldsby]], file; [[Eddie Jordan]], fiontraí; [[Henry Kelly]], craoltóir; an tSiúr [[Stanislaus Kennedy]], gníomhaí; [[Gerard Lynch]], FG; [[Eleanor Maguire]], néareolaí; [[Martin Mansergh]], FF; [[Ed Moloney]], iriseoir; agus [[Henry Mountcharles]], tiarna talún
* Thar lear: an [[Pápa Proinsias]]; [[Brigitte Bardot]], ban-aisteoir Francach; [[Dick Cheney]], Leas-Uachtarán SAM 2001–2009; [[Roberta Flack]], amhránaí; [[Frank Gehry]], ailtire; [[Virginia Giuffre]], gníomhaí; [[Jane Goodall]], saineolaí ar shimpeansaithe; [[Gene Hackman]], aisteoir; [[Diane Keaton]], ban-aisteoir; [[Joan Bennett Kennedy]], bean chéile Ted Kennedy tráth; [[Charlie Kirk]], gníomhaí coimeádach; [[Jean-Marie Le Pen]], pobalóir Francach; [[Jim Lovell]], spásaire; [[Ozzy Osbourne]], ceoltóir; [[Robert Redford]], aisteoir; [[Tom Stoppard]], drámadóir; [[James Watson]], bitheolaí; agus [[Brian Wilson]], ceoltóir

== [[2024]] ==
* [[Aimsir na bliana 2024]]: an bhliain ba theo a taifeadadh riamh.
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2024|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 25 Nollaig — Tuairt [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]].
* 23 Nollaig — D'fhógair François Bayrou (ón lár), príomhaire nua na Fraince, [[Olltoghchán na Fraince, 2024|a rialtas]].
* 19 Nollaig — Ciontaíodh 48 fear in [[Éigniú Gisèle Pelicot|éigniú Gisèle Pelicot]]; níor éirigh leis na póilíní teacht ar 23 fear eile.
* 17 Nollaig — [[Feallmharú an Ghinearáil Kirillov|Feallmharaíodh an Ginearál Rúiseach Kirillov]]. Bhí an Úcráin tar éis é a chúiseamh i gcoireanna cogaidh, as armlón ceimiceach a úsáid san Úcráin.
* 14–15 Nollaig — Bhuail [[Cioclón Chido]] Mayotte agus an Mhósaimbíc go dona; is beag crann a fágadh ina sheasamh ar oileán Mayotte.
* 12 Nollaig — D'fhógair Rialtas na hÉireann go dtacódh sé le [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|caingean dlí na hAfraice Theas in aghaidh Iosrael]] sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta.
* 6–7 Nollaig — Bhuail Stoirm Darragh [[Calafort Caergybi]] go dona.
* 4 Nollaig — Thit rialtas Barnier (ar dheis ón lár) sa Fhrainc nuair a tháinig na hantoiscigh, an ''Rassemblement National'' agus an ''Front Populaire'', i bpáirt le chéile chun tabhairt air éirí as.
* 4 Nollaig — [[Dúnmharú Brian Thompson|Caitheadh Brian Thompson]] de chuid UnitedHealthcare in Manhattan. Gabhadh Luigi Mangione ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 29 Nollaig — [[Jimmy Carter]], Uachtarán na Stát Aontaithe 1977–1981, 100 bliain d'aois
* 20 Nollaig — [[Gearóid Ó Cairealláin]], iriseoir agus gníomhaí teanga

=== Samhain ===
* 29 Samhain — [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán na hÉireann]], chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh.
* 29 Samhain — Vótáil Teach na dTeachtaí (Westminster) i bhfabhar [[An Bille um Bás Cuidithe (Sasana agus an Bhreatain Bheag)|an Bhille um Bás Cuidithe]] ag an dara léamh.
* 27 Samhain — Tháinig [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah]] i bhfeidhm.
* 23 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2024|COP29]]: tháinig na toscairí ar chomhaontú faoi 300 billiún dollar sa bhliain faoin mbliain 2035.
* 5 Samhain — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe]]: bhuaigh Trump gan stró, agus Teach na nIonadaithe agus an Seanad aige.
* 1 Samhain — Níor thángthas ar chomhaontú ag deireadh [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|COP16]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht.
* 1 Samhain — Bunaíodh an feachtas [[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]] chun dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].

'''Básanna:'''
* 26 Samhain — [[Gemma Hussey]], polaiteoir (Fine Gael)
* 7 Samhain — [[Kathleen Watkins]], cláirseoir agus craoltóir

=== Deireadh Fómhair ===
* 29 Deireadh Fómhair — Maraíodh 231 duine de bharr [[Tuilte sa Spáinn, 2024|maidhmeanna tuile in oirthear na Spáinne]].
* 16 Deireadh Fómhair — Maraíodh ceannaire [[Hamas]], Yahya Sinwar; bhí sé gortaithe, ina shuí ar chathaoir i dteach scriosta.
* 1 Deireadh Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin]]. Easáitíodh 1,200,000 duine de bharr an chogaidh (daonra na tíre: 5.4 milliún).

'''Básanna:'''
* 16 Deireadh Fómhair — [[Liam Payne]], amhránaí; thit sé ó bhalcóin óstáin, agus é faoi thionchar drugaí
* 15 Deireadh Fómhair — An Ginearál Sir [[Mike Jackson]], oifigeach in Arm na Breataine
* 3 Deireadh Fómhair — [[Mary O'Rourke]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Meán Fómhair ===
* 27 Meán Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Maraíodh ceannaire Hezbollah, Hassan Nasrallah]], agus ceannairí eile.
* 26 Meán Fómhair — Bhuail [[Hairicín Helene, 2024|Hairicín Helene]] na Stáit Aontaithe. Fágadh muintir Carolina Thuaidh in umar na haimléise.
* 17–18 Meán Fómhair — [[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024|Phléasc Iosrael na mílte glaoire agus siúlscéalaithe]] sa Liobáin agus sa [[An tSiria|tSiria]].
* 15 Meán Fómhair — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|dara hiarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 9 Meán Fómhair — Dúirt Mary Robinson gur mór an náire [[Coimhlint na Súdáine, 2023|&quot;an neamhshuim atá á léiriú ag an bpobal idirnáisiúnta&quot; sa tSúdáin]].
* 3 Meán Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|Ionsaí diúracán de chuid na Rúise ar Poltava]] san Úcráin.

=== Lúnasa ===
* 28 Lúnasa — Osclaíodh na [[Cluichí Parailimpeacha 2024|Cluichí Parailimpeacha]] i bPáras.

'''Básanna:'''
* 21 Lúnasa — [[Nell McCafferty]], iriseoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — [[Feallmharú Ismail Haniyeh|Feallmharaíodh ceannaire polaitíochta Hamas, Ismail Haniyeh]], in Tehran.
* 30 Iúil — Thosaigh [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|agóidí agus círéibeacha frith-inimirce]] sa Ríocht Aontaithe, agus i mBéal Feirste chomh maith. Scaipeadh go leor mífhaisnéise.
* 26 Iúil – 11 Lúnasa — [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024|Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh]] i bPáras.
* 21 Iúil — D'fhógair Joe Biden [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|nach mbeadh sé ina iarrthóir]] d'ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh.
* 21 Iúil — [[Aimsir na bliana 2024|An lá ba theo riamh]] ar fud an domhain ó cuireadh tús le taifid.
* 19 Iúil — [[Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise 2024|Eachtra CrowdStrike]]: cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise.
* 13 Iúil — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|chéad iarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 7 Iúil — [[Olltoghchán na Fraince, 2024|Olltoghchán na Fraince]]: timpeall 220 suíochán don chomhghuaillíocht sa lár agus ar dheis a bhain le Macron, 192 suíochán don ''Front Populaire'' agus 142 suíochán don ''Rassemblement National''.
* 4 Iúil — [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán na R-A i dTuaisceart Éireann]]: fuair Sinn Féin an sciar ba mhó den vóta, agus chaill an DUP trí shuíochán.
* 4 Iúil — Scriosadh na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán na Ríochta Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 27 Iúil — [[Edna O'Brien]], údar

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Díospóireacht Biden-Trump]]. D'fhág sí na Daonlathaigh buartha faoi aois Biden, faoina shláinte agus faoi ghéire a intinne.
* 17 Meitheamh — Ag ócáid tiomsaithe airgid, [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|d'fhan Joe Biden ina staic]] nuair a bhí sé in ainm is an stáitse a fhágáil. B'éigean do Bharack Obama breith ar lámh air agus é a threorú.
* 14 Meitheamh — Atoghadh [[Cyril Ramaphosa]] ina uachtarán ar an Afraic Theas don dara téarma.
* 8 Meitheamh — [[Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024|Saoradh na ngiall i Nuseirat]], le damáiste comhthaobhach ollmhór, le linn an [[Cogadh Iosrael-Gaza|Chogaidh Iosrael-Gaza]].
* 7–12 Meitheamh — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa 2024]] sa Róimh.
* 7 Meitheamh — [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|Toghcháin áitiúla na hÉireann]]: an chéad uair riamh a raibh deis ag daoine i gcathair Luimnigh méara a thoghadh.
* 6–9 Meitheamh — [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghchán Pharlaimint na hEorpa]]: bhí Páirtí an Phobail Eorpaigh (de chuid FG agus Ursula von der Leyen) fós ar an ngrúpa ba mhó.
* 6 Meitheamh — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza|D'ionsaigh Iosrael scoil i gcampa dídeanaithe Nuseirat]], i lár stráice Gaza. Bhí an scoil faoi stiúir na Náisiún Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 25 Meitheamh — [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], tráchtaire CLG
* 21 Meitheamh — [[Pádraig Ó Baoighill]], údar
* 8 Meitheamh — [[Charlie Lennon]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Ciontaíodh Donald Trump i gcalaois]].
* 29 Bealtaine — [[Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024|Olltoghchán na hAfraice Theas]].
* 24 Bealtaine — [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|Thug an CBI ordú d'Iosrael deireadh a chur láithreach bonn leis an mórionsaí]] ar chathair Rafah i ndeisceart Gaza.
* 19 Bealtaine — Tháinig an scannán corpuafáis ''[[The Substance (scannán 2024)|The Substance]]'' amach in Cannes; díríonn sé an spotsolas ar an mbrú a chuirtear ar mhná a bheith óg, álainn agus 'foirfe'.
* 18 Bealtaine — Tháinig an scannán ''[[Black Dog (scannán 2024)|Black Dog]]'', a stiúir Guan Hu, amach in Cannes.
* 7 Bealtaine — Chinn bainistíocht Choláiste na Tríonóide [[Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín|dífheistiú a dhéanamh ó institiúidí de chuid Iosrael]].
* 1 Bealtaine — Tháinig an [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais]] i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 26 Bealtaine — [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], sagart agus scríbhneoir
* 18 Bealtaine — [[Tony O'Reilly]], fear gnó
* 10 Bealtaine — [[Mary Banotti]], polaiteoir (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 29 Aibreán — Bhuail [[Tuilte Rio Grande do Sul, 2024|tuilte]] stát Rio Grande do Sul, i bhfíordheisceart na Brasaíle.
* 10 Aibreán — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|Chomhaontú Imirce agus Tearmainn]].
* 1 Aibreán — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen]] i lár [[stráice Gaza]].

=== Márta ===
* 26 Márta — Thug [[Titim an droichid Francis Scott Key|droichead Francis Scott Key]] in Maryland uaidh nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca.
* 22 Márta — Maraíodh 145 duine ar a laghad in [[Ionsaí ar Halla Crocus Mhoscó, 2024|ionsaí sceimhlitheoireachta de chuid an Stáit Ioslamaigh]] sa Rúis.
* 17 Márta — Bhí ollbhua ag Putin i [[Toghchán Uachtaránachta na Rúise 2024|dtoghchán uachtaránachta na Rúise]]: 88% den vóta.
* 13 Márta — Rith Parlaimint na hEorpa [[An tAcht um Intleacht Shaorga|an tAcht um Intleacht Shaorga]], dlí chun an intleacht shaorga a rialú.
* 8 Márta — [[Oibríocht Kenova]]: foilsíodh an chéad tuarascáil eatramhach faoi Freddie Scappaticci (''Stakeknife'').
* 8 Márta — Theip ar an [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|39ú Leasú]] agus ar an [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|40ú Leasú]] ar Bhunreacht na hÉireann.

'''Básanna:'''
* 18 Márta — [[Rose Dugdale]], poblachtánach (IRA)
* 11 Márta — [[Charlie Bird]], iriseoir agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 29 Feabhra — [[Sléacht Al-Rashid]]: scaoil saighdiúirí Iosraelacha le slua mór a bhí bailithe timpeall ar leoraithe lán de lón cabhrach.
* 28 Feabhra — Rialaigh an Ard-Chúirt i mBéal Feirste go sáraíonn cuid d'[[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|Acht Oidhreachta na dTrioblóidí]] an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/reachtaiocht-rialtas-na-breataine-faoi-eachtrai-na-dtriobloidi-midhleathach/|teideal=Reachtaíocht Rialtas na Breataine faoi eachtraí na dTrioblóidí ‘mídhleathach’|dáta=2024-02-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/uk/uks-northern-ireland-amnesty-law-breach-human-rights-court-rules-2024-02-28/|teideal=UK's Northern Ireland amnesty law in breach of human rights, court rules|údar=reuters.com|dáta=2024-02-28|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-68419238|teideal=NI Troubles: Legacy Act immunity clause 'breaches' human rights|dáta=2024-02-28|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]].
* 22 Feabhra — [[IM-1|Thuirling IM-1]], spásárthach de chuid Intuitive Machines, gar do mhol theas na gealaí.
* 19 Feabhra — Thosaigh [[Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha|imscrúdú na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil Iosrael ar chríocha Palaistíneacha]] sa Háig.
* 17 Feabhra — Tháinig [[Acht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh|an tAcht um Sheirbhísí Digiteacha]] i bhfeidhm in Éirinn.
* 14 Feabhra — [[Scannal íocaíochta RTÉ]]: tháinig sé chun solais gur tugadh íocaíochtaí iomarcaíochta ollmhóra do dhaoine áirithe nuair a d'fhág siad RTÉ sna 2020idí.

'''Básanna:'''
* 16 Feabhra — [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach, sa champa géibhinn san [[An tArtach|Artach]] ina raibh sé faoi choimeád
* 6 Feabhra — [[John Bruton]], Taoiseach 1994–1997 (Fine Gael)

=== Eanáir ===
* 5 Eanáir — B'éigean d'[[Eitilt Alaska Airlines 1282|Eitilt 1282 de chuid Alaska Airlines]] tuirlingt éigeandála a dhéanamh nuair a séideadh ceann d'fhuinneoga agus taobhphainéal an eitleáin amach.
* 1 Eanáir — Bhuail [[Crith talún Noto, 2024|crith talún Noto]] cósta thiar na Seapáine; fuair 504 duine bás (go díreach agus go hindíreach).
* Eanáir — Lean [[Géarchéim na Mara Rua]] ar aghaidh.

'''Básanna:'''
* 5 Eanáir — [[Catrìona NicGumaraid]], file Gaeilge na hAlban
* 2 Eanáir — An Ginearál Sir [[Frank Kitson]], oifigeach in Arm na Breataine

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2024: [[Pádraig Ó Baoighill]], údar; [[Charlie Lennon]], ileolaí srl.; [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], CLG; [[Catrìona NicGumaraid]], file; [[Gearóid Ó Cairealláin]], Gael; agus [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], Athair
* Na hÉireannaigh: [[Mary Banotti]], FG; [[Charlie Bird]], iriseoir; [[John Bruton]], FG; [[Rose Dugdale]], IRA; [[Gemma Hussey]], FG; [[Nell McCafferty]], iriseoir; [[Edna O'Brien]], údar; [[Tony O'Reilly]], fiontraí; [[Mary O'Rourke]], FF; agus [[Kathleen Watkins]], cláirseoir
* Thar lear: [[Jimmy Carter]], Uachtarán SAM 1977–1981; [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach; agus [[Liam Payne]], amhránaí Sasanach
* Áit ar leith: an Ginearál Sir [[Mike Jackson|Michael David Jackson]], GCB, CBE, DSO, DL, agus an Ginearál Sir [[Frank Kitson]], GBE, KCB, MC &amp; Bar, DL

== [[2023]] ==
[[Íomhá:ECDM_20230711_World_Temperature_Anomaly_June.pdf|deas|mion|220px|Aimhrialtacht teochta dhomhanda, Meitheamh 2023. Foinse: ERCC (Emergency Response Coordination Centre)]]
[[Íomhá:Tasnim News Agency - Footage from Israeli airstrikes levelling Gazan buildings.webm|deas|mion|220px|9 D.F. 2023 in [[Stráice Gaza|Gaza]]: [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|Coimhlint Iosrael-Hamas]]]]
[[Íomhá:Has the World Forgotten the War in Sudan-.webm|deas|mion|220px|VOA: &quot;Has the World Forgotten the War in Sudan?&quot;, [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]]]
[[Íomhá:Hroza after missile strike, 2023-10-05 (52).jpg|deas|mion|220px|[[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]] san Úcráin agus a íospartaigh, 5 Deireadh Fómhair 2023]]

* [[Aimsir na bliana 2023]]
* [[Tonnta teasa san Eoraip, 2023|Tonnta teasa san Eoraip]] agus [[Tonnta teasa i Meiriceá Theas, 2023|i Meiriceá Theas]]: idir Márta agus Nollaig, bhuail [[Tonn teasa|tonnta teasa]] agus cioclóin [[Meiriceá Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.climatechangenews.com/2023/08/14/latin-america-heatwave/|teideal=One of 2023’s most extreme heatwaves is happening in the middle of winter|údar=Matthew Patterson|dáta=2023-08-14|language=en|work=Climate Home News|dátarochtana=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]
* [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] agus [[Coimhlint Iosrael–Hamas, 2023 agus an comhthéacs idirnáisiúnta]]
* [[Corn an Domhain sa Rugbaí 2023]] agus [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023]]
* [[Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe]], 2022–2023
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2023|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 18 Nollaig — [[Brúchtadh Sundhnúkur, 2023|Brúchtadh Sundhnúkur]]: scoilteadh screamh an domhain san [[An Íoslainn|Íoslainn]], agus bhrúcht [[bolcán]] nua.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/9-nollaig-2023-luimneach/id1525428808?i=1000638034594|teideal=Nuacht Mhall:  (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=23 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-24}}&lt;/ref&gt;
* 15 Nollaig — [[Eachtra lámhaigh in Shegaia (2023)|Eachtra lámhaigh in Shegaia]]: mharaigh saighdiúirí Iosraelacha, trí dhearmad, triúr Iosraelach a bhí ina ngialla ag Hamas in [[Stráice Gaza|Gaza]].
* 13 Nollaig — Ghlac [[Donald Tusk]] mionn na hoifige mar [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|phríomhaire ar an bPolainn]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2023/12/13/donald-tusk-sworn-in-as-poland-s-new-prime-minister_6338154_143.html|teideal=Donald Tusk sworn in as Poland's new prime minister|dáta=2023-12-13|language=en|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 10 Nollaig — D’éirigh le [[Daniel Wiffen]] an churiarracht dhomhanda i saorstíl 800 m na bhfear a bhaint amach.

'''Básanna:'''
* 27 Nollaig — [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach
* 26 Nollaig — [[Feargal Mac Amhlaoibh]], scríbhneoir, ceoltóir agus gníomhaí teanga
* 8 Nollaig — [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach
* 7 Nollaig — [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir Éireannach
* 6 Nollaig — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach
* 5 Nollaig — [[Rosemary Smith]], tiománaí railí Éireannach

=== Samhain ===
* 30 Samhain – 13 Nollaig — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2023|COP28]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide.
* 23 Samhain — [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|Ionsaí scine ar leanaí]] taobh amuigh de [[Gaelscoil Choláiste Mhuire|Ghaelscoil Choláiste Mhuire]] i g[[Cearnóg Parnell]], Baile Átha Cliath. Bhris círéib amach níos déanaí.

'''Básanna:'''
* 30 Samhain — [[Shane MacGowan]], ceoltóir agus amhránaí de shliocht Éireannach
* 29 Samhain — [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach
* 28 Samhain — [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach
* 19 Samhain — [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe
* 18 Samhain — [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó Éireannach
* 13 Samhain — [[Diarmuid Breathnach]], [[Scríbhneoir|údar]], [[beathaisnéisí]], [[leabharlannaí]] agus [[craoltóir]]
* 5 Samhain — [[David Hilditch]], polaiteoir aontachtach

=== Deireadh Fómhair ===
* 28 Deireadh Fómhair — Thosaigh [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionradh Iosrael ar Gaza]] i ndáiríre.
* 28 Deireadh Fómhair — [[Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain, 2023|Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain]]: chloígh na [[Springboks]] foireann [[All Blacks]] na [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainne]], 12-11.
* 25 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mike Johnson]], atá i bhfad amach ar an eite dheas, ina [[Spéicéir Theach na nIonadaithe, SAM|Spéicéir]] ar Theach na nIonadaithe in SAM.
* 25 Deireadh Fómhair — [[Lámhaigh Lewiston, 2023|Lámhach Lewiston]], [[Maine]]: [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] 18 nduine, an oll-lámhach gunnaí ba mheasa i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] ó [[Lámhach Robb Elementary]] in 2022.
* 17 Deireadh Fómhair — [[Pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza]]: dúirt Eagraíocht Fóirithinte na Náisiún Aontaithe do Dhídeanaithe Palaistíneacha gur ghníomh uafásach a bhí ann.
* 15 Deireadh Fómhair — [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|Toghchán parlaiminte na Polainne]]: bhí páirtí [[Donald Tusk]] in ann comhrialtas leathan a dhéanamh le Tríú Slí, páirtí atá ar dheis ón lár, agus le Lewica, páirtí ar an eite chlé.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-pholainn-an-la-leis-an-daonlathas-an-moramh-caillte-ag-pairti-rialtais-na-heite-deise/|teideal=‘An lá leis an Pholainn, an lá leis an daonlathas’ – an móramh caillte ag páirtí rialtais na heite deise|dáta=2023-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;
* 9 Deireadh Fómhair — [[Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia]]: rinne Iosrael ruathair aeir arís agus arís eile ar Jabalia, an campa teifeach is mó in Gaza.
* 7 Deireadh Fómhair — Rinne míleataigh Ioslamacha [[Hamas]] [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionsaí ollmhór gan choinne]] ar [[Iosrael]], agus mharaigh siad thart ar 1,200 duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Léigear iomlán ordaithe ag Aire Cosanta Iosrael ar Stráice Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1009/1409764-os-cionn-1-100-maraithe-i-gcoimhlint-iosrael-hamas/|date=2023-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/israel-revises-death-toll-from-october-7-hamas-attack-to-1200-people|teideal=Israel revises down toll from October 7 attack to ‘around 1,200’|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2023-11-11}}&lt;/ref&gt;
* 5 Deireadh Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]]: ceann de na hionsaithe ba mharfaí ar shibhialtaigh ó thús an chogaidh ([[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]).

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Matthew Perry]], aisteoir Meiriceánach agus Ceanadach
* 21 Deireadh Fómhair — [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach
* 13 Deireadh Fómhair — [[Louise Glück]], file Meiriceánach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Críostóir Ó Floinn]], file agus drámadóir Éireannach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach

=== Meán Fómhair ===
* 19 Meán Fómhair — [[Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh, 2023|Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh]]: chuir na h[[Asarbaiseánaigh]] an ruaig ar na h[[Airméanaigh]] go léir (120,000 Airméanach).
* 10 Meán Fómhair — D'éirigh [[Luis Rubiales]] as a phost, in aghaidh a thola, mar uachtarán Chumann Sacair na Spáinne.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/11/luis-rubiales-resignation-win-for-feminism-questions-remain-spain|teideal=Luis Rubiales resignation hailed as win for feminism but questions remain|údar=Ashifa Kassam|dáta=2023-09-11|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-12-10}}&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Scrios [[Stoirm Daniel]] cathair Derna sa [[An Libia|Libia]]; fuair breis is 10,000 duine bás, is cosúil.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/06/libya-derna-flood-response-costs-lives|teideal=Libya: Derna Flood Response Costs Lives {{!}} Human Rights Watch|dáta=2023-12-06|language=en|dátarochtana=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;
* 8 Meán Fómhair — [[Crith talún Marrakesh–Safi, 2023|Crith talún Marrakesh–Safi]] i [[Maracó]]: cailleadh b'fhéidir 3,000 duine.

'''Básanna:'''
* 30 Meán Fómhair — [[Liam Prút]], scríbhneoir Gaeilge as [[Tiobraid Árann]]
* 29 Meán Fómhair — [[Dianne Feinstein]], seanadóir de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 27 Meán Fómhair — [[Michael Gambon]], aisteoir
* 22 Meán Fómhair — [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir, údar agus feimineach Meiriceánach
* 19 Meán Fómhair — [[Séamus Ó hUltacháin]], file agus scríbhneoir Gaeilge
* 19 Meán Fómhair — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir
* 19 Meán Fómhair — [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire
* 13 Meán Fómhair — [[Roger Whittaker]], ceoltóir
* 9 Meán Fómhair — [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas

=== Lúnasa ===
* 23 Lúnasa — Thuirling [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]], gan tuisliú gar do mhol theas na [[An Ghealach|gealaí]].
* 23 Lúnasa — [[Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin, 2023|Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin]]: feallmharaíodh ceannasaí an ghrúpa amhas Wagner.
* 20 Lúnasa — [[Scannal Luis Rubiales]]: ba mhór an scannal iompar Luis Rubiales, uachtarán chónaidhm sacair na Spáinne, le linn [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023|Chorn Domhanda FIFA na mBan]].
* 19–27 Lúnasa — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain, 2023|Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain]]
* 19 Lúnasa — Theip ar an Rúis an spásárthach [[Luna-25]] a thabhairt i dtír ar mhol theas na gealaí.
* 14 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]], as iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] 2020 a chur ar ceal.
* 13 Lúnasa — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na mBan i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-18 : 1-10.
* 8 Lúnasa — [[Sceitheadh eolais de chuid na SPTÉ]] ([[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]], nó PSNI)
* 1 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcomhcheilg chun torthaí thoghchán uachtaránachta 2020 a chur ar ceal.

'''Básanna:'''
* 19 Lúnasa — [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach
* 16 Lúnasa — [[Michael Parkinson]], craoltóir agus iriseoir Sasanach
* 8 Lúnasa — [[Johnny Hardwick]], aisteoir, fuirseoir agus scríbhneoir Meiriceánach
* 5 Lúnasa — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach
* 3 Lúnasa — [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach

=== Iúil ===
* 30 Iúil — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 1-15 : 1-13.
* 23 Iúil — Bua ag Luimneach ar Chill Chainnigh i gCluiche Ceannais Sinsir Iomána na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-30 : 2-15.
* 23 Iúil — [[Olltoghchán na Spáinne, 2023|Olltoghchán na Spáinne]]: bhí dóthain tacaíochta faighte ag [[Pedro Sánchez]] (Sóisialach) le fanacht ina phríomhaire.
* 4 Iúil — [[Stoirm Poly, 2023|Stoirm Poly]]: buaileadh iarthuaisceart na h[[An Ísiltír|Ísiltíre]] go háirithe; an stoirm shamhraidh ba mheasa le cuimhne na ndaoine sa réigiún sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-deanaimis-dearmad-nach-ionann-aimsir-agus-aeraid/|teideal=Ná déanaimis dearmad nach ionann ‘aimsir’ agus ‘aeráid’|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-12}}&lt;/ref&gt;
* 3 Iúil — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]: rinne arm Iosrael ionradh ar bhaile [[Jenin]] ar an m[[An Bruach Thiar|Bruach Thiar]].

'''Básanna:'''
* 26 Iúil — [[Sinéad O'Connor]], amhránaí
* 24 Iúil — [[Trevor Francis]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach
* 21 Iúil — [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach
* 21 Iúil — [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* 16 Iúil — [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach
* 11 Iúil — [[Milan Kundera]], údar Seiceach
* 10 Iúil — [[Ben Briscoe]], polaiteoir Éireannach
* 7 Iúil — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotanach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh – Iúil — [[Círéibeacha Francacha, Meitheamh-Iúil 2023|Círéibeacha sa Fhrainc]], tar éis marú ógánaigh darb ainm Nahel Merzouk.
* 23–24 Meitheamh — Theip ar [[ceannairc de chuid an ghrúpa Wagner|cheannairc de chuid an ghrúpa Wagner]] sa Rúis.
* 18 Meitheamh — [[Inphléascadh fhomhuireán Titan|Inphléascadh an fhomhuireáin ''Titan'']], agus é ar thuras chuig raic an [[RMS Titanic]].
* 14 Meitheamh — [[Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach (2023)|Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach]]: maraíodh cúpla céad imirceach nuair a d'iompaigh bád béal faoi.
* 13 Meitheamh — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2023|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]: cláraíodh 28.8 °C, an teocht ab airde in Éirinn go dtí sin sa bhliain 2023.
* 8 Meitheamh — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil tar éis dó imeacht as an Teach Bán.
* 6 Meitheamh — [[Bearnú damba Kakhovka]] san [[An Úcráin|Úcráin]]: bádh réimse mór tíre; an tubaiste timpeallachta ‘is measa ó [[Tubaiste Shearnóbail|Chernobyl]]’.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Úcráin: damba mór pollta ag buamaí, réimse mór tíre báite|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0606/1387605-an-ucrain-damba-mor-pollta-ag-buamai-reimse-mor-tire-baite/|date=2023-06-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 3 Meitheamh — Cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20230603-turkey-s-erdogan-to-take-oath-as-he-begins-third-term-as-president|teideal=Erdogan sworn in as he begins third term as Turkey's president|dáta=2023-06-03|language=en|work=France 24|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2 Meitheamh — [[Falscaithe i gCeanada, 2023|Falscaithe i gCeanada]]: loisceadh 5 faoin gcéad d’fhoraoiseacha na tíre i dtinte a lean ar feadh an tsamhraidh.

'''Básanna:'''
* 29 Meitheamh — [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach
* 25 Meitheamh — [[John B. Goodenough|John Bannister Goodenough]], fisiceoir
* 15 Meitheamh — [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach
* 13 Meitheamh — [[Christy Dignam]], amhránaí Éireannach
* 13 Meitheamh — [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach
* 12 Meitheamh — [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach
* 11 Meitheamh — [[Gearóid Mac Eoin]], scoláire
* 8 Meitheamh — [[Paul Coghlan]], polaiteoir Éireannach
* 7 Meitheamh — [[Joe Molloy]], sóisialaí agus feachtasóir as Dúiche Sheoighe

=== Bealtaine ===
* 28 Bealtaine — [[Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023|Toghcháin réigiúnacha na Spáinne]]: d'fhulaing an Páirtí Sóisialach ([[PSOE]]) buille mór, agus d'fhógair an príomhaire, [[Pedro Sánchez]], olltoghchán nach raibh aon choinne leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán tobann fógartha mí Iúil sa Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0529/1386245-olltoghchan-tobann-fogartha-mi-iuil-sa-spainn/|date=2023-05-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Bealtaine — [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann]]: fuair páirtithe náisiúnaíocha níos mó vótaí ná páirtithe aontachtacha den chéad uair riamh.
* 14–28 Bealtaine — [[Toghchán uachtaránachta na Tuirce, 2023|Toghchán uachtaránachta na Tuirce]]
* 9 Bealtaine — [[E. Jean Carroll v. Donald J. Trump]]: fuair giúiré go ndearna [[Donald Trump|Trump]] [[mí-úsáid ghnéis|mí-úsáid ghnéasach]] ar an [[iriseoir]] E. Jean Carroll sa bhliain 1995 nó 1996.
* 6 Bealtaine — [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]] sa Ríocht Aontaithe
* 3 Bealtaine — [[Lámhach scoile Béalgrád]]: maraíodh naonúr in eachtra lámhaigh i scoil Vladislav Ribnikar i m[[Béalgrád]].
* 3 Bealtaine — [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín]]: iarracht [[Vladimir Putin]] a mharú le [[Aerfheithicil gan foireann|dróin]] sa [[An Chreimil|Chreimil]], dar leis an Rúis.
* 2 Bealtaine – 27 Meán Fómhair — [[Stailc Writers Guild of America, 2023|Stailc Writers Guild of America]]

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach
* 27 Bealtaine — [[Graham Knuttel]], [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] agus péintéir
* 24 Bealtaine — [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach
* 6 Bealtaine — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach
* 4 Bealtaine — [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh Briotanach
* 1 Bealtaine — [[Gordon Lightfoot]], amhránaí agus cumadóir Ceanadach

=== Aibreán ===
* 19 Aibreán — [[Táinrith Sanaa]], i b[[príomhchathair]] [[Éimin]], [[Sana'a]]: maraíodh os cionn nócha duine nuair a bhuail scaoll slua agus thit na daoine i mullach a chéile.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=85 duine maraithe in ollbhrútam i bpríomhchathair Éimin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0420/1378048-85-duine-maraithe-in-ollbhrutam-i-bpriomhchathair-eimin/|date=2023-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Aibreán — [[Dominion Voting Systems v. Fox News Network]]: shocraigh [[Fox News Channel|Fox News]] an cás clúmhillte a thóg an chuideachta meaisíní vótála Dominion ina choinne.
* 14 Aibreán — [[Leasú pinsin sa Fhrainc 2023|Leasú pinsin sa Fhrainc]]: ardaíodh an aois scoir ó dhá bhliain is seasca go ceithre bliana is seasca.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/04/16/retraites-apres-une-promulgation-eclair-les-syndicats-determines-a-poursuivre-le-combat_6169701_823448.html|teideal=Réforme des retraites : après la promulgation de la loi, Emmanuel Macron veut « faire le bilan », les syndicats refusent l’« agenda » du gouvernement|dáta=2023-04-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;
* 11–14 Aibreán — [[Cuairt Joe Biden ar Éirinn, 2023|Cuairt Joe Biden ar Éirinn]]

'''Básanna:'''
* 27 Aibreán — [[Jerry Springer]], iriseoir
* 25 Aibreán — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach
* 22 Aibreán — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach
* 22 Aibreán — [[Barry Humphries]], fuirseoir agus aisteoir Astrálach
* 21 Aibreán — [[John Tranter]], file agus eagarthóir Astrálach
* 20 Aibreán — [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge
* 19 Aibreán — [[Seán Ó Tuairisg]], iriseoir agus craoltóir
* 10 Aibreán — [[Maelíosa Stafford]], aisteoir agus fear amharclainne
* 3 Aibreán — [[Nigel Lawson]], polaiteoir

=== Márta ===
* 17 Márta — Barántas gabhála eisithe ag an g[[Cúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] i leith [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]], an chéad uair a eisíodh a leithéid in aghaidh ceannaire tíre atá ina comhalta buan de [[Na Náisiúin Aontaithe|Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dróin 'kamikaze' scaoilte le cathracha san Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0504/1380661-droin-kamikaze-scaoilte-le-cathracha-san-ucrain/|date=2023-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — [[Géarchéim airgeadais 2023|Géarchéim airgeadais]]: theip ar an mbanc ''Silicon Valley Bank'' (SVB) i gCalifornia.
* 4 Márta — [[Conradh na Mórmhara]], conradh de chuid na Náisiún Aontaithe chun an mhórmhuir a chosaint.

'''Básanna:'''
* 28 Márta — [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach
* 28 Márta — [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir agus aisteoir Sasanach
* 24 Márta — [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta
* 20 Márta — [[Freddie Scappaticci]], brathadóir agus gníomhaire faisnéise de chuid na R-A
* 8 Márta — [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach
* 6 Márta — [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir agus craoltóir Éireannach
* 3 Márta — [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach
* 3 Márta — [[Camille Souter]], ealaíontóir Éireannach

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — [[Tuairt traenach Tempi]] sa [[An Ghréig|Ghréig]]: maraíodh 57 duine.
* 27 Feabhra — [[Creat Windsor]]: rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|an R-A]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh [[Breatimeacht|Breatimeachta]].
* 22 Feabhra — [[Dlí Dáithí]]: dlí maidir le deonú orgán i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann]].
* 22 Feabhra — [[Lámhach John Caldwell]]: scaoileadh le póilín san [[An Ómaigh|Ómaigh]], an Bleachtaire Príomhchigire John Caldwell, a raibh baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin choiriúla, mar shampla an fiosrúchán ar [[Dúnmharú Lyra McKee|dhúnmharú Lyra McKee]].
* 6 Feabhra — [[Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023|Crith talún Gaziantep, an Tuirc agus an tSiria]]: maraíodh b'fhéidir 60,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ensonhaber.com/bilgi/sanliurfada-depremde-kac-kisi-oldu-ve-kac-kisi-yaralandi-vali-bilancoyu-acikladi|teideal=Şanlıurfa'da depremde kaç kişi öldü ve kaç kişi yaralandı? Vali bilançoyu açıkladı..|dáta=2023-02-13|language=tr|work=Ensonhaber|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2–3 Feabhra — [[Balúin bhrathadóireachta na Síne]]: sheol an tSín balúin bhrathadóireachta os cionn na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 15 Feabhra — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 13 Feabhra — [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir
* 8 Feabhra — [[Burt Bacharach]], ceoltóir
* 5 Feabhra — [[Pervez Musharraf]], polaiteoir

=== Eanáir ===
* 30 Eanáir — [[Buamáil mhosc Peshawar, 2023|Buamáil mhosc Peshawar]]: maraíodh 84 duine; cuireadh an milleán ar an [[An Talaban|Talaban]] de chuid na Pacastáine.
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols]]: dúirt na póilíní go raibh Nichols ag tiomáint go contúirteach, ach níl aon fhianaise ann go raibh sé sin fíor.
* 8 Eanáir — [[Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023|Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl]]: thug lucht tacaíochta an iaruachtaráin [[Jair Bolsonaro]] ruathar ar institiúidí an stáit in [[Brasília]].
* 5 Eanáir — Sochraid an [[Pápa Beinidict XVI|Phápa Beinidict XVI]] i gCearnóg Pheadair i g[[Cathair na Vatacáine]]
* 3–7 Eanáir — [[Toghchán an Chinn Comhairle chun Teach na nIonadaithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá, 2023|Toghadh Kevin McCarthy ina Spéicéir ar Theach na nIonadaithe in SAM]].
* 1 Eanáir — [[Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka]]: maraíodh líon mór saighdiúirí Rúiseacha.

'''Básanna:'''
* 21 Eanáir — [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire
* 18 Eanáir — [[David Crosby]], ceoltóir
* 18 Eanáir — [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh Éireannach
* 16 Eanáir — [[Carrie Acheson]], polaiteoir Éireannach
* 12 Eanáir — [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas
* 12 Eanáir — [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach
* 9 Eanáir — [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí
* 9 Eanáir — [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2023: [[Diarmuid Breathnach]], údar; [[Feargal Mac Amhlaoibh]], gníomhaí teanga; [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir; [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta; [[Gearóid Mac Eoin]], scoláire; [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire; [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir; [[Joe Molloy]], feachtasóir; [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí; [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire; [[Críostóir Ó Floinn]], scríbhneoir; [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir; [[Séamus Ó hUltacháin]], file; [[Seán Ó Tuairisg]], craoltóir; [[Liam Prút]], scríbhneoir; agus [[Maelíosa Stafford]], aisteoir
* Na hÉireannaigh: [[Carrie Acheson]], FF; [[Ben Briscoe]], FF; [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], FG; [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh; [[Paul Coghlan]], FG; [[Christy Dignam]], amhránaí; [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó; [[Michael Gambon]], aisteoir; [[David Hilditch]], DUP; [[Derek Keating]], FG; [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir; [[Graham Knuttel]], dealbhóir agus péintéir; [[Shane MacGowan]], ceoltóir; [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh; [[Sinéad O'Connor]], amhránaí; [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir; [[Freddie Scappaticci]], brathadóir; [[Rosemary Smith]], tiománaí railí; agus [[Camille Souter]], ealaíontóir
* Thar lear: [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach; [[Burt Bacharach]], ceoltóir; [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach; [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach; [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach; [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas; [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach; [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe; [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach; [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach; [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas; [[Valerie Cowie]], síciatraí Briotanach; [[David Crosby]], ceoltóir; [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach; [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach; [[Dianne Feinstein]], seanadóir Meiriceánach; [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir Meiriceánach; [[Trevor Francis]], imreoir sacair Sasanach; [[Louise Glück]], file Meiriceánach; [[John B. Goodenough|John Bannister Goodenough]], fisiceoir; [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach; [[Johnny Hardwick]], aisteoir Meiriceánach; [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach; [[Barry Humphries]], fuirseoir Astrálach; [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach; [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach; [[Milan Kundera]], údar Seiceach; [[Nigel Lawson]], polaiteoir; [[Gordon Lightfoot]], amhránaí Ceanadach; [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach; [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach; [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach; [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach; [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach; [[Pervez Musharraf]], polaiteoir; [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach; [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach; [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir Sasanach; [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach; [[Michael Parkinson]], craoltóir Sasanach; [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach; [[Matthew Perry]], aisteoir; [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir; [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach; [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach; [[Jerry Springer]], iriseoir; [[John Tranter]], file Astrálach; [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach; [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach; agus [[Roger Whittaker]], ceoltóir

== [[2022]] ==
* [[Aimsir na bliana 2022]]: ba í 2022 an bhliain ba theo dár taifeadadh riamh in Éirinn agus sa Bhreatain.
* [[Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022|Géarchéim fuinnimh idir an tAontas Eorpach agus an Rúis]]
* 2021 – Feabhra 2022 — [[Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022|Géarchéim Rúis-Úcránach]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2022|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 21–26 Nollaig — [[Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh, Nollaig 2022|Stoirm gheimhridh i Meiriceá Thuaidh]]
* 19 Nollaig — Comhaontú ag [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 15, 2022|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht]], COP 15
* 15 Nollaig — [[Scannal Elonjet agus Twitter, 2022|Scannal Elonjet agus Twitter]]
* 9 Nollaig — [[Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa, 2022|Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa]]
* 7 Nollaig — [[Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin, 2022|Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin]]
* 5 Nollaig — Rinne eolaithe i gCalifornia &quot;mórfhionnachtain&quot; i réimse an [[fuinneamh comhleá|fhuinnimh chomhleá]], a d'fhéadfadh an bealach a réiteach don fhuinneamh glan amach anseo.

'''Básanna:'''
* 31 Nollaig — An [[Pápa Beinidict XVI]]
* 29 Nollaig — [[Pelé]], &quot;an t-imreoir sacair is fearr riamh&quot;
* 21 Nollaig — [[Feargal Ó Béarra]], duine de mhórscríbhneoirí Gaeilge a linne

=== Samhain ===
* 21 Samhain — [[Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis, 2022|Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis]]
* 20 Samhain – 18 Nollaig — [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn FIFA an Domhain]]
* 11 Samhain — Ghabh an Úcráin [[Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022|Kherson]] ar ais.
* 8 Samhain — [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022|Toghcháin &quot;lár téarma&quot; na Stát Aontaithe]]: d'éirigh níos fearr leis na Daonlathaigh ná mar a bhíothas ag súil leis.
* 6–18 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022|COP27]] san Éigipt

'''Básanna:'''
* 14 Samhain — [[Vicky Phelan]], a bhí ina híospartach i scannal CervicalCheck
* 7 Samhain — [[Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach

=== Deireadh Fómhair ===
* 30 Deireadh Fómhair — Bhuaigh [[Lula]] an [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022|toghchán uachtaránachta sa Bhrasaíl]].
* 27 Deireadh Fómhair — Cheannaigh [[Elon Musk]] an comhlacht [[Twitter]].
* 20 Deireadh Fómhair — D'éirigh [[Liz Truss]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, as.
* 17 Deireadh Fómhair — Bhuaigh [[Shehan Karunatilaka]] an Duais Booker le ''The Seven Moons of Maali Almeida''.
* 14 Deireadh Fómhair — Tugadh an bóthar do [[Kwasi Kwarteng]], Seansailéir an Státchiste sa Ríocht Aontaithe.
* 7 Deireadh Fómhair — [[Pléasc ar an Chraoslach|Pléasc ar an gCraoslach]]
* 6 Deireadh Fómhair — [[Ollsléacht Nong Bua Lamphu, 2022|Ollsléacht Nong Bua Lamphu]], an [[An Téalainn|Téalainn]]
* 3 Deireadh Fómhair — Bronnadh an Duais Nobel ar [[Svante Pääbo]], duine de cheannródaithe an taighde ar ADN ársa.

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Jerry Lee Lewis]], ceoltóir Meiriceánach
* 15 Deireadh Fómhair — [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], ball den sárghrúpa [[Clannad]]

=== Meán Fómhair ===
* 26 Meán Fómhair — [[Double Asteroid Redirection Test]]
* 23 Meán Fómhair — Thosaigh [[géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe, 2022|géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe]].
* 19 Meán Fómhair — Reáchtáladh [[Sochraid Bhanríon Eilís II]].
* 15 Meán Fómhair — [[Olluaigh Izium]]

'''Básanna:'''
* 8 Meán Fómhair — An Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]]

=== Lúnasa ===
* 16 Lúnasa — [[An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A), 2022|An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A)]]
* 5 Lúnasa — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]

'''Básanna:'''
* 30 Lúnasa — [[Míchail Gorbaitseov]], iarcheannaire an Aontais Shóivéadaigh
* 8 Lúnasa — [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach
* 1 Lúnasa — [[Clíodna Cussen]], dealbhóir, file agus scríbhneoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Feallmharaíodh [[Ayman al-Zawahiri]], ceannaire na heagraíochta sceimhlitheoireachta [[al-Qaeda]].
* Lár mhí Iúil — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]
* 8 Iúil — Feallmharaíodh [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]], iarphríomhaire na Seapáine, agus é i mbun feachtasaíochta.
* 7 Iúil — Dúirt [[Boris Johnson]] go raibh sé ag éirí as mar Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe.
* Iúil — [[Agóidí i Srí Lanca, 2022|Agóidí i Srí Lanca]]
* Iúil — [[Tonnta teasa san Eoraip, 2022|Tonnta teasa san Eoraip]]

'''Básanna:'''
* 28 Iúil — [[Pauline Bewick]], ealaíontóir i g[[Contae Chiarraí|Co. Chiarraí]]
* 27 Iúil — [[Mick Moloney]], scoláire agus bailitheoir ceoil, ceoltóir agus Luimníoch
* 26 Iúil — [[James Lovelock]], eolaí Sasanach agus gníomhaí timpeallachta, údar ''Gaia: A New Look at Life on Earth'' (1979)
* 25 Iúil — [[David Trimble]], an Chéad-Aire i bhFeidhmeannas Stormont ó 1998 go 2002
* 14 Iúil — [[Ivana Trump|Ivana Marie Trump]], mainicín Seiceach-Mheiriceánach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk]]
* 27 Meitheamh — [[Eachtra imirceach San Antonio, 2022|Eachtra imirceach San Antonio]]
* 14 Meitheamh – Deireadh Fómhair — [[Tuilte sa Phacastáin, 2022|Tuilte sa Phacastáin]]: aon trian den tír báite.
* 14 Meitheamh — [[Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe in Ruanda|Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe i Ruanda]]: cuireadh ar fionraí é.

=== Bealtaine ===
* 24 Bealtaine — [[Lámhach Robb Elementary]]
* 14 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2022|Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]]
* 5 Bealtaine — [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann]]: d'éirigh le [[Sinn Féin]] 27 suíochán a bhuachan, dhá cheann sa bhreis ar an DUP.

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach
* 22 Bealtaine — [[Dervla Murphy]], scríbhneoir Éireannach a bhí an-tugtha don taisteal
* 6 Bealtaine — [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis

=== Aibreán ===
* 14 Aibreán — Bhuail dhá dhiúracán 'Neptune' de chuid na hÚcráine [[Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise|an long ''Moskva'']].
* 10–12 Aibreán — [[Dúnmharú Aidan Moffitt agus Michael Snee]]
* 8 Aibreán — [[Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk|Ionsaí ar stáisiún traenach in Kramatorsk]]
* 1 Aibreán — [[Sléacht Bucha]] san Úcráin: fuarthas 458 corp, sibhialtaigh go léir.

'''Básanna:'''
* 19 Aibreán — [[Kane Tanaka]], an duine ba shine ar domhan ag an am

=== Márta ===
* 1–4 Márta — [[6ú Tuarascáil de chuid an Phainéil Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]]

=== Feabhra ===
* 24 Feabhra — [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]
* 24 Feabhra — [[Ionsaí ar Oileán na Nathar]]
* 22 Feabhra — Chuir an Ghearmáin próiseas deimhniúcháin na píblíne [[Nord Stream 2]] ar fionraí.
* 4–20 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]]

'''Básanna:'''
* 17 Feabhra — [[Tomás Mac Síomóin]], scríbhneoir agus eolaí

=== Eanáir ===
* 14 Eanáir — [[Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai (2022)|Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]]

'''Básanna:'''
* 20 Eanáir — [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf]], ceannródaí an rac-cheoil, in [[Nashville]]
* 14 Eanáir — [[Jim Fahy]], iareagarthóir [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] san Iarthar

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2022: [[Clíodna Cussen]], dealbhóir agus údar; [[Jim Fahy]], iriseoir; [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis; [[Tomás Mac Síomóin]], scríbhneoir; [[Feargal Ó Béarra]], scríbhneoir; agus [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], ceoltóir ([[Clannad]])
* Na hÉireannaigh: [[Pauline Bewick]], ealaíontóir; [[Patrick Ireland]], ealaíontóir; [[Mick Moloney]], ceoltóir agus scoláire; [[Dervla Murphy]], scríbhneoir; [[Vicky Phelan]], CervicalCheck; agus [[David Trimble]], UUP
* Thar lear: an [[Pápa Beinidict XVI]]; an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]]; [[Míchail Gorbaitseov]], iarcheannaire an Aontais Shóivéadaigh; [[Jerry Lee Lewis]], ceoltóir Meiriceánach; [[James Lovelock]], eolaí Sasanach; [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf]], amhránaí Meiriceánach; [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach; [[Pelé]], imreoir sacair; [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach; [[Kane Tanaka]], an duine ba shine ar domhan; agus [[Ivana Trump]], mainicín

== [[2021]] ==

=== Eanáir ===
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Joe Biden]] ina 46ú hUachtarán ar [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]].

== [[2020]] ==

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — Toghadh [[Micheál Martin]] ina Thaoiseach.

=== Márta ===
* 11 Márta — D'fhógair an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] gur phaindéim dhomhanda a bhí i ráig [[COVID-19]].

== [[2019]] ==

=== Meitheamh ===
* 5–6 Meitheamh — Tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe, Donald Trump, go hÉirinn agus bhuail sé leis an Taoiseach, [[Leo Varadkar]]. D'fhan sé ina óstán féin sa [[an Dún Beag|Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]].

== [[2016]] ==

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — Bronnadh [[Duaiseanna an Acadaimh|Gradaim Oscar]]: bhuaigh Ben Cleary duais don ghearrscannán beo-aicsin ''Stutterer'', agus bhuaigh Brie Larson duais don aisteoir mná is fearr, as a ról sa scannán Éireannach ''Room''.

== [[2015]] ==

=== Meán Fómhair ===
* 24 Meán Fómhair — Fuair breis is 700 duine bás agus gortaíodh 800 eile le linn an Hajj, oilithreacht Mhoslamach, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Araib Shádach]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/11887302/Eid-al-Adha-At-least-100-killed-and-hundreds-injured-in-crush-during-hajj-outside-Mecca.html ''The Telegraph'']&lt;/ref&gt;
* 22–27 Meán Fómhair — Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar na [[SAM|Stáit Aontaithe]]: óráid os comhair Chomhdháil SAM in [[Washington, D.C.]], agus Aifreann in Madison Square Garden i gCathair [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]].&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/local/pope-francis-to-address-divided-congress-in-washington-on-thursday/2015/09/23/971b0a9e-6260-11e5-b38e-06883aacba64_story.html ''The Washington Post'']&lt;/ref&gt;
* 19–22 Meán Fómhair — Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar [[Cúba|Chúba]], agus dúirt sé Aifreann in Plaza de la Revolución in [[La Habana|Havana]].
* 15 Meán Fómhair — D'fhógair an Ungáir staid éigeandála: bhí os cionn 200,000 teifeach agus imirceach tar éis teacht isteach sa tír an bhliain sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727907-fal-in-airde-chun-stop-le-imircigh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 15 Meán Fómhair — Thosaigh scannánaíocht don scannán ''Star Wars'' ar [[Sceilg Mhichíl]] don dara huair.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727961-tus-aris-le-scannanaiocht-do-star-wars/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 11 Meán Fómhair — Thit crann tógála anuas ar an Mosc Mór (Masjid al-Haram) i [[Meice]]: fuair 111 duine bás.&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/International/wireStory/saudi-king-top-imam-visit-injured-crane-collapse-33725706 ABC News]&lt;/ref&gt;
* 11 Meán Fómhair — Dúnadh mótarbhealach san Ostair nuair a rinne líon mór teifeach, a bhí tar éis teorainn na hUngáire a thrasnú, iarracht a mbealach a dhéanamh chun na Vín.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0911/727190-motarbhealach-dunta/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Dúirt an tAire Dlí agus Cirt, [[Frances Fitzgerald]], go gcuirfeadh Éire fáilte roimh 4,000 teifeach.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0910/726896-4-000-teifeach-le/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 9 Meán Fómhair — Gabhadh Bobby Storey, ball sinsearach de [[Sinn Féin|Shinn Féin]], i dtaca leis an bhfiosrúchán ar dhúnmharú Kevin McGuigan.&lt;ref name=&quot;storey&quot;&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 9 Meán Fómhair — Ba í an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] an monarc ab fhaide i réim sa Bhreatain riamh.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726769-an-bhanrion-is-faide-i-reim-sa-bhreatain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

=== Lúnasa ===
* 30 Lúnasa — Phléasc an grúpa a thugann Stát Ioslamach air féin an teampall ba mhó cáil i gcathair ársa Palmyra, sa [[An tSiria|tSiria]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0831/724642-teampal-palmyra-millte-ag-is/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 27 Lúnasa — Bádh 200 duine ar a laghad sa Mheánmhuir agus iad ag iarraidh an fharraige a thrasnú.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724185-200-duine-ceaptar-anois-baite-amach-on-libia/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 27 Lúnasa — Fuarthas leoraí tréigthe san Ostair, gar do theorainn na hUngáire, agus 71 corp ann: 59 fear, ochtar ban agus ceathrar páistí.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724110-breis-is-70-corp-dreoite-faighte-san-ostair/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 12 Lúnasa — Lámhachadh agus dúnmharaíodh Kevin McGuigan, iarbhall den IRA, ag a theach i mBéal Feirste.&lt;ref name=&quot;storey&quot; /&gt;
* 10 Lúnasa — Tharrtháil an LÉ Niamh 125 imirceach, 26 bean agus 7 bpáiste ina measc, ó bhád inséidte amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Aistríodh 375 duine eile chuici ón long [[Iodálach]] ''Mimbelli''.
* 7 Lúnasa — Gabhadh triúr ón [[An Libia|Libia]] agus beirt ón [[an Ailgéir|Ailgéir]], agus gáinneáil ar dhaoine curtha ina leith, tar éis gur bádh 200 imirceach dhá lá roimhe sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0807/719826-cuigear-gafa-maidir-le-himircigh-a-badh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 5 Lúnasa — Bádh 200 imirceach nuair a d'iompaigh bád iascaireachta bun os cionn sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]]. Tháinig an LÉ Niamh i gcabhair: tógadh 367 duine agus 25 corp ón uisce.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0805/719360-na-ceadta-inimirceach-baite-ceaptar-sa-mheanmhuir/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft Newstalk]&lt;/ref&gt;
* 4 Lúnasa — Cuireadh fáilte abhaile in [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]] roimh lúthchleasaithe na hÉireann ó [[Cluichí Speisialta Oilimpeacha|Chluichí Speisialta Oilimpeacha]] 2015 in [[Los Angeles]]: 82 bonn ag na 88 lúthchleasaí (26 bonn óir, 28 bonn airgid agus 28 bonn cré-umha).&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0804/719098-failte-mhor-abhaile-roimh-team-ireland/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — D'fhreastail na sluaite ar chomóradh 100 bliain ó cuireadh Diarmuid Ó Donnabháin Rossa i Reilig Ghlas Naíon.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0801/718656-deantar-comoradh-ar-adhlacadh-ui-dhonnabhain-rossa/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Gearradh téarmaí príosúnachta idir 18 mí agus 3 bliana ar thriúr iarfheidhmeannach le [[Banc Angla-Éireannach]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0731/718414-pionos-le-gearradh-inniu-ar-thriur-iar-fheidhmeannach-le-anglo/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 28 Iúil — Rialaigh Eurostat nach féidir an maoiniú stáit atá faighte ag [[Uisce Éireann]] a bhaint as clár comhardaithe an Stáit.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0728/717653-ae-le-rialu-ar-airgeadu/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 28 Iúil — Tháinig cruinniú mullaigh an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] ar shocrú faoin [[Sásra Cobhsaíochta Eorpach]] don Ghréig: leasuithe airgeadais agus cúnamh airgeadaíochta.
* 24 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 243 imirceach 80 ciliméadar siar ó thuaidh de [[Tripilí]], agus 210 eile níos déanaí an lá céanna. Fuarthas 14 duine marbh i mbolg an bháid.&lt;ref&gt;[http://www.thejournal.ie/le-niamh-rescue-2234966-Jul2015/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/l%C3%A9-niamh-rescues-367-people-after-capsize-in-mediterranean-1.2308120 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 20 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 265 duine ó bháirse adhmaid amach ó chósta [[Tripilí]], agus ghlac sí le 114 duine eile ón ''MV Dignity''. Rugadh leanbh, Destiny, ar bord.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/more-than-350-migrants-rescued-by-le-niamh-in-mediterranean-1.2296442 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 19 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 98 duine ó bhád inséidte 76 muirmhíle amach ó chósta [[Tripilí]].&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/le-niamh-rescues-over-360-migrants-in-mediterranean-1.2290934 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 15 Iúil — Thosaigh an LÉ Niamh ag tarrtháil imirceach sa Mheánmhuir; ba í an dara long chabhlaigh Éireannach ar an dualgas sin. Shábháil an LÉ Eithne 3,400 imirceach roimhe sin.&lt;ref&gt;[http://www.irishexaminer.com/ireland/irish-naval-ships-salute-in-mission-handover-342527.html ''Irish Examiner'']&lt;/ref&gt;
* 15 Iúil — Sheol na [[Teachta Dála|Teachtaí Dála]] [[Stephen Donnelly]], [[Catherine Murphy]] agus [[Róisín Shortall]] páirtí nua polaitíochta, na Daonlathaigh Shóisialacha.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0715/714907-pairti-nua-polaitiochta/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 14 Iúil — Tháinig an Iaráin ar réiteach núicléach le sé cinn de na Cumhachtaí Móra, tar éis breis is deich mbliana taidhleoireachta.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Rinneadh socrú faoi chúnamh airgeadais idir an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] agus [[an Ghréig]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714403-margadh-deanta-tusk-faoin-ngreig/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Seoladh córas cód poist, [[Eircode]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714443-coras-cod-poist-seolta-ach-agoidithe-gaeilge-ag-cur-ina-aghaidh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 10 Iúil — D'fhág an LÉ Niamh cósta na hÉireann le criú de 57, beirt oibrithe leighis ina measc. Bhí 2,000 imirceach báite sa Mheánmhuir go dtí sin sa bhliain 2015, de réir na hEagraíochta Idirnáisiúnta um Imirce.
* 5 Iúil — Dhiúltaigh 61.3% de vótálaithe na [[An Ghréig|Gréige]] do na bearta déine a mhol [[an tAontas Eorpach]] agus an [[Banc Ceannais Eorpach]] don tír.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2015/07/05/us-eurozone-greece-celebrations-idUSKCN0PF14V20150705 Reuters]&lt;/ref&gt;
* 5 Iúil — Rug foireann na [[SAM|Stát Aontaithe]] an bua ar fhoireann na [[An tSeapáin|Seapáine]], 5-2, i gCorn Domhanda FIFA na mBan in [[Vancouver]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/sport/0/football/33085994 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
[[Íomhá:Clerys 12-10-2006.jpg|mion|220px|Siopa Clerys i Sráid Uí Chonaill]]
* 19 Meitheamh — D'fhógair an grúpa aerlínte IAG tairiscint €1.4 míle milliún ar [[Aer Lingus]]. Ghlac Rialtas na hÉireann le tairiscint IAG ar a sciar 25% féin ar an 26 Bealtaine.
* 18 Meitheamh — 'Ní mór gníomhú láithreach ar son an chomhshaoil,' a dúirt an [[Pápa Proinsias]] i litir chuig na heaspaig.
* 17 Meitheamh — Dhúnmharaigh Dylann Roof naonúr i séipéal in Charleston, [[Carolina Theas]].
* 16 Meitheamh — Thug balcóin árasáin uaithi in Berkeley, [[California]]: maraíodh seisear mac léinn as Éirinn agus gortaíodh seachtar eile go dona.
* 12 Meitheamh — Leachtaíodh an comhlacht Clerys go tobann agus dúnadh an siopa i [[Sráid Uí Chonaill]], [[Baile Átha Cliath]]. Chaill 460 duine a gcuid post.

=== Bealtaine ===
* 23 Bealtaine — Ghlac móramh na vótálaithe le [[pósadh]] comhghnéis i reifreann i b[[Poblacht na hÉireann]], an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin i bhfabhar an phósta chomhghnéis.&lt;ref&gt;[http://www.tg4.tv/play.php?pid=4253372648001&amp;title=Nuacht Nuacht TG4]; [http://www.reuters.com/article/2015/05/23/us-ireland-gaymarriage-idUSKBN0O717R20150523 Reuters]&lt;/ref&gt;
* 20 Bealtaine — Tarrtháladh na céadta imirceach ón m[[An Bhanglaidéis|Banglaidéis]] agus imircigh Rohingya i gcúige Aceh, in iarthuaisceart na h[[An Indinéis|Indinéise]].
* 19–20 Bealtaine — Thug Séarlas, Prionsa na Breataine Bige, cuairt ar Éirinn. Chroith sé lámh le ceannaire Shinn Féin, [[Gerry Adams]], in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]], agus thug sé cuairt ar an [[An Mullach Mór|Mullach Mór]], áit ar mharaigh an [[An tIRA Sealadach|IRA Sealadach]] a sheanuncail, an Tiarna Mountbatten, agus triúr eile sa bhliain [[1979]].
* 17 Bealtaine — Maraíodh 9 nduine agus gortaíodh 18 nuair a thosaigh díormaí gluaisrothaithe ag scaoileadh le chéile i gcarrchlós tí tábhairne in Waco, [[Texas]]. Ghabh na póilíní 192 duine.
* 13 Bealtaine — Mhol an Coimisiún Eorpach go nglacfadh tíortha uile an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] le céatadán faoi leith imirceach, agus go ligfí 20,000 imirceach isteach san Eoraip sa dá bhliain ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 14 Bealtaine — [[B.B. King]], giotáraí agus amhránaí&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0515/701447-bb-king-ar-shli-na-firinne/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — [[Derek Davis]], léitheoir nuachta agus láithreoir in [[RTÉ]]

=== Aibreán ===
* 25 Aibreán — Bhuail crith talún de mhéid 7.8 [[Neipeal]] agus na háiteanna máguaird. Fuair na mílte bás.&lt;ref&gt;[http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2015-04-26-AS-Nepal-Earthquake/id-165f58e591e846b883cb717320b08d51 Associated Press]&lt;/ref&gt;
* 22 Aibreán — Bhrúcht an [[bolcán]] Calbuco sa t[[An tSile|Sile]] den chéad uair ó 1972.
* 19 Aibreán — Bádh breis is 850 duine nuair a chuaigh bád béal faoi 85 km amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Thairg Rialtas na hÉireann cabhair do Rialtas na hIodáile le géarchéim na n-imirceach.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2015/apr/19/700-migrants-feared-dead-mediterranean-shipwreck-worst-yet ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 24 Márta — Stiúraigh comhphíolóta Germanwings, Andreas Lubitz, eitleán Airbus A320 d'aon turas i dtreo sléibhte na [[na hAlpa|nAlp]] sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Maraíodh an 150 duine a bhí ar bord, as an nGearmáin agus as an Spáinn den chuid is mó. Bhí an t-eitleán ag dul ó [[Barcelona]] go [[Düsseldorf]].
* 6 Márta — Chuaigh ''Dawn'', spásárthach de chuid [[NASA]], i bhfithis timpeall ar an [[abhacphláinéad]] [[Ceres (abhacphláinéad)|Ceres]].&lt;ref&gt;[http://bigstory.ap.org/article/34b5bf4679324ea39140b686f272503b/nasas-dawn-spacecraft-moves-dwarf-planet-ceres AP]; [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4503 JPL/NASA]&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
* 7 Eanáir — D’ionsaigh beirt fhear oifigí ''Charlie Hebdo'', iris aorach i b[[Páras]], le hairm uathoibríocha. Mharaigh siad dháréag agus ghortaigh siad aon duine dhéag eile, dearthóirí cartún agus iriseoirí ina measc. Chualathas iad ag scairteadh manaí Ioslamacha antoisceacha.&lt;ref&gt;[http://www.tg4.tv/play.php?pid=3976274870001&amp;title=Nuacht Nuacht TG4]; [http://www.lemonde.fr/societe/portfolio/2015/01/07/en-images-l-attentat-de-charlie-hebdo_4550797_3224.html ''Le Monde'']&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — Ghlac [[An Liotuáin|an Liotuáin]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.
* 1 Eanáir — Bunaíodh [[An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach|an tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach]] idir [[An Bhealarúis|an Bhealarúis]], [[An Chasacstáin|an Chasacstáin]] agus [[An Rúis|an Rúis]]; chuaigh [[An Airméin|an Airméin]] agus [[An Chirgeastáin|an Chirgeastáin]] isteach ann níos déanaí sa bhliain.

=== Básanna ===
* Na hÉireannaigh: [[Derek Davis]], craoltóir
* Thar lear: [[B.B. King]], giotáraí agus amhránaí

== [[2014]] ==

=== Lúnasa ===
* 8 Lúnasa — Dhiúltaigh Hamas do thogra le haghaidh sosa comhraic eile ar feadh 72 uair an chloig.&lt;ref&gt;[http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2014-08-08-ML--Israel-Palestinians/id-b6844b9922b543119eda187066ebb733 Associated Press]; [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/hamas-vows-no-truce-until-demands-are-met-20148912360504741.html Al Jazeera]&lt;/ref&gt;
* 8 Lúnasa — Thosaigh Juan Manuel Santos a dhara téarma mar Uachtarán na [[an Cholóim|Colóime]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-latin-america-28684227 BBC]; [http://www.helsinkitimes.fi/world-int/world-news/international-news/11512-colombian-president-juan-manuel-santos-i-want-total-peace-for-colombia.html Helsinki Times]&lt;/ref&gt;
* 6 Lúnasa — Shroich an spásárthach ''Rosetta'' an [[cóiméad]] 67P/Churyumov–Gerasimenko, tar éis níos mó ná deich mbliana ag taisteal sa [[An Grianchóras|Ghrianchóras]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/science-environment-28659783 BBC]; [http://www.irishtimes.com/news/science/space-race-the-satellite-that-s-catching-up-with-a-comet-1.1878376 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 4 Lúnasa — Searmanas cuimhneacháin in Liège, sa [[an Bheilg|Bheilg]], ar thús [[an Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogaidh Dhomhanda]]; bhí [[Mícheál D. Ó hUiginn]], [[David Cameron]] agus [[François Hollande]] i láthair.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/politics/president-higgins-in-belgium-to-mark-start-of-first-world-war-1.1886458 ''The Irish Times'']; [http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11008731/Royals-attend-moving-twilight-ceremony-to-mark-WW1-centenary.html ''The Telegraph'']&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — Briseadh an sos comhraic 72 uair an chloig idir Hamas agus [[Iosrael]] a d'eagraigh na [[Náisiúin Aontaithe|NA]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140801/hamas-accuses-israel-violating-gaza-ceasefire Global Post]; [http://www.timesofisrael.com/day-26-obama-calls-for-unconditional-release-of-captured-soldier-un-condemns-hamas-truce-violation/ ''The Times of Israel'']&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — Fógraíodh staid éigeandála i [[Siarra Leon]] agus sa [[an Libéir|Libéir]] mar gheall ar an [[Ebola|víreas Ebola]] in iarthar na hAfraice.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/ebola-epidemic-sierra-leone-declares-state-emergency-liberia-announces-national-action-1644558 International Business Times]; [http://time.com/3089377/ebola-liberia-state-of-emergency/ ''TIME'']&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 11 Lúnasa — [[Robin Williams]], aisteoir Meiriceánach, 63 bliain d'aois&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2014/08/11/us-people-robinwilliams-idUSKBN0GB28520140811 Reuters]; [http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/08/11/robin-williams-found-dead-of-apparent-suicide/ ''Forbes'']&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
[[Íomhá:Amsterdam Airport- Flight MH17 Memorial (14675744526).jpg|mion|220px|Bláthanna ag Aerfort Schiphol san [[An Ísiltír|Ísiltír]] i gcuimhne orthu siúd a fuair bás ar bord Eitilt MH17 san Úcráin]]
* 27 Iúil — Bua ag Vincenzo Nibali sa [[Tour de France]].&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/sport/cycling/tour-de-france-2014-vincenzo-nibali-confirmed-as-champion-as-he-puts-italy-back-on-the-map-with-triumph-9631712.html ''The Independent'']; [http://www.theguardian.com/sport/2014/jul/27/vincenzo-nibali-tour-de-france-win ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;
* 25 Iúil — Leathnaigh an [[Ebola|víreas Ebola]] go dtí [[an Nigéir]].&lt;ref&gt;[http://www.afro.who.int/en/clusters-a-programmes/dpc/epidemic-a-pandemic-alert-and-response/outbreak-news/4233-ebola-virus-disease-west-africa-25-july-2014.html An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]; [http://www.thenewdawnliberia.com/index.php?view=article&amp;id=12289 ''The New Dawn'']&lt;/ref&gt;
* 24 Iúil — Thit comhrialtas na [[an Úcráin|hÚcráine]] as a chéile, agus d'fhógair Arseniy Yatsenyuk go raibh sé ag éirí as mar phríomhaire.&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-pm-resigns-amid-parliamentary-turmoil-2014724145321500842.html Al Jazeera]; [http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/europe/140724/ukrainian-prime-minister-arseniy-yatsenyuk-resigns-over-coalitio Global Post]&lt;/ref&gt;
* 23 Iúil — D'oscail an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] na 20ú Cluichí an Chomhlathais i n[[Glaschú]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/media/2014/jul/24/commonwealth-games-opening-ceremony-viewers-tv ''The Guardian'']; [http://www.bbc.com/sport/0/commonwealth-games/28455063 BBC Sport]&lt;/ref&gt;
* 20 Iúil — Bhuaigh [[Rory McIlroy]] an ''Open Championship'', an tríú fear ó [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] a bhuaigh an comórtas [[galf|gailf]] sin.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/sport/golf/rory-mcilroy-wins-british-open-at-hoylake-1.1872494 ''The Irish Times'']; [http://www.bbc.com/sport/0/golf/28393535 BBC Sport]&lt;/ref&gt;
* 17 Iúil — Scaoileadh anuas eitleán de chuid Malaysia Airlines (Eitilt MH17) san [[An Úcráin|Úcráin]]: maraíodh 298 duine.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/boeing-releases-statement-malaysia-airlines-flight-mh17-crash-our-prayers-are-those-board-1631442 IB Times]; [http://www.bbc.com/news/world-europe-28354856 BBC]&lt;/ref&gt;
* 17 Iúil — Thosaigh Iosrael ionsaí talún in Gaza.&lt;ref&gt;[http://www.jpost.com/Operation-Protective-Edge/IDF-intensifies-Gaza-attacks-with-artillery-fire-air-strikes-363289 ''The Jerusalem Post'']; [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/07/israel-launches-gaza-ground-invasion-2014717192054899505.html Al Jazeera]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Fuair [[an Ghearmáin]] an lámh in uachtar ar an [[An Airgintín|Airgintín]] chun an fichiú [[Corn Sacair an Domhain]] a bhuachan sa Bhrasaíl.&lt;ref&gt;[http://www.dw.de/2014-world-cup-final-as-it-happened/a-17782940 DW]; [http://www.thewire.com/entertainment/2014/07/germany-wins-the-world-cup/374350/ ''The Wire'']&lt;/ref&gt;
* 8 Iúil — Chuir rialtas Iosrael tús le ''Operation Protective Edge'', ionsaí ar [[Stráice Gaza]].&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2014/07/08/the-morning-email_n_5566533.html ''The Huffington Post'']; [http://www.jpost.com/Defense/WATCH-IDF-action-videos-show-glimpses-of-Operation-Protective-Edge-361916 ''The Jerusalem Post'']&lt;/ref&gt;
* 8 Iúil — Cuireadh na cúig cheolchoirm a bhí le bheith ag Garth Brooks i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar ceal.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/entertainment/music/music-news/fans-reaction-to-cancellation-of-garth-brooks-concerts-30415667.html ''Irish Independent'']; [http://news.sky.com/story/1297492/garth-brooks-cancels-all-irish-shows-after-row Sky News]&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — D'fhógair [[An Taoiseach|an Taoiseach]], [[Éanna Ó Coinnigh]], an chomh-aireacht nua. Ceapadh [[Joan Burton]] ina 23ú [[Tánaiste]].&lt;ref&gt;[http://www.irishexaminer.com/ireland/new-lookcabinet-to-be-unveiled-today-274805.html ''Irish Examiner'']; [http://www.independent.ie/irish-news/politics/taoiseach-confirms-joan-burton-is-irelands-new-tanaiste-30407329.html ''Irish Independent'']&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
* 29 Meitheamh — D'fhógair [[An Stát Ioslamach|an Stát Ioslamach san Iaráic agus sa Leiveaint]] cailifeacht Mhoslamach nua san [[An Iaráic|Iaráic]] agus in oirthear na [[An tSiria|Siria]], an chéad chailifeacht ó ré na n[[An Impireacht Otamánach|Otamánach]].&lt;ref&gt;The Guardian, 29 Meitheamh 2014&lt;/ref&gt;
* 19 Meitheamh — D'éirigh [[Juan Carlos I na Spáinne|Rí Juan Carlos na Spáinne]] as a choróin, agus rinneadh rí dá mhac, [[Felipe VI na Spáinne|Felipe]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/10886317/Spanish-royal-familys-popularity-boosted-by-King-Juan-Carloss-abdication-in-favour-of-Prince-Felipe.html ''The Telegraph'']; [http://www.bbc.com/news/world-europe-27662301 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
* 10 Bealtaine — Bhuaigh [[Conchita Wurst]] as [[an Ostair]] [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] leis an amhrán ''[[Rise Like a Phoenix]]''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27358560 BBC]; [http://thequietus.com/articles/15224-eurovision-camp-conchita The Quietus]&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
[[Íomhá:Six nations 2014 France vs Ireland Remise de trophée.JPG|mion|220px|An trófaí á bhronnadh ar fhoireann na hÉireann i b[[Páras]]]]
* 15 Márta — Bhuaigh [[Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann|Éire]] [[Comórtas na Sé Náisiún]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2014/0315/602559-france-ireland/ RTÉ Sport]; [http://www.irishcentral.com/sports/ireland/Paradise-in-Paris-Ireland-win-Six-Nations-title-----.html Irish Central]&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 7–23 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]] in [[Sochi]], sa Rúis.&lt;ref&gt;[http://www.interfax-russia.ru/South/special.asp?sec=1723&amp;id=471691 Interfax Russia]; [http://www.washingtonpost.com/world/olympics-open-in-sochi-with-extravagant-pageant/2014/02/07/bba8a5e2-9011-11e3-b227-12a45d109e03_story.html ''The Washington Post'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/la-sh-2014-winter-olympics-closing-ceremony-20140222-story.html#axzz2uDCdEpHa ''LA Times'']; [http://thephilanews.com/sochi-2014-closing-ceremony-unites-olympic-generations-44533.htm The Phila News]&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
* 3 Eanáir — Tuilte agus stoirmeacha in Éirinn.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/irish-news/cleanup-begins-for-devastated-flooddamaged-communities-across-ireland-29884722.html ''Irish Independent'']; [http://www.breakingnews.ie/ireland/orange-weather-warning-as-flooding-hits-ireland-618917.html Breaking News]&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — Ghlac [[an Laitvia]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.&lt;ref&gt;[http://rt.com/business/latvia-divided-join-euro-050/ Russia Today]; [http://www.bbc.com/news/world-europe-25567096 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Thar lear: [[Robin Williams]], aisteoir Meiriceánach

== [[2013]] ==

=== Nollaig ===
'''Básanna:'''
* 5 Nollaig — [[Nelson Mandela]], 95, an chéad uachtarán gorm ar an Afraic Theas agus buaiteoir Dhuais Nobel na Síochána&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2013/dec/05/nelson-mandela-dies-aged-95-south-africa ''The Guardian'']; [http://www.businessinsider.com/nelson-mandela-dead-south-african-former-president-dies-2013-6 Business Insider]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 3 Iúil — Coup d’état s[[an Éigipt]].&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/07/20137319828176718.html Al Jazeera]; [http://www.bloomberg.com/news/2013-07-03/mursi-proposes-power-sharing-as-egypt-army-deadline-approaches.html Bloomberg]&lt;/ref&gt;
* 1 Iúil — Tháinig an [[An Chróit|Chróit]] isteach san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2013/07/02/world/europe/croatia-joins-european-union.html?_r=0 ''The New York Times'']; [http://www.economist.com/news/europe/21594339-euphoria-over-joining-european-union-has-given-way-morose-mood-more-normal-and-glummer ''The Economist'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 13 Márta — Toghadh [[Pápa Proinsias|Proinsias]] ina phápa.&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2013/03/19/world/europe/vatican-new-pope/ CNN]; [http://www.newyorker.com/news/news-desk/inaugurating-pope-francis ''The New Yorker'']&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 11 Feabhra — Fógraíodh go mbeadh an [[Pápa Beinidict XVI]] ag éirí as a phost de bharr cúiseanna sláinte.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2013/aug/21/pope-benedict-god-resign-mystical-experience ''The Guardian'']; [http://www.alternet.org/news-amp-politics/pope-benedict-stepping-down-shocking-abdication Alternet]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Thar lear: [[Nelson Mandela]], an chéad uachtarán gorm ar an Afraic Theas

== [[2012]] ==

=== Nollaig ===
'''Básanna:'''
* 15 Nollaig — [[Páidí Ó Sé]], iarpheileadóir agus bainisteoir [[CLG Chontae Chiarraí|Chiarraí]]&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/1215/359068-paidi-ose-kerry/ RTÉ]; [http://www.independent.ie/sport/kerry-gaa-legend-paidi-o-se-57-dies-28947963.html ''Irish Independent'']&lt;/ref&gt;

=== Deireadh Fómhair ===
[[Íomhá:121030-F-AL508-159 Aerial views during an Army search and rescue mission show damage from Hurricane Sandy to the New Jersey coast, Oct. 30, 2012.jpg|mion|220px|New Jersey, SAM, 30 Deireadh Fómhair 2012]]
* 30 Deireadh Fómhair — Maraíodh níos mó ná 100 duine nuair a bhuail [[Hairicín]] Sandy tíortha i Muir Chairib agus cósta thoir na Stát Aontaithe.&lt;ref&gt;[http://www.nydailynews.com/news/hurricane-sandy-strikes-east-coast-gallery-1.1194577 ''NY Daily News'']; [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6220a1.htm CDC]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 1 Iúil — Bua na [[An Spáinn|Spáinne]] sa chluiche ceannais i [[UEFA Euro 2012|gCraobh Sacair na hEorpa 2012]].&lt;ref&gt;[http://au.eurosport.com/football/euro-2012/2012/spain-hammer-italy_sto3332724/story.shtml Eurosport]; [http://www.thenewstribe.com/2012/06/15/euro-2012-ireland-eliminate-as-spain-win-4-0/ The News Tribe]&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
[[Íomhá:Flame Olympique 2012 Dublin.JPG|mion|220px|Baile Átha Cliath, 6 Meitheamh 2012]]
* 30 Meitheamh — Ghlac [[Mohamed Morsi]] mionn oifige mar Uachtarán nua na hÉigipte.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2012/06/25/world/middleeast/mohamed-morsi-of-muslim-brotherhood-declared-as-egypts-president.html?pagewanted=all&amp;_r=0 ''The New York Times'']; [http://www.huffingtonpost.com/2012/06/24/egypt-election-results-morsi-president_n_1622133.html ''The Huffington Post'']&lt;/ref&gt;
* 18 Meitheamh — Bronnadh &quot;Saoirse Bhaile Átha Cliath&quot; ar [[Aung San Suu Kyi]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/0618/325428-aung-san-suu-kyi-to-get-freedom-of-dublin/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/aung-san-suu-kyi-ireland-dublin-public-event-concert-487477-Jun2012/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
* 31 Bealtaine — Reifreann in Éirinn maidir leis an mBille um an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht (An Conradh ar Chobhsaíocht, ar Chomhordú agus ar Rialachas san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta).&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/0601/323199-fiscal-treaty-referendum-count-to-begin/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/fiscal-compact-treaty/news/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2012: [[Páidí Ó Sé]], peileadóir agus bainisteoir

== [[2011]] ==

=== Samhain ===
* 11 Samhain — Insealbhaíodh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] ina uachtarán i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]].&lt;ref&gt;[http://www.irishcentral.com/news/inauguration-day-for-micheal-d-higgins-the-new-irish-president-133680768-237740161.html Irish Central]; [http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-15685380 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Deireadh Fómhair ===
* 27 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] ina naoú huachtarán ar [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/1029/308056-vote_tracker/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/poet-politician-and-the-ninth-president-of-ireland-michael-d-higgins-265884-Oct2011/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 22 Iúil — Maraíodh 77 duine in dhá ionsaí san [[An Iorua|Iorua]]: phléasc buama i lár [[Oslo]] agus lámhachadh 69 duine ag campa samhraidh ar Utøya.&lt;ref&gt;[http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 Ostlendingen]; [http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 sjtrem]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
[[Íomhá:Michelle Obama pours a pint of stout.jpg|mion|220px|[[Muine Gall]], 23 Bealtaine 2011]]
* 23 Bealtaine — Thug [[Barack Obama]] cuairt ar [[Muine Gall|Mhuine Gall]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/special-reports/2011/0524/301443-obamacoverage/ RTÉ]; [http://www.theguardian.com/world/2011/may/23/obama-visit-jubilation-moneygall ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;
* 23 Bealtaine — Stopadh eitiltí ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] de bharr luaithreamháin nuair a bhrúcht an [[bolcán]] Grímsvötn san [[An Íoslainn|Íoslainn]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/8534342/Iceland-volcano-airlines-clash-with-Government-over-ash.html ''The Telegraph'']; [http://www.flightglobal.com/news/articles/european-proceedures-cope-with-new-ash-cloud-357246/ Flightglobal]&lt;/ref&gt;
* 17 Bealtaine — Thug [[Eilís II]] cuairt ar Éirinn.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/0304/298354-queen/ RTÉ]; [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13425722 BBC]&lt;/ref&gt;
* 1 Bealtaine — D'fhógair uachtarán [[SAM]], [[Barack Obama]], gur mharaigh saighdiúirí Meiriceánacha [[Osama bin Laden]] sa [[an Phacastáin|Phacastáin]].&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/01/bin.laden.obit/ CNN]; [http://www.theguardian.com/world/2011/may/02/bin-laden-dead-war-al-qaida ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 11 Márta — Cailleadh na mílte i g[[crith talún]] agus [[tsunami]] sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/japan/111004/japan-culture-tsunami-earthquake-marriage-religion-work Global Post]; [http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2011/03/110314-japan-nuclear-power-plant-disaster/ National Geographic News]&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 10 Feabhra — Maraíodh seisear i dtimpiste eitleáin i [[Aerfort Chorcaí|gCorcaigh]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/0210/297553-cork/ RTÉ]; [http://www.irishexaminer.com/ireland/cork-plane-crash-report-due-in-days-256614.html ''Irish Examiner'']&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
[[Íomhá:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|mion|220px|Queensland, an Astráil, 10 Eanáir 2011]]
* 10 Eanáir — Maraíodh breis is 30 duine i dtuilte san [[Astráil]].&lt;ref&gt;[http://www.adelaidenow.com.au/ipad/brisbane-flood-alert-as-wivenhoe-threatens-to-spill-over/story-fn6t2xlc-1225985477271 Adelaide Now]; [http://www.heraldsun.com.au/archive/news/time-for-queensland-to-heal-bligh/story-e6frf7l6-1225994612338?nk=7d507cfe4f54437c05cc038c66b69b89 Herald Sun]&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Maraíodh Michaela Harte (iníon [[Mickey Harte]], bainisteoir fhoireann pheile Thír Eoghain) ar [[Oileán Mhuirís]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2011/jan/10/michaela-harte-died-mauritius-honeymoon ''The Guardian'']; [http://www.smh.com.au/world/honeymoon-bride-strangled-one-of-three-accused-in-a-strange-state-20110114-19qcv.html ''Sydney Morning Herald'']&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>ime3kvhvkknszyvo8nv31eusk8k3fgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332518</id>
      <parentid>1332514</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156234" sha1="ltsihytz1mrnul0v8l10uai0we39pwj" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div class=&quot;infobox&quot;&gt;
'''Am''': {{CURRENTTIME}} [[Am Uilíoch Comheagartha|UTC]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
'''Dáta''': [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp; '''Féach freisin ar''': 
[[{{CURRENTYEAR}}]]
&lt;/div&gt;

{{Cartlainne|nobot=yes}}

== [[2026]] ==
[[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 20.jpg|deas|mion|220px|Tarracóirí agus trucailí ar [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill]], Baile Átha Cliath, le linn [[Aighneas an bhreosla 2026|na n-agóidí faoi phraghas an bhreosla]], 10 Aibreán 2026. Bhí praghas an bhreosla ag ardú go mór de bharr an chogaidh sa Mheánoirthear, agus Caolas Hormuz dúnta.]]

* [[Aimsir na bliana 2026]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2026|an liosta iomlán]]

=== Samhain ===
* 3 Samhain — [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2026|Toghcháin lár téarma na Stát Aontaithe]]: bhain an [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Daonlathach]] tromlach amach i dTeach na nIonadaithe agus sa Seanad araon.

'''Básanna:'''
* 1 Samhain — [[Ciara Mageean]], reathaí
* 1 Samhain — [[Gerry Collins]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Deireadh Fómhair ===
* 28 Deireadh Fómhair — [[Tubaiste traenach Toledo 2026|Bhuail dhá thraein ardluais faoina chéile]] in Los Yébenes, i gcúige Toledo na Spáinne; maraíodh 69 duine.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026|teideal=2026|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 27–28 Deireadh Fómhair — [[Éalú Flávio Bolsonaro ó cheartas, 2026|D'éalaigh Flávio Bolsonaro]], an t-iarrthóir a chaill an toghchán uachtaránachta, as an mBrasaíl go Miami, cé gur chuir an Chúirt Uachtarach cosc air an tír a fhágáil.
* 27 Deireadh Fómhair — [[Olltoghchán Iosrael 2026|Olltoghchán Iosrael]]: chaill comhrialtas [[Benjamin Netanyahu]] a thromlach sa Knesset, ach níor bhain an freasúra tromlach amach ach an oiread.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 25 Deireadh Fómhair — [[Olltoghchán na Brasaíle, 2026|Olltoghchán na Brasaíle]]: atoghadh [[Luiz Inácio Lula da Silva]] ina Uachtarán sa dara babhta, nuair a bhuaigh sé ar Flávio Bolsonaro, mac le [[Jair Bolsonaro]].&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 19 Deireadh Fómhair — [[Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026|Reifreann in Alberta]]: vótáil 74.9% de na vótálaithe ar son fanacht i gCeanada, seachas tús a chur le próiseas chun an cúige a scaradh ó Cheanada.

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Marta Shahbazi]], bitheolaí móilíneach Spáinneach, i dtubaiste traenach Toledo
* 26 Deireadh Fómhair — [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir, cumadóir agus oide
* 23 Deireadh Fómhair — [[Donal Lunny]], ceoltóir agus léiritheoir
* 21 Deireadh Fómhair — [[Seán de Fréine]], scríbhneoir agus scoláire
* 21 Deireadh Fómhair — [[Tom Skerritt]], aisteoir Meiriceánach
* 10 Deireadh Fómhair — [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail agus cumadóir amhrán

=== Meán Fómhair ===
* 11 Meán Fómhair — [[Coimhlint idir na Houthi agus an Araib Shádach 2026|Ghabh na Houthi smacht ar Chaolas Bab-el-Mandab]], ag béal na Mara Rua; an lá roimhe sin, b'éigean don Araib Shádach príomhphíblíne ola a dhúnadh tar éis ionsaithe drón ón Iaráic.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nios-mo-eiginnteachta-ar-leithinis-na-haraibe-na-riamh/|teideal=Níos mó éiginnteachta ar Leithinis na hAraibe ná riamh|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=2026-09-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;

'''Básanna:'''
* 30 Meán Fómhair — [[Margaret Hamilton]], eolaí ríomhaireachta Meiriceánach (bogearraí Apollo)

=== Lúnasa ===
* 26 Lúnasa — [[Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026|Maidhm thuile]] ar an teorainn idir Neipeal agus an Tibéid: maraíodh breis is 1,400 duine, agus bhí na mílte eile ar iarraidh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7 Lúnasa — Shínigh an Araib Shádach, an Tuirc agus an Phacastáin [[Comhaontú Mheice i leith na Comhchosanta|comhaontú comhchosanta]] i Meice.

'''Básanna:'''
* 28 Lúnasa — [[Harald V na hIorua|Harald V]], Rí na hIorua
* 27 Lúnasa — [[Ratko Mladich|Ratko Mladić]], ginearál Seirbiach ón mBoisnia a ciontaíodh i gcinedhíothú
* 26 Lúnasa — [[Peter Cullen]], aisteoir gutha Ceanadach
* 25 Lúnasa — [[Dolly Parton]], amhránaí agus cumadóir amhrán Meiriceánach
* 16 Lúnasa — [[Hayden Panettiere]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 10 Lúnasa — [[James McHugh]], peileadóir (Dún na nGall), i dtimpiste bhóthair
* 4 Lúnasa — [[Liam Ó Néill]], Uachtarán Chumann Lúthchleas Gael 2012–2015
* 4 Lúnasa — [[Michael Conaghan]], polaiteoir (Páirtí an Lucht Oibre)
* 3 Lúnasa — [[Jimmy Cricket]], fuirseoir

=== Iúil ===
* 22 Iúil — [[Falscaithe sa bhFrainc, 2026|Falscaithe sa Fhrainc]]: dódh thart ar 42,000 heicteár i réigiún Gironde, gar do Bordeaux, agus aslonnaíodh os cionn 220,000 duine.
* 20 Iúil — Ceapadh [[Andy Burnham]] ina Phríomh-Aire ar an Ríocht Aontaithe, tar éis do [[Keir Starmer]] éirí as.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* Iúil — Bhí mí Iúil ar an dara mí Iúil ba theo a taifeadadh in Éirinn ón mbliain 1900, agus níor thit ach 16 milliméadar báistí ([[Aimsir na bliana 2026]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/met-eireann-mi-iuil-seo-an-triu-mi-ba-theo-o-1900/|teideal=MET ÉIREANN: Mí Iúil seo an tríú mí ba theo ó 1900|dáta=2026-08-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 29 Iúil — [[Glen Hansard]], ceoltóir agus amhránaí, i dtimpiste ghluaisrothair
* 25 Iúil — [[Bill Oddie]], fuirseoir agus éaneolaí Sasanach
* 23 Iúil — [[Annie Courtney]], polaiteoir (PSDLO)
* 16 Iúil — [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir
* 11 Iúil — [[Lindsey Graham]], seanadóir Meiriceánach
* 11 Iúil — [[Dermot Murnaghan]], craoltóir
* 8 Iúil — [[Bonnie Tyler]], amhránaí Breatnach
* 8 Iúil — [[Ann Widdecombe]], polaiteoir Sasanach

=== Meitheamh ===
* 24 Meitheamh — [[Crith talún Veiniséala 2026|Dhá mhórchrith talún]], de mhéid 7.2 agus 7.5, i Veiniséala: maraíodh 6,500 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 18 Meitheamh — Bhuaigh [[Andy Burnham]] [[Fothoghchán Makerfield 2026|fothoghchán Makerfield]], rud a thug deis dó dúshlán a thabhairt do Keir Starmer ar cheannaireacht [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]].
* 11 Meitheamh – 19 Iúil — [[Corn FIFA an Domhain 2026]] i gCeanada, i Meicsiceo agus sna Stáit Aontaithe, an chéad uair a raibh 48 foireann san iomaíocht. Bhuaigh an Spáinn 1–0 ar an Airgintín sa chluiche ceannais, san am breise.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 9 Meitheamh — Bhris [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2026|círéibeacha ciníocha]] amach i mBéal Feirste tar éis ionsaí scine an oíche roimhe sin; leath siad ar fud Thuaisceart Éireann, agus dódh tithe, gnólachtaí agus feithiclí.
* 6 Meitheamh — Diúltaíodh cead isteach sna Stáit Aontaithe don réiteoir Somálach [[Omar Abdulkadir Artan]], a bhí roghnaithe do Chorn an Domhain, nuair a tháinig sé i dtír in Miami.

'''Básanna:'''
* 30 Meitheamh — [[David Andrews]], polaiteoir (Fianna Fáil)
* 18 Meitheamh — [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis, sa phríosún
* 9 Meitheamh — [[Ciarán Ó Lionaird|Ciarán Ó Lionáird]], reathaí Oilimpeach
* 5 Meitheamh — [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir (Corcaigh)

=== Bealtaine ===
* 22 Bealtaine — Dhá fhothoghchán Dála: bhuaigh Daniel Ennis (na Daonlathaithe Sóisialta) [[Fothoghchán Bhaile Átha Cliath Láir 2026|i mBaile Átha Cliath Láir]], agus [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]] (Fine Gael) [[Fothoghchán Ghaillimh Thiar, 2026|i nGaillimh Thiar]].
* 13–15 Bealtaine — [[Cuairt Stáit Donald Trump chuig an tSín 2026|Cuairt stáit ag Donald Trump ar an tSín]]: phléigh sé an trádáil, an Iaráin agus an Téaváin le [[Xi Jinping]] i mBéising.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump i mBéising faoi choinne cruinniú mullaigh le Xi|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0513/1573155-trump-i-mbeising-faoi-choinne-cruinniu-mullaigh-le-xi/|date=2026-05-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 12–16 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2026]] i Vín: níor ghlac Éire páirt ann, mar go ndearna RTÉ agus craoltóirí eile baghcat air toisc go raibh Iosrael páirteach. Bhuaigh an Bhulgáir den chéad uair riamh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7 Bealtaine — [[Toghcháin áitiúla na Breataine, 2026|Toghcháin áitiúla i Sasana]]: chaill Páirtí an Lucht Oibre breis is míle comhairleoir, agus ba é [[Reform UK]] an páirtí ba mhó sna comhairlí áitiúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Reform UK chun cinn sa Bhreatain,An Lucht Oibre ag fulaingt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0508/1572351-reform-uk-chun-cinn-sa-bhreatain-an-lucht-oibre-ag-fulaingt/|date=2026-05-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 31 Bealtaine — [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh
* 17 Bealtaine — [[Totó la Momposina]], amhránaí Colómach
* 6 Bealtaine — [[Ted Turner]], fear gnó Meiriceánach a bhunaigh CNN
* 2 Bealtaine — [[Colin Williams]], sochtheangeolaí Breatnach
* 2 Bealtaine — [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse (''[[Bosco]]'')

=== Aibreán ===
* 25 Aibreán — [[Lámhach Comhfhreagraithe an Tí Bháin 2026|Scaoileadh urchair]] in óstán Hilton in Washington, áit a raibh Donald Trump agus baill dá rialtas ag dinnéar bliantúil le hiriseoirí an Tí Bháin; tugadh amach slán iad, agus gabhadh an gunnadóir.
* 22 Aibreán — Shínigh an tUachtarán, [[Catherine Connolly]], [[Acht um Chosaint Idirnáisiúnta|an Bille um Chosaint Idirnáisiúnta, 2026]], ina dhlí: ainmnítear tíortha sábháilte ann, agus tugtar dlí na hÉireann i gcomhréir le [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|comhaontú imirce agus tearmainn an Aontais Eorpaigh]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/6/|teideal=An Bille um Chosaint Idirnáisiúnta, 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 14 Aibreán — Bhuaigh an Rialtas rún muiníne sa Dáil faoi [[Aighneas an bhreosla 2026|na hagóidí breosla]]; d'éirigh [[Michael Healy-Rae]] as mar Aire Stáit.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/run-muinine-faoi-na-hagoidi-breosla-buaite-ag-an-rialtas-ach-michael-healy-rae-ag-eiri-as-mar-aire-stait/|teideal=Rún muiníne faoi na hagóidí breosla buaite ag an Rialtas ach Michael Healy-Rae ag éirí as mar Aire Stáit|dáta=2026-04-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 12 Aibreán — [[Olltoghchán na hUngáire 2026|Olltoghchán na hUngáire]]: bhuaigh páirtí Tisza, faoi stiúir Péter Magyar, tromlach dhá thrian, agus cuireadh deireadh le 16 bliana de rialtas [[Viktor Orbán]].&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 12 Aibreán — Cháin Donald Trump an [[Pápa Leon XIV]], a dhiúltaigh tacú leis an [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|gcogadh san Iaráin]].
* 8 Aibreán — Mharaigh aerionsaithe Iosrael breis is 300 duine sa Liobáin, in ainneoin an tsosa cogaidh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7–14 Aibreán — [[Aighneas an bhreosla 2026|Agóidí faoi phraghas an bhreosla]] ar fud na hÉireann: chuir tiománaithe trucailí, feirmeoirí agus oibrithe eile bac ar bhóithre, ar chalafoirt agus ar scaglann an Gheata Bháin, agus ní raibh breosla ar fáil i gcuid mhór stáisiún peitril. D'fhógair an Rialtas pacáiste €505 milliún ar an 12 Aibreán.
* 7 Aibreán — D'fhógair Donald Trump [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|sos cogaidh]] coicíse idir na Stáit Aontaithe agus an Iaráin, tar éis 40 lá troda.
* 1–10 Aibreán — [[Artemis II]]: d'eitil ceathrar spásairí timpeall na gealaí, an chéad uair ó 1972, agus thaistil siad níos faide ón Domhan ná aon duine riamh roimhe sin (406,771 ciliméadar).&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 1 Aibreán — D'fhoilsigh an Chomhairle Chomhairleach ar an Athrú Aeráide tuarascáil inar cáineadh an fhaillí a rinne rialtas i ndiaidh rialtais ([[Athrú aeráide in 2026]]).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Praiseach&quot; ó neamart Rialtas cáinte ag Ceannasaí Athrú Aeráide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566232-praiseach-neamart-rialtas-cainte-ag-ceannasai-athru-aeraide/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Aibreán — Seoladh [[Cogar (ardán sóisialta)|Cogar]], ardán sóisialta agus aip do phobal na Gaeilge.
* Aibreán — [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026|Ráig den hantaivíreas]] ar an long chrúsála MV ''Hondius'' san Atlantach: fuair triúr bás.

'''Básanna:'''
* 19 Aibreán — [[Desmond Morris]], míoleolaí agus craoltóir Sasanach
* 13 Aibreán — [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]] (Moya Brennan), amhránaí (Clannad)
* 6 Aibreán — [[Gabriel Rosenstock]], file agus aistritheoir

=== Márta ===
* 26 Márta — Chaill [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|foireann sacair na hÉireann]] ar Phoblacht na Seice i bPrág, i gcomórtas ciceanna éirice, agus níor cháiligh sí do [[Corn FIFA an Domhain 2026|Chorn an Domhain]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oiche-bhronach-i-bprag-gaisce-stairiuil-gan-tabhacht-easpa-roghanna-agus-fanacht-fada-roimh-an-gcead-chluiche-mor-eile/|teideal=Oíche bhrónach i bPrág, gaisce stairiúil gan tábhacht, easpa roghanna agus fanacht fada roimh an gcéad chluiche mór eile|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 17 Márta — Feallmharaíodh Ali Larijani, ceannasaí slándála na hIaráine, in aerionsaí de chuid Iosrael.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 15 Márta — [[Gradaim Oscar, 2026|Gradaim Oscar]]: ba í [[Jessie Buckley]] an chéad Éireannach a bhuaigh an gradam don bhan-aisteoir is fearr, as a ról in ''Hamnet''; bhuaigh ''One Battle After Another'' sé ghradam, an scannán is fearr ina measc.
* 14 Márta — Bhuaigh an Fhrainc [[Comórtas na Sé Náisiún 2026|Comórtas na Sé Náisiún]] den dara bliain as a chéile; bhuaigh Éire an Choróin Thriarach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Six_Nations_Championship|teideal=2026 Six Nations Championship|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — Seoladh ''[[An Dearcán]]'', iris liteartha Ghaeilge, in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.
* 8 Márta — Ceapadh [[Mojtaba Khamenei]] ina Ardcheannaire ar an Iaráin, i gcomharbacht ar a athair.
* 4 Márta — Chuir fomhuireán de chuid na Stát Aontaithe an long chogaidh Iaránach [[Ionsaí ar an IRIS Dena|IRIS ''Dena'']] go tóin poill san Aigéan Indiach, amach ó chósta Shrí Lanca; maraíodh breis is 100 mairnéalach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sinking_of_IRIS_Dena|teideal=Sinking of IRIS Dena|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* Márta — Eisíodh ''[[Báite]]'', scannán Gaeilge de chuid Cine4, sna pictiúrlanna le linn Sheachtain na Gaeilge.

'''Básanna:'''
* 31 Márta — [[Rory O'Hanlon]], polaiteoir (Fianna Fáil), Ceann Comhairle 2002–2007
* 21 Márta — [[Michael Lyster]], craoltóir spóirt
* 20 Márta — [[Robert Mueller]], stiúrthóir an FBI 2001–2013
* 19 Márta — [[Chuck Norris]], aisteoir agus saineolaí ealaíon comhraic
* 16 Márta — [[Dolores Keane]], amhránaí
* 14 Márta — [[Jürgen Habermas]], fealsamh Gearmánach
* 11 Márta — [[Ronnie Delany]], reathaí, curadh Oilimpeach 1956
* 5 Márta — [[Eigra Lewis Roberts]], scríbhneoir Breatnaise

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|D'ionsaigh Iosrael agus na Stáit Aontaithe an Iaráin]]: maraíodh an tArdcheannaire, [[Ali Khamenei]], agus go leor ceannairí eile. Rinne an Iaráin ionsaithe díoltais ar Iosrael agus ar thíortha na Murascaille, agus dhún sí [[Caolas Hormuz]].
* 28 Feabhra — [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Bhuail diúracán Meiriceánach bunscoil cailíní]] in Minab: maraíodh 156 duine, 120 páiste scoile ina measc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Minab_school_attack|teideal=2026 Minab school attack|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 26 Feabhra — D'fhógair an Phacastáin &quot;cogadh oscailte&quot; ar rialtas an Talaban san Afganastáin, tar éis aerionsaithe ón 21 Feabhra ([[Cogadh Pacastáin – Afganastáin 2026]]).&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 10 Feabhra — [[Lámhach Tumbler Ridge, 2026|Lámhach]] i meánscoil agus i dteach in Tumbler Ridge, sa Cholóim Bhriotanach, Ceanada: maraíodh ochtar, agus fuair an gunnadóir bás freisin.
* 6–22 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026]] in Milano agus in Cortina d'Ampezzo, san Iodáil.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 6 Feabhra — Maraíodh 31 duine ar a laghad i mbuamáil fhéinmharfach ar mhosc in Islamabad, sa Phacastáin.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 3 Feabhra — D'éirigh [[Peter Mandelson]] as Teach na dTiarnaí, i bhfianaise na conspóide faoi [[Jeffrey Epstein]].
* 2 Feabhra — D'fhógair [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Ollscoil na Banríona]] go scarfadh sí a naisc le [[George J. Mitchell|George Mitchell]], i bhfianaise na conspóide faoi [[Jeffrey Epstein]].

'''Básanna:'''
* 28 Feabhra — [[Ali Khamenei]], Ardcheannaire na hIaráine 1989–2026, in aerionsaí
* 28 Feabhra — [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir
* 27 Feabhra — [[Colman McCarthy]], iriseoir agus gníomhaí síochána Meiriceánach
* 17 Feabhra — [[Jesse Jackson]], gníomhaí cearta sibhialta Meiriceánach
* 15 Feabhra — [[Robert Duvall]], aisteoir Meiriceánach
* 11 Feabhra — [[Cees Nooteboom]], scríbhneoir Ísiltíreach

=== Eanáir ===
* 31 Eanáir — D'éirigh [[Jon Burrows]], [[Póilíní|iarphóilín]], ina cheannaire ar [[Páirtí Aontachtach Uladh|Aontachtóirí Uladh]].
* 27 Eanáir — D'aontaigh an India agus an tAontas Eorpach [[Comhaontú Saorthrádála idir an tAontas Eorpach agus India|comhaontú saorthrádála]]; sheol Príomh-Aire na hIndia, [[Narendra Modi]], teachtaireacht i nGaeilge ar X ag fáiltiú roimhe.
* 24 Eanáir — [[Dúnmharú Alex Pretti|Maraíodh Alex Pretti]], altra 37 bliain d'aois, in Minneapolis, nuair a scaoil beirt oifigeach teorann de chuid na Stát Aontaithe leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Killing_of_Alex_Pretti|teideal=Killing of Alex Pretti|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 18 Eanáir — [[Tubaiste traenach Adamuz 2026|Tubaiste traenach]] gar do Adamuz, i gcúige Córdoba na Spáinne: d'imigh traein ardluais de na ráillí agus bhuail traein eile í; maraíodh 46 duine.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 8 Eanáir — Dhún údaráis na hIaráine an t-idirlíon le linn [[Agóidí san Iaráin 2026|na n-agóidí ollmhóra]] ar fud na tíre; maraíodh na mílte agóideoir sna laethanta ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7 Eanáir — [[Marú Renee Good|Maraíodh Renee Good]] in Minneapolis nuair a scaoil gníomhaire de chuid ICE léi; thosaigh agóidí ar fud na Stát Aontaithe.
* 1 Eanáir — [[Loscadh Crans-Montana 2026|Maraíodh 41 duine]] i ndóiteán i gclub oíche in Crans-Montana, san Eilvéis.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;

'''Básanna:'''
* 31 Eanáir — [[Joe Mulholland]], léiritheoir teilifíse (''Féach'') agus bunaitheoir Scoil Samhraidh MacGill
* 23 Eanáir — [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], Feisire Eorpach (Fianna Fáil)
* 22 Eanáir — [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí
* 20 Eanáir — [[Rifaat al-Assad]], oifigeach míleata Siriach, uncail Bashar al-Assad
* 16 Eanáir — [[Mickey Brady]], polaiteoir (Sinn Féin)
* 13 Eanáir — [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí (''An Poc ar Buile'')

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2026: [[Seán de Fréine]], scríbhneoir; [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir agus oide; [[James McHugh]], peileadóir; [[Joe Mulholland]], léiritheoir teilifíse; [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]], amhránaí; [[Ciarán Ó Lionaird|Ciarán Ó Lionáird]], reathaí; [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí; [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí; [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir; [[Gabriel Rosenstock]], file; [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail; agus [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse
* Na hÉireannaigh: [[David Andrews]], FF; [[Mickey Brady]], SF; [[Gerry Collins]], FF; [[Michael Conaghan]], Páirtí an Lucht Oibre; [[Annie Courtney]], PSDLO; [[Jimmy Cricket]], fuirseoir; [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], FF; [[Ronnie Delany]], lúthchleasaí; [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir; [[Glen Hansard]], ceoltóir; [[Dolores Keane]], amhránaí; [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis; [[Donal Lunny]], ceoltóir; [[Michael Lyster]], craoltóir; [[Ciara Mageean]], lúthchleasaí; [[Rory O'Hanlon]], FF; [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir; [[Liam Ó Néill]], CLG; agus [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh
* Thar lear: an Rí [[Harald V na hIorua|Harald V]] na hIorua; [[Rifaat al-Assad]], oifigeach míleata Siriach; [[Peter Cullen]], aisteoir gutha; [[Robert Duvall]], aisteoir; [[Lindsey Graham]], seanadóir SAM; [[Jürgen Habermas]], fealsamh; [[Margaret Hamilton]], eolaí ríomhaireachta; [[Jesse Jackson]], gníomhaí cearta sibhialta; [[Ali Khamenei]], Ardcheannaire na hIaráine; [[Colman McCarthy]], iriseoir; [[Ratko Mladich|Ratko Mladić]], ginearál a ciontaíodh i gcinedhíothú; [[Desmond Morris]], míoleolaí; [[Robert Mueller]], stiúrthóir an FBI; [[Dermot Murnaghan]], craoltóir; [[Cees Nooteboom]], scríbhneoir; [[Chuck Norris]], aisteoir; [[Bill Oddie]], fuirseoir; [[Hayden Panettiere]], ban-aisteoir; [[Dolly Parton]], amhránaí; [[Eigra Lewis Roberts]], scríbhneoir Breatnaise; [[Marta Shahbazi]], bitheolaí; [[Tom Skerritt]], aisteoir; [[Totó la Momposina]], amhránaí; [[Ted Turner]], fear gnó; [[Bonnie Tyler]], amhránaí; [[Ann Widdecombe]], polaiteoir; agus [[Colin Williams]], sochtheangeolaí

== [[2025]] ==
[[Íomhá:Gaza's_Rubble_in_Wehda_Street_during_Gaza_war_23-25.jpg|deas|mion|220px|Sráid Wehda, 27 Feabhra 2025. Ar an 7 Bealtaine, d'ionsaigh Iosrael margadh agus bialann i Sráid Wehda in Rimal; maraíodh 33 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2025-6&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 Wehda Street airstrikes|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_Wehda_Street_airstrikes|journal=Wikipedia|date=2025-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

* [[Aimsir na bliana 2025]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2025|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 22 Nollaig — Cheap Donald Trump Gobharnóir Louisiana, Jeff Landry, ina &quot;thoscaire&quot; speisialta chuig an nGraonlainn, gníomh imeaglaithe; cháin rialtas na Danmhairge an cinneadh ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).
* 14 Nollaig — [[Lámhach Thrá Bondi 2025|Lámhach Thrá Bondi]] in Sydney: mharaigh beirt ghunnadóirí 15 duine ag ceiliúradh Hanukkah ar an trá.
* 10 Nollaig — Tháinig [[Sábháilteacht ar líne san Astráil|cosc ar na meáin shóisialta do dhaoine faoi 16 bliana d'aois]] i bhfeidhm san Astráil.
* 9 Nollaig — Foilsíodh tuarascáil dheiridh [[Oibríocht Kenova]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Final Kenova Report - official|údar=psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gan chlaonpáirtíocht idir an UVF agus stát na Breataine - Kenova|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1209/1548097-gan-chlaonpairtiocht-idir-an-uvf-agus-stat-na-breataine-kenova/|date=2025-12-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; De réir na tuarascála, bhí faisnéis ag an [[Constáblacht Ríoga Uladh|CRU]] agus ag [[Arm na Breataine]] faoi chuid díobh siúd a bhí páirteach in [[Ionsaithe buamála ar Bhaile Átha Cliath agus ar Mhuineachán (1974)|ionsaithe buamála Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin, 1974]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Lch 125: In the aftermath of the attacks, the RUC and Army were in possession of intelligence which identified a number of those believed to have been involved.|údar=Kenova Final Report  / psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}&lt;/ref&gt; ach níor tugadh aon duine os comhair na cúirte riamh.
* 1 Nollaig — Rinneadh iarracht Uachtarán na hÚcráine, [[Volodymyr Zelenskyy|Volodymyr Zelensky]], a imeaglú nó a mharú os cionn Chuan Bhaile Átha Cliath, is cosúil: chonacthas [[Dróin anaithnide san Eoraip, 2025|dróin anaithnide]] in oirthuaisceart Bhaile Átha Cliath agus a eitleán ag tuirlingt in Aerfort Bhaile Átha Cliath.

'''Básanna:'''
* 28 Nollaig — [[Brigitte Bardot]], ban-aisteoir agus amhránaí Francach
* 24 Nollaig — [[Seán Mac Mathúna]], scríbhneoir
* 6 Nollaig — [[Paddy Cooney]], polaiteoir (Fine Gael)
* 5 Nollaig — [[Frank Gehry]], ailtire

=== Samhain ===
* 22 Samhain — Gabhadh [[Jair Bolsonaro]], iaruachtarán na Brasaíle a bhí ciontaithe cheana, tar éis dó iarracht a dhéanamh an bráisléad slándála ar a rúitín a bhriseadh.
* 22 Samhain — Tháinig [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2025|COP30]] chun críche in Belém na Brasaíle le comhréiteach, tar éis don chomhdháil dul thar am.
* 20 Samhain — Tugadh Sandra Barry as Leamhcán os comhair Chúirt Dúiche Bhaile Átha Cliath, agus í cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar [[Simon Harris]] agus ar a theaghlach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bean cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Simon Harris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1120/1544939-bean-cuisithe-i-mbagairt-a-dheanamh-ar-simon-harris/|date=2025-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán coiriúil faoi bhagairt ar an Tánaiste agus a chlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0901/1531163-fiosruchan-coiriuil-faoi-bhagairt-ar-an-tanaiste-agus-a-chlann/|date=2025-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 19 Samhain — Rialaigh Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe go raibh an [[Oideachas reiligiúnach|teagasc Críostaí]] i scoil i dTuaisceart Éireann ag teacht salach ar chearta an duine.
* 19 Samhain — Tháinig plean síochána 28 pointe de chuid rialtas Trump chun solais; d'éiligh Trump go ngéillfeadh an Úcráin láithreach ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).
* 18 Samhain — D'éirigh [[Paschal Donohoe]] as mar Aire Airgeadais chun post sinsearach a ghlacadh sa Bhanc Domhanda; ceapadh [[Simon Harris]] ina áit.
* 16 Samhain — Bhuaigh foireann sacair na hÉireann, faoi stiúir [[Heimir Hallgrímsson]], 3–2 ar an Ungáir i [[Búdaipeist|mBúdaipeist]], agus chríochnaigh siad sa dara háit i [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|nGrúpa F]] de chluichí cáilithe Chorn an Domhain 2026.
* 11 Samhain — Insealbhaíodh [[Catherine Connolly]] ina deichiú hUachtarán ar Éirinn i gCaisleán Bhaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ligimis-don-ghaeilge-blathu-catherine-connolly-insealbhaithe-mar-an-deichiu-huachtaran-ar-eirinn/|teideal=‘Ligimis don Ghaeilge bláthú’ – Catherine Connolly insealbhaithe mar an deichiú huachtarán ar Éirinn|dáta=2025-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-stairiuil-i-gcaislean-bhaile-atha-cliath-ag-insealbhu-catherine-connolly/|teideal=Lá stairiúil i gCaisleán Bhaile Átha Cliath ag insealbhú Catherine Connolly|údar=Darren Ó Dubhgáin|dáta=2025-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
* 9 Samhain — Sheol Donald Trump litir chuig an [[BBC]] ag gearán faoin eagarthóireacht a rinneadh ar chuid d'óráid dá chuid ó 2021 a craoladh ar an gclár ''Panorama'' in 2024, agus bhagair sé an dlí air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0mx28vlp4wo|teideal=Why is Donald Trump threatening to sue the BBC?|dáta=2025-11-11|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Uachtarán Mheiriceá ag bagairt an dlí ar an BBC|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1110/1543200-uachtaran-mheiricea-ag-bagairt-an-dli-ar-an-bbc/|date=2025-11-10|language=ga}}&lt;/ref&gt;
* 8 Samhain — Bhris [[Caitríona Jennings]] an churiarracht dhomhanda sa rás 100 míle in Illinois: 12 uair agus 37 nóiméad.&lt;ref name=&quot;2025-06&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enjoyillinois.com/explore/listing/tunnel-hill-50100-mile-run/|teideal=Tunnel Hill 50/100 Mile Run {{!}} Enjoy Illinois|language=en-US|work=Enjoy Illinois|dátarochtana=2025-11-24}}&lt;/ref&gt;
* 6 Samhain — Tugadh beirt fhear, Josh Devlin agus Jonathan Judge, os comhair Chúirt Dúiche [[Droichead Átha|Dhroichead Átha]], agus iad cúisithe as ionad d'iarratasóirí ar thearmann idirnáisiúnta a chur trí thine Oíche Shamhna.

'''Básanna:'''
* 29 Samhain — [[Tom Stoppard]], drámadóir
* 24 Samhain — [[Jimmy Cliff]], ceoltóir Iamácach
* 23 Samhain — [[Margaretta D’Arcy]], scríbhneoir agus gníomhaí síochána
* 21 Samhain — [[Seoirse Ó Dochartaigh]], ceoltóir agus scríbhneoir
* 13 Samhain — [[Gordon McCoy]], múinteoir Gaeilge agus scríbhneoir
* 6 Samhain — [[James Watson]], bitheolaí
* 3 Samhain — [[Dick Cheney]], Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe 2001–2009
* 3 Samhain — An tSiúr [[Stanislaus Kennedy]], gníomhaí ar son lucht gan dídean

=== Deireadh Fómhair ===
* 30 Deireadh Fómhair — Baineadh a theidil ríoga den Phrionsa Andrew; tugadh [[Andrew Mountbatten-Windsor]] air ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Éileamh 'Prince Andrew' a bhaint ó shráidainmneacha an Tuaiscirt.|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1031/1541538-eileamh-prince-andrew-a-bhaint-o-shraidainmneacha-an-tuaiscirt/|date=2025-10-31|language=ga}}&lt;/ref&gt;
* 28 Deireadh Fómhair — Ceapadh [[Pól Deeds]] ina chéad Choimisinéir Gaeilge i dTuaisceart Éireann.
* 28 Deireadh Fómhair — Rinne [[Spéirling Melissa, 2025|Spéirling Melissa]] scrios millteanach ar [[Iamáice]].
* 21 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Sanae Takaichi]] ina príomhaire ar an tSeapáin, an chéad bhean sa phost.
* 20 Deireadh Fómhair — Chlis [[AWS|Amazon Web Services]]; bhí na céadta suíomh gréasáin agus aip as líne.
* 14 Deireadh Fómhair — Dúirt an [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)|Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]] go raibh [[Truailliú uisce|caighdeán an uisce]] i leath na n-aibhneacha agus na lochanna in Éirinn ag meath i gcónaí ([[eotrófú]]).&lt;ref name=&quot;2025-05&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Caighdeán an uisce i ndobharlaigh an Stáit fós ag meath|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1014/1538448-caighdean-an-uisce-i-ndobharlaigh-an-stait-fos-ag-meath/|date=2025-10-14|language=ga-IE|author=Ciarán Lenoach / Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 13 Deireadh Fómhair — Dúirt an snámhóir [[Shane Ryan (snámhóir)|Shane Ryan]] go nglacfadh sé páirt sna [[Cluichí Breisithe]] (''Enhanced Games''), rud a tharraing conspóid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enhanced.com/newsroom/ireland-s-most-decorated-swimmer-shane-ryan-joins-enhanced-games|teideal=Ireland’s Most Decorated Swimmer Shane Ryan Joins Enhanced Games - Enhanced|language=en|work=www.enhanced.com|dátarochtana=2025-11-21}}&lt;/ref&gt;
* 10 Deireadh Fómhair — Tháinig [[2025 Plean síochána do Gaza|sos cogaidh idir Iosrael agus Hamas]] i bhfeidhm, faoi phlean síochána Trump.
* 10 Deireadh Fómhair — Fógraíodh go mbronnfaí [[Duais Nobel na Síochána]] ar [[María Corina Machado]], ceannaire an fhreasúra i Veiniséala.
* 5 Deireadh Fómhair — Tharraing [[Jim Gavin]] siar as [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|an toghchán uachtaránachta]].
* 2 Deireadh Fómhair — [[Ionsaí Mhanchain 2025|Maraíodh beirt Ghiúdach]] taobh amuigh de shionagóg i [[Manchain]] ar Yom Kippur.
* 1–3 Deireadh Fómhair — Stad fórsaí Iosrael báid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] ar a mbealach go Gaza, agus gabhadh na gníomhaithe a bhí ar bord.

'''Básanna:'''
* 27 Deireadh Fómhair — [[Prunella Scales]], ban-aisteoir
* 17 Deireadh Fómhair — [[Ed Moloney]], iriseoir
* 16 Deireadh Fómhair — [[Seosamh Ó Braonáin]], craoltóir agus colúnaí
* 11 Deireadh Fómhair — [[Diane Keaton]], ban-aisteoir
* 2 Deireadh Fómhair — [[Manchán Magan]], scríbhneoir agus craoltóir
* 1 Deireadh Fómhair — [[Jane Goodall]], saineolaí ar shimpeansaithe

=== Meán Fómhair ===
* 29 Meán Fómhair — Cuireadh tús leis an triail achomhairc i bPáras faoi thuairt [[Air France Eitilt 447|Eitilt 447 de chuid Air France]] in 2009.
* 28 Meán Fómhair — [[Olltoghchán na Moldóive 2025|Olltoghchán na Moldóive]]: choinnigh an páirtí rialaithe, atá i bhfabhar an Aontais Eorpaigh, a thromlach, cé go raibh an Rúis ag cur isteach ar an toghchán.
* 26 Meán Fómhair — D'fhreastail Donald Trump ar [[Corn Ryder 2025]] i Nua-Eabhrac.&lt;ref&gt;Scríobh sé, ar an 26 Meán Fómhair: &quot;As we prepare to celebrate 250 glorious years of American independence, the Ryder Cup also reminds us of our special relationship with the United Kingdom and our shared cultural heritage with the continent of Europe.  The sportsmanship and good-hearted competition that will be on display throughout this weekend serve as a shining example to the world that our countries stand united in the common causes of freedom, excellence, and the pursuit of greatness.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/09/presidential-message-on-the-45th-ryder-cup/|teideal=Presidential Message on the 45th Ryder Cup|údar=The White House|dáta=2025-09-26|language=en-US|work=The White House|dátarochtana=2025-10-05}}&lt;/ref&gt; Ghríosaigh sé a lucht tacaíochta chun feirge. Thosaigh a ghariníon, Kai Trump, ag díol léinte aclaíochta, $130 an ceann, a rinneadh sa tSín.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/style/fashion/kai-trump-sweatshirts-sale-cd527e22|teideal=Meet the 18-Year-Old Trump Scion Selling Sweatshirts From the White House Lawn|údar=Chavie Lieber|dáta=2025-10-01|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2025-10-05}}&lt;/ref&gt;
* 25 Meán Fómhair — D'fhógair Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, [[Keir Starmer]], [[Aitheantas Digiteach na Ríochta Aontaithe|scéim aitheantais dhigitigh]].
* 23 Meán Fómhair — D'ionsaigh dróin de chuid Iosrael báid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] amach ó chósta na [[An Chréit|Créite]], gníomh imeaglaithe eile.
* 21 Meán Fómhair — [[Seirbhís chuimhneacháin Charlie Kirk]] in Glendale, Arizona: bhí breis is 100,000 duine i láthair, Donald Trump ina measc, agus sheas [[Eite dheis|an eite fhíordheas]] gualainn ar ghualainn le chéile.
* 19 Meán Fómhair — D'fhoilsigh Rialtas na hÉireann agus Rialtas na Ríochta Aontaithe creat nua faoi oidhreacht na dTrioblóidí, lena n-áirítear [[Coimisiún Oidhreachta|an Coimisiún Oidhreachta]].
* 16–18 Meán Fómhair — [[Cuairt Stáit ag Donald Trump ar an Ríocht Aontaithe 2025|An dara cuairt stáit]] ag Donald Trump ar an Ríocht Aontaithe.
* 16 Meán Fómhair — Dúirt coimisiún fiosrúcháin de chuid na Náisiún Aontaithe go raibh Iosrael ag déanamh [[Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza|cinedhíothaithe ar Phalaistínigh Gaza]].
* 13 Meán Fómhair — Labhair [[Elon Musk]] trí nasc físe le hagóid mhór frith-inimirce a d'eagraigh [[Tommy Robinson]] i Londain; dúirt sé go raibh &quot;foréigean ag teacht&quot;, agus thug sé foláireamh go raibh an Bhreatain ag titim as a chéile.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2025/sep/13/elon-musk-calls-for-dissolution-of-parliament-at-far-right-rally-in-london|teideal=Elon Musk calls for dissolution of parliament at far-right rally in London|údar=Aneesa Ahmed|dáta=2025-09-13|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Violence Is Coming': Elon Musk’s Explosive Speech At 110K London Anti-Immigration Rally|url=https://www.youtube.com/watch?v=cAfDX1lB8dg|date=2025-09-13|author=Mint}}&lt;/ref&gt;
* 12 Meán Fómhair — Ceapadh an breitheamh Sushila Karki ina príomhaire eatramhach ar Neipeal tar éis [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025|agóidí Ghlúin Z]].
* 11 Meán Fómhair — Briseadh [[Peter Mandelson]] as a phost mar ambasadóir na Ríochta Aontaithe chuig na Stáit Aontaithe, de bharr a chaidrimh le [[Jeffrey Epstein]].
* 10 Meán Fómhair — Feallmharaíodh [[Charlie Kirk]], gníomhaí coimeádach agus tacadóir le Trump, in Utah.
* 9 Meán Fómhair — [[Aerionsaí ar Hamas i gCatar 2025|Aerionsaí Iosrael ar Hamas]] in Doha; theip ar an iarracht idirbheartaithe Hamas a mharú.
* 9 Meán Fómhair — D'ionsaigh dróin de chuid Iosrael ceann de bháid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] i gcuan sa [[An Túinéis|Túinéis]], gníomh imeaglaithe.
* Meán Fómhair — Díríodh aird arís ar an [[Caidreamh idir Donald Trump agus Jeffrey Epstein|gcaidreamh idir Donald Trump agus Jeffrey Epstein]].
* Meán Fómhair — Foilsíodh staidéar san iris ''Science'' faoi bhlaosc de chuid [[Deiniseóbhach|Homo longi]] ón tSín (Yunxian 2), atá thart ar mhilliún bliain d'aois.
* Meán Fómhair — Bhí fotheidil Ghaeilge ar chlár de chuid [[Netflix]], ''House of Guinness'', den chéad uair.

'''Básanna:'''
* 26 Meán Fómhair — [[Martin Mansergh]], polaiteoir agus staraí
* 23 Meán Fómhair — [[Claudia Cardinale]], ban-aisteoir Iodálach
* 16 Meán Fómhair — [[Robert Redford]], aisteoir agus stiúrthóir scannán

=== Lúnasa ===
* 31 Lúnasa — Craoladh an chéad chlár de ''[[The Traitors]]'' ar RTÉ One.
* 31 Lúnasa — Maraíodh os cionn 2,200 duine i [[Crith talún na hAfganastáine 2025|gcrith talún in oirthear na hAfganastáine]].
* 31 Lúnasa — D'fhág an [[Cabhlachán Domhanda Sumud]], cabhlach idirnáisiúnta fóirithinte, Barcelona ar a bhealach go Gaza.
* 25 Lúnasa — [[Ionsaí ar Ospidéal Al-Nasser, Gaza, 2025|Ionsaí Iosrael ar Ospidéal Al-Nasser]] in Khan Yunis: maraíodh 20 duine, iriseoirí agus oibrithe tarrthála ina measc.
* 15 Lúnasa — Theip ar chomhdháil na Náisiún Aontaithe sa Ghinéiv teacht ar [[Conradh idirnáisiúnta i gcoinne truailliú plaisteach|chonradh idirnáisiúnta faoi thruailliú plaisteach]].
* 14 Lúnasa — Tharraing [[Mairead McGuinness]] siar as [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|an toghchán uachtaránachta]] ar chomhairle leighis.
* 10 Lúnasa — Fuair Iosrael réidh le [[Feallmharú Anas Al-Sharif|hAnas Al-Sharif]], iriseoir mór le rá de chuid Al Jazeera, in aerionsaí in Gaza.
* 3 Lúnasa — Fuadaíodh an misinéir Éireannach Gena Heraty ó dhílleachtlann in aice le Port-au-Prince, i [[Háítí]].
* 1 Lúnasa — Thug Donald Trump bata is bóthar d'Erika McEntarfer, ceann an [[Bureau of Labor Statistics]], tar éis tuarascáil lag fostaíochta.
* Lúnasa — D'aimsigh saineolaithe ón tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra cuasnóg [[Cornfhoiche Áiseach|cornfhoichí Áiseacha]] i gcathair Chorcaí.

'''Básanna:'''
* 16 Lúnasa — [[Derry O'Sullivan]], file
* 7 Lúnasa — [[Jim Lovell]], spásaire
* 4 Lúnasa — [[George Morrison]], stiúrthóir scannán

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Fuair [[Acht na dTeangacha Albanacha, 2025|Acht na dTeangacha Albanacha]] (''Acht nan Cànan Albannach''), dlí chun tacú leis an nGaeilge Albanach agus leis an Albainis, an t-aontú ríoga.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.legislation.gov.uk/asp/2025/10/introduction/enacted|teideal=Scottish Languages Act 2025|údar=legislation.gov.uk|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 30 Iúil — Cheap Rialtas na hÉireann [[Justin Kelly]] ina Choimisinéir ar an n[[Garda Síochána]].
* 28 Iúil — [[Aighneas Cambóid - Téalainn 2025|Aighneas idir an Chambóid agus an Téalainn]]: tháinig sos comhraic i bhfeidhm.
* 19 Iúil — Fuair idir 800 agus 900 iasc bás i [[Loch Síleann]] le linn an tsamhraidh bhrothallaigh ([[Aimsir na bliana 2025]]).
* 14 Iúil — Cuireadh tús le tochailt iomlán san áit a mbíodh [[Áras Máithreacha agus Naíonán Thuama]].
* 10 Iúil — Bhagair Donald Trump arís go ngearrfadh sé taraifí thar cuimse ar an Rúis ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.msn.com/en-in/news/India/trump-backs-new-russia-sanctions-bill-that-could-place-500-tariff-on-india/ar-AA1IiFca|teideal=Trump backs new Russia sanctions bill|údar=MSN|dáta=10 Iúil 2025|work=www.msn.com|dátarochtana=2025-07-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag bagairt taraifí thar cuimse a ghearradh ar an Rúis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0710/1522795-trump-ag-bagirt-taraifi-breise-a-ghearradh-ar-an-ruis/|date=2025-07-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 9 Iúil — Cuireadh leagan closleabhair den úrscéal ''[[Madame Lazare]]'' le [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] ar fáil ar Spotify agus ar ardáin eile: an chéad uair a raibh úrscéal Gaeilge ar fáil ar na hardáin mhóra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/likely-scams-tithiocht-agus-cisti-infheistiochta-samhradh-idileach-agus-closleabhar-madame-lazare/|teideal=Likely scams, tithíocht agus cistí infheistíochta, samhradh idileach agus closleabhar ‘Madame Lazare’|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=10 Iúil 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-10}}&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — Shínigh Donald Trump [[One Big Beautiful Bill Act|an tAcht Mór Álainn]] (''One Big Beautiful Bill Act''), príomhreachtaíocht a [[Dara téarma Donald Trump|dhara téarma]].
* Iúil — Ceapadh [[Éilís Ní Dhuibhne]] ina Laureate don Fhicsean Éireannach, 2025–2028.

'''Básanna:'''
* 30 Iúil — [[Seán Rocks]], craoltóir
* 24 Iúil — [[Hulk Hogan]], coraí gairmiúil
* 22 Iúil — [[Ozzy Osbourne]], amhránaí rac-cheoil
* 21 Iúil — [[Breandán Ó Conaire]], scoláire Gaeilge agus dornálaí
* 3 Iúil — [[Diogo Jota]], imreoir sacair Portaingéalach

=== Meitheamh ===
* 28 Meitheamh — Sheinn [[Kneecap]] i [[Féile Glastonbury|bhFéile Glastonbury]], cé go ndúirt Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, [[Keir Starmer]], nár chuí an cheolchoirm.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Kneecap lead Glastonbury in chants against Starmer|url=https://www.rte.ie/entertainment/2025/0628/1520755-kneecap-to-perform-at-glastonbury-amid-calls-for-ban/|date=2025-06-28|language=en|author=RTÉ News}}&lt;/ref&gt;
* 24 Meitheamh — Bhí bua gan choinne ag [[Zohran Mamdani]] i dtoghchán tosaigh an [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Dhaonlathaigh]] do mhéara Nua-Eabhrac.
* 23 Meitheamh — D'fhógair Donald Trump [[Cogadh Iosrael–Iaráin|sos cogaidh idir Iosrael agus an Iaráin]].
* 22 Meitheamh — Rinne na Stáit Aontaithe ionsaí buamála (Oibríocht ''Midnight Hammer'') ar ionaid núicléacha na hIaráine.
* 21 Meitheamh — Bhí an teocht os cionn 35 céim i réigiún Pháras, agus 38 céim in áiteanna ([[Tonnta teasa na hEorpa, 2025]]).
* 20 Meitheamh — [[Pléasc ar an Chraoslach|An Craoslach]]: dhiúltaigh an Coimisiún Pleanála cead pleanála do stáisiún seirbhíse nua ar shuíomh an phléasctha.
* 18 Meitheamh — Tugadh [[Liam Óg Ó hAnnaidh]] (Mo Chara, de chuid Kneecap) os comhair cúirte i Londain, agus é cúisithe faoin dlí frithsceimhlitheoireachta.
* 15 Meitheamh — Chuir Rialtas na hIaráine in iúl go raibh sos cogaidh ag teastáil uaidh le linn [[Cogadh Iosrael–Iaráin|Chogadh Iosrael–Iaráin]].
* 14 Meitheamh — [[Lámhach pholaiteoirí Minnesota 2025|Scaoileadh marbh]] Melissa Hortman, ionadaí Daonlathach i reachtas stát Minnesota, agus a fear céile.
* 13 Meitheamh — Thosaigh [[Cogadh Iosrael–Iaráin]] nuair a d'ionsaigh Iosrael an Iaráin.
* 12 Meitheamh — Tuairt [[Eitilt Air India 171]] in Ahmedabad: maraíodh 241 duine ar bord agus 19 duine ar an talamh.
* 9–13 Meitheamh — [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2025]], a thosaigh sa Bhaile Meánach.
* 9 Meitheamh — [[Agóidí na n-inimirceach le linn réimeas Trump|Imlonnaíodh muirshaighdiúirí de chuid na Stát Aontaithe]] in Los Angeles, gníomh gríosaithe de chuid Trump agus a chúntóra, Stephen Miller.
* 9 Meitheamh — Ghabh fórsaí Iosrael an luamh ''[[Luamh daonchabhrach an Madleen|Madleen]]'' de chuid Chomhghuaillíocht na Saoirse (''Freedom Flotilla Coalition'') amach ó chósta Gaza.
* 7 Meitheamh — Athosclaíodh [[Sceilg Mhichíl]] do chuairteoirí, mí níos déanaí ná mar a bhí beartaithe.
* 6 Meitheamh — Cuireadh tús le [[Agóidí na n-inimirceach le linn réimeas Trump|hagóidí na n-inimirceach]] in Los Angeles.
* 3 Meitheamh — Thit [[Rialtas Schoof]] san Ísiltír nuair a tharraing páirtí Geert Wilders, an PVV, as an gcomhrialtas: comhrialtas a bhí an-fhada amach ar an eite dheas, agus a bhí ag piocadh ar a chéile an t-am go léir.
* 2 Meitheamh — Tháinig an Rúis agus an Úcráin ar chomhréiteach in Iostanbúl maidir le malartú príosúnach ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).
* Meitheamh — Stopadh ag dó guail i [[Stáisiún cumhachta Ghob na Muine]], an t-aon stáisiún cumhachta guail in Éirinn.

'''Básanna:'''
* 28 Meitheamh — [[Oilibhéar Ó Croiligh]], scoláire agus sagart
* 18 Meitheamh — [[Henry Mountcharles]], uasal Angla-Éireannach
* 11 Meitheamh — [[Brian Wilson]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — Ciontaíodh Richard Satchwell i [[Dúnmharú Tina Satchwell|ndúnmharú a mhná céile, Tina]], in Eochaill sa bhliain 2017.
* 28 Bealtaine — Rialaigh Cúirt na Stát Aontaithe um Thrádáil Idirnáisiúnta go raibh [[Cogadh trádála Trump|formhór na dtaraifí a ghearr Trump]] neamhdhleathach.
* 28 Bealtaine — Scriosadh an sráidbhaile [[Tubaiste Blatten|Blatten]] san Eilvéis nuair a thit [[oighearshruth]] anuas air. Toradh an [[Athrú aeráide in 2025|athraithe aeráide]] a bhí sa tubaiste seo, agus na hoighearshruthanna agus an talamh síorshioctha sa cheantar ag leá.
* 26 Bealtaine — [[Eachtra buile bhóthair i Learpholl, 2025|Tiomáineadh carr trí shlua mór]] ag paráid caithréime fhoireann sacair Learphoill i Learpholl; gabhadh Paul Doyle, 53 bliana d'aois, fear gnó agus iar-Royal Marine. Bhí sé as a chrann cumhachta ar dhrugaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0j7exddjneo|teideal=Paul Doyle accused of using car as weapon at Liverpool parade, court told|dáta=2025-05-30|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;
* 23 Bealtaine — D'iarr ceannaire na hEagraíochta Domhanda Sláinte ar Iosrael trócaire a dhéanamh ar na Palaistínigh agus [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|deireadh a chur leis na hionsaithe ar Gaza]].&lt;ref name=&quot;2025-4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Córas sláinte Gaza ar tí titim as a chéile'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0523/1514501-coras-slainte-gaza-ar-ti-titim-as-a-cheile/|date=2025-05-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 21 Bealtaine — Scaoil saighdiúirí Iosraelacha urchair gar do ghrúpa taidhleoirí a bhí ar cuairt ar an [[An Bruach Thiar|mBruach Thiar]]; bhí beirt as Éirinn ina measc.&lt;ref name=&quot;2025-5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Níl aon chúnamh faighte ag Palaistínigh fós, a deir carthanachtaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0521/1514073-meid-easnamhach-foirithinte-a-scaoileadh-isteach-go-gaza-msf/|date=2025-05-21|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Bealtaine — [[Olltoghchán na Portaingéile, 2025|Olltoghchán na Portaingéile]]: bhuaigh an AD, comhghuaillíocht ar dheis ón lár, arís.
* 18 Bealtaine — Bhuaigh méara Bhúcairist, Nicușor Dan, polaiteoir sa lár, [[Toghchán Uachtaránachta na Rómáine, 2024-2025|toghchán uachtaránachta na Rómáine]].
* 17 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2025|Comórtas na hEoraifíse]]: fuair iarracht Iosrael, [[Yuval Raphael]], an scór ab airde i vóta an phobail, beag beann ar an sléacht in Gaza, agus dúirt craoltóirí áirithe gur earcaíodh vótálaithe d'Iosrael.&lt;ref name=&quot;2025-03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/douze-points-diosrael-ceard-sa-diabhal-ba-chuis-leis/|teideal=‘Douze points’ d’Iosrael – céard sa diabhal ba chúis leis?|údar=Alex Hijmans|dáta=21 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-22}}&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|D'ionsaigh Iosrael an tOspidéal Eorpach]] in Khan Yunis; bhí ceannaire Hamas, Mohammed Sinwar, mar sprioc.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 Gaza European Hospital strikes|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_Gaza_European_Hospital_strikes|journal=Wikipedia|date=2025-05-23|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/70-palaistineach-eile-ar-a-laghad-maraithe-in-ionsaithe-iosrael/|teideal=70 Palaistíneach eile ar a laghad maraithe in ionsaithe Iosrael|dáta=2025-05-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-16}}&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — Dúirt Trump go raibh na Stáit Aontaithe ag cur deireadh leis na smachtbhannaí a bhí acu ar an tSiria.
* 13 Bealtaine — Cuireadh ar ceal [[Ciontú éagórach Peter Sullivan|ciontú Peter Sullivan]], a fuarthas ciontach i ndúnmharú mná sa bhliain 1987 agus a chaith 38 bliain i bpríosún.
* 12 Bealtaine — Tháinig na Stáit Aontaithe agus an tSín ar mhargadh sealadach: laghdaíodh taraifí na Stát Aontaithe ar earraí na Síne ó 145% go 30%.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Margadh sealadach idir Meiriceá agus an tSín faoi Tharaifí Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0512/1512405-margadh-sealadach-idir-meiricea-agus-an-tsin-faoi-tharaifi-trump/|date=2025-05-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Bealtaine — Tháinig [[Géarchéim na Caismíre 2025|sos comhraic idir an India agus an Phacastáin]] i bhfeidhm.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Sos comhraic idir an India agus an Phacastáin'-Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0510/1512117-an-teannas-ag-gearu-i-gconai-idir-an-india-agus-an-phacastain/|date=2025-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Bealtaine — Tháinig ceannairí Eorpacha agus Rialtas na hÚcráine ar shocrú i gCív maidir le [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|sos comhraic 30 lá]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Socrú déanta i gCív|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0510/1512134-mor-cheannairi-na-heorpa-i-gciv/|date=2025-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 8 Bealtaine — Toghadh Robert Prevost ina phápa, [[Pápa Leon XIV|an Pápa Leon XIV]], ag an gceathrú vóta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/10-bealtaine-2025-maigh-eo/id1525428808?i=1000707861745|teideal=Nuacht Mhall (Maigh Eo)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=10 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-05-10}}&lt;/ref&gt;
* 7 Bealtaine — [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|D'ionsaigh Iosrael margadh agus bialann]] i Sráid Wehda in Rimal, Gaza; maraíodh 33 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2025-6&quot; /&gt;
* 7 Bealtaine — Thosaigh [[Géarchéim na Caismíre 2025|cogaíocht idir an India agus an Phacastáin]] nuair a rinne an India ionsaithe diúracán ar an bPacastáin.
* 6 Bealtaine — Toghadh [[Friedrich Merz]] (CDU) ina Sheansailéir ar an nGearmáin, i gcomharbas ar [[Olaf Scholz]] (SPD).

'''Básanna:'''
* 28 Bealtaine — [[Ngũgĩ wa Thiong'o]], scríbhneoir Céiniach
* 26 Bealtaine — [[Aogán Ó Muircheartaigh]], craoltóir
* 17 Bealtaine — [[Paul Durcan]], file
* 11 Bealtaine — [[Paddy O’Toole]], polaiteoir agus Aire Gaeltachta (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 30 Aibreán — [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Shínigh an Úcráin agus na Stáit Aontaithe conradh]] a thug tosaíocht do Mheiriceá ar acmhainní mianraí na hÚcráine.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Margadh Trump déanta théis achrainn faoi mhianraí na hÚcráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0501/1510577-margadh-trump-deanta-theis-achrainn-faoi-mhianrai-na-hucraine/|date=2025-05-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 29 Aibreán — Rinne Trump comóradh ar a [[Dara téarma Donald Trump|chéad 100 lá in oifig]] le slógadh in Michigan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Comóradh déanta ag Trump ar a chéad 100 lá in oifig|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0430/1510284-comoradh-deanta-ag-trump-ar-a-chead-100-la-in-oifig/|date=2025-04-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 28 Aibreán — [[Olltoghchán Cheanada 2025]]: d'fhan an Páirtí Liobrálach i gcumhacht, faoi stiúir [[Mark Carney]].
* 25 Aibreán — Thug [[Virginia Giuffre]], duine d'íospartaigh [[Jeffrey Epstein]], lámh ina bás féin.
* 22 Aibreán — [[Ionsaí sceimhlitheoireachta Pahalgam, 2025|Ionsaí sceimhlitheoireachta in Pahalgam]] i gCaismír: maraíodh 26 duine. Chuir an India Conradh Uiscí an Indus (1960) ar fionraí;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indus Waters Treaty|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indus_Waters_Treaty|journal=Wikipedia|date=2025-04-25|language=en}}&lt;/ref&gt; dúirt an Phacastáin gurbh ionann sin agus cogadh a fhógairt.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cd7vjyezypqo|teideal=Pahalgam attack: Will India suspending Indus Waters Treaty affect Pakistan?|dáta=2025-04-25|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-04-25}}&lt;/ref&gt;
* 20 Aibreán — Ceiliúradh Aifreann na Cásca den uair dheireanach i [[Teach Pobail Mhuire (Doirí Beaga)|dTeach Pobail Mhuire]] sna [[Doirí Beaga]].
* 16 Aibreán — Osclaíodh go hoifigiúil an t-[[Idirnascaire Greenlink|idirnascaire leictreachais Greenlink]] idir Éire agus an Bhreatain Bheag.
* 16 Aibreán — Rialaigh [[Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe]] go mbaineann na téarmaí &quot;[[Bean|bean]]&quot; agus &quot;gnéas&quot; i ndlí an chomhionannais le bean bhitheolaíoch agus gnéas bitheolaíoch amháin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://supremecourt.uk/uploads/uksc_2024_0042_press_summary_8a42145662.pdf|teideal=Summary|údar=supremecourt.uk|dáta=16 Aibreán 2025|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.supremecourt.uk/cases/uksc-2024-0042|teideal=For Women Scotland Ltd (Appellant) v The Scottish Ministers (Respondent) - UK Supreme Court|language=en|work=www.supremecourt.uk|dátarochtana=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;
* 9 Aibreán — D'fhógair Trump sos 90 lá ar [[Cogadh trádála Trump|na taraifí arda]] a bhí beartaithe aige; d'ardaigh an NASDAQ 12% ([[Cliseadh na stocmhargaí 2025|cliseadh na stocmhargaí]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sos-taraifi-90-la-fogartha-ag-donald-trump-taraif-ar-an-tsin-ardaithe/|teideal=Sos taraifí 90 lá fógartha ag Donald Trump, taraif ar an tSín ardaithe|dáta=2025-04-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 8–12 Aibreán — Bhí idir theaspach agus thriomach in Éirinn, agus an teocht chomh hard le 21 céim; d'iarr Uisce Éireann ar an bpobal a bheith spárálach le huisce.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Teocht chomh hard le 20 céim inniu, 21 céim amárach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0409/1506630-teocht-chomh-hard-le-20-ceim-inniu-21-ceim-amarach/|date=2025-04-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 8 Aibreán — Dúirt Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, Keir Starmer, go raibh a rialtas ag déanamh a mharana ar rialú cúirte i mBéal Feirste faoi fhiosrúchán poiblí ar [[Dúnmharú Sheáin Brown|dhúnmharú Sheáin Brown]] (1997).
* 4 Aibreán — [[Cliseadh na stocmhargaí 2025|Cliseadh na stocmhargaí]]: glanadh 5% eile de luach na gcuideachtaí ar [[Wall Street]].&lt;ref name=&quot;2025-02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cíor thuathail tarraingthe ag Trump ar na stocmhargaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0407/1506239-cior-thuathail-tarraingthe-ag-trump-ar-na-stocmhargai/|date=2025-04-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 2 Aibreán — Thosaigh [[Cogadh trádála Trump|cogadh trádála Trump]] i ndáiríre: d'fhógair sé taraifí ar bheagnach gach tír ar &quot;Lá na Saoirse&quot;.

'''Básanna:'''
* 25 Aibreán — [[Virginia Giuffre]], gníomhaí ar son íospartach gáinneála gnéis
* 21 Aibreán — An [[Pápa Proinsias]]
* 3 Aibreán — [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]], peileadóir agus bainisteoir

=== Márta ===
* 28 Márta — Thug Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe, [[J. D. Vance]], cuairt ar an nGraonlainn; cháin polaiteoirí sa Ghraonlainn agus sa Danmhairg an turas ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22499899/|teideal=Tús Áite: An Ghraonlainn|údar=RnaG|dáta=2025-03-24|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Vance cáinte sa Danmhairg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0329/1504753-vance-cainte-sa-danmhairg/|date=2025-03-29|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 28 Márta — [[Crith talún Mhaenmar, 2025|Crith talún sa Mhaenmar]]: maraíodh breis is 5,000 duine.
* 24 Márta — [[Signalgate]]: d'fhoilsigh an iris ''The Atlantic'' comhrá grúpa ar an aip Signal inar phléigh [[Pete Hegseth]] agus oifigigh eile pleananna d'ionsaithe ar na Hútaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/mar/26/new-revelations-us-signal-leak-claims-doubt-yemen|teideal=Signal leak revelations expose US officials’ lies about what was shared|údar=Peter Beaumont|dáta=2025-03-26|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=United States government group chat leak|url=https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_government_group_chat_leak|journal=Wikipedia|date=2025-03-29|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 23 Márta — [[Marú oibrithe cabhracha i Rafah, 2025|Maraíodh oibrithe cabhracha]] in Rafah.
* 18 Márta — Bhris Iosrael an sos cogaidh in Gaza ([[Ionsaithe Iosrael ar Gaza, Márta 2025]]).
* 18 Márta — D'éirigh le [[Friedrich Merz]] agus [[Olaf Scholz]] an coscán ar fhiacha i mBunreacht na Gearmáine a scaoileadh.
* 15 Márta — Rinne fórsaí Mheiriceá ionsaithe aeir ar na Hútaithe san Éimin ([[Géarchéim na Mara Rua]]).
* 10 Márta — [[Imbhualadh sa Mhuir Thuaidh, 2025|Imbhualadh sa Mhuir Thuaidh]]: bhuail lastlong in aghaidh tancaeir breosla amach ó inbhear an Humber.
* 3 Márta — Chuir na Stáit Aontaithe stop leis an gcúnamh míleata don Úcráin, chun brú a chur uirthi dul i mbun [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]] leis an Rúis.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stop curtha ag Trump le cúnamh míleata don Úcráin faoi láthair|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0304/1500079-stop-curtha-ag-trump-le-cunamh-mileata-don-ucrain-faoi-lathair/|date=2025-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Márta — Ba é Márta 2025 an Márta ba theo dár taifeadadh riamh san Eoraip, dar le [[Clár Copernicus|Copernicus]] (agus focal ar bith faoi ar tuairisc.ie ná ar rte.ie).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://climate.copernicus.eu/second-warmest-march-globally-large-wet-and-dry-anomalies-europe|teideal=Second-warmest March globally, large wet and dry anomalies in Europe|údar=Copernicus|dáta=2025-04-08|work=climate.copernicus.eu|dátarochtana=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;
* Márta — [[Ionsaithe Iosrael ar an mBruach Thiar]]: díbríodh 40,000 Palaistíneach as campaí teifeach, [[Campa teifeach Jenin|Jenin]] ina measc, agus níor ligeadh dóibh filleadh.
* Márta — Scaip an mhéim [[6-7 (méim)|&quot;6-7&quot;]] i scoileanna sna Stáit Aontaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://storebrands.com/gopuff-taps-viral-trend-exclusive-launch-6-7-water|teideal=Gopuff Taps Into Viral Trend with Exclusive Launch of 6 7 Water|language=en|work=Store Brands|dátarochtana=2025-10-21}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 21 Márta — [[George Foreman]], dornálaí
* 20 Márta — [[Eddie Jordan]], fiontraí agus craoltóir
* 1 Márta — [[Pat Ingoldsby]], file agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — Bhí [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cruinniú teasaí]] ag Volodymyr Zelensky le Donald Trump agus J. D. Vance sa Teach Bán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Níor chóir géilleadh don Rúis&quot;, a dúirt Zelensky le Trump inniu|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0228/1499558-nior-choir-geilleadh-don-ruis-a-duirt-zelensky-le-trump-inniu/|date=2025-02-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — D'eitil [[Andrew Tate|Andrew agus Tristan Tate]] ón Rómáin go [[Fort Lauderdale]], tar éis do Rialtas na Rómáine an cosc taistil a bhí orthu a ardú.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2025/feb/27/andrew-tate-tristan-romania-us|teideal=Andrew Tate and brother land in US from Romania after travel ban lifted|údar=Jon Henley, Emine Sinmaz, Richard Luscombe|dáta=2025-02-27|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-02-27}}&lt;/ref&gt;
* 26 Feabhra — Reáchtáladh an chéad chruinniú de chomh-aireacht Trump; bhí ról lárnach ag Elon Musk sna ciorruithe ar sheirbhísí poiblí ([[Roinn Éifeachtúlachta Rialtais]]).
* 26 Feabhra — Rinneadh aisghairm i dTuaisceart Éireann ar an [[Acht (Éire) Riar na Córa (Teanga) 1737|Acht Riar na Córa (Teanga) 1737]], a chuir cosc ar an nGaeilge sna cúirteanna ann ar feadh beagnach 300 bliain.&lt;ref name=&quot;2025-04&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceim-dli-le-gaeilge-le-cur-ar-fail-ag-ollscoil-na-banriona-den-chead-uair/|teideal=Céim dlí le Gaeilge le cur ar fáil ag Ollscoil na Banríona den chéad uair|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=27 Meitheamh 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-29}}&lt;/ref&gt;
* 24 Feabhra — Díbríodh [[Lynn Boylan]], Feisire Eorpach, as Iosrael; d'fhoilsigh na hIosraelaigh grianghraif di ar na meáin shóisialta, sárú ar a sonraí pearsanta.
* 23 Feabhra — [[Olltoghchán na Gearmáine 2025]]: bhí an CDU/CSU, faoi stiúir [[Friedrich Merz]], i bhfad chun tosaigh, le thart ar 29% den vóta.
* 20 Feabhra — [[Scannal Luis Rubiales|Ciontaíodh Luis Rubiales]] i bpóg a thabhairt don imreoir sacair Jenni Hermoso in aghaidh a tola.
* 19 Feabhra — Chuir Donald Trump an milleán ar an Úcráin faoin [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|gcogadh]].&lt;ref&gt;Bréag de chuid Trump a bhí ann go cinnte: rinne an [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Rúis ionradh ar an Úcráin]] in 2022, agus maraíodh na céadta míle duine – idir shaighdiúirí agus shibhialtaigh – de bharr na cogaíochta, 2022–2025.&lt;/ref&gt; Dúirt Zelensky go raibh Trump faoi gheasa ag mífhaisnéis; d'aisfhreagair Trump gur &quot;deachtóir&quot; a bhí i Zelensky nár ghair olltoghchán in 2024 (le linn an chogaidh, rud a bhí dodhéanta).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=File fuar déanta ag Trump de cheasacht na hÚcráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0219/1497605-file-fuar-deanta-ag-trump-de-cheasacht-na-hucraine/|date=2025-02-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mas-siochain-ata-uait-ullmhaigh-don-chogadh/|teideal=‘Más síocháin atá uait, ullmhaigh don chogadh’|údar=Alex Hijmans|dáta=19 Feabhra 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-19}}&lt;/ref&gt;
* 18 Feabhra — Reáchtáladh [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]] idir na Stáit Aontaithe agus an Rúis san Araib Shádach.
* 14 Feabhra — Dúirt Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe, [[J. D. Vance]], ag Comhdháil Slándála München go raibh &quot;sirriam nua sa bhaile&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 JD Vance speech at the Munich Security Conference|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_JD_Vance_speech_at_the_Munich_Security_Conference|journal=Wikipedia|date=2025-02-17|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tús Áite: Comhdháil Slándála Munich le John Maguire|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22488733-tus-aite-comhdhail-slandala-munich/|language=ga-IE|author=Nuacht RnaG|date=14 Feabhra 2025}}&lt;/ref&gt;
* 12 Feabhra — Labhair Trump ar an nguthán le hUachtarán na Rúise, [[Vladimir Putin]], faoin Úcráin, gan dul i gcomhairle le ceannairí na hEorpa.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|teideal=After Putin call, Trump says negotiations to end Ukraine war will start ‘immediately’ {{!}} CNN Politics|údar=Kaitlan Collins, Kevin Liptak|dáta=2025-02-12|language=en|work=CNN|dátarochtana=2025-02-17}}&lt;/ref&gt;
* 4 Feabhra — Mhol Donald Trump go ndíbreofaí [[Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta|na Palaistínigh as Gaza]] go buan, agus go ndéanfaí &quot;Riviera an Mheánoirthir&quot; den áit.
* 4 Feabhra — [[Ionsaí lámhaigh Örebro, 2025|Maraíodh deichniúr]] in ionsaí lámhaigh ar ionad oideachais do dhaoine fásta in Örebro, sa tSualainn.
* Feabhra — Rinne Trump agus Elon Musk [[Dara téarma Donald Trump|iarracht áisíneachtaí de chuid na Stát Aontaithe a dhúnadh]] nó a laghdú, [[United States Agency for International Development|USAID]] ina measc.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cúlghairm déanta ag Trump ar chead slándála Joe Biden|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0208/1495509-culghairm-deanta-ag-trump-ar-chead-slandala-joe-biden/|date=2025-02-08|language=ga}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 25 Feabhra — [[Henry Kelly]], craoltóir
* 24 Feabhra — [[Roberta Flack]], amhránaí
* 18 Feabhra — [[Gene Hackman]], aisteoir

=== Eanáir ===
* 24 Eanáir — Bhuail [[Stoirm Éowyn]] Éire agus an Bhreatain: an stoirm ba mheasa in Éirinn ó 1961. Fágadh 768,000 teach, feirm agus gnó gan leictreachas.&lt;ref name=&quot;2025-0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Stoirm ghéar gan chuimse'-BSL|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0124/1492783-stoirm-ghear-gan-chuimse-bsl/|date=2025-01-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 23 Eanáir — Toghadh [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]] ina Thaoiseach don dara huair ([[Rialtas an 34ú Dáil]]); fuair sé séala a oifige ón Uachtarán, [[Mícheál D. Ó hUigínn]].
* 20 Eanáir — Bunaíodh [[Roinn Éifeachtúlachta Rialtais|an Roinn Éifeachtúlachta Rialtais]] (DOGE), faoi stiúir Elon Musk.
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Donald Trump]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán ar na Stáit Aontaithe]] [[Dara téarma Donald Trump|den dara huair]].
* 15 Eanáir — Shocraigh Iosrael agus Hamas [[Cogadh Iosrael-Gaza|sos cogaidh in Gaza]]; ina dhiaidh sin, ghéaraigh an foréigean sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar]].
* 10 Eanáir — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Scaoileadh Donald Trump gan choinníoll]] sa chás faoin íocaíocht cheilte $130,000 le [[Stormy Daniels]], ós rud é go raibh sé le hinsealbhú ina Uachtarán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Píonós gearrtha ar an Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490093-pionos-le-gearradh-inniu-ar-an-uachtaran-trump/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Dúirt seirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]] gurbh í 2024 an bhliain ba theo ó cuireadh tús le taifid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Bhris ráig den [[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]] amach sa Ghearmáin, gar do Bheirlín: an chéad uair a aimsíodh an galar sa tír ó na 1980idí.
* 7 Eanáir — Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|falscaithe]] amach in Los Angeles agus sna ceantair máguaird; ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;
* 7 Eanáir — [[Crith talún sa Tibéid, 2025|Crith talún sa Tibéid]], gar don teorainn le [[Neipeal]].
* 6 Eanáir — D'fhógair [[Justin Trudeau]], príomhaire Cheanada, go n-éireodh sé as.
* 1 Eanáir — [[Pléascadh Cybertruck in Las Vegas, 2025|Phléasc trucailín Tesla lasmuigh d'Óstán Trump in Las Vegas]]; thug an tiománaí, saighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe, lámh ina bhás féin.
* 1 Eanáir — Maraíodh 14 duine agus gortaíodh 57 eile in [[Ionsaí trucailín i New Orleans, 2025|ionsaí trucailín in New Orleans]]. Iarshaighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe ba ea an sceimhlitheoir.
* Eanáir — D'éirigh [[An Ghraonlainn|an Ghraonlainn]] ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Eorpach: thug Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil uirthi, agus ar Chanáil Phanama ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/25/trump-greenland-denmark|teideal=Trump again demands to buy Greenland in ‘horrendous’ call with Danish PM|údar=Maya Yang|dáta=2025-01-28|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-12-23}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 7 Eanáir — [[Jean-Marie Le Pen]], polaiteoir Francach
* 4 Eanáir — [[Eleanor Maguire]], néareolaí
* 3 Eanáir — [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta]], amhránaí ar an sean-nós agus craoltóir
* 2 Eanáir — [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir ([[Coiscéim]])

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2025: [[Seán Mac Mathúna]], scríbhneoir; [[Manchán Magan]], scríbhneoir agus craoltóir; [[Gordon McCoy]], múinteoir Gaeilge; [[George Morrison]], stiúrthóir scannán; [[Derry O'Sullivan]], file; [[Paddy O’Toole]], Aire Gaeltachta; [[Seosamh Ó Braonáin]], craoltóir; [[Breandán Ó Conaire]], scoláire agus dornálaí; [[Oilibhéar Ó Croiligh]], sagart agus scoláire; [[Seoirse Ó Dochartaigh]], ceoltóir; [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]], peileadóir; [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta]], amhránaí sean-nóis; [[Aogán Ó Muircheartaigh]], craoltóir; [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir; agus [[Seán Rocks]], craoltóir
* Na hÉireannaigh: [[Paddy Cooney]], FG; [[Margaretta D’Arcy]], gníomhaí; [[Paul Durcan]], file; [[Pat Ingoldsby]], file; [[Eddie Jordan]], fiontraí; [[Henry Kelly]], craoltóir; an tSiúr [[Stanislaus Kennedy]], gníomhaí; [[Gerard Lynch]], FG; [[Eleanor Maguire]], néareolaí; [[Martin Mansergh]], FF; [[Ed Moloney]], iriseoir; agus [[Henry Mountcharles]], tiarna talún
* Thar lear: an [[Pápa Proinsias]]; [[Brigitte Bardot]], ban-aisteoir Francach; [[Dick Cheney]], Leas-Uachtarán SAM 2001–2009; [[Roberta Flack]], amhránaí; [[Frank Gehry]], ailtire; [[Virginia Giuffre]], gníomhaí; [[Jane Goodall]], saineolaí ar shimpeansaithe; [[Gene Hackman]], aisteoir; [[Diane Keaton]], ban-aisteoir; [[Joan Bennett Kennedy]], bean chéile Ted Kennedy tráth; [[Charlie Kirk]], gníomhaí coimeádach; [[Jean-Marie Le Pen]], pobalóir Francach; [[Jim Lovell]], spásaire; [[Ozzy Osbourne]], ceoltóir; [[Robert Redford]], aisteoir; [[Tom Stoppard]], drámadóir; [[James Watson]], bitheolaí; agus [[Brian Wilson]], ceoltóir

== [[2024]] ==
* [[Aimsir na bliana 2024]]: an bhliain ba theo a taifeadadh riamh.
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2024|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 25 Nollaig — Tuairt [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]].
* 23 Nollaig — D'fhógair François Bayrou (ón lár), príomhaire nua na Fraince, [[Olltoghchán na Fraince, 2024|a rialtas]].
* 19 Nollaig — Ciontaíodh 48 fear in [[Éigniú Gisèle Pelicot|éigniú Gisèle Pelicot]]; níor éirigh leis na póilíní teacht ar 23 fear eile.
* 17 Nollaig — [[Feallmharú an Ghinearáil Kirillov|Feallmharaíodh an Ginearál Rúiseach Kirillov]]. Bhí an Úcráin tar éis é a chúiseamh i gcoireanna cogaidh, as armlón ceimiceach a úsáid san Úcráin.
* 14–15 Nollaig — Bhuail [[Cioclón Chido]] Mayotte agus an Mhósaimbíc go dona; is beag crann a fágadh ina sheasamh ar oileán Mayotte.
* 12 Nollaig — D'fhógair Rialtas na hÉireann go dtacódh sé le [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|caingean dlí na hAfraice Theas in aghaidh Iosrael]] sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta.
* 6–7 Nollaig — Bhuail Stoirm Darragh [[Calafort Caergybi]] go dona.
* 4 Nollaig — Thit rialtas Barnier (ar dheis ón lár) sa Fhrainc nuair a tháinig na hantoiscigh, an ''Rassemblement National'' agus an ''Front Populaire'', i bpáirt le chéile chun tabhairt air éirí as.
* 4 Nollaig — [[Dúnmharú Brian Thompson|Caitheadh Brian Thompson]] de chuid UnitedHealthcare in Manhattan. Gabhadh Luigi Mangione ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 29 Nollaig — [[Jimmy Carter]], Uachtarán na Stát Aontaithe 1977–1981, 100 bliain d'aois
* 20 Nollaig — [[Gearóid Ó Cairealláin]], iriseoir agus gníomhaí teanga

=== Samhain ===
* 29 Samhain — [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán na hÉireann]], chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh.
* 29 Samhain — Vótáil Teach na dTeachtaí (Westminster) i bhfabhar [[An Bille um Bás Cuidithe (Sasana agus an Bhreatain Bheag)|an Bhille um Bás Cuidithe]] ag an dara léamh.
* 27 Samhain — Tháinig [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah]] i bhfeidhm.
* 23 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2024|COP29]]: tháinig na toscairí ar chomhaontú faoi 300 billiún dollar sa bhliain faoin mbliain 2035.
* 5 Samhain — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe]]: bhuaigh Trump gan stró, agus Teach na nIonadaithe agus an Seanad aige.
* 1 Samhain — Níor thángthas ar chomhaontú ag deireadh [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|COP16]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht.
* 1 Samhain — Bunaíodh an feachtas [[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]] chun dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].

'''Básanna:'''
* 26 Samhain — [[Gemma Hussey]], polaiteoir (Fine Gael)
* 7 Samhain — [[Kathleen Watkins]], cláirseoir agus craoltóir

=== Deireadh Fómhair ===
* 29 Deireadh Fómhair — Maraíodh 231 duine de bharr [[Tuilte sa Spáinn, 2024|maidhmeanna tuile in oirthear na Spáinne]].
* 16 Deireadh Fómhair — Maraíodh ceannaire [[Hamas]], Yahya Sinwar; bhí sé gortaithe, ina shuí ar chathaoir i dteach scriosta.
* 1 Deireadh Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin]]. Easáitíodh 1,200,000 duine de bharr an chogaidh (daonra na tíre: 5.4 milliún).

'''Básanna:'''
* 16 Deireadh Fómhair — [[Liam Payne]], amhránaí; thit sé ó bhalcóin óstáin, agus é faoi thionchar drugaí
* 15 Deireadh Fómhair — An Ginearál Sir [[Mike Jackson]], oifigeach in Arm na Breataine
* 3 Deireadh Fómhair — [[Mary O'Rourke]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Meán Fómhair ===
* 27 Meán Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Maraíodh ceannaire Hezbollah, Hassan Nasrallah]], agus ceannairí eile.
* 26 Meán Fómhair — Bhuail [[Hairicín Helene, 2024|Hairicín Helene]] na Stáit Aontaithe. Fágadh muintir Carolina Thuaidh in umar na haimléise.
* 17–18 Meán Fómhair — [[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024|Phléasc Iosrael na mílte glaoire agus siúlscéalaithe]] sa Liobáin agus sa [[An tSiria|tSiria]].
* 15 Meán Fómhair — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|dara hiarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 9 Meán Fómhair — Dúirt Mary Robinson gur mór an náire [[Coimhlint na Súdáine, 2023|&quot;an neamhshuim atá á léiriú ag an bpobal idirnáisiúnta&quot; sa tSúdáin]].
* 3 Meán Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|Ionsaí diúracán de chuid na Rúise ar Poltava]] san Úcráin.

=== Lúnasa ===
* 28 Lúnasa — Osclaíodh na [[Cluichí Parailimpeacha 2024|Cluichí Parailimpeacha]] i bPáras.

'''Básanna:'''
* 21 Lúnasa — [[Nell McCafferty]], iriseoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — [[Feallmharú Ismail Haniyeh|Feallmharaíodh ceannaire polaitíochta Hamas, Ismail Haniyeh]], in Tehran.
* 30 Iúil — Thosaigh [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|agóidí agus círéibeacha frith-inimirce]] sa Ríocht Aontaithe, agus i mBéal Feirste chomh maith. Scaipeadh go leor mífhaisnéise.
* 26 Iúil – 11 Lúnasa — [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024|Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh]] i bPáras.
* 21 Iúil — D'fhógair Joe Biden [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|nach mbeadh sé ina iarrthóir]] d'ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh.
* 21 Iúil — [[Aimsir na bliana 2024|An lá ba theo riamh]] ar fud an domhain ó cuireadh tús le taifid.
* 19 Iúil — [[Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise 2024|Eachtra CrowdStrike]]: cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise.
* 13 Iúil — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|chéad iarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 7 Iúil — [[Olltoghchán na Fraince, 2024|Olltoghchán na Fraince]]: timpeall 220 suíochán don chomhghuaillíocht sa lár agus ar dheis a bhain le Macron, 192 suíochán don ''Front Populaire'' agus 142 suíochán don ''Rassemblement National''.
* 4 Iúil — [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán na R-A i dTuaisceart Éireann]]: fuair Sinn Féin an sciar ba mhó den vóta, agus chaill an DUP trí shuíochán.
* 4 Iúil — Scriosadh na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán na Ríochta Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 27 Iúil — [[Edna O'Brien]], údar

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Díospóireacht Biden-Trump]]. D'fhág sí na Daonlathaigh buartha faoi aois Biden, faoina shláinte agus faoi ghéire a intinne.
* 17 Meitheamh — Ag ócáid tiomsaithe airgid, [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|d'fhan Joe Biden ina staic]] nuair a bhí sé in ainm is an stáitse a fhágáil. B'éigean do Bharack Obama breith ar lámh air agus é a threorú.
* 14 Meitheamh — Atoghadh [[Cyril Ramaphosa]] ina uachtarán ar an Afraic Theas don dara téarma.
* 8 Meitheamh — [[Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024|Saoradh na ngiall i Nuseirat]], le damáiste comhthaobhach ollmhór, le linn an [[Cogadh Iosrael-Gaza|Chogaidh Iosrael-Gaza]].
* 7–12 Meitheamh — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa 2024]] sa Róimh.
* 7 Meitheamh — [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|Toghcháin áitiúla na hÉireann]]: an chéad uair riamh a raibh deis ag daoine i gcathair Luimnigh méara a thoghadh.
* 6–9 Meitheamh — [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghchán Pharlaimint na hEorpa]]: bhí Páirtí an Phobail Eorpaigh (de chuid FG agus Ursula von der Leyen) fós ar an ngrúpa ba mhó.
* 6 Meitheamh — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza|D'ionsaigh Iosrael scoil i gcampa dídeanaithe Nuseirat]], i lár stráice Gaza. Bhí an scoil faoi stiúir na Náisiún Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 25 Meitheamh — [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], tráchtaire CLG
* 21 Meitheamh — [[Pádraig Ó Baoighill]], údar
* 8 Meitheamh — [[Charlie Lennon]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Ciontaíodh Donald Trump i gcalaois]].
* 29 Bealtaine — [[Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024|Olltoghchán na hAfraice Theas]].
* 24 Bealtaine — [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|Thug an CBI ordú d'Iosrael deireadh a chur láithreach bonn leis an mórionsaí]] ar chathair Rafah i ndeisceart Gaza.
* 19 Bealtaine — Tháinig an scannán corpuafáis ''[[The Substance (scannán 2024)|The Substance]]'' amach in Cannes; díríonn sé an spotsolas ar an mbrú a chuirtear ar mhná a bheith óg, álainn agus 'foirfe'.
* 18 Bealtaine — Tháinig an scannán ''[[Black Dog (scannán 2024)|Black Dog]]'', a stiúir Guan Hu, amach in Cannes.
* 7 Bealtaine — Chinn bainistíocht Choláiste na Tríonóide [[Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín|dífheistiú a dhéanamh ó institiúidí de chuid Iosrael]].
* 1 Bealtaine — Tháinig an [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais]] i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 26 Bealtaine — [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], sagart agus scríbhneoir
* 18 Bealtaine — [[Tony O'Reilly]], fear gnó
* 10 Bealtaine — [[Mary Banotti]], polaiteoir (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 29 Aibreán — Bhuail [[Tuilte Rio Grande do Sul, 2024|tuilte]] stát Rio Grande do Sul, i bhfíordheisceart na Brasaíle.
* 10 Aibreán — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|Chomhaontú Imirce agus Tearmainn]].
* 1 Aibreán — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen]] i lár [[stráice Gaza]].

=== Márta ===
* 26 Márta — Thug [[Titim an droichid Francis Scott Key|droichead Francis Scott Key]] in Maryland uaidh nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca.
* 22 Márta — Maraíodh 145 duine ar a laghad in [[Ionsaí ar Halla Crocus Mhoscó, 2024|ionsaí sceimhlitheoireachta de chuid an Stáit Ioslamaigh]] sa Rúis.
* 17 Márta — Bhí ollbhua ag Putin i [[Toghchán Uachtaránachta na Rúise 2024|dtoghchán uachtaránachta na Rúise]]: 88% den vóta.
* 13 Márta — Rith Parlaimint na hEorpa [[An tAcht um Intleacht Shaorga|an tAcht um Intleacht Shaorga]], dlí chun an intleacht shaorga a rialú.
* 8 Márta — [[Oibríocht Kenova]]: foilsíodh an chéad tuarascáil eatramhach faoi Freddie Scappaticci (''Stakeknife'').
* 8 Márta — Theip ar an [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|39ú Leasú]] agus ar an [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|40ú Leasú]] ar Bhunreacht na hÉireann.

'''Básanna:'''
* 18 Márta — [[Rose Dugdale]], poblachtánach (IRA)
* 11 Márta — [[Charlie Bird]], iriseoir agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 29 Feabhra — [[Sléacht Al-Rashid]]: scaoil saighdiúirí Iosraelacha le slua mór a bhí bailithe timpeall ar leoraithe lán de lón cabhrach.
* 28 Feabhra — Rialaigh an Ard-Chúirt i mBéal Feirste go sáraíonn cuid d'[[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|Acht Oidhreachta na dTrioblóidí]] an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/reachtaiocht-rialtas-na-breataine-faoi-eachtrai-na-dtriobloidi-midhleathach/|teideal=Reachtaíocht Rialtas na Breataine faoi eachtraí na dTrioblóidí ‘mídhleathach’|dáta=2024-02-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/uk/uks-northern-ireland-amnesty-law-breach-human-rights-court-rules-2024-02-28/|teideal=UK's Northern Ireland amnesty law in breach of human rights, court rules|údar=reuters.com|dáta=2024-02-28|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-68419238|teideal=NI Troubles: Legacy Act immunity clause 'breaches' human rights|dáta=2024-02-28|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]].
* 22 Feabhra — [[IM-1|Thuirling IM-1]], spásárthach de chuid Intuitive Machines, gar do mhol theas na gealaí.
* 19 Feabhra — Thosaigh [[Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha|imscrúdú na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil Iosrael ar chríocha Palaistíneacha]] sa Háig.
* 17 Feabhra — Tháinig [[Acht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh|an tAcht um Sheirbhísí Digiteacha]] i bhfeidhm in Éirinn.
* 14 Feabhra — [[Scannal íocaíochta RTÉ]]: tháinig sé chun solais gur tugadh íocaíochtaí iomarcaíochta ollmhóra do dhaoine áirithe nuair a d'fhág siad RTÉ sna 2020idí.

'''Básanna:'''
* 16 Feabhra — [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach, sa champa géibhinn san [[An tArtach|Artach]] ina raibh sé faoi choimeád
* 6 Feabhra — [[John Bruton]], Taoiseach 1994–1997 (Fine Gael)

=== Eanáir ===
* 5 Eanáir — B'éigean d'[[Eitilt Alaska Airlines 1282|Eitilt 1282 de chuid Alaska Airlines]] tuirlingt éigeandála a dhéanamh nuair a séideadh ceann d'fhuinneoga agus taobhphainéal an eitleáin amach.
* 1 Eanáir — Bhuail [[Crith talún Noto, 2024|crith talún Noto]] cósta thiar na Seapáine; fuair 504 duine bás (go díreach agus go hindíreach).
* Eanáir — Lean [[Géarchéim na Mara Rua]] ar aghaidh.

'''Básanna:'''
* 5 Eanáir — [[Catrìona NicGumaraid]], file Gaeilge na hAlban
* 2 Eanáir — An Ginearál Sir [[Frank Kitson]], oifigeach in Arm na Breataine

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2024: [[Pádraig Ó Baoighill]], údar; [[Charlie Lennon]], ileolaí srl.; [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], CLG; [[Catrìona NicGumaraid]], file; [[Gearóid Ó Cairealláin]], Gael; agus [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], Athair
* Na hÉireannaigh: [[Mary Banotti]], FG; [[Charlie Bird]], iriseoir; [[John Bruton]], FG; [[Rose Dugdale]], IRA; [[Gemma Hussey]], FG; [[Nell McCafferty]], iriseoir; [[Edna O'Brien]], údar; [[Tony O'Reilly]], fiontraí; [[Mary O'Rourke]], FF; agus [[Kathleen Watkins]], cláirseoir
* Thar lear: [[Jimmy Carter]], Uachtarán SAM 1977–1981; [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach; agus [[Liam Payne]], amhránaí Sasanach
* Áit ar leith: an Ginearál Sir [[Mike Jackson|Michael David Jackson]], GCB, CBE, DSO, DL, agus an Ginearál Sir [[Frank Kitson]], GBE, KCB, MC &amp; Bar, DL

== [[2023]] ==
[[Íomhá:ECDM_20230711_World_Temperature_Anomaly_June.pdf|deas|mion|220px|Aimhrialtacht teochta dhomhanda, Meitheamh 2023. Foinse: ERCC (Emergency Response Coordination Centre)]]
[[Íomhá:Tasnim News Agency - Footage from Israeli airstrikes levelling Gazan buildings.webm|deas|mion|220px|9 D.F. 2023 in [[Stráice Gaza|Gaza]]: [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|Coimhlint Iosrael-Hamas]]]]
[[Íomhá:Has the World Forgotten the War in Sudan-.webm|deas|mion|220px|VOA: &quot;Has the World Forgotten the War in Sudan?&quot;, [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]]]
[[Íomhá:Hroza after missile strike, 2023-10-05 (52).jpg|deas|mion|220px|[[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]] san Úcráin agus a íospartaigh, 5 Deireadh Fómhair 2023]]

* [[Aimsir na bliana 2023]]
* [[Tonnta teasa san Eoraip, 2023|Tonnta teasa san Eoraip]] agus [[Tonnta teasa i Meiriceá Theas, 2023|i Meiriceá Theas]]: idir Márta agus Nollaig, bhuail [[Tonn teasa|tonnta teasa]] agus cioclóin [[Meiriceá Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.climatechangenews.com/2023/08/14/latin-america-heatwave/|teideal=One of 2023’s most extreme heatwaves is happening in the middle of winter|údar=Matthew Patterson|dáta=2023-08-14|language=en|work=Climate Home News|dátarochtana=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]
* [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] agus [[Coimhlint Iosrael–Hamas, 2023 agus an comhthéacs idirnáisiúnta]]
* [[Corn an Domhain sa Rugbaí 2023]] agus [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023]]
* [[Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe]], 2022–2023
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2023|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 18 Nollaig — [[Brúchtadh Sundhnúkur, 2023|Brúchtadh Sundhnúkur]]: scoilteadh screamh an domhain san [[An Íoslainn|Íoslainn]], agus bhrúcht [[bolcán]] nua.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/9-nollaig-2023-luimneach/id1525428808?i=1000638034594|teideal=Nuacht Mhall:  (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=23 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-24}}&lt;/ref&gt;
* 15 Nollaig — [[Eachtra lámhaigh in Shegaia (2023)|Eachtra lámhaigh in Shegaia]]: mharaigh saighdiúirí Iosraelacha, trí dhearmad, triúr Iosraelach a bhí ina ngialla ag Hamas in [[Stráice Gaza|Gaza]].
* 13 Nollaig — Ghlac [[Donald Tusk]] mionn na hoifige mar [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|phríomhaire ar an bPolainn]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2023/12/13/donald-tusk-sworn-in-as-poland-s-new-prime-minister_6338154_143.html|teideal=Donald Tusk sworn in as Poland's new prime minister|dáta=2023-12-13|language=en|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 10 Nollaig — D’éirigh le [[Daniel Wiffen]] an churiarracht dhomhanda i saorstíl 800 m na bhfear a bhaint amach.

'''Básanna:'''
* 27 Nollaig — [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach
* 26 Nollaig — [[Feargal Mac Amhlaoibh]], scríbhneoir, ceoltóir agus gníomhaí teanga
* 8 Nollaig — [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach
* 7 Nollaig — [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir Éireannach
* 6 Nollaig — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach
* 5 Nollaig — [[Rosemary Smith]], tiománaí railí Éireannach

=== Samhain ===
* 30 Samhain – 13 Nollaig — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2023|COP28]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide.
* 23 Samhain — [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|Ionsaí scine ar leanaí]] taobh amuigh de [[Gaelscoil Choláiste Mhuire|Ghaelscoil Choláiste Mhuire]] i g[[Cearnóg Parnell]], Baile Átha Cliath. Bhris círéib amach níos déanaí.

'''Básanna:'''
* 30 Samhain — [[Shane MacGowan]], ceoltóir agus amhránaí de shliocht Éireannach
* 29 Samhain — [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach
* 28 Samhain — [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach
* 19 Samhain — [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe
* 18 Samhain — [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó Éireannach
* 13 Samhain — [[Diarmuid Breathnach]], [[Scríbhneoir|údar]], [[beathaisnéisí]], [[leabharlannaí]] agus [[craoltóir]]
* 5 Samhain — [[David Hilditch]], polaiteoir aontachtach

=== Deireadh Fómhair ===
* 28 Deireadh Fómhair — Thosaigh [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionradh Iosrael ar Gaza]] i ndáiríre.
* 28 Deireadh Fómhair — [[Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain, 2023|Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain]]: chloígh na [[Springboks]] foireann [[All Blacks]] na [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainne]], 12-11.
* 25 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mike Johnson]], atá i bhfad amach ar an eite dheas, ina [[Spéicéir Theach na nIonadaithe, SAM|Spéicéir]] ar Theach na nIonadaithe in SAM.
* 25 Deireadh Fómhair — [[Lámhaigh Lewiston, 2023|Lámhach Lewiston]], [[Maine]]: [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] 18 nduine, an oll-lámhach gunnaí ba mheasa i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] ó [[Lámhach Robb Elementary]] in 2022.
* 17 Deireadh Fómhair — [[Pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza]]: dúirt Eagraíocht Fóirithinte na Náisiún Aontaithe do Dhídeanaithe Palaistíneacha gur ghníomh uafásach a bhí ann.
* 15 Deireadh Fómhair — [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|Toghchán parlaiminte na Polainne]]: bhí páirtí [[Donald Tusk]] in ann comhrialtas leathan a dhéanamh le Tríú Slí, páirtí atá ar dheis ón lár, agus le Lewica, páirtí ar an eite chlé.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-pholainn-an-la-leis-an-daonlathas-an-moramh-caillte-ag-pairti-rialtais-na-heite-deise/|teideal=‘An lá leis an Pholainn, an lá leis an daonlathas’ – an móramh caillte ag páirtí rialtais na heite deise|dáta=2023-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;
* 9 Deireadh Fómhair — [[Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia]]: rinne Iosrael ruathair aeir arís agus arís eile ar Jabalia, an campa teifeach is mó in Gaza.
* 7 Deireadh Fómhair — Rinne míleataigh Ioslamacha [[Hamas]] [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionsaí ollmhór gan choinne]] ar [[Iosrael]], agus mharaigh siad thart ar 1,200 duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Léigear iomlán ordaithe ag Aire Cosanta Iosrael ar Stráice Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1009/1409764-os-cionn-1-100-maraithe-i-gcoimhlint-iosrael-hamas/|date=2023-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/israel-revises-death-toll-from-october-7-hamas-attack-to-1200-people|teideal=Israel revises down toll from October 7 attack to ‘around 1,200’|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2023-11-11}}&lt;/ref&gt;
* 5 Deireadh Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]]: ceann de na hionsaithe ba mharfaí ar shibhialtaigh ó thús an chogaidh ([[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]).

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Matthew Perry]], aisteoir Meiriceánach agus Ceanadach
* 21 Deireadh Fómhair — [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach
* 13 Deireadh Fómhair — [[Louise Glück]], file Meiriceánach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Críostóir Ó Floinn]], file agus drámadóir Éireannach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach

=== Meán Fómhair ===
* 19 Meán Fómhair — [[Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh, 2023|Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh]]: chuir na h[[Asarbaiseánaigh]] an ruaig ar na h[[Airméanaigh]] go léir (120,000 Airméanach).
* 10 Meán Fómhair — D'éirigh [[Luis Rubiales]] as a phost, in aghaidh a thola, mar uachtarán Chumann Sacair na Spáinne.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/11/luis-rubiales-resignation-win-for-feminism-questions-remain-spain|teideal=Luis Rubiales resignation hailed as win for feminism but questions remain|údar=Ashifa Kassam|dáta=2023-09-11|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-12-10}}&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Scrios [[Stoirm Daniel]] cathair Derna sa [[An Libia|Libia]]; fuair breis is 10,000 duine bás, is cosúil.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/06/libya-derna-flood-response-costs-lives|teideal=Libya: Derna Flood Response Costs Lives {{!}} Human Rights Watch|dáta=2023-12-06|language=en|dátarochtana=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;
* 8 Meán Fómhair — [[Crith talún Marrakesh–Safi, 2023|Crith talún Marrakesh–Safi]] i [[Maracó]]: cailleadh b'fhéidir 3,000 duine.

'''Básanna:'''
* 30 Meán Fómhair — [[Liam Prút]], scríbhneoir Gaeilge as [[Tiobraid Árann]]
* 29 Meán Fómhair — [[Dianne Feinstein]], seanadóir de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 27 Meán Fómhair — [[Michael Gambon]], aisteoir
* 22 Meán Fómhair — [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir, údar agus feimineach Meiriceánach
* 19 Meán Fómhair — [[Séamus Ó hUltacháin]], file agus scríbhneoir Gaeilge
* 19 Meán Fómhair — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir
* 19 Meán Fómhair — [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire
* 13 Meán Fómhair — [[Roger Whittaker]], ceoltóir
* 9 Meán Fómhair — [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas

=== Lúnasa ===
* 23 Lúnasa — Thuirling [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]], gan tuisliú gar do mhol theas na [[An Ghealach|gealaí]].
* 23 Lúnasa — [[Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin, 2023|Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin]]: feallmharaíodh ceannasaí an ghrúpa amhas Wagner.
* 20 Lúnasa — [[Scannal Luis Rubiales]]: ba mhór an scannal iompar Luis Rubiales, uachtarán chónaidhm sacair na Spáinne, le linn [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023|Chorn Domhanda FIFA na mBan]].
* 19–27 Lúnasa — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain, 2023|Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain]]
* 19 Lúnasa — Theip ar an Rúis an spásárthach [[Luna-25]] a thabhairt i dtír ar mhol theas na gealaí.
* 14 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]], as iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] 2020 a chur ar ceal.
* 13 Lúnasa — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na mBan i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-18 : 1-10.
* 8 Lúnasa — [[Sceitheadh eolais de chuid na SPTÉ]] ([[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]], nó PSNI)
* 1 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcomhcheilg chun torthaí thoghchán uachtaránachta 2020 a chur ar ceal.

'''Básanna:'''
* 19 Lúnasa — [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach
* 16 Lúnasa — [[Michael Parkinson]], craoltóir agus iriseoir Sasanach
* 8 Lúnasa — [[Johnny Hardwick]], aisteoir, fuirseoir agus scríbhneoir Meiriceánach
* 5 Lúnasa — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach
* 3 Lúnasa — [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach

=== Iúil ===
* 30 Iúil — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 1-15 : 1-13.
* 23 Iúil — Bua ag Luimneach ar Chill Chainnigh i gCluiche Ceannais Sinsir Iomána na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-30 : 2-15.
* 23 Iúil — [[Olltoghchán na Spáinne, 2023|Olltoghchán na Spáinne]]: bhí dóthain tacaíochta faighte ag [[Pedro Sánchez]] (Sóisialach) le fanacht ina phríomhaire.
* 4 Iúil — [[Stoirm Poly, 2023|Stoirm Poly]]: buaileadh iarthuaisceart na h[[An Ísiltír|Ísiltíre]] go háirithe; an stoirm shamhraidh ba mheasa le cuimhne na ndaoine sa réigiún sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-deanaimis-dearmad-nach-ionann-aimsir-agus-aeraid/|teideal=Ná déanaimis dearmad nach ionann ‘aimsir’ agus ‘aeráid’|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-12}}&lt;/ref&gt;
* 3 Iúil — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]: rinne arm Iosrael ionradh ar bhaile [[Jenin]] ar an m[[An Bruach Thiar|Bruach Thiar]].

'''Básanna:'''
* 26 Iúil — [[Sinéad O'Connor]], amhránaí
* 24 Iúil — [[Trevor Francis]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach
* 21 Iúil — [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach
* 21 Iúil — [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* 16 Iúil — [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach
* 11 Iúil — [[Milan Kundera]], údar Seiceach
* 10 Iúil — [[Ben Briscoe]], polaiteoir Éireannach
* 7 Iúil — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotanach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh – Iúil — [[Círéibeacha Francacha, Meitheamh-Iúil 2023|Círéibeacha sa Fhrainc]], tar éis marú ógánaigh darb ainm Nahel Merzouk.
* 23–24 Meitheamh — Theip ar [[ceannairc de chuid an ghrúpa Wagner|cheannairc de chuid an ghrúpa Wagner]] sa Rúis.
* 18 Meitheamh — [[Inphléascadh fhomhuireán Titan|Inphléascadh an fhomhuireáin ''Titan'']], agus é ar thuras chuig raic an [[RMS Titanic]].
* 14 Meitheamh — [[Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach (2023)|Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach]]: maraíodh cúpla céad imirceach nuair a d'iompaigh bád béal faoi.
* 13 Meitheamh — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2023|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]: cláraíodh 28.8 °C, an teocht ab airde in Éirinn go dtí sin sa bhliain 2023.
* 8 Meitheamh — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil tar éis dó imeacht as an Teach Bán.
* 6 Meitheamh — [[Bearnú damba Kakhovka]] san [[An Úcráin|Úcráin]]: bádh réimse mór tíre; an tubaiste timpeallachta ‘is measa ó [[Tubaiste Shearnóbail|Chernobyl]]’.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Úcráin: damba mór pollta ag buamaí, réimse mór tíre báite|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0606/1387605-an-ucrain-damba-mor-pollta-ag-buamai-reimse-mor-tire-baite/|date=2023-06-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 3 Meitheamh — Cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20230603-turkey-s-erdogan-to-take-oath-as-he-begins-third-term-as-president|teideal=Erdogan sworn in as he begins third term as Turkey's president|dáta=2023-06-03|language=en|work=France 24|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2 Meitheamh — [[Falscaithe i gCeanada, 2023|Falscaithe i gCeanada]]: loisceadh 5 faoin gcéad d’fhoraoiseacha na tíre i dtinte a lean ar feadh an tsamhraidh.

'''Básanna:'''
* 29 Meitheamh — [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach
* 25 Meitheamh — [[John B. Goodenough|John Bannister Goodenough]], fisiceoir
* 15 Meitheamh — [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach
* 13 Meitheamh — [[Christy Dignam]], amhránaí Éireannach
* 13 Meitheamh — [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach
* 12 Meitheamh — [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach
* 11 Meitheamh — [[Gearóid Mac Eoin]], scoláire
* 8 Meitheamh — [[Paul Coghlan]], polaiteoir Éireannach
* 7 Meitheamh — [[Joe Molloy]], sóisialaí agus feachtasóir as Dúiche Sheoighe

=== Bealtaine ===
* 28 Bealtaine — [[Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023|Toghcháin réigiúnacha na Spáinne]]: d'fhulaing an Páirtí Sóisialach ([[PSOE]]) buille mór, agus d'fhógair an príomhaire, [[Pedro Sánchez]], olltoghchán nach raibh aon choinne leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán tobann fógartha mí Iúil sa Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0529/1386245-olltoghchan-tobann-fogartha-mi-iuil-sa-spainn/|date=2023-05-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Bealtaine — [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann]]: fuair páirtithe náisiúnaíocha níos mó vótaí ná páirtithe aontachtacha den chéad uair riamh.
* 14–28 Bealtaine — [[Toghchán uachtaránachta na Tuirce, 2023|Toghchán uachtaránachta na Tuirce]]
* 9 Bealtaine — [[E. Jean Carroll v. Donald J. Trump]]: fuair giúiré go ndearna [[Donald Trump|Trump]] [[mí-úsáid ghnéis|mí-úsáid ghnéasach]] ar an [[iriseoir]] E. Jean Carroll sa bhliain 1995 nó 1996.
* 6 Bealtaine — [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]] sa Ríocht Aontaithe
* 3 Bealtaine — [[Lámhach scoile Béalgrád]]: maraíodh naonúr in eachtra lámhaigh i scoil Vladislav Ribnikar i m[[Béalgrád]].
* 3 Bealtaine — [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín]]: iarracht [[Vladimir Putin]] a mharú le [[Aerfheithicil gan foireann|dróin]] sa [[An Chreimil|Chreimil]], dar leis an Rúis.
* 2 Bealtaine – 27 Meán Fómhair — [[Stailc Writers Guild of America, 2023|Stailc Writers Guild of America]]

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach
* 27 Bealtaine — [[Graham Knuttel]], [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] agus péintéir
* 24 Bealtaine — [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach
* 6 Bealtaine — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach
* 4 Bealtaine — [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh Briotanach
* 1 Bealtaine — [[Gordon Lightfoot]], amhránaí agus cumadóir Ceanadach

=== Aibreán ===
* 19 Aibreán — [[Táinrith Sanaa]], i b[[príomhchathair]] [[Éimin]], [[Sana'a]]: maraíodh os cionn nócha duine nuair a bhuail scaoll slua agus thit na daoine i mullach a chéile.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=85 duine maraithe in ollbhrútam i bpríomhchathair Éimin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0420/1378048-85-duine-maraithe-in-ollbhrutam-i-bpriomhchathair-eimin/|date=2023-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Aibreán — [[Dominion Voting Systems v. Fox News Network]]: shocraigh [[Fox News Channel|Fox News]] an cás clúmhillte a thóg an chuideachta meaisíní vótála Dominion ina choinne.
* 14 Aibreán — [[Leasú pinsin sa Fhrainc 2023|Leasú pinsin sa Fhrainc]]: ardaíodh an aois scoir ó dhá bhliain is seasca go ceithre bliana is seasca.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/04/16/retraites-apres-une-promulgation-eclair-les-syndicats-determines-a-poursuivre-le-combat_6169701_823448.html|teideal=Réforme des retraites : après la promulgation de la loi, Emmanuel Macron veut « faire le bilan », les syndicats refusent l’« agenda » du gouvernement|dáta=2023-04-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;
* 11–14 Aibreán — [[Cuairt Joe Biden ar Éirinn, 2023|Cuairt Joe Biden ar Éirinn]]

'''Básanna:'''
* 27 Aibreán — [[Jerry Springer]], iriseoir
* 25 Aibreán — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach
* 22 Aibreán — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach
* 22 Aibreán — [[Barry Humphries]], fuirseoir agus aisteoir Astrálach
* 21 Aibreán — [[John Tranter]], file agus eagarthóir Astrálach
* 20 Aibreán — [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge
* 19 Aibreán — [[Seán Ó Tuairisg]], iriseoir agus craoltóir
* 10 Aibreán — [[Maelíosa Stafford]], aisteoir agus fear amharclainne
* 3 Aibreán — [[Nigel Lawson]], polaiteoir

=== Márta ===
* 17 Márta — Barántas gabhála eisithe ag an g[[Cúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] i leith [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]], an chéad uair a eisíodh a leithéid in aghaidh ceannaire tíre atá ina comhalta buan de [[Na Náisiúin Aontaithe|Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dróin 'kamikaze' scaoilte le cathracha san Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0504/1380661-droin-kamikaze-scaoilte-le-cathracha-san-ucrain/|date=2023-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — [[Géarchéim airgeadais 2023|Géarchéim airgeadais]]: theip ar an mbanc ''Silicon Valley Bank'' (SVB) i gCalifornia.
* 4 Márta — [[Conradh na Mórmhara]], conradh de chuid na Náisiún Aontaithe chun an mhórmhuir a chosaint.

'''Básanna:'''
* 28 Márta — [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach
* 28 Márta — [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir agus aisteoir Sasanach
* 24 Márta — [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta
* 20 Márta — [[Freddie Scappaticci]], brathadóir agus gníomhaire faisnéise de chuid na R-A
* 8 Márta — [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach
* 6 Márta — [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir agus craoltóir Éireannach
* 3 Márta — [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach
* 3 Márta — [[Camille Souter]], ealaíontóir Éireannach

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — [[Tuairt traenach Tempi]] sa [[An Ghréig|Ghréig]]: maraíodh 57 duine.
* 27 Feabhra — [[Creat Windsor]]: rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|an R-A]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh [[Breatimeacht|Breatimeachta]].
* 22 Feabhra — [[Dlí Dáithí]]: dlí maidir le deonú orgán i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann]].
* 22 Feabhra — [[Lámhach John Caldwell]]: scaoileadh le póilín san [[An Ómaigh|Ómaigh]], an Bleachtaire Príomhchigire John Caldwell, a raibh baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin choiriúla, mar shampla an fiosrúchán ar [[Dúnmharú Lyra McKee|dhúnmharú Lyra McKee]].
* 6 Feabhra — [[Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023|Crith talún Gaziantep, an Tuirc agus an tSiria]]: maraíodh b'fhéidir 60,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ensonhaber.com/bilgi/sanliurfada-depremde-kac-kisi-oldu-ve-kac-kisi-yaralandi-vali-bilancoyu-acikladi|teideal=Şanlıurfa'da depremde kaç kişi öldü ve kaç kişi yaralandı? Vali bilançoyu açıkladı..|dáta=2023-02-13|language=tr|work=Ensonhaber|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2–3 Feabhra — [[Balúin bhrathadóireachta na Síne]]: sheol an tSín balúin bhrathadóireachta os cionn na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 15 Feabhra — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 13 Feabhra — [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir
* 8 Feabhra — [[Burt Bacharach]], ceoltóir
* 5 Feabhra — [[Pervez Musharraf]], polaiteoir

=== Eanáir ===
* 30 Eanáir — [[Buamáil mhosc Peshawar, 2023|Buamáil mhosc Peshawar]]: maraíodh 84 duine; cuireadh an milleán ar an [[An Talaban|Talaban]] de chuid na Pacastáine.
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols]]: dúirt na póilíní go raibh Nichols ag tiomáint go contúirteach, ach níl aon fhianaise ann go raibh sé sin fíor.
* 8 Eanáir — [[Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023|Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl]]: thug lucht tacaíochta an iaruachtaráin [[Jair Bolsonaro]] ruathar ar institiúidí an stáit in [[Brasília]].
* 5 Eanáir — Sochraid an [[Pápa Beinidict XVI|Phápa Beinidict XVI]] i gCearnóg Pheadair i g[[Cathair na Vatacáine]]
* 3–7 Eanáir — [[Toghchán an Chinn Comhairle chun Teach na nIonadaithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá, 2023|Toghadh Kevin McCarthy ina Spéicéir ar Theach na nIonadaithe in SAM]].
* 1 Eanáir — [[Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka]]: maraíodh líon mór saighdiúirí Rúiseacha.

'''Básanna:'''
* 21 Eanáir — [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire
* 18 Eanáir — [[David Crosby]], ceoltóir
* 18 Eanáir — [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh Éireannach
* 16 Eanáir — [[Carrie Acheson]], polaiteoir Éireannach
* 12 Eanáir — [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas
* 12 Eanáir — [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach
* 9 Eanáir — [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí
* 9 Eanáir — [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2023: [[Diarmuid Breathnach]], údar; [[Feargal Mac Amhlaoibh]], gníomhaí teanga; [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir; [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta; [[Gearóid Mac Eoin]], scoláire; [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire; [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir; [[Joe Molloy]], feachtasóir; [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí; [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire; [[Críostóir Ó Floinn]], scríbhneoir; [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir; [[Séamus Ó hUltacháin]], file; [[Seán Ó Tuairisg]], craoltóir; [[Liam Prút]], scríbhneoir; agus [[Maelíosa Stafford]], aisteoir
* Na hÉireannaigh: [[Carrie Acheson]], FF; [[Ben Briscoe]], FF; [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], FG; [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh; [[Paul Coghlan]], FG; [[Christy Dignam]], amhránaí; [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó; [[Michael Gambon]], aisteoir; [[David Hilditch]], DUP; [[Derek Keating]], FG; [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir; [[Graham Knuttel]], dealbhóir agus péintéir; [[Shane MacGowan]], ceoltóir; [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh; [[Sinéad O'Connor]], amhránaí; [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir; [[Freddie Scappaticci]], brathadóir; [[Rosemary Smith]], tiománaí railí; agus [[Camille Souter]], ealaíontóir
* Thar lear: [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach; [[Burt Bacharach]], ceoltóir; [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach; [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach; [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach; [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas; [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach; [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe; [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach; [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach; [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas; [[Valerie Cowie]], síciatraí Briotanach; [[David Crosby]], ceoltóir; [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach; [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach; [[Dianne Feinstein]], seanadóir Meiriceánach; [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir Meiriceánach; [[Trevor Francis]], imreoir sacair Sasanach; [[Louise Glück]], file Meiriceánach; [[John B. Goodenough|John Bannister Goodenough]], fisiceoir; [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach; [[Johnny Hardwick]], aisteoir Meiriceánach; [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach; [[Barry Humphries]], fuirseoir Astrálach; [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach; [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach; [[Milan Kundera]], údar Seiceach; [[Nigel Lawson]], polaiteoir; [[Gordon Lightfoot]], amhránaí Ceanadach; [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach; [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach; [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach; [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach; [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach; [[Pervez Musharraf]], polaiteoir; [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach; [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach; [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir Sasanach; [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach; [[Michael Parkinson]], craoltóir Sasanach; [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach; [[Matthew Perry]], aisteoir; [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir; [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach; [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach; [[Jerry Springer]], iriseoir; [[John Tranter]], file Astrálach; [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach; [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach; agus [[Roger Whittaker]], ceoltóir

== [[2022]] ==
* [[Aimsir na bliana 2022]]: ba í 2022 an bhliain ba theo dár taifeadadh riamh in Éirinn agus sa Bhreatain.
* [[Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022|Géarchéim fuinnimh idir an tAontas Eorpach agus an Rúis]]
* 2021 – Feabhra 2022 — [[Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022|Géarchéim Rúis-Úcránach]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2022|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 21–26 Nollaig — [[Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh, Nollaig 2022|Stoirm gheimhridh i Meiriceá Thuaidh]]
* 19 Nollaig — Comhaontú ag [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 15, 2022|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht]], COP 15
* 15 Nollaig — [[Scannal Elonjet agus Twitter, 2022|Scannal Elonjet agus Twitter]]
* 9 Nollaig — [[Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa, 2022|Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa]]
* 7 Nollaig — [[Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin, 2022|Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin]]
* 5 Nollaig — Rinne eolaithe i gCalifornia &quot;mórfhionnachtain&quot; i réimse an [[fuinneamh comhleá|fhuinnimh chomhleá]], a d'fhéadfadh an bealach a réiteach don fhuinneamh glan amach anseo.

'''Básanna:'''
* 31 Nollaig — An [[Pápa Beinidict XVI]]
* 29 Nollaig — [[Pelé]], &quot;an t-imreoir sacair is fearr riamh&quot;
* 21 Nollaig — [[Feargal Ó Béarra]], duine de mhórscríbhneoirí Gaeilge a linne

=== Samhain ===
* 21 Samhain — [[Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis, 2022|Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis]]
* 20 Samhain – 18 Nollaig — [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn FIFA an Domhain]]
* 11 Samhain — Ghabh an Úcráin [[Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022|Kherson]] ar ais.
* 8 Samhain — [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022|Toghcháin &quot;lár téarma&quot; na Stát Aontaithe]]: d'éirigh níos fearr leis na Daonlathaigh ná mar a bhíothas ag súil leis.
* 6–18 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022|COP27]] san Éigipt

'''Básanna:'''
* 14 Samhain — [[Vicky Phelan]], a bhí ina híospartach i scannal CervicalCheck
* 7 Samhain — [[Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach

=== Deireadh Fómhair ===
* 30 Deireadh Fómhair — Bhuaigh [[Lula]] an [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022|toghchán uachtaránachta sa Bhrasaíl]].
* 27 Deireadh Fómhair — Cheannaigh [[Elon Musk]] an comhlacht [[Twitter]].
* 20 Deireadh Fómhair — D'éirigh [[Liz Truss]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, as.
* 17 Deireadh Fómhair — Bhuaigh [[Shehan Karunatilaka]] an Duais Booker le ''The Seven Moons of Maali Almeida''.
* 14 Deireadh Fómhair — Tugadh an bóthar do [[Kwasi Kwarteng]], Seansailéir an Státchiste sa Ríocht Aontaithe.
* 7 Deireadh Fómhair — [[Pléasc ar an Chraoslach|Pléasc ar an gCraoslach]]
* 6 Deireadh Fómhair — [[Ollsléacht Nong Bua Lamphu, 2022|Ollsléacht Nong Bua Lamphu]], an [[An Téalainn|Téalainn]]
* 3 Deireadh Fómhair — Bronnadh an Duais Nobel ar [[Svante Pääbo]], duine de cheannródaithe an taighde ar ADN ársa.

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Jerry Lee Lewis]], ceoltóir Meiriceánach
* 15 Deireadh Fómhair — [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], ball den sárghrúpa [[Clannad]]

=== Meán Fómhair ===
* 26 Meán Fómhair — [[Double Asteroid Redirection Test]]
* 23 Meán Fómhair — Thosaigh [[géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe, 2022|géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe]].
* 19 Meán Fómhair — Reáchtáladh [[Sochraid Bhanríon Eilís II]].
* 15 Meán Fómhair — [[Olluaigh Izium]]

'''Básanna:'''
* 8 Meán Fómhair — An Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]]

=== Lúnasa ===
* 16 Lúnasa — [[An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A), 2022|An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A)]]
* 5 Lúnasa — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]

'''Básanna:'''
* 30 Lúnasa — [[Míchail Gorbaitseov]], iarcheannaire an Aontais Shóivéadaigh
* 8 Lúnasa — [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach
* 1 Lúnasa — [[Clíodna Cussen]], dealbhóir, file agus scríbhneoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Feallmharaíodh [[Ayman al-Zawahiri]], ceannaire na heagraíochta sceimhlitheoireachta [[al-Qaeda]].
* Lár mhí Iúil — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]
* 8 Iúil — Feallmharaíodh [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]], iarphríomhaire na Seapáine, agus é i mbun feachtasaíochta.
* 7 Iúil — Dúirt [[Boris Johnson]] go raibh sé ag éirí as mar Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe.
* Iúil — [[Agóidí i Srí Lanca, 2022|Agóidí i Srí Lanca]]
* Iúil — [[Tonnta teasa san Eoraip, 2022|Tonnta teasa san Eoraip]]

'''Básanna:'''
* 28 Iúil — [[Pauline Bewick]], ealaíontóir i g[[Contae Chiarraí|Co. Chiarraí]]
* 27 Iúil — [[Mick Moloney]], scoláire agus bailitheoir ceoil, ceoltóir agus Luimníoch
* 26 Iúil — [[James Lovelock]], eolaí Sasanach agus gníomhaí timpeallachta, údar ''Gaia: A New Look at Life on Earth'' (1979)
* 25 Iúil — [[David Trimble]], an Chéad-Aire i bhFeidhmeannas Stormont ó 1998 go 2002
* 14 Iúil — [[Ivana Trump|Ivana Marie Trump]], mainicín Seiceach-Mheiriceánach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk]]
* 27 Meitheamh — [[Eachtra imirceach San Antonio, 2022|Eachtra imirceach San Antonio]]
* 14 Meitheamh – Deireadh Fómhair — [[Tuilte sa Phacastáin, 2022|Tuilte sa Phacastáin]]: aon trian den tír báite.
* 14 Meitheamh — [[Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe in Ruanda|Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe i Ruanda]]: cuireadh ar fionraí é.

=== Bealtaine ===
* 24 Bealtaine — [[Lámhach Robb Elementary]]
* 14 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2022|Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]]
* 5 Bealtaine — [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann]]: d'éirigh le [[Sinn Féin]] 27 suíochán a bhuachan, dhá cheann sa bhreis ar an DUP.

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach
* 22 Bealtaine — [[Dervla Murphy]], scríbhneoir Éireannach a bhí an-tugtha don taisteal
* 6 Bealtaine — [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis

=== Aibreán ===
* 14 Aibreán — Bhuail dhá dhiúracán 'Neptune' de chuid na hÚcráine [[Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise|an long ''Moskva'']].
* 10–12 Aibreán — [[Dúnmharú Aidan Moffitt agus Michael Snee]]
* 8 Aibreán — [[Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk|Ionsaí ar stáisiún traenach in Kramatorsk]]
* 1 Aibreán — [[Sléacht Bucha]] san Úcráin: fuarthas 458 corp, sibhialtaigh go léir.

'''Básanna:'''
* 19 Aibreán — [[Kane Tanaka]], an duine ba shine ar domhan ag an am

=== Márta ===
* 1–4 Márta — [[6ú Tuarascáil de chuid an Phainéil Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]]

=== Feabhra ===
* 24 Feabhra — [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]
* 24 Feabhra — [[Ionsaí ar Oileán na Nathar]]
* 22 Feabhra — Chuir an Ghearmáin próiseas deimhniúcháin na píblíne [[Nord Stream 2]] ar fionraí.
* 4–20 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]]

'''Básanna:'''
* 17 Feabhra — [[Tomás Mac Síomóin]], scríbhneoir agus eolaí

=== Eanáir ===
* 14 Eanáir — [[Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai (2022)|Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]]

'''Básanna:'''
* 20 Eanáir — [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf]], ceannródaí an rac-cheoil, in [[Nashville]]
* 14 Eanáir — [[Jim Fahy]], iareagarthóir [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] san Iarthar

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2022: [[Clíodna Cussen]], dealbhóir agus údar; [[Jim Fahy]], iriseoir; [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis; [[Tomás Mac Síomóin]], scríbhneoir; [[Feargal Ó Béarra]], scríbhneoir; agus [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], ceoltóir ([[Clannad]])
* Na hÉireannaigh: [[Pauline Bewick]], ealaíontóir; [[Patrick Ireland]], ealaíontóir; [[Mick Moloney]], ceoltóir agus scoláire; [[Dervla Murphy]], scríbhneoir; [[Vicky Phelan]], CervicalCheck; agus [[David Trimble]], UUP
* Thar lear: an [[Pápa Beinidict XVI]]; an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]]; [[Míchail Gorbaitseov]], iarcheannaire an Aontais Shóivéadaigh; [[Jerry Lee Lewis]], ceoltóir Meiriceánach; [[James Lovelock]], eolaí Sasanach; [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf]], amhránaí Meiriceánach; [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach; [[Pelé]], imreoir sacair; [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach; [[Kane Tanaka]], an duine ba shine ar domhan; agus [[Ivana Trump]], mainicín

== [[2021]] ==

=== Eanáir ===
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Joe Biden]] ina 46ú hUachtarán ar [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]].

== [[2020]] ==

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — Toghadh [[Micheál Martin]] ina Thaoiseach.

=== Márta ===
* 11 Márta — D'fhógair an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] gur phaindéim dhomhanda a bhí i ráig [[COVID-19]].

== [[2019]] ==

=== Meitheamh ===
* 5–6 Meitheamh — Tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe, Donald Trump, go hÉirinn agus bhuail sé leis an Taoiseach, [[Leo Varadkar]]. D'fhan sé ina óstán féin sa [[an Dún Beag|Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]].

== [[2016]] ==

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — Bronnadh [[Duaiseanna an Acadaimh|Gradaim Oscar]]: bhuaigh Ben Cleary duais don ghearrscannán beo-aicsin ''Stutterer'', agus bhuaigh Brie Larson duais don aisteoir mná is fearr, as a ról sa scannán Éireannach ''Room''.

== [[2015]] ==

=== Meán Fómhair ===
* 24 Meán Fómhair — Fuair breis is 700 duine bás agus gortaíodh 800 eile le linn an Hajj, oilithreacht Mhoslamach, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Araib Shádach]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/11887302/Eid-al-Adha-At-least-100-killed-and-hundreds-injured-in-crush-during-hajj-outside-Mecca.html ''The Telegraph'']&lt;/ref&gt;
* 22–27 Meán Fómhair — Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar na [[SAM|Stáit Aontaithe]]: óráid os comhair Chomhdháil SAM in [[Washington, D.C.]], agus Aifreann in Madison Square Garden i gCathair [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]].&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/local/pope-francis-to-address-divided-congress-in-washington-on-thursday/2015/09/23/971b0a9e-6260-11e5-b38e-06883aacba64_story.html ''The Washington Post'']&lt;/ref&gt;
* 19–22 Meán Fómhair — Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar [[Cúba|Chúba]], agus dúirt sé Aifreann in Plaza de la Revolución in [[La Habana|Havana]].
* 15 Meán Fómhair — D'fhógair an Ungáir staid éigeandála: bhí os cionn 200,000 teifeach agus imirceach tar éis teacht isteach sa tír an bhliain sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727907-fal-in-airde-chun-stop-le-imircigh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 15 Meán Fómhair — Thosaigh scannánaíocht don scannán ''Star Wars'' ar [[Sceilg Mhichíl]] don dara huair.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727961-tus-aris-le-scannanaiocht-do-star-wars/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 11 Meán Fómhair — Thit crann tógála anuas ar an Mosc Mór (Masjid al-Haram) i [[Meice]]: fuair 111 duine bás.&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/International/wireStory/saudi-king-top-imam-visit-injured-crane-collapse-33725706 ABC News]&lt;/ref&gt;
* 11 Meán Fómhair — Dúnadh mótarbhealach san Ostair nuair a rinne líon mór teifeach, a bhí tar éis teorainn na hUngáire a thrasnú, iarracht a mbealach a dhéanamh chun na Vín.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0911/727190-motarbhealach-dunta/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Dúirt an tAire Dlí agus Cirt, [[Frances Fitzgerald]], go gcuirfeadh Éire fáilte roimh 4,000 teifeach.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0910/726896-4-000-teifeach-le/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 9 Meán Fómhair — Gabhadh Bobby Storey, ball sinsearach de [[Sinn Féin|Shinn Féin]], i dtaca leis an bhfiosrúchán ar dhúnmharú Kevin McGuigan.&lt;ref name=&quot;storey&quot;&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 9 Meán Fómhair — Ba í an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] an monarc ab fhaide i réim sa Bhreatain riamh.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726769-an-bhanrion-is-faide-i-reim-sa-bhreatain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

=== Lúnasa ===
* 30 Lúnasa — Phléasc an grúpa a thugann Stát Ioslamach air féin an teampall ba mhó cáil i gcathair ársa Palmyra, sa [[An tSiria|tSiria]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0831/724642-teampal-palmyra-millte-ag-is/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 27 Lúnasa — Bádh 200 duine ar a laghad sa Mheánmhuir agus iad ag iarraidh an fharraige a thrasnú.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724185-200-duine-ceaptar-anois-baite-amach-on-libia/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 27 Lúnasa — Fuarthas leoraí tréigthe san Ostair, gar do theorainn na hUngáire, agus 71 corp ann: 59 fear, ochtar ban agus ceathrar páistí.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724110-breis-is-70-corp-dreoite-faighte-san-ostair/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 12 Lúnasa — Lámhachadh agus dúnmharaíodh Kevin McGuigan, iarbhall den IRA, ag a theach i mBéal Feirste.&lt;ref name=&quot;storey&quot; /&gt;
* 10 Lúnasa — Tharrtháil an LÉ Niamh 125 imirceach, 26 bean agus 7 bpáiste ina measc, ó bhád inséidte amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Aistríodh 375 duine eile chuici ón long [[Iodálach]] ''Mimbelli''.
* 7 Lúnasa — Gabhadh triúr ón [[An Libia|Libia]] agus beirt ón [[an Ailgéir|Ailgéir]], agus gáinneáil ar dhaoine curtha ina leith, tar éis gur bádh 200 imirceach dhá lá roimhe sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0807/719826-cuigear-gafa-maidir-le-himircigh-a-badh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 5 Lúnasa — Bádh 200 imirceach nuair a d'iompaigh bád iascaireachta bun os cionn sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]]. Tháinig an LÉ Niamh i gcabhair: tógadh 367 duine agus 25 corp ón uisce.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0805/719360-na-ceadta-inimirceach-baite-ceaptar-sa-mheanmhuir/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft Newstalk]&lt;/ref&gt;
* 4 Lúnasa — Cuireadh fáilte abhaile in [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]] roimh lúthchleasaithe na hÉireann ó [[Cluichí Speisialta Oilimpeacha|Chluichí Speisialta Oilimpeacha]] 2015 in [[Los Angeles]]: 82 bonn ag na 88 lúthchleasaí (26 bonn óir, 28 bonn airgid agus 28 bonn cré-umha).&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0804/719098-failte-mhor-abhaile-roimh-team-ireland/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — D'fhreastail na sluaite ar chomóradh 100 bliain ó cuireadh Diarmuid Ó Donnabháin Rossa i Reilig Ghlas Naíon.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0801/718656-deantar-comoradh-ar-adhlacadh-ui-dhonnabhain-rossa/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Gearradh téarmaí príosúnachta idir 18 mí agus 3 bliana ar thriúr iarfheidhmeannach le [[Banc Angla-Éireannach]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0731/718414-pionos-le-gearradh-inniu-ar-thriur-iar-fheidhmeannach-le-anglo/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 28 Iúil — Rialaigh Eurostat nach féidir an maoiniú stáit atá faighte ag [[Uisce Éireann]] a bhaint as clár comhardaithe an Stáit.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0728/717653-ae-le-rialu-ar-airgeadu/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 28 Iúil — Tháinig cruinniú mullaigh an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] ar shocrú faoin [[Sásra Cobhsaíochta Eorpach]] don Ghréig: leasuithe airgeadais agus cúnamh airgeadaíochta.
* 24 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 243 imirceach 80 ciliméadar siar ó thuaidh de [[Tripilí]], agus 210 eile níos déanaí an lá céanna. Fuarthas 14 duine marbh i mbolg an bháid.&lt;ref&gt;[http://www.thejournal.ie/le-niamh-rescue-2234966-Jul2015/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/l%C3%A9-niamh-rescues-367-people-after-capsize-in-mediterranean-1.2308120 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 20 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 265 duine ó bháirse adhmaid amach ó chósta [[Tripilí]], agus ghlac sí le 114 duine eile ón ''MV Dignity''. Rugadh leanbh, Destiny, ar bord.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/more-than-350-migrants-rescued-by-le-niamh-in-mediterranean-1.2296442 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 19 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 98 duine ó bhád inséidte 76 muirmhíle amach ó chósta [[Tripilí]].&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/le-niamh-rescues-over-360-migrants-in-mediterranean-1.2290934 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 15 Iúil — Thosaigh an LÉ Niamh ag tarrtháil imirceach sa Mheánmhuir; ba í an dara long chabhlaigh Éireannach ar an dualgas sin. Shábháil an LÉ Eithne 3,400 imirceach roimhe sin.&lt;ref&gt;[http://www.irishexaminer.com/ireland/irish-naval-ships-salute-in-mission-handover-342527.html ''Irish Examiner'']&lt;/ref&gt;
* 15 Iúil — Sheol na [[Teachta Dála|Teachtaí Dála]] [[Stephen Donnelly]], [[Catherine Murphy]] agus [[Róisín Shortall]] páirtí nua polaitíochta, na Daonlathaigh Shóisialacha.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0715/714907-pairti-nua-polaitiochta/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 14 Iúil — Tháinig an Iaráin ar réiteach núicléach le sé cinn de na Cumhachtaí Móra, tar éis breis is deich mbliana taidhleoireachta.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Rinneadh socrú faoi chúnamh airgeadais idir an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] agus [[an Ghréig]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714403-margadh-deanta-tusk-faoin-ngreig/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Seoladh córas cód poist, [[Eircode]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714443-coras-cod-poist-seolta-ach-agoidithe-gaeilge-ag-cur-ina-aghaidh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 10 Iúil — D'fhág an LÉ Niamh cósta na hÉireann le criú de 57, beirt oibrithe leighis ina measc. Bhí 2,000 imirceach báite sa Mheánmhuir go dtí sin sa bhliain 2015, de réir na hEagraíochta Idirnáisiúnta um Imirce.
* 5 Iúil — Dhiúltaigh 61.3% de vótálaithe na [[An Ghréig|Gréige]] do na bearta déine a mhol [[an tAontas Eorpach]] agus an [[Banc Ceannais Eorpach]] don tír.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2015/07/05/us-eurozone-greece-celebrations-idUSKCN0PF14V20150705 Reuters]&lt;/ref&gt;
* 5 Iúil — Rug foireann na [[SAM|Stát Aontaithe]] an bua ar fhoireann na [[An tSeapáin|Seapáine]], 5-2, i gCorn Domhanda FIFA na mBan in [[Vancouver]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/sport/0/football/33085994 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
[[Íomhá:Clerys 12-10-2006.jpg|mion|220px|Siopa Clerys i Sráid Uí Chonaill]]
* 19 Meitheamh — D'fhógair an grúpa aerlínte IAG tairiscint €1.4 míle milliún ar [[Aer Lingus]]. Ghlac Rialtas na hÉireann le tairiscint IAG ar a sciar 25% féin ar an 26 Bealtaine.
* 18 Meitheamh — 'Ní mór gníomhú láithreach ar son an chomhshaoil,' a dúirt an [[Pápa Proinsias]] i litir chuig na heaspaig.
* 17 Meitheamh — Dhúnmharaigh Dylann Roof naonúr i séipéal in Charleston, [[Carolina Theas]].
* 16 Meitheamh — Thug balcóin árasáin uaithi in Berkeley, [[California]]: maraíodh seisear mac léinn as Éirinn agus gortaíodh seachtar eile go dona.
* 12 Meitheamh — Leachtaíodh an comhlacht Clerys go tobann agus dúnadh an siopa i [[Sráid Uí Chonaill]], [[Baile Átha Cliath]]. Chaill 460 duine a gcuid post.

=== Bealtaine ===
* 23 Bealtaine — Ghlac móramh na vótálaithe le [[pósadh]] comhghnéis i reifreann i b[[Poblacht na hÉireann]], an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin i bhfabhar an phósta chomhghnéis.&lt;ref&gt;[http://www.tg4.tv/play.php?pid=4253372648001&amp;title=Nuacht Nuacht TG4]; [http://www.reuters.com/article/2015/05/23/us-ireland-gaymarriage-idUSKBN0O717R20150523 Reuters]&lt;/ref&gt;
* 20 Bealtaine — Tarrtháladh na céadta imirceach ón m[[An Bhanglaidéis|Banglaidéis]] agus imircigh Rohingya i gcúige Aceh, in iarthuaisceart na h[[An Indinéis|Indinéise]].
* 19–20 Bealtaine — Thug Séarlas, Prionsa na Breataine Bige, cuairt ar Éirinn. Chroith sé lámh le ceannaire Shinn Féin, [[Gerry Adams]], in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]], agus thug sé cuairt ar an [[An Mullach Mór|Mullach Mór]], áit ar mharaigh an [[An tIRA Sealadach|IRA Sealadach]] a sheanuncail, an Tiarna Mountbatten, agus triúr eile sa bhliain [[1979]].
* 17 Bealtaine — Maraíodh 9 nduine agus gortaíodh 18 nuair a thosaigh díormaí gluaisrothaithe ag scaoileadh le chéile i gcarrchlós tí tábhairne in Waco, [[Texas]]. Ghabh na póilíní 192 duine.
* 13 Bealtaine — Mhol an Coimisiún Eorpach go nglacfadh tíortha uile an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] le céatadán faoi leith imirceach, agus go ligfí 20,000 imirceach isteach san Eoraip sa dá bhliain ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 14 Bealtaine — [[B.B. King]], giotáraí agus amhránaí&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0515/701447-bb-king-ar-shli-na-firinne/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — [[Derek Davis]], léitheoir nuachta agus láithreoir in [[RTÉ]]

=== Aibreán ===
* 25 Aibreán — Bhuail crith talún de mhéid 7.8 [[Neipeal]] agus na háiteanna máguaird. Fuair na mílte bás.&lt;ref&gt;[http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2015-04-26-AS-Nepal-Earthquake/id-165f58e591e846b883cb717320b08d51 Associated Press]&lt;/ref&gt;
* 22 Aibreán — Bhrúcht an [[bolcán]] Calbuco sa t[[An tSile|Sile]] den chéad uair ó 1972.
* 19 Aibreán — Bádh breis is 850 duine nuair a chuaigh bád béal faoi 85 km amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Thairg Rialtas na hÉireann cabhair do Rialtas na hIodáile le géarchéim na n-imirceach.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2015/apr/19/700-migrants-feared-dead-mediterranean-shipwreck-worst-yet ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 24 Márta — Stiúraigh comhphíolóta Germanwings, Andreas Lubitz, eitleán Airbus A320 d'aon turas i dtreo sléibhte na [[na hAlpa|nAlp]] sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Maraíodh an 150 duine a bhí ar bord, as an nGearmáin agus as an Spáinn den chuid is mó. Bhí an t-eitleán ag dul ó [[Barcelona]] go [[Düsseldorf]].
* 6 Márta — Chuaigh ''Dawn'', spásárthach de chuid [[NASA]], i bhfithis timpeall ar an [[abhacphláinéad]] [[Ceres (abhacphláinéad)|Ceres]].&lt;ref&gt;[http://bigstory.ap.org/article/34b5bf4679324ea39140b686f272503b/nasas-dawn-spacecraft-moves-dwarf-planet-ceres AP]; [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4503 JPL/NASA]&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
* 7 Eanáir — D’ionsaigh beirt fhear oifigí ''Charlie Hebdo'', iris aorach i b[[Páras]], le hairm uathoibríocha. Mharaigh siad dháréag agus ghortaigh siad aon duine dhéag eile, dearthóirí cartún agus iriseoirí ina measc. Chualathas iad ag scairteadh manaí Ioslamacha antoisceacha.&lt;ref&gt;[http://www.tg4.tv/play.php?pid=3976274870001&amp;title=Nuacht Nuacht TG4]; [http://www.lemonde.fr/societe/portfolio/2015/01/07/en-images-l-attentat-de-charlie-hebdo_4550797_3224.html ''Le Monde'']&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — Ghlac [[An Liotuáin|an Liotuáin]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.
* 1 Eanáir — Bunaíodh [[An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach|an tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach]] idir [[An Bhealarúis|an Bhealarúis]], [[An Chasacstáin|an Chasacstáin]] agus [[An Rúis|an Rúis]]; chuaigh [[An Airméin|an Airméin]] agus [[An Chirgeastáin|an Chirgeastáin]] isteach ann níos déanaí sa bhliain.

=== Básanna ===
* Na hÉireannaigh: [[Derek Davis]], craoltóir
* Thar lear: [[B.B. King]], giotáraí agus amhránaí

== [[2014]] ==

=== Lúnasa ===
* 8 Lúnasa — Dhiúltaigh Hamas do thogra le haghaidh sosa comhraic eile ar feadh 72 uair an chloig.&lt;ref&gt;[http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2014-08-08-ML--Israel-Palestinians/id-b6844b9922b543119eda187066ebb733 Associated Press]; [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/hamas-vows-no-truce-until-demands-are-met-20148912360504741.html Al Jazeera]&lt;/ref&gt;
* 8 Lúnasa — Thosaigh Juan Manuel Santos a dhara téarma mar Uachtarán na [[an Cholóim|Colóime]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-latin-america-28684227 BBC]; [http://www.helsinkitimes.fi/world-int/world-news/international-news/11512-colombian-president-juan-manuel-santos-i-want-total-peace-for-colombia.html Helsinki Times]&lt;/ref&gt;
* 6 Lúnasa — Shroich an spásárthach ''Rosetta'' an [[cóiméad]] 67P/Churyumov–Gerasimenko, tar éis níos mó ná deich mbliana ag taisteal sa [[An Grianchóras|Ghrianchóras]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/science-environment-28659783 BBC]; [http://www.irishtimes.com/news/science/space-race-the-satellite-that-s-catching-up-with-a-comet-1.1878376 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 4 Lúnasa — Searmanas cuimhneacháin in Liège, sa [[an Bheilg|Bheilg]], ar thús [[an Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogaidh Dhomhanda]]; bhí [[Mícheál D. Ó hUiginn]], [[David Cameron]] agus [[François Hollande]] i láthair.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/politics/president-higgins-in-belgium-to-mark-start-of-first-world-war-1.1886458 ''The Irish Times'']; [http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11008731/Royals-attend-moving-twilight-ceremony-to-mark-WW1-centenary.html ''The Telegraph'']&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — Briseadh an sos comhraic 72 uair an chloig idir Hamas agus [[Iosrael]] a d'eagraigh na [[Náisiúin Aontaithe|NA]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140801/hamas-accuses-israel-violating-gaza-ceasefire Global Post]; [http://www.timesofisrael.com/day-26-obama-calls-for-unconditional-release-of-captured-soldier-un-condemns-hamas-truce-violation/ ''The Times of Israel'']&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — Fógraíodh staid éigeandála i [[Siarra Leon]] agus sa [[an Libéir|Libéir]] mar gheall ar an [[Ebola|víreas Ebola]] in iarthar na hAfraice.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/ebola-epidemic-sierra-leone-declares-state-emergency-liberia-announces-national-action-1644558 International Business Times]; [http://time.com/3089377/ebola-liberia-state-of-emergency/ ''TIME'']&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 11 Lúnasa — [[Robin Williams]], aisteoir Meiriceánach, 63 bliain d'aois&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2014/08/11/us-people-robinwilliams-idUSKBN0GB28520140811 Reuters]; [http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/08/11/robin-williams-found-dead-of-apparent-suicide/ ''Forbes'']&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
[[Íomhá:Amsterdam Airport- Flight MH17 Memorial (14675744526).jpg|mion|220px|Bláthanna ag Aerfort Schiphol san [[An Ísiltír|Ísiltír]] i gcuimhne orthu siúd a fuair bás ar bord Eitilt MH17 san Úcráin]]
* 27 Iúil — Bua ag Vincenzo Nibali sa [[Tour de France]].&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/sport/cycling/tour-de-france-2014-vincenzo-nibali-confirmed-as-champion-as-he-puts-italy-back-on-the-map-with-triumph-9631712.html ''The Independent'']; [http://www.theguardian.com/sport/2014/jul/27/vincenzo-nibali-tour-de-france-win ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;
* 25 Iúil — Leathnaigh an [[Ebola|víreas Ebola]] go dtí [[an Nigéir]].&lt;ref&gt;[http://www.afro.who.int/en/clusters-a-programmes/dpc/epidemic-a-pandemic-alert-and-response/outbreak-news/4233-ebola-virus-disease-west-africa-25-july-2014.html An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]; [http://www.thenewdawnliberia.com/index.php?view=article&amp;id=12289 ''The New Dawn'']&lt;/ref&gt;
* 24 Iúil — Thit comhrialtas na [[an Úcráin|hÚcráine]] as a chéile, agus d'fhógair Arseniy Yatsenyuk go raibh sé ag éirí as mar phríomhaire.&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-pm-resigns-amid-parliamentary-turmoil-2014724145321500842.html Al Jazeera]; [http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/europe/140724/ukrainian-prime-minister-arseniy-yatsenyuk-resigns-over-coalitio Global Post]&lt;/ref&gt;
* 23 Iúil — D'oscail an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] na 20ú Cluichí an Chomhlathais i n[[Glaschú]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/media/2014/jul/24/commonwealth-games-opening-ceremony-viewers-tv ''The Guardian'']; [http://www.bbc.com/sport/0/commonwealth-games/28455063 BBC Sport]&lt;/ref&gt;
* 20 Iúil — Bhuaigh [[Rory McIlroy]] an ''Open Championship'', an tríú fear ó [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] a bhuaigh an comórtas [[galf|gailf]] sin.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/sport/golf/rory-mcilroy-wins-british-open-at-hoylake-1.1872494 ''The Irish Times'']; [http://www.bbc.com/sport/0/golf/28393535 BBC Sport]&lt;/ref&gt;
* 17 Iúil — Scaoileadh anuas eitleán de chuid Malaysia Airlines (Eitilt MH17) san [[An Úcráin|Úcráin]]: maraíodh 298 duine.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/boeing-releases-statement-malaysia-airlines-flight-mh17-crash-our-prayers-are-those-board-1631442 IB Times]; [http://www.bbc.com/news/world-europe-28354856 BBC]&lt;/ref&gt;
* 17 Iúil — Thosaigh Iosrael ionsaí talún in Gaza.&lt;ref&gt;[http://www.jpost.com/Operation-Protective-Edge/IDF-intensifies-Gaza-attacks-with-artillery-fire-air-strikes-363289 ''The Jerusalem Post'']; [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/07/israel-launches-gaza-ground-invasion-2014717192054899505.html Al Jazeera]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Fuair [[an Ghearmáin]] an lámh in uachtar ar an [[An Airgintín|Airgintín]] chun an fichiú [[Corn Sacair an Domhain]] a bhuachan sa Bhrasaíl.&lt;ref&gt;[http://www.dw.de/2014-world-cup-final-as-it-happened/a-17782940 DW]; [http://www.thewire.com/entertainment/2014/07/germany-wins-the-world-cup/374350/ ''The Wire'']&lt;/ref&gt;
* 8 Iúil — Chuir rialtas Iosrael tús le ''Operation Protective Edge'', ionsaí ar [[Stráice Gaza]].&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2014/07/08/the-morning-email_n_5566533.html ''The Huffington Post'']; [http://www.jpost.com/Defense/WATCH-IDF-action-videos-show-glimpses-of-Operation-Protective-Edge-361916 ''The Jerusalem Post'']&lt;/ref&gt;
* 8 Iúil — Cuireadh na cúig cheolchoirm a bhí le bheith ag Garth Brooks i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar ceal.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/entertainment/music/music-news/fans-reaction-to-cancellation-of-garth-brooks-concerts-30415667.html ''Irish Independent'']; [http://news.sky.com/story/1297492/garth-brooks-cancels-all-irish-shows-after-row Sky News]&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — D'fhógair [[An Taoiseach|an Taoiseach]], [[Éanna Ó Coinnigh]], an chomh-aireacht nua. Ceapadh [[Joan Burton]] ina 23ú [[Tánaiste]].&lt;ref&gt;[http://www.irishexaminer.com/ireland/new-lookcabinet-to-be-unveiled-today-274805.html ''Irish Examiner'']; [http://www.independent.ie/irish-news/politics/taoiseach-confirms-joan-burton-is-irelands-new-tanaiste-30407329.html ''Irish Independent'']&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
* 29 Meitheamh — D'fhógair [[An Stát Ioslamach|an Stát Ioslamach san Iaráic agus sa Leiveaint]] cailifeacht Mhoslamach nua san [[An Iaráic|Iaráic]] agus in oirthear na [[An tSiria|Siria]], an chéad chailifeacht ó ré na n[[An Impireacht Otamánach|Otamánach]].&lt;ref&gt;The Guardian, 29 Meitheamh 2014&lt;/ref&gt;
* 19 Meitheamh — D'éirigh [[Juan Carlos I na Spáinne|Rí Juan Carlos na Spáinne]] as a choróin, agus rinneadh rí dá mhac, [[Felipe VI na Spáinne|Felipe]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/10886317/Spanish-royal-familys-popularity-boosted-by-King-Juan-Carloss-abdication-in-favour-of-Prince-Felipe.html ''The Telegraph'']; [http://www.bbc.com/news/world-europe-27662301 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
* 10 Bealtaine — Bhuaigh [[Conchita Wurst]] as [[an Ostair]] [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] leis an amhrán ''[[Rise Like a Phoenix]]''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27358560 BBC]; [http://thequietus.com/articles/15224-eurovision-camp-conchita The Quietus]&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
[[Íomhá:Six nations 2014 France vs Ireland Remise de trophée.JPG|mion|220px|An trófaí á bhronnadh ar fhoireann na hÉireann i b[[Páras]]]]
* 15 Márta — Bhuaigh [[Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann|Éire]] [[Comórtas na Sé Náisiún]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2014/0315/602559-france-ireland/ RTÉ Sport]; [http://www.irishcentral.com/sports/ireland/Paradise-in-Paris-Ireland-win-Six-Nations-title-----.html Irish Central]&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 7–23 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]] in [[Sochi]], sa Rúis.&lt;ref&gt;[http://www.interfax-russia.ru/South/special.asp?sec=1723&amp;id=471691 Interfax Russia]; [http://www.washingtonpost.com/world/olympics-open-in-sochi-with-extravagant-pageant/2014/02/07/bba8a5e2-9011-11e3-b227-12a45d109e03_story.html ''The Washington Post'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/la-sh-2014-winter-olympics-closing-ceremony-20140222-story.html#axzz2uDCdEpHa ''LA Times'']; [http://thephilanews.com/sochi-2014-closing-ceremony-unites-olympic-generations-44533.htm The Phila News]&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
* 3 Eanáir — Tuilte agus stoirmeacha in Éirinn.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/irish-news/cleanup-begins-for-devastated-flooddamaged-communities-across-ireland-29884722.html ''Irish Independent'']; [http://www.breakingnews.ie/ireland/orange-weather-warning-as-flooding-hits-ireland-618917.html Breaking News]&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — Ghlac [[an Laitvia]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.&lt;ref&gt;[http://rt.com/business/latvia-divided-join-euro-050/ Russia Today]; [http://www.bbc.com/news/world-europe-25567096 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Thar lear: [[Robin Williams]], aisteoir Meiriceánach

== [[2013]] ==

=== Nollaig ===
'''Básanna:'''
* 5 Nollaig — [[Nelson Mandela]], 95, an chéad uachtarán gorm ar an Afraic Theas agus buaiteoir Dhuais Nobel na Síochána&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2013/dec/05/nelson-mandela-dies-aged-95-south-africa ''The Guardian'']; [http://www.businessinsider.com/nelson-mandela-dead-south-african-former-president-dies-2013-6 Business Insider]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 3 Iúil — Coup d’état s[[an Éigipt]].&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/07/20137319828176718.html Al Jazeera]; [http://www.bloomberg.com/news/2013-07-03/mursi-proposes-power-sharing-as-egypt-army-deadline-approaches.html Bloomberg]&lt;/ref&gt;
* 1 Iúil — Tháinig an [[An Chróit|Chróit]] isteach san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2013/07/02/world/europe/croatia-joins-european-union.html?_r=0 ''The New York Times'']; [http://www.economist.com/news/europe/21594339-euphoria-over-joining-european-union-has-given-way-morose-mood-more-normal-and-glummer ''The Economist'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 13 Márta — Toghadh [[Pápa Proinsias|Proinsias]] ina phápa.&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2013/03/19/world/europe/vatican-new-pope/ CNN]; [http://www.newyorker.com/news/news-desk/inaugurating-pope-francis ''The New Yorker'']&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 11 Feabhra — Fógraíodh go mbeadh an [[Pápa Beinidict XVI]] ag éirí as a phost de bharr cúiseanna sláinte.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2013/aug/21/pope-benedict-god-resign-mystical-experience ''The Guardian'']; [http://www.alternet.org/news-amp-politics/pope-benedict-stepping-down-shocking-abdication Alternet]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Thar lear: [[Nelson Mandela]], an chéad uachtarán gorm ar an Afraic Theas

== [[2012]] ==

=== Nollaig ===
'''Básanna:'''
* 15 Nollaig — [[Páidí Ó Sé]], iarpheileadóir agus bainisteoir [[CLG Chontae Chiarraí|Chiarraí]]&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/1215/359068-paidi-ose-kerry/ RTÉ]; [http://www.independent.ie/sport/kerry-gaa-legend-paidi-o-se-57-dies-28947963.html ''Irish Independent'']&lt;/ref&gt;

=== Deireadh Fómhair ===
[[Íomhá:121030-F-AL508-159 Aerial views during an Army search and rescue mission show damage from Hurricane Sandy to the New Jersey coast, Oct. 30, 2012.jpg|mion|220px|New Jersey, SAM, 30 Deireadh Fómhair 2012]]
* 30 Deireadh Fómhair — Maraíodh níos mó ná 100 duine nuair a bhuail [[Hairicín]] Sandy tíortha i Muir Chairib agus cósta thoir na Stát Aontaithe.&lt;ref&gt;[http://www.nydailynews.com/news/hurricane-sandy-strikes-east-coast-gallery-1.1194577 ''NY Daily News'']; [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6220a1.htm CDC]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 1 Iúil — Bua na [[An Spáinn|Spáinne]] sa chluiche ceannais i [[UEFA Euro 2012|gCraobh Sacair na hEorpa 2012]].&lt;ref&gt;[http://au.eurosport.com/football/euro-2012/2012/spain-hammer-italy_sto3332724/story.shtml Eurosport]; [http://www.thenewstribe.com/2012/06/15/euro-2012-ireland-eliminate-as-spain-win-4-0/ The News Tribe]&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
[[Íomhá:Flame Olympique 2012 Dublin.JPG|mion|220px|Baile Átha Cliath, 6 Meitheamh 2012]]
* 30 Meitheamh — Ghlac [[Mohamed Morsi]] mionn oifige mar Uachtarán nua na hÉigipte.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2012/06/25/world/middleeast/mohamed-morsi-of-muslim-brotherhood-declared-as-egypts-president.html?pagewanted=all&amp;_r=0 ''The New York Times'']; [http://www.huffingtonpost.com/2012/06/24/egypt-election-results-morsi-president_n_1622133.html ''The Huffington Post'']&lt;/ref&gt;
* 18 Meitheamh — Bronnadh &quot;Saoirse Bhaile Átha Cliath&quot; ar [[Aung San Suu Kyi]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/0618/325428-aung-san-suu-kyi-to-get-freedom-of-dublin/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/aung-san-suu-kyi-ireland-dublin-public-event-concert-487477-Jun2012/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
* 31 Bealtaine — Reifreann in Éirinn maidir leis an mBille um an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht (An Conradh ar Chobhsaíocht, ar Chomhordú agus ar Rialachas san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta).&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/0601/323199-fiscal-treaty-referendum-count-to-begin/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/fiscal-compact-treaty/news/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2012: [[Páidí Ó Sé]], peileadóir agus bainisteoir

== [[2011]] ==

=== Samhain ===
* 11 Samhain — Insealbhaíodh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] ina uachtarán i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]].&lt;ref&gt;[http://www.irishcentral.com/news/inauguration-day-for-micheal-d-higgins-the-new-irish-president-133680768-237740161.html Irish Central]; [http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-15685380 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Deireadh Fómhair ===
* 27 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] ina naoú huachtarán ar [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/1029/308056-vote_tracker/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/poet-politician-and-the-ninth-president-of-ireland-michael-d-higgins-265884-Oct2011/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 22 Iúil — Maraíodh 77 duine in dhá ionsaí san [[An Iorua|Iorua]]: phléasc buama i lár [[Oslo]] agus lámhachadh 69 duine ag campa samhraidh ar Utøya.&lt;ref&gt;[http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 Ostlendingen]; [http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 sjtrem]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
[[Íomhá:Michelle Obama pours a pint of stout.jpg|mion|220px|[[Muine Gall]], 23 Bealtaine 2011]]
* 23 Bealtaine — Thug [[Barack Obama]] cuairt ar [[Muine Gall|Mhuine Gall]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/special-reports/2011/0524/301443-obamacoverage/ RTÉ]; [http://www.theguardian.com/world/2011/may/23/obama-visit-jubilation-moneygall ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;
* 23 Bealtaine — Stopadh eitiltí ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] de bharr luaithreamháin nuair a bhrúcht an [[bolcán]] Grímsvötn san [[An Íoslainn|Íoslainn]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/8534342/Iceland-volcano-airlines-clash-with-Government-over-ash.html ''The Telegraph'']; [http://www.flightglobal.com/news/articles/european-proceedures-cope-with-new-ash-cloud-357246/ Flightglobal]&lt;/ref&gt;
* 17 Bealtaine — Thug [[Eilís II]] cuairt ar Éirinn.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/0304/298354-queen/ RTÉ]; [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13425722 BBC]&lt;/ref&gt;
* 1 Bealtaine — D'fhógair uachtarán [[SAM]], [[Barack Obama]], gur mharaigh saighdiúirí Meiriceánacha [[Osama bin Laden]] sa [[an Phacastáin|Phacastáin]].&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/01/bin.laden.obit/ CNN]; [http://www.theguardian.com/world/2011/may/02/bin-laden-dead-war-al-qaida ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 11 Márta — Cailleadh na mílte i g[[crith talún]] agus [[tsunami]] sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/japan/111004/japan-culture-tsunami-earthquake-marriage-religion-work Global Post]; [http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2011/03/110314-japan-nuclear-power-plant-disaster/ National Geographic News]&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 10 Feabhra — Maraíodh seisear i dtimpiste eitleáin i [[Aerfort Chorcaí|gCorcaigh]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/0210/297553-cork/ RTÉ]; [http://www.irishexaminer.com/ireland/cork-plane-crash-report-due-in-days-256614.html ''Irish Examiner'']&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
[[Íomhá:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|mion|220px|Queensland, an Astráil, 10 Eanáir 2011]]
* 10 Eanáir — Maraíodh breis is 30 duine i dtuilte san [[Astráil]].&lt;ref&gt;[http://www.adelaidenow.com.au/ipad/brisbane-flood-alert-as-wivenhoe-threatens-to-spill-over/story-fn6t2xlc-1225985477271 Adelaide Now]; [http://www.heraldsun.com.au/archive/news/time-for-queensland-to-heal-bligh/story-e6frf7l6-1225994612338?nk=7d507cfe4f54437c05cc038c66b69b89 Herald Sun]&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Maraíodh Michaela Harte (iníon [[Mickey Harte]], bainisteoir fhoireann pheile Thír Eoghain) ar [[Oileán Mhuirís]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2011/jan/10/michaela-harte-died-mauritius-honeymoon ''The Guardian'']; [http://www.smh.com.au/world/honeymoon-bride-strangled-one-of-three-accused-in-a-strange-state-20110114-19qcv.html ''Sydney Morning Herald'']&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>ltsihytz1mrnul0v8l10uai0we39pwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332611</id>
      <parentid>1332518</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174856" sha1="i17w16lvu9cuwlw7kne0uc8m7wuddjn" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div class=&quot;infobox&quot;&gt;
'''Am''': {{CURRENTTIME}} [[Am Uilíoch Comheagartha|UTC]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
'''Dáta''': [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp; '''Féach freisin ar''': 
[[{{CURRENTYEAR}}]]
&lt;/div&gt;

{{Cartlainne|nobot=yes}}

== [[2026]] ==
[[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 20.jpg|deas|mion|220px|Tarracóirí agus trucailí ar [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill]], Baile Átha Cliath, le linn [[Aighneas an bhreosla 2026|na n-agóidí faoi phraghas an bhreosla]], 10 Aibreán 2026. Bhí praghas an bhreosla ag ardú go mór de bharr an chogaidh sa Mheánoirthear, agus Caolas Hormuz dúnta.]]

* [[Aimsir na bliana 2026]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2026|an liosta iomlán]]

=== Samhain ===
* 3 Samhain — [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2026|Toghcháin lár téarma na Stát Aontaithe]]: bhain an [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Daonlathach]] tromlach amach i dTeach na nIonadaithe agus sa Seanad araon.

'''Básanna:'''
* 6 Samhain — [[Jay Rockefeller]], seanadóir Meiriceánach
* 1 Samhain — [[Ciara Mageean]], reathaí
* 1 Samhain — [[Gerry Collins]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Deireadh Fómhair ===
* 28 Deireadh Fómhair — [[Tubaiste traenach Toledo 2026|Bhuail dhá thraein ardluais faoina chéile]] in Los Yébenes, i gcúige Toledo na Spáinne; maraíodh 69 duine.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026|teideal=2026|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 27–28 Deireadh Fómhair — [[Éalú Flávio Bolsonaro ó cheartas, 2026|D'éalaigh Flávio Bolsonaro]], an t-iarrthóir a chaill an toghchán uachtaránachta, as an mBrasaíl go Miami, cé gur chuir an Chúirt Uachtarach cosc air an tír a fhágáil.
* 27 Deireadh Fómhair — [[Olltoghchán Iosrael 2026|Olltoghchán Iosrael]]: chaill comhrialtas [[Benjamin Netanyahu]] a thromlach sa Knesset, ach níor bhain an freasúra tromlach amach ach an oiread.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 25 Deireadh Fómhair — [[Olltoghchán na Brasaíle, 2026|Olltoghchán na Brasaíle]]: atoghadh [[Luiz Inácio Lula da Silva]] ina Uachtarán sa dara babhta, nuair a bhuaigh sé ar Flávio Bolsonaro, mac le [[Jair Bolsonaro]].&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 19 Deireadh Fómhair — [[Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026|Reifreann in Alberta]]: vótáil 74.9% de na vótálaithe ar son fanacht i gCeanada, seachas tús a chur le próiseas chun an cúige a scaradh ó Cheanada.
* 15 Deireadh Fómhair — Gearradh 15 bliana príosúin ar [[Jeffrey Donaldson]], iarcheannaire [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|an DUP]], a ciontaíodh i mí an Mheithimh in 18 gcion gnéis, éigniú ina measc, in aghaidh beirt pháistí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Donaldson|teideal=Jeffrey Donaldson|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 14 Deireadh Fómhair — Stailc aon lae ag breis is 300,000 oibrí san earnáil phoiblí, múinteoirí, altraí agus státseirbhísigh ina measc, faoi chomhaontú nua pá: dúnadh scoileanna agus na céadta foirgneamh poiblí. Ba í an stailc ba mhó in Éirinn le beagnach fiche bliain í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-rialtas-ag-suil-le-teacht-ar-phlean-reitigh-a-sheachnoidh-an-dara-stailc/|teideal=An rialtas ag súil le teacht ar phlean réitigh a sheachnódh an dara stailc, ceardchumainn le cúrsaí a phlé inniu|dáta=2026-10-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 13 Deireadh Fómhair — Seoladh imscrúdú dúnmharaithe tar éis do lánúin agus do bheirt dá bpáistí bás a fháil i ndóiteán tí i gcathair [[Port Láirge|Phort Láirge]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 12 Deireadh Fómhair — Gearradh cúig bliana déag go leith príosúin ar an iarmhúinteoir snámha George Gibney, a ciontaíodh i mí Iúil i mí-úsáid ghnéis a dhéanamh ar chailíní sna 1970idí agus sna 1980idí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuig-bliana-deag-go-leith-priosuin-gearrtha-ar-an-iarmhuinteoir-snamha-george-gibney/|teideal=Cúig bliana déag go leith príosúin gearrtha ar an iarmhúinteoir snámha, George Gibney|dáta=2026-10-12|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 6 Deireadh Fómhair — [[Buiséad (rialtais)|Buiséad 2027]]: d'fhógair an tAire Airgeadais, [[Simon Harris]], agus an tAire Caiteachais Phoiblí, [[Seán Mac Ambróis|Jack Chambers]], méadú ar an liúntas breosla agus ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/buisead-2027-fogartha-meadu-ar-an-liuntas-breosla-agus-iocaiochtai-leasa-shoisialaigh-ardu-beag-don-ghaeilge/|teideal=Buiséad 2027 fógartha, méadú ar an liúntas breosla agus íocaíochtaí leasa shóisialaigh, ardú beag don Ghaeilge|dáta=2026-10-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 5 Deireadh Fómhair — D'fhógair Príomh-Aire na Spáinne, Pedro Sánchez, [[Olltoghchán na Spáinne 2026|olltoghchán roimh am]] don 29 Samhain, nuair a theip sa pharlaimint ar bheartais tithíochta an Rialtais.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Rialtas na Spáinne tite tar éis agóidí tithíochta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1005/1594065-rialtas-na-spainne-tite-tar-eis-agoidi-tithiochta/|date=2026-10-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Marta Shahbazi]], bitheolaí móilíneach Spáinneach, i dtubaiste traenach Toledo
* 26 Deireadh Fómhair — [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir, cumadóir agus oide
* 26 Deireadh Fómhair — [[Antoine Spire]], iriseoir Francach
* 23 Deireadh Fómhair — [[Donal Lunny]], ceoltóir agus léiritheoir
* 22 Deireadh Fómhair — [[Yasuo Fukuda]], príomhaire na Seapáine 2007–2008
* 22 Deireadh Fómhair — [[Claude Cohen-Tannoudji]], fisiceoir Francach, Duais Nobel na Fisice 1997
* 21 Deireadh Fómhair — [[Seán de Fréine]], scríbhneoir agus scoláire
* 21 Deireadh Fómhair — [[Tom Skerritt]], aisteoir Meiriceánach
* 17 Deireadh Fómhair — [[Ryū Murakami]], úrscéalaí Seapánach
* 14 Deireadh Fómhair — [[Jorge Fernando Castro]], dornálaí Airgintíneach
* 10 Deireadh Fómhair — [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail agus cumadóir amhrán

=== Meán Fómhair ===
* 30 Meán Fómhair — Theip ar iarracht [[Christa Pike]] a chur chun báis i bpríosún in Tennessee, cé gur tugadh dhá instealladh de dhruga marfach di; cuireadh na básuithe ar fionraí sa stát go deireadh na bliana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Christa_Pike|teideal=Christa Pike|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 17 Meán Fómhair — D'fhógair [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] nach nglacfadh Éire páirt i g[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] 2027, toisc go raibh Iosrael páirteach ann.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 12–13 Meán Fómhair — Cuairt Donald Trump ar Éirinn: bhuail sé leis an Uachtarán agus leis an Taoiseach i mBaile Átha Cliath, agus bhronn sé trófaí Chraobhchomórtas Oscailte Gailf na hÉireann ar [[Shane Lowry]] sa [[An Dún Beag|Dún Beag]]. Dúirt sé gur mhaith leis Éire aontaithe a fheiceáil, agus gheall sé deireadh a chur leis na taraifí ar uisce beatha na hÉireann. Bhí agóidí i mBaile Átha Cliath, ag Aerfort na Sionainne agus sa Dún Beag.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clabhsur-curtha-ar-chuairt-dha-la-trump-le-gealltanas-go-gcuirfidh-se-deireadh-ar-tharaifi-ar-uisce-beatha-na-heireann/|teideal=Clabhsúr curtha ar chuairt dhá lá Trump le gealltanas go gcuirfidh sé deireadh le taraifí ar uisce beatha na hÉireann|dáta=2026-09-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 11 Meán Fómhair — [[Coimhlint idir na Houthi agus an Araib Shádach 2026|Ghabh na Houthi smacht ar Chaolas Bab-el-Mandab]], ag béal na Mara Rua; an lá roimhe sin, b'éigean don Araib Shádach príomhphíblíne ola a dhúnadh tar éis ionsaithe drón ón Iaráic.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nios-mo-eiginnteachta-ar-leithinis-na-haraibe-na-riamh/|teideal=Níos mó éiginnteachta ar Leithinis na hAraibe ná riamh|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=2026-09-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 8 Meán Fómhair — D'éirigh [[Máire Mhic Giolla Íosa]] as mar chathaoirleach ar an gcoiste a bhí ag obair chun aon eagraíocht amháin a dhéanamh de [[Cumann Lúthchleas Gael|Chumann Lúthchleas Gael]], de Chumann Peile Gael na mBan agus den [[An Cumann Camógaíochta|Chumann Camógaíochta]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 5 Meán Fómhair — Bhuaigh [[Katie Taylor]] ar Flora Pili ina troid dheireanach mar dhornálaí gairmiúil, os comhair breis is 80,000 duine i b[[Páirc an Chrócaigh]]; chinn na moltóirí d'aon ghuth gur aici a bhí an bua.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gailearai-scoth-na-bpictiur-o-throid-dheireanach-katie-taylor-i-bpairc-an-chrocaigh/|teideal=GAILEARAÍ: Scoth na bpictiúr ó throid dheireanach Katie Taylor i bPáirc an Chrócaigh|dáta=2026-09-07|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 30 Meán Fómhair — [[Margaret Hamilton]], eolaí ríomhaireachta Meiriceánach (bogearraí Apollo)
* 17 Meán Fómhair — [[Jon Kyl]], seanadóir Meiriceánach
* 9 Meán Fómhair — [[Paddy Keenan]], píobaire uilleann (The Bothy Band)

=== Lúnasa ===
* 26 Lúnasa — [[Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026|Maidhm thuile]] ar an teorainn idir Neipeal agus an Tibéid: maraíodh breis is 1,400 duine, agus bhí na mílte eile ar iarraidh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 18 Lúnasa — Ba í Caoilfhinn Ní Choiligh, Rós na hIarmhí, a bhuaigh comórtas [[Rós Thrá Lí (Féile)|Rós Thrá Lí]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 16 Lúnasa — Maraíodh cúigear déagóirí agus gortaíodh ceathrar eile nuair a bhuail dhá charr faoina chéile ar an mótarbhealach M9 i g[[Contae Chill Dara]]; bhí carr goidte á thiomáint ar an taobh contráilte den bhóthar.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 12 Lúnasa — [[Urú na gréine|Urú iomlán na gréine]] san Íoslainn agus i dtuaisceart na Spáinne, an chéad urú iomlán ar mhórthír na hEorpa ó 1999; in Éirinn, bhí 94% den ghrian folaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_eclipse_of_August_12,_2026|teideal=Solar eclipse of August 12, 2026|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 9 Lúnasa — Eiseachadadh [[Drong coireacht eagraithe Kinahan|Daniel Kinahan]], a líomhnaítear a bheith i gceannas ar dhrong Kinahan, ó Dubai go Baile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Daniel_Kinahan|teideal=Daniel Kinahan|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 9 Lúnasa — Bhuaigh Corcaigh ar Ghaillimh i gcluiche ceannais [[Camógaíocht|camógaíochta]] na hÉireann, 2–14 in aghaidh 0–19.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 7 Lúnasa — Shínigh an Araib Shádach, an Tuirc agus an Phacastáin [[Comhaontú Mheice i leith na Comhchosanta|comhaontú comhchosanta]] i Meice.

'''Básanna:'''
* 28 Lúnasa — [[Harald V na hIorua|Harald V]], Rí na hIorua
* 27 Lúnasa — [[Ratko Mladich|Ratko Mladić]], ginearál Seirbiach ón mBoisnia a ciontaíodh i gcinedhíothú
* 26 Lúnasa — [[Peter Cullen]], aisteoir gutha Ceanadach
* 25 Lúnasa — [[Dolly Parton]], amhránaí agus cumadóir amhrán Meiriceánach
* 24 Lúnasa — [[Hideki Shirakawa]], ceimiceoir Seapánach, Duais Nobel na Ceimice 2000
* 16 Lúnasa — [[Hayden Panettiere]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 10 Lúnasa — [[James McHugh]], peileadóir (Dún na nGall), i dtimpiste bhóthair
* 4 Lúnasa — [[Liam Ó Néill]], Uachtarán Chumann Lúthchleas Gael 2012–2015
* 4 Lúnasa — [[Michael Conaghan]], polaiteoir (Páirtí an Lucht Oibre)
* 3 Lúnasa — [[Jimmy Cricket]], fuirseoir

=== Iúil ===
* 26 Iúil — Bhuaigh Maigh Eo ar Chiarraí, 1–20 in aghaidh 1–17, i gcluiche ceannais peile na hÉireann, agus thug siad [[Corn Shomhairle Mhig Uidhir|Corn Sam Maguire]] abhaile den chéad uair ó 1951.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_All-Ireland_Senior_Football_Championship_final|teideal=2026 All-Ireland Senior Football Championship final|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 23 Iúil — Síníodh ina dhlí an tAcht um Lonnaíochtaí de chuid Iosrael sa Chríoch Phalaistíneach faoi Fhorghabháil (Toirmeasc ar Earraí a Allmhairiú), 2026, a chuireann cosc ar earraí ó lonnaíochtaí Iosrael ar an [[An Bruach Thiar|mBruach Thiar]] a allmhairiú; tháinig an cosc i bhfeidhm ar an 8 Meán Fómhair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/57/|teideal=An tAcht um Lonnaíochtaí de chuid Iosrael sa Chríoch Phalaistíneach faoi Fhorghabháil (Toirmeasc ar Earraí a Allmhairiú), 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 22 Iúil — [[Falscaithe sa bhFrainc, 2026|Falscaithe sa Fhrainc]]: dódh thart ar 42,000 heicteár i réigiún Gironde, gar do Bordeaux, agus aslonnaíodh os cionn 220,000 duine.
* 22 Iúil — Fuarthas iarsmaí 22 naíonán eile ar shuíomh [[Áras Máithreacha agus Naíonán Thuama|Árais Máithreacha agus Naíonán Thuama]]; 99 an líon iomlán a fuarthas go dtí sin.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 21 Iúil — Síníodh [[Dlí Jennie]] (an tAcht um Chlár Breithiúnas Foréigin Baile, 2026) ina dhlí: cuirtear clár poiblí ar bun de chiontuithe i bhforéigean baile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/62/|teideal=An tAcht um Chlár Breithiúnas Foréigin Baile, 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 21 Iúil — Ceapadh [[Chris Bryant]] ina Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann i rialtas nua Andy Burnham.
* 20 Iúil — Ceapadh [[Andy Burnham]] ina Phríomh-Aire ar an Ríocht Aontaithe, tar éis do [[Keir Starmer]] éirí as.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 19 Iúil — Bhuaigh Luimneach ar Ghaillimh, 1–29 in aghaidh 1–18, i gcluiche ceannais iomána na hÉireann, agus thug siad [[Corn Liam Mhic Cárthaigh]] leo an séú huair in ocht mbliana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gailearai-scoth-na-bpictiur-agus-gaillimh-pluchta-ag-luimneach-i-gcluiche-ceannais-na-heireann/|teideal=GAILEARAÍ: Scoth na bpictiúr agus Gaillimh plúchta ag Luimneach i gcluiche ceannais na hÉireann|dáta=2026-07-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — Ceiliúradh 250 bliain ó [[Forógra Saoirse Mheiriceá|Fhorógra Saoirse Mheiriceá]] sna Stáit Aontaithe.
* 1 Iúil — Thosaigh [[Uachtaránacht ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh|Uachtaránacht na hÉireann ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh]], go ceann sé mhí, le searmanas i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]; bhí António Costa, Uachtarán na Comhairle Eorpaí, agus [[Volodymyr Zelenskyy]], Uachtarán na hÚcráine, i láthair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/caislean-bhaile-atha-cliath-tir-an-eorpach-i-gconai-i-eire-treimhse-uachtaranacht-ar-an-ae-seolta/|teideal=CAISLEÁN BHAILE ÁTHA CLIATH: ‘Tír an-Eorpach i gcónaí í Éire’ – tréimhse uachtaránacht ar an AE seolta|dáta=2026-07-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* Iúil — Bhí mí Iúil ar an dara mí Iúil ba theo a taifeadadh in Éirinn ón mbliain 1900, agus níor thit ach 16 milliméadar báistí ([[Aimsir na bliana 2026]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/met-eireann-mi-iuil-seo-an-triu-mi-ba-theo-o-1900/|teideal=MET ÉIREANN: Mí Iúil seo an tríú mí ba theo ó 1900|dáta=2026-08-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 29 Iúil — [[Glen Hansard]], ceoltóir agus amhránaí, i dtimpiste ghluaisrothair
* 25 Iúil — [[Bill Oddie]], fuirseoir agus éaneolaí Sasanach
* 23 Iúil — [[Annie Courtney]], polaiteoir (PSDLO)
* 16 Iúil — [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir
* 11 Iúil — [[Lindsey Graham]], seanadóir Meiriceánach
* 11 Iúil — [[Dermot Murnaghan]], craoltóir
* 8 Iúil — [[Bonnie Tyler]], amhránaí Breatnach
* 8 Iúil — [[Ann Widdecombe]], polaiteoir Sasanach

=== Meitheamh ===
* 24 Meitheamh — [[Crith talún Veiniséala 2026|Dhá mhórchrith talún]], de mhéid 7.2 agus 7.5, i Veiniséala: maraíodh 6,500 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 18 Meitheamh — Bhuaigh [[Andy Burnham]] [[Fothoghchán Makerfield 2026|fothoghchán Makerfield]], rud a thug deis dó dúshlán a thabhairt do Keir Starmer ar cheannaireacht [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]].
* 17 Meitheamh — Vótáil an Dáil, 86–70, ar son deireadh a chur leis an tréimhse mhachnaimh éigeantach trí lá roimh [[ginmhilleadh|ghinmhilleadh]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 13–14 Meitheamh — Cuairt Phríomh-Aire Cheanada, [[Mark Carney]], ar Éirinn: bhuail sé leis an Taoiseach i mBaile Átha Cliath agus leis an Uachtarán i gContae Mhaigh Eo, agus thug sé cuairt ar an mbaile as ar fhág a sheantuismitheoirí ar imirce go Ceanada.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 11 Meitheamh – 19 Iúil — [[Corn FIFA an Domhain 2026]] i gCeanada, i Meicsiceo agus sna Stáit Aontaithe, an chéad uair a raibh 48 foireann san iomaíocht. Bhuaigh an Spáinn 1–0 ar an Airgintín sa chluiche ceannais, san am breise.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 9 Meitheamh — Bhris [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2026|círéibeacha ciníocha]] amach i mBéal Feirste tar éis ionsaí scine an oíche roimhe sin; leath siad ar fud Thuaisceart Éireann, agus dódh tithe, gnólachtaí agus feithiclí.
* 6 Meitheamh — Diúltaíodh cead isteach sna Stáit Aontaithe don réiteoir Somálach [[Omar Abdulkadir Artan]], a bhí roghnaithe do Chorn an Domhain, nuair a tháinig sé i dtír in Miami.
* 5 Meitheamh — Chuir Rialtas na hÉireann cosc ar bheirt airí de chuid Iosrael, [[Itamar Ben-Gvir]] agus [[Bezalel Smotrich]], teacht isteach sa tír, mar gheall ar an gcaoi ar chaith siad le gníomhaithe ó Chabhlachán Global Sumud agus ar ráitis a rinne siad in aghaidh na bPalaistíneach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Itamar_Ben-Gvir|teideal=Itamar Ben-Gvir|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 3 Meitheamh — Síníodh ina dhlí an tAcht um Chomhar Idirnáisiúnta (Fiosrúchán faoi [[Buamáil na hÓmaí (1998)|Bhuamáil na hÓmaí]]), 2026, a ligeann do bhaill agus d'iarbhaill den Gharda Síochána, d'Óglaigh na hÉireann agus den státseirbhís páirt a ghlacadh san fhiosrúchán faoin mbuamáil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/28/|teideal=An tAcht um Chomhar Idirnáisiúnta (Fiosrúchán faoi Bhuamáil na hÓmaí), 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* Meitheamh — Ciontaíodh [[Marius Borg Høiby]], mac le Banphrionsa na hIorua, Mette-Marit, in Oslo, i 34 cúiseamh (as 40), dhá chúiseamh éignithe ina measc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Marius_Borg_Høiby|teideal=Marius Borg Høiby|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 30 Meitheamh — [[David Andrews]], polaiteoir (Fianna Fáil)
* 18 Meitheamh — [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis, sa phríosún
* 9 Meitheamh — [[Ciarán Ó Lionáird]], reathaí Oilimpeach
* 5 Meitheamh — [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir (Corcaigh)

=== Bealtaine ===
* 26 Bealtaine — Taifeadadh 30.6 °C ag Aerfort na Sionainne, an teocht ab airde riamh in Éirinn i mí na Bealtaine ([[Aimsir na bliana 2026]]).&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 22 Bealtaine — Dhá fhothoghchán Dála: bhuaigh Daniel Ennis (na Daonlathaithe Sóisialta) [[Fothoghchán Bhaile Átha Cliath Láir 2026|i mBaile Átha Cliath Láir]], agus [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]] (Fine Gael) [[Fothoghchán Ghaillimh Thiar, 2026|i nGaillimh Thiar]].
* 18 Bealtaine — Ghlac an Rí [[Séarlas III]] le cuireadh ón Uachtarán, [[Catherine Connolly]], cuairt stáit a thabhairt ar Éirinn, nuair a bhuail siad le chéile i bPálás Buckingham.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 14 Bealtaine — D'éirigh [[Wes Streeting]] as mar Rúnaí Sláinte na Breataine, chun dúshlán a thabhairt do Keir Starmer ar cheannaireacht Pháirtí an Lucht Oibre.
* 13–15 Bealtaine — [[Cuairt Stáit Donald Trump chuig an tSín 2026|Cuairt stáit ag Donald Trump ar an tSín]]: phléigh sé an trádáil, an Iaráin agus an Téaváin le [[Xi Jinping]] i mBéising.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump i mBéising faoi choinne cruinniú mullaigh le Xi|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0513/1573155-trump-i-mbeising-faoi-choinne-cruinniu-mullaigh-le-xi/|date=2026-05-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 12–16 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2026]] i Vín: níor ghlac Éire páirt ann, mar go ndearna RTÉ agus craoltóirí eile baghcat air toisc go raibh Iosrael páirteach. Bhuaigh an Bhulgáir den chéad uair riamh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7 Bealtaine — [[Toghcháin áitiúla na Breataine, 2026|Toghcháin áitiúla i Sasana]]: chaill Páirtí an Lucht Oibre breis is míle comhairleoir, agus ba é [[Reform UK]] an páirtí ba mhó sna comhairlí áitiúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Reform UK chun cinn sa Bhreatain,An Lucht Oibre ag fulaingt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0508/1572351-reform-uk-chun-cinn-sa-bhreatain-an-lucht-oibre-ag-fulaingt/|date=2026-05-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Bealtaine — Shínigh an tAire Fiontar, Turasóireachta agus Fostaíochta, Peter Burke, [[Comhaontuithe Artemis]] thar ceann na hÉireann, i gceanncheathrú [[NASA]] in Washington.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Artemis_Accords|teideal=Artemis Accords|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 31 Bealtaine — [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh
* 22 Bealtaine — [[Charles Cioffi]], aisteoir Meiriceánach
* 17 Bealtaine — [[Totó la Momposina]], amhránaí Colómach
* 12 Bealtaine — [[Donald Gibb]], aisteoir Meiriceánach
* 6 Bealtaine — [[Ted Turner]], fear gnó Meiriceánach a bhunaigh CNN
* 2 Bealtaine — [[Colin Williams]], sochtheangeolaí Breatnach
* 2 Bealtaine — [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse (''[[Bosco]]'')

=== Aibreán ===
* 26 Aibreán — Bhuaigh [[Sabastian Sawe]] maratón Londan in 1:59:30, curiarracht dhomhanda: ba é an chéad duine é a rith maratón oifigiúil taobh istigh de dhá uair an chloig.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_London_Marathon|teideal=2026 London Marathon|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 25 Aibreán — [[Lámhach Comhfhreagraithe an Tí Bháin 2026|Scaoileadh urchair]] in óstán Hilton in Washington, áit a raibh Donald Trump agus baill dá rialtas ag dinnéar bliantúil le hiriseoirí an Tí Bháin; tugadh amach slán iad, agus gabhadh an gunnadóir.
* 22 Aibreán — Shínigh an tUachtarán, [[Catherine Connolly]], [[Acht um Chosaint Idirnáisiúnta|an Bille um Chosaint Idirnáisiúnta, 2026]], ina dhlí: ainmnítear tíortha sábháilte ann, agus tugtar dlí na hÉireann i gcomhréir le [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|comhaontú imirce agus tearmainn an Aontais Eorpaigh]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/6/|teideal=An Bille um Chosaint Idirnáisiúnta, 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 18 Aibreán — Foilsíodh ar líne na foirmeacha ó [[Daonáireamh na hÉireann 1926|Dhaonáireamh 1926]], céad bliain go díreach tar éis an daonáirimh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/1926_Irish_Free_State_census|teideal=1926 Irish Free State census|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 17 Aibreán — Gabhadh [[Drong coireacht eagraithe Kinahan|Daniel Kinahan]] in Dubai, de bhun barántais gabhála a d'eisigh cúirteanna na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2026/0417/1568838-daniel-kinahan-arrest/|teideal=Daniel Kinahan arrested in United Arab Emirates|údar=Paul Reynolds|dáta=2026-04-17|work=RTÉ News|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 14 Aibreán — Bhuaigh an Rialtas rún muiníne sa Dáil faoi [[Aighneas an bhreosla 2026|na hagóidí breosla]]; d'éirigh [[Michael Healy-Rae]] as mar Aire Stáit.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/run-muinine-faoi-na-hagoidi-breosla-buaite-ag-an-rialtas-ach-michael-healy-rae-ag-eiri-as-mar-aire-stait/|teideal=Rún muiníne faoi na hagóidí breosla buaite ag an Rialtas ach Michael Healy-Rae ag éirí as mar Aire Stáit|dáta=2026-04-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 12 Aibreán — [[Olltoghchán na hUngáire 2026|Olltoghchán na hUngáire]]: bhuaigh páirtí Tisza, faoi stiúir Péter Magyar, tromlach dhá thrian, agus cuireadh deireadh le 16 bliana de rialtas [[Viktor Orbán]].&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 12 Aibreán — Cháin Donald Trump an [[Pápa Leon XIV]], a dhiúltaigh tacú leis an [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|gcogadh san Iaráin]].
* 9 Aibreán — Thug an Coimisiún Pleanála cead pleanála nua do [[Cuarbhóthar Chathair na Gaillimhe]].
* 8 Aibreán — Mharaigh aerionsaithe Iosrael breis is 300 duine sa Liobáin, in ainneoin an tsosa cogaidh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7–14 Aibreán — [[Aighneas an bhreosla 2026|Agóidí faoi phraghas an bhreosla]] ar fud na hÉireann: chuir tiománaithe trucailí, feirmeoirí agus oibrithe eile bac ar bhóithre, ar chalafoirt agus ar scaglann an Gheata Bháin, agus ní raibh breosla ar fáil i gcuid mhór stáisiún peitril. D'fhógair an Rialtas pacáiste €505 milliún ar an 12 Aibreán.
* 7 Aibreán — D'fhógair Donald Trump [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|sos cogaidh]] coicíse idir na Stáit Aontaithe agus an Iaráin, tar éis 40 lá troda.
* 1–10 Aibreán — [[Artemis II]]: d'eitil ceathrar spásairí timpeall na gealaí, an chéad uair ó 1972, agus thaistil siad níos faide ón Domhan ná aon duine riamh roimhe sin (406,771 ciliméadar).&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 1 Aibreán — D'fhoilsigh an Chomhairle Chomhairleach ar an Athrú Aeráide tuarascáil inar cáineadh an fhaillí a rinne rialtas i ndiaidh rialtais ([[Athrú aeráide in 2026]]).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Praiseach&quot; ó neamart Rialtas cáinte ag Ceannasaí Athrú Aeráide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566232-praiseach-neamart-rialtas-cainte-ag-ceannasai-athru-aeraide/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Aibreán — Seoladh [[Cogar (ardán sóisialta)|Cogar]], ardán sóisialta agus aip do phobal na Gaeilge.
* Aibreán — [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026|Ráig den hantaivíreas]] ar an long chrúsála MV ''Hondius'' san Atlantach: fuair triúr bás.

'''Básanna:'''
* 19 Aibreán — [[Desmond Morris]], zó-eolaí agus craoltóir Sasanach
* 13 Aibreán — [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]] (Moya Brennan), amhránaí (Clannad)
* 6 Aibreán — [[Gabriel Rosenstock]], file agus aistritheoir
* 6 Aibreán — [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]], polaiteoir (Fine Gael), Ceann Comhairle 2011–2016

=== Márta ===
* 30 Márta — Ghlac an Knesset le dlí a fhágann gurb é [[Pionós an bháis in Iosrael|pionós an bháis]] an gnáthphionós do Phalaistínigh a chiontaítear in ionsaithe marfacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Capital_punishment_in_Israel|teideal=Capital punishment in Israel|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 26 Márta — Chaill [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|foireann sacair na hÉireann]] ar Phoblacht na Seice i bPrág, i gcomórtas ciceanna éirice, agus níor cháiligh sí do [[Corn FIFA an Domhain 2026|Chorn an Domhain]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oiche-bhronach-i-bprag-gaisce-stairiuil-gan-tabhacht-easpa-roghanna-agus-fanacht-fada-roimh-an-gcead-chluiche-mor-eile/|teideal=Oíche bhrónach i bPrág, gaisce stairiúil gan tábhacht, easpa roghanna agus fanacht fada roimh an gcéad chluiche mór eile|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 17 Márta — Feallmharaíodh Ali Larijani, ceannasaí slándála na hIaráine, in aerionsaí de chuid Iosrael.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 15 Márta — [[Gradaim Oscar, 2026|Gradaim Oscar]]: ba í [[Jessie Buckley]] an chéad Éireannach a bhuaigh an gradam don bhan-aisteoir is fearr, as a ról in ''Hamnet''; bhuaigh ''One Battle After Another'' sé ghradam, an scannán is fearr ina measc.
* 14 Márta — Bhuaigh an Fhrainc [[Comórtas na Sé Náisiún 2026|Comórtas na Sé Náisiún]] den dara bliain as a chéile; bhuaigh Éire an Choróin Thriarach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Six_Nations_Championship|teideal=2026 Six Nations Championship|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — Seoladh ''[[An Dearcán]]'', iris liteartha Ghaeilge, in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.
* 8 Márta — Ceapadh [[Mojtaba Khamenei]] ina Ardcheannaire ar an Iaráin, i gcomharbacht ar a athair.
* 4 Márta — Chuir fomhuireán de chuid na Stát Aontaithe an long chogaidh Iaránach [[Ionsaí ar an IRIS Dena|IRIS ''Dena'']] go tóin poill san Aigéan Indiach, amach ó chósta Shrí Lanca; maraíodh breis is 100 mairnéalach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sinking_of_IRIS_Dena|teideal=Sinking of IRIS Dena|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* Márta — Eisíodh ''[[Báite]]'', scannán Gaeilge de chuid Cine4, sna pictiúrlanna le linn Sheachtain na Gaeilge.

'''Básanna:'''
* 31 Márta — [[Rory O'Hanlon]], polaiteoir (Fianna Fáil), Ceann Comhairle 2002–2007
* 21 Márta — [[Michael Lyster]], craoltóir spóirt
* 20 Márta — [[Robert Mueller]], stiúrthóir an FBI 2001–2013
* 19 Márta — [[Chuck Norris]], aisteoir agus saineolaí ealaíon comhraic
* 16 Márta — [[Dolores Keane]], amhránaí
* 14 Márta — [[Jürgen Habermas]], fealsamh Gearmánach
* 11 Márta — [[Ronnie Delany]], reathaí, curadh Oilimpeach 1956
* 8 Márta — [[Anthony Leggett]], fisiceoir Briotanach, Duais Nobel na Fisice 2003
* 5 Márta — [[Eigra Lewis Roberts]], scríbhneoir Breatnaise
* 1 Márta — [[Davíð Oddsson]], príomhaire na hÍoslainne 1991–2004

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|D'ionsaigh Iosrael agus na Stáit Aontaithe an Iaráin]]: maraíodh an tArdcheannaire, [[Ali Khamenei]], agus go leor ceannairí eile. Rinne an Iaráin ionsaithe ar Iosrael agus ar thíortha na Murascaille, agus dhún sí [[Caolas Hormuz]].
* 28 Feabhra — [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Bhuail diúracán Meiriceánach bunscoil cailíní]] in Minab: maraíodh 156 duine, 120 páiste scoile ina measc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Minab_school_attack|teideal=2026 Minab school attack|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 26 Feabhra — D'fhógair an Phacastáin &quot;cogadh oscailte&quot; ar rialtas an Talaban san Afganastáin, tar éis aerionsaithe ón 21 Feabhra ([[Cogadh Pacastáin – Afganastáin 2026]]).&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 19 Feabhra — Gabhadh [[Andrew Mountbatten-Windsor]], deartháir leis an Rí [[Séarlas III]], in Sandringham, in amhras faoi mhí-iompar oifigiúil, tar éis do thuilleadh de chomhaid [[Jeffrey Epstein]] a bheith foilsithe; scaoileadh saor é an lá céanna, faoi imscrúdú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Andrew_Mountbatten-Windsor|teideal=Andrew Mountbatten-Windsor|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 10 Feabhra — [[Lámhach Tumbler Ridge, 2026|Lámhach]] i meánscoil agus i dteach in Tumbler Ridge, sa Cholóim Bhriotanach, Ceanada: maraíodh ochtar, agus fuair an gunnadóir bás freisin.
* 8 Feabhra — Toghadh [[António José Seguro]] ina Uachtarán ar an bPortaingéil sa dara babhta, le 67% de na vótaí, in aghaidh André Ventura ó pháirtí Chega.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Portuguese_presidential_election|teideal=2026 Portuguese presidential election|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 6–22 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026]] in Milano agus in Cortina d'Ampezzo, san Iodáil.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 6 Feabhra — Maraíodh 31 duine ar a laghad i mbuamáil fhéinmharfach ar mhosc in Islamabad, sa Phacastáin.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 3 Feabhra — D'éirigh [[Peter Mandelson]] as Teach na dTiarnaí, i bhfianaise na conspóide faoi [[Jeffrey Epstein]].
* 2 Feabhra — D'fhógair [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Ollscoil na Banríona]] go scarfadh sí a naisc le [[George J. Mitchell|George Mitchell]], i bhfianaise na conspóide faoi [[Jeffrey Epstein]].
* Feabhra — D'fhógair an Rialtas go dtabharfaí isteach reachtaíocht chun srian a chur le rochtain daoine óga ar [[Cosc ar na meáin shóisialta don aos óg in Éirinn|na meáin shóisialta]].
* Feabhra — D'fhoilsigh [[Andrew Callaghan]] físeán faisnéise, ''Irish Language Revival'', ar [[YouTube]]; féachadh air 768,000 uair laistigh de thrí lá.

'''Básanna:'''
* 28 Feabhra — [[Ali Khamenei]], Ardcheannaire na hIaráine 1989–2026, in aerionsaí
* 28 Feabhra — [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir
* 27 Feabhra — [[Colman McCarthy]], iriseoir agus gníomhaí síochána Meiriceánach
* 24 Feabhra — [[Rex Lee Jim]], file agus polaiteoir Navachóch
* 17 Feabhra — [[Jesse Jackson]], gníomhaí cearta sibhialta Meiriceánach
* 15 Feabhra — [[Robert Duvall]], aisteoir Meiriceánach
* 11 Feabhra — [[Cees Nooteboom]], scríbhneoir Ísiltíreach

=== Eanáir ===
* 31 Eanáir — D'éirigh [[Jon Burrows]], [[Póilíní|iarphóilín]], ina cheannaire ar [[Páirtí Aontachtach Uladh|Aontachtóirí Uladh]].
* 27 Eanáir — D'aontaigh an India agus an tAontas Eorpach [[Comhaontú Saorthrádála idir an tAontas Eorpach agus India|comhaontú saorthrádála]]; sheol Príomh-Aire na hIndia, [[Narendra Modi]], teachtaireacht i nGaeilge ar X.
* 24 Eanáir — [[Dúnmharú Alex Pretti|Maraíodh Alex Pretti]], altra 37 bliain d'aois, in Minneapolis, nuair a scaoil beirt oifigeach teorann de chuid na Stát Aontaithe leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Killing_of_Alex_Pretti|teideal=Killing of Alex Pretti|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 22 Eanáir — Shínigh Donald Trump, agus ceannairí agus airí gnóthaí eachtracha ó 19 dtír eile, cairt bhunaidh [[Bord Síochána|an Bhoird Síochána]] in Davos; ainmnítear Trump sa chairt ina chathaoirleach ar an mbord ar feadh a shaoil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Board_of_Peace|teideal=Board of Peace|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 18 Eanáir — [[Tubaiste traenach Adamuz 2026|Tubaiste traenach]] gar do Adamuz, i gcúige Córdoba na Spáinne: d'imigh traein ardluais de na ráillí agus bhuail traein eile í; maraíodh 46 duine.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 8 Eanáir — Dhún údaráis na hIaráine an t-idirlíon le linn [[Agóidí san Iaráin 2026|na n-agóidí ollmhóra]] ar fud na tíre; maraíodh na mílte agóideoir sna laethanta ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7 Eanáir — [[Marú Renee Good|Maraíodh Renee Good]] in Minneapolis nuair a scaoil gníomhaire de chuid ICE léi; thosaigh agóidí ar fud na Stát Aontaithe.
* 5 Eanáir — Bhuail an Taoiseach, [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]], le hUachtarán na Síne, [[Xi Jinping]], i mBéising.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_in_Ireland|teideal=2026 in Ireland|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 3 Eanáir — [[Géarchéim i Veiniséala|D'ionsaigh na Stáit Aontaithe Veiniséala]]: gabhadh an tUachtarán, [[Nicolás Maduro]], agus a bhean chéile, Cilia Flores, agus tugadh go Nua-Eabhrac iad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eire-ag-cloi-go-dilis-leis-an-script-faoi-fhuadach-nicolas-maduro/|teideal=Éire ag cloí go dílis leis an script faoi fhuadach Nicolas Maduro|dáta=2026-01-12|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_United_States_intervention_in_Venezuela|teideal=2026 United States intervention in Venezuela|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — [[Loscadh Crans-Montana 2026|Maraíodh 41 duine]] i ndóiteán i gclub oíche in Crans-Montana, san Eilvéis.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* Eanáir — Conspóid faoi [[Grok (bota comhrá)|Grok]], bota comhrá Elon Musk, nuair a úsáideadh é chun íomhánna graosta de mhná agus de pháistí a chruthú ar X.

'''Básanna:'''
* 31 Eanáir — [[Joe Mulholland]], léiritheoir teilifíse (''Féach'') agus bunaitheoir Scoil Samhraidh MacGill
* 28 Eanáir — [[Brian O'Shea]], polaiteoir (Páirtí an Lucht Oibre)
* 23 Eanáir — [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], Feisire Eorpach (Fianna Fáil)
* 22 Eanáir — [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí
* 20 Eanáir — [[Rifaat al-Assad]], oifigeach míleata Siriach, uncail Bashar al-Assad
* 16 Eanáir — [[Mickey Brady]], polaiteoir (Sinn Féin)
* 13 Eanáir — [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí (''An Poc ar Buile'')

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2026: [[Seán de Fréine]], scríbhneoir; [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir agus oide; [[James McHugh]], peileadóir; [[Joe Mulholland]], léiritheoir teilifíse; [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]], amhránaí; [[Ciarán Ó Lionáird]], reathaí; [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí; [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí; [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir; [[Gabriel Rosenstock]], file; [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail; agus [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse
* Na hÉireannaigh: [[David Andrews]], FF; [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]], FG; [[Mickey Brady]], SF; [[Gerry Collins]], FF; [[Michael Conaghan]], Páirtí an Lucht Oibre; [[Annie Courtney]], PSDLO; [[Jimmy Cricket]], fuirseoir; [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], FF; [[Ronnie Delany]], lúthchleasaí; [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir; [[Glen Hansard]], ceoltóir; [[Dolores Keane]], amhránaí; [[Paddy Keenan]], píobaire; [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis; [[Donal Lunny]], ceoltóir; [[Michael Lyster]], craoltóir; [[Ciara Mageean]], lúthchleasaí; [[Rory O'Hanlon]], FF; [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir; [[Liam Ó Néill]], CLG; [[Brian O'Shea]], Páirtí an Lucht Oibre; agus [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh
* Thar lear: an Rí [[Harald V na hIorua|Harald V]] na hIorua; [[Rifaat al-Assad]], oifigeach míleata Siriach; [[Jorge Fernando Castro]], dornálaí; [[Charles Cioffi]], aisteoir; [[Claude Cohen-Tannoudji]], fisiceoir; [[Peter Cullen]], aisteoir gutha; [[Robert Duvall]], aisteoir; [[Yasuo Fukuda]], príomhaire na Seapáine; [[Donald Gibb]], aisteoir; [[Lindsey Graham]], seanadóir SAM; [[Jürgen Habermas]], fealsamh; [[Margaret Hamilton]], eolaí ríomhaireachta; [[Jesse Jackson]], gníomhaí cearta sibhialta; [[Rex Lee Jim]], file agus polaiteoir; [[Ali Khamenei]], Ardcheannaire na hIaráine; [[Jon Kyl]], seanadóir SAM; [[Anthony Leggett]], fisiceoir; [[Colman McCarthy]], iriseoir; [[Ratko Mladich|Ratko Mladić]], ginearál a ciontaíodh i gcinedhíothú; [[Desmond Morris]], zó-eolaí; [[Robert Mueller]], stiúrthóir an FBI; [[Ryū Murakami]], úrscéalaí; [[Dermot Murnaghan]], craoltóir; [[Cees Nooteboom]], scríbhneoir; [[Chuck Norris]], aisteoir; [[Bill Oddie]], fuirseoir; [[Davíð Oddsson]], príomhaire na hÍoslainne; [[Hayden Panettiere]], ban-aisteoir; [[Dolly Parton]], amhránaí; [[Eigra Lewis Roberts]], scríbhneoir Breatnaise; [[Jay Rockefeller]], seanadóir SAM; [[Marta Shahbazi]], bitheolaí; [[Hideki Shirakawa]], ceimiceoir; [[Tom Skerritt]], aisteoir; [[Antoine Spire]], iriseoir; [[Totó la Momposina]], amhránaí; [[Ted Turner]], fear gnó; [[Bonnie Tyler]], amhránaí; [[Ann Widdecombe]], polaiteoir; agus [[Colin Williams]], sochtheangeolaí

== [[2025]] ==
[[Íomhá:Gaza's_Rubble_in_Wehda_Street_during_Gaza_war_23-25.jpg|deas|mion|220px|Sráid Wehda, 27 Feabhra 2025. Ar an 7 Bealtaine, d'ionsaigh Iosrael margadh agus bialann i Sráid Wehda in Rimal; maraíodh 33 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2025-6&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 Wehda Street airstrikes|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_Wehda_Street_airstrikes|journal=Wikipedia|date=2025-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

* [[Aimsir na bliana 2025]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2025|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 22 Nollaig — Cheap Donald Trump Gobharnóir Louisiana, Jeff Landry, ina &quot;thoscaire&quot; speisialta chuig an nGraonlainn, gníomh imeaglaithe; cháin rialtas na Danmhairge an cinneadh ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).
* 14 Nollaig — [[Lámhach Thrá Bondi 2025|Lámhach Thrá Bondi]] in Sydney: mharaigh beirt ghunnadóirí 15 duine ag ceiliúradh Hanukkah ar an trá.
* 10 Nollaig — Tháinig [[Sábháilteacht ar líne san Astráil|cosc ar na meáin shóisialta do dhaoine faoi 16 bliana d'aois]] i bhfeidhm san Astráil.
* 9 Nollaig — Foilsíodh tuarascáil dheiridh [[Oibríocht Kenova]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Final Kenova Report - official|údar=psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gan chlaonpáirtíocht idir an UVF agus stát na Breataine - Kenova|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1209/1548097-gan-chlaonpairtiocht-idir-an-uvf-agus-stat-na-breataine-kenova/|date=2025-12-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; De réir na tuarascála, bhí faisnéis ag an [[Constáblacht Ríoga Uladh|CRU]] agus ag [[Arm na Breataine]] faoi chuid díobh siúd a bhí páirteach in [[Ionsaithe buamála ar Bhaile Átha Cliath agus ar Mhuineachán (1974)|ionsaithe buamála Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin, 1974]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Lch 125: In the aftermath of the attacks, the RUC and Army were in possession of intelligence which identified a number of those believed to have been involved.|údar=Kenova Final Report  / psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}&lt;/ref&gt; ach níor tugadh aon duine os comhair na cúirte riamh.
* 1 Nollaig — Rinneadh iarracht Uachtarán na hÚcráine, [[Volodymyr Zelenskyy|Volodymyr Zelensky]], a imeaglú nó a mharú os cionn Chuan Bhaile Átha Cliath, is cosúil: chonacthas [[Dróin anaithnide san Eoraip, 2025|dróin anaithnide]] in oirthuaisceart Bhaile Átha Cliath agus a eitleán ag tuirlingt in Aerfort Bhaile Átha Cliath.

'''Básanna:'''
* 28 Nollaig — [[Brigitte Bardot]], ban-aisteoir agus amhránaí Francach
* 24 Nollaig — [[Seán Mac Mathúna]], scríbhneoir
* 6 Nollaig — [[Paddy Cooney]], polaiteoir (Fine Gael)
* 5 Nollaig — [[Frank Gehry]], ailtire

=== Samhain ===
* 22 Samhain — Gabhadh [[Jair Bolsonaro]], iaruachtarán na Brasaíle a bhí ciontaithe cheana, tar éis dó iarracht a dhéanamh an bráisléad slándála ar a rúitín a bhriseadh.
* 22 Samhain — Tháinig [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2025|COP30]] chun críche in Belém na Brasaíle le comhréiteach, tar éis don chomhdháil dul thar am.
* 20 Samhain — Tugadh Sandra Barry as Leamhcán os comhair Chúirt Dúiche Bhaile Átha Cliath, agus í cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar [[Simon Harris]] agus ar a theaghlach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bean cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Simon Harris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1120/1544939-bean-cuisithe-i-mbagairt-a-dheanamh-ar-simon-harris/|date=2025-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán coiriúil faoi bhagairt ar an Tánaiste agus a chlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0901/1531163-fiosruchan-coiriuil-faoi-bhagairt-ar-an-tanaiste-agus-a-chlann/|date=2025-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 19 Samhain — Rialaigh Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe go raibh an [[Oideachas reiligiúnach|teagasc Críostaí]] i scoil i dTuaisceart Éireann ag teacht salach ar chearta an duine.
* 19 Samhain — Tháinig plean síochána 28 pointe de chuid rialtas Trump chun solais; d'éiligh Trump go ngéillfeadh an Úcráin láithreach ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).
* 18 Samhain — D'éirigh [[Paschal Donohoe]] as mar Aire Airgeadais chun post sinsearach a ghlacadh sa Bhanc Domhanda; ceapadh [[Simon Harris]] ina áit.
* 16 Samhain — Bhuaigh foireann sacair na hÉireann, faoi stiúir [[Heimir Hallgrímsson]], 3–2 ar an Ungáir i [[Búdaipeist|mBúdaipeist]], agus chríochnaigh siad sa dara háit i [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|nGrúpa F]] de chluichí cáilithe Chorn an Domhain 2026.
* 11 Samhain — Insealbhaíodh [[Catherine Connolly]] ina deichiú hUachtarán ar Éirinn i gCaisleán Bhaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ligimis-don-ghaeilge-blathu-catherine-connolly-insealbhaithe-mar-an-deichiu-huachtaran-ar-eirinn/|teideal=‘Ligimis don Ghaeilge bláthú’ – Catherine Connolly insealbhaithe mar an deichiú huachtarán ar Éirinn|dáta=2025-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-stairiuil-i-gcaislean-bhaile-atha-cliath-ag-insealbhu-catherine-connolly/|teideal=Lá stairiúil i gCaisleán Bhaile Átha Cliath ag insealbhú Catherine Connolly|údar=Darren Ó Dubhgáin|dáta=2025-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
* 9 Samhain — Sheol Donald Trump litir chuig an [[BBC]] ag gearán faoin eagarthóireacht a rinneadh ar chuid d'óráid dá chuid ó 2021 a craoladh ar an gclár ''Panorama'' in 2024, agus bhagair sé an dlí air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0mx28vlp4wo|teideal=Why is Donald Trump threatening to sue the BBC?|dáta=2025-11-11|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Uachtarán Mheiriceá ag bagairt an dlí ar an BBC|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1110/1543200-uachtaran-mheiricea-ag-bagairt-an-dli-ar-an-bbc/|date=2025-11-10|language=ga}}&lt;/ref&gt;
* 8 Samhain — Bhris [[Caitríona Jennings]] an churiarracht dhomhanda sa rás 100 míle in Illinois: 12 uair agus 37 nóiméad.&lt;ref name=&quot;2025-06&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enjoyillinois.com/explore/listing/tunnel-hill-50100-mile-run/|teideal=Tunnel Hill 50/100 Mile Run {{!}} Enjoy Illinois|language=en-US|work=Enjoy Illinois|dátarochtana=2025-11-24}}&lt;/ref&gt;
* 6 Samhain — Tugadh beirt fhear, Josh Devlin agus Jonathan Judge, os comhair Chúirt Dúiche [[Droichead Átha|Dhroichead Átha]], agus iad cúisithe as ionad d'iarratasóirí ar thearmann idirnáisiúnta a chur trí thine Oíche Shamhna.

'''Básanna:'''
* 29 Samhain — [[Tom Stoppard]], drámadóir
* 24 Samhain — [[Jimmy Cliff]], ceoltóir Iamácach
* 23 Samhain — [[Margaretta D’Arcy]], scríbhneoir agus gníomhaí síochána
* 21 Samhain — [[Seoirse Ó Dochartaigh]], ceoltóir agus scríbhneoir
* 13 Samhain — [[Gordon McCoy]], múinteoir Gaeilge agus scríbhneoir
* 6 Samhain — [[James Watson]], bitheolaí
* 3 Samhain — [[Dick Cheney]], Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe 2001–2009
* 3 Samhain — An tSiúr [[Stanislaus Kennedy]], gníomhaí ar son lucht gan dídean

=== Deireadh Fómhair ===
* 30 Deireadh Fómhair — Baineadh a theidil ríoga den Phrionsa Andrew; tugadh [[Andrew Mountbatten-Windsor]] air ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Éileamh 'Prince Andrew' a bhaint ó shráidainmneacha an Tuaiscirt.|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1031/1541538-eileamh-prince-andrew-a-bhaint-o-shraidainmneacha-an-tuaiscirt/|date=2025-10-31|language=ga}}&lt;/ref&gt;
* 28 Deireadh Fómhair — Ceapadh [[Pól Deeds]] ina chéad Choimisinéir Gaeilge i dTuaisceart Éireann.
* 28 Deireadh Fómhair — Rinne [[Spéirling Melissa, 2025|Spéirling Melissa]] scrios millteanach ar [[Iamáice]].
* 21 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Sanae Takaichi]] ina príomhaire ar an tSeapáin, an chéad bhean sa phost.
* 20 Deireadh Fómhair — Chlis [[AWS|Amazon Web Services]]; bhí na céadta suíomh gréasáin agus aip as líne.
* 14 Deireadh Fómhair — Dúirt an [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)|Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]] go raibh [[Truailliú uisce|caighdeán an uisce]] i leath na n-aibhneacha agus na lochanna in Éirinn ag meath i gcónaí ([[eotrófú]]).&lt;ref name=&quot;2025-05&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Caighdeán an uisce i ndobharlaigh an Stáit fós ag meath|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1014/1538448-caighdean-an-uisce-i-ndobharlaigh-an-stait-fos-ag-meath/|date=2025-10-14|language=ga-IE|author=Ciarán Lenoach / Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 13 Deireadh Fómhair — Dúirt an snámhóir [[Shane Ryan (snámhóir)|Shane Ryan]] go nglacfadh sé páirt sna [[Cluichí Breisithe]] (''Enhanced Games''), rud a tharraing conspóid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enhanced.com/newsroom/ireland-s-most-decorated-swimmer-shane-ryan-joins-enhanced-games|teideal=Ireland’s Most Decorated Swimmer Shane Ryan Joins Enhanced Games - Enhanced|language=en|work=www.enhanced.com|dátarochtana=2025-11-21}}&lt;/ref&gt;
* 10 Deireadh Fómhair — Tháinig [[2025 Plean síochána do Gaza|sos cogaidh idir Iosrael agus Hamas]] i bhfeidhm, faoi phlean síochána Trump.
* 10 Deireadh Fómhair — Fógraíodh go mbronnfaí [[Duais Nobel na Síochána]] ar [[María Corina Machado]], ceannaire an fhreasúra i Veiniséala.
* 5 Deireadh Fómhair — Tharraing [[Jim Gavin]] siar as [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|an toghchán uachtaránachta]].
* 2 Deireadh Fómhair — [[Ionsaí Mhanchain 2025|Maraíodh beirt Ghiúdach]] taobh amuigh de shionagóg i [[Manchain]] ar Yom Kippur.
* 1–3 Deireadh Fómhair — Stad fórsaí Iosrael báid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] ar a mbealach go Gaza, agus gabhadh na gníomhaithe a bhí ar bord.

'''Básanna:'''
* 27 Deireadh Fómhair — [[Prunella Scales]], ban-aisteoir
* 17 Deireadh Fómhair — [[Ed Moloney]], iriseoir
* 16 Deireadh Fómhair — [[Seosamh Ó Braonáin]], craoltóir agus colúnaí
* 11 Deireadh Fómhair — [[Diane Keaton]], ban-aisteoir
* 2 Deireadh Fómhair — [[Manchán Magan]], scríbhneoir agus craoltóir
* 1 Deireadh Fómhair — [[Jane Goodall]], saineolaí ar shimpeansaithe

=== Meán Fómhair ===
* 29 Meán Fómhair — Cuireadh tús leis an triail achomhairc i bPáras faoi thuairt [[Air France Eitilt 447|Eitilt 447 de chuid Air France]] in 2009.
* 28 Meán Fómhair — [[Olltoghchán na Moldóive 2025|Olltoghchán na Moldóive]]: choinnigh an páirtí rialaithe, atá i bhfabhar an Aontais Eorpaigh, a thromlach, cé go raibh an Rúis ag cur isteach ar an toghchán.
* 26 Meán Fómhair — D'fhreastail Donald Trump ar [[Corn Ryder 2025]] i Nua-Eabhrac.&lt;ref&gt;Scríobh sé, ar an 26 Meán Fómhair: &quot;As we prepare to celebrate 250 glorious years of American independence, the Ryder Cup also reminds us of our special relationship with the United Kingdom and our shared cultural heritage with the continent of Europe.  The sportsmanship and good-hearted competition that will be on display throughout this weekend serve as a shining example to the world that our countries stand united in the common causes of freedom, excellence, and the pursuit of greatness.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/09/presidential-message-on-the-45th-ryder-cup/|teideal=Presidential Message on the 45th Ryder Cup|údar=The White House|dáta=2025-09-26|language=en-US|work=The White House|dátarochtana=2025-10-05}}&lt;/ref&gt; Ghríosaigh sé a lucht tacaíochta chun feirge. Thosaigh a ghariníon, Kai Trump, ag díol léinte aclaíochta, $130 an ceann, a rinneadh sa tSín.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/style/fashion/kai-trump-sweatshirts-sale-cd527e22|teideal=Meet the 18-Year-Old Trump Scion Selling Sweatshirts From the White House Lawn|údar=Chavie Lieber|dáta=2025-10-01|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2025-10-05}}&lt;/ref&gt;
* 25 Meán Fómhair — D'fhógair Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, [[Keir Starmer]], [[Aitheantas Digiteach na Ríochta Aontaithe|scéim aitheantais dhigitigh]].
* 23 Meán Fómhair — D'ionsaigh dróin de chuid Iosrael báid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] amach ó chósta na [[An Chréit|Créite]], gníomh imeaglaithe eile.
* 21 Meán Fómhair — [[Seirbhís chuimhneacháin Charlie Kirk]] in Glendale, Arizona: bhí breis is 100,000 duine i láthair, Donald Trump ina measc, agus sheas [[Eite dheis|an eite fhíordheas]] gualainn ar ghualainn le chéile.
* 19 Meán Fómhair — D'fhoilsigh Rialtas na hÉireann agus Rialtas na Ríochta Aontaithe creat nua faoi oidhreacht na dTrioblóidí, lena n-áirítear [[Coimisiún Oidhreachta|an Coimisiún Oidhreachta]].
* 16–18 Meán Fómhair — [[Cuairt Stáit ag Donald Trump ar an Ríocht Aontaithe 2025|An dara cuairt stáit]] ag Donald Trump ar an Ríocht Aontaithe.
* 16 Meán Fómhair — Dúirt coimisiún fiosrúcháin de chuid na Náisiún Aontaithe go raibh Iosrael ag déanamh [[Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza|cinedhíothaithe ar Phalaistínigh Gaza]].
* 13 Meán Fómhair — Labhair [[Elon Musk]] trí nasc físe le hagóid mhór frith-inimirce a d'eagraigh [[Tommy Robinson]] i Londain; dúirt sé go raibh &quot;foréigean ag teacht&quot;, agus thug sé foláireamh go raibh an Bhreatain ag titim as a chéile.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2025/sep/13/elon-musk-calls-for-dissolution-of-parliament-at-far-right-rally-in-london|teideal=Elon Musk calls for dissolution of parliament at far-right rally in London|údar=Aneesa Ahmed|dáta=2025-09-13|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Violence Is Coming': Elon Musk’s Explosive Speech At 110K London Anti-Immigration Rally|url=https://www.youtube.com/watch?v=cAfDX1lB8dg|date=2025-09-13|author=Mint}}&lt;/ref&gt;
* 12 Meán Fómhair — Ceapadh an breitheamh Sushila Karki ina príomhaire eatramhach ar Neipeal tar éis [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025|agóidí Ghlúin Z]].
* 11 Meán Fómhair — Briseadh [[Peter Mandelson]] as a phost mar ambasadóir na Ríochta Aontaithe chuig na Stáit Aontaithe, de bharr a chaidrimh le [[Jeffrey Epstein]].
* 10 Meán Fómhair — Feallmharaíodh [[Charlie Kirk]], gníomhaí coimeádach agus tacadóir le Trump, in Utah.
* 9 Meán Fómhair — [[Aerionsaí ar Hamas i gCatar 2025|Aerionsaí Iosrael ar Hamas]] in Doha; theip ar an iarracht idirbheartaithe Hamas a mharú.
* 9 Meán Fómhair — D'ionsaigh dróin de chuid Iosrael ceann de bháid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] i gcuan sa [[An Túinéis|Túinéis]], gníomh imeaglaithe.
* Meán Fómhair — Díríodh aird arís ar an [[Caidreamh idir Donald Trump agus Jeffrey Epstein|gcaidreamh idir Donald Trump agus Jeffrey Epstein]].
* Meán Fómhair — Foilsíodh staidéar san iris ''Science'' faoi bhlaosc de chuid [[Deiniseóbhach|Homo longi]] ón tSín (Yunxian 2), atá thart ar mhilliún bliain d'aois.
* Meán Fómhair — Bhí fotheidil Ghaeilge ar chlár de chuid [[Netflix]], ''House of Guinness'', den chéad uair.

'''Básanna:'''
* 26 Meán Fómhair — [[Martin Mansergh]], polaiteoir agus staraí
* 23 Meán Fómhair — [[Claudia Cardinale]], ban-aisteoir Iodálach
* 16 Meán Fómhair — [[Robert Redford]], aisteoir agus stiúrthóir scannán

=== Lúnasa ===
* 31 Lúnasa — Craoladh an chéad chlár de ''[[The Traitors]]'' ar RTÉ One.
* 31 Lúnasa — Maraíodh os cionn 2,200 duine i [[Crith talún na hAfganastáine 2025|gcrith talún in oirthear na hAfganastáine]].
* 31 Lúnasa — D'fhág an [[Cabhlachán Domhanda Sumud]], cabhlach idirnáisiúnta fóirithinte, Barcelona ar a bhealach go Gaza.
* 25 Lúnasa — [[Ionsaí ar Ospidéal Al-Nasser, Gaza, 2025|Ionsaí Iosrael ar Ospidéal Al-Nasser]] in Khan Yunis: maraíodh 20 duine, iriseoirí agus oibrithe tarrthála ina measc.
* 15 Lúnasa — Theip ar chomhdháil na Náisiún Aontaithe sa Ghinéiv teacht ar [[Conradh idirnáisiúnta i gcoinne truailliú plaisteach|chonradh idirnáisiúnta faoi thruailliú plaisteach]].
* 14 Lúnasa — Tharraing [[Mairead McGuinness]] siar as [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|an toghchán uachtaránachta]] ar chomhairle leighis.
* 10 Lúnasa — Fuair Iosrael réidh le [[Feallmharú Anas Al-Sharif|hAnas Al-Sharif]], iriseoir mór le rá de chuid Al Jazeera, in aerionsaí in Gaza.
* 3 Lúnasa — Fuadaíodh an misinéir Éireannach Gena Heraty ó dhílleachtlann in aice le Port-au-Prince, i [[Háítí]].
* 1 Lúnasa — Thug Donald Trump bata is bóthar d'Erika McEntarfer, ceann an [[Bureau of Labor Statistics]], tar éis tuarascáil lag fostaíochta.
* Lúnasa — D'aimsigh saineolaithe ón tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra cuasnóg [[Cornfhoiche Áiseach|cornfhoichí Áiseacha]] i gcathair Chorcaí.

'''Básanna:'''
* 16 Lúnasa — [[Derry O'Sullivan]], file
* 7 Lúnasa — [[Jim Lovell]], spásaire
* 4 Lúnasa — [[George Morrison]], stiúrthóir scannán

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Fuair [[Acht na dTeangacha Albanacha, 2025|Acht na dTeangacha Albanacha]] (''Acht nan Cànan Albannach''), dlí chun tacú leis an nGaeilge Albanach agus leis an Albainis, an t-aontú ríoga.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.legislation.gov.uk/asp/2025/10/introduction/enacted|teideal=Scottish Languages Act 2025|údar=legislation.gov.uk|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 30 Iúil — Cheap Rialtas na hÉireann [[Justin Kelly]] ina Choimisinéir ar an n[[Garda Síochána]].
* 28 Iúil — [[Aighneas Cambóid - Téalainn 2025|Aighneas idir an Chambóid agus an Téalainn]]: tháinig sos comhraic i bhfeidhm.
* 19 Iúil — Fuair idir 800 agus 900 iasc bás i [[Loch Síleann]] le linn an tsamhraidh bhrothallaigh ([[Aimsir na bliana 2025]]).
* 14 Iúil — Cuireadh tús le tochailt iomlán san áit a mbíodh [[Áras Máithreacha agus Naíonán Thuama]].
* 10 Iúil — Bhagair Donald Trump arís go ngearrfadh sé taraifí thar cuimse ar an Rúis ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.msn.com/en-in/news/India/trump-backs-new-russia-sanctions-bill-that-could-place-500-tariff-on-india/ar-AA1IiFca|teideal=Trump backs new Russia sanctions bill|údar=MSN|dáta=10 Iúil 2025|work=www.msn.com|dátarochtana=2025-07-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag bagairt taraifí thar cuimse a ghearradh ar an Rúis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0710/1522795-trump-ag-bagirt-taraifi-breise-a-ghearradh-ar-an-ruis/|date=2025-07-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 9 Iúil — Cuireadh leagan closleabhair den úrscéal ''[[Madame Lazare]]'' le [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] ar fáil ar Spotify agus ar ardáin eile: an chéad uair a raibh úrscéal Gaeilge ar fáil ar na hardáin mhóra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/likely-scams-tithiocht-agus-cisti-infheistiochta-samhradh-idileach-agus-closleabhar-madame-lazare/|teideal=Likely scams, tithíocht agus cistí infheistíochta, samhradh idileach agus closleabhar ‘Madame Lazare’|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=10 Iúil 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-10}}&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — Shínigh Donald Trump [[One Big Beautiful Bill Act|an tAcht Mór Álainn]] (''One Big Beautiful Bill Act''), príomhreachtaíocht a [[Dara téarma Donald Trump|dhara téarma]].
* Iúil — Ceapadh [[Éilís Ní Dhuibhne]] ina Laureate don Fhicsean Éireannach, 2025–2028.

'''Básanna:'''
* 30 Iúil — [[Seán Rocks]], craoltóir
* 24 Iúil — [[Hulk Hogan]], coraí gairmiúil
* 22 Iúil — [[Ozzy Osbourne]], amhránaí rac-cheoil
* 21 Iúil — [[Breandán Ó Conaire]], scoláire Gaeilge agus dornálaí
* 3 Iúil — [[Diogo Jota]], imreoir sacair Portaingéalach

=== Meitheamh ===
* 28 Meitheamh — Sheinn [[Kneecap]] i [[Féile Glastonbury|bhFéile Glastonbury]], cé go ndúirt Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, [[Keir Starmer]], nár chuí an cheolchoirm.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Kneecap lead Glastonbury in chants against Starmer|url=https://www.rte.ie/entertainment/2025/0628/1520755-kneecap-to-perform-at-glastonbury-amid-calls-for-ban/|date=2025-06-28|language=en|author=RTÉ News}}&lt;/ref&gt;
* 24 Meitheamh — Bhí bua gan choinne ag [[Zohran Mamdani]] i dtoghchán tosaigh an [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Dhaonlathaigh]] do mhéara Nua-Eabhrac.
* 23 Meitheamh — D'fhógair Donald Trump [[Cogadh Iosrael–Iaráin|sos cogaidh idir Iosrael agus an Iaráin]].
* 22 Meitheamh — Rinne na Stáit Aontaithe ionsaí buamála (Oibríocht ''Midnight Hammer'') ar ionaid núicléacha na hIaráine.
* 21 Meitheamh — Bhí an teocht os cionn 35 céim i réigiún Pháras, agus 38 céim in áiteanna ([[Tonnta teasa na hEorpa, 2025]]).
* 20 Meitheamh — [[Pléasc ar an Chraoslach|An Craoslach]]: dhiúltaigh an Coimisiún Pleanála cead pleanála do stáisiún seirbhíse nua ar shuíomh an phléasctha.
* 18 Meitheamh — Tugadh [[Liam Óg Ó hAnnaidh]] (Mo Chara, de chuid Kneecap) os comhair cúirte i Londain, agus é cúisithe faoin dlí frithsceimhlitheoireachta.
* 15 Meitheamh — Chuir Rialtas na hIaráine in iúl go raibh sos cogaidh ag teastáil uaidh le linn [[Cogadh Iosrael–Iaráin|Chogadh Iosrael–Iaráin]].
* 14 Meitheamh — [[Lámhach pholaiteoirí Minnesota 2025|Scaoileadh marbh]] Melissa Hortman, ionadaí Daonlathach i reachtas stát Minnesota, agus a fear céile.
* 13 Meitheamh — Thosaigh [[Cogadh Iosrael–Iaráin]] nuair a d'ionsaigh Iosrael an Iaráin.
* 12 Meitheamh — Tuairt [[Eitilt Air India 171]] in Ahmedabad: maraíodh 241 duine ar bord agus 19 duine ar an talamh.
* 9–13 Meitheamh — [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2025]], a thosaigh sa Bhaile Meánach.
* 9 Meitheamh — [[Agóidí na n-inimirceach le linn réimeas Trump|Imlonnaíodh muirshaighdiúirí de chuid na Stát Aontaithe]] in Los Angeles, gníomh gríosaithe de chuid Trump agus a chúntóra, Stephen Miller.
* 9 Meitheamh — Ghabh fórsaí Iosrael an luamh ''[[Luamh daonchabhrach an Madleen|Madleen]]'' de chuid Chomhghuaillíocht na Saoirse (''Freedom Flotilla Coalition'') amach ó chósta Gaza.
* 7 Meitheamh — Athosclaíodh [[Sceilg Mhichíl]] do chuairteoirí, mí níos déanaí ná mar a bhí beartaithe.
* 6 Meitheamh — Cuireadh tús le [[Agóidí na n-inimirceach le linn réimeas Trump|hagóidí na n-inimirceach]] in Los Angeles.
* 3 Meitheamh — Thit [[Rialtas Schoof]] san Ísiltír nuair a tharraing páirtí Geert Wilders, an PVV, as an gcomhrialtas: comhrialtas a bhí an-fhada amach ar an eite dheas, agus a bhí ag piocadh ar a chéile an t-am go léir.
* 2 Meitheamh — Tháinig an Rúis agus an Úcráin ar chomhréiteach in Iostanbúl maidir le malartú príosúnach ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).
* Meitheamh — Stopadh ag dó guail i [[Stáisiún cumhachta Ghob na Muine]], an t-aon stáisiún cumhachta guail in Éirinn.

'''Básanna:'''
* 28 Meitheamh — [[Oilibhéar Ó Croiligh]], scoláire agus sagart
* 18 Meitheamh — [[Henry Mountcharles]], uasal Angla-Éireannach
* 11 Meitheamh — [[Brian Wilson]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — Ciontaíodh Richard Satchwell i [[Dúnmharú Tina Satchwell|ndúnmharú a mhná céile, Tina]], in Eochaill sa bhliain 2017.
* 28 Bealtaine — Rialaigh Cúirt na Stát Aontaithe um Thrádáil Idirnáisiúnta go raibh [[Cogadh trádála Trump|formhór na dtaraifí a ghearr Trump]] neamhdhleathach.
* 28 Bealtaine — Scriosadh an sráidbhaile [[Tubaiste Blatten|Blatten]] san Eilvéis nuair a thit [[oighearshruth]] anuas air. Toradh an [[Athrú aeráide in 2025|athraithe aeráide]] a bhí sa tubaiste seo, agus na hoighearshruthanna agus an talamh síorshioctha sa cheantar ag leá.
* 26 Bealtaine — [[Eachtra buile bhóthair i Learpholl, 2025|Tiomáineadh carr trí shlua mór]] ag paráid caithréime fhoireann sacair Learphoill i Learpholl; gabhadh Paul Doyle, 53 bliana d'aois, fear gnó agus iar-Royal Marine. Bhí sé as a chrann cumhachta ar dhrugaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0j7exddjneo|teideal=Paul Doyle accused of using car as weapon at Liverpool parade, court told|dáta=2025-05-30|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;
* 23 Bealtaine — D'iarr ceannaire na hEagraíochta Domhanda Sláinte ar Iosrael trócaire a dhéanamh ar na Palaistínigh agus [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|deireadh a chur leis na hionsaithe ar Gaza]].&lt;ref name=&quot;2025-4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Córas sláinte Gaza ar tí titim as a chéile'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0523/1514501-coras-slainte-gaza-ar-ti-titim-as-a-cheile/|date=2025-05-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 21 Bealtaine — Scaoil saighdiúirí Iosraelacha urchair gar do ghrúpa taidhleoirí a bhí ar cuairt ar an [[An Bruach Thiar|mBruach Thiar]]; bhí beirt as Éirinn ina measc.&lt;ref name=&quot;2025-5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Níl aon chúnamh faighte ag Palaistínigh fós, a deir carthanachtaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0521/1514073-meid-easnamhach-foirithinte-a-scaoileadh-isteach-go-gaza-msf/|date=2025-05-21|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Bealtaine — [[Olltoghchán na Portaingéile, 2025|Olltoghchán na Portaingéile]]: bhuaigh an AD, comhghuaillíocht ar dheis ón lár, arís.
* 18 Bealtaine — Bhuaigh méara Bhúcairist, Nicușor Dan, polaiteoir sa lár, [[Toghchán Uachtaránachta na Rómáine, 2024-2025|toghchán uachtaránachta na Rómáine]].
* 17 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2025|Comórtas na hEoraifíse]]: fuair iarracht Iosrael, [[Yuval Raphael]], an scór ab airde i vóta an phobail, beag beann ar an sléacht in Gaza, agus dúirt craoltóirí áirithe gur earcaíodh vótálaithe d'Iosrael.&lt;ref name=&quot;2025-03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/douze-points-diosrael-ceard-sa-diabhal-ba-chuis-leis/|teideal=‘Douze points’ d’Iosrael – céard sa diabhal ba chúis leis?|údar=Alex Hijmans|dáta=21 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-22}}&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|D'ionsaigh Iosrael an tOspidéal Eorpach]] in Khan Yunis; bhí ceannaire Hamas, Mohammed Sinwar, mar sprioc.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 Gaza European Hospital strikes|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_Gaza_European_Hospital_strikes|journal=Wikipedia|date=2025-05-23|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/70-palaistineach-eile-ar-a-laghad-maraithe-in-ionsaithe-iosrael/|teideal=70 Palaistíneach eile ar a laghad maraithe in ionsaithe Iosrael|dáta=2025-05-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-16}}&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — Dúirt Trump go raibh na Stáit Aontaithe ag cur deireadh leis na smachtbhannaí a bhí acu ar an tSiria.
* 13 Bealtaine — Cuireadh ar ceal [[Ciontú éagórach Peter Sullivan|ciontú Peter Sullivan]], a fuarthas ciontach i ndúnmharú mná sa bhliain 1987 agus a chaith 38 bliain i bpríosún.
* 12 Bealtaine — Tháinig na Stáit Aontaithe agus an tSín ar mhargadh sealadach: laghdaíodh taraifí na Stát Aontaithe ar earraí na Síne ó 145% go 30%.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Margadh sealadach idir Meiriceá agus an tSín faoi Tharaifí Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0512/1512405-margadh-sealadach-idir-meiricea-agus-an-tsin-faoi-tharaifi-trump/|date=2025-05-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Bealtaine — Tháinig [[Géarchéim na Caismíre 2025|sos comhraic idir an India agus an Phacastáin]] i bhfeidhm.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Sos comhraic idir an India agus an Phacastáin'-Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0510/1512117-an-teannas-ag-gearu-i-gconai-idir-an-india-agus-an-phacastain/|date=2025-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Bealtaine — Tháinig ceannairí Eorpacha agus Rialtas na hÚcráine ar shocrú i gCív maidir le [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|sos comhraic 30 lá]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Socrú déanta i gCív|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0510/1512134-mor-cheannairi-na-heorpa-i-gciv/|date=2025-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 8 Bealtaine — Toghadh Robert Prevost ina phápa, [[Pápa Leon XIV|an Pápa Leon XIV]], ag an gceathrú vóta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/10-bealtaine-2025-maigh-eo/id1525428808?i=1000707861745|teideal=Nuacht Mhall (Maigh Eo)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=10 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-05-10}}&lt;/ref&gt;
* 7 Bealtaine — [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|D'ionsaigh Iosrael margadh agus bialann]] i Sráid Wehda in Rimal, Gaza; maraíodh 33 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2025-6&quot; /&gt;
* 7 Bealtaine — Thosaigh [[Géarchéim na Caismíre 2025|cogaíocht idir an India agus an Phacastáin]] nuair a rinne an India ionsaithe diúracán ar an bPacastáin.
* 6 Bealtaine — Toghadh [[Friedrich Merz]] (CDU) ina Sheansailéir ar an nGearmáin, i gcomharbas ar [[Olaf Scholz]] (SPD).

'''Básanna:'''
* 28 Bealtaine — [[Ngũgĩ wa Thiong'o]], scríbhneoir Céiniach
* 26 Bealtaine — [[Aogán Ó Muircheartaigh]], craoltóir
* 17 Bealtaine — [[Paul Durcan]], file
* 11 Bealtaine — [[Paddy O’Toole]], polaiteoir agus Aire Gaeltachta (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 30 Aibreán — [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Shínigh an Úcráin agus na Stáit Aontaithe conradh]] a thug tosaíocht do Mheiriceá ar acmhainní mianraí na hÚcráine.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Margadh Trump déanta théis achrainn faoi mhianraí na hÚcráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0501/1510577-margadh-trump-deanta-theis-achrainn-faoi-mhianrai-na-hucraine/|date=2025-05-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 29 Aibreán — Rinne Trump comóradh ar a [[Dara téarma Donald Trump|chéad 100 lá in oifig]] le slógadh in Michigan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Comóradh déanta ag Trump ar a chéad 100 lá in oifig|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0430/1510284-comoradh-deanta-ag-trump-ar-a-chead-100-la-in-oifig/|date=2025-04-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 28 Aibreán — [[Olltoghchán Cheanada 2025]]: d'fhan an Páirtí Liobrálach i gcumhacht, faoi stiúir [[Mark Carney]].
* 25 Aibreán — Thug [[Virginia Giuffre]], duine d'íospartaigh [[Jeffrey Epstein]], lámh ina bás féin.
* 22 Aibreán — [[Ionsaí sceimhlitheoireachta Pahalgam, 2025|Ionsaí sceimhlitheoireachta in Pahalgam]] i gCaismír: maraíodh 26 duine. Chuir an India Conradh Uiscí an Indus (1960) ar fionraí;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indus Waters Treaty|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indus_Waters_Treaty|journal=Wikipedia|date=2025-04-25|language=en}}&lt;/ref&gt; dúirt an Phacastáin gurbh ionann sin agus cogadh a fhógairt.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cd7vjyezypqo|teideal=Pahalgam attack: Will India suspending Indus Waters Treaty affect Pakistan?|dáta=2025-04-25|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-04-25}}&lt;/ref&gt;
* 20 Aibreán — Ceiliúradh Aifreann na Cásca den uair dheireanach i [[Teach Pobail Mhuire (Doirí Beaga)|dTeach Pobail Mhuire]] sna [[Doirí Beaga]].
* 16 Aibreán — Osclaíodh go hoifigiúil an t-[[Idirnascaire Greenlink|idirnascaire leictreachais Greenlink]] idir Éire agus an Bhreatain Bheag.
* 16 Aibreán — Rialaigh [[Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe]] go mbaineann na téarmaí &quot;[[Bean|bean]]&quot; agus &quot;gnéas&quot; i ndlí an chomhionannais le bean bhitheolaíoch agus gnéas bitheolaíoch amháin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://supremecourt.uk/uploads/uksc_2024_0042_press_summary_8a42145662.pdf|teideal=Summary|údar=supremecourt.uk|dáta=16 Aibreán 2025|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.supremecourt.uk/cases/uksc-2024-0042|teideal=For Women Scotland Ltd (Appellant) v The Scottish Ministers (Respondent) - UK Supreme Court|language=en|work=www.supremecourt.uk|dátarochtana=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;
* 9 Aibreán — D'fhógair Trump sos 90 lá ar [[Cogadh trádála Trump|na taraifí arda]] a bhí beartaithe aige; d'ardaigh an NASDAQ 12% ([[Cliseadh na stocmhargaí 2025|cliseadh na stocmhargaí]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sos-taraifi-90-la-fogartha-ag-donald-trump-taraif-ar-an-tsin-ardaithe/|teideal=Sos taraifí 90 lá fógartha ag Donald Trump, taraif ar an tSín ardaithe|dáta=2025-04-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 8–12 Aibreán — Bhí idir theaspach agus thriomach in Éirinn, agus an teocht chomh hard le 21 céim; d'iarr Uisce Éireann ar an bpobal a bheith spárálach le huisce.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Teocht chomh hard le 20 céim inniu, 21 céim amárach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0409/1506630-teocht-chomh-hard-le-20-ceim-inniu-21-ceim-amarach/|date=2025-04-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 8 Aibreán — Dúirt Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, Keir Starmer, go raibh a rialtas ag déanamh a mharana ar rialú cúirte i mBéal Feirste faoi fhiosrúchán poiblí ar [[Dúnmharú Sheáin Brown|dhúnmharú Sheáin Brown]] (1997).
* 4 Aibreán — [[Cliseadh na stocmhargaí 2025|Cliseadh na stocmhargaí]]: glanadh 5% eile de luach na gcuideachtaí ar [[Wall Street]].&lt;ref name=&quot;2025-02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cíor thuathail tarraingthe ag Trump ar na stocmhargaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0407/1506239-cior-thuathail-tarraingthe-ag-trump-ar-na-stocmhargai/|date=2025-04-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 2 Aibreán — Thosaigh [[Cogadh trádála Trump|cogadh trádála Trump]] i ndáiríre: d'fhógair sé taraifí ar bheagnach gach tír ar &quot;Lá na Saoirse&quot;.

'''Básanna:'''
* 25 Aibreán — [[Virginia Giuffre]], gníomhaí ar son íospartach gáinneála gnéis
* 21 Aibreán — An [[Pápa Proinsias]]
* 3 Aibreán — [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]], peileadóir agus bainisteoir

=== Márta ===
* 28 Márta — Thug Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe, [[J. D. Vance]], cuairt ar an nGraonlainn; cháin polaiteoirí sa Ghraonlainn agus sa Danmhairg an turas ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22499899/|teideal=Tús Áite: An Ghraonlainn|údar=RnaG|dáta=2025-03-24|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Vance cáinte sa Danmhairg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0329/1504753-vance-cainte-sa-danmhairg/|date=2025-03-29|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 28 Márta — [[Crith talún Mhaenmar, 2025|Crith talún sa Mhaenmar]]: maraíodh breis is 5,000 duine.
* 24 Márta — [[Signalgate]]: d'fhoilsigh an iris ''The Atlantic'' comhrá grúpa ar an aip Signal inar phléigh [[Pete Hegseth]] agus oifigigh eile pleananna d'ionsaithe ar na Hútaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/mar/26/new-revelations-us-signal-leak-claims-doubt-yemen|teideal=Signal leak revelations expose US officials’ lies about what was shared|údar=Peter Beaumont|dáta=2025-03-26|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=United States government group chat leak|url=https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_government_group_chat_leak|journal=Wikipedia|date=2025-03-29|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 23 Márta — [[Marú oibrithe cabhracha i Rafah, 2025|Maraíodh oibrithe cabhracha]] in Rafah.
* 18 Márta — Bhris Iosrael an sos cogaidh in Gaza ([[Ionsaithe Iosrael ar Gaza, Márta 2025]]).
* 18 Márta — D'éirigh le [[Friedrich Merz]] agus [[Olaf Scholz]] an coscán ar fhiacha i mBunreacht na Gearmáine a scaoileadh.
* 15 Márta — Rinne fórsaí Mheiriceá ionsaithe aeir ar na Hútaithe san Éimin ([[Géarchéim na Mara Rua]]).
* 10 Márta — [[Imbhualadh sa Mhuir Thuaidh, 2025|Imbhualadh sa Mhuir Thuaidh]]: bhuail lastlong in aghaidh tancaeir breosla amach ó inbhear an Humber.
* 3 Márta — Chuir na Stáit Aontaithe stop leis an gcúnamh míleata don Úcráin, chun brú a chur uirthi dul i mbun [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]] leis an Rúis.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stop curtha ag Trump le cúnamh míleata don Úcráin faoi láthair|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0304/1500079-stop-curtha-ag-trump-le-cunamh-mileata-don-ucrain-faoi-lathair/|date=2025-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Márta — Ba é Márta 2025 an Márta ba theo dár taifeadadh riamh san Eoraip, dar le [[Clár Copernicus|Copernicus]] (agus focal ar bith faoi ar tuairisc.ie ná ar rte.ie).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://climate.copernicus.eu/second-warmest-march-globally-large-wet-and-dry-anomalies-europe|teideal=Second-warmest March globally, large wet and dry anomalies in Europe|údar=Copernicus|dáta=2025-04-08|work=climate.copernicus.eu|dátarochtana=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;
* Márta — [[Ionsaithe Iosrael ar an mBruach Thiar]]: díbríodh 40,000 Palaistíneach as campaí teifeach, [[Campa teifeach Jenin|Jenin]] ina measc, agus níor ligeadh dóibh filleadh.
* Márta — Scaip an mhéim [[6-7 (méim)|&quot;6-7&quot;]] i scoileanna sna Stáit Aontaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://storebrands.com/gopuff-taps-viral-trend-exclusive-launch-6-7-water|teideal=Gopuff Taps Into Viral Trend with Exclusive Launch of 6 7 Water|language=en|work=Store Brands|dátarochtana=2025-10-21}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 21 Márta — [[George Foreman]], dornálaí
* 20 Márta — [[Eddie Jordan]], fiontraí agus craoltóir
* 1 Márta — [[Pat Ingoldsby]], file agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — Bhí [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cruinniú teasaí]] ag Volodymyr Zelensky le Donald Trump agus J. D. Vance sa Teach Bán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Níor chóir géilleadh don Rúis&quot;, a dúirt Zelensky le Trump inniu|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0228/1499558-nior-choir-geilleadh-don-ruis-a-duirt-zelensky-le-trump-inniu/|date=2025-02-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — D'eitil [[Andrew Tate|Andrew agus Tristan Tate]] ón Rómáin go [[Fort Lauderdale]], tar éis do Rialtas na Rómáine an cosc taistil a bhí orthu a ardú.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2025/feb/27/andrew-tate-tristan-romania-us|teideal=Andrew Tate and brother land in US from Romania after travel ban lifted|údar=Jon Henley, Emine Sinmaz, Richard Luscombe|dáta=2025-02-27|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-02-27}}&lt;/ref&gt;
* 26 Feabhra — Reáchtáladh an chéad chruinniú de chomh-aireacht Trump; bhí ról lárnach ag Elon Musk sna ciorruithe ar sheirbhísí poiblí ([[Roinn Éifeachtúlachta Rialtais]]).
* 26 Feabhra — Rinneadh aisghairm i dTuaisceart Éireann ar an [[Acht (Éire) Riar na Córa (Teanga) 1737|Acht Riar na Córa (Teanga) 1737]], a chuir cosc ar an nGaeilge sna cúirteanna ann ar feadh beagnach 300 bliain.&lt;ref name=&quot;2025-04&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceim-dli-le-gaeilge-le-cur-ar-fail-ag-ollscoil-na-banriona-den-chead-uair/|teideal=Céim dlí le Gaeilge le cur ar fáil ag Ollscoil na Banríona den chéad uair|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=27 Meitheamh 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-29}}&lt;/ref&gt;
* 24 Feabhra — Díbríodh [[Lynn Boylan]], Feisire Eorpach, as Iosrael; d'fhoilsigh na hIosraelaigh grianghraif di ar na meáin shóisialta, sárú ar a sonraí pearsanta.
* 23 Feabhra — [[Olltoghchán na Gearmáine 2025]]: bhí an CDU/CSU, faoi stiúir [[Friedrich Merz]], i bhfad chun tosaigh, le thart ar 29% den vóta.
* 20 Feabhra — [[Scannal Luis Rubiales|Ciontaíodh Luis Rubiales]] i bpóg a thabhairt don imreoir sacair Jenni Hermoso in aghaidh a tola.
* 19 Feabhra — Chuir Donald Trump an milleán ar an Úcráin faoin [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|gcogadh]].&lt;ref&gt;Bréag de chuid Trump a bhí ann go cinnte: rinne an [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Rúis ionradh ar an Úcráin]] in 2022, agus maraíodh na céadta míle duine – idir shaighdiúirí agus shibhialtaigh – de bharr na cogaíochta, 2022–2025.&lt;/ref&gt; Dúirt Zelensky go raibh Trump faoi gheasa ag mífhaisnéis; d'aisfhreagair Trump gur &quot;deachtóir&quot; a bhí i Zelensky nár ghair olltoghchán in 2024 (le linn an chogaidh, rud a bhí dodhéanta).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=File fuar déanta ag Trump de cheasacht na hÚcráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0219/1497605-file-fuar-deanta-ag-trump-de-cheasacht-na-hucraine/|date=2025-02-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mas-siochain-ata-uait-ullmhaigh-don-chogadh/|teideal=‘Más síocháin atá uait, ullmhaigh don chogadh’|údar=Alex Hijmans|dáta=19 Feabhra 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-19}}&lt;/ref&gt;
* 18 Feabhra — Reáchtáladh [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]] idir na Stáit Aontaithe agus an Rúis san Araib Shádach.
* 14 Feabhra — Dúirt Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe, [[J. D. Vance]], ag Comhdháil Slándála München go raibh &quot;sirriam nua sa bhaile&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 JD Vance speech at the Munich Security Conference|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_JD_Vance_speech_at_the_Munich_Security_Conference|journal=Wikipedia|date=2025-02-17|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tús Áite: Comhdháil Slándála Munich le John Maguire|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22488733-tus-aite-comhdhail-slandala-munich/|language=ga-IE|author=Nuacht RnaG|date=14 Feabhra 2025}}&lt;/ref&gt;
* 12 Feabhra — Labhair Trump ar an nguthán le hUachtarán na Rúise, [[Vladimir Putin]], faoin Úcráin, gan dul i gcomhairle le ceannairí na hEorpa.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|teideal=After Putin call, Trump says negotiations to end Ukraine war will start ‘immediately’ {{!}} CNN Politics|údar=Kaitlan Collins, Kevin Liptak|dáta=2025-02-12|language=en|work=CNN|dátarochtana=2025-02-17}}&lt;/ref&gt;
* 4 Feabhra — Mhol Donald Trump go ndíbreofaí [[Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta|na Palaistínigh as Gaza]] go buan, agus go ndéanfaí &quot;Riviera an Mheánoirthir&quot; den áit.
* 4 Feabhra — [[Ionsaí lámhaigh Örebro, 2025|Maraíodh deichniúr]] in ionsaí lámhaigh ar ionad oideachais do dhaoine fásta in Örebro, sa tSualainn.
* Feabhra — Rinne Trump agus Elon Musk [[Dara téarma Donald Trump|iarracht áisíneachtaí de chuid na Stát Aontaithe a dhúnadh]] nó a laghdú, [[United States Agency for International Development|USAID]] ina measc.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cúlghairm déanta ag Trump ar chead slándála Joe Biden|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0208/1495509-culghairm-deanta-ag-trump-ar-chead-slandala-joe-biden/|date=2025-02-08|language=ga}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 25 Feabhra — [[Henry Kelly]], craoltóir
* 24 Feabhra — [[Roberta Flack]], amhránaí
* 18 Feabhra — [[Gene Hackman]], aisteoir

=== Eanáir ===
* 24 Eanáir — Bhuail [[Stoirm Éowyn]] Éire agus an Bhreatain: an stoirm ba mheasa in Éirinn ó 1961. Fágadh 768,000 teach, feirm agus gnó gan leictreachas.&lt;ref name=&quot;2025-0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Stoirm ghéar gan chuimse'-BSL|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0124/1492783-stoirm-ghear-gan-chuimse-bsl/|date=2025-01-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 23 Eanáir — Toghadh [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]] ina Thaoiseach don dara huair ([[Rialtas an 34ú Dáil]]); fuair sé séala a oifige ón Uachtarán, [[Mícheál D. Ó hUigínn]].
* 20 Eanáir — Bunaíodh [[Roinn Éifeachtúlachta Rialtais|an Roinn Éifeachtúlachta Rialtais]] (DOGE), faoi stiúir Elon Musk.
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Donald Trump]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán ar na Stáit Aontaithe]] [[Dara téarma Donald Trump|den dara huair]].
* 15 Eanáir — Shocraigh Iosrael agus Hamas [[Cogadh Iosrael-Gaza|sos cogaidh in Gaza]]; ina dhiaidh sin, ghéaraigh an foréigean sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar]].
* 10 Eanáir — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Scaoileadh Donald Trump gan choinníoll]] sa chás faoin íocaíocht cheilte $130,000 le [[Stormy Daniels]], ós rud é go raibh sé le hinsealbhú ina Uachtarán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Píonós gearrtha ar an Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490093-pionos-le-gearradh-inniu-ar-an-uachtaran-trump/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Dúirt seirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]] gurbh í 2024 an bhliain ba theo ó cuireadh tús le taifid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Bhris ráig den [[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]] amach sa Ghearmáin, gar do Bheirlín: an chéad uair a aimsíodh an galar sa tír ó na 1980idí.
* 7 Eanáir — Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|falscaithe]] amach in Los Angeles agus sna ceantair máguaird; ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;
* 7 Eanáir — [[Crith talún sa Tibéid, 2025|Crith talún sa Tibéid]], gar don teorainn le [[Neipeal]].
* 6 Eanáir — D'fhógair [[Justin Trudeau]], príomhaire Cheanada, go n-éireodh sé as.
* 1 Eanáir — [[Pléascadh Cybertruck in Las Vegas, 2025|Phléasc trucailín Tesla lasmuigh d'Óstán Trump in Las Vegas]]; thug an tiománaí, saighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe, lámh ina bhás féin.
* 1 Eanáir — Maraíodh 14 duine agus gortaíodh 57 eile in [[Ionsaí trucailín i New Orleans, 2025|ionsaí trucailín in New Orleans]]. Iarshaighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe ba ea an sceimhlitheoir.
* Eanáir — D'éirigh [[An Ghraonlainn|an Ghraonlainn]] ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Eorpach: thug Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil uirthi, agus ar Chanáil Phanama ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/25/trump-greenland-denmark|teideal=Trump again demands to buy Greenland in ‘horrendous’ call with Danish PM|údar=Maya Yang|dáta=2025-01-28|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-12-23}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 7 Eanáir — [[Jean-Marie Le Pen]], polaiteoir Francach
* 4 Eanáir — [[Eleanor Maguire]], néareolaí
* 3 Eanáir — [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta]], amhránaí ar an sean-nós agus craoltóir
* 2 Eanáir — [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir ([[Coiscéim]])

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2025: [[Seán Mac Mathúna]], scríbhneoir; [[Manchán Magan]], scríbhneoir agus craoltóir; [[Gordon McCoy]], múinteoir Gaeilge; [[George Morrison]], stiúrthóir scannán; [[Derry O'Sullivan]], file; [[Paddy O’Toole]], Aire Gaeltachta; [[Seosamh Ó Braonáin]], craoltóir; [[Breandán Ó Conaire]], scoláire agus dornálaí; [[Oilibhéar Ó Croiligh]], sagart agus scoláire; [[Seoirse Ó Dochartaigh]], ceoltóir; [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]], peileadóir; [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta]], amhránaí sean-nóis; [[Aogán Ó Muircheartaigh]], craoltóir; [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir; agus [[Seán Rocks]], craoltóir
* Na hÉireannaigh: [[Paddy Cooney]], FG; [[Margaretta D’Arcy]], gníomhaí; [[Paul Durcan]], file; [[Pat Ingoldsby]], file; [[Eddie Jordan]], fiontraí; [[Henry Kelly]], craoltóir; an tSiúr [[Stanislaus Kennedy]], gníomhaí; [[Gerard Lynch]], FG; [[Eleanor Maguire]], néareolaí; [[Martin Mansergh]], FF; [[Ed Moloney]], iriseoir; agus [[Henry Mountcharles]], tiarna talún
* Thar lear: an [[Pápa Proinsias]]; [[Brigitte Bardot]], ban-aisteoir Francach; [[Dick Cheney]], Leas-Uachtarán SAM 2001–2009; [[Roberta Flack]], amhránaí; [[Frank Gehry]], ailtire; [[Virginia Giuffre]], gníomhaí; [[Jane Goodall]], saineolaí ar shimpeansaithe; [[Gene Hackman]], aisteoir; [[Diane Keaton]], ban-aisteoir; [[Joan Bennett Kennedy]], bean chéile Ted Kennedy tráth; [[Charlie Kirk]], gníomhaí coimeádach; [[Jean-Marie Le Pen]], pobalóir Francach; [[Jim Lovell]], spásaire; [[Ozzy Osbourne]], ceoltóir; [[Robert Redford]], aisteoir; [[Tom Stoppard]], drámadóir; [[James Watson]], bitheolaí; agus [[Brian Wilson]], ceoltóir

== [[2024]] ==
* [[Aimsir na bliana 2024]]: an bhliain ba theo a taifeadadh riamh.
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2024|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 25 Nollaig — Tuairt [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]].
* 23 Nollaig — D'fhógair François Bayrou (ón lár), príomhaire nua na Fraince, [[Olltoghchán na Fraince, 2024|a rialtas]].
* 19 Nollaig — Ciontaíodh 48 fear in [[Éigniú Gisèle Pelicot|éigniú Gisèle Pelicot]]; níor éirigh leis na póilíní teacht ar 23 fear eile.
* 17 Nollaig — [[Feallmharú an Ghinearáil Kirillov|Feallmharaíodh an Ginearál Rúiseach Kirillov]]. Bhí an Úcráin tar éis é a chúiseamh i gcoireanna cogaidh, as armlón ceimiceach a úsáid san Úcráin.
* 14–15 Nollaig — Bhuail [[Cioclón Chido]] Mayotte agus an Mhósaimbíc go dona; is beag crann a fágadh ina sheasamh ar oileán Mayotte.
* 12 Nollaig — D'fhógair Rialtas na hÉireann go dtacódh sé le [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|caingean dlí na hAfraice Theas in aghaidh Iosrael]] sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta.
* 6–7 Nollaig — Bhuail Stoirm Darragh [[Calafort Caergybi]] go dona.
* 4 Nollaig — Thit rialtas Barnier (ar dheis ón lár) sa Fhrainc nuair a tháinig na hantoiscigh, an ''Rassemblement National'' agus an ''Front Populaire'', i bpáirt le chéile chun tabhairt air éirí as.
* 4 Nollaig — [[Dúnmharú Brian Thompson|Caitheadh Brian Thompson]] de chuid UnitedHealthcare in Manhattan. Gabhadh Luigi Mangione ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 29 Nollaig — [[Jimmy Carter]], Uachtarán na Stát Aontaithe 1977–1981, 100 bliain d'aois
* 20 Nollaig — [[Gearóid Ó Cairealláin]], iriseoir agus gníomhaí teanga

=== Samhain ===
* 29 Samhain — [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán na hÉireann]], chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh.
* 29 Samhain — Vótáil Teach na dTeachtaí (Westminster) i bhfabhar [[An Bille um Bás Cuidithe (Sasana agus an Bhreatain Bheag)|an Bhille um Bás Cuidithe]] ag an dara léamh.
* 27 Samhain — Tháinig [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah]] i bhfeidhm.
* 23 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2024|COP29]]: tháinig na toscairí ar chomhaontú faoi 300 billiún dollar sa bhliain faoin mbliain 2035.
* 5 Samhain — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe]]: bhuaigh Trump gan stró, agus Teach na nIonadaithe agus an Seanad aige.
* 1 Samhain — Níor thángthas ar chomhaontú ag deireadh [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|COP16]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht.
* 1 Samhain — Bunaíodh an feachtas [[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]] chun dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].

'''Básanna:'''
* 26 Samhain — [[Gemma Hussey]], polaiteoir (Fine Gael)
* 7 Samhain — [[Kathleen Watkins]], cláirseoir agus craoltóir

=== Deireadh Fómhair ===
* 29 Deireadh Fómhair — Maraíodh 231 duine de bharr [[Tuilte sa Spáinn, 2024|maidhmeanna tuile in oirthear na Spáinne]].
* 16 Deireadh Fómhair — Maraíodh ceannaire [[Hamas]], Yahya Sinwar; bhí sé gortaithe, ina shuí ar chathaoir i dteach scriosta.
* 1 Deireadh Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin]]. Easáitíodh 1,200,000 duine de bharr an chogaidh (daonra na tíre: 5.4 milliún).

'''Básanna:'''
* 16 Deireadh Fómhair — [[Liam Payne]], amhránaí; thit sé ó bhalcóin óstáin, agus é faoi thionchar drugaí
* 15 Deireadh Fómhair — An Ginearál Sir [[Mike Jackson]], oifigeach in Arm na Breataine
* 3 Deireadh Fómhair — [[Mary O'Rourke]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Meán Fómhair ===
* 27 Meán Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Maraíodh ceannaire Hezbollah, Hassan Nasrallah]], agus ceannairí eile.
* 26 Meán Fómhair — Bhuail [[Hairicín Helene, 2024|Hairicín Helene]] na Stáit Aontaithe. Fágadh muintir Carolina Thuaidh in umar na haimléise.
* 17–18 Meán Fómhair — [[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024|Phléasc Iosrael na mílte glaoire agus siúlscéalaithe]] sa Liobáin agus sa [[An tSiria|tSiria]].
* 15 Meán Fómhair — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|dara hiarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 9 Meán Fómhair — Dúirt Mary Robinson gur mór an náire [[Coimhlint na Súdáine, 2023|&quot;an neamhshuim atá á léiriú ag an bpobal idirnáisiúnta&quot; sa tSúdáin]].
* 3 Meán Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|Ionsaí diúracán de chuid na Rúise ar Poltava]] san Úcráin.

=== Lúnasa ===
* 28 Lúnasa — Osclaíodh na [[Cluichí Parailimpeacha 2024|Cluichí Parailimpeacha]] i bPáras.

'''Básanna:'''
* 21 Lúnasa — [[Nell McCafferty]], iriseoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — [[Feallmharú Ismail Haniyeh|Feallmharaíodh ceannaire polaitíochta Hamas, Ismail Haniyeh]], in Tehran.
* 30 Iúil — Thosaigh [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|agóidí agus círéibeacha frith-inimirce]] sa Ríocht Aontaithe, agus i mBéal Feirste chomh maith. Scaipeadh go leor mífhaisnéise.
* 26 Iúil – 11 Lúnasa — [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024|Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh]] i bPáras.
* 21 Iúil — D'fhógair Joe Biden [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|nach mbeadh sé ina iarrthóir]] d'ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh.
* 21 Iúil — [[Aimsir na bliana 2024|An lá ba theo riamh]] ar fud an domhain ó cuireadh tús le taifid.
* 19 Iúil — [[Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise 2024|Eachtra CrowdStrike]]: cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise.
* 13 Iúil — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|chéad iarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 7 Iúil — [[Olltoghchán na Fraince, 2024|Olltoghchán na Fraince]]: timpeall 220 suíochán don chomhghuaillíocht sa lár agus ar dheis a bhain le Macron, 192 suíochán don ''Front Populaire'' agus 142 suíochán don ''Rassemblement National''.
* 4 Iúil — [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán na R-A i dTuaisceart Éireann]]: fuair Sinn Féin an sciar ba mhó den vóta, agus chaill an DUP trí shuíochán.
* 4 Iúil — Scriosadh na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán na Ríochta Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 27 Iúil — [[Edna O'Brien]], údar

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Díospóireacht Biden-Trump]]. D'fhág sí na Daonlathaigh buartha faoi aois Biden, faoina shláinte agus faoi ghéire a intinne.
* 17 Meitheamh — Ag ócáid tiomsaithe airgid, [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|d'fhan Joe Biden ina staic]] nuair a bhí sé in ainm is an stáitse a fhágáil. B'éigean do Bharack Obama breith ar lámh air agus é a threorú.
* 14 Meitheamh — Atoghadh [[Cyril Ramaphosa]] ina uachtarán ar an Afraic Theas don dara téarma.
* 8 Meitheamh — [[Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024|Saoradh na ngiall i Nuseirat]], le damáiste comhthaobhach ollmhór, le linn an [[Cogadh Iosrael-Gaza|Chogaidh Iosrael-Gaza]].
* 7–12 Meitheamh — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa 2024]] sa Róimh.
* 7 Meitheamh — [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|Toghcháin áitiúla na hÉireann]]: an chéad uair riamh a raibh deis ag daoine i gcathair Luimnigh méara a thoghadh.
* 6–9 Meitheamh — [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghchán Pharlaimint na hEorpa]]: bhí Páirtí an Phobail Eorpaigh (de chuid FG agus Ursula von der Leyen) fós ar an ngrúpa ba mhó.
* 6 Meitheamh — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza|D'ionsaigh Iosrael scoil i gcampa dídeanaithe Nuseirat]], i lár stráice Gaza. Bhí an scoil faoi stiúir na Náisiún Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 25 Meitheamh — [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], tráchtaire CLG
* 21 Meitheamh — [[Pádraig Ó Baoighill]], údar
* 8 Meitheamh — [[Charlie Lennon]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Ciontaíodh Donald Trump i gcalaois]].
* 29 Bealtaine — [[Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024|Olltoghchán na hAfraice Theas]].
* 24 Bealtaine — [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|Thug an CBI ordú d'Iosrael deireadh a chur láithreach bonn leis an mórionsaí]] ar chathair Rafah i ndeisceart Gaza.
* 19 Bealtaine — Tháinig an scannán corpuafáis ''[[The Substance (scannán 2024)|The Substance]]'' amach in Cannes; díríonn sé an spotsolas ar an mbrú a chuirtear ar mhná a bheith óg, álainn agus 'foirfe'.
* 18 Bealtaine — Tháinig an scannán ''[[Black Dog (scannán 2024)|Black Dog]]'', a stiúir Guan Hu, amach in Cannes.
* 7 Bealtaine — Chinn bainistíocht Choláiste na Tríonóide [[Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín|dífheistiú a dhéanamh ó institiúidí de chuid Iosrael]].
* 1 Bealtaine — Tháinig an [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais]] i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 26 Bealtaine — [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], sagart agus scríbhneoir
* 18 Bealtaine — [[Tony O'Reilly]], fear gnó
* 10 Bealtaine — [[Mary Banotti]], polaiteoir (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 29 Aibreán — Bhuail [[Tuilte Rio Grande do Sul, 2024|tuilte]] stát Rio Grande do Sul, i bhfíordheisceart na Brasaíle.
* 10 Aibreán — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|Chomhaontú Imirce agus Tearmainn]].
* 1 Aibreán — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen]] i lár [[stráice Gaza]].

=== Márta ===
* 26 Márta — Thug [[Titim an droichid Francis Scott Key|droichead Francis Scott Key]] in Maryland uaidh nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca.
* 22 Márta — Maraíodh 145 duine ar a laghad in [[Ionsaí ar Halla Crocus Mhoscó, 2024|ionsaí sceimhlitheoireachta de chuid an Stáit Ioslamaigh]] sa Rúis.
* 17 Márta — Bhí ollbhua ag Putin i [[Toghchán Uachtaránachta na Rúise 2024|dtoghchán uachtaránachta na Rúise]]: 88% den vóta.
* 13 Márta — Rith Parlaimint na hEorpa [[An tAcht um Intleacht Shaorga|an tAcht um Intleacht Shaorga]], dlí chun an intleacht shaorga a rialú.
* 8 Márta — [[Oibríocht Kenova]]: foilsíodh an chéad tuarascáil eatramhach faoi Freddie Scappaticci (''Stakeknife'').
* 8 Márta — Theip ar an [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|39ú Leasú]] agus ar an [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|40ú Leasú]] ar Bhunreacht na hÉireann.

'''Básanna:'''
* 18 Márta — [[Rose Dugdale]], poblachtánach (IRA)
* 11 Márta — [[Charlie Bird]], iriseoir agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 29 Feabhra — [[Sléacht Al-Rashid]]: scaoil saighdiúirí Iosraelacha le slua mór a bhí bailithe timpeall ar leoraithe lán de lón cabhrach.
* 28 Feabhra — Rialaigh an Ard-Chúirt i mBéal Feirste go sáraíonn cuid d'[[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|Acht Oidhreachta na dTrioblóidí]] an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/reachtaiocht-rialtas-na-breataine-faoi-eachtrai-na-dtriobloidi-midhleathach/|teideal=Reachtaíocht Rialtas na Breataine faoi eachtraí na dTrioblóidí ‘mídhleathach’|dáta=2024-02-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/uk/uks-northern-ireland-amnesty-law-breach-human-rights-court-rules-2024-02-28/|teideal=UK's Northern Ireland amnesty law in breach of human rights, court rules|údar=reuters.com|dáta=2024-02-28|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-68419238|teideal=NI Troubles: Legacy Act immunity clause 'breaches' human rights|dáta=2024-02-28|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]].
* 22 Feabhra — [[IM-1|Thuirling IM-1]], spásárthach de chuid Intuitive Machines, gar do mhol theas na gealaí.
* 19 Feabhra — Thosaigh [[Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha|imscrúdú na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil Iosrael ar chríocha Palaistíneacha]] sa Háig.
* 17 Feabhra — Tháinig [[Acht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh|an tAcht um Sheirbhísí Digiteacha]] i bhfeidhm in Éirinn.
* 14 Feabhra — [[Scannal íocaíochta RTÉ]]: tháinig sé chun solais gur tugadh íocaíochtaí iomarcaíochta ollmhóra do dhaoine áirithe nuair a d'fhág siad RTÉ sna 2020idí.

'''Básanna:'''
* 16 Feabhra — [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach, sa champa géibhinn san [[An tArtach|Artach]] ina raibh sé faoi choimeád
* 6 Feabhra — [[John Bruton]], Taoiseach 1994–1997 (Fine Gael)

=== Eanáir ===
* 5 Eanáir — B'éigean d'[[Eitilt Alaska Airlines 1282|Eitilt 1282 de chuid Alaska Airlines]] tuirlingt éigeandála a dhéanamh nuair a séideadh ceann d'fhuinneoga agus taobhphainéal an eitleáin amach.
* 1 Eanáir — Bhuail [[Crith talún Noto, 2024|crith talún Noto]] cósta thiar na Seapáine; fuair 504 duine bás (go díreach agus go hindíreach).
* Eanáir — Lean [[Géarchéim na Mara Rua]] ar aghaidh.

'''Básanna:'''
* 5 Eanáir — [[Catrìona NicGumaraid]], file Gaeilge na hAlban
* 2 Eanáir — An Ginearál Sir [[Frank Kitson]], oifigeach in Arm na Breataine

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2024: [[Pádraig Ó Baoighill]], údar; [[Charlie Lennon]], ileolaí srl.; [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], CLG; [[Catrìona NicGumaraid]], file; [[Gearóid Ó Cairealláin]], Gael; agus [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], Athair
* Na hÉireannaigh: [[Mary Banotti]], FG; [[Charlie Bird]], iriseoir; [[John Bruton]], FG; [[Rose Dugdale]], IRA; [[Gemma Hussey]], FG; [[Nell McCafferty]], iriseoir; [[Edna O'Brien]], údar; [[Tony O'Reilly]], fiontraí; [[Mary O'Rourke]], FF; agus [[Kathleen Watkins]], cláirseoir
* Thar lear: [[Jimmy Carter]], Uachtarán SAM 1977–1981; [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach; agus [[Liam Payne]], amhránaí Sasanach
* Áit ar leith: an Ginearál Sir [[Mike Jackson|Michael David Jackson]], GCB, CBE, DSO, DL, agus an Ginearál Sir [[Frank Kitson]], GBE, KCB, MC &amp; Bar, DL

== [[2023]] ==
[[Íomhá:ECDM_20230711_World_Temperature_Anomaly_June.pdf|deas|mion|220px|Aimhrialtacht teochta dhomhanda, Meitheamh 2023. Foinse: ERCC (Emergency Response Coordination Centre)]]
[[Íomhá:Tasnim News Agency - Footage from Israeli airstrikes levelling Gazan buildings.webm|deas|mion|220px|9 D.F. 2023 in [[Stráice Gaza|Gaza]]: [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|Coimhlint Iosrael-Hamas]]]]
[[Íomhá:Has the World Forgotten the War in Sudan-.webm|deas|mion|220px|VOA: &quot;Has the World Forgotten the War in Sudan?&quot;, [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]]]
[[Íomhá:Hroza after missile strike, 2023-10-05 (52).jpg|deas|mion|220px|[[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]] san Úcráin agus a íospartaigh, 5 Deireadh Fómhair 2023]]

* [[Aimsir na bliana 2023]]
* [[Tonnta teasa san Eoraip, 2023|Tonnta teasa san Eoraip]] agus [[Tonnta teasa i Meiriceá Theas, 2023|i Meiriceá Theas]]: idir Márta agus Nollaig, bhuail [[Tonn teasa|tonnta teasa]] agus cioclóin [[Meiriceá Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.climatechangenews.com/2023/08/14/latin-america-heatwave/|teideal=One of 2023’s most extreme heatwaves is happening in the middle of winter|údar=Matthew Patterson|dáta=2023-08-14|language=en|work=Climate Home News|dátarochtana=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]
* [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] agus [[Coimhlint Iosrael–Hamas, 2023 agus an comhthéacs idirnáisiúnta]]
* [[Corn an Domhain sa Rugbaí 2023]] agus [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023]]
* [[Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe]], 2022–2023
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2023|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 18 Nollaig — [[Brúchtadh Sundhnúkur, 2023|Brúchtadh Sundhnúkur]]: scoilteadh screamh an domhain san [[An Íoslainn|Íoslainn]], agus bhrúcht [[bolcán]] nua.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/9-nollaig-2023-luimneach/id1525428808?i=1000638034594|teideal=Nuacht Mhall:  (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=23 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-24}}&lt;/ref&gt;
* 15 Nollaig — [[Eachtra lámhaigh in Shegaia (2023)|Eachtra lámhaigh in Shegaia]]: mharaigh saighdiúirí Iosraelacha, trí dhearmad, triúr Iosraelach a bhí ina ngialla ag Hamas in [[Stráice Gaza|Gaza]].
* 13 Nollaig — Ghlac [[Donald Tusk]] mionn na hoifige mar [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|phríomhaire ar an bPolainn]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2023/12/13/donald-tusk-sworn-in-as-poland-s-new-prime-minister_6338154_143.html|teideal=Donald Tusk sworn in as Poland's new prime minister|dáta=2023-12-13|language=en|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 10 Nollaig — D’éirigh le [[Daniel Wiffen]] an churiarracht dhomhanda i saorstíl 800 m na bhfear a bhaint amach.

'''Básanna:'''
* 27 Nollaig — [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach
* 26 Nollaig — [[Feargal Mac Amhlaoibh]], scríbhneoir, ceoltóir agus gníomhaí teanga
* 8 Nollaig — [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach
* 7 Nollaig — [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir Éireannach
* 6 Nollaig — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach
* 5 Nollaig — [[Rosemary Smith]], tiománaí railí Éireannach

=== Samhain ===
* 30 Samhain – 13 Nollaig — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2023|COP28]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide.
* 23 Samhain — [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|Ionsaí scine ar leanaí]] taobh amuigh de [[Gaelscoil Choláiste Mhuire|Ghaelscoil Choláiste Mhuire]] i g[[Cearnóg Parnell]], Baile Átha Cliath. Bhris círéib amach níos déanaí.

'''Básanna:'''
* 30 Samhain — [[Shane MacGowan]], ceoltóir agus amhránaí de shliocht Éireannach
* 29 Samhain — [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach
* 28 Samhain — [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach
* 19 Samhain — [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe
* 18 Samhain — [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó Éireannach
* 13 Samhain — [[Diarmuid Breathnach]], [[Scríbhneoir|údar]], [[beathaisnéisí]], [[leabharlannaí]] agus [[craoltóir]]
* 5 Samhain — [[David Hilditch]], polaiteoir aontachtach

=== Deireadh Fómhair ===
* 28 Deireadh Fómhair — Thosaigh [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionradh Iosrael ar Gaza]] i ndáiríre.
* 28 Deireadh Fómhair — [[Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain, 2023|Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain]]: chloígh na [[Springboks]] foireann [[All Blacks]] na [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainne]], 12-11.
* 25 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mike Johnson]], atá i bhfad amach ar an eite dheas, ina [[Spéicéir Theach na nIonadaithe, SAM|Spéicéir]] ar Theach na nIonadaithe in SAM.
* 25 Deireadh Fómhair — [[Lámhaigh Lewiston, 2023|Lámhach Lewiston]], [[Maine]]: [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] 18 nduine, an oll-lámhach gunnaí ba mheasa i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] ó [[Lámhach Robb Elementary]] in 2022.
* 17 Deireadh Fómhair — [[Pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza]]: dúirt Eagraíocht Fóirithinte na Náisiún Aontaithe do Dhídeanaithe Palaistíneacha gur ghníomh uafásach a bhí ann.
* 15 Deireadh Fómhair — [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|Toghchán parlaiminte na Polainne]]: bhí páirtí [[Donald Tusk]] in ann comhrialtas leathan a dhéanamh le Tríú Slí, páirtí atá ar dheis ón lár, agus le Lewica, páirtí ar an eite chlé.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-pholainn-an-la-leis-an-daonlathas-an-moramh-caillte-ag-pairti-rialtais-na-heite-deise/|teideal=‘An lá leis an Pholainn, an lá leis an daonlathas’ – an móramh caillte ag páirtí rialtais na heite deise|dáta=2023-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;
* 9 Deireadh Fómhair — [[Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia]]: rinne Iosrael ruathair aeir arís agus arís eile ar Jabalia, an campa teifeach is mó in Gaza.
* 7 Deireadh Fómhair — Rinne míleataigh Ioslamacha [[Hamas]] [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionsaí ollmhór gan choinne]] ar [[Iosrael]], agus mharaigh siad thart ar 1,200 duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Léigear iomlán ordaithe ag Aire Cosanta Iosrael ar Stráice Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1009/1409764-os-cionn-1-100-maraithe-i-gcoimhlint-iosrael-hamas/|date=2023-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/israel-revises-death-toll-from-october-7-hamas-attack-to-1200-people|teideal=Israel revises down toll from October 7 attack to ‘around 1,200’|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2023-11-11}}&lt;/ref&gt;
* 5 Deireadh Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]]: ceann de na hionsaithe ba mharfaí ar shibhialtaigh ó thús an chogaidh ([[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]).

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Matthew Perry]], aisteoir Meiriceánach agus Ceanadach
* 21 Deireadh Fómhair — [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach
* 13 Deireadh Fómhair — [[Louise Glück]], file Meiriceánach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Críostóir Ó Floinn]], file agus drámadóir Éireannach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach

=== Meán Fómhair ===
* 19 Meán Fómhair — [[Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh, 2023|Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh]]: chuir na h[[Asarbaiseánaigh]] an ruaig ar na h[[Airméanaigh]] go léir (120,000 Airméanach).
* 10 Meán Fómhair — D'éirigh [[Luis Rubiales]] as a phost, in aghaidh a thola, mar uachtarán Chumann Sacair na Spáinne.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/11/luis-rubiales-resignation-win-for-feminism-questions-remain-spain|teideal=Luis Rubiales resignation hailed as win for feminism but questions remain|údar=Ashifa Kassam|dáta=2023-09-11|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-12-10}}&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Scrios [[Stoirm Daniel]] cathair Derna sa [[An Libia|Libia]]; fuair breis is 10,000 duine bás, is cosúil.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/06/libya-derna-flood-response-costs-lives|teideal=Libya: Derna Flood Response Costs Lives {{!}} Human Rights Watch|dáta=2023-12-06|language=en|dátarochtana=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;
* 8 Meán Fómhair — [[Crith talún Marrakesh–Safi, 2023|Crith talún Marrakesh–Safi]] i [[Maracó]]: cailleadh b'fhéidir 3,000 duine.

'''Básanna:'''
* 30 Meán Fómhair — [[Liam Prút]], scríbhneoir Gaeilge as [[Tiobraid Árann]]
* 29 Meán Fómhair — [[Dianne Feinstein]], seanadóir de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 27 Meán Fómhair — [[Michael Gambon]], aisteoir
* 22 Meán Fómhair — [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir, údar agus feimineach Meiriceánach
* 19 Meán Fómhair — [[Séamus Ó hUltacháin]], file agus scríbhneoir Gaeilge
* 19 Meán Fómhair — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir
* 19 Meán Fómhair — [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire
* 13 Meán Fómhair — [[Roger Whittaker]], ceoltóir
* 9 Meán Fómhair — [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas

=== Lúnasa ===
* 23 Lúnasa — Thuirling [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]], gan tuisliú gar do mhol theas na [[An Ghealach|gealaí]].
* 23 Lúnasa — [[Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin, 2023|Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin]]: feallmharaíodh ceannasaí an ghrúpa amhas Wagner.
* 20 Lúnasa — [[Scannal Luis Rubiales]]: ba mhór an scannal iompar Luis Rubiales, uachtarán chónaidhm sacair na Spáinne, le linn [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023|Chorn Domhanda FIFA na mBan]].
* 19–27 Lúnasa — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain, 2023|Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain]]
* 19 Lúnasa — Theip ar an Rúis an spásárthach [[Luna-25]] a thabhairt i dtír ar mhol theas na gealaí.
* 14 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]], as iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] 2020 a chur ar ceal.
* 13 Lúnasa — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na mBan i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-18 : 1-10.
* 8 Lúnasa — [[Sceitheadh eolais de chuid na SPTÉ]] ([[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]], nó PSNI)
* 1 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcomhcheilg chun torthaí thoghchán uachtaránachta 2020 a chur ar ceal.

'''Básanna:'''
* 19 Lúnasa — [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach
* 16 Lúnasa — [[Michael Parkinson]], craoltóir agus iriseoir Sasanach
* 8 Lúnasa — [[Johnny Hardwick]], aisteoir, fuirseoir agus scríbhneoir Meiriceánach
* 5 Lúnasa — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach
* 3 Lúnasa — [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach

=== Iúil ===
* 30 Iúil — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 1-15 : 1-13.
* 23 Iúil — Bua ag Luimneach ar Chill Chainnigh i gCluiche Ceannais Sinsir Iomána na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-30 : 2-15.
* 23 Iúil — [[Olltoghchán na Spáinne, 2023|Olltoghchán na Spáinne]]: bhí dóthain tacaíochta faighte ag [[Pedro Sánchez]] (Sóisialach) le fanacht ina phríomhaire.
* 4 Iúil — [[Stoirm Poly, 2023|Stoirm Poly]]: buaileadh iarthuaisceart na h[[An Ísiltír|Ísiltíre]] go háirithe; an stoirm shamhraidh ba mheasa le cuimhne na ndaoine sa réigiún sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-deanaimis-dearmad-nach-ionann-aimsir-agus-aeraid/|teideal=Ná déanaimis dearmad nach ionann ‘aimsir’ agus ‘aeráid’|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-12}}&lt;/ref&gt;
* 3 Iúil — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]: rinne arm Iosrael ionradh ar bhaile [[Jenin]] ar an m[[An Bruach Thiar|Bruach Thiar]].

'''Básanna:'''
* 26 Iúil — [[Sinéad O'Connor]], amhránaí
* 24 Iúil — [[Trevor Francis]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach
* 21 Iúil — [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach
* 21 Iúil — [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* 16 Iúil — [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach
* 11 Iúil — [[Milan Kundera]], údar Seiceach
* 10 Iúil — [[Ben Briscoe]], polaiteoir Éireannach
* 7 Iúil — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotanach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh – Iúil — [[Círéibeacha Francacha, Meitheamh-Iúil 2023|Círéibeacha sa Fhrainc]], tar éis marú ógánaigh darb ainm Nahel Merzouk.
* 23–24 Meitheamh — Theip ar [[ceannairc de chuid an ghrúpa Wagner|cheannairc de chuid an ghrúpa Wagner]] sa Rúis.
* 18 Meitheamh — [[Inphléascadh fhomhuireán Titan|Inphléascadh an fhomhuireáin ''Titan'']], agus é ar thuras chuig raic an [[RMS Titanic]].
* 14 Meitheamh — [[Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach (2023)|Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach]]: maraíodh cúpla céad imirceach nuair a d'iompaigh bád béal faoi.
* 13 Meitheamh — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2023|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]: cláraíodh 28.8 °C, an teocht ab airde in Éirinn go dtí sin sa bhliain 2023.
* 8 Meitheamh — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil tar éis dó imeacht as an Teach Bán.
* 6 Meitheamh — [[Bearnú damba Kakhovka]] san [[An Úcráin|Úcráin]]: bádh réimse mór tíre; an tubaiste timpeallachta ‘is measa ó [[Tubaiste Shearnóbail|Chernobyl]]’.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Úcráin: damba mór pollta ag buamaí, réimse mór tíre báite|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0606/1387605-an-ucrain-damba-mor-pollta-ag-buamai-reimse-mor-tire-baite/|date=2023-06-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 3 Meitheamh — Cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20230603-turkey-s-erdogan-to-take-oath-as-he-begins-third-term-as-president|teideal=Erdogan sworn in as he begins third term as Turkey's president|dáta=2023-06-03|language=en|work=France 24|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2 Meitheamh — [[Falscaithe i gCeanada, 2023|Falscaithe i gCeanada]]: loisceadh 5 faoin gcéad d’fhoraoiseacha na tíre i dtinte a lean ar feadh an tsamhraidh.

'''Básanna:'''
* 29 Meitheamh — [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach
* 25 Meitheamh — [[John B. Goodenough|John Bannister Goodenough]], fisiceoir
* 15 Meitheamh — [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach
* 13 Meitheamh — [[Christy Dignam]], amhránaí Éireannach
* 13 Meitheamh — [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach
* 12 Meitheamh — [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach
* 11 Meitheamh — [[Gearóid Mac Eoin]], scoláire
* 8 Meitheamh — [[Paul Coghlan]], polaiteoir Éireannach
* 7 Meitheamh — [[Joe Molloy]], sóisialaí agus feachtasóir as Dúiche Sheoighe

=== Bealtaine ===
* 28 Bealtaine — [[Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023|Toghcháin réigiúnacha na Spáinne]]: d'fhulaing an Páirtí Sóisialach ([[PSOE]]) buille mór, agus d'fhógair an príomhaire, [[Pedro Sánchez]], olltoghchán nach raibh aon choinne leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán tobann fógartha mí Iúil sa Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0529/1386245-olltoghchan-tobann-fogartha-mi-iuil-sa-spainn/|date=2023-05-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Bealtaine — [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann]]: fuair páirtithe náisiúnaíocha níos mó vótaí ná páirtithe aontachtacha den chéad uair riamh.
* 14–28 Bealtaine — [[Toghchán uachtaránachta na Tuirce, 2023|Toghchán uachtaránachta na Tuirce]]
* 9 Bealtaine — [[E. Jean Carroll v. Donald J. Trump]]: fuair giúiré go ndearna [[Donald Trump|Trump]] [[mí-úsáid ghnéis|mí-úsáid ghnéasach]] ar an [[iriseoir]] E. Jean Carroll sa bhliain 1995 nó 1996.
* 6 Bealtaine — [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]] sa Ríocht Aontaithe
* 3 Bealtaine — [[Lámhach scoile Béalgrád]]: maraíodh naonúr in eachtra lámhaigh i scoil Vladislav Ribnikar i m[[Béalgrád]].
* 3 Bealtaine — [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín]]: iarracht [[Vladimir Putin]] a mharú le [[Aerfheithicil gan foireann|dróin]] sa [[An Chreimil|Chreimil]], dar leis an Rúis.
* 2 Bealtaine – 27 Meán Fómhair — [[Stailc Writers Guild of America, 2023|Stailc Writers Guild of America]]

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach
* 27 Bealtaine — [[Graham Knuttel]], [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] agus péintéir
* 24 Bealtaine — [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach
* 6 Bealtaine — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach
* 4 Bealtaine — [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh Briotanach
* 1 Bealtaine — [[Gordon Lightfoot]], amhránaí agus cumadóir Ceanadach

=== Aibreán ===
* 19 Aibreán — [[Táinrith Sanaa]], i b[[príomhchathair]] [[Éimin]], [[Sana'a]]: maraíodh os cionn nócha duine nuair a bhuail scaoll slua agus thit na daoine i mullach a chéile.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=85 duine maraithe in ollbhrútam i bpríomhchathair Éimin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0420/1378048-85-duine-maraithe-in-ollbhrutam-i-bpriomhchathair-eimin/|date=2023-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Aibreán — [[Dominion Voting Systems v. Fox News Network]]: shocraigh [[Fox News Channel|Fox News]] an cás clúmhillte a thóg an chuideachta meaisíní vótála Dominion ina choinne.
* 14 Aibreán — [[Leasú pinsin sa Fhrainc 2023|Leasú pinsin sa Fhrainc]]: ardaíodh an aois scoir ó dhá bhliain is seasca go ceithre bliana is seasca.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/04/16/retraites-apres-une-promulgation-eclair-les-syndicats-determines-a-poursuivre-le-combat_6169701_823448.html|teideal=Réforme des retraites : après la promulgation de la loi, Emmanuel Macron veut « faire le bilan », les syndicats refusent l’« agenda » du gouvernement|dáta=2023-04-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;
* 11–14 Aibreán — [[Cuairt Joe Biden ar Éirinn, 2023|Cuairt Joe Biden ar Éirinn]]

'''Básanna:'''
* 27 Aibreán — [[Jerry Springer]], iriseoir
* 25 Aibreán — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach
* 22 Aibreán — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach
* 22 Aibreán — [[Barry Humphries]], fuirseoir agus aisteoir Astrálach
* 21 Aibreán — [[John Tranter]], file agus eagarthóir Astrálach
* 20 Aibreán — [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge
* 19 Aibreán — [[Seán Ó Tuairisg]], iriseoir agus craoltóir
* 10 Aibreán — [[Maelíosa Stafford]], aisteoir agus fear amharclainne
* 3 Aibreán — [[Nigel Lawson]], polaiteoir

=== Márta ===
* 17 Márta — Barántas gabhála eisithe ag an g[[Cúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] i leith [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]], an chéad uair a eisíodh a leithéid in aghaidh ceannaire tíre atá ina comhalta buan de [[Na Náisiúin Aontaithe|Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dróin 'kamikaze' scaoilte le cathracha san Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0504/1380661-droin-kamikaze-scaoilte-le-cathracha-san-ucrain/|date=2023-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — [[Géarchéim airgeadais 2023|Géarchéim airgeadais]]: theip ar an mbanc ''Silicon Valley Bank'' (SVB) i gCalifornia.
* 4 Márta — [[Conradh na Mórmhara]], conradh de chuid na Náisiún Aontaithe chun an mhórmhuir a chosaint.

'''Básanna:'''
* 28 Márta — [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach
* 28 Márta — [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir agus aisteoir Sasanach
* 24 Márta — [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta
* 20 Márta — [[Freddie Scappaticci]], brathadóir agus gníomhaire faisnéise de chuid na R-A
* 8 Márta — [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach
* 6 Márta — [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir agus craoltóir Éireannach
* 3 Márta — [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach
* 3 Márta — [[Camille Souter]], ealaíontóir Éireannach

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — [[Tuairt traenach Tempi]] sa [[An Ghréig|Ghréig]]: maraíodh 57 duine.
* 27 Feabhra — [[Creat Windsor]]: rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|an R-A]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh [[Breatimeacht|Breatimeachta]].
* 22 Feabhra — [[Dlí Dáithí]]: dlí maidir le deonú orgán i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann]].
* 22 Feabhra — [[Lámhach John Caldwell]]: scaoileadh le póilín san [[An Ómaigh|Ómaigh]], an Bleachtaire Príomhchigire John Caldwell, a raibh baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin choiriúla, mar shampla an fiosrúchán ar [[Dúnmharú Lyra McKee|dhúnmharú Lyra McKee]].
* 6 Feabhra — [[Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023|Crith talún Gaziantep, an Tuirc agus an tSiria]]: maraíodh b'fhéidir 60,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ensonhaber.com/bilgi/sanliurfada-depremde-kac-kisi-oldu-ve-kac-kisi-yaralandi-vali-bilancoyu-acikladi|teideal=Şanlıurfa'da depremde kaç kişi öldü ve kaç kişi yaralandı? Vali bilançoyu açıkladı..|dáta=2023-02-13|language=tr|work=Ensonhaber|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2–3 Feabhra — [[Balúin bhrathadóireachta na Síne]]: sheol an tSín balúin bhrathadóireachta os cionn na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 15 Feabhra — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 13 Feabhra — [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir
* 8 Feabhra — [[Burt Bacharach]], ceoltóir
* 5 Feabhra — [[Pervez Musharraf]], polaiteoir

=== Eanáir ===
* 30 Eanáir — [[Buamáil mhosc Peshawar, 2023|Buamáil mhosc Peshawar]]: maraíodh 84 duine; cuireadh an milleán ar an [[An Talaban|Talaban]] de chuid na Pacastáine.
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols]]: dúirt na póilíní go raibh Nichols ag tiomáint go contúirteach, ach níl aon fhianaise ann go raibh sé sin fíor.
* 8 Eanáir — [[Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023|Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl]]: thug lucht tacaíochta an iaruachtaráin [[Jair Bolsonaro]] ruathar ar institiúidí an stáit in [[Brasília]].
* 5 Eanáir — Sochraid an [[Pápa Beinidict XVI|Phápa Beinidict XVI]] i gCearnóg Pheadair i g[[Cathair na Vatacáine]]
* 3–7 Eanáir — [[Toghchán an Chinn Comhairle chun Teach na nIonadaithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá, 2023|Toghadh Kevin McCarthy ina Spéicéir ar Theach na nIonadaithe in SAM]].
* 1 Eanáir — [[Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka]]: maraíodh líon mór saighdiúirí Rúiseacha.

'''Básanna:'''
* 21 Eanáir — [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire
* 18 Eanáir — [[David Crosby]], ceoltóir
* 18 Eanáir — [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh Éireannach
* 16 Eanáir — [[Carrie Acheson]], polaiteoir Éireannach
* 12 Eanáir — [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas
* 12 Eanáir — [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach
* 9 Eanáir — [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí
* 9 Eanáir — [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2023: [[Diarmuid Breathnach]], údar; [[Feargal Mac Amhlaoibh]], gníomhaí teanga; [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir; [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta; [[Gearóid Mac Eoin]], scoláire; [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire; [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir; [[Joe Molloy]], feachtasóir; [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí; [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire; [[Críostóir Ó Floinn]], scríbhneoir; [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir; [[Séamus Ó hUltacháin]], file; [[Seán Ó Tuairisg]], craoltóir; [[Liam Prút]], scríbhneoir; agus [[Maelíosa Stafford]], aisteoir
* Na hÉireannaigh: [[Carrie Acheson]], FF; [[Ben Briscoe]], FF; [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], FG; [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh; [[Paul Coghlan]], FG; [[Christy Dignam]], amhránaí; [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó; [[Michael Gambon]], aisteoir; [[David Hilditch]], DUP; [[Derek Keating]], FG; [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir; [[Graham Knuttel]], dealbhóir agus péintéir; [[Shane MacGowan]], ceoltóir; [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh; [[Sinéad O'Connor]], amhránaí; [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir; [[Freddie Scappaticci]], brathadóir; [[Rosemary Smith]], tiománaí railí; agus [[Camille Souter]], ealaíontóir
* Thar lear: [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach; [[Burt Bacharach]], ceoltóir; [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach; [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach; [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach; [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas; [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach; [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe; [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach; [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach; [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas; [[Valerie Cowie]], síciatraí Briotanach; [[David Crosby]], ceoltóir; [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach; [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach; [[Dianne Feinstein]], seanadóir Meiriceánach; [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir Meiriceánach; [[Trevor Francis]], imreoir sacair Sasanach; [[Louise Glück]], file Meiriceánach; [[John B. Goodenough|John Bannister Goodenough]], fisiceoir; [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach; [[Johnny Hardwick]], aisteoir Meiriceánach; [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach; [[Barry Humphries]], fuirseoir Astrálach; [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach; [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach; [[Milan Kundera]], údar Seiceach; [[Nigel Lawson]], polaiteoir; [[Gordon Lightfoot]], amhránaí Ceanadach; [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach; [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach; [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach; [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach; [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach; [[Pervez Musharraf]], polaiteoir; [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach; [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach; [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir Sasanach; [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach; [[Michael Parkinson]], craoltóir Sasanach; [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach; [[Matthew Perry]], aisteoir; [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir; [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach; [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach; [[Jerry Springer]], iriseoir; [[John Tranter]], file Astrálach; [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach; [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach; agus [[Roger Whittaker]], ceoltóir

== [[2022]] ==
* [[Aimsir na bliana 2022]]: ba í 2022 an bhliain ba theo dár taifeadadh riamh in Éirinn agus sa Bhreatain.
* [[Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022|Géarchéim fuinnimh idir an tAontas Eorpach agus an Rúis]]
* 2021 – Feabhra 2022 — [[Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022|Géarchéim Rúis-Úcránach]]
* Básanna: [[:Catagóir:Básanna in 2022|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 21–26 Nollaig — [[Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh, Nollaig 2022|Stoirm gheimhridh i Meiriceá Thuaidh]]
* 19 Nollaig — Comhaontú ag [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 15, 2022|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht]], COP 15
* 15 Nollaig — [[Scannal Elonjet agus Twitter, 2022|Scannal Elonjet agus Twitter]]
* 9 Nollaig — [[Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa, 2022|Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa]]
* 7 Nollaig — [[Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin, 2022|Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin]]
* 5 Nollaig — Rinne eolaithe i gCalifornia &quot;mórfhionnachtain&quot; i réimse an [[fuinneamh comhleá|fhuinnimh chomhleá]], a d'fhéadfadh an bealach a réiteach don fhuinneamh glan amach anseo.

'''Básanna:'''
* 31 Nollaig — An [[Pápa Beinidict XVI]]
* 29 Nollaig — [[Pelé]], &quot;an t-imreoir sacair is fearr riamh&quot;
* 21 Nollaig — [[Feargal Ó Béarra]], duine de mhórscríbhneoirí Gaeilge a linne

=== Samhain ===
* 21 Samhain — [[Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis, 2022|Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis]]
* 20 Samhain – 18 Nollaig — [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn FIFA an Domhain]]
* 11 Samhain — Ghabh an Úcráin [[Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022|Kherson]] ar ais.
* 8 Samhain — [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022|Toghcháin &quot;lár téarma&quot; na Stát Aontaithe]]: d'éirigh níos fearr leis na Daonlathaigh ná mar a bhíothas ag súil leis.
* 6–18 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022|COP27]] san Éigipt

'''Básanna:'''
* 14 Samhain — [[Vicky Phelan]], a bhí ina híospartach i scannal CervicalCheck
* 7 Samhain — [[Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach

=== Deireadh Fómhair ===
* 30 Deireadh Fómhair — Bhuaigh [[Lula]] an [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022|toghchán uachtaránachta sa Bhrasaíl]].
* 27 Deireadh Fómhair — Cheannaigh [[Elon Musk]] an comhlacht [[Twitter]].
* 20 Deireadh Fómhair — D'éirigh [[Liz Truss]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, as.
* 17 Deireadh Fómhair — Bhuaigh [[Shehan Karunatilaka]] an Duais Booker le ''The Seven Moons of Maali Almeida''.
* 14 Deireadh Fómhair — Tugadh an bóthar do [[Kwasi Kwarteng]], Seansailéir an Státchiste sa Ríocht Aontaithe.
* 7 Deireadh Fómhair — [[Pléasc ar an Chraoslach|Pléasc ar an gCraoslach]]
* 6 Deireadh Fómhair — [[Ollsléacht Nong Bua Lamphu, 2022|Ollsléacht Nong Bua Lamphu]], an [[An Téalainn|Téalainn]]
* 3 Deireadh Fómhair — Bronnadh an Duais Nobel ar [[Svante Pääbo]], duine de cheannródaithe an taighde ar ADN ársa.

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Jerry Lee Lewis]], ceoltóir Meiriceánach
* 15 Deireadh Fómhair — [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], ball den sárghrúpa [[Clannad]]

=== Meán Fómhair ===
* 26 Meán Fómhair — [[Double Asteroid Redirection Test]]
* 23 Meán Fómhair — Thosaigh [[géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe, 2022|géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe]].
* 19 Meán Fómhair — Reáchtáladh [[Sochraid Bhanríon Eilís II]].
* 15 Meán Fómhair — [[Olluaigh Izium]]

'''Básanna:'''
* 8 Meán Fómhair — An Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]]

=== Lúnasa ===
* 16 Lúnasa — [[An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A), 2022|An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A)]]
* 5 Lúnasa — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]

'''Básanna:'''
* 30 Lúnasa — [[Míchail Gorbaitseov]], iarcheannaire an Aontais Shóivéadaigh
* 8 Lúnasa — [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach
* 1 Lúnasa — [[Clíodna Cussen]], dealbhóir, file agus scríbhneoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Feallmharaíodh [[Ayman al-Zawahiri]], ceannaire na heagraíochta sceimhlitheoireachta [[al-Qaeda]].
* Lár mhí Iúil — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]
* 8 Iúil — Feallmharaíodh [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]], iarphríomhaire na Seapáine, agus é i mbun feachtasaíochta.
* 7 Iúil — Dúirt [[Boris Johnson]] go raibh sé ag éirí as mar Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe.
* Iúil — [[Agóidí i Srí Lanca, 2022|Agóidí i Srí Lanca]]
* Iúil — [[Tonnta teasa san Eoraip, 2022|Tonnta teasa san Eoraip]]

'''Básanna:'''
* 28 Iúil — [[Pauline Bewick]], ealaíontóir i g[[Contae Chiarraí|Co. Chiarraí]]
* 27 Iúil — [[Mick Moloney]], scoláire agus bailitheoir ceoil, ceoltóir agus Luimníoch
* 26 Iúil — [[James Lovelock]], eolaí Sasanach agus gníomhaí timpeallachta, údar ''Gaia: A New Look at Life on Earth'' (1979)
* 25 Iúil — [[David Trimble]], an Chéad-Aire i bhFeidhmeannas Stormont ó 1998 go 2002
* 14 Iúil — [[Ivana Trump|Ivana Marie Trump]], mainicín Seiceach-Mheiriceánach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk]]
* 27 Meitheamh — [[Eachtra imirceach San Antonio, 2022|Eachtra imirceach San Antonio]]
* 14 Meitheamh – Deireadh Fómhair — [[Tuilte sa Phacastáin, 2022|Tuilte sa Phacastáin]]: aon trian den tír báite.
* 14 Meitheamh — [[Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe in Ruanda|Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe i Ruanda]]: cuireadh ar fionraí é.

=== Bealtaine ===
* 24 Bealtaine — [[Lámhach Robb Elementary]]
* 14 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2022|Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]]
* 5 Bealtaine — [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann]]: d'éirigh le [[Sinn Féin]] 27 suíochán a bhuachan, dhá cheann sa bhreis ar an DUP.

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach
* 22 Bealtaine — [[Dervla Murphy]], scríbhneoir Éireannach a bhí an-tugtha don taisteal
* 6 Bealtaine — [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis

=== Aibreán ===
* 14 Aibreán — Bhuail dhá dhiúracán 'Neptune' de chuid na hÚcráine [[Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise|an long ''Moskva'']].
* 10–12 Aibreán — [[Dúnmharú Aidan Moffitt agus Michael Snee]]
* 8 Aibreán — [[Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk|Ionsaí ar stáisiún traenach in Kramatorsk]]
* 1 Aibreán — [[Sléacht Bucha]] san Úcráin: fuarthas 458 corp, sibhialtaigh go léir.

'''Básanna:'''
* 19 Aibreán — [[Kane Tanaka]], an duine ba shine ar domhan ag an am

=== Márta ===
* 1–4 Márta — [[6ú Tuarascáil de chuid an Phainéil Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]]

=== Feabhra ===
* 24 Feabhra — [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]
* 24 Feabhra — [[Ionsaí ar Oileán na Nathar]]
* 22 Feabhra — Chuir an Ghearmáin próiseas deimhniúcháin na píblíne [[Nord Stream 2]] ar fionraí.
* 4–20 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]]

'''Básanna:'''
* 17 Feabhra — [[Tomás Mac Síomóin]], scríbhneoir agus eolaí

=== Eanáir ===
* 14 Eanáir — [[Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai (2022)|Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]]

'''Básanna:'''
* 20 Eanáir — [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf]], ceannródaí an rac-cheoil, in [[Nashville]]
* 14 Eanáir — [[Jim Fahy]], iareagarthóir [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] san Iarthar

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2022: [[Clíodna Cussen]], dealbhóir agus údar; [[Jim Fahy]], iriseoir; [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis; [[Tomás Mac Síomóin]], scríbhneoir; [[Feargal Ó Béarra]], scríbhneoir; agus [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], ceoltóir ([[Clannad]])
* Na hÉireannaigh: [[Pauline Bewick]], ealaíontóir; [[Patrick Ireland]], ealaíontóir; [[Mick Moloney]], ceoltóir agus scoláire; [[Dervla Murphy]], scríbhneoir; [[Vicky Phelan]], CervicalCheck; agus [[David Trimble]], UUP
* Thar lear: an [[Pápa Beinidict XVI]]; an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]]; [[Míchail Gorbaitseov]], iarcheannaire an Aontais Shóivéadaigh; [[Jerry Lee Lewis]], ceoltóir Meiriceánach; [[James Lovelock]], eolaí Sasanach; [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf]], amhránaí Meiriceánach; [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach; [[Pelé]], imreoir sacair; [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach; [[Kane Tanaka]], an duine ba shine ar domhan; agus [[Ivana Trump]], mainicín

== [[2021]] ==

=== Eanáir ===
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Joe Biden]] ina 46ú hUachtarán ar [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]].

== [[2020]] ==

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — Toghadh [[Micheál Martin]] ina Thaoiseach.

=== Márta ===
* 11 Márta — D'fhógair an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] gur phaindéim dhomhanda a bhí i ráig [[COVID-19]].

== [[2019]] ==

=== Meitheamh ===
* 5–6 Meitheamh — Tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe, Donald Trump, go hÉirinn agus bhuail sé leis an Taoiseach, [[Leo Varadkar]]. D'fhan sé ina óstán féin sa [[an Dún Beag|Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]].

== [[2016]] ==

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — Bronnadh [[Duaiseanna an Acadaimh|Gradaim Oscar]]: bhuaigh Ben Cleary duais don ghearrscannán beo-aicsin ''Stutterer'', agus bhuaigh Brie Larson duais don aisteoir mná is fearr, as a ról sa scannán Éireannach ''Room''.

== [[2015]] ==

=== Meán Fómhair ===
* 24 Meán Fómhair — Fuair breis is 700 duine bás agus gortaíodh 800 eile le linn an Hajj, oilithreacht Mhoslamach, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Araib Shádach]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/11887302/Eid-al-Adha-At-least-100-killed-and-hundreds-injured-in-crush-during-hajj-outside-Mecca.html ''The Telegraph'']&lt;/ref&gt;
* 22–27 Meán Fómhair — Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar na [[SAM|Stáit Aontaithe]]: óráid os comhair Chomhdháil SAM in [[Washington, D.C.]], agus Aifreann in Madison Square Garden i gCathair [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]].&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/local/pope-francis-to-address-divided-congress-in-washington-on-thursday/2015/09/23/971b0a9e-6260-11e5-b38e-06883aacba64_story.html ''The Washington Post'']&lt;/ref&gt;
* 19–22 Meán Fómhair — Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar [[Cúba|Chúba]], agus dúirt sé Aifreann in Plaza de la Revolución in [[La Habana|Havana]].
* 15 Meán Fómhair — D'fhógair an Ungáir staid éigeandála: bhí os cionn 200,000 teifeach agus imirceach tar éis teacht isteach sa tír an bhliain sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727907-fal-in-airde-chun-stop-le-imircigh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 15 Meán Fómhair — Thosaigh scannánaíocht don scannán ''Star Wars'' ar [[Sceilg Mhichíl]] don dara huair.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727961-tus-aris-le-scannanaiocht-do-star-wars/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 11 Meán Fómhair — Thit crann tógála anuas ar an Mosc Mór (Masjid al-Haram) i [[Meice]]: fuair 111 duine bás.&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/International/wireStory/saudi-king-top-imam-visit-injured-crane-collapse-33725706 ABC News]&lt;/ref&gt;
* 11 Meán Fómhair — Dúnadh mótarbhealach san Ostair nuair a rinne líon mór teifeach, a bhí tar éis teorainn na hUngáire a thrasnú, iarracht a mbealach a dhéanamh chun na Vín.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0911/727190-motarbhealach-dunta/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Dúirt an tAire Dlí agus Cirt, [[Frances Fitzgerald]], go gcuirfeadh Éire fáilte roimh 4,000 teifeach.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0910/726896-4-000-teifeach-le/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 9 Meán Fómhair — Gabhadh Bobby Storey, ball sinsearach de [[Sinn Féin|Shinn Féin]], i dtaca leis an bhfiosrúchán ar dhúnmharú Kevin McGuigan.&lt;ref name=&quot;storey&quot;&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 9 Meán Fómhair — Ba í an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] an monarc ab fhaide i réim sa Bhreatain riamh.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726769-an-bhanrion-is-faide-i-reim-sa-bhreatain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

=== Lúnasa ===
* 30 Lúnasa — Phléasc an grúpa a thugann Stát Ioslamach air féin an teampall ba mhó cáil i gcathair ársa Palmyra, sa [[An tSiria|tSiria]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0831/724642-teampal-palmyra-millte-ag-is/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 27 Lúnasa — Bádh 200 duine ar a laghad sa Mheánmhuir agus iad ag iarraidh an fharraige a thrasnú.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724185-200-duine-ceaptar-anois-baite-amach-on-libia/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 27 Lúnasa — Fuarthas leoraí tréigthe san Ostair, gar do theorainn na hUngáire, agus 71 corp ann: 59 fear, ochtar ban agus ceathrar páistí.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724110-breis-is-70-corp-dreoite-faighte-san-ostair/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 12 Lúnasa — Lámhachadh agus dúnmharaíodh Kevin McGuigan, iarbhall den IRA, ag a theach i mBéal Feirste.&lt;ref name=&quot;storey&quot; /&gt;
* 10 Lúnasa — Tharrtháil an LÉ Niamh 125 imirceach, 26 bean agus 7 bpáiste ina measc, ó bhád inséidte amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Aistríodh 375 duine eile chuici ón long [[Iodálach]] ''Mimbelli''.
* 7 Lúnasa — Gabhadh triúr ón [[An Libia|Libia]] agus beirt ón [[an Ailgéir|Ailgéir]], agus gáinneáil ar dhaoine curtha ina leith, tar éis gur bádh 200 imirceach dhá lá roimhe sin.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0807/719826-cuigear-gafa-maidir-le-himircigh-a-badh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 5 Lúnasa — Bádh 200 imirceach nuair a d'iompaigh bád iascaireachta bun os cionn sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]]. Tháinig an LÉ Niamh i gcabhair: tógadh 367 duine agus 25 corp ón uisce.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0805/719360-na-ceadta-inimirceach-baite-ceaptar-sa-mheanmhuir/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft Newstalk]&lt;/ref&gt;
* 4 Lúnasa — Cuireadh fáilte abhaile in [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]] roimh lúthchleasaithe na hÉireann ó [[Cluichí Speisialta Oilimpeacha|Chluichí Speisialta Oilimpeacha]] 2015 in [[Los Angeles]]: 82 bonn ag na 88 lúthchleasaí (26 bonn óir, 28 bonn airgid agus 28 bonn cré-umha).&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0804/719098-failte-mhor-abhaile-roimh-team-ireland/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — D'fhreastail na sluaite ar chomóradh 100 bliain ó cuireadh Diarmuid Ó Donnabháin Rossa i Reilig Ghlas Naíon.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0801/718656-deantar-comoradh-ar-adhlacadh-ui-dhonnabhain-rossa/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Gearradh téarmaí príosúnachta idir 18 mí agus 3 bliana ar thriúr iarfheidhmeannach le [[Banc Angla-Éireannach]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0731/718414-pionos-le-gearradh-inniu-ar-thriur-iar-fheidhmeannach-le-anglo/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 28 Iúil — Rialaigh Eurostat nach féidir an maoiniú stáit atá faighte ag [[Uisce Éireann]] a bhaint as clár comhardaithe an Stáit.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0728/717653-ae-le-rialu-ar-airgeadu/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 28 Iúil — Tháinig cruinniú mullaigh an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] ar shocrú faoin [[Sásra Cobhsaíochta Eorpach]] don Ghréig: leasuithe airgeadais agus cúnamh airgeadaíochta.
* 24 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 243 imirceach 80 ciliméadar siar ó thuaidh de [[Tripilí]], agus 210 eile níos déanaí an lá céanna. Fuarthas 14 duine marbh i mbolg an bháid.&lt;ref&gt;[http://www.thejournal.ie/le-niamh-rescue-2234966-Jul2015/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/l%C3%A9-niamh-rescues-367-people-after-capsize-in-mediterranean-1.2308120 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 20 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 265 duine ó bháirse adhmaid amach ó chósta [[Tripilí]], agus ghlac sí le 114 duine eile ón ''MV Dignity''. Rugadh leanbh, Destiny, ar bord.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/more-than-350-migrants-rescued-by-le-niamh-in-mediterranean-1.2296442 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 19 Iúil — Tharrtháil an LÉ Niamh 98 duine ó bhád inséidte 76 muirmhíle amach ó chósta [[Tripilí]].&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/le-niamh-rescues-over-360-migrants-in-mediterranean-1.2290934 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 15 Iúil — Thosaigh an LÉ Niamh ag tarrtháil imirceach sa Mheánmhuir; ba í an dara long chabhlaigh Éireannach ar an dualgas sin. Shábháil an LÉ Eithne 3,400 imirceach roimhe sin.&lt;ref&gt;[http://www.irishexaminer.com/ireland/irish-naval-ships-salute-in-mission-handover-342527.html ''Irish Examiner'']&lt;/ref&gt;
* 15 Iúil — Sheol na [[Teachta Dála|Teachtaí Dála]] [[Stephen Donnelly]], [[Catherine Murphy]] agus [[Róisín Shortall]] páirtí nua polaitíochta, na Daonlathaigh Shóisialacha.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0715/714907-pairti-nua-polaitiochta/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 14 Iúil — Tháinig an Iaráin ar réiteach núicléach le sé cinn de na Cumhachtaí Móra, tar éis breis is deich mbliana taidhleoireachta.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Rinneadh socrú faoi chúnamh airgeadais idir an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] agus [[an Ghréig]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714403-margadh-deanta-tusk-faoin-ngreig/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Seoladh córas cód poist, [[Eircode]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714443-coras-cod-poist-seolta-ach-agoidithe-gaeilge-ag-cur-ina-aghaidh/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 10 Iúil — D'fhág an LÉ Niamh cósta na hÉireann le criú de 57, beirt oibrithe leighis ina measc. Bhí 2,000 imirceach báite sa Mheánmhuir go dtí sin sa bhliain 2015, de réir na hEagraíochta Idirnáisiúnta um Imirce.
* 5 Iúil — Dhiúltaigh 61.3% de vótálaithe na [[An Ghréig|Gréige]] do na bearta déine a mhol [[an tAontas Eorpach]] agus an [[Banc Ceannais Eorpach]] don tír.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2015/07/05/us-eurozone-greece-celebrations-idUSKCN0PF14V20150705 Reuters]&lt;/ref&gt;
* 5 Iúil — Rug foireann na [[SAM|Stát Aontaithe]] an bua ar fhoireann na [[An tSeapáin|Seapáine]], 5-2, i gCorn Domhanda FIFA na mBan in [[Vancouver]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/sport/0/football/33085994 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
[[Íomhá:Clerys 12-10-2006.jpg|mion|220px|Siopa Clerys i Sráid Uí Chonaill]]
* 19 Meitheamh — D'fhógair an grúpa aerlínte IAG tairiscint €1.4 míle milliún ar [[Aer Lingus]]. Ghlac Rialtas na hÉireann le tairiscint IAG ar a sciar 25% féin ar an 26 Bealtaine.
* 18 Meitheamh — 'Ní mór gníomhú láithreach ar son an chomhshaoil,' a dúirt an [[Pápa Proinsias]] i litir chuig na heaspaig.
* 17 Meitheamh — Dhúnmharaigh Dylann Roof naonúr i séipéal in Charleston, [[Carolina Theas]].
* 16 Meitheamh — Thug balcóin árasáin uaithi in Berkeley, [[California]]: maraíodh seisear mac léinn as Éirinn agus gortaíodh seachtar eile go dona.
* 12 Meitheamh — Leachtaíodh an comhlacht Clerys go tobann agus dúnadh an siopa i [[Sráid Uí Chonaill]], [[Baile Átha Cliath]]. Chaill 460 duine a gcuid post.

=== Bealtaine ===
* 23 Bealtaine — Ghlac móramh na vótálaithe le [[pósadh]] comhghnéis i reifreann i b[[Poblacht na hÉireann]], an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin i bhfabhar an phósta chomhghnéis.&lt;ref&gt;[http://www.tg4.tv/play.php?pid=4253372648001&amp;title=Nuacht Nuacht TG4]; [http://www.reuters.com/article/2015/05/23/us-ireland-gaymarriage-idUSKBN0O717R20150523 Reuters]&lt;/ref&gt;
* 20 Bealtaine — Tarrtháladh na céadta imirceach ón m[[An Bhanglaidéis|Banglaidéis]] agus imircigh Rohingya i gcúige Aceh, in iarthuaisceart na h[[An Indinéis|Indinéise]].
* 19–20 Bealtaine — Thug Séarlas, Prionsa na Breataine Bige, cuairt ar Éirinn. Chroith sé lámh le ceannaire Shinn Féin, [[Gerry Adams]], in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]], agus thug sé cuairt ar an [[An Mullach Mór|Mullach Mór]], áit ar mharaigh an [[An tIRA Sealadach|IRA Sealadach]] a sheanuncail, an Tiarna Mountbatten, agus triúr eile sa bhliain [[1979]].
* 17 Bealtaine — Maraíodh 9 nduine agus gortaíodh 18 nuair a thosaigh díormaí gluaisrothaithe ag scaoileadh le chéile i gcarrchlós tí tábhairne in Waco, [[Texas]]. Ghabh na póilíní 192 duine.
* 13 Bealtaine — Mhol an Coimisiún Eorpach go nglacfadh tíortha uile an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] le céatadán faoi leith imirceach, agus go ligfí 20,000 imirceach isteach san Eoraip sa dá bhliain ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 14 Bealtaine — [[B.B. King]], giotáraí agus amhránaí&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0515/701447-bb-king-ar-shli-na-firinne/ Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — [[Derek Davis]], léitheoir nuachta agus láithreoir in [[RTÉ]]

=== Aibreán ===
* 25 Aibreán — Bhuail crith talún de mhéid 7.8 [[Neipeal]] agus na háiteanna máguaird. Fuair na mílte bás.&lt;ref&gt;[http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2015-04-26-AS-Nepal-Earthquake/id-165f58e591e846b883cb717320b08d51 Associated Press]&lt;/ref&gt;
* 22 Aibreán — Bhrúcht an [[bolcán]] Calbuco sa t[[An tSile|Sile]] den chéad uair ó 1972.
* 19 Aibreán — Bádh breis is 850 duine nuair a chuaigh bád béal faoi 85 km amach ó chósta na [[An Libia|Libia]]. Thairg Rialtas na hÉireann cabhair do Rialtas na hIodáile le géarchéim na n-imirceach.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2015/apr/19/700-migrants-feared-dead-mediterranean-shipwreck-worst-yet ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 24 Márta — Stiúraigh comhphíolóta Germanwings, Andreas Lubitz, eitleán Airbus A320 d'aon turas i dtreo sléibhte na [[na hAlpa|nAlp]] sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Maraíodh an 150 duine a bhí ar bord, as an nGearmáin agus as an Spáinn den chuid is mó. Bhí an t-eitleán ag dul ó [[Barcelona]] go [[Düsseldorf]].
* 6 Márta — Chuaigh ''Dawn'', spásárthach de chuid [[NASA]], i bhfithis timpeall ar an [[abhacphláinéad]] [[Ceres (abhacphláinéad)|Ceres]].&lt;ref&gt;[http://bigstory.ap.org/article/34b5bf4679324ea39140b686f272503b/nasas-dawn-spacecraft-moves-dwarf-planet-ceres AP]; [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4503 JPL/NASA]&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
* 7 Eanáir — D’ionsaigh beirt fhear oifigí ''Charlie Hebdo'', iris aorach i b[[Páras]], le hairm uathoibríocha. Mharaigh siad dháréag agus ghortaigh siad aon duine dhéag eile, dearthóirí cartún agus iriseoirí ina measc. Chualathas iad ag scairteadh manaí Ioslamacha antoisceacha.&lt;ref&gt;[http://www.tg4.tv/play.php?pid=3976274870001&amp;title=Nuacht Nuacht TG4]; [http://www.lemonde.fr/societe/portfolio/2015/01/07/en-images-l-attentat-de-charlie-hebdo_4550797_3224.html ''Le Monde'']&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — Ghlac [[An Liotuáin|an Liotuáin]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.
* 1 Eanáir — Bunaíodh [[An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach|an tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach]] idir [[An Bhealarúis|an Bhealarúis]], [[An Chasacstáin|an Chasacstáin]] agus [[An Rúis|an Rúis]]; chuaigh [[An Airméin|an Airméin]] agus [[An Chirgeastáin|an Chirgeastáin]] isteach ann níos déanaí sa bhliain.

=== Básanna ===
* Na hÉireannaigh: [[Derek Davis]], craoltóir
* Thar lear: [[B.B. King]], giotáraí agus amhránaí

== [[2014]] ==

=== Lúnasa ===
* 8 Lúnasa — Dhiúltaigh Hamas do thogra le haghaidh sosa comhraic eile ar feadh 72 uair an chloig.&lt;ref&gt;[http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2014-08-08-ML--Israel-Palestinians/id-b6844b9922b543119eda187066ebb733 Associated Press]; [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/hamas-vows-no-truce-until-demands-are-met-20148912360504741.html Al Jazeera]&lt;/ref&gt;
* 8 Lúnasa — Thosaigh Juan Manuel Santos a dhara téarma mar Uachtarán na [[an Cholóim|Colóime]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-latin-america-28684227 BBC]; [http://www.helsinkitimes.fi/world-int/world-news/international-news/11512-colombian-president-juan-manuel-santos-i-want-total-peace-for-colombia.html Helsinki Times]&lt;/ref&gt;
* 6 Lúnasa — Shroich an spásárthach ''Rosetta'' an [[cóiméad]] 67P/Churyumov–Gerasimenko, tar éis níos mó ná deich mbliana ag taisteal sa [[An Grianchóras|Ghrianchóras]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/science-environment-28659783 BBC]; [http://www.irishtimes.com/news/science/space-race-the-satellite-that-s-catching-up-with-a-comet-1.1878376 ''The Irish Times'']&lt;/ref&gt;
* 4 Lúnasa — Searmanas cuimhneacháin in Liège, sa [[an Bheilg|Bheilg]], ar thús [[an Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogaidh Dhomhanda]]; bhí [[Mícheál D. Ó hUiginn]], [[David Cameron]] agus [[François Hollande]] i láthair.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/politics/president-higgins-in-belgium-to-mark-start-of-first-world-war-1.1886458 ''The Irish Times'']; [http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11008731/Royals-attend-moving-twilight-ceremony-to-mark-WW1-centenary.html ''The Telegraph'']&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — Briseadh an sos comhraic 72 uair an chloig idir Hamas agus [[Iosrael]] a d'eagraigh na [[Náisiúin Aontaithe|NA]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140801/hamas-accuses-israel-violating-gaza-ceasefire Global Post]; [http://www.timesofisrael.com/day-26-obama-calls-for-unconditional-release-of-captured-soldier-un-condemns-hamas-truce-violation/ ''The Times of Israel'']&lt;/ref&gt;
* 1 Lúnasa — Fógraíodh staid éigeandála i [[Siarra Leon]] agus sa [[an Libéir|Libéir]] mar gheall ar an [[Ebola|víreas Ebola]] in iarthar na hAfraice.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/ebola-epidemic-sierra-leone-declares-state-emergency-liberia-announces-national-action-1644558 International Business Times]; [http://time.com/3089377/ebola-liberia-state-of-emergency/ ''TIME'']&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 11 Lúnasa — [[Robin Williams]], aisteoir Meiriceánach, 63 bliain d'aois&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2014/08/11/us-people-robinwilliams-idUSKBN0GB28520140811 Reuters]; [http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/08/11/robin-williams-found-dead-of-apparent-suicide/ ''Forbes'']&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
[[Íomhá:Amsterdam Airport- Flight MH17 Memorial (14675744526).jpg|mion|220px|Bláthanna ag Aerfort Schiphol san [[An Ísiltír|Ísiltír]] i gcuimhne orthu siúd a fuair bás ar bord Eitilt MH17 san Úcráin]]
* 27 Iúil — Bua ag Vincenzo Nibali sa [[Tour de France]].&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/sport/cycling/tour-de-france-2014-vincenzo-nibali-confirmed-as-champion-as-he-puts-italy-back-on-the-map-with-triumph-9631712.html ''The Independent'']; [http://www.theguardian.com/sport/2014/jul/27/vincenzo-nibali-tour-de-france-win ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;
* 25 Iúil — Leathnaigh an [[Ebola|víreas Ebola]] go dtí [[an Nigéir]].&lt;ref&gt;[http://www.afro.who.int/en/clusters-a-programmes/dpc/epidemic-a-pandemic-alert-and-response/outbreak-news/4233-ebola-virus-disease-west-africa-25-july-2014.html An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]; [http://www.thenewdawnliberia.com/index.php?view=article&amp;id=12289 ''The New Dawn'']&lt;/ref&gt;
* 24 Iúil — Thit comhrialtas na [[an Úcráin|hÚcráine]] as a chéile, agus d'fhógair Arseniy Yatsenyuk go raibh sé ag éirí as mar phríomhaire.&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-pm-resigns-amid-parliamentary-turmoil-2014724145321500842.html Al Jazeera]; [http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/europe/140724/ukrainian-prime-minister-arseniy-yatsenyuk-resigns-over-coalitio Global Post]&lt;/ref&gt;
* 23 Iúil — D'oscail an Bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] na 20ú Cluichí an Chomhlathais i n[[Glaschú]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/media/2014/jul/24/commonwealth-games-opening-ceremony-viewers-tv ''The Guardian'']; [http://www.bbc.com/sport/0/commonwealth-games/28455063 BBC Sport]&lt;/ref&gt;
* 20 Iúil — Bhuaigh [[Rory McIlroy]] an ''Open Championship'', an tríú fear ó [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] a bhuaigh an comórtas [[galf|gailf]] sin.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/sport/golf/rory-mcilroy-wins-british-open-at-hoylake-1.1872494 ''The Irish Times'']; [http://www.bbc.com/sport/0/golf/28393535 BBC Sport]&lt;/ref&gt;
* 17 Iúil — Scaoileadh anuas eitleán de chuid Malaysia Airlines (Eitilt MH17) san [[An Úcráin|Úcráin]]: maraíodh 298 duine.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/boeing-releases-statement-malaysia-airlines-flight-mh17-crash-our-prayers-are-those-board-1631442 IB Times]; [http://www.bbc.com/news/world-europe-28354856 BBC]&lt;/ref&gt;
* 17 Iúil — Thosaigh Iosrael ionsaí talún in Gaza.&lt;ref&gt;[http://www.jpost.com/Operation-Protective-Edge/IDF-intensifies-Gaza-attacks-with-artillery-fire-air-strikes-363289 ''The Jerusalem Post'']; [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/07/israel-launches-gaza-ground-invasion-2014717192054899505.html Al Jazeera]&lt;/ref&gt;
* 13 Iúil — Fuair [[an Ghearmáin]] an lámh in uachtar ar an [[An Airgintín|Airgintín]] chun an fichiú [[Corn Sacair an Domhain]] a bhuachan sa Bhrasaíl.&lt;ref&gt;[http://www.dw.de/2014-world-cup-final-as-it-happened/a-17782940 DW]; [http://www.thewire.com/entertainment/2014/07/germany-wins-the-world-cup/374350/ ''The Wire'']&lt;/ref&gt;
* 8 Iúil — Chuir rialtas Iosrael tús le ''Operation Protective Edge'', ionsaí ar [[Stráice Gaza]].&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2014/07/08/the-morning-email_n_5566533.html ''The Huffington Post'']; [http://www.jpost.com/Defense/WATCH-IDF-action-videos-show-glimpses-of-Operation-Protective-Edge-361916 ''The Jerusalem Post'']&lt;/ref&gt;
* 8 Iúil — Cuireadh na cúig cheolchoirm a bhí le bheith ag Garth Brooks i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar ceal.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/entertainment/music/music-news/fans-reaction-to-cancellation-of-garth-brooks-concerts-30415667.html ''Irish Independent'']; [http://news.sky.com/story/1297492/garth-brooks-cancels-all-irish-shows-after-row Sky News]&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — D'fhógair [[An Taoiseach|an Taoiseach]], [[Éanna Ó Coinnigh]], an chomh-aireacht nua. Ceapadh [[Joan Burton]] ina 23ú [[Tánaiste]].&lt;ref&gt;[http://www.irishexaminer.com/ireland/new-lookcabinet-to-be-unveiled-today-274805.html ''Irish Examiner'']; [http://www.independent.ie/irish-news/politics/taoiseach-confirms-joan-burton-is-irelands-new-tanaiste-30407329.html ''Irish Independent'']&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
* 29 Meitheamh — D'fhógair [[An Stát Ioslamach|an Stát Ioslamach san Iaráic agus sa Leiveaint]] cailifeacht Mhoslamach nua san [[An Iaráic|Iaráic]] agus in oirthear na [[An tSiria|Siria]], an chéad chailifeacht ó ré na n[[An Impireacht Otamánach|Otamánach]].&lt;ref&gt;The Guardian, 29 Meitheamh 2014&lt;/ref&gt;
* 19 Meitheamh — D'éirigh [[Juan Carlos I na Spáinne|Rí Juan Carlos na Spáinne]] as a choróin, agus rinneadh rí dá mhac, [[Felipe VI na Spáinne|Felipe]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/10886317/Spanish-royal-familys-popularity-boosted-by-King-Juan-Carloss-abdication-in-favour-of-Prince-Felipe.html ''The Telegraph'']; [http://www.bbc.com/news/world-europe-27662301 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
* 10 Bealtaine — Bhuaigh [[Conchita Wurst]] as [[an Ostair]] [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] leis an amhrán ''[[Rise Like a Phoenix]]''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27358560 BBC]; [http://thequietus.com/articles/15224-eurovision-camp-conchita The Quietus]&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
[[Íomhá:Six nations 2014 France vs Ireland Remise de trophée.JPG|mion|220px|An trófaí á bhronnadh ar fhoireann na hÉireann i b[[Páras]]]]
* 15 Márta — Bhuaigh [[Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann|Éire]] [[Comórtas na Sé Náisiún]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2014/0315/602559-france-ireland/ RTÉ Sport]; [http://www.irishcentral.com/sports/ireland/Paradise-in-Paris-Ireland-win-Six-Nations-title-----.html Irish Central]&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 7–23 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]] in [[Sochi]], sa Rúis.&lt;ref&gt;[http://www.interfax-russia.ru/South/special.asp?sec=1723&amp;id=471691 Interfax Russia]; [http://www.washingtonpost.com/world/olympics-open-in-sochi-with-extravagant-pageant/2014/02/07/bba8a5e2-9011-11e3-b227-12a45d109e03_story.html ''The Washington Post'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/la-sh-2014-winter-olympics-closing-ceremony-20140222-story.html#axzz2uDCdEpHa ''LA Times'']; [http://thephilanews.com/sochi-2014-closing-ceremony-unites-olympic-generations-44533.htm The Phila News]&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
* 3 Eanáir — Tuilte agus stoirmeacha in Éirinn.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/irish-news/cleanup-begins-for-devastated-flooddamaged-communities-across-ireland-29884722.html ''Irish Independent'']; [http://www.breakingnews.ie/ireland/orange-weather-warning-as-flooding-hits-ireland-618917.html Breaking News]&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — Ghlac [[an Laitvia]] an [[Euro|euro]] mar airgeadra oifigiúil.&lt;ref&gt;[http://rt.com/business/latvia-divided-join-euro-050/ Russia Today]; [http://www.bbc.com/news/world-europe-25567096 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Thar lear: [[Robin Williams]], aisteoir Meiriceánach

== [[2013]] ==

=== Nollaig ===
'''Básanna:'''
* 5 Nollaig — [[Nelson Mandela]], 95, an chéad uachtarán gorm ar an Afraic Theas agus buaiteoir Dhuais Nobel na Síochána&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2013/dec/05/nelson-mandela-dies-aged-95-south-africa ''The Guardian'']; [http://www.businessinsider.com/nelson-mandela-dead-south-african-former-president-dies-2013-6 Business Insider]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 3 Iúil — Coup d’état s[[an Éigipt]].&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/07/20137319828176718.html Al Jazeera]; [http://www.bloomberg.com/news/2013-07-03/mursi-proposes-power-sharing-as-egypt-army-deadline-approaches.html Bloomberg]&lt;/ref&gt;
* 1 Iúil — Tháinig an [[An Chróit|Chróit]] isteach san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2013/07/02/world/europe/croatia-joins-european-union.html?_r=0 ''The New York Times'']; [http://www.economist.com/news/europe/21594339-euphoria-over-joining-european-union-has-given-way-morose-mood-more-normal-and-glummer ''The Economist'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 13 Márta — Toghadh [[Pápa Proinsias|Proinsias]] ina phápa.&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2013/03/19/world/europe/vatican-new-pope/ CNN]; [http://www.newyorker.com/news/news-desk/inaugurating-pope-francis ''The New Yorker'']&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 11 Feabhra — Fógraíodh go mbeadh an [[Pápa Beinidict XVI]] ag éirí as a phost de bharr cúiseanna sláinte.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2013/aug/21/pope-benedict-god-resign-mystical-experience ''The Guardian'']; [http://www.alternet.org/news-amp-politics/pope-benedict-stepping-down-shocking-abdication Alternet]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Thar lear: [[Nelson Mandela]], an chéad uachtarán gorm ar an Afraic Theas

== [[2012]] ==

=== Nollaig ===
'''Básanna:'''
* 15 Nollaig — [[Páidí Ó Sé]], iarpheileadóir agus bainisteoir [[CLG Chontae Chiarraí|Chiarraí]]&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/1215/359068-paidi-ose-kerry/ RTÉ]; [http://www.independent.ie/sport/kerry-gaa-legend-paidi-o-se-57-dies-28947963.html ''Irish Independent'']&lt;/ref&gt;

=== Deireadh Fómhair ===
[[Íomhá:121030-F-AL508-159 Aerial views during an Army search and rescue mission show damage from Hurricane Sandy to the New Jersey coast, Oct. 30, 2012.jpg|mion|220px|New Jersey, SAM, 30 Deireadh Fómhair 2012]]
* 30 Deireadh Fómhair — Maraíodh níos mó ná 100 duine nuair a bhuail [[Hairicín]] Sandy tíortha i Muir Chairib agus cósta thoir na Stát Aontaithe.&lt;ref&gt;[http://www.nydailynews.com/news/hurricane-sandy-strikes-east-coast-gallery-1.1194577 ''NY Daily News'']; [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6220a1.htm CDC]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 1 Iúil — Bua na [[An Spáinn|Spáinne]] sa chluiche ceannais i [[UEFA Euro 2012|gCraobh Sacair na hEorpa 2012]].&lt;ref&gt;[http://au.eurosport.com/football/euro-2012/2012/spain-hammer-italy_sto3332724/story.shtml Eurosport]; [http://www.thenewstribe.com/2012/06/15/euro-2012-ireland-eliminate-as-spain-win-4-0/ The News Tribe]&lt;/ref&gt;

=== Meitheamh ===
[[Íomhá:Flame Olympique 2012 Dublin.JPG|mion|220px|Baile Átha Cliath, 6 Meitheamh 2012]]
* 30 Meitheamh — Ghlac [[Mohamed Morsi]] mionn oifige mar Uachtarán nua na hÉigipte.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2012/06/25/world/middleeast/mohamed-morsi-of-muslim-brotherhood-declared-as-egypts-president.html?pagewanted=all&amp;_r=0 ''The New York Times'']; [http://www.huffingtonpost.com/2012/06/24/egypt-election-results-morsi-president_n_1622133.html ''The Huffington Post'']&lt;/ref&gt;
* 18 Meitheamh — Bronnadh &quot;Saoirse Bhaile Átha Cliath&quot; ar [[Aung San Suu Kyi]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/0618/325428-aung-san-suu-kyi-to-get-freedom-of-dublin/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/aung-san-suu-kyi-ireland-dublin-public-event-concert-487477-Jun2012/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
* 31 Bealtaine — Reifreann in Éirinn maidir leis an mBille um an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht (An Conradh ar Chobhsaíocht, ar Chomhordú agus ar Rialachas san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta).&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2012/0601/323199-fiscal-treaty-referendum-count-to-begin/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/fiscal-compact-treaty/news/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Básanna ===
* Na Gaeil a fuair bás in 2012: [[Páidí Ó Sé]], peileadóir agus bainisteoir

== [[2011]] ==

=== Samhain ===
* 11 Samhain — Insealbhaíodh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] ina uachtarán i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]].&lt;ref&gt;[http://www.irishcentral.com/news/inauguration-day-for-micheal-d-higgins-the-new-irish-president-133680768-237740161.html Irish Central]; [http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-15685380 BBC]&lt;/ref&gt;

=== Deireadh Fómhair ===
* 27 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] ina naoú huachtarán ar [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/1029/308056-vote_tracker/ RTÉ]; [http://www.thejournal.ie/poet-politician-and-the-ninth-president-of-ireland-michael-d-higgins-265884-Oct2011/ TheJournal.ie]&lt;/ref&gt;

=== Iúil ===
* 22 Iúil — Maraíodh 77 duine in dhá ionsaí san [[An Iorua|Iorua]]: phléasc buama i lár [[Oslo]] agus lámhachadh 69 duine ag campa samhraidh ar Utøya.&lt;ref&gt;[http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 Ostlendingen]; [http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 sjtrem]&lt;/ref&gt;

=== Bealtaine ===
[[Íomhá:Michelle Obama pours a pint of stout.jpg|mion|220px|[[Muine Gall]], 23 Bealtaine 2011]]
* 23 Bealtaine — Thug [[Barack Obama]] cuairt ar [[Muine Gall|Mhuine Gall]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/special-reports/2011/0524/301443-obamacoverage/ RTÉ]; [http://www.theguardian.com/world/2011/may/23/obama-visit-jubilation-moneygall ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;
* 23 Bealtaine — Stopadh eitiltí ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] de bharr luaithreamháin nuair a bhrúcht an [[bolcán]] Grímsvötn san [[An Íoslainn|Íoslainn]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/8534342/Iceland-volcano-airlines-clash-with-Government-over-ash.html ''The Telegraph'']; [http://www.flightglobal.com/news/articles/european-proceedures-cope-with-new-ash-cloud-357246/ Flightglobal]&lt;/ref&gt;
* 17 Bealtaine — Thug [[Eilís II]] cuairt ar Éirinn.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/0304/298354-queen/ RTÉ]; [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13425722 BBC]&lt;/ref&gt;
* 1 Bealtaine — D'fhógair uachtarán [[SAM]], [[Barack Obama]], gur mharaigh saighdiúirí Meiriceánacha [[Osama bin Laden]] sa [[an Phacastáin|Phacastáin]].&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/01/bin.laden.obit/ CNN]; [http://www.theguardian.com/world/2011/may/02/bin-laden-dead-war-al-qaida ''The Guardian'']&lt;/ref&gt;

=== Márta ===
* 11 Márta — Cailleadh na mílte i g[[crith talún]] agus [[tsunami]] sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/japan/111004/japan-culture-tsunami-earthquake-marriage-religion-work Global Post]; [http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2011/03/110314-japan-nuclear-power-plant-disaster/ National Geographic News]&lt;/ref&gt;

=== Feabhra ===
* 10 Feabhra — Maraíodh seisear i dtimpiste eitleáin i [[Aerfort Chorcaí|gCorcaigh]].&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/2011/0210/297553-cork/ RTÉ]; [http://www.irishexaminer.com/ireland/cork-plane-crash-report-due-in-days-256614.html ''Irish Examiner'']&lt;/ref&gt;

=== Eanáir ===
[[Íomhá:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|mion|220px|Queensland, an Astráil, 10 Eanáir 2011]]
* 10 Eanáir — Maraíodh breis is 30 duine i dtuilte san [[Astráil]].&lt;ref&gt;[http://www.adelaidenow.com.au/ipad/brisbane-flood-alert-as-wivenhoe-threatens-to-spill-over/story-fn6t2xlc-1225985477271 Adelaide Now]; [http://www.heraldsun.com.au/archive/news/time-for-queensland-to-heal-bligh/story-e6frf7l6-1225994612338?nk=7d507cfe4f54437c05cc038c66b69b89 Herald Sun]&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Maraíodh Michaela Harte (iníon [[Mickey Harte]], bainisteoir fhoireann pheile Thír Eoghain) ar [[Oileán Mhuirís]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/2011/jan/10/michaela-harte-died-mauritius-honeymoon ''The Guardian'']; [http://www.smh.com.au/world/honeymoon-bride-strangled-one-of-three-accused-in-a-strange-state-20110114-19qcv.html ''Sydney Morning Herald'']&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>i17w16lvu9cuwlw7kne0uc8m7wuddjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>8 Samhain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4901</id>
    <revision>
      <id>1332603</id>
      <parentid>1286102</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T19:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1332603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="2g2sdlshdcz59qvjra63vlslopvp0yh" xml:space="preserve">{{Samhain}}
Is é an '''8 Samhain''' an 312ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 313ú lá i mbliain bhisigh. Tá 53 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
*

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1656]] — [[Edmond Halley]], réalteolaí, matamaiticeoir, meitéareolaí, agus fisiceoir Sasanach (b. [[1742]])
* [[1739]] — [[Henrik Gabriel Porthan]], staraí Fionlannach (b. [[1804]])
* [[1839]] — [[Ivan Goremykin]], polaiteoir Rúiseach (b. [[1917]])
* [[1847]] — [[Bram Stoker]], scríbhneoir Éireannach (b.[[1847]])
* [[1866]] — [[Herbert Austin]], polaiteoir Briotanach (b. [[1941]])
* [[1884]] — [[Hermann Rorschach]], síciatraí is néareolaí Eilvéiseach (b. [[1922]])
* [[1905]] — [[Conrad Hal Waddington]], bitheolaí Briotanach (b. [[1975]])
* [[1922]] — [[Christiaan Barnard|Christiaan Neethling Barnard]], máinlia cairdiach as an Afraic Theas (b. [[2001]])
* [[1923]] — [[Jack St Clair Kilby]], innealtóir leictreach Meiriceánach (b. [[2005]])
* [[1927]] — [[Ken Dodd]],  fhuirseoir Sasanach (b. [[2018]])
* [[1927]] — [[Patti Page]], amhránaí Meiriceánach (b. [[2013]])
* [[1931]] — [[Seán French (1931–2011)|Seán French]], polaiteoir Éireannach (b. [[2011]])
* [[1935]] — [[Alain Delon]], aisteoir Francach (b. [[2024]])
* [[1939]] — [[Elizabeth Dawn]], ban-aisteoir Sasanach (b. [[2017]])
* [[1957]] — [[Alan Curbishley]], iarimreoir agus bainisteoir sacair
* [[1961]] — [[Seán Ó hEochaidh]], polaiteoir Éireannach
* [[1966]] — [[Gordon Ramsay]], cócaire
* [[1975]] — [[Tara Reid]], ban-aisteoir Meiriceánach
* [[1978]] — [[Jane Danson]], ban-aisteoir Briotanach
* [[1981]] — [[Joe Cole]], imreoir sacair Sasanach
* [[1994]] — [[Ramkumar Ramanathan]], imreoir leadóige Indiach
* [[1995]] — [[Cara Hunter]], polaiteoir Éireannach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1618]] — [[Walter Raleigh]], uaslathaí Sasanach (r. ~[[1552]])
* [[1674]] — [[John Milton]], file agus státseirbhíseach Sasanach (r. [[1608]])
* [[1949]] — [[Mary Georgina Barton]], ealaíontóir Éireannach (r. [[1861]])
* [[1953]] — [[Ivan Bunin]], scríbhneoir Rúiseach (r.[[1870]])
* [[1960]] — [[George Chip]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1888]])
* [[1978]] — [[Norman Rockwell]], maisitheoir Meiriceánach (r.[[1894]])
* [[1995]] — [[Neil Blaney]], polaiteoir Éireannach (r. [[1922]])
* [[2009]] — [[Vitaly L. Ginzburg]], fisiceoir Rúiseach (r. [[1916]])
* [[2021]] — [[Seán FitzPatrick]], fear gnó Éireannach (r. [[1948]])
* [[2024]] — [[Billy Lawless]], polaiteoir Éireannach (r. [[1951]])

== Tarluithe eile ==
* [[1602]] - Osclaíodh [[Bodleian Library|Leabharlann Brodley]] don phobal in [[Ollscoil Oxford]]
* [[1745]] - Rinne [[Séarlas Éadbhard Stiúbhart]] ionradh ar [[Shasana]] le 5,000 san arm a ghlacfadh páirt i g[[Cath Chùil Lodair]] níos déanaí
* [[1793]] - Osclaíodh an [[Louvre|Palás de Louvre]] don phobal
* [[1889]] - Rinneadh stát de [[Montana]]
* [[1895]] - Tháinig [[Wilhelm Röntgen]] ar an [[X-ghathanna|x-gha]]
* [[1923]] - [[Putsch an Halla Leanna]]: bhí [[Adolf Hitler]] i gceannas ar coup gan rath
* [[1932]] - Toghadh [[Franklin D. Roosevelt]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe]]. Chloígh sé an sealbhóir, [[Herbert Hoover]], sa toghchán
* [[1939]] - Rinne [[Georg Elser]] iarracht [[Adolf Hitler]] a fheallmharaigh
* [[1960]] - Toghadh [[John F. Kennedy]] ina uachtarán [[na Stát Aontaithe]]
* [[1965]] - Cealaíodh [[pionós an bháis]] sa [[Ríocht Aontaithe]]
* [[1966]] - Toghadh [[Ronald Reagan]] mar Ghobharnóir ar [[California]]
* [[1973]] - Cuireadh deireadh le [[Cogadh na dTrosc]] idir [[an Íoslainn]] agus [[An Ríocht Aontaithe|Sasana]] don dara huair
* [[1987]] - Maraíodh aon duine dhéag agus gortaíodh trí scór i [[Buama Inis Ceithleann|mbuama Inis Ceithleann]]
* [[1988]] - Toghadh [[George H. W. Bush]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe]].
* [[2016]] - Toghadh [[Donald Trump]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe]]. Chloígh sé [[Hillary Clinton]] sa toghchán

[[Catagóir:Dátaí|1108]]
[[Catagóir:Míonna|Samhain, 08]]</text>
      <sha1>2g2sdlshdcz59qvjra63vlslopvp0yh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jimmy Cricket</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6948</id>
    <revision>
      <id>1332524</id>
      <parentid>1322584</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge: fuirseoir (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="i17e2ac47lmokjvm96b3c6l2n3fk4f4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba fhuirseoir é '''James Joseph Mulgrew''' (17 Deireadh Fómhair 1945 - 3 Lúnasa 2026). '''Jimmy Cricket''' an t-ainm gairmiúil a bhí aige. Rugadh sa [[An Chorr Chríochach|Chorr Chríochach]], [[Contae Thír Eoghain]], é.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-ni}}

{{DEFAULTSORT:Cricket, Jimmy}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1945]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Fuirseoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]]</text>
      <sha1>i17e2ac47lmokjvm96b3c6l2n3fk4f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Simpsons</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7466</id>
    <revision>
      <id>1332615</id>
      <parentid>1331246</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T03:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>39047</id>
      </contributor>
      <comment>815</comment>
      <origin>1332615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4337" sha1="s5ayp2w9bzbzgfq0056e5qrhikcjnzx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse|num_seasons=38|num_episodes=815}}
Is é '''''The Simpsons''''' an tsraith [[Beochan|bheoite]] [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Mheiriceánach]] is fadsaolaí riamh. Baineann sé le saol na Simpsons, teaghlach Meiriceánach a chónaíonn in Springfield, baile sna Stáit Aontaithe. Craoladh an chéad eipeasóid ar [[17 Nollaig]] [[1989]] ar [[Gréasán teilifíse|ghréasán]] [[Fox Broadcasting Company|Fox]]. Ó shin, tá breis agus [[Liosta eipeasóidí The Simpsons|654 eipeasóid]] craolta. Tá an tsraith an-cáiliúil ar fud an domhain agus glacann a lán [[Liosta de na aoi-réaltaí The Simpsons|daoine cáiliúla]] páirt mar aoi-réaltaí.  

Meastar gurb é ''The Simpsons'' ceann de na sraitheanna is mó éilimh i stair na teilifíse. Tá clú ar an stíl ait ealaíne atá ann: bíonn craiceann buí agus súile móra ar na carachtair, agus ceithre mhéar ar a lámha.

== Plota ==
Cúigear atá i dteaghlach na Simpsons, .i. [[Homer Simpson|Homer]], a bhean chéile [[Marge Simpson|Marge]], agus a gclann, [[Bart Simpson|Bart]], [[Lisa Simpson|Lisa]] agus [[Maggie Simpson|Maggie]]. Tá cónaí orthu ag [[742 Evergreen Terrace]] i mbaile [[Springfield]] i SAM (ní luaitear stát leis).

==Eipeasóidí==
{{féach freisin|Liosta eipeasóidí The Simpsons}}

== Stair ==
[[Íomhá:TS-Simpsons.jpg|float|deas|200px|mionsamhail|Ceist léamhthuisceana as scrúdú [[Gaeilge]] an [[Teastas Sóisearach|Teastais Shóisearaigh]], (Bonnleibhéal, 2000): Tá ''The Simpsons'' an-tábhachtach sa [[popchultúr|phopchultúr]] ar fud an domhain, go háirithe i measc an aosa óig.]] Chruthaigh [[Matt Groening]] an clár sa bhliain 1987 nuair a iarradh air sraith [[Cartún|chartún]] gearr a scríobh do ''The Tracy Ullman Show'' a chraolfaí ag tús agus deireadh na sosanna fógraí. Bhunaigh Groening na carachtair ar a mhuintir féin. Craoladh an chéad chartún ar 19 Aibreán 1987. Rinneadh 48 gceann de na cartúin seo san iomlán.

Sa bhliain 1989, lorg Fox séasúr de thrí heipeasóid déag, leathuair an chloig an ceann. Craoladh an chéad eipeasóid, ''[[Simpsons Roasting on an Open Fire]]'', ar 17 Nollaig 1989. Bhí móreileamh air láithreach bonn. B'aoir é ar shaol an lae inniu sna Stáit Aontaithe, agus é mar fhritéis don ''[[sitcom]]'' teaghlaigh tipiciúil Meiriceánach.

== Aisteoirí gutha ==

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=6|Príomhaisteoirí
|-
|align=center| [[File:Dan Castellaneta cropped.jpg|150x150px]]
|align=center| [[File:Julie Kavner.jpg|150x150px]]
|align=center| [[File:Nancy Cartwright.jpg|150x150px|upright]]
|align=center| [[File:Yeardley Smith 2012.png|150x150px]]
|align=center| [[File:Hankazaria05.jpg|150x150px|upright]]
|align=center| [[File:Harry Shearer at RT4.jpg|150x150px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;width:16%;&quot;| [[Dan Castellaneta]]
|style=&quot;width:16%;&quot;| [[Julie Kavner]]
|style=&quot;width:16%;&quot;| [[Nancy Cartwright]]
|style=&quot;width:16%;&quot;| [[Yeardley Smith]]
|style=&quot;width:16%;&quot;| [[Hank Azaria]]
|style=&quot;width:16%;&quot;| [[Harry Shearer]]
|-
|width=16%| [[Homer Simpson|Homer]], [[Abe Simpson|Grampa]], [[Barney Gumble|Barney]], [[Krusty the Clown|Krusty]], [[Groundskeeper Willie]], [[Mayor Quimby]], [[Hans Moleman]] agus eile.
|width=16%| [[Marge Simpson|Marge]], [[Patty Bouvier]] agus [[Selma Bouvier]]
|width=16%| [[Bart Simpson|Bart]], [[Nelson Muntz|Nelson]], [[Ralph Wiggum|Ralph]], [[Todd Flanders]], agus eile.
|width=16%| [[Lisa Simpson|Lisa]]
|width=16%| [[Moe Szyslak|Moe]], [[Chief Wiggum]], [[Apu Nahasapeemapetilon|Apu]], [[Comic Book Guy]], [[Lenny and Carl|Carl]], [[Cletus Spuckler|Cletus]], [[Professor Frink]], [[Dr. Nick]] agus eile
|width=16%| [[Mr. Burns]], [[Waylon Smithers|Smithers]], [[Ned Flanders]], [[Reverend Lovejoy]], [[Kent Brockman]], [[Dr. Hibbert]], [[Lenny and Carl|Lenny]], [[Principal Skinner]], [[Otto Mann|Otto]], [[Rainier Wolfcastle]] agus eile.
|}

== Naisc sheachtracha ==
* {{deilbhín en}} [http://www.thesimpsons.com/ Suíomh oifigiúil]
* {{deilbhín en}} [http://www.snpp.com/ The Simpsons Archive]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{The Simpsons}}


{{DEFAULTSORT:Simpsons, The}}
[[Catagóir:The Simpsons]]
[[Catagóir:Cláir Ghrinn]]
[[Catagóir:Cláir Fox]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha]]
[[Catagóir:Cartúin]]
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1989]]</text>
      <sha1>s5ayp2w9bzbzgfq0056e5qrhikcjnzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jon Kyl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8774</id>
    <revision>
      <id>1332592</id>
      <parentid>1185811</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="su08rvhhkefeodg75o99hfxguhmdp3z" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba é '''Jon Llewellyn Kyl''' (rugadh [[25 Aibreán]], [[1942]], in Oakland, [[Nebraska]]) [[Seanad na Stát Aontaithe|Seanadóir na Stát Aontaithe]] ó [[Arizona]], 1995–2013. Is ball den [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Poblachtach]] é. Aoire an mhionlaigh sa seanad a bhí ann, an dara céim is airde sa pháirtí, agus iad sin san fhreasúra. Sa bhliain 2010, chuir an t-iriseán ''Time'' Jon Kyl ar liosta na 100 Duine Is Mó Tionchar Acu.&lt;ref&gt;{{cite news|authorlink=Mitch McConnell|first=Mitch|last=McConnell|work=[[Time (magazine)|Time]]|teideal=The 2010 Time 100|accessdate=May 7, 2010|date=April 29, 2010|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1984685_1984864_1984901,00.html|dátarochtana=Eanáir 12, 2015|archivedate=Bealtaine 9, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100509223817/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1984685_1984864_1984901,00.html}}&lt;/ref&gt;  Toghadh go dtí an Seanad sa bhliain [[1994]] é agus arís sna blianta [[2000]] agus [[2006]].

Sula ndeachaigh sé leis an bpolaitíocht, bhí sé ina dhlíodóir agus ina stocaire le Jennings, Strouss &amp; Salmon i [[Phoenix, Arizona]]. D'fhreastail sé i d[[Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe]] ó [[1987]] go [[1995]]. Toghadh go dtí an Seanad é den chéad uair sa bhliain 1994, ag fáil bua ar Samuel G. Coppersmith. Thóg Kyl seasamh an-choimeádach ann. Tá sé ina bhrústocaire anois, cosúil lena lán iar-pholaiteoirí.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Kyl, Jon}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Preispitéirigh]]
[[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>su08rvhhkefeodg75o99hfxguhmdp3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Davíð Oddsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9316</id>
    <revision>
      <id>1332585</id>
      <parentid>1071009</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="m2u3alzvtjthzec161ilk4pxwu571nr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Polaiteoir [[An Íoslainn|Íoslannach]] is ea '''Davíð Oddsson''' (rugadh é i [[Réicivíc]] ar [[17 Eanáir]], [[1948]]). Bhí Davíð ina phríomh-aire na tíre idir [[1991]] agus [[2004]], agus méara Réicivíc idir [[1982]] agus [[1991]]. Inniu, tá Davíð ina chathaoirleach ar Bhanc Ceannais na hÍoslainne.

{{síol-íos}}

{{DEFAULTSORT:Oddsson, David}}
[[Catagóir:Polaiteoirí na hÍoslainne]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>m2u3alzvtjthzec161ilk4pxwu571nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jay Rockefeller</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11698</id>
    <revision>
      <id>1332598</id>
      <parentid>1232878</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="ewf9qqm33mm98krdmbmnk2yqhde6mek" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is é '''John Davison Rockefeller IV''' ([[18 Meitheamh]] [[1937]] a rugadh é), [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanadóir na Stát Aontaithe]] sinsearach ó [[Virginia Thiar]]. Is ball den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Daonlathach]] é. Toghadh go dtí an Seanad sa bhliain [[1985]] é. Bhí sé ina [[Gobharnóir|ghobharnóir]] ar Virginia Thiar ó [[1977]] go dtí [[1985]]. 

Rugadh i g[[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]] é. Bhain sé amach céim ó [[Ollscoil Harvard]] i stair agus teangacha an Chian-Oirthir tar éis staidéar ar feadh trí bliana a bheith déanta aige ar an t[[Seapáinis]] i d[[Tóiceo]]. Bhí sé páirteach i gCór na Síochána in [[Washington, D.C.]]

== Naisc sheachtracha ==
* [http://Rockefeller.senate.gov Suíomh Idirlín Seanaid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051223143124/http://rockefeller.senate.gov/ |date=2005-12-23 }}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síol-us}}

{{DEFAULTSORT:Rockefeller, Jay}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1937]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard]]
[[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Preispitéirigh]]
[[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>ewf9qqm33mm98krdmbmnk2yqhde6mek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liam Mac Cóil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13201</id>
    <revision>
      <id>1332607</id>
      <parentid>1319774</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T23:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eomurchadha</username>
        <id>4240</id>
      </contributor>
      <origin>1332607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6736" sha1="jpnj1qbneuo8pydgymxr24hfvfu11hr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:Liam Mac Cóil.jpg|mion|upright|Liam Mac Cóil|clé]]
Is [[scríbhneoir]] agus criticeoir [[Éire]]annach é '''Liam Mac Cóil'''.

== Saol agus Saothar ==
Sa [[An Charraig Dhubh|Charraig Dhubh]] i m[[Baile Átha Cliath]] a rugadh Mac Cóil sa bhliain [[1952]], tá cónaí anois air i [[Gaeltacht|nGaeltacht]] [[Ráth Cairn]] i [[Contae na Mí|gContae na Mí]]. Tá leabhair, ailt, agus aistí scríofa aige faoi chúrsaí [[litríocht]]a, staire, ceoil, ealaíon, agus teilifíse. Chaith sé tréimhse ag obair leis an g[[An Coiste Téarmaíochta|Coiste Téarmaíochta]] i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] sula ndeachaigh sé go lánaimseartha leis an scríbhneoireacht. Is comheagarthóir é ar an iris litríochta ''[[Bliainiris]]''.[[Íomhá:An Chláirseach agus an Choróin WEB.jpg|mion|upright|''[[An Chláirseach agus an Choróin]]'' (2010), leabhar faoi shaol agus faoi shaothar an chumadóra [[Charles Villiers Stanford]]]]Ba é a úrscéal ''[[An Dochtúir Áthas]]'' (Leabhar Breac 1994, ISBN 1-898332-00-2) an chéad leabhar Gaeilge a cuireadh ar ghearrliosta The Irish Times Literary Awards. Sin a chead úrscéal, cé gur foilsíodh gearrscéalta roimhe sin. Pléann ''An Dochtúir Áthas'' le cúrsaí [[Síocanailís|síocanailíse]] agus an gaol idir dochtúir agus cliant. Is iomaí leibhéal brí atá san úrscéal áfach. Tá greann sa scéal freisin.&lt;ref&gt;http://www.beo.ie/index.php?archive_id=1282&amp;page=archive_content{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Scríobh Mac Cóil tráchtas neamhfhoilsithe, ''An chritic theoiriciúil agus an nualitríocht'', (Coláiste na Tríonóide, 1997)
[[Íomhá:An Dochtúir Áthas Clúdach.jpg|alt=|clé|mion|upright|Liam Mac Cóil - [[An Dochtúir Áthas|''An Dochtúir Áthas'']]]]


Ina dhiaidh sin foilsíodh úrscéal a bhaineann le stáisiún teilifíse: ''[[An Claíomh Solais]]'' (Leabhar Breac, 1998). Ó shin foilsíodh dialann scríbhneoireachta ''[[Nótaí ón Lár]]'' (2002), leabhar do pháistí ''Toirealach Ó Cearúlláin'', agus úrscéal, ''[[Fontenoy (úrscéal)|Fontenoy]]'' (Leabhar Breac, 2005). Bhuaigh ''Fontenoy'' [[Gradam Uí Shúilleabháin]] 2006.

D'fhoilsigh [[Leabhar Breac]] leabhar leis ar an gcumadóir [[Charles Villiers Stanford]], ''[[An Chláirseach agus an Choróin]]'', sa bhliain 2010, agus úrscéal ''[[An Litir (úrscéal)|An Litir]]'' sa bhliain 2012. Tá úrscéal úr, ag leanacht ar aghaidh ó ''An Litir'', den ainm ''[[I dTír Stráinséartha]]'' foilsithe aige sa bhliain 2014 agus an tríú chuid den sraith ''[[Bealach na Spáinneach]]'' foilsithe aige sa bhliain 2020. Foilsíodh leabhar eile leis dar teideal [[An Choill|''An Choill'']] sa bhliain [[2016]].

[[Íomhá:Fontenoy copy.jpg|mion|upright|[[Fontenoy (úrscéal)|''Fontenoy'']] (2005), úrscéal a thiteann amach i rith [[Cogadh Chomharbas na hOstaire|Chogadh Chomharbas na hOstaire]]]]

San ''Encyclopaedia of Ireland'' scríobhann [[Seán Ó Cearnaigh]] &quot;''Mac Cóil's finely tuned critical facilities inform his fiction, bringing an added sophistication to the self-conscious post-modernity of his writing.''&quot;&lt;ref&gt;Encyclopaedia of Ireland, Baile Átha Cliath, Gill &amp; Macmillan, 2003&lt;/ref&gt;

Stiúrthóir ar an gcomhlacht foilsitheoireachta [[Carbad (foilsitheoir)|Carbad]] é, agus comheagarthóir ar ''Bliainiris''.

 “Na daoine nach dtógann an chéim sin, nach bhfoghlaimíonn an Ghaeilge, nó nach nglacann chucu féin í, caithfidh siad leanúint orthu 'inventing Ireland'. Sin, nó roghnaíonn siad traidisiún eile dóibh féin, mar a rinne Yeats sa deireadh leis an traidisiún Angla-Éireannach. Nó glacann siad le saol neamh-náisiúnta, saol Aontachtach, saol Meiriceanach, nó saol idirnáisiúnta an bhéarla is ní bhíonn siad buartha níos mó faoi na ceisteanna beagthairbheacha seo.”
Liam Mac Cóil (1999) 36

== Foilseacháin ==
[[Íomhá:Nótaí Ón Lár.jpg|mion|upright|''[[Nótaí ón Lár|Nótaí Ón Lár]]'' - Liam Mac Cóil]]
* ''The Book of Blackrock'', Carraig Books 1977
* ''Tiocfaidh Lá'', Carbad 1977 (aistriúchán ar ''Daw Dydd'' le Ffred Ffrancis)
* ''Saibhreas Chnoic Chaspair'', An Gúm 1981 (aistriúchán ar ''Trysor Bryniau Caspar'' le J. Selwyn Lloyd)
* ''Leabhar beag cócaireachta Éireannach'' (1991 Appletree Press)
* ''[[An Dochtúir Áthas]]'', Leabhar Breac 1994
* ''Cití cailleach'' (An Gúm 1997)
* ''[[An Claíomh Solais]]'', Leabhar Breac 1998
* ''Bliainiris'', Carbad 2000-2007 (irisleabhar litríochta bliantúil)
* ''[[Nótaí ón Lár|Nótaí ón Lár: Dialann Mhantach]]'', Leabhar Breac 2003
* ''Fabhalscéalta Aesóip'' (An Gúm, 2004)
* ''Ré órga na mainistreacha'' (An Gúm, 2004)
* ''Eachtraí iontacha Earcail'' (An Gúm, 2004)
* ''[[Fontenoy (úrscéal)|Fontenoy]]'', Leabhar Breac, 2005
* ''[[An Chláirseach agus an Choróin]]'', Leabhar Breac, 2010
* ''[[An Litir]]'', Leabhar Breac, 2011
* ''[[I dTír Stráinséartha]]'', Leabhar Breac, 2014
* ''[[An Choill]]'', Leabhar Breac 2016
* ''[[Bealach na Spáinneach]]'', Leabhar Breac, 2020

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.leabharbreac.com/leabhair.html?catID=1002 Nóta Beathaisnéise, Liam Mac Cóil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605023642/http://www.leabharbreac.com/leabhair.html?catID=1002 |date=2013-06-05 }}
* [http://coislife.ie/x/authors/otherauthors/liammaccoil.htm Nóta Beathaisnéise - Liam Mac Cóil - Údair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071118231802/http://www.coislife.ie/x/authors/otherauthors/liammaccoil.htm |date=2007-11-18 }}

{{DEFAULTSORT:Coil, Liam Mac}}
[[Catagóir:Liam Mac Cóil| ]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Léirmheastóirí liteartha]]
[[Catagóir:Eagarthóirí]]
[[Catagóir:Beathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí]]
[[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Déaglitríocht]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach]]
[[Catagóir:Ficsean stairiúil]]
[[Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta Éireannacha]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]]
[[Catagóir:Fantaisíocht]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Ailt le téacs sa Bhéarla]]</text>
      <sha1>jpnj1qbneuo8pydgymxr24hfvfu11hr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332608</id>
      <parentid>1332607</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T23:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eomurchadha</username>
        <id>4240</id>
      </contributor>
      <origin>1332608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6745" sha1="2n8dlsjpic9tqso087dh7pyl6mm75hv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:Liam Mac Cóil.jpg|mion|upright|Liam Mac Cóil|clé]]
Is [[scríbhneoir]] agus criticeoir [[Éire]]annach é '''Liam Mac Cóil'''.

== Saol agus Saothar ==
Sa [[An Charraig Dhubh|Charraig Dhubh]] i m[[Baile Átha Cliath]] a rugadh Mac Cóil sa bhliain [[1952]], tá cónaí anois air i [[Gaeltacht|nGaeltacht]] [[Ráth Cairn]] i [[Contae na Mí|gContae na Mí]]. Tá leabhair, ailt, agus aistí scríofa aige faoi chúrsaí [[litríocht]]a, staire, ceoil, ealaíon, agus teilifíse. Chaith sé tréimhse ag obair leis an g[[An Coiste Téarmaíochta|Coiste Téarmaíochta]] i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] sula ndeachaigh sé go lánaimseartha leis an scríbhneoireacht. Is comheagarthóir é ar an iris litríochta ''[[Bliainiris]]''.[[Íomhá:An Chláirseach agus an Choróin WEB.jpg|mion|upright|''[[An Chláirseach agus an Choróin]]'' (2010), leabhar faoi shaol agus faoi shaothar an chumadóra [[Charles Villiers Stanford]]]]Ba é a úrscéal ''[[An Dochtúir Áthas]]'' (Leabhar Breac 1994, ISBN 1-898332-00-2) an chéad leabhar Gaeilge a cuireadh ar ghearrliosta The Irish Times Literary Awards. Sin a chead úrscéal, cé gur foilsíodh gearrscéalta roimhe sin. Pléann ''An Dochtúir Áthas'' le cúrsaí [[Síocanailís|síocanailíse]] agus an gaol idir dochtúir agus cliant. Is iomaí leibhéal brí atá san úrscéal áfach. Tá greann sa scéal freisin.&lt;ref&gt;http://www.beo.ie/index.php?archive_id=1282&amp;page=archive_content{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Scríobh Mac Cóil tráchtas neamhfhoilsithe, ''An chritic theoiriciúil agus an nualitríocht'', (Coláiste na Tríonóide, 1997)
[[Íomhá:An Dochtúir Áthas Clúdach.jpg|alt=|clé|mion|upright|Liam Mac Cóil - [[An Dochtúir Áthas|''An Dochtúir Áthas'']]]]


Ina dhiaidh sin foilsíodh úrscéal a bhaineann le stáisiún teilifíse: ''[[An Claíomh Solais]]'' (Leabhar Breac, 1998). Ó shin foilsíodh dialann scríbhneoireachta ''[[Nótaí ón Lár]]'' (2002), leabhar do pháistí ''Toirealach Ó Cearúlláin'', agus úrscéal, ''[[Fontenoy (úrscéal)|Fontenoy]]'' (Leabhar Breac, 2005). Bhuaigh ''Fontenoy'' [[Gradam Uí Shúilleabháin]] 2006.

D'fhoilsigh [[Leabhar Breac]] leabhar leis ar an gcumadóir [[Charles Villiers Stanford]], ''[[An Chláirseach agus an Choróin]]'', sa bhliain 2010, agus úrscéal ''[[An Litir (úrscéal)|An Litir]]'' sa bhliain 2012. Tá úrscéal úr, ag leanacht ar aghaidh ó ''An Litir'', den ainm ''[[I dTír Stráinséartha]]'' foilsithe aige sa bhliain 2014 agus an tríú chuid den sraith ''[[Bealach na Spáinneach]]'' foilsithe aige sa bhliain 2020. Foilsíodh leabhar eile leis dar teideal [[An Choill|''An Choill'']] sa bhliain [[2016]].

[[Íomhá:Fontenoy copy.jpg|mion|upright|[[Fontenoy (úrscéal)|''Fontenoy'']] (2005), úrscéal a thiteann amach i rith [[Cogadh Chomharbas na hOstaire|Chogadh Chomharbas na hOstaire]]]]

San ''Encyclopaedia of Ireland'' scríobhann [[Seán Ó Cearnaigh]] &quot;''Mac Cóil's finely tuned critical facilities inform his fiction, bringing an added sophistication to the self-conscious post-modernity of his writing.''&quot;&lt;ref&gt;Encyclopaedia of Ireland, Baile Átha Cliath, Gill &amp; Macmillan, 2003&lt;/ref&gt;

Stiúrthóir ar an gcomhlacht foilsitheoireachta [[Carbad (foilsitheoir)|Carbad]] é, agus comheagarthóir ar ''Bliainiris''.

 “Na daoine nach dtógann an chéim sin, nach bhfoghlaimíonn an Ghaeilge, nó nach nglacann chucu féin í, caithfidh siad leanúint orthu 'inventing Ireland'. Sin, nó roghnaíonn siad traidisiún eile dóibh féin, mar a rinne [[Yeats]] sa deireadh leis an [[traidisiún Angla-Éireannach]]. Nó glacann siad le saol neamh-náisiúnta, saol Aontachtach, saol Meiriceánach, nó saol idirnáisiúnta an bhéarla is ní bhíonn siad buartha níos mó faoi na ceisteanna beagthairbheacha seo.”
Liam Mac Cóil (1999) 36

== Foilseacháin ==
[[Íomhá:Nótaí Ón Lár.jpg|mion|upright|''[[Nótaí ón Lár|Nótaí Ón Lár]]'' - Liam Mac Cóil]]
* ''The Book of Blackrock'', Carraig Books 1977
* ''Tiocfaidh Lá'', Carbad 1977 (aistriúchán ar ''Daw Dydd'' le Ffred Ffrancis)
* ''Saibhreas Chnoic Chaspair'', An Gúm 1981 (aistriúchán ar ''Trysor Bryniau Caspar'' le J. Selwyn Lloyd)
* ''Leabhar beag cócaireachta Éireannach'' (1991 Appletree Press)
* ''[[An Dochtúir Áthas]]'', Leabhar Breac 1994
* ''Cití cailleach'' (An Gúm 1997)
* ''[[An Claíomh Solais]]'', Leabhar Breac 1998
* ''Bliainiris'', Carbad 2000-2007 (irisleabhar litríochta bliantúil)
* ''[[Nótaí ón Lár|Nótaí ón Lár: Dialann Mhantach]]'', Leabhar Breac 2003
* ''Fabhalscéalta Aesóip'' (An Gúm, 2004)
* ''Ré órga na mainistreacha'' (An Gúm, 2004)
* ''Eachtraí iontacha Earcail'' (An Gúm, 2004)
* ''[[Fontenoy (úrscéal)|Fontenoy]]'', Leabhar Breac, 2005
* ''[[An Chláirseach agus an Choróin]]'', Leabhar Breac, 2010
* ''[[An Litir]]'', Leabhar Breac, 2011
* ''[[I dTír Stráinséartha]]'', Leabhar Breac, 2014
* ''[[An Choill]]'', Leabhar Breac 2016
* ''[[Bealach na Spáinneach]]'', Leabhar Breac, 2020

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.leabharbreac.com/leabhair.html?catID=1002 Nóta Beathaisnéise, Liam Mac Cóil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605023642/http://www.leabharbreac.com/leabhair.html?catID=1002 |date=2013-06-05 }}
* [http://coislife.ie/x/authors/otherauthors/liammaccoil.htm Nóta Beathaisnéise - Liam Mac Cóil - Údair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071118231802/http://www.coislife.ie/x/authors/otherauthors/liammaccoil.htm |date=2007-11-18 }}

{{DEFAULTSORT:Coil, Liam Mac}}
[[Catagóir:Liam Mac Cóil| ]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Léirmheastóirí liteartha]]
[[Catagóir:Eagarthóirí]]
[[Catagóir:Beathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí]]
[[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Déaglitríocht]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach]]
[[Catagóir:Ficsean stairiúil]]
[[Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta Éireannacha]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]]
[[Catagóir:Fantaisíocht]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Ailt le téacs sa Bhéarla]]</text>
      <sha1>2n8dlsjpic9tqso087dh7pyl6mm75hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moya Brennan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14233</id>
    <revision>
      <id>1332539</id>
      <parentid>1308172</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú: cheol; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12139" sha1="6rc2btixrikf84dtnmh56zlvnb9pz7m" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Sárcheoltóir agus amhránaí as Gaeltacht Dhún na nGall ba ea '''Máire Ní Bhraonáin''' nó '''Moya'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=web.archive.org/web/20080516110341/http://www.moyabrennan.com/gaeilge/|teideal=Fiafraíonn go leor agaibh cad chuige ar athraíodh m'ainm ó Mháire go Moya. Freagair simplí: Tar éis blianta ag ceartá an fhuaim agus an litriú arís agus arís eile, shocraigh mé go mbeadh sé níos simplí dá nglacfar le litriú coitianta amháin.|údar=moyabrennan.com|dáta=2002|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt; '''Brennan,''' a bhain cáil dhomhanda amach mar chuid den bhanna ceoil [[Clannad]] í. Saolaíodh í ar an [[4 Lúnasa]] [[1952]] i n[[Gaoth Dobhair]], [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]. Fuair sí bás ar [[13 Aibreán]] [[2026]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/moya-brennan-jarvis-donegal-gweedore-627664|teideal=Death Notice of Moya Brennan (Jarvis) (Gweedore, Donegal) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-16}}&lt;/ref&gt; Bhí glór agus stíl ar leith ag Moya, chomh maith le bua na cumadóireachta agus máistreacht uirlisí, a bhain clú agus cáil amach di ar fud na cruinne.  “''The First Lady of Celtic Music''&quot; a thugtaí uirthi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22601217/|teideal=Barrscéalta, clár iomlán,|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=2026-04-14|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22601000/|teideal=Maighréad Ní Dhomhnaill, amhránaí.|údar=RnaG / Adhmhaidin|dáta=2026-04-14|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-amhránaí mór le rá Moya Brennan tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0414/1568108-an-t-amhranai-mor-le-ra-moya-brennan-tar-eis-bhais/|date=2026-04-14|language=ga|author=Ailbhe Ó Monacháin / Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/maire-ni-bhraonain-1952-2026-chuaigh-a-siodulacht-mhaorga-uasal-i-gcion-ar-na-milte/|teideal=MÁIRE NÍ BHRAONÁIN 1952-2026: Chuaigh a síodúlacht mhaorga uasal i gcion ar na mílte…|údar=Lillis Ó Laoire|dáta=16 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bhi-glor-aingil-aici-aos-ceoil-na-heireann-croibhriste-i-ndiaidh-bhas-mhaire-ni-bhraonain/|teideal=‘Bhí glór aingil aici’ – aos ceoil na hÉireann croíbhriste i ndiaidh bhás Mháire Ní Bhraonáin|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=14 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Clannad2.gif|clé|mion|220px|An dara albam a d'eisigh Clannad, ''Clannad 2, 1974''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Clannad 2|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Clannad_2&amp;oldid=1349120296|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;  Maire i lár  &amp; Noel Duggan (ar chlé), Ciarán Ó Braonáin, Pól Ó Braonáin &amp; Pádraig Ó Dúgáin (ar dheis)]]
[[Íomhá:Clannad on stage at Leeds Folk Festival, UK, 1982 (photograph by Tony Rees) (2b).jpg|clé|mion|220px|Clannad ar stáitse, Leeds Folk Festival, 1982 ]]
[[Íomhá:Moya Brennan - The Boston Globe (1988).jpg|clé|mion|283x283px|Berklee Performance Center,14 Samhjain  1988.]]
[[Íomhá:self_aid.jpg|left|220px|thumb|Máire le [[Bono]], [[Bob Geldof]] agus Chris de Burgh ag ''SelfAid''. 1990]]
[[Íomhá:Clannadleos.jpg|clé|mion|220px|2005 ag Leo's Tavern]]
[[Íomhá:Mairebrennan2.jpg|clé|mion|330x330px|2006]]
[[Íomhá:FIL 2013 - Clannad - 8361.JPG|clé|mion|330x330px|2013]]
[[Íomhá:DCU Pres, M Brennan, DCU Chancellor 2022.jpg|clé|mion|220px|Bhronn [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|Ollscoil Chathair BhÁC]] Dochtúireacht Oinigh uirthi in 2022&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dochtuireacht-oinigh-bronnta-ar-amhranai-agus-ceoltoir-gaeltachta/|teideal=Dochtúireacht Oinigh bronnta ar amhránaí agus ceoltóir Gaeltachta|dáta=2022-05-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;]]
== Beathaisnéis ==
Ba í Máire an duine ba shine de naonúr clainne.   Ó bhí Mháire ina girseach bheag bhí sí ag gabháil cheoil sa bhaile lena máthair Máire Ní Dhúgáin, níos moille i hallaí damhsa agus i dteach tábhairne a hathar, Leo Brennan, agus i ngeamaireachtaí áitiúla I nGaoth Dobhair.

As an meascán ceoil a bhí sa bhaile a tháinig an nuáil go léir a bhain le ceol Chlannad ar dtús. Bhí ''showband'' Leo, An Sliabh Foy, i dteach amháin agus béal dorais, bhí Aodh Ó Dubhgáin a hathair mór, an máistir agus an múinteoir, a thug oiliúint do Mháire agus don chuid eile i bhfilíocht agus i gceol dúchais na Gaeilge. Bhí an nua agus an sean leo ón tús mar sin agus le himeacht aimsire dheamhan faitíos a bhí orthu iad a mheascadh le chéile ar bhealaí úra, tarraingteacha.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Bhí sí meallta ag na glórthaí a leithéidí [[Joni Mitchell]] agus na [[Beach Boys]], sular bheartaigh sí fhéin ar aistear diamhrach ag baint úsáid as stair saibhir agus ceol fonnmhar Ceilteach óna dúchas.

=== Clannad ===
Bhain Máire Ní Bhraonáin cáil amach ar an chéad dul síos mar phríomhamhránaí agus mar chláirseoir leis an ghrúpa Clannad. Bunaíodh Clannad in 1970 agus thosaigh siad amach ag seinm i dTábhairne Leo, an teach tábhairne cáiliúil a bhí ag athair mhuintir Uí Bhraonáin, Leo Ó Braonáin. 

Chuir sí féin, a deirfiúr [[Enya|Eithne]] ([[Enya]]) agus a deartháireacha na milliúin faoi gheasa lena leaganacha nua-aimseartha ar cheoltaí Gaeilge sular thug siad faoin stáitse idirnáisiúnta agus faoi amhráin Bhéarla. Aithnítear Clannad ar an gcéad mhórghrúpa ceoil a chuir an Ghaeilge i lár an aonaigh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

D’éirigh go maith ó thús leis an mbanna agus a gceol sainiúil, ar mheascán é den cheol traidisiúnta agus stíleanna eile ceoil.  Ba é a n-amhrán Gaeilge féin a thaifead siad faoi choinne na sraithe teilifíse Harry's Game i 1982 a chuir in aithne iad don saol mór taobh amuigh d'Éirinn.

Bhí os cionn 15 milliún albam díolta ag Clannad agus an t-iliomad duaiseanna buaite acu, ina measc duais [[Gradam Grammy|Grammy]] (1999), duais BAFTA (1984) agus duais Ivor Novello (1982).  

=== Níos déanaí ===
Sna 1980idí agus níos déanaí, thaifead Máire ceol i gcuideachta roinnt de mhóroirfidigh a linne, leithéidí [[Bono]] agus [[Shane MacGowan]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2025/1019/1536321-maire-ni-bhraonain/|teideal=Máire Ní Bhraonáin ar an Late Late|údar=RTÉ Archives|dáta=1990|language=en-IE|work=|dátarochtana=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;

25 albam san iomlán a thaifead sí – le Clannad agus ina haonar – agus díoladh 20 milliún acu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

I mBliain na Mílaoise, cheol sí a hamhrán ''Perfect Time'' ar Lá Domhanda na hÓige sa Róimh os comhair an Phápa Eoin Pól II agus dhá mhilliún oilithreach.

Tá a guth le cluinstin fosta ar scannáin mhóra mar [[Titanic (scannán 1997)|''Titanic'']], ''King Arthur'' agus ''To End All Wars''.

Ó 2007, sheinn Moya sa ghrúpa ban [[T with the Maggies]] le [[Mairéad Ní Mhaonaigh]] agus [[Maighread Ní Dhomhnaill|Maighréad]] agus [[Tríona Ní Dhomhnaill|Tríona NÍ Dhomhnaill]]. Ó 2013 d'fhill sí ar cheol na cláirsí le buíon úr traidisiúnta.

Ba mhinic a bhronn Moya a bua féin ceoil in aisce ar lucht cúise agus ar chumainn charthanachta a bhí gar dá croí, teaghlaigh [[Pléasc ar an Chraoslach|thubaiste an Chraoslaigh]] ina contae féin ina measc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sparanacht-clannad-bronnta-ar-scannanoir-as-gaeltacht-dhun-na-ngall/|teideal=Sparánacht ‘Clannad’ bronnta ar scannánóir as Gaeltacht Dhún na nGall|dáta=2024-08-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20216230/|teideal=Máire Ní Bhraonáin, a mac Paul agus Cormac de Barra|údar=RnaG|dáta=2013-06-21|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Thosaigh sí Clubeo i dTábhairne Leo in 2013, le hardán a thabhairt do cheoltóirí óga a bhí ag teacht chun tosaigh agus a raibh gealladh fúthu.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tar éis leathchéad bliain, chas Máire agus Clannad an phoirt deiridh in Éirinn ar an 17 Feabhra 2023.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gailearai-cead-slan-le-clannad-a-thug-an-ceol-gaelach-ar-fud-an-domhain-mhoir/|teideal=GAILEARAÍ: Céad slán le Clannad a thug an ceol Gaelach ar fud an domhain mhóir|dáta=2023-02-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;

=== Bás agus oidhreacht ===
Bhí tinneas scamhóige ag dul di le tamall de bhlianta.  Cé go raibh Máire tinn le fada agus go raibh súil lena bás luath nó mall, cheol sí amhrán ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair i mí na Nollag 2024, d’ainneoin an tinnis.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Bhásaigh Máire ar [[13 Aibreán]] [[2026]] ina teach cónaithe. Bhí sí 73 bliain d’aois. Fágann sí a céile Tim Jarvis, mac Paul agus iníon Aisling chomh maith lena máthair, a deartháireacha, a deirfiúracha, daoine muinteartha agus cairde.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Thuill sé gradaim agus duaiseanna go leor di féin agus dá comhcheoltóirí i gClannad. Bhí péire a sheas amach di as measc an iomláin, dar léi féin, An Chéad Duais ag Féile Cheoil Tíre Leitir Ceanainn i 1973 i dtús a ré, agus Gradam Phearsa Dhún na nGall in 2023. Bhain an dá dhuais sin lena contae agus lena dúchas féin agus ba mhór a meas orthu dá réir sin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

An bhliain dar gcionn, in 2024, bhronn [[Comhairle Contae Dhún na nGall]] saoirse an chontae uirthi féin agus ar Chlannad as a raibh déanta acu ar son an cheoil agus na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://donegalnews.com/clannad-to-receive-freedom-of-donegal-at-council-reception/|teideal=Clannad to receive Freedom of Donegal at council reception|údar=Dionne Meehan|dáta=2024-05-16|language=en-US|work=Donegal News|dátarochtana=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;  Ainmníodh do dhá ghradam [[Gradam Grammy|Grammy]] í agus bhuaigh sí Gradam Emmy mar chuid den fhoireann a raibh baint acu leis an gclár faisnéise ''Music in Ireland'' faoi cheol na hÉireann.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

=== Ceol ===

Bhí Moya i gcónaí dírithe go dian ar a cuid oibre a rith a haistear éagsúil trí hallaí scoile, clubanna ceoil traidisiúnta, féilte, dioscóanna, tithe pobail agus na hallaí ceolchoirmeacha is cáiliúla sa domhain.  Ba í lasair shí leanúnach, líofa Mháire lena cláirseach, lena glór binn agus go deimhin lena teacht i láthair, a mheall tír agus talamh ina dtreo. Guth fódúil ach guth aerga a bhí ag Máire agus chuir sí an chluain chaoin ar chách leis.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  


Téann áilleacht a ceol agus cumhacht a fuaimeanna go smior san éisteoir.  &lt;blockquote&gt;&quot;Imeoidh soir is siar, a dtáinig ariamh, an ghealach is an ghrian ... &quot;, &lt;/blockquote&gt;cuid suntais na liricí sin agus guth draíochtúil Mháire in éineacht.

== Dioscliosta ==
* ''Máire'', (1992) 
* ''Misty Eyed Adventures'', (1994)
* ''Perfect Time'', (1998)
* ''Whisper To The Wild Water'', (1999)
* ''New Irish Hymns'', (2002) (le [[Joanne Hogg]] agus Margaret Becker)
* ''Two Horizons'', (2003)
* ''Óró - A Live Session'', (2005)
* ''An Irish Christmas'', (2005)
* ''Signature'', (2006)
* ''Heartstrings'', (2008)
*''Canvas'', (2017)

== Naisc sheachtracha ==
* Suíomh Oifigiúil Mháire {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516231704/http://www.mairebrennan.com/ |date=2008-05-16 }}
* [http://www.clannad.ie Suíomh Oifigiúil Clannad]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Brennan, Moya}}
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Cláirseoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Clannad]]
[[Catagóir:Cumadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair]]
[[Catagóir:Léiritheoirí ceirníní Éireannacha]]
[[Catagóir:Mná]]</text>
      <sha1>6rc2btixrikf84dtnmh56zlvnb9pz7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yasuo Fukuda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14326</id>
    <revision>
      <id>1332595</id>
      <parentid>1318399</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="681" sha1="k06qyz78x3kplxfatvzq0eydgniqmnc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[polaiteoir]] [[An tSeapáin|Seapánach]] é '''Yasuo Fukuda''' (福田 康夫 Fukuda Yasuo). Ba cheannaire an Pháirtí Liobrálaigh Daonlathaigh Seapánaigh agus [[Príomh-Aire|príomhaire]] na Seapáine é. Is mac le hiar-phríomhaire Seapánach eile é, Takeo Fukuda, an chéad páiste le hiar-phríomhaire a bhain an post céanna amach.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath}}
{{Síol-jp}}

{{DEFAULTSORT:Fukuda Yasuo}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1936]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí liobrálacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na Seapáine]]
[[Catagóir:Príomh-airí]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>k06qyz78x3kplxfatvzq0eydgniqmnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Séamas II agus VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14750</id>
    <revision>
      <id>1332616</id>
      <parentid>1322445</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59384-06</username>
        <id>78676</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1332616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6250" sha1="dtnqedpzfxq6l1ga4wias9yv2fofikq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Bhí '''Séamas II''' ([[24 Deireadh Fómhair]] [[1633]] - [[16 Meán Fómhair]] [[1701]]) ina [[rí]] ar [[Sasana|Shasana]] agus [[Éire|Éirinn]] ó [[6 Feabhra]] [[1685]] go [[11 Nollaig]] [[1688]].  Mar '''Séamas VII''', bhí sé ina rí ar [[Albain]].

== Beatha ==

=== Geopholaitíocht ===
Sa bhliain 1669, chuir Séamas an pharlaimint agus na huaisle ina aghaidh nuair a thiontaigh sé ina Chaitliceach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.royal.uk/james-ii|teideal=James II (r.1685-1688)|údar=connie.fisher|dáta=2016-02-26|language=en|work=The Royal Family|dátarochtana=2022-09-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://100objects.ie/king-williams-gauntlets/?lang=ga|teideal=Lámhainní Fada an Rí Liam|údar=100|dáta=2019-05-27|language=en|work=100 Objects|dátarochtana=2022-09-16|archivedate=2021-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210616013213/https://100objects.ie/king-williams-gauntlets/?lang=ga}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:King James II from NPG.jpg|clé|mion|National Portrait Gallery (Londain), timpeall 1690 ?]]
Sa bhliain 1672, rinne [[Louis XIV na Fraince|Rí Louis na Fraince]] ionradh ar [[Dúiche na Réine|Phalaitíneacht na Réine]] agus ar an [[An Ísiltír|Ísiltír]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/event/Dutch-War|teideal=Dutch War {{!}} 1672–1678 {{!}} Britannica|language=en|work=www.britannica.com|dátarochtana=2022-09-16}}&lt;/ref&gt; Tháinig [[Liam III Shasana|Liam Oráiste]] chun cinn mar phearsa thábhachtach sa chomhghuaillíocht leathan a tháinig chun cinn in aghaidh na Fraince mar thoradh ar an ionradh sin. 

Dhearbhaigh Séamas II cearta iomlánacha na monarcachta ach cuireadh as cumhacht é i Sasana.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Snaidhmeadh an dá shaincheist sin le chéile mar aon ábhar amháin nuair a tháinig Liam, ar nia agus cliamhain Shéamais é, go Sasana i mí na Samhna 1688 agus 15,000 saighdiúir in éineacht leis. Corónaíodh é féin agus a bhean chéile, Máire, iníon Shéamais, mar rí agus mar bhanríon.[[Íomhá:De slag aan de Boyne (Ierland) tussen Jacobus II en Willem III, 12 juli 1690 Rijksmuseum SK-A-605.jpeg|clé|mion|Cath na Bóinne, le Jan van Huchtenburgh, 1700idí]]

=== Feachtas in Éirinn ===
Tháinig Rí Séamas i dtír in Éirinn i mí an Mhárta 1689 agus 6,000 saighdiúir Francach in éineacht leis mar iarracht a choróin a fháil ar ais arís.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pleanala.ie/publicaccess/PCI/PCI1/PCI0001/03%20-%20EirGrid%20North%20South%20Interconnector%20Project%20Application%20File%20June%202015/AppPartTwo/Gaeilge/3C/Imleabhar_3C_Caibidil_014_Oidhreacht_Chult%C3%BArtha.pdf|teideal=Cath na Bóinne|údar=pleanala.ie|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; 

I ndiaidh an ratha i dtosach báire i nDroim Mór, thig leis na Seacaibítigh gabháil leo ó thuaidh agus Béal Feirste a chur faoina smacht. Ba ag Caisleán na Croma an 28 Iúil 1689, i ngar d‘Inis Ceithleann, a fuarthas an tréanlámh in uachtar ar na Seacaibítigh den chéad uair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pleanala.ie/publicaccess/PCI/PCI1/PCI0001/03%20-%20EirGrid%20North%20South%20Interconnector%20Project%20Application%20File%20June%202015/AppPartTwo/Gaeilge/3C/Imleabhar_3C_Caibidil_014_Oidhreacht_Chult%C3%BArtha.pdf|teideal=Cath na Bóinne|údar=pleanala.ie|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Andrew Carrick Gow (1848-1920) - A Lost Cause, Flight of King James II after the Battle of the Boyne - N01530 - National Gallery.jpg|clé|mion|Teitheadh: le Andrew Carrick Gow, sa National Gallery, Londain ; bolscaireacht atá ann ?]]

==== Cath na Bóinne ====
D’fhéadfadh sé gurb é [[Cath na Bóinne]] an cath is cáiliúla i stair na hÉireann. 
{{Main|Cath na Bóinne}}{{Main|Cath Eachroma}}
[[Íomhá:Saint-Germain-En-Laye Eglise Madeleine Mausolée Roi Angleterre Jacques II (Stuart) - panoramio.jpg|clé|mion|Saint-Germain-En-Laye Eglise Madeleine]]

=== Teitheadh ===
Is go St Germain-en-Laye sa [[An Fhrainc|Fhrainc]] a theith Séamas tar éis dó [[Cath na Bóinne]] a chailleadh in 1690&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-ni-aitheantas-go-haontios.aspx|teideal=Ní Aitheantas go hAontíos|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-09-16}}&lt;/ref&gt;. Thug col ceathrair Shéamais, [[Louis XIV na Fraince|Louis XIV]], rí na Fraince, dídean dó. Is sa Château-Vieux de [[St Germain-en-Laye]] a chaith sé an chuid eile dá shaol. Is ann a fuair sé [[bás]] chomh maith in 1701. Tuigtear gur sa [[séipéal]] áitiúil atá sé curtha.
[[Íomhá:Tomb of King James II.jpg|clé|mion|an tuama sa Fhrainc inniu ; níl mórán fághta ǃ]]
Bhuail  stróc Séamas i St Germain agus d'éag [[16 Meán Fómhair]] [[1701]]. Seoladh a inchinn chuig an Coláiste Albanach i bPáras codanna éagsúla den chorp in áiteanna eile. Cailleadh an inchinn le linn [[Réabhlóid na Fraince]] truaillíodh cuid eile den chorp.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.jacobite.ca/gazetteer/France/ParisScotsCollege.htm|teideal=A Jacobite Gazetteer - France - Paris - Scots College|work=www.jacobite.ca|dátarochtana=2022-09-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nonfictioness.com/famous-last-words/the-curious-fate-of-king-james-ii/|teideal=The curious fate of King James II|dáta=2015-09-24|language=en-GB|work=Nonfictioness|dátarochtana=2022-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== Léirmhíniú ===
Ghlaoití '&lt;nowiki/&gt;''Séamas an Chaca a chaill Éire''' ar Shéamas II a chaill [[Cath na Bóinne]], [[leasainm]] agus [[masla]] sa traidisiún Gaelach&lt;ref&gt;Ó Duinnín, Foclóir Gaedhilge Béarla, (Baile Átha Cliath 1996 (athchló), lth. 145)&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Cath na Bóinne]]
* [[Liam III Shasana|Liam Oráiste]] 
* [[St Germain-en-Laye]]

==Naisc sheachtracha==
*[https://www.undiscoveredscotland.co.uk/usbiography/monarchs/jamesvii.html UNDISCOVERED SCOTLAND ]
== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Séamas 2}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1633]]
[[Catagóir:Básanna i 1701]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Na Stiúbhartaigh]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríthe na nAlbanach]]
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Seacaibínigh]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>dtnqedpzfxq6l1ga4wias9yv2fofikq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éimin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15395</id>
    <revision>
      <id>1332507</id>
      <parentid>1323842</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5603" sha1="42dqpvwtaqws2ck760qs1ph7k5x5r47" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

[[Tír]] Arabach is ea '''Éimin''', atá lonnaithe sa [[An Meánoirthear|Mheánoirthear]] in iardheisceart na [[An Áise|hÁise]]. Tá teorainn aici leis [[an Araib Shádach]] thuas agus [[Óman]] thoir. Is é [[Sanaa]] an [[Príomhchathair|phríomhchathair]].

=== Corraíl shibhialta ===
Lárionad [[sceimhlitheoireacht]]&lt;nowiki/&gt;a Ioslamacha is ea Éimin ó na [[1990idí]] ar aghaidh. Mar shampla, sa bhliain 2015, mhaígh [[Al-Qaeda|Al Qaeda]] i Éimin gurb iad a bhí taobh thiar de na hionsaithe sceimhlitheoireachta ar oifigí na hirise, [[Charlie Hebdo]] i bPáras na Fraince.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Al Qaeda taobh thiar d'ionsaithe Phárais|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0114/672461-an-iris-fhrancach-charlie-hebdo-curtha-ar-an-margadh/|date=2015-01-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

In Éimin, is minic a choinnítear cailíní sa bhaile mar gheall ar imní i dtaobh sábháilteachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishaid.ie/media/irishaid/aboutus/abetterworldirelandspolicyforinternationaldevelopment/Domhan-Nos-Fearr-2019.pdf|teideal=Domhan Níos Fearr|údar=Cúnamh Éireann|dáta=2019|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;

=== Cogadh Cathartha in Éimin, 2014 - inniu ===
Thosaigh seach-chogadh in Éimin i ndeireadh na bliana 2014.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20758517/|teideal=An trodaíocht ag leanúint ar aghaidh i bPoblacht Éimin|údar=An ceannfort Frank Reidy / Adhmhaidin RnaG|dáta=2015|language=ga|work=RTE Radio / RnaG|dátarochtana=2022-07-23}}&lt;/ref&gt; Chuaigh cúrsaí ó smacht agus an teannas idir an [[An Araib Shádach|Araib Shádach]] (agus a comhghuaillithe cumhachtacha, [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|na Stáit Aontaithe]] agus an [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] go háirithe) agus an [[An Iaráin|Iaráin]] (agus na réabhlóidithe [[Houthi]]) ag géarú.

D'éirigh an choimhlint go gasta 'an ghéarchéim daonna is measa ar domhan', de réir na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://crisisrelief.un.org/yemen-worst-humanitarian-crisis-in-the-world|teideal=Yemen: The worst humanitarian crisis in the world|údar=crisisrelief.un.org|language=en|work=crisisrelief.un.org|dátarochtana=2022-07-23}}&lt;/ref&gt;

Idir 2014 agus 2021, fuair timpeall 277,000 bás, de réir [[Clár um Fhorbairt na Náisiúin Aontaithe]] (154,000 de bharr na cogaíochta; básanna indíreacha, an gorta go háirithe,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21144169/|teideal=Achainí déanta ag Na Náisiúin Aontaithe, ag Oxfam agus ag eagraíochtaí carthanachta eile ag iarraidh fóirint ar an ngorta atá ag bagairt ar An Éimin|údar=Sorcha Nic Mhathúna, Oxfam Ireland|dáta=Márta 2017|language=en|work=RTE Radio / RnaG|dátarochtana=2022-07-23}}&lt;/ref&gt; 233,000).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://arabdevelopmentportal.com/sites/default/files/publication/undp-yemen_impactofwar_web_0.pdf|teideal=ASSESSING THE IMPACT OF WAR IN YEMEN: Pathways for Recovery|údar=Clár um Fhorbairt na Náisiúin Aontaithe / Taylor Hanna {{!}} David K. Bohl {{!}} Jonathan D. Moyer|dáta=2021|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220123094117/https://www.arabdevelopmentportal.com/sites/default/files/publication/undp-yemen_impactofwar_web_0.pdf|archivedate=2022-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=United Nations Development Programme|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Nations_Development_Programme&amp;oldid=1097470794|journal=Wikipedia|date=2022-07-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Clár Forbartha na Náisiúin Aontaithe&lt;/ref&gt; Is ar na leanaí is measa a thiteann an choimhlint.

Tá an chomhghuaillíocht freagrach as an gcuid is mó de na básanna. Agus le linn na 2010idí, bhí an Bhreatain agus Stáit Aontaithe Mheiriceá ar an dá thír a dhíol an líon is mó d’airm leis an Araib Shádach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/na-salaimis-ar-lamha-le-fuil-na-neimineach/|teideal=Ná salaímis ár lámha le fuil na nÉimineach Tuairisc ó Mhanainn|údar=Isla Callister|dáta=2019|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-07-23}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Bhí siad ag armáil agus ag tacú le taobh amháin agus bhí gasúir ag fáil bháis chuile lá agus ní raibh suim dá laghad ag an domhan mór é sin a chur amach ar na leathanaigh nuachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-feidir-leis-na-naisiuin-aontaithe-faic-a-dheanamh-mura-bhfuil-iosrael-sasta-comhaontu-leo/|teideal=‘Ní féidir leis na Náisiúin Aontaithe faic a dhéanamh mura bhfuil Iosrael sásta comhaontú leo’|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=22 Samhain 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-26}}&lt;/ref&gt; 

{{Main|Cogadh Cathartha in Éimin}}

=== Géarchéim na Mara Rua, 2023- ===
Sa [[An Mhuir Rua|Mhuir Rua]], lean reibiliúnaithe Houthi Éimin lena mbagairtí ar loingseoireacht tráchtála in ainneoin foláirimh ó na Stáit Aontaithe agus a gcomhghuaillithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sileann-fear-na-buile-gurb-e-fein-fear-na-ceille-100-la-dionsaithe-ar-gaza/|teideal=‘Síleann fear na buile gurb é féin fear na céille’ – 100 lá d’ionsaithe ar Gaza|údar=Bertie Ó hAinmhire|dáta=14 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-26}}&lt;/ref&gt;
{{Main|Géarchéim na Mara Rua}}

== Féach freisin ==

* [[Cogadh Cathartha in Éimin]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Éimin]]</text>
      <sha1>42dqpvwtaqws2ck760qs1ph7k5x5r47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vincent van Gogh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17392</id>
    <revision>
      <id>1332500</id>
      <parentid>1305444</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10134" sha1="5jv39gcok2lx2u0rzyjjlvdycm5slxv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Péintéir]] Iar-[[Impriseanachas|Impriseanaíoch]] [[an Ísiltír|Ollannach]] a bhí i '''Vincent Willem van Gogh''' ([[30 Márta]] [[1853]] – [[29 Iúil]] [[1890]]). Tá Vincent Van Gogh ar dhuine de na h[[ealaíontóir]]í is mó clú agus cáil ar [[domhan]].

Ach ní raibh sé ach 37 bliain d’aois nuair a chuir sé [[Féinmharú|lámh ina bhás féin]]. Bhí sé beo bocht lena linn agus ní raibh clú air go dtí roinnt blianta i ndiaidh a [[Bás|bháis]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/14.Vincent-Van-Gogh-eilifint.pdf|teideal=Vincent Van Gogh|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923223942/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/14.Vincent-Van-Gogh-eilifint.pdf|archivedate=2020-09-23}}&lt;/ref&gt;

Ní dhearna sé mórán [[Airgead (eacnamaíocht)|airgid]] as an ealaín riamh. Ach sa lá atá inniu ann, is fiú na milliúin euro cuid mhór dár phéinteáil sé. Ní raibh saol sona aige ach oiread mar nach raibh an tsláinte go maith aige, agus bhí dúil rómhór aige san [[Alcólachas|ól]], rud a scrios a [[Sláinte|shláinte]] ar fad
[[Íomhá:Van Gogh self-portrait dedicated to Gauguin.jpg|clé|mion|216x216px|Van Gogh iin Arles sa bhliain 1888,  tiomnaithe do Gauguin]]

== Saol ==
[[Íomhá:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|clé|mion|242x242px|1887]]
[[Íomhá:Self portrait with Felt Hat.jpg|clé|mion|206x206px|1887-1888]]
[[Íomhá:Self-Portrait with a Japanese Print18.jpg|clé|mion|223x223px|1887]]

=== Óige ===
Rugadh Vincent van Gogh ar an 30 Márta 1853 i Groot-Zundert, san [[An Ísiltír|Ísiltír]]. Bhí a athair Theodorus ina [[Sagart|mhinistir]] [[An Protastúnachas|Protastúnach]]. Ba de theaghlach Protastúnach é a raibh an-spéis acu sa [[reiligiún]] agus in obair [[Misinéir|mhisinéir]]&lt;nowiki/&gt;eachta.

Ba ealaíontóir í a mháthair Anna. Uaithi a fuair sé an grá agus [[tallann]] mhór a bhí aige don [[ealaín]] is dócha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Úsáideoir:Mbekur/sandbox|url=https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9As%C3%A1ideoir:Mbekur/sandbox&amp;oldid=863582|journal=Vicipéid|date=2017-09-28|language=ga}}&lt;/ref&gt; 

Rugadh Vincent bliain amháin go dtí an lá ó fuair a dheartháir mór bás, a raibh an t-ainm Vincent air fosta. 

Bhí beirt deartháireacha, Theo agus Cor aige agus triúr deirfiúracha, Anna, Elizabeth agus Willemien. Bhí sé an-mhór le Theo, agus mhair an [[cairdeas]] mór eatarthu go dtí an deireadh.
[[Íomhá:Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|clé|mion|215x215px|1889]]

=== Margaire ealaíne ===
Bhí suim ar leith ag an [[teaghlach]] san ealaín nuair a bhí sé ag fás aníos ach ní sa phéinteáil féin. Is ag díol pictiúr agus portráidí a bhí siad.  Ag aois a 15, bhí deacrachtaí [[Airgeadas|airgeadais]] ag an [[teaghlach]] agus b’éigean do Vincent an [[scoil]] a fhágáil agus dul ag obair.  Fuair sé obair le [[comhlacht]] ealaíne a uncail sa [[An Háig|Háig]], Goupil et Cie. Faoin am seo bhí Vincent líofa i gceithre theanga, [[an Fhraincis]], [[an Ghearmáinis]], an [[An Béarla|Béarla]] agus an [[An Ollainnis|Ollainnis]]. 

Sa bhliain 1873, mar chuid dá obair, chuaigh van Gogh chun cónaí i [[Londain]]. Thit sé i ngrá le cultúr [[Sasana|Shasana]] agus bhí dúil mhór aige i scríbhneoireacht [[Charles Dickens]] agus [[George Eliot]].   [[Íomhá:Vincent Willem van Gogh 127.jpg|mion|''Lusanna gréine'', 1888|clé|223x223px]]

Nuair a bhí sé i Londain thit sé i ngrá le Eugenie Loyer. D’iarr sé uirthi é a phósadh ach dhiúltaigh sí é. Tháinig gruaim uafásach ar Vincent ina dhiaidh sin.   

Bhog sé go [[Páras]] sa bhliain 1875, fós le Goupil &amp; Cie. D’éirigh sé feargach le daoine ag an obair agus ba ghnách leis insint do chustaiméirí gan an ealaíon beagluachach a cheannach. Gan mhoill tugadh bata agus bóthar dó.  

Thosaigh Van Gogh ag teagasc i scoil buachaillí i [[Ramsgate]] sa bhliain 1875, agus ansin [[Middlesex]].  

=== Cráifeach ===
D'fhill sé go [[Dordrecht]] am Nollag 1876 agus thosaigh sé ag obair i siopa leabhar. D'fhan sé ann sé mhí.   

Bhí spéis mhór ag Vincent sa [[Creideamh|reiligiún]] agus, de réir a chéile, d’éirigh sé an-chráifeach.  Chaith sé ar shiúl gach [[leabhar]] a bhí aige ach amháin [[an Bíobla]] agus shocraigh sé go gcaithfeadh sé a shaol i seirbhís [[Dia|Dé]].   

Ba mhian leis a bheith ina mhinistir. Rinne sé staidéar i 1877/1878 le bheith ina [[Sagart|mhinistir]] in [[Amstardam]] lena uncail, Johannes Stricker. Ach theip air sna scrúduithe agus tháinig deireadh leis an smaoineamh sin (dhiúltaigh sé na scrúduithe [[An Laidin|Laidine]] a dhéanamh is cosúil. Dúirt sé gur teanga mharbh a bhí inti).   

Fuair sé post ansin in 1879 sa Petit-Wasme mar &quot;[[Misinéir|mhisinéir]]&quot; sa [[An Bheilg|Bheilg]].    

=== Ealaíontóir ===
Ní dheachaigh Vincent Van Gogh leis an bpéinteáil go dtí go measartha mall ina shaol.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

I bhFómhair 1880, shocraigh van Gogh ar bhogadh go dtí an [[An Bhruiséil|Bhruiséil]] agus ar a bheith ina ealaíontóir. Cé nach raibh aon traenáil fhoirmeálta aige, thosaigh sé ag déanamh staidéar ar an ealaín é féin. D’aontaigh a dheartháir Theo ar chuidiú leis ó thaobh [[Airgead (eacnamaíocht)|airgid]] de.   

Níor éirigh go rómhaith leis mar ealaíontóir, áfach. Ní raibh mórán spéise ag daoine ann agus shíl go leor daoine go raibh a chuid oibre dorcha agus neamhshuimiúil. D'fhill sé chun Etten i mí Aibreáin 1881 agus d'fhan sé lena thuismitheoirí ann ar feadh tamall.   

Bhog Vincent go [[Páras]] agus isteach lena dheartháir Theo. Ba ansin a chonaic sé ealaín [[Impriseanachas|impriseanaíoch]] den chéad uair. Rinne sé cairdeas le healaíontóirí eile ar nós [[Henri de Toulouse-Lautrec]], [[Camille Pissarro]] agus daoine eile, ach go minic thit sé amach le healaíontóirí eile fosta nuair a rinne sé cáineadh ar a saothar.  

=== Ar thóir na soilse ===
Chuir van Gogh suim mhór in [[ealaín]] na [[An tSeapáin|Seapáine]] agus bhí [[brionglóid]] aige taisteal go dtí an tSeapáin.  

Dúirt [[Henri de Toulouse-Lautrec|Toulouse-Lautrec]] leis go raibh an [[solas]] i [[sráidbhaile]] [[Arles]] díreach cosúil leis an solas sa tSeapáin. I Feabhra 1888, chuaigh Vincent ar thraein go deisceart na Fraince agus bhog sé isteach sa “teach buí”.  

Bhí an chuma ar an scéal go raibh sé ag péinteáil cuid mhór agus nach raibh na pictiúir chomh dorcha sin níos mó. Chruthaigh sé stíl ar leith a bhí i bhfad níos gile agus níos ildaite, agus bhí na pictiúir deas simplí. Is le linn an ama sin a phéinteáil sé cuid de na pictiúir is mó clú, mar shampla Seomra Leapa in Arles, Lusanna na Gréine agus Joseph Roulin (Fear an Phoist).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Chaith sé a chuid airgid ar phéint agus ní ar bhia. Faoin Nollaig, bhí sé beo ar chaifé, arán agus deoch [[Alcóil|alcól]]&lt;nowiki/&gt;ach darbh ainm [[apsaint]] agus tháinig meath mór ar a shláinte fhisiciúil agus mheabhrach.
[[Íomhá:Van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg|clé|mion|&quot;Oíche spéirghealaí&quot; |177x177px]]

Bhí imní ar a dheartháir Theo agus d’íoc sé an t-ealaíontóir [[Paul Gauguin]] as dul go Arles agus súil a choinneáil ar Vincent. Taobh istigh de mhí bhí an bheirt acu ag argóint an t-am ar fad agus d’fhág Gauguin.  [[Íomhá:Vincent van Gogh - Self portrait with bandaged ear F529.jpg|clé|mion|7 Eanáir 1889 a rinne sé an pictiúir seo:  bhain Vincent van Gogh píosa as a chluas féin ar 23 Nollaig 1888.  Aisteach go leor, phéinteáil sé féinphortráid ina dhiaidh sin ina bhfuil an bindealán a chuir sé ar a chluas ghearrtha le feiceáil go soiléir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Self-Portrait with Bandaged Ear|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Self-Portrait_with_Bandaged_Ear&amp;oldid=1160866815|journal=Wikipedia|date=2023-06-19|language=en}}&lt;/ref&gt;  |195x195px]]
===Meabhairshláinte ===
Bhí fadhbanna meabhairshláinte ag Van Gogh agus is iomaí caint a tharraing a shaol príobháideach. Ar an [[23 Nollaig]] [[1888]], ghearr Van Gogh píosa dá chluas féin de. Ní léir cad a tharla. Cinnte bhí aigne Vincent ina cíor thuathail. Bhí argóint aige le [[Paul Gauguin]] agus fuair sé amach timpeall an ama sin go raibh a dheartháir Theo ar tí pósadh agus bhí éad air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/vincent-van-gogh-reason-cut-off-ear-a7388656.html|teideal=The real reason Van Gogh cut off his ear|dáta=2016-10-31|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/artanddesign/2016/oct/31/van-gogh-cut-off-his-ear-learning-brother-theo-to-marry-new-study|teideal=Van Gogh 'cut off his ear after learning brother was to marry'|dáta=2016-10-31|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2020-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Tugadh Vincent chuig an [[ospidéal]] ach ní raibh sé mar an gcéanna riamh arís. Bhuail gruaim é. Thriail sé pictiúir den dúlra a phéinteáil le dóchas a thabhairt dó ach ba mhinic é ag filleadh ar an [[ospidéal]] mar gheall ar a [[Sláinte|shláinte]].

Ní bhfuair sé an chabhair cheart a bhí ag teastáil uaidh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ar an 27 Iúil 1890, tháinig deireadh tragóideach lena shaol gairid.  Chuir van Gogh lámh ina bhás féin sa [[an Fhrainc|Fhrainc]]; scaoil sé é féin sa bhrollach ; fuair sé anbhás, in aois 37 bliain dó. 

== Ealaíon ==
Tá a shaothar i measc na cinn is cáiliúla agus is daoire riamh, mar shampla ''Lucht Ite Prátaí'', ''[[Lusanna gréine]]'', ''[[An Oíche Réaltach]]'', ''Feileastraim'' agus ''Portráid den Dr. Gachet'', srl. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Van Gogh, Vincent}}
[[Catagóir:Péintéirí Ollannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1853]]
[[Catagóir:Básanna i 1890]]
[[Catagóir:Ealaíontóirí na hÍsiltíre]]
[[Catagóir:Péintéirí Iar-Impriseanacha]]
[[Catagóir:Ealaíontóirí an 19ú haois]]</text>
      <sha1>5jv39gcok2lx2u0rzyjjlvdycm5slxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>XHTML</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17949</id>
    <revision>
      <id>1332504</id>
      <parentid>1271342</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3281" sha1="plzz7zgrvnmu1z78mlfene2os6303ix" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Formáid Chomhaid}}

Is [[teanga mharcála]] í an '''Teanga Inbhreisithe Mharcála Hipirtéacs''', nó '''XHTML''' (gíorrúchán ar ''Extensible HyperText Markup Language''), a úsáideann doimhneacht [[HTML]] ach a chloíonn le sintéis [[XML]]. Tar éis an leagan HTML 4.0, ní bheidh níos mó leaganacha ar fáil. Tá úsáid HTML ar leathanaigh [[Idirlíon|Idirlín]] á athchur le XHTML, is é sin cáipéis HTML scríofa mar fheidhmchlár XML 1.0. Tá dhá leagan den XHTML ar fáil faoi láthair, 1.0 agus 1.1.

Is feidhmiúchán Teanga Chaighdeánach Mharcála Ghinearálaithe ([[SGML]]) í HTML, teanga mharcála an-solúbtha, is feidhmiúchán XML í an XHTML, fo-thacar níos sriantaí de SGML.

== Bailíochtú cáipéisí ==
[[Íomhá:XHTML.svg|thumb|Sampla XHTML]]
Le haghaidh bailíochtú cáipéise XHTML, is gá le heilimint ar a dtugtar DTD (''Document Type Definition'' nó ''Document Type Declaration'') a chur isteach ag tús na cáipéise. Is iad na saghsanna DTD coitianta ná:

;XHTML 1.0 Strict
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!DOCTYPE html PUBLIC &quot;-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN&quot; &quot;http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
;XHTML 1.0 Transitional
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!DOCTYPE html PUBLIC &quot;-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN&quot; &quot;http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
;XHTML 1.0 Frameset
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!DOCTYPE html PUBLIC &quot;-//W3C//DTD XHTML 1.0 Frameset//EN&quot; &quot;http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-frameset.dtd&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
;XHTML 1.1
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!DOCTYPE html PUBLIC &quot;-//W3C//DTD XHTML 1.1//EN&quot; &quot;http://www.w3.org/TR/xhtml11/DTD/xhtml11.dtd&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.w3.org/MarkUp/ Leathanach Baile Marcála an [[W3C]]]
* [http://www.w3.org/TR/xhtml1/ Moladh XHTML 1.0]
* [http://www.w3.org/TR/2001/REC-xhtml11-20010531/ Moladh XHTML 1.1]
* [http://www.w3.org/TR/xhtml11/ XHTML 1.1 An dara leagan den dréacht oibre]
* [http://www.w3.org/TR/xhtml2/ Dréacht oibre XHTML 2.0]
* [http://xhtml.com/en/xhtml/reference/ Tagairt ar Líne XHTML 1.0 Strict / 1.1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080730055322/http://xhtml.com/en/xhtml/reference/ |date=2008-07-30 }}
* Naisc a déileálann le saghas MIME cháipéisí XHTML:
** [http://www.webdevout.net/articles/beware-of-xhtml Aire le XHTML]
** [http://hixie.ch/advocacy/xhtml Meastar go bhfuil sé dochrach ag seoladh XHTML mar text/html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080730012351/http://hixie.ch/advocacy/xhtml |date=2008-07-30 }}
** [http://keystonewebsites.com/articles/mime_type.php Ag freastal ar XHTML leis an gcineál MIME cuí]
** [http://www.xml.com/pub/a/2003/03/19/dive-into-xml.html ''The Road to XHTML 2.0'': MIME Types] - Mark Pilgrim (3/19/2003).
** [http://www.mozilla.org/docs/web-developer/faq.html#xhtmldiff CCanna Mozilla do údair Idirlín]
* [http://www.cs.tut.fi/~jkorpela/html/empty.html Eilimintí folmha in SGML, HTML, XML, agus XHTML] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517042147/http://www.cs.tut.fi/~jkorpela/html/empty.html |date=2013-05-17 }}
* [https://web.archive.org/web/20080617010152/http://heptagrama.com/en/i_ref_pcs_0014.htm Teagascóir bunúsach XHTML 1.0 Strict ó Heptagrama]

[[Catagóir:Teangacha marcála]]</text>
      <sha1>plzz7zgrvnmu1z78mlfene2os6303ix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dolores Keane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20211</id>
    <revision>
      <id>1332541</id>
      <parentid>1303720</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5831" sha1="ni5a2gqlgssqarusl5v1ruop9cfp5qo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba amhránaí tíre den stíl traidisiúnta&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.universityofgalway.ie/about-us/news-and-events/news-archive/2024/august/cuireann-ollscoil-na-gaillimhe-failte-roimh-cheimithe-chuig-bronnadh-ceimeanna-an-fhomhair.html|teideal=August - University of Galway|work=www.universityofgalway.ie|dátarochtana=2026-03-16}}&lt;/ref&gt; as Contae na Gaillimhe í '''Dolores Keane''' ([[26 Meán Fómhair]], [[1953]] - [[16 Márta]] [[2026]]; rugadh agus d'éag sí i g[[Cathair Loistreáin]]). Bhí mealladh ina guth, guth domhain agus géar,    Glactar leis gurb é leagain Keane d'amhráin ar nós &quot;Galway Bay&quot; agus &quot;Caledonia&quot;, na leagain is fearr atá ann.

[[Íomhá:Vietnam Victory Celebration Lai Van Ncoc charge d'affaires Apr 1975 (cropped).jpg|clé|mion|328x328px|Dolores sa bhliain 1975 i Londain;  bhí [[Cogadh Vítneam]] thart agus féile a bhí ann ]]

[[Íomhá:De Dannan, Trowbridge Folk Festival 1985.jpg|clé|mion|220px|le [[Dé Danann]],&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;nó níos déanaí, ''De Dannan''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=De Dannan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=De_Dannan&amp;oldid=1343839502|journal=Wikipedia|date=2026-03-16|language=en}}&lt;/ref&gt; 1985]]

== Saol ==
Duine de theaghlach aitheanta ceoltóirí ab ea Dolores Keane, lena n-áirítear a deartháir Seán, agus is in éineacht lena beirt aintíní [[Rita agus Sarah Keane]] sna 1960idí a thosaigh sí ag rá amhrán os comhair an phobail.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Níor chian ina dhiaidh sin gur bhain Dolores a saincháil féin amach, agus is i méid a chuaigh an cháil sin nuair chuaigh sí i bpáirt leis an ngrúpa nuacheoil tíre [[Dé Danann]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; i 1974.

Chaith sí seal i Londain ina dhiaidh sin agus bhí baint mhór aici féin agus ag a fear céile an ceoltóir John Faulkner le Club na nAmhránaithe sa chathair sin.

''Ba é There Was a Maid (''1978) an chéad albam aonair a tháinig uaithi, ''Brokenhearted I'll Wander'' (1979) an dara ceann.

Chan Dolores Keane le [[Planxty]] i 1983 agus le Dé Danann arís ar feadh tamaill ina dhiaidh sin.

Ba chuid suntais an t-amhrán in ómós Nelson Mandela a chum John Faulkner agus a chan Dolores ar an albam ''Lion in a Cage'' (1989), bliain sular saoradh an cime cáiliúil sin ón bpríosún. Bhí an-tóir ar an amhrán sin, go deimhin, agus chuaigh sé go barr na gcairteacha in Éirinn.

D'oibrigh sí go minic lena fear céile John Faulkner sna [[1970idí]] agus 1980idí, ach scair siad i [[1988]]. D'éirigh go maith léi mar cheoltóir aonarach freisin.

Bhí Dolores ar dhuine de na mná a rinne an t-albam cáiliúil ''A Woman's Heart'' (1994).&lt;ref&gt;[[Mary Black|Mary]] agus [[Frances Black]], [[Eleanor McEvoy]] agus [[Maura O'Connell]] na mná eile.&lt;/ref&gt; 

Bhí meas ag Dolores Keane ar an sean agus ar an nua araon agus d'fhíodh sí an snáithe iasachta anois is arís ina sainbhrat dúchasach.  Tá blaiseadh den raon leathan sin le fáil ar an albam díolama ''The Best of Dolores Keane'' (1997).

In 2022, bhronn TG4 Gradam Saoil uirthi. Bhronn Ollscoil na Gaillimhe dochtúireacht oinigh uirthi in 2024.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bhuail ailse í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.boards.ie/discussion/2058015038/r-i-p-thread-for-musicians-those-involved-in-music/p22|teideal=R.I.P Thread for Musicians/Those involved in Music. - Page 22|dáta=2007-09-27|language=en|work=boards.ie - Now Ye're Talkin'|dátarochtana=2026-03-16}}&lt;/ref&gt; D'éag Dolores Keane go suaimhneach i gcaitheamh na hoíche ina teach cónaithe i gCathair Loistreáin i dtuaisceart na Gaillimhe, áit ar rugadh í in 1953, ar an 16 Márta 2026.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-amhránaí aitheanta Dolores Keane tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0316/1563750-an-t-amhranai-aitheanta-dolores-keane-tar-eis-bhais/|date=2026-03-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Bhí sí 72 bliain d'aois. Cuireadh í i reilig Dhomhnach Pádraig tar éis sochraid a raibh na céadta caointeoir i láthair inti.&lt;ref name=&quot;RTÉ_socraid&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0320/1564420-na-ceadta-ag-freastal-ar-shochraid-dolores-keane/|teideal=Na céadta ar shochraid Dolores Keane i gContae na Gaillimhe|language=ga|dátarochtana=20 Márta 2026|foilsitheoir=[[Nuacht RTÉ]]}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Dolores Keane with De Dannan, Trowbridge Folk Festival 1985 (cropped).jpg|clé|mion|254x254px|1985]]

== Dioscliosta ==

=== Ina h-aonar ===
* ''There Was A Maid'' (1978)
* ''Dolores Keane'' (1988)
* ''Lion in a Cage'' (1989)
* ''Solid Ground'' (1993)
* ''Night Owl'' (1998)

=== De Dannan ===
* ''Dé Dannan'' (1975)
* ''Anthem'' (1985)
* ''Ballroom'' (1988)

=== Dolores Keane agus John Faulkner ===
* ''Broken Hearted I'll Wander'' (1979)
* ''Farewell To Éirinn'' (1980)
* ''Sail Og Rua'' (1983)

=== Rita Eriksen agus Dolores Keane ===
* ''Tideland'' (1996)

=== Bailiúcháin ===
* ''Best of Dolores Keane'' (1997)
* ''Where Have all the Flowers Gone: The Very Best of Dolores Keane'' (2003)

=== Díolamaí ===
* ''A Woman's Heart'' (1992)
* ''Bringing It All Back Home - Influence of Irish Music'' (2 DD) (2000)

=== Físeáin (VHS) ===
* ''Bringing It All Back Home - Influence of Irish Music'' (1992) (ceoltóirí éagsúla)

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.dararecords.com/irish_music_artists/dolores_keane.html Dolores Keane ag ''Artist Direct''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228211837/http://www.dararecords.com/irish_music_artists/dolores_keane.html |date=2009-02-28 }}

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Keane, Dolores}}
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Planxty]]
[[Catagóir:Dé Danann]]</text>
      <sha1>ni5a2gqlgssqarusl5v1ruop9cfp5qo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vincent Morley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23569</id>
    <revision>
      <id>1332499</id>
      <parentid>1312723</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3072" sha1="ktuxv0jscr22o39py0vcvx3otjcr9xz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Státseirbhíseach, scoláire agus [[Stair|staraí]] is ea '''Vincent Morley.'''

== Saol ==
Is i mBaile Átha Cliath a rugadh agus a tógadh Vincent Morley. Ghnóthaigh sé bunchéim sa [[stair]] ([[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], 1989), máistreacht i léann na hÉireann ([[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], 1992), agus dochtúireacht sa stair ([[Ollscoil]] [[Learpholl|Learphoill]], 1999). 

Chaith sé sealanna ag [[taighde]] i gcomhair [[Foclóir|fhoclóir]] [[Beathaisnéis|beathaisnéise]] an [[Acadamh Ríoga na hÉireann|Acadaimh Ríoga]] agus ina léachtóir staire in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]]. Tá sé ag obair sa tseirbhís phoiblí ón mbliain 2004 i leith.

Tá suim ar leith aige i [[stair na hÉireann]] san [[18ú haois|18ú céad]].

== Saothair ==
* ''[[Cúrsaí Staire (leabhar)|Cúrsaí Staire]]'', Coiscéim, 2018&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/cursaistaire.html|teideal=Cúrsaí Staire le Vincent Morley|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-09-13}}&lt;/ref&gt;
* ''Ó Chéitinn go Raiftearaí Mar a Cumadh Stair na hÉireann'', Coiscéim, 2011&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/ocheitinn.html|teideal=Ó Chéitinn go Raiftearaí Mar a Cumadh Stair na hÉireann Vincent Morley|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-09-13}}&lt;/ref&gt;
* ''The Popular Mind in Eighteenth-century Ireland'', CUP&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Popular Mind in Eighteenth-century Ireland|url=https://comhartaighde.ie/eagrain/4/macmurchaidh/|journal=COMHARTaighde|date=2018-11-30|issn=2009-8626|issue=4|doi=10.18669/ct.2018.09|language=ga|author=Ciarán Mac Murchaidh}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''Crann os Coill: [[Aodh Buí Mac Cruitín]], c.1680-1755''.&lt;br /&gt;Scrúdaíonn an t-údar tuairimí an fhile seo agus dearcadh an phobail &quot;i ré an ''Hidden Ireland''&quot;. D'fhoilsigh [[Coiscéim]] é sa bhliain 1995.
* ''Irish Opinion and the American Revolution, 1760-1783''. Cambridge University Press, hb 2002, pb 2007.
* ''Washington i gCeannas a Ríochta: Cogadh Mheiriceá agus Litríocht na Gaeilge.''&lt;br /&gt;Sa bhliain 2005 a d'fhoilsigh Coiscéim an leabhar seo agus is anailís é ar chnuasach d'amhráin agus de dhánta a cumadh le linn tréimhse an chogaidh i Meiriceá.

Is iomaí alt agus páipéar atá scríofa aige faoi [[stair na hÉireann]].

== Féach freisin ==
* [[Cúrsaí Staire (leabhar)]]

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.vmorley.org/ Suíomh] (vmorley.org)
* [https://web.archive.org/web/20121126121855/http://www.ucd.ie/mocleirigh/staffandscholarspastandpresent/ Staff and Scholars] (UCD)

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Morley, Vincent}}
[[Catagóir:Staraithe na Gaeilge]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 21ú haois]]
[[Catagóir:Staraithe]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Státseirbhísigh]]
[[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]]</text>
      <sha1>ktuxv0jscr22o39py0vcvx3otjcr9xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Veain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24817</id>
    <revision>
      <id>1332495</id>
      <parentid>1275884</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2784" sha1="6fmauw7378mf5kc6gpto11318l4pv74" xml:space="preserve">[[Íomhá:Dodge-Sprinter.jpg|right|250px|thumb|Veain chomhaimseartha — an Dodge Sprinter]]
Is [[gluaisteán]] é '''veain''' (nó ''iomparán''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://homepage.eircom.net/~meithealmhuscrai/Focloir.htm|teideal=Gaoluinn Mhúscraí/A Glossary of Músgraighe Gaelic|datarochtana=2022-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041106210057/http://homepage.eircom.net/~meithealmhuscrai/Focloir.htm|archivedate=2004-11-06|dátarochtana=2009-10-06}}&lt;/ref&gt; nó ''gluaisvaigín‎'') ina n-iompraítear earraí nó chun grúpa [[duine|daoine]] a iompar. Más earraí atá á n-iompar, ní bhíonn suíocháin san veain agus bíonn slí ann chun ualach nó lasta mór a iompar. Go minic ní bhíonn [[fuinneoga]] ar na hiomparáin a iompraíonn lasta. Ach má tá daoine á n-iompar, bíonn gá le suíocháin agus fuinneoga a bheith ann.

Is féidir le veain a bheith beag nó mór. Tugtar “veain” ar ghluaisteán nach bhfuil fuinneoga air agus a iompraíonn earraí ach atá cosúil le gnáthghluaisteán ina mbíonn daoine ag taisteal. Tugtar ”veain“ freisin ar ghluaisteán mór fada atá deartha chun lasta mór a iompar. Ní bhíonn iontu ach suíochán nó dhó don tiománaí agus cúntóir(í).

Baineann gnólachtaí feidhm as veaineanna go formhór mar bhíonn orthu earraí nó trealamh nó bearta nó rudaí eile a bhogadh ó áit go háit. Tá veaineanna an-oiriúnach don obair seo mar tá slí iontu chun lasta a iompar. Braitheann an geilleagar nua-aimseartha go huile is go hiomlán ar earraí a bhogadh ó áit go háit, mar sin tá veaineanna, leoraithe, agus [[trucail|trucailí]] fíorthábhachtach.

== Téarma Gaeilge ==
Deirtear gurb é [[Cathal Ó Sándair]] a chum an focal “iomparán” chun cur síos ar an gcineál gluaisteáin seo. Deirtear an focal “veain” sa Ghaeilge go minic, focal a tháinig go díreach ón bhfocal [[Béarla]] ''van'', ach tá fadhb ag baint leis an bhfocal áirithe seo. An fhadhb atá ann ná go bhfuaimnítear “an veain” díreach mar a fhuaimnítear “an bhean”, agus mar aon leis sin, is focail bhaininscneacha an dá fhocal. Is fusa idirdhealú a dhéanamh eatarthu sa scríobh ach ní féidir idirdhealú a dhéanamh eatarthu sa chaint. Cloistear tuairisc corruair ar [[Raidió na Gaeltachta]] faoi “veain mhór bhán” nó “sean veain shalach”. Tá sé ráite ag daoine gur cheap siad gur faoi bhean a bhí an scéal agus gur náireach an rud é go raibh lucht an raidió ag cur síos uirthi mar sin. Sin an fáth a mholtar leas a bhaint as an bhfocal ''iomparán'', in ainneoin gur annamh a chloistear é, ionas nach mbeidh aon mhíthuiscint mhí-ámharach ann.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Iompar]]
[[Catagóir:Gluaisteáin| ]]
[[Catagóir:Feithiclí bóthair]]</text>
      <sha1>6fmauw7378mf5kc6gpto11318l4pv74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paddy Keenan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28008</id>
    <revision>
      <id>1332591</id>
      <parentid>1192427</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1425" sha1="k95jxes6sv6fdqli9shgawhkqi6eutp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is ceoltóir é '''Paddy Keenan'''. Seinneann sé an phíb uilleann. Ball bunaitheoir ab ea é den ghrúpa ceoil [[The Bothy Band]].&lt;ref&gt;http://www.allmusic.com/artist/paddy-keenan-p34096&lt;/ref&gt; Ag an am seo, tá Paddy Keenan ina chónaí i Meiriceá in éineacht lena bhean céile is a chlann.

== A chéad óige ==
Saolaíodh Keenan i m[[Baile Átha Troim]] i gContae na Mí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://paddykeenan.com/about.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2010-10-21 |archivedate=2010-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005073026/http://paddykeenan.com/about.htm }}&lt;/ref&gt; sa bhliain 1950. Daoine den lucht siúil a bhí ina mhuintir. Ba phíobairí uilleann iad a athair agus a sheanathair. Ar feadh tamaill de bhlianta, bhí sé ina bhall de The Bothy Band.

== Buntús an bhanna ceoil ==
Ar a fhilleadh ar ais go Baile Átha Cliath, bhíodh Paddy ag seinm ceol go minic lena dheartháireacha i dtí tábhairne agus ceolainn éagsúla eile. Sa bhliain 1975, bhí Paddy ina bhall de ghrúpa ceoil traidisiúnta darb ainm [[Seachtar]]. Sna blianta ina dhiaidh sin, d'éirigh The Bothy Band as an ngrúpa seo.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síolta ceol}}

{{DEFAULTSORT:Keenan, Paddy}}
[[Catagóir:Píobairí uilleann Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1950]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>k95jxes6sv6fdqli9shgawhkqi6eutp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brian O'Shea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28807</id>
    <revision>
      <id>1332583</id>
      <parentid>1106000</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="24h9q96cu93awimpukv511d0owomto8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Iarpholaiteoir [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] é '''Brian O'Shea''' a rugadh [[9 Nollaig]] [[1944]] i b[[Port Láirge]]. D'oibrigh sé mar mhúinteoir scoile sula ndeachaigh sé leis an bpolaitíocht. [[Teachta Dála|IarTheachta Dála]] do [[Port Láirge|Phort Láirge]] ab ea é (1989–2011). Bhí sé ina urlabhraí ar son a pháirtí ar chúrsaí cosanta agus ar an n[[Gaeilge]]. D'éirigh sé as an bpolaitíocht sa bhliain 2011.

{{DEFAULTSORT:O'Shea, Brian}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>24h9q96cu93awimpukv511d0owomto8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dermot Murnaghan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30337</id>
    <revision>
      <id>1332534</id>
      <parentid>1320193</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúchán: dáta báis 11 Iúil 2026 (en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="415" sha1="qavipbtl0c2ka9hy0zsfsmb4w6d1dwb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'iriseoir [[Pobal Éireannach na Breataine|de phór na hÉireann]] é '''Dermot Murnaghan'''. Rugadh é i [[Devon]], [[Sasana]] ar an [[26 Nollaig]], [[1957]]. Fuair sé bás ar an [[11 Iúil]] [[2026]]

{{DEFAULTSORT:Murnaghan, Dermot}}
{{síol}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]]
[[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Diaspóra Éireannach]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>qavipbtl0c2ka9hy0zsfsmb4w6d1dwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Óstaí an Rí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30818</id>
    <revision>
      <id>1332510</id>
      <parentid>1325840</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10733" sha1="4m6dkvs9v6c27s3y65n2na26flvq6be" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is é '''Cumann Onórach Óstaí an Rí'''&lt;ref&gt;i mBéarla, King's Inns &lt;/ref&gt; an t-aon institiúid i b[[Poblacht na hÉireann]] a bhfuil sé mar cumhacht aici céim [[Abhcóide|Abhcóide Dlí]] a bhronnadh. Ní ghairtear chuig Barra na hÉireann ach iad sin a bhfuil an chéim seo acu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kingsinns.ie/|teideal=Home|work=The Honorable Society of King's Inns|dátarochtana=2024-09-14}}&lt;/ref&gt;

Is foras oideachais neamhspleách é a bhfuil clú agus cáil air as oiliúint ghairmiúil sa dlí den scoth a sholáthar. Tá Óstaí an Rí lonnaithe idir [[Sráid Henrietta]] agus [[Cnoc an Bhunreachta]]. 
[[Íomhá:The Honorable Society of King's Inns (HSKI).jpg|clé|mion]]
[[Íomhá:&quot;Classical building - location unknown&quot; is Henrietta St, Dublin (33481350971).jpg|clé|mion]]
[[Íomhá:Hungry Tree at King’s Inns, Dublin-12930865674.jpg|clé|mion|ó [[1541]]]]

== Stair ==
Bhunaigh dlíodóirí i m[[Baile Átha Cliath]] cumann dóibh féin sa bhliain [[1541]]. Thug [[Anraí VIII Shasana]] cead dóibh an cumann a bhunú. Chomh maith leis sin thug sé seanmhainistir dóibh a dhún sé roimhe sin. Thug na dlíodóirí Óstaí an Rí ar an gCumann mar ómós dó (d’athraigh an t-ainm de réir a chéile). D’athbhunaigh [[Arthur Chichester]] an Cumann sa bhliain [[1607]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The King's Inns, Dublin|url=http://www.jstor.org/stable/25513673|journal=The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland|date=1933|issn=0035-9106|pages=125–127|volume=3|issue=1|author=Herbert Wood}}&lt;/ref&gt;

Bhí an Cumann suite ar Ché na nÓstaí go dtí deireadh na [[18ú haois]]. Ba mhór dó bogadh ansin mar bhí na [[Na Ceithre Cúirteanna|Ceithre Cúirteanna]] á thógáil ansin. Fuair an Cumann áit nua ag barr Shráid Henrietta agus d’iarr na binseoirí ar [[James Gandon]] foirgneamh a dhearadh don cumann. Thosaigh obair na tógála i [[1800]]. Thóg an Cumann leabharlann idir [[1826]] agus [[1832]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kingsinns.ie/website/heritage/heritage.htm|teideal=King's Inns : Heritage|údar=kingsinns.ie|work=www.kingsinns.ie|dátarochtana=2024-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240914204024/https://www.kingsinns.ie/website/heritage/heritage.htm|archivedate=2024-09-14}}&lt;/ref&gt;

== Ballraíocht ==
Cuimsíonn an Cumann binseoirí, abhcóidí agus mic léinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.courts.ie/courts.ie/library3.nsf/pagecurrent/13FB76CA47BD91D780257355005F4CF8?opendocument&amp;l=ga|teideal=Cóip cartlainne|údar=courts.ie|dátarochtana=2010-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101104221004/http://courts.ie/courts.ie/library3.nsf/pagecurrent/13FB76CA47BD91D780257355005F4CF8?opendocument&amp;l=ga|archivedate=2010-11-04}}&lt;/ref&gt;

Tá scrúdaithe iontrála don cumann gach bliain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kingsinns.ie/website/prospective_students/degree/degree.htm|teideal=degrees|údar=kingsinns.ie|work=www.kingsinns.ie|dátarochtana=2024-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240914204023/https://www.kingsinns.ie/website/prospective_students/degree/degree.htm|archivedate=2024-09-14}}&lt;/ref&gt; Tá céim dlí formheasta nó dioplóma an Chumainn i Léinn Dlí riachtanach dóibh a bhfuil ag iarraidh na scrúdaithe a dhéanamh. Má éiríonn le hiarrthóir sna scrúdaithe seo, ligtear isteach sa Chumann é mar mhac léinn.

Déanann an mac léinn cúrsa ar feadh bliain nó dhá bhliain. Má éiríonn le mac léinn sa chúrsa seo, bronnadh céim [[Abhcóide|Abhcóide Dlí]] air, agus gaireann an [[Príomh-Bhreitheamh na hÉireann|Príomh-Bhreitheamh]] chuig an Barra é.

Toghann na [[Abhcóide|abhcóidí]] líon díobh mar binseoirí. Is binseoirí iad freisin breithiúna na [[An Chúirt Uachtarach|Cúirte Uachtaraí]] agus na h[[Ard-Chúirt (Éire)|Ard-Chúirte]] ar fad.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== An Scoil Dlí ==
Is é an príomhról atá ag an gCumann ná [[Abhcóide|abhcóidí]] nua a oil, agus is í Scoil Dlí an Chumainn a dhéanann é sin. Is í an Scoil an institiúid oideachais dlí is sine in [[Éire|Éirinn]]. Is féidir le mic léinn an chúrsa gairmeach a dhéanamh i mbliain amháin nó ar feadh dhá bhliain. Ní cúrsa acadúil atá i gceist leis seo ach cúrsa praiticiúil don ghairm.

Tá cúrsa dlí acadúil ag an Scoil chomh maith .i. an Dioplóma i Léinn Dlí. Is cúrsa é seo dóibh nach bhfuil céim dlí acu agus atá ag iarraidh an chúrsa gairmeach a dhéanamh. Ligtear céimí ollscoile agus léinn aibí a bhfuil taithí ábhartha acu an cúrsa seo a dhéanamh. Maireann an cúrsa seo dhá bhliain.

Chomh maith le hoideachas a chur ar abhcóidí faoi oiliúint, tairgeann an Scoil Dlí cúrsaí páirtaimseartha inrochtana i sainréimsí dlí don phobal i gcoitinne idir dhaoine a bhfuil cúlra dlí acu agus daoine nach bhfuil.

Bíonn na cúrsaí á dteagasc ag cleachtóirí dlí saineolacha

== Cumann Díospóireachta Mhic Léinn Dlí na hÉireann ==
Is é Cumann Díospóireachta Mhic Léinn Dlí na hÉireann (CDMLDÉ) (''Law Students Debating Society of Ireland / LSDSI'') an t-aon chumann do mhic léinn in Óstaí an Rí. D’ainneoin a hainm, ní cumann díospóireachta amháin é. Eagraíonn sé comórtais bhréagchúirte agus díospóireachta chomh maith le cúrsaí spóirt agus sóisialta na hÓstaí.

Bunaíodh an CDMLDÉ i [[1830]]. De réir a bhunreacht, is baill de é gach mac léinn an Chumainn. Toghann na baill ceann díobh gach bliain chun a bheith ina reachtaire ar an CDMLDÉ. Ceapann an reachtaire coiste chun cabhrú leis an CDMLDÉ a eagraigh.

== Gaeilge ==
Tá an Scoil Dlí ag tús cadhnaíochta ó thaobh cúrsa dlí a mhúineadh trí Ghaeilge, mar shampla an Ard-Dioplóma sa Dlítheangeolaíocht agus san Aistriúchán Dlíthiúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kingsinns.ie/education/courses-open-to-lawyers-nonlawyers/advanced-diploma-in-lawyerlinguistics-and-legal-translation|teideal=Ard–Dioplóma sa Dlítheangeolaíocht agus san Aistriúchán Dlíthiúil / Advanced Diploma in Lawyer–Linguistics and Legal Translation|work=The Honorable Society of King's Inns|dátarochtana=2024-09-14|archivedate=2024-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240914205250/https://www.kingsinns.ie/education/courses-open-to-lawyers-nonlawyers/advanced-diploma-in-lawyerlinguistics-and-legal-translation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gne-alt-fograiochta-ar-mhaith-leat-gairmreim-rathuil-tri-ghaeilge-ag-croi-na-heorpa-le-hard-dioploma-sa-dlitheangeolaiocht-agus-san-aistriuchan-dlithiuil/|teideal=GNÉ-ALT FÓGRAÍOCHTA: Ar mhaith leat gairmréim rathúil trí Ghaeilge ag croí na hEorpa?|dáta=2024-09-12|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-14}}&lt;/ref&gt;

== Baill Cháiliúla ==
=== Dlí ===
* Patrick Connolly, [[Ard-Aighne na hÉireann]]
* George Gavan Duffy, Aire Gnóthaí Eachtracha, Uachtarán na h[[Ard-Chúirt (Éire)|Ard-Chúirte]]
* Thomas Langlois Lefroy, Tiarna Príomh-Bhreitheamh na hÉireann, teachta parlaiminte
* Christopher Palles, breitheamh, [[abhcóide]]
* Harry Whelehan, [[Ard-Aighne na hÉireann]]

=== Gnó ===
* [[Dermot Gleeson]], [[Ard-Aighne na hÉireann]], cathaoirleach [[Allied Irish Banks]]
* [[Peter Sutherland]], Ardstiúthóir [[An Eagraíocht Domhanda Tráchtála]], [[An Coimisiún Eorpach|Coimisinéir Eorpach]], [[Ard-Aighne na hÉireann]], cathaoirleach [[BP]], cathaoirleach [[Goldman Sachs International]]
* [[Vivion de Valera]], [[Teachta Dála]], stiúrthóir bainistíochta [[Irish Press|''Scéala Éireann'']]

=== Polaitíocht ===
* [[Risteard Mac An Earraigh]], [[Tánaiste]], Aire Gnóthaí Eachtracha
* [[Seán de Briotún]], [[Taoiseach]], Ambasadóir an [[Aontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] do [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
* [[Richard Burke]], Aire Oideachais, [[An Coimisiún Eorpach|Coimisinéir Eorpach]]
* [[Isaac Butt]], bunaitheoir [[Léig an Rialtais Dúchais]]
* David Byrne, [[An Coimisiún Eorpach|Coimisinéir Eorpach]], [[Ard-Aighne na hÉireann]]
* [[Edward Carson]], ceannaire [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtóireachta na hÉirinn]], Aire [[Rialtas na Ríochta Aontaithe]]
* [[Arthur Chichester]], Tiarna Ionadaí na hÉireann
* [[Dónall Ó Conaill]], ceannaire Ghluaiseacht [[Fuascailt na gCaitliceach|Fhuascailt na gCaitliceach]], ceannaire ghluaiseachta in aghaidh [[Acht an Aontais 1800|Acht an Aontais]]
* [[Seán A Mac Coisdealbha|Seán A. Mac Coisdealbha]], [[Taoiseach]]
* [[Liam Mac Cosgair]], [[Taoiseach]]
* [[Cearbhall Ó Dálaigh]], [[Uachtarán na hÉireann]], [[Príomh-Bhreitheamh na hÉireann]]
* [[Mícheál Mac Dubhghaill]], [[Tánaiste]], Aire Dlí agus Cirt, Comhionannais agus Athchóirithe Dlí, [[Ard-Aighne na hÉireann]]
* [[Charles Gavan Duffy]], [[Príomh-Aire]] Victeoiria, [[An Astráil]], bunaitheoir ''An Náisiún'' (''The Nation'')
* [[Cathal Ó hEochaidh]], [[Taoiseach]]
* [[Gearóid Mac Gearailt]], [[Taoiseach]]
* [[Henry Grattan]], ceannaire freasúra d’[[Acht an Aontais 1800|Acht an Aontais]]
* [[Timothy Michael Healy]], Seanascal Shaorstát Éireann
* [[Seán Ó Loingsigh]], [[Taoiseach]]
* [[Brian Ó Luineacháin]], [[Tánaiste]], Aire Gnóthaí Eachtracha
* [[Brian Óg Ó Luineacháin]], Aire Airgeadais
* [[Seán MacBride (polaiteoir)|Seán MacBride]], Aire Gnóthaí Eachtracha
* [[Michael O'Kennedy]], Aire Airgeadais, [[An Coimisiún Eorpach|Coimisinéir Eorpach]]
* [[Seán Mac Réamainn]], ceannaire [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann]]
* [[Máire Mhic Róibín]], [[Uachtarán na hÉireann]], Ard-Choimisinéir na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] um Chearta Daonna
* [[Caoimhín Ó hUiginn]], Leas-Uachtarán na hArd-Chomhairle, Aire Dlí

=== Réabhlóidithe ===
* [[Robert Emmet]], ceannaire éirí amach i [[1803]]
* [[Pádraig Mac Piarais]] ceannaire [[Éirí Amach na Cásca]] i [[1916]]
* [[Wolfe Tone|Theobald Wolfe Tone]] ceannaire [[Éirí Amach na nÉireannach Aontaithe]] i [[1798]]

=== Spórt ===
* [[Michelle Smith|Michelle Smith de Bruin]], snámhóir [[Cluichí Oilimpeacha|Oilimpeacha]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.kingsinns.ie/website/index.htm Óstaí an Rí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124124226/http://www.kingsinns.ie/website/index.htm |date=2010-11-24 }} - Láithreán gréasáin oifigiúil {{en icon}}
* [http://www.kislr.ie/ Léirmheas Dlí Mhic Léinn Óstaí an Rí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809214244/http://www.kislr.ie/ |date=2011-08-09 }} - Foilseachán an Chumainn {{en icon}}

{{DEFAULTSORT:Ostai an Ri}}
[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dlí agus Ceart in Éirinn]]</text>
      <sha1>4m6dkvs9v6c27s3y65n2na26flvq6be</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32719</id>
    <revision>
      <id>1332522</id>
      <parentid>1331857</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2078" sha1="q5kfspkyiruqhz3j91lbm1zadxbkaeu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba pholaiteoir agus [[Teachta Dála]] é '''Seán Ó Bairéad''',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/dail/2011-03-09/3/|teideal=Dáil Éireann díospóireacht - Wednesday, 9 Mar 2011|údar=[[Tithe an Oireachtais]]|coauthors=|dáta=2011-03-09|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2026-11-05}}&lt;/ref&gt; nó '''''Seán Barrett''''', a toghadh i ndáilcheantar [[Dún Laoghaire|Dhún Laoghaire]] (a rugadh ar a [[9 Lúnasa]] [[1944]] agus a d'éag 6 Aibreán 2026). Ba é an [[Ceann Comhairle]] ó Mhárta [[2011]] go [[2016]] é. Tá sé ina bhall den Pháirtí [[Fine Gael]]. 

Ar an 12 Feabhra 2016, d'fhógair Barret nach mbeadh sé ag lorg ainmniúchán an Chinn Chomhairle don chéad Dáil eile tar éis [[Olltoghchán Éireannach, 2016|Olltoghchán 2016]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ní bheidh Seán Barrett ina Cheann Chomhairle sa 32ú Dáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0212/767619-ni-bheidh-sean-barrett-ina-cheann-chomhairle-sa-32u-dail/|date=2016-02-12|language=ga}}&lt;/ref&gt;.

== Féach freisin ==

* [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún Laoghaire]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
* [[Sean Barrett (eacnamaí)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}

{{DEFAULTSORT:Barrett, Sean}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>q5kfspkyiruqhz3j91lbm1zadxbkaeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michael Conaghan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32812</id>
    <revision>
      <id>1332535</id>
      <parentid>1323319</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin: dátaí breithe agus báis (en.wiki, Wikidata); nasc (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1051" sha1="ifsxvgt7noln17tdz9r94dhcn22gd2w" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba pholaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é ''' Michael Conaghan''' (4 Meán Fómhair 1944 – 4 Lúnasa 2026). Bhí sé ina bhall de [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]].

Chuaigh sé ar scor san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]].

== Féach freisin ==

* [[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Theas-Lár]]
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár]]

{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}

{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Conaghan, Michael}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>ifsxvgt7noln17tdz9r94dhcn22gd2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Údar (sraith TG4)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35469</id>
    <revision>
      <id>1332511</id>
      <parentid>1330038</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15014" sha1="rsgw3qm7mtk8ih4h71nve9yjjt0kgzk" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse
|logo=Udar www.TG4.ie.jpg
}}
Is sraith ghearrscannán é '''''Údar''''' a craoladh den chéad uair ar [[TG4]] i dtús [[2011]], ag léiriú tallann nua stiúrthóireachta agus scríbhneoireachta i ndrámaíocht Teilifíse na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|url=https://cadhan.com/gaelsceal/pdf/2010-12-24.pdf|title=Údar – Clasaicí mhórscríbhneoirí na Gaeilge athscríofa don teilifís|author=[[Treasa Bhreathnach]]|date=24 Nollaig 2010|journal=[[Gaelscéal]]|pages=lgh 22-23}}&lt;/ref&gt; Sraith drámaíochta is ea é ina rinneadh saothair chlasaiceacha próis na [[Gaeilge]] a athscríobh don scáileán beag ar bhealach físiúil cruthaitheach. Is iad na mórscríbhneoirí a bhfuil athchóiriú déanta ar a gcuid saothair ná [[Pádraig Ó Conaire]], [[Pádraig Mac Piarais]], [[Liam Ó Flaithearta]], [[Micheál Ó Conghaile]] agus [[Pádraig Ó Siadhail]].

Tugann scríbhneoirí agus stiúrthóirí ár linne léargas úr dúinn ar na mothúcháin chéanna a chuaigh i bhfeidhm ar scríbhneoirí agus ar léitheoirí thar na blianta agus a théann i bhfeidhm orainne sa lá atá inniu ann: an grá, an streachailt, an cruachás, an dúil agus na gnéithe uile a mbíonn tionchar acu ar an gcine daonna. Bua na mharthanais, coimhlint, grá agus éad, seo cuid de thréithe an duine a bheidh le feiceáil sa sé ghearrscannáin ''Údar'', dar le, dar le ''[[Gaelscéal]]''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Stair ==
Roimh ''Údar'', chuir TG4 tús le scéim fhorbartha nua, Síol. Thug Síol deis, chomh maith le ''Údar'', do thallann nua scríbhneoirí/stiúrthóirí le Gaeilge, saothar aitheanta ó litríocht nó béaloideas na Gaeilge a athchóiriú don teilifís agus a thabhairt ó chéim bhun scripte go céim an chraolta. Thug Síol deis do sheisear scríbhneoirí agus stiúrthóirí píosaí nua oibre a fhorbairt faoi theagascóirí saineolaithe i scríbhneoireacht scripteanna agus i stiúradh teilifíse araon. Trí shraith ceardlanna tionscnamh-bhunaithe, threoraigh Síol na scríbhneoirí trí gach céim ón script go dtí an léiriúchán, rud a d’fhorbair a gcuid scileanna agus a chuir sé dhráma nua teilifíse ar fáil go healaíonta agus ar ardchaighdeán. 
[[Íomhá:Udar-Jesus,Mary,Mattie.jpg|thumb|border|left| Údar – Jesus, Mary agus Mattie]]
Forbraíodh an tsraith dhrámaíochta ''Údar'' thar tréimhse sé mhí le ceardlanna agus máistir-ranganna le leithéidí an stiúrthóra Dearbhla Walsh, a bhfuil gradam Emmy buaite aici dá gcuid stiúrthóireachta. 
Ba é ar mhúnla oiliúna a forbraíodh an comhfhiontar seo idir [[TG4]] agus Líonra Meán Skillnet le tacaíocht ó [https://web.archive.org/web/20120129224725/http://www.bai.ie/?lang=ga Údarás Craolacháin na hÉireann]. Bhí meascán de stiúrthóirí, scríbhneoirí agus aisteoirí seanbhunaithe agus nua páirteach ann, dar le ''Gaelscéal''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 
Ar an dá scéim a léiríodh [[TG4]], Síol agus ''Údar'', bhí 12 gearr scannáin léirithe don scáileán beag.

== Cláir ==

=== ‘[http://www.youtube.com/watch?v=XQB216HZJRc Malartú Intinne]’,&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=XQB216HZJRc ‘Malartú Intinne’ ar YouTube]&lt;/ref&gt; faoi stiúir ag Cóilín Ó Scolaí [[6 Eanáir]], [[2011]] ===
[[Íomhá:Údar-'Malartú_Intinne 2.jpg|thumb|border|right| Údar – Malartú Intinne]]
Chuir tús leis an tsraith seo ar TG4 leis an ngearrscannán ‘Malartú Intinne’ faoi stiúir ag [[Cóilín Ó Scolaí]].&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt1908445/fullcredits#cast IMDB credits]&lt;/ref&gt; Is scéal é seo atá suite i nGaeltacht [[Ceanada|Cheanada]] agus é bunaithe ar ghearrscéal le [[Pádraig Ó Siadhail]] dar teideal ‘Meisce Bhreallántachta’. Jack Ó Drisceoil a d'athchóirigh an scéal don scáileán.

Ag deireadh an chogaidh in [[1945]], tá Aisling agus a clann ag tnúth go mór lena fear céile, Eoghan, a fheiceáil atá ar an mbealach abhaile ón gcogadh. Tá cónaí oraibh i d[[Talamh an Éisc]]. Nuair nach labhraíonn Eoghan teanga Gaeilge an teaghlaigh cuireann se strus agus imní ar Aisling, nuair a thuigeann sí nach bhfuil an Ghaeilge ar a cumas aige a thuilleadh, ach an Béarla amháin. Tuigtear dhe gur mar gheall ar chruachas an chogaidh is cúis leis, ach an bhfuil fáth éigin eile nach bhfuil ach Béarla ag a fear céile? 

Cé go bhfuil an scéal bunaithe i dTalamh an Éisc is i gceantar an [[Spidéil]] i g[[Contae na Gaillimhe]] a rinneadh an taifead agus é sách deacair ag an stiúrthóir láthair a roghnú don taifead i gceartlár [[Cois Fharraige|Chois Fharraige]] a bhí cosúil le [[Ceanada]] i [[1945]]. Bhí an t-ádh ar Ó Scolaí teacht ar charr a bhí déanta i gCeanada i [[1944]] agus tá suímh áille aimsithe acu a bhfuil fírinneacht na haoise sin le tuiscint uathu. Is é Tom Ó Suilleabháin atá i bpríomhpháirt an tsaighdiúra atá ag streachailt agus é ag iarraidh dul i dtaithí ar a shaol tar éis an chogaidh. Bhí scoth na haisteoireachta le feiceáil uaidh, dar le ''Gaelscéal''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ‘[http://www.youtube.com/watch?v=5DaopWSoV3M An t-Ádh]’,&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=5DaopWSoV3M ‘An t-Ádh’ ar YouTube]&lt;/ref&gt; faoi stiúir ag Colm Bairéad [[13 Eanáir]], [[2011]] ===
[[Íomhá:Údar-an_tÁdh.jpg|thumb|border|right|Údar - An tÁdh]]Bunaithe ar shaothar [[Pádraic Ó Conaire]] feictear dúinn gur iomaí casadh aisteach atá sa saol seo, ach céard go díreach atá i ndán do Liam nuair a dhéanfainn sé cinneadh dul go h-[[Árann]] chuig cluiche peile, agus iad ar thóir bealach ar bith chun iad a thabhairt ann. Nuair nach bhfuil ach spás do bheirt ar bhád Tom Beag, tagann Liam suas le plean a chuireann cruth tragóideach ar a shaol. Sa deireadh thiar thall roghnaíonn siad dul i bhfolach ar bhád iascaireachta, ach níl spás ach do bheirt ann, rud a chiallaíonn go bhfágtar Liam sa bhaile agus é croí-cráite dá dheasca. Ach an leisean atá an t-ádh i ndeireadh an lae? Seo lá den tsaol nach ndéanfaidh Liam dearmad ar go deo. Éisteacht go géar leis an amhrán ag an deireadh, é canta ag duine eile de na príomhcharachtair, Bertie Ó Domhnaill.

Scéal álainn, mealltach is ea ‘An t-Ádh’, dar le ''Gaelscéal'',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; a léiríonn an caidreamh idir cairde go soiléir agus iad ar thóir na heachtraíochta. Ba í Medb Johnston a scríobh ‘An t-Ádh’ bunaithe ar ghearrscéal le Pádraic Ó Conaire. Tá an script nádúrtha agus é curtha inár láthair trí aisteoireacht le triúr aisteoirí óga, go háirithe Éamonn Ó Ceallaigh atá i bpáirt an phríomhcharachtair. Luíonn an stíl stiúrthóireachta go réidh le scéalaíocht na scripte, í ag luascadh go compordach le casadh an scéil.

Is seanscéal é seo faoin gcairdeas idir buachaillí óga agus iad ar thóir eachtraíochta, ach is aistear é a iompaíonn ina thragóid. Léirítear meas sa chlár seo ar an scéalaíocht trí na focail agus tríd an bhfísiúlacht faoi stiúir ag [[Colm Bairéad]].

=== ‘[http://www.youtube.com/watch?v=u35m_884NMU Jesus, Mary &amp; Mattie]’,&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=u35m_884NMU ‘Jesus, Mary &amp; Mattie’ ar YouTube]&lt;/ref&gt; faoi stiúir ag Diarmuid Goggins [[20 Eanáir]], [[2011]] ===
[[Íomhá:Údar-Jesus,Mary_+_Mattie..jpg|thumb|border|right| Údar – Jesus, Mary &amp; Mattie]]
Tá an scannán seo bunaithe ar bunscéal le [[Pádraig Mac Piarais]]. Tá luathnéaltrú ar Mattie bhocht agus é ag fanacht go dtógfar ón tsaol seo é. Cailleadh a bhean céile os cionn deich mbliana ó shoin agus níl aon spioraid fágtha ina shaol dá bharr. Tá faitíos ar an seanfhear roimh an domhan mór agus nach bhfuil uaidh ach é a fhágáil agus bualadh lena bhean chéile arís sna flaithis. De thimpiste, castar Mary leis, cailín óg fuinniúl agus Jesus, buachaill óg ón m[[Brasíl]]. Téann siad ar thuras, ní amháin go fisiciúl, ach ar thuras intinne a thugann sólás do Mhattie - a lá dheireadh ar an tsaol seo. 

Sí scríbhneoir an scéil seo, Doireann Ní Chorragáin (ghlac sí páirt mar Ali in ''[[Fair City]]''). Seasann Úna Ní Fhlatharta amach i bpáirt Mary sa scannán seo, dar le ''Gaelscéal'',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; agus í soineanta agus lán le beocht na hóige agus grá don saol agus is í a théann i bhfeidhm ar an seanfhear Mattie agus a thugann beagán sóláis dó. Léirítear an ghruaim agus an dólás atá ar Mattie trí radhairc dhorcha, ghruama a léiríonn go bhfuil néaltrú ag teacht ar Mattie. Is é Diarmuid Goggins a stiúraigh an scannán seo agus is é Breandán Conroy, de cháil ''[[Kings (scannán)|Kings]]'', atá i bpáirt Mattie.

=== ‘[http://www.youtube.com/watch?v=3Ztbqo7yfRA Seacht gCéad Uaireadóir]’,&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=3Ztbqo7yfRA ‘Seacht gCéad Uaireadóir’ ar YouTube]&lt;/ref&gt; faoi stiúir ag Tomás Seoighe [[27 Eanáir]], [[2011]] ===
Bhí an scéal scríofa ag Greg Ó Braonáin ach bunaithe ar ghearrscéal le [[Micheál Ó Conghaile]], dírítear ar choimhlint an tsaoil nua-aimseartha i leith úsáide agus mí-úsáide an ama. Is cur síos é ar choimhlint an tsaoil nua-aimseartha coimpléasach leis an tsean tsaoil atá caite. 

Téann fear óg ([[Seán T. Ó Meallaigh|Seán T Ó Meallaigh]]) ag spaisteoireacht lá sa chathair agus é lán lena thábhacht féin go dtí go mbuaileann sé isteach ar shiopa lán le huaireadóirí, nó an é an t-am? Tá an fear óg ag iarraidh roinnt ama a chaitheamh sa gcathair Feiceann sé sean shiopa lán le cloig agus uaireadóirí, nach luíonn le saol nua-aimseartha na háite amuigh. Tugann úinéir an tsiopa seo rabhadh don fhir óg faoi mí-úsáid ama dhé agus an bealach fánach ina n-úsáidtear é. Is é [[Macdara Ó Fátharta]] atá i bpáirt úinéir an tsiopa agus cur i láthair cumhachtach aige mar an t-úinéir aisteach a bhfuil smacht iomlán aige ar an am agus ar shaol an tsiopa.

Scéal aisteach, draíochtúil, mealltach agus mearbhlach é ‘Seacht gCéad Uaireadóir’, dar le ''Gaelscéal'',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; a bhfuil ardchaighdeán scríbhneoireachta agus stiúrthóireachta lámh le láimh ann. Coinnigh súil amach don anamúlacht stoptha (stop motion) a chuireann go mór le láidreacht na scéalaíochta agus éist le fuaim na gclog sa scannán seo faoi stiúir ag Tomás Seoighe.

=== ‘[http://www.youtube.com/watch?v=dqFwRSbGbkY An Buille]’,&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=dqFwRSbGbkY ‘An Buille’ ar YouTube]&lt;/ref&gt; faoi stiúir ag Marion Ní Loingsigh [[3 Feabhra]], [[2011]] ===
[[Íomhá:Údar-An_Buille.jpg|thumb|border|right| Údar – An Buille]]
Tá an scannán ‘An Buille’ scríofa ag [[Tristan Rosenstock]] agus bunaithe ar ghearrscéal le [[Liam Ó Flaithearta]]. Cuireann sé an spotsolais ar an streachailt a bhaineann le caidreamh idir mac agus athair. De bharr trioblóidí airgeadais agus brú oibre, níl gaolú róláidir idir mac agus athair, go dtí lá amháin nuair nach bhfuil aon rogha acu ach an lá a chaitheamh i gcomhluadar a chéile. Tagann casadh ar an scéil ár ndóigh nuair a tharlaíonn eachtra fisiciúl idir na beirte. Gan mórán cumarsáid idir iad, i rith an tsaol, tagann athrú suntasach ar an ngaolú místuama seo, agus b'fhéidir seans nua acu rudaí a chuir ina gceart.

Dar le ''Gaelscéal'',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; díríonn an scéal seo ar ghnáthfhear agus é ag snámh in aghaidh easa ag iarraidh dul i ngleic lena chuid féinmhuiníne agus é ag obair le daoine nach bhfuil uathu ach é a chur faoi chois. Ní go deireadh an scannáin seo, stiúrtha ag Marion Ní Loingsigh, a fheiceann muid go bhfuil seans ann cúrsaí idir an mac agus an t-athair a chur ina gceart tar éis eachtra fisiciúla. Is iad Mícheál Ó Dubhghaill agus Eoin Ó Dubhghaill atá i bpáirt an athar agus an mhic agus an teannas fadtéarmach eatarthu le haireachtáil.

=== ‘[http://www.youtube.com/watch?v=UEXeTDVxAn4 An Seabhac]’,&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=UEXeTDVxAn4 ‘An Seabhac’ ar YouTube]&lt;/ref&gt; faoi stiúir ag Trevor Laffey [[10 Feabhra]], [[2011]]===
[[Íomhá:Údar-An_Seabhac 5950532971_2c1f901cb8.jpg|thumb|border|right| Údar – An Seabhac]]
Tá saothar [[Liam Ó Flaithearta]] tugtha chun beocht san scannán seo mar dhornálaí fíochmhar a dhéanadh rud ar bith chun a chlann a chosaint. Bíonn air troid ar son a bheatha, a chlainne agus a mhoráltachta sa scannán seo atá scríofa ag Tomás Seoighe. Cé go dtugtar ‘an Seabhac’ ar an dornálaí is léir go bhfuil níos mó ná éan seilge amháin sa scéal nuair a thugtar deis don dornálaí mála mór airgid a thabhairt abhaile leis ach titim i mbabhta ceannais dornálaíochta. Tá impleachtaí dainséarach i gceist ár ndóigh nuair a dhéanfainn sé cinneadh marfach a d'fhéadfadh é féin a scriosadh chomh maith leis a chlann. An bhfaigheadh an mórtas an ceann is fearr ar 'An Seabhac' agus an ngéilleadh sé don saol coiriúlacht, nó an éistigh sé lena chroí agus an bóthar ceart a roghnú? Tá cinneadh mór amach roimhe.

Pól Ó Gríofa atá i bpáirt an dornálaí fhíochmhair agus is é Pádraig Ó Tuairisg atá i bpáirt an duine atá ag iarraidh é a chur ar an mbóthar mícheart. Is é Trevor Laffey a stiúraigh an scannán seo agus tá allas, fuil agus foréigean na dornálaíochta le feiceáil go soiléir ann, taobh istigh agus taobh amuigh den fháinne dornálaíochta.

== ’Scéal’ ==
Bhí sé fógraithe ag [[TG4]] sa bhliain [[2011]] go raibh tús curtha le scéim fhorbatha eile, Scéal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.tg4.ie/sceal |teideal=Scéal ar TG4.ie |dátarochtana=2011-12-31 |archivedate=2012-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103151612/http://www.tg4.ie/sceal }}&lt;/ref&gt; Tugann Scéal deis do thallann nua scríbhneoirí/stiúrthóirí le Gaeilge, saothar aitheanta ó litríocht nó béaloideas na Gaeilge a athchóiriú don teilifís agus a thabhairt ó chéim bhun scripte go céim an chraolta. Is féidir an bun scéal a roghnú as gearr scéal, dán, scéal béaloideas nó aon saothar a léiríonn scéalaíocht na Gaeilge.

== Féach freisin ==
* [[Gearrscéal]]
* [[Gearrscéalaíocht Ghaeilge na Ré seo]]
* [[Litríocht na Gaeilge]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.tg4.ie Suíomh oifigiúil - Eolas faoin chlár ar shuíomh TG4]
* [http://www.tg4.tv Sruth beo agus Cartlann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180228054619/http://www.tg4.tv/ |date=2018-02-28 }}
* [https://web.archive.org/web/20120129224725/http://www.bai.ie/?lang=ga Údarás Craolacháin na hÉireann]

{{DEFAULTSORT:Udar, sraith TG4}}
[[Catagóir:Gearrscannáin i nGaeilge|*]]
[[Catagóir:Gearrscéalta Gaeilge]]
[[Catagóir:Cláir theilifíse]]
[[Catagóir:Cláir TG4]]
[[Catagóir:Cláir dráma‎]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha]]
[[Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean stairiúil]]
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2010]]
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2011]]</text>
      <sha1>rsgw3qm7mtk8ih4h71nve9yjjt0kgzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yolngu Matha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37285</id>
    <revision>
      <id>1332505</id>
      <parentid>1221818</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10011" sha1="6srrvzded4co207rwxayvp1dvvvhwjq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Teanga}}

Tugtar '''Yolŋu Matha''' (''yolŋu'' = daoine; ''matha'' = teanga) mar ainm coiteann ar [[teanga (cumarsáid)|theangacha]] na [[Yolngu]] (Yolŋu), Bundúchasaigh Thír Arnhem in oirthuaisceart na h[[Astráil]]e. Tá na teangacha seo ar na cinn is láidre de na [[Teangacha Bundúchasacha na hAstráile|teangacha Bundúchasacha]], agus tá baint acu le cultúr bríomhar a chuireann sé féin in iúl trí dheasghnátha agus ealaín ar leith. 

== Cineálacha agus canúintí ==
[[Íomhá:Kakadu 2803.jpg|thumb|deas|300px|Rinn Nanydjaka, Tír Arnhem]] 

Tá isteach is amach le sé theanga in Yolngu Matha agus tuiscint ag a gcuid cainteoirí ar a chéile. Tá na teangacha roinnte i dtimpeall tríocha cineál agus, b’fhéidir, dhá chanúint déag a bhfuil a ainm féin ar gach ceann acu. Deir Dixon go bhfuil an méid a leanas ann:&lt;ref&gt;Dixon, R. M. W., ''Australian Languages: Their Nature and Development'', Cambridge University Press 2002: http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521473780|page=xxxvi&lt;/ref&gt;

* Dhangu 
** [[Dhaŋu]] 
** [[Yan-nhangu|Nhaŋu]]/Jarnango (Golpa) 
** [[Djaŋu]] 
* Dhuwal 
** [[Dhuwal]] ([[Dhay'yi]], Gupapuyngu) 
** [[Ritharrŋu]] 
* Djinang 
** [[Djinaŋ]] 
** [[Djinba]] 

Deir Bowern (2011) gur teangacha ar leith iad na cinn atá idir lúibíní.

== Focail, fuaimniú agus comhréir ==

=== Gutaí ===

Córas trí ghuta atá ag Yolŋu Matha, mar is coitianta i dteangacha Bundúchasacha.

{| border=2 cellpadding=2 style=&quot;border-collapse:collapse&quot; class=wikitable
!Guta gearr
!Guta fada
|-
|'''a''' {{IPA|[a]}}
|'''ä''' {{IPA|[aː]}}
|-
|'''i''' {{IPA|[i]}}
|'''e''' {{IPA|[iː]}}
|-
|'''u''' {{IPA|[u]}}
|'''o''' {{IPA|[oː]}}
|}

=== Consain ===

Córas casta consanach atá ag Yolŋu Matha. Tugtar suntas do &quot;rr&quot; (/r/), consan nach rolladh fada é ach cnag. 

{| border=2 cellpadding=2 style=&quot;border-collapse:collapse&quot; class=wikitable
!rowspan=2|
!colspan=2| Imeallach
!colspan=2| Laimineach
!colspan=2| Rinnchonsan
!rowspan=2| stop scornáin
|-
! Déliopach
! Coguasach
! Carballach
! Déadach
! Ailbheolach
! Aislúbtha
|- align=center
!Stopchonsan
|'''p, b''' {{IPA|/b/}}
|'''k, g''' {{IPA|/ɡ/}}
|'''tj, dj''' {{IPA|/ɟ/}}
|'''th, dh''' {{IPA|/d̻/}}
|'''t, d''' {{IPA|/d/}}
|'''{{unicode|t̠}}, {{unicode|ḏ}}''' {{IPA|/ɖ&amp;thinsp;/}}
|''' ' ''' {{IPA|/ʔ/}}
|- align=center
!Srónach
|'''m''' {{IPA|/m/}}
|''' ŋ ''' {{IPA|/ŋ/}}
|'''ny''' {{IPA|/ɲ/}}
|'''nh''' {{IPA|/n̻/}} 
|'''n''' {{IPA|/n/}}
|'''{{unicode|n̠}}''' {{IPA|/ɳ&amp;thinsp;/}}
|
|- align=center
!Tríleach
|colspan=2| 
|
|
|'''rr''' {{IPA|/r/}}
|
|
|- align=center
!Taobhach
|colspan=2| 
|
|
|'''l''' {{IPA|/l/}}
|'''{{unicode|ḻ}}''' {{IPA|/ɭ&amp;thinsp;/}}
|
|- align=center
!Neasach
|colspan=2| '''w''' {{IPA|/w/}}
|'''y''' {{IPA|/j/}}
|
|
|'''r''' {{IPA|/ɻ/}}
|
|}

=== Réimniú ===

Tá ceithre réimniú ag na briathra. Is é an bhunfoirm an aimsir chaite. Nasctar na réimnithe seo lena lán míreanna eile chun córas casta na n-aimsirí, na modhanna agus na ngnéanna a chruthú. Is féidir an dara foirm a úsáid mar ordú. Úsáidtear an tríú foirm le haghaidh gníomhartha a tharla cheana agus an ceathrú foirm mar ghnáthláithreach. Athraíonn an dara foirm, an tríú foirm agus an ceathrú foirm de réir dheireadh na bunfhoirme, mar a leanas: 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;

|-valign=&quot;top&quot;

! Grúpa !! Deireadh !! Bunfhoirm !! An dara foirm !! An tríú foirm !! An ceathrú foirm !! Gaeilge !! class=&quot;unsortable&quot; | 

|-valign=&quot;top&quot;

| 1. || ||djäma|| djäma || djäma || djäma ||oibrigh|| 

|-valign=&quot;top&quot;

| 2. || –a ||’uka|| ‘uki || ‘ukana || ‘ukanha(ra)* ||ith, ól|| 

|-valign=&quot;top&quot;

| 3. || –i ||marrtji|| marrtji || marrtjina || marrtjinya(ra) ||téigh, siúil|| 

|-valign=&quot;top&quot;

| 4. || –un ||mukthun|| mukthurru || mukthurruna || mukthuna(ra) ||ciúnaigh|| 

|-valign=&quot;top&quot;

| 5. || –ma  ||nhäma|| nhäŋu || nhäŋala || nhänha(ra) ||feic, féach|| 

|-valign=&quot;top&quot;

| 6. || –irri ||wandirri|| wandi || wandina || wandinya(ra) ||rith|| 

|-valign=&quot;top&quot;

| 7. || –an ||gurrupan|| gurrupulu || gurrupara || gurrupana(ra) ||tabhair|| 

|-valign=&quot;top&quot;
|}

* Tig le cainteoir ''-ra'' (atá idir lúibíní) a úsáid nó a fhágáil ar lár mar is toil leis. Is gnách é a fhágáil ar lár mura bhfuil iarmhír le cur leis an mbriathar.&lt;ref&gt;Lowe&lt;/ref&gt;

=== Forainmneacha ===

:ŋarra(nydja) – mé (treisíonn ''-nydja'' an focal atá roimhe)
:nhe – ''tú''
:ŋunha – ''sí/sé, í/é''

:ŋali – ''sinn beirt'' (cuimsitheach)
:ŋilinyu – ''sinn beirt'' (agus daoine eile eisiata)
:ŋilimurru – ''sinn triúr nó níos mó'' (cuimsitheach)
:ŋanapurru – ''sinn triúr nó níos mó'' (agus daoine eile eisiata)

:nhuma – ''sibh'' 

:ma&lt;u&gt;nd&lt;/u&gt;a – ''siad/iad beirt''
:walala – ''siad/iad - triúr nó níos mó''

Tá mórán iarmhíreanna ann. Ag seo roinnt acu: 

:-lili – ''i dtreo''
:-miriw - ''gan''
:-mirri - ''i seilbh (ruda)'', ''ag coinneáil''
:-ŋura – ''ag, in aice le''
:-ŋuru – ''ó''
:-wu - ''le haghaidh'', ''ag baint le''

Ní dhéanann na briathra tagairt don aimsir iontu féin. Cuirtear an láithreach in iúl le ''yukurra'' agus an fáistineach le ''yurru''.

:Wanhamala nhe marrtji yukurra? - &quot;cá (i dtreo)+ tú + dul + (aimsir láithreach)&quot; -''Cá bhfuil do thriall anois?''

:Bala ŋarranydja yukurra marrtji rangilili - &quot;go dtí + mé + (aimsir láithreach) + dul + trá+go dtí&quot; - ''Táim ag dul go dtí an trá''. 

Tá solúbthacht ag baint leis an gcomhréir:

:Djäma ŋarra yukurra – “i mo shuí + mé + faoi láthair” – ''Ag obair atáim''.
:Nhina walala yukurra – “ina suí + iad + faoi láthair” – ''Ina suí atá siad''.

=== Focail ===

Roinnt focal a thugann léargas ar shaol agus mheon na Yolngu:

* baldhurr' – ''comhartha a dhéantar ar an talamh agus lorg coise air mar threoir do dhaoine eile''
* balpalyun
:1 ''maidí a chuimilt dá chéile chun tine a adhaint''
:2 ''laghairt ag rith suas crann''
* barraŋga'yun - ''buíochas a ghabháil arís agus arís eile, óráidí a fhreagairt le moladh''
* biŋgipiŋgiyun – ''corraí roimh dhúiseacht''
* buku-butmarama – ''cnámha na marbh a thabhairt ar ais go dtí a dtír féin''
* &lt;u&gt;d&lt;/u&gt;äpthun – ''slua ina suí, iad ag caint nó ina dtost''
* dhä-märranhamirri – ''bia a shacadh go gasta sa bhéal''
* ga&lt;u&gt;d&lt;/u&gt;ipindi – ''siúl trí uisce go glúin''
* galŋa-dharra&lt;u&gt;d&lt;/u&gt;a – ''duine atá go maith chun fanacht i mbun oibre''
* galŋa-dharrwa – ''duine nach bhfuil de ghus ann fanacht i mbun oibre''
* &lt;u&gt;l&lt;/u&gt;ät-yätjirri – ''gan é a bheith ar do chumas siúl le teann péine'' 
* &lt;u&gt;l&lt;/u&gt;irra-garrpin – ''duine a thimpeallú chun teacht roimhe''
* &lt;u&gt;l&lt;/u&gt;iya-marrkuwarra – ''rud a choinneáil ar d’intinn ach gan a bheith cráite aige''
* nyamanyamayun – ''imeacht fánach an éisc in uisce atá ag dul i ndísc''
* ŋäliŋali – ''áit shuaimhneach''
* ŋapa-lakarama – ''do chiontacht féin a cheilt trí choir a chur i leith duine eile atá ciontach freisin''
* rirriwul
:1 ''tine a d’imigh in éag''
:2 ''eitleán ag tuirlingt''
* wa&lt;u&gt;l&lt;/u&gt;anyawalanya – ''duine a chuireann bailchríoch ar rud go críochnúil gasta.''
* wäliya&lt;u&gt;n&lt;/u&gt; - ''bean a rug cúigear clainne nó níos mó''
* waŋarr – ''na neacha sinseartha is túisce a chónaigh sa domhan agus a ndearnadh éin, ainmhithe agus rudaí eile díobh''

== Acmhainní teanga ==

* ''Yolngu.net'': gramadach, foclóir, stair [http://yolngu.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427141439/http://yolngu.net/ |date=2012-04-27 }}
* Munuŋgiritj, Raymattja; Stockley Trevor (eagarthóirí). ''Yolŋu-Matha: An introduction to Gumatj and related languages in N.E. Arnhem Land''. Yirrkala Community School Literature Production Centre, 1985, 1987, 1992. 
* Foclóirí le Beulah Lowe, David Zorc agus Michael Christie. 
* Graiméir le Jeffrey Heath, Frances Morphy, Melanie Wilkinson agus eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ards.com.au/langorder.htm |teideal=ARDS Language Publications |dátarochtana=2012-07-13 |archivedate=2009-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091024111327/http://ards.com.au/langorder.htm }}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Teangacha Bundúchasacha na hAstráile]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* Blag faoi Yolngnu Matha [http://yolngulanguage.blogspot.com.au/]
* Aboriginal Resource and Development Services (ARDS) [https://web.archive.org/web/20060819044816/http://www.ards.com.au/default.html] 
* Ollscoil Charles Darwin, Darwin, Northern Territory: cúrsa in Yolŋu Matha [http://learnline.cdu.edu.au/yolngustudies/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829151938/http://learnline.cdu.edu.au/yolngustudies/index.htm |date=2006-08-29 }}
* ARDS Rhombuy Dhäwu: Focloir dlí Béarla-Yolngu Matha ar líne [http://www.rombuy.com.au/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509113019/http://www.rombuy.com.au/ |date=2006-05-09 }} 
* Lowe, Beulah, ''Yolngu - English Dictionary'', ARDS Inc., September 2004 [https://web.archive.org/web/20060525015742/http://www.ards.com.au/language/B.Lowe_Web_Dict.pdf]
* Trudgen, Richard, ''Why Warriors Lie Down &amp; Die'' [http://www.ards.com.au/whywarriors.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060819051101/http://www.ards.com.au/whywarriors.htm |date=2006-08-19 }}, ARDS, Darwin, 2000. 
* Yolngu Matha á labhairt [http://www.ards.com.au/audio_archive.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060819071225/http://www.ards.com.au/audio_archive.htm |date=2006-08-19 }} 
* [http://www.abc.net.au/rn/arts/ling/stories/s514879.htm Scéal ar Radio National (Australian Broadcasting Corporation - ABC)] 
* [https://web.archive.org/web/20070811232300/http://www.aph.gov.au/Senate/committee/legcon_ctte/crimes_bail_sentencing/submissions/sub12att_b.pdf Dlí Madayin in Yolŋu Matha agus i mBéarla]

{{Síol-teanga}}

[[Catagóir:Teangacha na hAstráile]]</text>
      <sha1>6srrvzded4co207rwxayvp1dvvvhwjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narcissus Marsh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43864</id>
    <revision>
      <id>1332622</id>
      <parentid>1319275</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59344-66</username>
        <id>78680</id>
      </contributor>
      <origin>1332622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3703" sha1="qsfisv8s8zr9jg1myd67da94p6ufjvp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba phearsa eaglaise é '''Narcissus Marsh''' (20 Nollaig 1638 - 2 Samhain 1713) a bhí ina phropast ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] agus a bhunaigh an chéad leabharlann phoiblí in [[Éire|Éirinn]].

Rugadh é sa bhliain [[1638]] i [[Hanington]] i [[Wiltshire]] i [[Sasana]]. Fuair a athair, William, ainmneacha dá mhic (Narcissus, Onesiphorus agus Epaphroditus) ó litreacha [[Naomh Pól]]. Chuaigh Narcissus chuig [[Ollscoil Oxford]] agus bhain sé chéim amach ann sa bhliain [[1660]]. Oirníodh é sa bhliain [[1662]] agus bhain sé dochtúireacht le diagacht amach sa bhliain [[1671]].

Fuair sé post i [[Swindon]] agus roghnaigh an easpag ann bean dó chun phósadh, ach dhiúltaigh Marsh agus briseadh as an bpost é. Bhí [[Séamas de Buitléar, an 1ú Diúc Urmhumhan]], a bhí ina sheansailéir ar [[Ollscoil Oxford]], ina phatrún dó agus ceapadh Marsh mar phropast [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] in Eanáir [[1679]]. Níor thaitin na mic léinn ná an baile leis. Bhí béim mhór aige ansin ar an [[Gaeilge|nGaeilge]] agus an [[Bíobla]] agus [[Leabhar na hUrnaí Coitinne]] sa teanga sin. Ceapadh [[Pól Ó hUiginn]] chun na mic léann ba [[Gaeilgeoir|Gaeilgeoirí]] iad a mhúineadh ó thaobh léimh, scríofa agus gramadaí na [[Gaeilge]] agus bhí seirbhís eaglasta sa teanga sin gach mí. D'fhreastail Marsh ar na léachtaí agus na seirbhísí seo. Thug sé léacht don [[Cumann Fealsúnachta Bhaile Átha Cliath|Chumann Fealsúnachta Bhaile Átha Cliath]] sa bhliain [[1683]] faoi eolaíocht nua, 'Foirceadal Fuaime' (''Doctrine of Sounds''), ina raibh an chéad trácht riamh ar 'fuaimeolaíocht' (''Acousticks''), agus cheap sé an focal 'micreafón' (''microphone'').

Ceapadh Marsh mar [[Easpag Fhearna agus Leithghlinn]] sa bhliain [[1683]]. Theith sé sa bhliain [[1689]] mar smaoinigh sé go raibh [[Caitlicigh]] ag bagairt trioblóide air ach d'fhill sé i ndiaidh [[Cath na Bóinne]]. Ceapadh é mar [[Ard-Easpag Chaisil (Eaglais na hÉireann)|Ard-Easpag Chaisil]] sa bhliain [[1691]] agus aistríodh é chuig [[Ard-Easpag Bhaile Átha Cliath (Eaglais na hÉireann)|Bhaile Átha Cliath]] sa bhliain [[1694]]. Bhunaigh sé [[Leabharlann Marsh|leabharlann]] don pobal in aice lena [[Pálás Naomh Sepulchre|phálás]] sa bhliain [[1701]], mar nach raibh rochtain acu ar leabharlann [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]]. Aistríodh é chuig [[Ard-Easpag Ard Mhaca (Eaglais na hÉireann)|Ardeaspagóideacht Ard Mhaca]] sa bhliain [[1703]].

Fuair Marsh bás ar an [[2 Samhain]] [[1713]] agus cuireadh é i dtuama in [[Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath]]. D'fhág sé a chuid leabhar ar fad don [[Leabharlann Marsh|leabharlann]] a bhunaigh sé agus a lámhscríbhinní ar fad do [[Bodleian Library|Leabharlann Bodley]] [[Ollscoil Oxford]].

== Leabharliosta ==
* http://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1371
* Brian Lalor, ''The Encyclopaedia of Ireland'', Gill &amp; Macmillan (Baile Átha Cliath, 2003), ISBN 0-7171-3000-2

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Marsh, Narcissus}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1638]]
[[Catagóir:Básanna i 1713]]
[[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Ardeaspaig]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine a bhaineann le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Reachtóirí]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]]
[[Catagóir:Wiltshire]]</text>
      <sha1>qsfisv8s8zr9jg1myd67da94p6ufjvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claude Cohen-Tannoudji</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46241</id>
    <revision>
      <id>1332596</id>
      <parentid>1229986</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1075" sha1="6ymi32knpfrb6zgrd6w8jk2hoko5ur4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Fisic|Fisiceoir]] a rugadh ar [[1 Aibreán]] [[1933]] i gConstaintín [[An Ailgéir|na hAilgéire]] is ea '''Claude Nessim Cohen-Tannoudji'''. Giúdaigh Ailgéaracha iad a mhuintir. Roinn sé [[Duais Nobel]] na Fisice  i [[1997]] le [[William Phillips]] is [[Steven Chu]] as a [[Taighde|dtaighde]] chun bealaí a shaothrú le hadaimh a fhuarú is a sháinniú le léas [[Léasar|léasair]]. D'fhoilsigh sé ''Optique et Électroniques Quantiques'' (Optaic is [[Leictreonaic]] Chandamacha, 1964) agus ''Atoms in Electromagnetic Fields'' (Adaimh i Réimsí Leictreamaighnéadacha, 1994).&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Claude Nessim Cohen-Tannoudji|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=156}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Cohen-Tannoudji, Claude}}
[[Catagóir:Fisiceoirí Francacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1933]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>6ymi32knpfrb6zgrd6w8jk2hoko5ur4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anthony Leggett</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49584</id>
    <revision>
      <id>1332586</id>
      <parentid>1230045</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1022" sha1="e7ijosuii553v2r1qcypj79xjgeul7c" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Fisic|Fisiceoir]] a saolaíodh ar [[26 Márta]] [[1938]] i [[Londain]] is ea '''Sir Anthony &quot;Tony&quot; James Leggett'''. Treoraí domhanda i bhfisic na hísealteochta. Sa bhliain [[2003]], le h[[Alexei Alexeyevich Abrikosov|Alexei Abrikosov]] is [[Vitaly L. Ginzburg|Vitaly Ginzburg]], bhuaigh sé [[Duais Nobel]] na Fisice as a [[Taighde|thaighde]] ceannródaíoch ar fhorsheoltóirí agus [[forshreabhacht]]. Tá sé ina ollamh le fisic ag Ollscoil Illinois, Urbana-Champaign ón bhliain 1983 i leith. Tá saoránacht Bhriotanach agus Mheiriceánach aige.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Anthony Leggett|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=403}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Leggett, Anthony}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1938]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>e7ijosuii553v2r1qcypj79xjgeul7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Desmond Morris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50268</id>
    <revision>
      <id>1332540</id>
      <parentid>1310946</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="nvuzmgkdnlwkieqihnbkn56tn7ccqk8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:James Sutton 2017-02-18 (Unsplash).jpg|clé|mion|220px|''The Human Zoo,'' le Morris]]
[[Íomhá:Congo painting 4.jpg|clé|mion|220px|Pictiúr de chuid Congo (1954-1964), moncaí a bhí ag Morris]]
[[Zó-eolaíocht|Míoleolaí]], [[ealaíontóir]] agus craoltóir is ea '''Desmond John Morris''' (a rugadh ar [[24 Eanáir]] [[1928]] gar do [[Swindon]] [[Sasana|Shasana]] agus a bhásaigh ar an 19 Aibreán 2026), agus ar dhuine de na [[Craoltóir|craoltóirí]] agus [[Nádúraí|nádúraithe]] is cáiliúla ar domhan sa [[20ú haois]]. 

Leabhar móréilimh ab ea a staidéar ar an [[iompraíocht]] dhaonna ''The Naked Ape'' (An tÁpa Nocht, 1967) agus rinneadh cláir theilifíse air.  

I measc leabhar eile leis, tá ''Manwatching'' (Ag Faire an Fhir, 1977), ''Illustrated Babywatching'' (Ag Faire Naíonán, le Léaráidí, 1995), ''Body Guards'' (Gardaí Coirp, 1999), ''Peoplewatching'' (Ag Faire na nDaoine, 2002) agus ''The Naked Woman'' (An Bhean Nocht, 2004). 

=== In Éirinn ===
Fuair a bhean Ramona bás in 2018. Bhí Morris ina chónaí i g[[Contae Chill Dara|Co Chill Dara]] ó 2019 amach lena mhac Jason agus a chlann. Fuair sé bás i [[Nás na Rí]] ar an 19 Aibreán 2026.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-receives-mr-desmond-morris-on-a-courtesy-call|teideal=Diary President Receives Mr Desmond Morris On A Courtesy Call|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2026-04-29}}&lt;/ref&gt; 

Tá a chuid saothair le feiceáil sa DIVA ([[Dún Laoghaire Institue of Visual Arts]]).&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Desmond John Morris|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=470}}&lt;/ref&gt;

=== Saothar ===
I measc a chuid leabhar cáiliúla

* ''The Naked Ape''
* ''The Human Zoo''
* ''Manwatching''
* ''Watching''

== Féach freisin ==

* [[David Attenborough]]

== Tagairtí ==
{{reflist}} 

{{Fréamh an Eolais}}
{{Síol-scríbhneoir}}{{DEFAULTSORT:Morris, Desmond}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1928]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Bitheolaithe Sasanacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Wiltshire]]
[[Catagóir:Zó-eolaithe]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>nvuzmgkdnlwkieqihnbkn56tn7ccqk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hideki Shirakawa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51607</id>
    <revision>
      <id>1332590</id>
      <parentid>1150775</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1073" sha1="5cysgj9y2iuri0yaglsb34493b92awh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ceimic|Ceimicí]] a rugadh i d[[Tóiceo]] ar an 20 Lúnasa [[1936]] is ea '''Hideki Shirakawa'''. Tháinig sé, de thimpiste, ar pholaicéitiléin, polaiméir sheoltach, i [[1967]]. Le [[Alan MacDiarmid]] is [[Alan J. Heeger]], bhuaigh sé [[Duais Nobel]] na [[Ceimic|Ceimice]] sa bhliain [[2000]] as a shaothar chun polaiméirí seoltacha a fhionnadh is a fhorbairt.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Hideki Shirakawa|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=595}}&lt;/ref&gt;

==Naisc sheachtracha==
* [http://nobelprize.org/chemistry/laureates/2000/shirakawa-autobio.html Beathaisnéis Dhuais Nobel]
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2000/shirakawa-lecture.html A léacht Duais Nobel]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Shirakawa,Hideki}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1936]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Ceimiceoirí Seapánacha]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>5cysgj9y2iuri0yaglsb34493b92awh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Máirtín Ó Murchú</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53090</id>
    <revision>
      <id>1332542</id>
      <parentid>1299057</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge: gan choinne; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5674" sha1="5i01glu6f4011vdj89md7ciibefui9o" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Teangeolaí, canúineolaí agus ceannródaí i [[sochtheangeolaíocht]] na Gaeilge a bhí san Ollamh '''Máirtín Ó Murchú''' (1932 - 22 Eanáir 2026, gan choinne). &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Fógra báis, An tOllamh Máirtín Ó Murchú (Dublin) {{!}} rip.ie|url=https://rip.ie/death-notice/an-tollamh-mairtin-o-murchu-dublin-619769|work=rip.ie|dátarochtana=2026-01-29|language=en}}&lt;/ref&gt;  Ceannródaí i léann na soch-theangeolaíochta i dtaca leis an nGaeilge ab ea é, agus b'iomaí alt agus leabhar a bhí scríofa aige i bhfearainn na teangeolaíochta agus na sochtheangeolaíochta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Máirtín Ó Murchú|url=https://portraidi.ie/en/mairtin-o-murchu/|work=Portraits of Irish-Language Writers|dátarochtana=2026-01-29|language=en}}&lt;/ref&gt; 

== Saol ==
San 1960idí, bhí Máirtín Ó Murchú ina Léachtóir sa Ghaeilge,  i g[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Coláiste na hOllscoile Corcaigh]] agus ansin ina Ollamh le Nua-Ghaeilge i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath 1971 - 1986.

Bhí sé ina Ollamh Sinsearach i Scoil an Léinn Cheiltigh in Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath 1987 - 2006. Chaith sé deich gcinn de na blianta sin ina Stiúrthóir ar Scoil an Léinn Cheiltigh.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An tOllamh Máirtín Ó Murchú tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0129/1555704-an-tollamh-mairtin-o-murchu-tar-eis-bhais/|date=2026-01-29|language=ga-IE|author=Ciarán Lenoach / Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí suim mhór aige i litriú agus i bhfoghraíocht na Gaeilge a chaighdeánú tuilleadh le dúil an teanga a chur chun cinn.

Bhí an tOllamh Ó Murchú pósta ag an oideachasóir Gaeilge Helen Ó Murchú.  Maireann a bhean chéile agus a dtriúr clainne, Caoimhín, Caitríona agus Damhnait.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:Pasturelands of East Perthshire - geograph.org.uk - 5850573.jpg|clé|mion|220px|[[Siorrachd Pheairt]]]]

== Saothar ==
Is iomaí saothar tábhachtach – idir leabhair agus ailt – sna réimsí léinn sin a tháinig uaidh i gcaitheamh a shaoil. 

I measc a chuid foilseachán eile:

* (1969) ''Common Core and Underlying Forms''

* (1971) '''''Urlabhra agus Pobal'''''  (Comhairle na Gaeilge), a bhunsaothar tagartha.  B’fhéidir gur san leabhrán ''Urlabhra agus Pobal'' (1971);  is ann a thug áiteamh ar son dhátheangachas de shaghas eile dúinn agus inar chuir an téarma ‘débhéascna’&lt;ref&gt;is é a chiallaíonn ná go bhféadfadh teanga amháin a bheith in uachtar i ngnéithe áirithe de shochaí dhátheangach seachas an ceann eile, agus go dtabharfadh a leithéid sin de leagan amach buntáiste don Ghaeilge ach é a chóiriú i gceart.&lt;/ref&gt; inár láthair mar chuid den áiteamh sin.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mairtin-o-murchu-scolaire-ceannrodai-agus-duine-uasal/|teideal=Máirtín Ó Murchú, scoláire, ceannródaí agus duine uasal|údar=Alan Titley|dáta=24 Feabhra 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-24}}&lt;/ref&gt;

* (1985) ''The Irish Language''. Dept. of Foreign Affairs/Bord na Gaeilge
* (1989)    '''''Oirthear Shiorrachd Pheairt''''' '''/  ''East Perthshire Gaelic.'''''  Ó thaobh taighde ar [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]], is é an saothar is mó a tháinig uaidh, agus an saothar is tábhachtaí, b'fhéidir.''&lt;ref&gt;Ó Murchú, M. ''East Perthshire Gaelic: Social History, Phonology, Texts, and Lexicon'' (1989) Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath ISBN 978-0-901282-93-4&lt;/ref&gt;''   Toradh obair pháirce a rinne sé i measc na gcainteoirí deireanacha Gaeilge sa cheantar sin i lár na hAlban atá sa leabhar. Murach a chuid oibre, bheadh mioneolas agus saineolas ar an gcanúint sin imithe le sruth na staire.  (Rinne sé obair pháirce chomh maith in [[Uibhist a Deas]] i dtús na 1960idí le haghaidh Shuirbhé Teangeolaíochta na hAlban).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* (1993) &quot;Aspects of the Societal Status of Modern Irish&quot; i ''The Celtic Languages''; eagarthóirí: Martin J. Ball agus James Fife. (Routledge Language Family Descriptions.) [[Londain]]: [[Routledge]] 
* (2000) &quot;An Ghaeltacht mar réigiún cultúrtha: léargas teangeolaíoch&quot; i ''Teanga, pobal agus réigiún''; eagarthóirí: Liam Mac Mathúna, Ciarán Mac Murchaidh agus Máirín Nic Eoin. [[Baile Átha Cliath]]: [[Coiscéim]]
* (2001) ''Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge: tús an athréimnithe''  ([[Cois Life]])'','' a shaothar ar luathghluaiseacht na Gaeilge;  léirigh sé go raibh fothaí na hathbheochana le fáil sa chumann sin i dtosach ach gan aon chreidiúint a bhaint ónar tháinig ina dhiaidh.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
* (2002) ''Ag Dul ó Chion: Cás na Gaeilge 1952-2002''. (An aimsir óg. 1. Paimfléad.) Baile Átha Cliath: Coiscéim.    Rianaíonn sé na claochluithe a tháinig ar pholasaí an stáit sa tréimhse sin agus an tslí ina raibh, dar leis, sinn lánullamh ar dhul chun cinn mór a dhéanamh i ndeireadh na 1960idí, ach gur lena linn sin go beacht a scaoileadh polasaithe níos dearfaí le sruth.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* (2005) ''{{sic|[[Pádraig Ua Duinnín|Dineen]]}} and [[Niall Ó Dónaill|Ó Donaill]]'' i ''Dinneen and the Dictionary''; eagarthóir: Pádraigín Riggs. Londain: [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]]
* (2021)  ''West Perthshire Gaelic''.

== Nasc seachtrach ==
* [http://bill.celt.dias.ie/vol4/author.php?AuthorID=225 Foilseacháin de chuid Máirtín Ó Murchú]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Murchú, Máirtín Ó}}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Socheolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1932]]</text>
      <sha1>5i01glu6f4011vdj89md7ciibefui9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wymondham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57450</id>
    <revision>
      <id>1332503</id>
      <parentid>1282978</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4618" sha1="0ujds155li062zv60xgicsztqoa0lvz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is baile margaidh agus paróiste sibhialta é Wymondham i [[Norfolk]], [[Sasana]], [[Ríocht Aontaithe]], 15.3 ciliméadar siar ó dheas ó Norwich, ón mbóthar A11 ó [[Norwich]] go [[Londain]]. Ritheann Abhainn na Tiffey trí chuid theas an bhaile.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=OS Explorer. Wymondham, Attleborough &amp; Watton 237, 237,|url=https://www.worldcat.org/title/os-explorer-237-norwich-wymondham-attleborough-watton/oclc/1108335537|date=2015|oclc=1108335537|language=English|author=Ordnance survey (GB), Ordnance survey (GB)}}&lt;/ref&gt; Tá an paróiste ar cheann de na paróistí is mó i Norfolk agus áirítear leis ceantair thuaithe ó thuaidh agus ó dheas den bhaile féin, lena n-áirítear gráigeanna Suton, Silfield, Spooner Row agus Wattlefield.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.heritage.norfolk.gov.uk/record-details|teideal=Parish-Summary-Wymondham-(Parish-Summary) - Norfolk Heritage Explorer|údar=|dáta=|language=en-GB|work=www.heritage.norfolk.gov.uk|dátarochtana=2019-11-27}}&lt;/ref&gt; Bhí daonra de 14,405 sa pharóiste in 2011,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nomisweb.co.uk/reports/localarea?compare=E04006622|teideal=Local Area Report for areas in England and Wales|údar=|dáta=|language=en-GB|work=www.nomisweb.co.uk|dátarochtana=2019-11-27}}&lt;/ref&gt; agus bhí 13,587 díobh ina gcónaí sa bhaile féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nomisweb.co.uk/reports/localarea?compare=E34003864|teideal=Local Area Report for areas in England and Wales|údar=|dáta=|language=en-GB|work=www.nomisweb.co.uk|dátarochtana=2019-11-27}}&lt;/ref&gt;

D'fhorbair an baile le linn na tréimhse Angla-Shacsanaigh. Le bunú na mainistreach i 1107, agus an mhargaidh i 1204, thosaigh an baile ag leathnú. D'fhorbair tionscal: bhí Wymondham ina lárionad déanta scuab. Choinnigh an baile monarchana scuab go dtí deireadh an 20ú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.wymondhamheritagemuseum.co.uk/?p=brushmaking|teideal=Brushmaking|údar=|dáta=|language=en-GB|work=www.wymondhamheritagemuseum.co.uk|dátarochtana=2019-11-27}}&lt;/ref&gt; Leathnaigh sé go gasta mar a tógadh tithíocht nua ó thuaidh agus soir ó lár an bhaile.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=South Norfolk Council|date=Deireadh Fómhair 2015|url=https://www.south-norfolk.gov.uk/sites/default/files/Wymondham_Area_Action_Plan_1.pdf|title=Wymondham Area Action Plan|journal=|volume=|issue=|language=en-GB|archive-date=2019-10-14|access-date=2019-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014115240/https://www.south-norfolk.gov.uk/sites/default/files/Wymondham_Area_Action_Plan_1.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014115240/https://www.south-norfolk.gov.uk/sites/default/files/Wymondham_Area_Action_Plan_1.pdf |date=2019-10-14 }}&lt;/ref&gt; Ciallaíonn tógáil débhealaigh&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-norfolk-30429580|teideal=Roadworks finish after 40-year wait|údar=Richard Bond|dáta=|language=en-GB|dátarochtana=2019-11-27}}&lt;/ref&gt; agus forbairt naisc iarnróid thapa go Norwich, [[Cambridge]] agus níos faide anonn, gur pobal comaitéireachta é an baile anois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.edp24.co.uk/business/greater-anglia-launches-new-bi-mode-trains-norwich-cambridge-1-6295211|teideal=Multi-million pound new trains travelling from Norwich to Cambridge are launched|údar=Emily Thomson|dáta=|language=en-GB|work=Eastern Daily Press|dátarochtana=2019-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928213426/https://www.edp24.co.uk/business/greater-anglia-launches-new-bi-mode-trains-norwich-cambridge-1-6295211|archivedate=2019-09-28}}&lt;/ref&gt; I measc na mórfhostóirí áitiúla tá ceanncheathrú Chonstáblacht Norfolk agus monarcha carranna Lotus ag Hethel in aice láimhe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wymondhamtowncouncil.org/town-history|teideal=Town History|údar=|dáta=|language=en-GB|work=Wymondham Town Council|dátarochtana=2019-11-27}}&lt;/ref&gt;

Cé go ndearnadh damáiste mór dó sa dóiteán i 1615, tá sainchomharthaí agus foirgnimh liostaithe i lár an bhaile, ina bhfuil Mainistir Wymondham. Leanann Wymondham nua-aimseartha ag fás. Glacann plean gníomhaíochta reatha an údaráis áitiúil le 2,200 teach nua a thógáil faoi 2026, agus é á chur chun cinn mar &quot;baile margaidh atá ag breathnú chun cinn a chuimsíonn fás inbhuanaithe chun a fhéiniúlacht uathúil agus a phobal a fheabhsú.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Wymondham}}
[[Catagóir:Sasana]]
[[Catagóir:Norfolk]]
[[Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana]]</text>
      <sha1>0ujds155li062zv60xgicsztqoa0lvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lindsey Graham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68006</id>
    <revision>
      <id>1332533</id>
      <parentid>1320294</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin: nasc Carolina Theas; Iúil (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1747" sha1="km0jwcdiw41nf3drpd9kepki1vzp7jh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

B'eisean '''Lindsey Graham''' ([[9 Iúil|9 Iúil]] [[1955]] - [[11 Iúil|11 Iúil]] [[2026]]) [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá]] sinsearach ó [[Carolina Theas|Charolina Theas]]. Ba bhall den [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Poblachtach]] é.

Bhí seasamh láidir aige ar son chosaint an náisiúin agus ceisteanna eile atá tábhachtach do na coimeádaigh Mheiriceánacha. Bhí an clú air áfach go mbíonn sé toilteanach comhoibriú a dhéanamh leis na Daonlathaigh sa Seanad. Sna réamhtoghcháin uachtaránachta sna Stáit Aontaithe sa bhliain 2016, thug sé a chuid tacaíochta do [[Jeb Bush]], agus ansin do [[Ted Cruz]]. I mí na Bealtaine d'fhógair Graham nach raibh sé ar son [[Donald Trump]] mar uachtarán agus níor chaith sé a vóta dó sa toghchán náisiúnta i mí na Samhna.&lt;ref name =Trump&gt;{{cite web|first=Dana|last=Bash|url = http://edition.cnn.com/2016/05/06/politics/lindsey-graham-donald-trump-hillary-clinton-not-vote| teideal = Lindsey Graham won't vote for Trump or Clinton in 2016| work=[[CNN]]|date = May 6, 2016| accessdate = May 7, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{Seanadóirí reatha na Stát Aontaithe}}
{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:Graham, Lindsey}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1955]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Baistigh]]
[[Catagóir:Cogadh na hIaráice]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois]]
[[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Síónaigh]]</text>
      <sha1>km0jwcdiw41nf3drpd9kepki1vzp7jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68319</id>
    <revision>
      <id>1332574</id>
      <parentid>1298175</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin: dátaí; aimsir chaite; abairt bhriste; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31586" sha1="1ehhzqh2left6b1x52b3mw41fhil2j8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Comórtas Spóirt}}

Reáchtáladh '''Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026''' ón 6 go dtí an 22 Feabhra 2026 in [[Milano]], [[Cortina d'Ampezzo]], Predazzo, Bormio, Livigno agus [[Verona]].   
[[Íomhá:Earth from Space- Olympic view ESA517562.jpg|clé|mion|220px|Alpa na hIodáile, 6 Feabhra 2026:  íomhá ón tsatailít Copernius-Sentinel.   Bhí an sneachta in easnamh ]]
[[Íomhá:Stadio Meazza 2021 3.jpg|clé|mion|220px|Reáchtáladh an Searmanas Oscailte i Stadio Meazza, Milano]]

== Lúthchleasaithe na hÉireann ==
Rinne ceathrar lúthchleasaithe ionadaíocht ar son na hÉireann:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/02/o-ghaillimh-go-cortina-sceal-na-heireann-ag-na-cluichi-oilimpeacha-geimhridh/|teideal=Ó Ghaillimh go Cortina, scéal na hÉireann ag na Cluichí Oilimpeacha Geimhridh|údar=Eagarthóir|dáta=2026-02-06|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;

* an sciálaí trastíre '''Thomas Maloney Westgaard''', ag glacadh páirte sna cluichí geimhridh den tríú huair dó, san iomaíocht sa skí-atlan agus sa rás clasaiceach 50km.
* an déagóir '''Anabelle Zurbay''' ag tabhairt faoi na comórtais slalom agus giant slalóm,  an lúthchleasaí is óige riamh sa sciáil Alpach don tír.
* '''Cormac Comerford''', i roinnt disciplíní Alpacha
* '''Ben Lynch''' sa leathphíobán sa sciáil shaorstíle.
[[Íomhá:Sturla Holm Lægreid (NOR) 2023.jpg|clé|mion|246x246px|[[Sturla Holm Lægreid]]]]

== Scannail ==
'''Sturla Holm Lægreid'''

Bhuaigh [[Sturla Holm Lægreid]] bonn cré-umha sa rás aonair 20 km ar an 10 Feabhra 2026, agus bonn cré-umha eile sa rás ráibe 10 km ar an 14 Feabhra 2026.

Tarraingíodh aird mhór air nuair a d'admhaigh sé go poiblí - beo ar an teilifís&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Olympian Confesses to CHEATING on Girlfriend in EMOTIONAL Post-Win Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1V6qkAhGHU|date=2026-02-11|author=Entertainment Tonight}}&lt;/ref&gt; - nach raibh sé dílis dá chailín. Dúirt an fear, a bhí 28 bliain d'aois ag an am, gur bhuail sé le &quot;grá a shaoil&quot; sé mhí ó shin, ach gur rinne sé &quot;botún mór&quot; trí mhí ó shin. D'inis sé di faoin fheall seachtain roimh an rás, agus dúirt sé gurbh í an tseachtain ba mheasa dá shaol í. Dúirt sé gur shocraigh sé an fhírinne a insint go poiblí mar ní raibh sé ag iarraidh rún a choinneáil, agus tá súil aige go dtabharfaidh sí seans eile dó.

Níos déanaí, dúirt sé go raibh sé buartha gur chuir a admháil isteach ar lá mór a chomrádaí foirne a bhuaigh an bonn óir. Dúirt sé go bhfuil aiféala mór air agus go nglacann sé freagracht as a bhotún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/14-feabhra-2026-ard-mhacha/id1525428808?i=1000749730165|teideal=Nuacht Mhall (Ard Mhacha)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=14 Feabhra 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;

{{Príomhalt|Sturla Holm Lægreid}}
[[Íomhá:2021-02-12 4th run Men's Skeleton (Bobsleigh &amp; Skeleton World Championships Altenberg 2021) by Sandro Halank–035.jpg|clé|mion|220px|Vladyslav Heraskevych in 2021]]
'''Scéal Vladyslav Heraskevych'''

Caitheadh amach Vladyslav Heraskevych, 27 bliain d’aois, as comórtas bolgshleamhnánaithe na bhfear. Bhí sé ag iarraidh clogad speisialta a chaitheamh ar a raibh íomhánna de chuid den bhreis is 600 lúthchleasaí agus cóitseálaí Úcránach a maraíodh ó rinne an Rúis ionradh ar an tír ceithre bliana ó shin.

Ach dúirt Coiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha (IOC) gur tháinig an clogad salach ar threoracha atá ann do lúthchleasaithe maidir le cosc a bheith ar ráitis a bhaineann le cúrsaí polaitíochta, creidimh nó eile agus comórtais ar siúl. Bhí imní ar an IOC go gcruthófaí tuilleadh fadhbanna amach dá dtabharfaí cead do Heraskevych dul san iomaíocht agus nach raibh aon rogha ann ach é a chaitheamh amach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bualadh-bos-do-troy-parrott-naire-an-ioc-agus-tuilleadh-trachtaireachta-i-ngaeilge-ag-rte/|teideal=Bualadh bos do Troy Parrott, náire an IOC agus tuilleadh tráchtaireachta i nGaeilge ag RTÉ|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=14 Feabhra 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;

Thug comhdháil an IOC cead do lúthchleasaithe áirithe as an Rúis páirt a ghlacadh sna Cluichí Oilimpeacha in 2026.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nbcolympics.com/news/what-does-ain-stand-explaining-neutral-athletes-2026-winter-olympics|teideal=What does AIN stand for? Explaining neutral athletes at the 2026 Winter Olympics {{!}} NBC Olympics|language=en|work=www.nbcolympics.com|dátarochtana=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;

'''Scannail eile'''

Bhí teachtaireacht frith-Ice scríofa sa sneachta le fual,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/feb/06/team-gb-winter-olympic-skier-gus-kenworthy-targets-ice-graphic-message-in-snow|teideal=Winter Olympics Team GB skier targets ICE with graphic message written in snow|údar=Sean Ingle|dáta=2026-02-06|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-02-15}}&lt;/ref&gt; agus bhí caint ar iomaitheoirí a bheith ag fáil instealltaí aigéid ina mbod,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/sport/articles/czej70jyg4eo|teideal=Ski jumping: Wada responds to penis injection claims|dáta=2026-02-05|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2026-02-15}}&lt;/ref&gt; [[Íomhá:Arena-XE3F2406a.jpg|clé|mion|220px|Searmanas Dúnta, [[Verona]], san Arena]]

== Sceideal  na hÉireann ==
'''6 Feabhra:''' Searmanas Oscailte, Milano  

'''7 Feabhra:''' Cormac Comerford ([[Sciáil Alpach ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 – Le fána na bhfear|Sciáil le fána]]), Bormio  

'''8 Feabhra:''' Thomas Maloney Westgård ([[Sciáil Trastíre ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 – scí-atlan 20km na bhfear|Scí-atlan 10km+10km]]), Predazzo  

'''11 Feabhra:''' Cormac Comerford ([[Sciáil Alpach ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 – Sár-G na bhfear|Sár-G]]), Bormio  

'''13 Feabhra:''' Thomas Maloney Westgård ([[Sciáil Trastíre ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 – 10 km Saorstíle na bhfear|10km Saor]]), Predazzo  

'''14 Feabhra:''' Cormac Comerford ([[Sciáil Alpach ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 – Slalóm Mór na bhfear|Slalóm Mór]]), Bormio  

'''15 Feabhra:''' Anabelle Zurbay ([[Sciáil Alpach ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 – Slalóm Mór na mban|Slalóm Mór]]), Cortina  

'''16 Feabhra:''' Cormac Comerford ([[Sciáil Alpach ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 – Slalóm na bhfear|Slalóm]]), Bormio  

'''18 Feabhra:''' Anabelle Zurbay ([[Sciáil Alpach ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 – Slalóm na mban|Slalóm R1 &amp; R2]]), Cortina  

'''19 Feabhra:''' Ben Lynch (cáiliú don Leathphíobán), Livigno  

'''20 Feabhra:''' Ben Lynch (cluiche ceannais an Leathphíobáin), Livigno  

'''21 Feabhra:''' Thomas Maloney Westgård ([[Sciáil Trastíre ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 – Stíl chlasaiceach 50km na bhfear|50km Clasaiceach]]), Predazzo  

'''22 Feabhra:''' Searmanas Dúnta, [[Verona]]

== Tairiscint ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |2026 Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh Roghnú Chathair Óstach
|-
|'''Cathair'''
|'''Tír'''
|'''Vótaí'''
|-
|'''[[Milano]]-[[Cortina d'Ampezzo]]'''
|'''{{bratach|Italy}} [[An Iodáil]]'''
|'''47'''
|-
|[[Stócólm]]-[[Åre]]
|{{bratach|Sweden}} [[An tSualainn]]
|34
|}
&lt;br /&gt;

== Comórtais ==
Sna Cluichí Oilimpeacha seo bhí 116 chomórtas ann, 54 chomórtas d'fhir, 50 comórtas do mhná agus 12 chomórtas measctha, i 16 [[Spórt Oilimpeach|spórt]].&lt;br /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Líon na gcomórtas de réir spóirt
!scope=col colspan=2 | Comórtais
!scope=col| Fir
!scope=col| Mná
!scope=col| Measctha
!scope=col| Iomlán
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Bobshleamhnánú ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Bobshleamhnánú]] || [[File:Bobsleigh pictogram.svg|42px|Bobshleamhnánú|class=skin-invert-image]]
|2
|2
|colspan=1 style=&quot;background:#CCCCCC&quot;|0&amp;nbsp;
|'''4'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Bolgshleamhnánú ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Bolgshleamhnánú]] || [[File:Skeleton pictogram.svg|42px|skeleton|class=skin-invert-image]]
|1
|1
|1
|'''3'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Clársciáil ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Clársciáil]] || [[File:Snowboarding pictogram.svg|42px|Clársciáil|class=skin-invert-image]]
|5
|5
|1
|'''11'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Comhchomórtas Nordach ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Comhchomórtas Nordach]] || [[File:Nordic combined pictogram.svg|42px|Comhchomórtas Nordach|class=skin-invert-image]]
|3
|colspan=1 style=&quot;background:#CCCCCC&quot;|0&amp;nbsp;
|colspan=1 style=&quot;background:#CCCCCC&quot;|0&amp;nbsp;
|'''3'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Curláil ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Curláil]] || [[File:Curling pictogram.svg|42px|Curláil|class=skin-invert-image]]
|1
|1
|1
|'''3'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Dé-atlan ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Dé-atlan]] || [[File:Biathlon pictogram.svg|42px|Dé-atlan|class=skin-invert-image]]
|5
|5
|1
|'''11'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Haca Oighir ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Haca Oighir]] || [[File:Ice hockey pictogram.svg|42px|Haca Oighir|class=skin-invert-image]]
|1
|1
|colspan=1 style=&quot;background:#CCCCCC&quot;|&amp;nbsp;0
|'''2'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Luas-scátáil ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Luas-scátáil]] || [[File:Speed skating pictogram.svg|42px|Luas-scátáil|class=skin-invert-image]]
|7
|7
|colspan=1 style=&quot;background:#CCCCCC&quot;|0&amp;nbsp;
|'''14'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Luas-scátáil ar Raon Gearr ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Luas-scátáil ar Raon Gearr]] || [[File:Short track speed skating pictogram.svg|42px|Short track|class=skin-invert-image]]
|4
|4
|1
|'''9'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Lúis ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Lúis]] || [[File:Luge pictogram.svg|42px|Lúis|class=skin-invert-image]]
|2
|2
|1
|'''5'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Scátáil Ealaíonta ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Scátáil Ealaíonta]] || [[File:Figure skating pictogram.svg|42px|Scátáil Ealaíonta|class=skin-invert-image]]
|1
|1
|3
|'''5'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Scí-léimneach ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Scí-léimneach]] || [[File:Ski jumping pictogram.svg|42px|Scí-léimneach|class=skin-invert-image]]
|3
|2
|1
|'''6'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Sciáil Alpach ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Sciáil Alpach]] || [[File:Alpine skiing pictogram.svg|42px|Sciáil Alpach|class=skin-invert-image]]
|5
|5
|colspan=1 style=&quot;background:#CCCCCC&quot;|0&amp;nbsp;
|'''10'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Sciáil Saorstíle ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Sciáil Saorstíle]] || [[File:Freestyle skiing pictogram.svg|42px|Sciáil Saorstíle|class=skin-invert-image]]
|7
|7
|1
|'''15'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Sciáil Sléibhteoireachta ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Sciáil Sléibhteoireachta]] || [[File:Ski mountaineering pictogram.svg|42px|Sciáil Sléibhteoireachta|class=skin-invert-image]]
|1
|1
|1
|'''3'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Sciáil Trastíre ag Cluichí Oilimpeacha 2026|Sciáil Trastíre]] || [[File:Cross country skiing pictogram.svg|42px|Sciáil Trastíre|class=skin-invert-image]]
|6
|6
|colspan=1 style=&quot;background:#CCCCCC&quot;|0&amp;nbsp;
|'''12'''
|-
|-style=&quot;font-weight:bold;&quot;
|colspan=2 | IOMLÁN (16 spórt)
|54
|50
|12
|116
|}

== Féilire ==

{| class=&quot;wikitable centre&quot; style=&quot;font-size:80%;border:1px solid #999999;border-collapse:collapse&quot; bgcolor=&quot;#f7f8ff&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|+Eochair
|bgcolor=#BDFFB2|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;|| Searmanas
|bgcolor=#BFD7FF|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;|| Lá comórtais
|style=&quot;background:#ffcc00;&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;4&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;|| Lá babhtaí ceannais ''(Líon)''
|bgcolor=#FFDEAD|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;|| Taispeántas
|}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto;font-size:80%;text-align:center&quot;
|+Féilire ginerálta Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=2 colspan=&quot;3&quot;|Spórt
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;19&quot;|Lá comórtais (Feabhra 2026)
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[4 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|4]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[5 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|5]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[6 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|6]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[7 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|7]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[8 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|8]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[9 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|9]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[10 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|10]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[11 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|11]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[12 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|12]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[13 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|13]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[14 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|14]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[15 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|15]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[16 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|16]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[17 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|17]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[18 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|18]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[19 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|19]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[20 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|20]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[21 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|21]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[22 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|22]]
|-
! scope=&quot;row&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Searmanais
|[[File:Olympic Rings Icon.svg|42px|Bratach Oilimpeach|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|style=&quot;background-color:#bdffb2&quot; |{{leid uirlise|O|Searmanas Oscailte}}
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
&lt;!-- 13 --&gt;|
&lt;!-- 14 --&gt;|
&lt;!-- 15 --&gt;|
&lt;!-- 16 --&gt;|
&lt;!-- 17 --&gt;|
&lt;!-- 18 --&gt;|
&lt;!-- 19 --&gt;|
&lt;!-- 20 --&gt;|
&lt;!-- 21 --&gt;|
&lt;!-- 22 --&gt;|style=&quot;background-color:#bdffb2&quot; |{{leid uirlise|D|Searmanas Dúnta}}
|-
! scope=&quot;row&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Clársciáil ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Clársciáil]]
|[[File:Snowboarding pictogram.svg|30px|Picteagram - Clársciáil|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 8 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 9 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 12 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 13 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 14 --&gt;|
&lt;!-- 15 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 16 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 17 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 18 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 19 --&gt;|
&lt;!-- 20 --&gt;|
&lt;!-- 21 --&gt;|
&lt;!-- 22 --&gt;|
|-
! scope=&quot;row&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Curláil ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Curláil]]
|[[File:Curling pictogram.svg|30px|Picteagram - Curláil|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;text-align:center&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 5 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 6 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 7 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 8 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 9 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 10 --&gt;| style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 11 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 12 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 13 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 14 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 15 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 16 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 17 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 18 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 19 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 20 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 21 --&gt;| style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 22 --&gt;| style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
|-
! scope=&quot;row&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Haca Oighir ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Haca Oighir]]
|[[File:Ice hockey pictogram.svg|30px|Picteagram - Haca Oighir|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;| 
&lt;!-- 5 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 6 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 7 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 8 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 9 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 10 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 11 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 12 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 13 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 14 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 15 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 16 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 17 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 18 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 19 --&gt;| style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 20 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 21 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 22 --&gt;| style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center; background:#eaecf0;&quot; | '''[[Scátáil]]'''
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Scátáil Ealaíonta ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Ealaíonta]]
|[[File:Figure skating pictogram.svg|30px|Picteagram - Scátáil Ealaíonta|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 7 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 8 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 9 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 10 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 11 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 12 --&gt;|
&lt;!-- 13 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 14 --&gt;|
&lt;!-- 15 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 16 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 17 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 18 --&gt;|
&lt;!-- 19 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 20 --&gt;|
&lt;!-- 21 --&gt;|style=&quot;background:#FFDEAD;&quot; |{{leid uirlise|T|Taispeántas}}
&lt;!-- 22 --&gt;|
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Luas-scátáil ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Luas-scátáil]]
|[[File:Speed skating pictogram.svg|30px|Picteagram - Luas-scátáil|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 8 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 9 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 12 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 13 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 14 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 15 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 16 --&gt;|
&lt;!-- 17 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 18 --&gt;|
&lt;!-- 19 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 20 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 21 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 22 --&gt;|
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Luas-scátáil ar Raon Gearr ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Luas-scátáil ar Raon Gearr]]
|[[File:Short track speed skating pictogram.svg|30px|Picteagram - Luas-scátáil ar Raon Gearr|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 13 --&gt;|
&lt;!-- 14 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 15 --&gt;|
&lt;!-- 16 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 17 --&gt;|
&lt;!-- 18 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 19 --&gt;|
&lt;!-- 20 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 21 --&gt;|
&lt;!-- 22 --&gt;|
|-
! scope=&quot;row&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Sciáil Alpach ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Sciáil Alpach]]
|[[File:Alpine skiing pictogram.svg|30px|Picteagram - Sciáil Alpach|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 8 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 9 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 10 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 11 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 12 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 13 --&gt;|
&lt;!-- 14 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 15 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 16 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 17 --&gt;|
&lt;!-- 18 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 19 --&gt;|
&lt;!-- 20 --&gt;|
&lt;!-- 21 --&gt;|
&lt;!-- 22 --&gt;|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; background:#eaecf0;&quot; | '''[[Scíáil nordach|Scíáil&lt;br /&gt;nordach]]'''
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Comhchomórtas Nordach ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Comhchomórtas Nordach]]
|[[File:Nordic combined pictogram.svg|30px|Picteagram -Comhchomórtas Nordach|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 12 --&gt;|
&lt;!-- 13 --&gt;|
&lt;!-- 14 --&gt;|
&lt;!-- 15 --&gt;|
&lt;!-- 16 --&gt;|
&lt;!-- 17 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 18 --&gt;|
&lt;!-- 19 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 20 --&gt;|
&lt;!-- 21 --&gt;|
&lt;!-- 22 --&gt;|
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Dé-atlan ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Dé-atlan]]
|[[File:Biathlon pictogram.svg|30px|Picteagram - Dé-atlan|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 11 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 12 --&gt;|
&lt;!-- 13 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 14 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 15 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 16 --&gt;|
&lt;!-- 17 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 18 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 19 --&gt;|
&lt;!-- 20 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 21 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 22 --&gt;|
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Sciáil Trastíre ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Sciáil Trastíre]]
|[[File:Cross country skiing pictogram.svg|30px|Picteagram -Sciáil Trastíre|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 8 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 13 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 14 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 15 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 16 --&gt;|
&lt;!-- 17 --&gt;|
&lt;!-- 18 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 19 --&gt;|
&lt;!-- 20 --&gt;|
&lt;!-- 21 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 22 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Scí-léimneach ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Scí-léimneach]]
|[[File:Ski jumping pictogram.svg|30px|Picteagram -Scí-léimneach|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 10 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
&lt;!-- 13 --&gt;|
&lt;!-- 14 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 15 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 16 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 17 --&gt;|
&lt;!-- 18 --&gt;|
&lt;!-- 19 --&gt;|
&lt;!-- 20 --&gt;|
&lt;!-- 21 --&gt;|
&lt;!-- 22 --&gt;|

|-
! scope=&quot;row&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Sciáil Saorstíle ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Sciáil Saorstíle]]
|[[File:Freestyle skiing pictogram.svg|30px|Picteagram - Sciáil Saorstíle|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 10 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 11 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 12 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 13 --&gt;|
&lt;!-- 14 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 15 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 16 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 17 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 18 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 19 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 20 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 21 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''3'''
&lt;!-- 22 --&gt;|
|-
! scope=&quot;row&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Sciáil Sléibhteoireachta ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Sciáil Sléibhteoireachta]]
|[[File:Ski mountaineering_pictogram.svg|30px|Picteagram - Sciáil Sléibhteoireachta|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
&lt;!-- 13 --&gt;|
&lt;!-- 14 --&gt;|
&lt;!-- 15 --&gt;|
&lt;!-- 16 --&gt;|
&lt;!-- 17 --&gt;|
&lt;!-- 18 --&gt;|
&lt;!-- 19 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 20 --&gt;|
&lt;!-- 21 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 22 --&gt;|

|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center; background:#eaecf0;&quot; | '''Sleamhnánú'''
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Bobshleamhnánú ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Bobshleamhnánú]]
|[[File:Bobsleigh pictogram.svg|30px|Picteagram - Bobshleamhnánú|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;| 
&lt;!-- 12 --&gt;|
&lt;!-- 13 --&gt;|
&lt;!-- 14 --&gt;|
&lt;!-- 15 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 16 --&gt;| style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 17 --&gt;| style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 18 --&gt;|
&lt;!-- 19 --&gt;| 
&lt;!-- 20 --&gt;| style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 21 --&gt;| style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 22 --&gt;| style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |[[Bolgshleamhnánú ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Bolgshleamhnánú]]
|[[File:Skeleton pictogram.svg|30px|Picteagram - Bolgshleamhnánú|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 13 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 14 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 15 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 16 --&gt;|
&lt;!-- 17 --&gt;| 
&lt;!-- 18 --&gt;|
&lt;!-- 19 --&gt;|
&lt;!-- 20 --&gt;|
&lt;!-- 21 --&gt;|
&lt;!-- 22 --&gt;|
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Lúis ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|Lúis]]
|[[File:Luge pictogram.svg|30px|Picteagram - Lúis|class=skin-invert-image]]
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 8 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 9 --&gt;|style=&quot;background:#bfd7ff;&quot; |{{leid uirlise|C|Lá comórtais}}
&lt;!-- 10 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 11 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''2'''
&lt;!-- 12 --&gt;|style=&quot;background-color:#ffcc00;&quot;|'''1'''
&lt;!-- 13 --&gt;|
&lt;!-- 14 --&gt;|
&lt;!-- 15 --&gt;|
&lt;!-- 16 --&gt;|
&lt;!-- 17 --&gt;| 
&lt;!-- 18 --&gt;|
&lt;!-- 19 --&gt;|
&lt;!-- 20 --&gt;|
&lt;!-- 21 --&gt;|
&lt;!-- 22 --&gt;|


|- style=&quot;font-weight:bold; background:#eaecf0;&quot;
| rowspan=2 colspan=&quot;3&quot;|
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[4 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|4]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[5 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|5]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[6 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|6]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[7 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|7]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[8 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|8]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[9 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|9]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[10 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|10]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[11 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|11]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[12 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|12]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[13 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|13]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[14 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|14]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[15 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|15]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[16 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|16]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[17 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|17]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[18 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|18]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[19 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|19]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[20 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|20]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[21 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|21]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot;|[[22 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|22]]
|- style=&quot;font-weight:bold; background:#eaecf0;&quot;
| colspan=&quot;19&quot;|Lá comórtais (Feabhra 2026) 
|}

==Féach freisin ==
*[[Sturla Holm Lægreid]]
==Tagairtí==
{{reflist}} 
{{Cluichí Oilimpeacha}}
{{DEFAULTSORT:Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026}}
[[Catagóir:Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026|*]]
[[Catagóir:Cluichí Oilimpeacha de réir bliana|2026]]
[[Catagóir:Spórt i 2026]]</text>
      <sha1>1ehhzqh2left6b1x52b3mw41fhil2j8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Cioffi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77551</id>
    <revision>
      <id>1332589</id>
      <parentid>1206278</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1795" sha1="4ed58le3dk0g4vq967pdu2vc3998l53" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[aisteoir]] [[SAM|Meiriceánach]] é '''Charles Cioffi''', a rugadh ar an [[31 Deireadh Fómhair]] [[1935]]. Bhí páirt aige i roinnt eipeasóidí ''[[The X-Files]]''.

== Scannánliosta ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Bliain
! Teideal
! Ról
! class = &quot;unsortable&quot; | Nótaí
|-
|rowspan=2|1971
| ''[[Klute]]''
| Peter Cable
|
|-
| ''[[Shaft (scannán)|Shaft]]''
| Vic Androzzi
|
|-
|rowspan=3|1973
| ''[[The Thief Who Came to Dinner]]''
| Henderling
|
|-
| ''[[Lucky Luciano (scannán)|Lucky Luciano]]''
| Henderling
|
|-
| ''[[The Don Is Dead]]''
| Luigi Orlando
|
|-
| 1974
| ''[[Crazy Joe (scannán)|Crazy Joe]]''
| Coletti
|
|-
| 1976
| ''[[The Next Man]]''
| Fouad
|
|-
|rowspan=3|1977
| ''[[The Other Side of Midnight (scannán)|The Other Side of Midnight]]''
| Chotas
|
|-
| ''[[The Accuser (scannán)|The Accuser]]''
| Mac Ganter
|
|-
| ''[[Just a Little Inconvenience]]''
| Maj. Bloom
|
|-
| 1978
| ''[[Gray Lady Down]]''
| Admiral Barnes
|
|-
|rowspan=2|1979
| ''[[Little House On The Prairie]]''
|
|
|-
| ''[[Time After Time (scannán)|Time After Time]]''
| Lt. Mitchell
|
|-
| 1982
| ''[[Missing (scannán)|Missing]]''
| Captain Ray Tower
|
|-
| 1983
| ''[[All the Right Moves (scannán)|All the Right Moves]]''
| Pop
|
|-
| 1985
| ''[[Remo Williams: The Adventure Begins]]''
| George Grove
|
|-
|rowspan=2|1992
| ''[[Newsies]]''
| Seitz
|
|-
| ''[[Used People]]''
| Paolo
|
|-
| 1997
| ''[[Shadow Conspiracy]]''
| Gen. Blackburn
|
|-
| 2001
| ''[[Amy's Orgasm]]''
| Amy's Dad
|
|}

==Tagairtí==
{{reflist}}

==Naisc sheachtracha==

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Cioffi, Charles}}

[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1935]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>4ed58le3dk0g4vq967pdu2vc3998l53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Donald Gibb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78256</id>
    <revision>
      <id>1332588</id>
      <parentid>1206293</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="925" sha1="7coct40bfl4ozwixfcuwp2dvwewu2em" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[aisteoir]] [[SAM|Meiriceánach]] é '''Donald Gibb''', a rugadh ar an [[4 Lúnasa]] [[1954]]. Bhí páirteanna aige mar aoi-réalta sna sraitheanna teilifíse ''[[The X-Files]]'', ''[[Boy Meets World]]'', ''[[Step by Step (sraith teilifíse|Step by Step]]'', ''[[Knight Rider (sraith teilifíse)|Knight Rider]]'', ''[[MacGyver]]'', ''[[Magnum, P.I.]]'' agus ''[[Quantum Leap (sraith teilifíse)|Quantum Leap]]''.

&lt;!-- == Scannánliosta ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Bliain
! Teideal
! Ról
! class = &quot;unsortable&quot; | Nótaí
|} --&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}

== Féach freisin ==

==Naisc sheachtracha==

* [http://www.imdb.com/name/nm0316455/ Próifíl] ar [[IMDb]]

{{síol-aisteoir}}

{{DEFAULTSORT:Gibb, Donald}}
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>7coct40bfl4ozwixfcuwp2dvwewu2em</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tom Skerritt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83014</id>
    <revision>
      <id>1332577</id>
      <parentid>1330433</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Bás 21 Deireadh Fómhair 2026; aimsir chaite (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="5vkfpebd3dj82bxumwwi9f3wt1qev2b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'[[aisteoir]] [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] é '''Thomas Roy &quot;Tom&quot; Skerritt''' ([[25 Lúnasa]] [[1933]] – [[21 Deireadh Fómhair]] [[2026]]). Fuair sé bás ina theach in Seattle.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tom Skerritt|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tom_Skerritt|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt; 


{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}
{{Síol-scannán}}
{{Síol-tv}}

{{DEFAULTSORT:Skerritt, Tom}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1933]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine as Michigan]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Léiritheoirí scannán]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>5vkfpebd3dj82bxumwwi9f3wt1qev2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332602</id>
      <parentid>1332577</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>- Catagóir:Daoine beo (fuair sé bás 21 D.F. 2026) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="2jtf85fwkigztluub920nlqbppx37a7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'[[aisteoir]] [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] é '''Thomas Roy &quot;Tom&quot; Skerritt''' ([[25 Lúnasa]] [[1933]] – [[21 Deireadh Fómhair]] [[2026]]). Fuair sé bás ina theach in Seattle.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tom Skerritt|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tom_Skerritt|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt; 


{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}
{{Síol-scannán}}
{{Síol-tv}}

{{DEFAULTSORT:Skerritt, Tom}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1933]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine as Michigan]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Léiritheoirí scannán]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>2jtf85fwkigztluub920nlqbppx37a7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Mueller</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83324</id>
    <revision>
      <id>1332568</id>
      <parentid>1303718</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúchán: bás 20 Márta (en.wiki, Wikidata); iarsma IPA (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3734" sha1="4ghzg8slxko46802mhhuwvijcxdn27d" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Aturnae agus maorlathaí [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] ab ea '''Robert Swan Mueller III''' ([[7 Lúnasa]] [[1944]] in [[Manhattan]] - [[20 Márta]] [[2026]]).&lt;ref name=&quot;RTÉ_Bás&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2026/0321/1564564-robert-mueller-death/|teideal=Former FBI chief Robert Mueller, who investigated Donald Trump, dies aged 81|language=en-ie|foilsitheoir=[[Nuacht RTÉ]]}}&lt;/ref&gt; Eisean an 6ú stiúrthóir ar an [[Federal Bureau of Investigation]] (2001–2013).&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Robert Mueller Biography; Special Counsellor of Justice Department|url=https://biographytree.com/biography/robert-mueller-biography-special-counsellor-justice-department/|website=BiographyTree|accessdate=20 February 2018|date=5 August 2017|dátarochtana=19 Márta 2018|archivedate=9 Meán Fómhair 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220909075636/https://biographytree.com/biography/robert-mueller-biography-special-counsellor-justice-department/}}&lt;/ref&gt; Ball den [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Poblachtach]] é a cheap an tUachtarán [[George W. Bush]] sa phost sin. Ba é an duine is faide sa phost ó bhí [[J. Edgar Hoover]] ann. Bhí Mueller i gceannas ar fhiosradh (2017–2019) um idirghabháil na Rúiseach i dtoghchán na bliana 2016 sna Stáit Aontaithe agus ábhar eile a bhaineann leis.

Bhain Mueller céim amach in [[Ollscoil Princeton]]. Chuir sé seirbhís isteach san U.S. Marine Corps le linn [[Cogadh Vítneam|Chogadh Vítneam]], agus bronnadh Bonn Réalta Umha as crógacht a thaispeáint sa chogadh chomh maith le Bonn Croí Chorcra as a bheith gortaithe ann. I ndiaidh dó céim a bhaint amach ó  Scoil Dlí Ollscoil Virginia (1973), d'oibrigh sé ar feadh trí bliana do chomhlacht príobháideach in San Francisco gur ceapadh é ina Aturnae Cúnta de chuid na Stát Aontaithe (AUSA) sa chathair chéanna. Sular ceapadh é ina stiúrthóir ar an FBI, bhí Mueller ina Aturnae do na Stáit Aontaithe, ina Ard-aighne Cúnta ar Roinn na gCoireanna, agus ina Ard-aighne Ionaid.

I mí Bealtaine na bliana 2017, cheap an tArd-aighne Ionaid Rod Rosenstein Mueller mar abhcóide speisialta i mbun an choiste fhiosraithe atá ag iniúchadh ról na Rúiseach sa toghchán sa bhliain 2016, naisc ar bith idir rialtas na Rúise agus feachtas uachtaránachta Trump san áireamh.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/05/17/us/politics/robert-mueller-special-counsel-russia-investigation.html|teideal=Robert Mueller, Former F.B.I. Director, Is Named Special Counsel for Russia Investigation|last=Ruiz|first=Rebecca R.|date=May 17, 2017|work=The New York Times|access-date=December 3, 2017|last2=Landler|first2=Mark|language=en-US|issn=0362-4331|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517231201/https://www.nytimes.com/2017/05/17/us/politics/robert-mueller-special-counsel-russia-investigation.html|archivedate=May 17, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

== Saol pearsanta ==

Fuair Mueller bás ar an 20ú Márta 2026, tar éis blianta le [[Galar Parkinson]]. Nuair a chuala [[Uachtarán na Stát Aontaithe]], [[Donald Trump]] nuacht a bháis, dúirt sé, ''&quot;Good, I'm glad he's dead&quot;''.&lt;ref name=&quot;RTÉ_Bás&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{Síol-beath-us}}
{{Síol-dlí}}

{{DEFAULTSORT:Mueller, Robert}}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]]
[[Catagóir:Cogadh Vítneam]]
[[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]</text>
      <sha1>4ghzg8slxko46802mhhuwvijcxdn27d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ryū Murakami</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83586</id>
    <revision>
      <id>1332594</id>
      <parentid>1332440</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12405" sha1="3nyijmy6d98g65lhlestqbazku6h6e1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Úrscéalaí, gearrscéalaí, aistí agus scannánaí Seapánach is ea '''Ryū Murakami''' (村上 龍 - Murakami Ryū). Rugadh é ar 19 Feabhra 1952 in Sasebo, [[Nagasaki]]. Pléann a chuid úrscéalta téamaí na céille ceannaithe, an osréalachais, an dúnmharaithe, an chogaidh agus úsáid na ndrugaí i dtimpeallacht ghruama na Seapáine. 

==Beatha==

Nuair a bhí Murakami ina dhalta meánscoile bhí lámh aige i mbunú racbanna darbh ainm Coelacanth.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.barnesandnoble.com/w/almost-transparent-blue-ryu-murakami/1101133064?ean=9780870114694|teideal=Almost Transparent Blue|first=Barnes &amp;|last=Noble|website=Barnes &amp; Noble|accessdate=17 February 2018}}&lt;/ref&gt; I rith an ama sin chuaigh frithchultúr na n-óg i bhfeidhm air. Nuair a d’fhág sé an mheánscoil chuir sé banna eile ar bun, rinne sé roinnt scannán neamhspleách,&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ft.com/content/05a447e8-263e-11e3-8ef6-00144feab7de|teideal=Ryu Murakami|first=David|last=Pilling|date=27 September 2013|website=Financial Times|accessdate=17 February 2018}}&lt;/ref&gt;, agus chuaigh sé isteach sa chlár ealaíne in Ollscoil Ealaíne Musashino. Sna 1990í scaip sé ceol Chúba sa tSeapáin agus chuir comhlacht taifeadta ar bun.

Chuir Murakami an iris ríomhphoist ''JMM'' (Japan Mail Media) sa bhliain 1999 agus is é príomheagarthóir na hirise fós é. Ón mbliain 2006 i leith tá sé ag cur an chláir chainte ''Kanburia Kyuden'' i láthair faoi chúrsaí gnó agus airgeadais ar Theilifís Thóiceo (株式会社テレビ東京).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/cambria/|teideal=カンブリア宮殿：テレビ東京|website=カンブリア宮殿：テレビ東京|accessdate=17 February 2018}}&lt;/ref&gt; Tá seirbhís fís-sruthaithe curtha ar bun aige, in éineacht le comhlacht chun ríomhleabhair a sholáthar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.itmedia.co.jp/pcuser/articles/1011/04/news093.html|teideal=ja:「電子書籍は文字文化の革命」――作家・村上龍さんが電子書籍会社設立|language= ja|date=2010-11-04|accessdate=2014-06-29|publisher= ITmedia Enterprise}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ascii.jp/elem/000/000/770/770394/|teideal= iBookstoreとともに「村上龍電子本製作所」が始動|language= ja|date=2013-03-08|accessdate=2014-06-29|publisher= [[ASCII Corporation]]}}&lt;/ref&gt;

==Scríbhneoireacht==
Ba é ''Kagirinaku tōmei ni chikai burū'' (限りなく透明に近いブル – ''Gorm beagnach trédhearcach'') an chéad leabhar ag Murakami. Bhí sé ina mac léinn nuair a scríobh sé é agus is éard is ábhar dó an chollaíocht agus úsáid na ndrugaí ag daoine óga míshásta. Fearadh fáilte roimh an leabhar mar litríocht de chineál nua agus bhain sé Duais Gunzō do Scríbhneoir Nua sa bhliain 1976. An bhliain chéanna bhain sé Duais Akutagawa agus tháinig tóir mhór air.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vice.com/en_uk/read/ryu-murukami-about-north-korea-and-the-future-of-japan|teideal=The Future of Japan Is 'Very Dark', Says Ryu Murakami|date=3 May 2013|publisher=|accessdate=17 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;/&gt;
Sa bhliain 1980 d’fhoilsigh Murakami úrscéal i bhfad níos faide, ''Koinrokkā beibīzu'' (コインロッカー・ベイビーズ – ''Báibíní taisceadán bonnoibrithe''), a moladh go hard agus a bhain Duais Noma. Ina dhiaidh sin d’fhoilsigh sé an t-úrscéal dírbheathaisnéiseach ''69'' agus ''Ai to gensō no fashizumu'' (愛と幻想のファシズム) (1987), faoi iarracht ar mheon “madraí allta ag ithe a chéile” sa tSeapáin a leasú.  

Tá leagan malartach den tSeapáin le fáil in ''Go fungo no sekai'' (五分後の世界 – ''An domhan i gceann cúig nóiméad'') (1994), leabhar a ainmníodh do Dhuais Tanazaki. Sa bhliain 1996 bhain sé Duais Hirabayashi Taiko agus d’fhoilsigh ''Topaz rabu &amp; poppu topāzu II'' (ラブ&amp;ポップ トパーズII) faoi chailín meánscoile a dhéanann “enjo kōsai” nó “compánachas cúiteach” le fir níos sine. Rinneadh scannán de.

Sa bhliain 1997 d’fhoilsigh sé ''Miso in za misosūpu'' (イン ザ・ミソスープ – ''In the miso soup''), scéinséir atá suite sa cheantar striapachais i dTóiceo agus a bhuaigh Duais Yomiuri. Sa bhliain 2000 tháinig ''Kibō no kunino ekusodas'' (希望の国のエクソダス – ''A n-aghaidh ar thír ab fhearr leo'') amach, scéal faoi dhaltaí meanscoile nach bhfuil fonn orthu a thuilleadh cloí le gnáthnósanna na Seapáine agus a chumann pobal Seapánach nua san Idirlíon.&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;/&gt; 

Scéal faoi ionradh a dhéanann Cóiré Thuaidh ar an tSeapáin is ea ''Hantō wo Deyo'' (半島を出よ) (2005). Bhuaigh sé Duais Noma na nEalaíon Liobrálach agus Duais Mainichi Shuppan. Rinneadh scannán den úrscéal ''Ōdishon'' (オーディション – ''Audition''). 

==Leabhair==

=== Úrscéalta ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;|-
! Bliain
! Teideal Seapáinise
! Teideal aistrithe
! Nótaí
|-
| 1976
| 限りなく透明に近いブルー Kagirinaku Tōmei ni Chikai Burū
| Gorm beagnach trédhearcach
| Almost Transparent Blue, aistrithe go Béarla ag Nancy Andrew
|-
| 1977
| 海の向こうで戦争が始まる Umi no Mukō de Sensō ga Hajimaru
| Tosaíonn an cogadh lastall den mhuir
| La guerre commence au-delà de la mer, aistriúchán Fraincise le Claude Okamoto
|-
| 1980
|コインロッカー・ベイビーズ Koinrokkā Beibīzu 
| Báibíní taisceadán bonnoibrithe
| Aistrithe go Béarla ag Stephen Snyder mar Coin Locker Babies
|-
| 1983
| だいじょうぶマイ・フレンド Daijōbu mai furendo
| Tabharfaidh mé an oiread sin grá duit a chara
| 
|-
| 1985
| テニスボーイの憂鬱 Tenisu Bōi no Yūutsu
| Lionn dubh an bhuachalla leadóige
| 
|- 
| rowspan=2 | 1987
| 69 Shikusuti Nain
| 69
| Aistrithe go Béarla ag Ralph F. McCarthy
|-
| 愛と幻想のファシズム Ai to Gensō no Fasizumu}}
| Faisisteachas an ghrá agus an tseachmaill
| 
|- 
| 1989
| ラッフルズホテル Raffuruzu Hoteru
| Raffles Hotel
| Aistriúchán Fraincise (1998): Philippe Piquier a d’fhoilsigh
|-
| rowspan=2 | 1991
| コックサッカーブルース Kokkusakkā Burūsu
| Cocksucker Blues
|-
| 超電導ナイトクラブ Chōdendō Naito Kurabu}}
| Club oíche an fhorsheolta
| 
|-
| rowspan=2 | 1992
| イビサ Ibisa
| Ibiza
| 
|-
| 長崎オランダ村 Nagasaki Oranda Mura}}
| Sráidbhaile Ollannach Nagasaki 
| 
|- 
| rowspan=4 | 1993
| エクスタシー Ekusutashī
| Ecstasy
| 
|-
| フィジーの小人 Fijī no Kobito
| Cnádaí Fidsíoch
| 
|-
| 368Y Par4 第2打 Sanbyakurokujūhachi Yādo Pā Fō Dai Ni Da
| 368Y Par4 an dara buille
| 
|-
| 音楽の海岸 Ongaku no Kaigan
| Cósta an cheoil
| 
|- 
| rowspan=3 | 1994
| 昭和歌謡大全集 Shōwa Kayō Daizenshū
| Cnaig na ré Showa
| Aistrithe go Béarla ag Ralph F. McCarthy mar Popular Hits of the Showa Era: A Novel
|- 
| 五分後の世界 Gofungo no Sekai
| An domhan i gceann cúig nóiméad
|
|- 
| ピアッシング Piasshingu
| Polladh
| Aistrithe go Béarla ag Ralph F. McCarthy mar Piercing
|- 
| 1995
| KYOKO
| Kyoko
| Aistriúchán Fraincise le Corinne Atlan
|-
| rowspan=3 | 1996
| ヒュウガ・ウイルス 五分後の世界Ⅱ Hūga Uirusu Gofungo no Sekai Tū
|Víoras: An domhan i gceann cúig nóiméad II
| 
|-
|メランコリア Merankoria
| Melancholia
| Aistrúchán Fraincise le Sylvain Cardonnel
|-
| ラブ&amp;ポップ トパーズⅡ Rabu ando Poppu Topāzu Tū
| Grá &amp; Pop: Topaz II
| 
|-
| rowspan=4 | 1997
| オーディション Ōdishon
| Triail aisteorachta 
| Aistrithe go Béarla ag Ralph McCarthy mar Audition&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/4209490/Audition-by-Ryu-Murakami-review.html|teideal=Audition by Ryu Murakami - review|first=Kasia|last=Boddy|date=17 February 2018|publisher=|accessdate=17 February 2018|via=www.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt;
|-
| ストレンジ・デイズ Sutorenji Deizu
| Laethanta aisteacha
|
|-
| rowspan=2 | イン ザ・ミソスープ In za Misosūpu
| rowspan=2 | San anlann Miso
| Aistrithe go Béarla ag Ralph F. McCarthy mar In the Miso Soup. 
|-
| Aistriúchán Fraincise (&quot;Miso Soup&quot;) le Corinne Atlan.
|-
| 1998
| ライン Rain
| Línte
| Aistriúchán Fraincise (&quot;Lignes&quot;) le Sylvain Cardonnel, aistriúchán Seicise (&quot;Čáry&quot;) le Jan Levora.
|- 
| rowspan=&quot;2&quot; | 2000
| 共生虫 Kyōsei Chū
| Parasites 
| Aistriúchán Fraincise le Sylvain Cardonnel
|-
| 希望の国のエクソダス Kibō no Kuni no Ekusodasu
| A n-aghaidh ar thír ab fhearr leo
| 
|-
| rowspan=3 | 2001
| タナトス Tanatosu
| Thanatos
| 
|-
| THE MASK CLUB
| 
| 
|-
| 最後の家族 Saigo no Kazoku
| An teaghlach deireanach
| 
|- 
|  2005
| 半島を出よ Hantō o Deyo
| Ag fágáil na leithinse
| Aistrithe go Béarla ag Ralph McCarthy, Charles De Wolf agus Ginny Tapley Takemori mar From the Fatherland, with Love
|-
| 2010
| 歌うクジラ Utau kujira
| Míol mór ag canadh
| 
|-
| 2011
| 心はあなたのもとに Kokoro wa Anata no Motoni
| Tá mo chroí fút thíos
|-
| 2015
| オールド・テロリスト Ōrudo Terorisuto
| Seansceimhlitheoir
| 
|}

=== Cnuasacha ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;|-
! Bliain
! Teideal Seapáinise
! Teideal aistrithe
! Nótaí
|-
| 1984
| 悲しき熱帯 Kanashiki Nettai
| Gruaim thrópaiceach
|
|-
| rowspan=3 | 1986
| POST ポップアートのある部屋 Posuto Poppu Āto no aru Heya
| POST, Seomra le popealaín
| 
|-
| 走れ！タカハシ Hashire! Takahashi 
| Rith! Takahashi
| Sraith úrscéalta faoi imreoir daorchluiche
|-
| ニューヨーク・シティ・マラソン  
| Maratón Nua Eabhrac
| 
|-
| rowspan=2 | 1988
| トパーズ Topāzu
| Topaz
| 
|-
| 村上龍料理小説集 Murakami Ryū Ryōri Shōsetsushū
| Cnuasach úrscéalta le Ryū Murakami faoi bhia
| 
|-
| 1991
| 恋はいつも未知なもの Kanashiki Nettai
| Ní bhíonn dul amach ar an ngrá
| 
|-
| 1995
| 村上龍映画小説集 Murakami Ryū Eiga Shōsetsushū
| Cnuasach úrscéalta scannánaithe Ryū Murakami
| 
|-
| 1996
| モニカ-音楽家の夢・小説家の物語 Monika – Ongakuka noYume Shōsetsuka no Yume
| Monica – aisling ceoltóra, scéal úrscéalaí
| Scríofa in éineacht le Ryuichi Sakamoto
|-
| 1997
| 白鳥 Hakuchō 
| Eala
| 
|-
| 1998
| ワイン一杯だけの真実 Wain Ippai dake no Shinjitsu
| Fírinne gloine fíona
| 
|-
| rowspan=2 | 2003
| とおくはなれてそばにいて Tōku Hanarete Soba ni ite
| Seachain tú féin
| 
|-
| どこにでもある場所どこにもいないわたし Dokonidemo aru Basho Dokonimo inai Watashi
| 
| At the Airport (空港にて - Kūkō nite) a tugadh ar an eagrán clúdaigh bhog
|-
| 2007
| 特権的情人美食 村上龍料理&amp;官能小説集 Tokkenteki Jōjin Bishoku Murakami Ryū Ryōri &amp; Kannō Shōsetsushū
| Cócaireacht iontach an leannáin: cnuasach úrscéalta le Ryū Murakami faoi bhia agus faoi chollaíocht
|-
| 2012
| 55歳からのハローライフ Gojūgo-sai kara no Harōraifu
| Dia duit a bheatha ó chaoga cúig bliain d’aois
|
|-
|}

Tá aistí, agallaimh agus leabhair phictiúr le Murakami ar fáil freisin, agus tá a lán scannán ann atá bunaithe ar úrscéalta leis.

==Nótaí==
{{Reflist}}

==Naisc sheachtracha==

*[http://www.sf-encyclopedia.com/entry/murakami_ryu  &quot;Murakami Ryū&quot;] (''[[The Encyclopedia of Science Fiction]]'': Jonathan Clements an t-údar) 
*[http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/431-ryu-murakami Ryu Murakami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207014934/http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/431-ryu-murakami |date=2019-02-07 }} ag J'Lit Books sa tSeapáin 
*[https://web.archive.org/web/20171114151124/http://www.jlpp.go.jp/en/works/05_13.html Achoimre ar ''Hanto o Deyo'' ag JLPP (Japanese Literature Publishing Project) 
*[https://web.archive.org/web/20131014173619/http://upcoming4.me/news/book-news/review-ryu-murakami-from-the-fatherland-with-love REVIEW : Ryu Murakami - [[From the Fatherland With Love]]] at Upcoming4.me 
*[http://www.imdb.com/name/nm0613487/?ref_=fn_al_nm_1 Ryu Murakami] ag an [[Internet Movie Database]]

{{DEFAULTSORT:Murakami, Ryū}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Seapánacha]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>3nyijmy6d98g65lhlestqbazku6h6e1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vihang A. Naik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84946</id>
    <revision>
      <id>1332497</id>
      <parentid>1314510</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11643" sha1="qdtwiqtgh1ngf9nm32xbodtka1w1qmg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
File dátheangach ón [[An Ghúisearáit|Ghúisearáit]] san [[An India|India]] is ea '''Vihang A. Naik''' nó '''Vihang Ashokbhai Naik'''  (2 September 1969) &lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Sahitya Akademi : Who's Who of Indian Writers|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/SASearchSystem/sauser/writerinfo.jsp?wrids=4061|website=Sahitya Akademi|publisher=Sahitya Akademi|accessdate=27 October 2015}}&lt;/ref&gt;, agus Gúisearáitis aige mar theanga dhúchais. Tá a lán cnuasach filíochta foilsithe aige i mBéarla agus i nGúisearáitis, agus aistríonn sé ábhar ó Ghúisearáitis go Béarla.&lt;ref name=&quot;Vihang A. Naik&quot;&gt;{{cite web|author= Europa Publications |url= https://books.google.com/books?id=mAY2Ja6t6eAC&amp;pg=PA1134|teideal= International Who's Who in Poetry 2005|publisher=Europa Publications, 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vihang A. Naik - The Poet&quot;&gt;{{cite web |author= Research Scholar |url= http://researchscholar.co.in/downloads/35-dr-jitendra-arolia.pdf |teideal= Kaleidoscopic Vision in the Vihang Naik's Poetry |publisher= ResearchScholar, May 2013 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20210619072047/https://researchscholar.co.in/downloads/35-dr-jitendra-arolia.pdf |archivedate= 2021-06-19 |dátarochtana= 2021-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot; About Vihang A. Naik&quot;&gt;{{cite web |author= Magnus Publishing |url= http://www.magnuspublishing.com/thecontext/2349-4948-57.pdf |teideal= Reflective and Aesthetic Landscapes: The Poetry of Vihang A. Naik |publisher= Magnus Publishing, April 2015 |dátarochtana= 2018-07-11 |archivedate= 2016-03-04 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160304040041/http://www.magnuspublishing.com/thecontext/2349-4948-57.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot; Vihang A. Naik - News&quot;&gt;{{cite web |author= AkilaNews |url= http://www.akilanews.com/30112014/nri-news/1417281704-6753 |teideal= Vihang A. Naik |publisher= Akila News |dátarochtana= 2018-07-11 |archivedate= 2017-06-14 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170614210328/http://www.akilanews.com/30112014/nri-news/1417281704-6753 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot; Vihang A. Naik on MeriNews&quot;&gt;{{cite web|author= Dr. Ratan Bhattacharjee|url= http://www.merinews.com/article/vihang-anaik-a-versatile-poet-with-compassion/15870772.shtml|teideal= Vihang A. Naik, a versatile poet with compassion|publisher= Meri News|dátarochtana= 2018-07-11|archivedate= 2017-06-20|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170620144541/http://www.merinews.com/article/vihang-anaik-a-versatile-poet-with-compassion/15870772.shtml}}&lt;/ref&gt;

==Beatha agus saothar==
 
Rugadh é in Surat in Gujarat, agus d’aistrigh ina dhiaidh sin chun cathracha eile. Fuair sé céim bhaitsiléara i mBéarla agus i bhFealsúnacht, agus fuair céim mháistir (Litríocht Bhéarla agus Litríocht Indiach aistrithe go Béarla) ó Ollscoil Maharaja Sayajirao in Baroda.&lt;ref name=&quot; Vihang A. Naik - Translation of his own book&quot;&gt;{{cite web |author= Scilet |url= http://www.scilet.in/download/KB/KB20.pdf |teideal= Kavya Bharati |publisher= Scilet |dátarochtana= 2018-07-11 |archivedate= 2020-09-21 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20200921102252/http://www.scilet.in/download/KB/KB20.pdf }}&lt;/ref&gt;  
Tá a chuid filíochta le fáil ina lán díolamaí agus irisí, leithéidí ''Anthology of Contemporary Indian Poetry'',&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Anthology of Contemporary Indian Poetry|url=http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/Vihang_A_Naik.html|publisher=BigBridge.Org|accessdate=9 June 2016|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=19 Samhain 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119025235/http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/Vihang_A_Naik.html}}&lt;/ref&gt; ''The Dance of the Peacock'',&lt;ref name=brook&gt;{{cite news|last1=Grove|first1=Richard|teideal=The Dance of the Peacock:An Anthology of English Poetry from India|url=http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|accessdate=5 January 2015|issue=|publisher=Hidden Brook Press, Canada|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=29 Meán Fómhair 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180929050126/http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=press&gt;{{cite web|last1=Press|first1=Hidden Brook|teideal=Hidden Brook Press|url=http://hiddenbrookpress.com/|publisher=Hidden Brook Press|accessdate=5 January 2015|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=17 Nollaig 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217053047/http://hiddenbrookpress.com/}}&lt;/ref&gt; ''The Indian P.E.N.'',''The Journal of Poetry Society (India)'',''The Journal of Literature and Aesthetics'', ''Indian Literature'', ''The Brown Critique'', ''Poetry Chain'', ''Kavya Bharati'',  ''The Journal of Indian Writing In English'', ''Coldnoon: Travel Poetics'', ''Muse India''.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Vihang A Naik: In Conversation with Ajit Kumar|date=Sep–Oct 2016|issue=69|ISSN=0975-1815|url=http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=69&amp;id=6831|website=Muse India|accessdate=18 November 2016|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=18 Samhain 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161118165132/http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=69&amp;id=6831}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot; Vihang A. Naik - Poems in other journals and magazines&quot;&gt;{{cite web |author= Achievers Journal |url= http://theachieversjournal.com/tag/dr-sanjay-prasad-pandey-in-conversation-with-vihang-a-naik |teideal= Vihang A. Naik on City Times and Other Poems |publisher= Achievers Journal |dátarochtana= 2018-07-11 |archivedate= 2017-06-29 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170629032513/https://theachieversjournal.com/tag/dr-sanjay-prasad-pandey-in-conversation-with-vihang-a-naik/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot; Vihang A Naik in other literary journals and Magazines&quot;&gt;{{cite web |author= LangLit |url= http://www.langlit.org/files/bookreviews/3.Book%20REVIEW%20Vihang%20A%20Naik.pdf |teideal= Vihang A Naik's City Times and Other Poems |publisher= LangLit - An International Peer-Reviewed Open Access Journal |dátarochtana= 2018-07-11 |archivedate= 2016-08-24 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160824201900/http://www.langlit.org/files/bookreviews/3.Book%20REVIEW%20Vihang%20A%20Naik.pdf }}&lt;/ref&gt;

==Liosta==

'''Cnuasacha '''.&lt;ref name=&quot; Vihang A. Naik - Books&quot;&gt;{{cite web|author= Criterion |url= http://www.the-criterion.com/V3/n4/VishwanathBite.pdf |teideal= Vihang A. Naik - Books|publisher= Criterion}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot; Vihang A. Naik - City Times and Other Poems&quot;&gt;{{cite web|author= SpectralHues|url= http://www.spectralhues.com/press-release/2014/11/vihang-a-naik-new-book-city-times-poems-receives-rave-reviews|teideal= Vihang A. Naik's City Times and Other Poems|publisher= Spectralhues}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

* ''City Times and Other Poems'', foilsithe ag Kolkata: Writers Workshop, an India 1993.&lt;ref name=&quot; Vihang A Naik's Book - City Times and Other Poems&quot;&gt;{{cite web|author= Vihang A Naik|url= https://www.worldcat.org/title/city-times-other-poems/oclc/32209677 |teideal= Vihang A. Naik's Book - City Times and Other Poems|publisher= Dr.Sachin Ketkar reviewed at Worldcat.Org, OCLC Number:32209677}}&lt;/ref&gt;
* ''Poetry Manifesto (New &amp; Selected Poems)'', foilsithe ag Indialog Publications Pvt Ltd, [[New Delhi]], 2010.&lt;ref name=&quot; Vihang A Naik's Book - Poetry Manifesto&quot;&gt;{{cite web|author= Vihang A Naik|url= http://www.literarycognizance.com/pdf/Issue02/Review/1_Review_Handibag_YS.pdf|teideal= Vihang A. Naik's Book - Poetry Manifesto|publisher= Literary Cognizance|dátarochtana= 2018-07-11|archivedate= 2016-03-04|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160304041136/http://www.literarycognizance.com/pdf/Issue02/Review/1_Review_Handibag_YS.pdf}}&lt;/ref&gt;
* ''Making A Poem'' ([[Mumbai]]: [[Allied Publishers]], 2004) &lt;ref name=&quot; Vihang A. Naik - Making A Poem&quot;&gt;{{cite journal|work= [[Indian Literature (journal)|Indian Literature]] |volume= 50|number= 4 (234)|date=July–August 2006|pp= 191–193 |publisher= [[Sahitya Akademi]]|location=New Delhi|jstor= 23346451|title= ''Making a Poem'' by Vihang Naik, Review by: Patricia Prime }}&lt;/ref&gt;
* ''Jeevangeet'' (filíocht i nGúisearáitis), foilsithe ag Navbharat Sahitya Mandir, Ahmedabad, 2001.

''' Dánta sna díolamaí a leanas:'''

* ''Poets’ Travelogue : The Grand Indian Express '' (eag. an Dr. Ananad Kumar), 2017.
* ''Selfhood: Varieties of Experience ''. [[United States]]  (eag. Dustin Pickering agus Kiriti Sengupta), 2016.
* ''Anthology of Contemporary Indian Poetry ''. Na Stáit Aontaithe  (eag. Menka Shivdasani),2013.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Anthology of Contemporary Indian Poetry|url=http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/indian-poetry-anthology-contents.html|publisher=BigBridge (USA)|accessdate=24 April 2017|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=7 Meitheamh 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180607163051/http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/indian-poetry-anthology-contents.html}}&lt;/ref&gt;
* ''The Dance of Peacock: An Anthology of English Poetry ''. Ceanada  (eag. Vivekanand Jha), 2013.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=The Dance of the Peacock : An Indo/English Poetry Anthology|url=http://www.hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|publisher=Hidden Brook Press (Canada)|accessdate=24 April 2017|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=29 Meán Fómhair 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180929050126/http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html}}&lt;/ref&gt;
* ''Indo–Australian Anthology of Contemporary Poetry '' (eag. an Dr. Sunil Sharma agus an Dr. Rob Harle), 2013.
* ''Scaling Heights : An Anthology of Contemporary Indian English Poetry'' (eag. an Dr. Gopal Lahiri agus an Dr.Kirti Sengupta.) '', 2013.
* ''Exiled Among Natives'' (eag. an tOllamh Charu Sheel Singh agus an Dr. Binod Mishra), 2013.
* ''The Golden Treasure of Writers Workshop Poetry''. Writers Workshop, India (eag. Rubana Huq), 2008.
* ''A New Book of Indian Poems In English '' Writers Workshop, an India  (eag. Gopi Krishnan Kottoor), 2000.
* ''Accent on Indian English Poetry''. Indian Literature. Delhi Nua, an India: Iris dhémhíosúil Sahitya Akademi, an India (eag. H. S. Shivaprakash),  1998.
* ''A Decade of Poetry : Special edition of  Poiesis : A Journal of Poetry Circle, Bombay''  (eag. Prabhanjan K. Mishra),  1997-98.

'''Agallaimh:'''

*''Modern Research Studies: An International Journal of Humanities and Social Sciences''(2017) &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20170408082002/http://files.hostgator.co.in/hostgator201172/file/2017040106.pdf Interview: Unfolding the World of Vihang A. Naik: Interview of an Indian Poet by Goutam Karmakar]&lt;/small&gt;
*''Muse India''(2016),  &lt;small&gt;[http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=69&amp;id=6831 Interview: Vihang A. Naik in conversation with Dr. Ajit Kumar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118165132/http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=69&amp;id=6831 |date=2016-11-18 }}&lt;/small&gt;
*''The Criterion ''(2012), &lt;small&gt;[http://www.the-criterion.com/V3/n4/VNVB.pdf Interview: Vihang A. Naik, Indian Poet in Conversation with Vishwanath Bite]&lt;/small&gt;

==Naisc==
[[Litríocht Indiach i mBéarla]]

==Nótaí==
{{Reflist|30em}}

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.vihang.org Suíomh Oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714093037/http://vihang.org/ |date=2018-07-14 }}
* [http://www.recoursaupoeme.fr/po%C3%A8tes/vihang-naik I dtaobh Vihang A. Naik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612112525/http://www.recoursaupoeme.fr/po%C3%A8tes/vihang-naik |date=2017-06-12 }}

[[Catagóir:Litríocht Indiach]]
[[Catagóir:Litríocht Indiach i mBéarla]]</text>
      <sha1>qdtwiqtgh1ngf9nm32xbodtka1w1qmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ann Widdecombe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85053</id>
    <revision>
      <id>1332579</id>
      <parentid>1321201</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Fíricí an bháis (en.wiki); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3719" sha1="g6iro9np62x8drzyvwcqe12ewogeik5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Aire Rialtais de chuid pháirtí na g[[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Caomhach]] agus ball de chuid [[Reform UK]] ba ea '''Ann Noreen Widdecombe'''. Rugadh í i m[[Bath, Somerset]], [[Sasana]] ar an [[4 Deireadh Fómhair]] [[1947]] agus fuair sí bás thart ar an 8 Iúil 2026; fuarthas marbh ina teach in Devon í ar an 9 Iúil. Cúisíodh fear 28 bliain d'aois ina dúnmharú ar an 20 Iúil.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ann Widdecombe|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Ann_Widdecombe|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt; Ar 10 Iúil 2026, fógraíodh go bhfuair sí bás. Cúpla uair níos déanaí, fógraíodh go raibh fiosrúchán dúnmharaithe ar siúl &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán dúnmharaithe ar bun faoi bhás iar-aire|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0710/1582783-fiosruchan-dunmharaithe-ar-bun-faoi-bhas-iar-aire-rialtais/|date=2026-07-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Ann Widdecombe as a Minister of State.jpg|clé|mion|293x293px|timpeall 1996]]
[[Íomhá:Ann Widdecombe.jpg|clé|mion|329x329px|2006]]

[[Íomhá:Ann Widdecombe 2019 European Parliament plenary session.jpg|clé|mion|220px|2019 mar FPE]]

== Saol ==
Bhí Ann Widdecombe ina feisire parlaiminte do [[Maidstone]], i Kent Shasana ar feadh 23 bliain. Chaith sí seal mar Aire Fostaíochta i Rialtas na gCaomhach idir na blianta 1994 agus 1997.

=== An eite fhíordheis ===
Thacaigh sí go mór leis an bhfeachtas [[Breatimeacht|Breatimeachta]]. Toghadh í mar fheisire i b[[Parlaimint na hEorpa]] do Pháirtí an Bhreatimeachta sa bhliain 2019.

Bhain sí ballraíocht amach i bpáirtí Nigel Farage, Reform UK, sa bhliain 2023.  Bhí sí ina húrlabhraí don b[[Reform UK|Páirtí Reform]] [[Reform UK|UK]].

Bhain Ann Widdecome cáil amach taobh amuigh den saol polaitíochta nuair a bhí sí ag rince ar an gClár aitheanta [[Strictly Come Dancing]].

=== Dúnmharú ===
Glaodh ar oifigigh chuig seoladh in Haytor,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Haytor|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Haytor&amp;oldid=1363542504|journal=Wikipedia|date=2026-07-10|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Devon]] ag 11.40am ar an 9 Iúil agus fuarthas Widdecombe marbh, i ndiaidh di gortuithe tromchúiseacha a fháil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/11-i%C3%BAil-2026-an-d%C3%BAn/id1525428808?i=1000776391734|teideal=Nuacht Mhall (An Dún)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=11 Iúil 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-07-11}}&lt;/ref&gt;  Deir na póilíní gur ionsaíodh í go brúidiúil. 

Bhí fear geal Briotanach, Joshua Kerry as [[Rotherham]] in Yorkshire, cúisithe i ndúnmharú Ann Widdecombe ar an 20 Iúil.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fear cúisithe i ndúnmharú Ann Widdecombe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0720/1584282-fear-cuisithe-i-ndunmharu-ann-widdecombe/|date=2026-07-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Thiomáin sé as [[Rotherham]] go Devon chun í a mharú.

=== Pearsanta ===
Caitliceach díograiseach ba ea Widdecombe.  Bhí tuairimí láidre aici i gcónaí, faoi gach rud

== Féach freisin ==

* [[Reform UK]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Widdecombe, Ann}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Eoraisceiptigh]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Baill Reform UK]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:Feimeamharú]]</text>
      <sha1>g6iro9np62x8drzyvwcqe12ewogeik5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michael Lyster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85746</id>
    <revision>
      <id>1332567</id>
      <parentid>1304416</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúchán: bás 21 Márta (en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2517" sha1="1qaq27rs38y9nlbv63qx9nifoye8o2c" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba láithreoir raidió agus teilifíse as Contae na Gaillimhe é '''Michael Lyster''' (11 Aibreán 1954 - 21 Márta 2026).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/michael-lyster-dublin-cabinteely-625451|teideal=Death Notice of Michael Lyster (Cabinteely, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-03-24}}&lt;/ref&gt;  Bhain sé cáil amach mar chraoltóir spóirt le [[RTÉ]], go háirithe ar an gclár ''The Sunday Game Live'' a raibh sé mar láithreoir air ar feadh breis is 30 bliain, ó 1984 go 2018.&lt;ref name=&quot;RTÉ&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/sport/football/2026/0322/1564654-former-rte-sport-broadcaster-michael-lyster-dies/|language=en-ie|teideal=Former RTÉ Sport broadcaster Michael Lyster dies|dáta=22 Márta 2026}}&lt;/ref&gt; 

== Saol ==
Ba in 2018 a d’éirigh an Gaillmheach as an ''Sunday Game''. Cailleadh é ar an 21ú Márta 2026.&lt;ref name=&quot;RTÉ&quot; /&gt;

Ba i n[[Dún Garbhán]] i gcontae Phort Láirge a rugadh Lyster ach is i m[[Bearna Dhearg]] i dtuaisceart na Gaillimhe a tógadh é. Chaith sé seal ag obair mar iriseoir leis an nuachtán áitiúil ''The Tuam Herald'' sula bhfuair sé post ar Radio 2 ar RTÉ i 1979.

Is mar láithreoir teilifíse is mó a chuir daoine aithne air, bhíodh sé ag obair ar [[Chluichí Oilimpeacha]] agus ar ócáidí móra spóirt eile. Thosaigh sé ag cur ''The Sunday Game'' i láthair i 1984 agus lean sé air sa ról sin go dtí 2018.

Ba mhinic dó díospóireacht a spreagadh idir [[Colm Ó Ruairc|Colm O’Rourke]], [[Pádraig Ó Spealáin|Pat Spillane]] agus Joe Brolly nuair a bhíodh an triúr acu i mbun anailíse ar na cluichí peile is mó agus bhí caidreamh maith freisin aige le leithéidí Cyril Farrell, Tomás Mulcahy agus Ger Loughnane i gcás na hiomána.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ba-chuid-mhor-de-shaol-beagnach-chuile-dhuine-sa-tir-e-omos-leirithe-do-michael-lyster/|teideal=‘Ba chuid mhór de shaol beagnach chuile dhuine sa tír é’ – ómós léirithe do Michael Lyster|dáta=2026-03-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-24}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
*[[Mícheál Ó Muircheartaigh]]

* [[Mícheál Ó hEithir]]
* [[Iriseoireacht spóirt]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{RTÉ 2fm}}

{{DEFAULTSORT:Lyster, Michael}}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse RTÉ]]
[[Catagóir:Iriseoirí spóirt]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Lucht CLG]]</text>
      <sha1>1qaq27rs38y9nlbv63qx9nifoye8o2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jesse Jackson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85896</id>
    <revision>
      <id>1332547</id>
      <parentid>1316318</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Nasc; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5051" sha1="7txjlwanra5ngfylj5vfarpmthqa22f" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba ghníomhaí cearta sibhialta as [[Carolina Theas]] é an t-oirmhinneach '''Jesse Louis Jackson Sr.''' (8 Deireadh Fómhair [[1941]] - 17 Feabhra 2026). Chaith sé  a shaol ag troid ar son chearta phobal gorm Mheiriceá.  Sheas sé i dtoghcháin tosaigh an Pháirtí Dhaonlathaigh sa bhliain 1984 agus arís in 1988.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=RnaG - Tús Áite: Jesse Jackson imithe ar shlí na fírinne|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22585406-tus-aite-jesse-jackson-imithe-ar-shli-na-firinne/|language=ga-IE|author=Labhair Máirtín Ó Muilleoir, Iar-Ardmhéara Bhéal Feirste agus foilsitheoir nuachtáin linn faoi.|date=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-aontacht-ag-teastail-i-measc-na-ndaonlathach.aspx|teideal=Aontacht ag teastáil i measc na nDaonlathach|údar=Brian Ó Broin|dáta=Meitheamh 2008|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Rev jesse jackson.jpg|clé|mion|220px|1973]]
[[Íomhá:Jesse Jackson participating in a rally, January 15, 1975.jpg|clé|mion|220px|Jackson (i lár, leis an afró) ag agóidíocht in 1975]]
[[Íomhá:Jessejackson1984.gif|clé|mion|220px]]
[[Íomhá:Jesse Jackson Presidential Campaign Button - DPLA - b24faa500dc9527793911c62555d6b75 (page 1).jpg|clé|mion|220px]]
[[Íomhá:Jesse Jackson in Ida Noyes.jpg|clé|mion|220px|2009]]

[[Íomhá:Jesse Jackson 1988.jpg|clé|mion|314x314px|ag feachtasaóicht in 1988]]

== Saol ==
Rugadh Jackson i [[Carolina Theas]] i 1941 agus bhí an-bhaint aige le cúrsaí polaitíochta ó bhí sé an-óg.

Bhí baint mhór aige leis an ngluaiseacht cearta sibhialta i Meiriceá sna 1960idí agus d'oibrigh sé go díograiseach chun comhionannas a bhaint amach dá phobal féin.

Bhí Jackson ag troid ar son chearta sibhialta taobh le [[Martin Luther King]]. Bhí sé i láthair nuair a feallmharaíodh é i [[Memphis, Tennessee|Memphis]], [[Tennessee]], in 1968.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ag-cuimhniu-ar-acht-cinniunach-cearta-sibhialta-i-meiricea-agus-saol-martin-luther-king/|teideal=Ag cuimhniú ar Acht cinniúnach cearta sibhialta i Meiriceá – agus saol Martin Luther King|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=6 Lúnasa 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;

Bhí sé ina iarrthóir dhá bhabhta d'ainmniúchán [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtaránachta]] an [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|pháirtí Dhaonlathaigh]] in 1984 (fuair sé 18 faoin gcéad den vóta) agus arís in 1988.   Más ea, ámh, níor breathnaíodh riamh air mar iarrthóir réalaíoch.&lt;ref&gt;Ach ón uair a thug Barack Obama móróráid ag coinbhinsiún an Pháirtí Dhaonlathaigh sa bhliain 2004, bhíothas ag caint faoi mar iarrthóir intofa.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Thacaigh Jesse Jackson go mór le feachtas [[Barack Obama]], beart a dúirt go leor ag an am a spreag an pobal dubh le vóta a chaitheamh do Obama agus a raibh tionchar mór aige ar an toradh i dToghchán na hUachtaránachta in 2008.  Is cinnte nach ndéanfar dearmad ar na pictiúir i mí Eanáir 2009 de Jackson ag caoineadh agus Obama ag seasamh chun tosaigh lena óráid a thabhairt.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/obama-is-feidir-leis/|teideal=Obama - Is féidir leis|údar=Cillian de Búrca|dáta=2009-01-28|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-02-17}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

In 2015, chuir Jackson ciníochas i leith ollchomhlachtaí Silicon Valley.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ollchomhlachtai-silicon-valley-agus-an-ciniochas/|teideal=Ollchomhlachtaí Silicon Valley agus an ciníochas|údar=Alex Hijmans|dáta=19 Lúnasa 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;  “Tá íomhá den scoth ag comhlachtaí ar nós Apple, Facebook, eBay, Amazon agus Google agus tá fir dheasa, chúláilte i gceannas orthu nach gcaitheann stocaí ná carbhait. Ach is í fírinne an scéil go bhfuil na comhlachtaí seo chomh ciníoch agus a d’fhéadfaidís a bheith.”

In 2017, tugadh le fios go raibh an galar Parkinson ar Jackson. Cailleadh é ar 17 Feabhra 2026.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0217/1558914-an-ceannrodai-cearta-sibhialta-jesse-jackson-tar-eis-bhais/|teideal=An ceannródaí cearta sibhialta as Meiriceá Jesse Jackson tar éis bháis|language=ga|foilsitheoir=[[RTÉ News]]|dátarochtana=17 Feabhra 2026}}&lt;/ref&gt;   Maireann a bhean Jacqueline agus seisear leanaí.

== Féach freisin ==


== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{DEFAULTSORT:Jackson, Jesse}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1941]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Baistigh]]
[[Catagóir:Cléir]]
[[Catagóir:Daoine as Carolina Theas]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha Afracacha]]
[[Catagóir:Peileadóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Pobalóirí]]</text>
      <sha1>7txjlwanra5ngfylj5vfarpmthqa22f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gerry Collins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87122</id>
    <revision>
      <id>1332543</id>
      <parentid>1331911</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú: Gnóthaí; in 1967 (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3874" sha1="jisbeqku0hq6s2pp7ps4pzs5o6pupyb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba pholaiteoir [[Éire]]annach é '''Gerry Collins''' (16 Deireadh Fómhair 1938 - 1 Samhain 2026). Bhí sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]].

Toghadh Gerard Collins chun na Dála ar dtús in 1967 do Dháilcheantar Iarthar Luimnigh.  Idir sin agus an bhliain 1997 bhí sé ina Aire Dlí agus Cirt, ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus ina Aire Poist agus Teileagraif.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sochraid an iarAire Rialtais Gerard Collins i gCo. Luimnigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1105/1598156-sochraid-an-iaraire-rialtais-gerard-collins-i-gco-luimnigh/|date=2026-11-05|language=ga-IE|author=Tomás O. Mainnín / Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Gerard Collins, 1989 (cropped).jpg|clé|mion|330x330px|1989]]
[[Íomhá:President George H. W. Bush receives an Irish Crystal bowl full of shamrocks from Gerard Collins, Foreign Minister of Ireland (cropped).jpg|clé|mion|267x267px|le [[George H. W. Bush]], [[Lá Fhéile Pádraig|Lá le Pádraig]], 1991]]
=== Aire Poist agus Teileagraif ===
Faoin Acht um Údarás Craolacháin, 1960, d'fhéadfadh an tAire Poist treoir a thabhairt do RTÉ maidir leis an méid a chraolfadh sé. In 1971, d'eisigh an tAire, Gerry Collins ag an am, treoir do RTÉ gan aon rud a chraoladh a d'fhéadfadh aidhmeanna / gníomhaíochtaí aon eagraíochta a chur chun cinn agus rud ar bith a d'fhéadfadh foréigean a spreagadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Censorship in the Republic of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Censorship_in_the_Republic_of_Ireland&amp;oldid=1203853491|journal=Wikipedia|date=2024-02-05|language=en}}&lt;/ref&gt; Bliain ina dhiaidh sin, craoladh tuairisc ar agallamh le [[Seán Mac Stíofáin]], príomhfheidhmeannach an [[An tIRA Sealadach|IRA]]. Cuireadh tuairisceoir an agallaimh, Kevin O'Kelly, i bpríosún go hachomair ón agallamh.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Window and mirror RTÉ television ; 1961-2011|url=http://worldcat.org/oclc/930776416|publisher=The Collins Press|date=2011|oclc=930776416|author=Bowman, John 1942-}}&lt;/ref&gt; Tugadh bata agus bóthar don Bhord.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1972/11/25/archives/dublin-ousts-tv-board-over-ira-talk.html|teideal=Dublin Ousts TV Board Over I.R.A. Talk|dáta=1972-11-25|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2024-02-17}}&lt;/ref&gt;

=== Níos déanaí ===
Sa bhliain 1990 nuair a bhí Collins ag fágáil chruinniú de cheannairí na hEorpa, chas Iar-Phríomh Aire na Breataine [[Margaret Thatcher]] chuig Collins agus mhaígh sí; &quot;Collins, d'fhág muid roinnt foirngnimh dheasa agaibh, nach fíor sin?&quot; Is cosúil gur chas Collins chuig Thatcher agus lena mheangadh gáire aitheanta gur dhúirt léi: &quot;Sin de bharr nach raibh sibh in ann iad a thabhairt libh.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Chaith Collins deich mbliana ina Fheisire Eorpach idir 1994 agus 2004.

I mí na Samhna 2026, cuireadh Collins i reilig Íde Naofa ina bhaile dúchais i [[Mainistir na Féile]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 18ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 19ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 21ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 26ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 27ú Dáil}}


{{DEFAULTSORT:Collins, Gerry}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1938]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Baill den 18ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 19ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 21ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]]
[[Catagóir:Mainistir na Féile]]</text>
      <sha1>jisbeqku0hq6s2pp7ps4pzs5o6pupyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jorge Fernando Castro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90290</id>
    <revision>
      <id>1332593</id>
      <parentid>1058180</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="497" sha1="n4ldzna3b9f5hibx31ide0m29qcucu5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Dornálaíocht|Dornálaí]] [[An Airgintín|Airgintíneach]], a bhí ina [[Liosta curaidh dornálaíochta meánmheáchan|churadh meánmheáchain]], is ea '''Jorge Fernando &quot;Locomotora&quot; Castro''' a rugadh ar an [[18 Lúnasa]], [[1967]] i g[[Caleta Olivia]], [[an Airgintín]]. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol}}

{{DEFAULTSORT:Castro, Jorge Fernando}}
[[Catagóir:Dornálaithe Airgintíneacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>n4ldzna3b9f5hibx31ide0m29qcucu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Cubbon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91181</id>
    <revision>
      <id>1332502</id>
      <parentid>1226879</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6903" sha1="2vh16etjbo8t57agv4illgl389vrnhb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba náisiúnaí Manannach é '''William Cubbon''' MA (28 Bealtaine 1865 - 1 Eanáir 1955), a bhí freisin ina sheanóir, ina údar, ina fhear gnó agus ina leabharlannaí agus ba é an chéad rúnaí ar Iarsmalann Mhanann é, agus ina dhiaidh sin bhí sé ina Stiúrthóir ar an Iarsmalann &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot; /&gt;

== Beathaisnéis ==
Rugadh William Cubbon sa sráidbhaile beag [[Croit na Caillí]] i bparóiste [[Skeerey Rosien|Rosien]], [[Oileán Mhanann]], ar 28 Bealtaine 1865.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.imuseum.im/Olive/APA/IsleofMan/SharedView.Article.aspx?href=MNH%2F1952%2F05%2F27&amp;id=Ar00101&amp;sk=A06B24C9&amp;viewMode=image |teideal=''Mona's Herald.'' Wednesday, May 27, 1955 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180524225036/http://www.imuseum.im/Olive/APA/IsleofMan/SharedView.Article.aspx?href=MNH%2F1952%2F05%2F27&amp;id=Ar00101&amp;sk=A06B24C9&amp;viewMode=image |archivedate=Bealtaine 24, 2018 |dátarochtana=Samhain 30, 2019}}&lt;/ref&gt; Bhí a athair, James Cubbon, ina Mháistirmhairnéalach a tháinig ó [[Purt le Moirrey|Phort Mhuire]].&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot; /&gt;

=== Gnó ===
Tar éis dó an scoil a fhágáil, chuaigh Cubbon i mbun fostaíochta leis an ''Isle of Man Examiner'' mar [[Clóchuradóireacht|chló-eagraí]]  agus sa bhliain 1900, in éineacht le Horace Lightfoot, cheannaigh Cubbon an nuachtán an ''Manx Sun.'' Faoi úinéireacht Cubbon agus Lightfoot, d'fhorbair an ''Manx Sun'' polasaí eagarthóireachta a raibh seasamh náisiúnach aige agus i dteannta a dhílseánacht nuachtáin, bhí baint mhór ag Cubbon le cur chun cinn stair agus cultúr Mhanann.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://manxliterature.com/browse-by-author/william-cubbon/|teideal= William Cubbon |work=manxliterature.com}}&lt;/ref&gt; 

Sa bhliain 1906, ghlac an ''Isle of Man Examiner'' seilbh ar an 'Manx Sun' agus a ghnó, agus chuaigh Cubbon i bpáirt arís leis an chomhlacht mar bhainisteoir an ghnó stáiseanóireachta.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot; /&gt;

Ag fágáil an 'Examiner' sa bhliain 1912, ceapadh Cubbon ina Leabharlannaí Buirge i nDúlais (Oileán Mhanann)''Doolish'' ; sa tréimhse seo d’fhoilsigh sé ''A Manx Book of Poetry (1913)'', a bhí dírithe go háirithe ar dhaoine óga le súil go mbeadh fonn orthu a bheith páirteach i gcultúr Oileán Mhanann. D'fhoilsigh sé freisin sraith léarscáileanna a léireodh na Trianta Seana (rannáin na bparóistí) agus na rannáin talún i sé [[:en:Local_government_in_the_Isle_of_Man#Sheadings|sheadings]] an oileáin, mar aon le hainmneacha na bpríomh-úinéirí talún. Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda,]] ceapadh Cubbon ina bhainisteoir ar an Malartán Saothair.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot; /&gt;
===  Iarsmalann Mhanann ===
Sa bhliain 1922 bunaíodh Iarsmalann Mhanann ar an suíomh a bhí ag Noble's Hospital i nDúlais (Oileán Mhanann). Ceapadh Philip Kermode mar stiúrthóir na hIarsmalainne agus ceapadh Cubbon mar rúnaí.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot; /&gt; Tar éis do Kermode bás a fháil sa bhliain 1932 tháinig Cubbon i gcomharbacht air mar stiúrthóir, post a bhí aige go dtí go ndeachaigh sé ar scor sa bhliain 1940, nuair a tháinig Basil Megaw FRSE ina áit.    Ba é ceann de na chéad ghnóthais a rinne Cubbon ina ról mar rúnaí ná na hinnéacsanna agus roinnt aguisíní eile leis an Urr. Theophilus Talbot', an ''Manorial Roll a '''d'aistrigh''' sé go Béarla'', a dtugtar an ''Manx Doomsday Book a tiomsú, agus'' a foilsíodh sa bhliain 1924.    

Deirtear gur gur thírghráthóir paiseanta ab  ea é maidir le [[Oileán Mhanann|hOileán Mhanainn]], a deirtear gurbh é a cheapachán mar Stiúrthóir ar Iarsmalann Mhanann an uaillmhian ba mhó a bhí ag Cubbon. Sa bhliain 1899 chuidigh sé le bunú ''Yn Çheshaght Ghailckagh'', (Gaeilge na hÉireann: An Cumann Gaelach) agus bhí sé ina rúnaí agus ina uachtarán ar an chumann. Mar thoradh air seo, bhí sé ina phearsa fhuinniúil i gCumann Stair an Dúlra agus Ársaíochta, ag fónamh arís i ról an uachtaráin.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot; /&gt;
Le linn a chuid ama ag Iarsmalann Mhanann, thiomsaigh Cubbon an ''Bibliography of the Literature of the Isle of Man'', a foilsíodh in dhá eagrán sa bhliain 1933 agus 1939; rinne sé go leor taiscéalaíochta don  Chumann Ársaíochta agus thug sé léacht ar ábhair éagsúla.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot; /&gt; 

Ag aois 85 thosaigh Cubbon ag obair ar a ''Island Heritage'', a foilsíodh sa bhliain 1952.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot; /&gt;

=== Onóracha agus duaiseanna ===
Mar aitheantas ar a chuid éachtaí fuair William Cubbon an chéim Máistreacht sna hEalaíona ó [[Ollscoil Learphoill|Ollscoil Learpholl]]. Thug Rialtas na hIorua [[Ridire|Ridiríocht]] Ord Naomh Olav dó.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot; /&gt;

=== Bás ===
Fuair William Cubbon bás i dteach a mhic, [[Brentwood, Essex]] ar Lá Caille, 1955.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Isle of Man Examiner Yearbook 1914.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;''Isle of Man Times.'' Friday, January 07, 1955; Page: 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manxliterature&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* PMC Kermode 
* [[Josephine Kermode]] 
* Thomas Allen (údar Manainnis) 
* John Kneen 
* W. Clucas Kinley 
* Músaem Mhanainnis 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cubbon, William}}
[[Catagóir:Gaeilge Mhanann]]
[[Catagóir:Básanna i 1955]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1865]]</text>
      <sha1>2vh16etjbo8t57agv4illgl389vrnhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91265</id>
    <revision>
      <id>1332493</id>
      <parentid>1316235</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8161" sha1="fw0wblcqr19ltzpxtcxpf6k752wymex" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
[[Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta]] ([[Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Port Láirge)|154]]) is ea '''Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin''', aitheanta sa cheantar mar An Uaimh Oghaim, suite i g[[Contae Phort Láirge]], [[Éire]].&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=mlpDAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA199&amp;dq=drumlohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjL99XW48LRAhVIL8AKHS_zAXkQ6AEILTAD#v=onepage&amp;q=drumlohan&amp;f=false |
teideal = Proceedings of the Royal Irish Academy |
dáta = 1d Eanáir 1874 |
foilsitheoir = Acadamh Ríoga na hÉireann |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=5C9gAAAAMAAJ&amp;q=drumlohan&amp;dq=drumlohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjL99XW48LRAhVIL8AKHS_zAXkQ6AEINzAF |
teideal = Ogham Inscriptions in Ireland, Wales, and Scotland |
ainm = Sir Samuel |
sine = Ferguson |
dáta = 1d Eanáir 1887 |
foilsitheoir = D. Douglas |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=gYQhAQAAIAAJ&amp;q=drumlohan&amp;dq=drumlohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjL99XW48LRAhVIL8AKHS_zAXkQ6AEIRDAI |
teideal = The Souterrains of Ireland |
ainm = Mark |
sloinne = Clinton |
dáta = 1d Eanáir 2001 |
foilsitheoir = Wordwell |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;

==Suíomh==
Tá Drom Locháin suite ar talamh feirme 4&amp;nbsp;km soir ó [[Léim Uí Bhriain]], [[An tSráidbhaile]],&lt;ref&gt;{{
cite web |
last = Hannon |
first = Ed |
url = https://visionsofthepastblog.com/2016/10/03/drumlohan-ogham-stones-souterrain-waterford-ireland/ |
teideal = Drumlohan Ogham Stones &amp; Souterrain, Waterford, Ireland &amp;#124; Visions Of The Past |
website = Visionsofthepastblog.com |
datev=v2016-10-03 |
accessdate = 2017-05-23
}}&lt;/ref&gt; ag {{coord|52.162846|N|7.464882|W|display=inline|format=dms}}

==Stair==
Greanadh na clocha Oghaim idir AD 400 agus 700.&lt;ref&gt;{{lua idirlín |
url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WATERFORD/Dromlohan_OghamStones.html |
teideal = Drumlohan Ogham Stones/Megalithic Monuments Of Ireland.Com |
work = Megalithicmonumentsofireland.com |
dátarochtana = 2017-05-23 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20170116190920/http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WATERFORD/Dromlohan_OghamStones.html |
archivedate = 2017-01-16 }}&lt;/ref&gt;

Creidtear gur tógadh an [[uaimh thalún]] tuairim is an 9ú haois.  Cuireadh ar líne thiar thiar theas í, a haghaidh ón ngréin ag dul faoi setting sun.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.prehistoricwaterford.com/products/drumlohan/ |
teideal = Drumlohan |
published = Prehistoric Waterford |
dáta = 2017-03-23 |
dátarochtana = 2017-05-23 |
archivedate = 2019-12-09 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191209071401/https://www.prehistoricwaterford.com/products/drumlohan/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.megalithomania.com/show/site/357/drumlohan_ogham_stones_ogham_stone.htm |
teideal = Prehistoric and Early Ireland @ megalithomania.com - Drumlohan Ogham Stone, County Waterford |
website = Megalithomania.com |
accessdate = 2017-05-23 }}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Sa mhí Iúil 1867, ath-aimsigh feirmeoir an cheantair an suíomh. Sa bhliain 1936, baineadh cuid den uaimh anuas agus cuireadh suas roinnt desna clocha Oghaim os cionn talún.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.megalithicireland.com/Drumlohan%20Ogham%20Stones.html |
teideal = Drumlohan Ogham Stones |
work = megalithicireland.com |
dátarochtana = 2017-05-23
}}&lt;/ref&gt;

==Cur síos==
===Uaimh thalún===
Tá gailearaí na huaimhe  4.9&amp;nbsp;m ar fad agus and 1.3&amp;nbsp;m ar leithead, le hairde dín thuas go 1.2&amp;nbsp;m.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.irishstones.org/place.aspx?p=995 |
teideal = Drumlohan |
work = irishstones.org |
dáta = 2016-06-08 |
dátarochtana = 2017-05-23
}}&lt;/ref&gt;  Foirgnítear í le [[liag sheasta|liaga seasta]], agus cuireadh deich gcloch Oghaim ann mar lindéir agus taobhchlocha, roinnt díobh crochta bun os cionn.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://irishantiquities.bravehost.com/waterford/drumlohan/drumlohan.html |
teideal = Drumlohan |
work = irishantiquities.bravehost.com |
dáta = 2017-05-23 |
dátarochtana = 2019-12-09 |
archivedate = 2019-12-09 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191209080141/http://irishantiquities.bravehost.com/waterford/drumlohan/drumlohan.html }}&lt;/ref&gt;  Feictear [[cuasghreanadh|cuasghreantaí]] ar cheann desna díonchlocha.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://snap.waterfordcoco.ie/collections/ejournals/100754/100754-2.pdf |
format = PDF |
teideal = Old Waterford Society : Decies |
date = 1987 |
work = snap.waterfordcoco.ie |
dáta = 2017-05-23 |
dátarochtana = 2019-12-09 |
archivedate = 2017-11-15 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20171115113749/http://snap.waterfordcoco.ie/collections/ejournals/100754/100754-2.pdf}}&lt;/ref&gt;

===Clocha Oghaim===
Tá tomhais éagsúla ag na clocha (CIIC 272–281).  Déanta as ''[[greenschist]]'' atá seacht díobh, dhá as [[slinn|slinne]] agus ceann amháin as [[comhcheirtleán (geolaíocht)|comhcheirtleán]].  Léitear na hinscríbhinní:
# CIIC 272
#: MANU MAGUNO GATI MOCOI MACORBO
#: ''Manu'' mhaicín ''Gáeth'' chlainne ''Macorbo''&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=ZsJnAAAAMAAJ&amp;q=drumlohan&amp;dq=drumlohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjL99XW48LRAhVIL8AKHS_zAXkQ6AEIGzAA |
teideal = History of Waterford: City and County |
ainm = Patrick C. |
sloinne = Power |
dáta = 1d Eanáir 1990 |
foilsitheoir = Mercier Press |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;
#: b'fhéidir an [[Dál Maic-Cuirp]] de [[Déisi Muman|Dhéise na Mumhan]]
# CIIC 273
#: CALUNOVIC[A] MAQI MUCOI LIT[EN]Ị
#: Culainn mhic chlainne ''Litenos''&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=hzlcAAAAMAAJ&amp;q=drumlohan&amp;dq=drumlohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjL99XW48LRAhVIL8AKHS_zAXkQ6AEIPDAG |
teideal = And Shall These Mute Stones Speak?: Post-Roman Inscriptions in Western Britain |
ainm = Charles |
sine = Thomas |
dáta = 1d Eanáir 1994 |
foilsitheoir = University of Wales Press |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;
# CIIC 274
#: MAQI-INI  ̣  ̣ ?   ̣  ̣ MAQI(?) QE(?)]TTEAS
#: mhic ''Ini?'' mhic ''Qetteas''
# CIIC 275
#: CUNALEGEA MAQI C[ ... ]SALAR CELI AVI QVECI
#: ''Conlaoi'' mhic ''C...salar'' céile uí ''Cuach''
# CIIC 276
#: BIGU MAQI LAG...
#: ''Bigu'' mhic ''Lag...''
# CIIC 277
#: BIR MAQI MUCOI ROTTAIS
#: Bir mhic chlainne ''Rottis''
#: ag lua na ''Rothrige'', fo- threibh na nDéisí
# CIIC 278
#: [ ... ] MAQI NE[TACUN]AS
#: ... mhic ''Netacunas'' (nia cú)
# CIIC 279
#: DENAVEC[A MU]COI MEDALO
#: ''Denaveca'' chlainne ''Medalo''
#: b'fhéidir Dál ''Mo Dala''
# CIIC 280
#: BRO[INION]AS
#: ''Broinionas''
# CIIC 281
#: DEAGOS MAQI MUCO[I ... NAI
#: ''Deagos'' mhic chlainne ''...nai''&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=EJMfeHBtuVAC&amp;pg=PA455&amp;lpg=PA455&amp;dq=AVI%20QVECI&amp;source=bl&amp;ots=G9eACOccXD&amp;sig=uO3ZcZdz_n880oB55BTJEWg74C4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiimfWX4sLRAhXDLcAKHcVmBN8Q6AEIJTAC#v=onepage&amp;q&amp;f=false |
teideal = Ireland: An Oxford Archaeological Guide to Sites from Earliest Times to AD 1600 |
ainm = Andy |
sloinne = Halpin |
first2 = Conor |
last2 = Newman |
dáta = 26ú Deireadh Fómhair 2006 |
foilsitheoir = OUP Oxford |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?site=Drumlohan&amp;stone=272._Drumlohan_I&amp;lang=en |
teideal = Ogham in 3D - Drumlohan / 272. Drumlohan I |
work = Ogham.celt.dias.ie |
dáta = 2017-05-12 |
dátarochtana = 2017-05-23
}}&lt;/ref&gt;

==Naisc sheachtracha==
* ''[https://www.youtube.com/watch?v=cNI92TG7lrM Ogham Stones in Ireland - Drumlohan Souterrain, Waterford Ireland]'' ar YouTube

==Tagairtí==
{{reflist}}


[[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]
[[Catagóir:Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Pluaiseanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Séadchomhartha sa Chóiré Thuaidh]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Loch Garman]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Cill Mhantáin]]</text>
      <sha1>fw0wblcqr19ltzpxtcxpf6k752wymex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Póilíní Chathair Átha Cliath</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91598</id>
    <revision>
      <id>1332618</id>
      <parentid>1318974</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59344-66</username>
        <id>78680</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1916 ar aghaidh */</comment>
      <origin>1332618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="9vx9ignvo4e5pqr0m8dnimke2ms2ouy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Ba é Póilíní Chathair Átha Cliath (PCÁC) (nó i mBéarla '''Dublin Metropolitan Police''' ('''DMP''')) fórsa póilíneachta [[Baile Atha Cliath|Chathair Átha Cliath]], Éire, ó 1836 go 1925, nuair a cónascadh é leis an ''[[Garda Síochána|nGarda Síochána]]'' nua. 

== Stair ==

=== 19ú haois ===
Bhí mór-athchóirithe ar phóilíní Chathair Átha Cliath sa bhliain 1786 agus 1808.&lt;ref name=&quot;ODNBTD&quot;&gt;Stanley H. Palmer, '[[Drummond, Thomas]] (1797–1840)', [[Oxford Dictionary of National Biography]], Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2008&lt;/ref&gt; Thosaigh póilíneacht tuaithe in Éirinn nuair a chruthaigh [[Robert Peel]], Príomh-Rúnaí na hÉireann, an Fórsa um Chaomhnú Síochána i 1814.  Dearadh an fórsa bunúsach póilíneachta seo chun póilíneacht a chur ar fáil i gceantair thuaithe na hÉireann, in áit chóras faireadóirí, constablaí barúnacha, oifigigh ioncaim agus [[Arm na Breataine|fórsaí míleata]] na Breataine den 18ú haois. Ina dhiaidh sin bhunaigh Peel Póilíní Chathrach Londain. 

Sa bhliain 1822, chruthaigh Acht nua ceithre Chonstáblacht &quot;Contae&quot; feabhsaithe, a raibh a n-eagraíocht bunaithe ar [[Cúigí na hÉireann|chúigí]] traidisiúnta [[Cúigí na hÉireann|na hÉireann]].  

==== 1836: athchóiriú ====
Sa bhliain 1836, nascadh na constáblachtí contae a isteach i gConstablacht na hÉireann nua, agus cuireadh  deireadh leis an bhFórsa um Chaomhnú Síochána.  Ag an am céanna, bunaíodh fórsaí neamh-pharaimíleatacha ar leith sna cathracha is mó:  [[Baile Átha Cliath|Áth Cliath]], [[Béal Feirste]], agus [[Doire]]. Braitheadh go raibh easpa neamhchlaontachta ag fórsaí póilíneachta Bhéal Feirste agus Dhoire, tar éis círéibeacha sna cathracha sin, agus dá bharr sin slogadh an dá cheann  acu isteachi san bhfórsa náisiúnta i 1865 agus 1870 faoi seach, agus níor choinnigh ach Baile Átha Cliath a fhórsa ar leithligh.  Bunaíodh PCÁC faoi Acht Póilíneachta Bhaile Átha Cliath 1836 &lt;ref&gt;6 &amp; 7 Will.4 c.29&lt;/ref&gt; mar fhórsa neamharmtha agus gan faoi éide de mhíle chonstablaí lae agus oíche. Bhí an eagraíocht, a bhí faoi rialú an Chaisleáin, níos freagraí ná na constáblaí   agus lucht faire oíche neamhoilte a tháinig ina n-ionad.&lt;ref name=&quot;ODNBTD&quot;&gt;Stanley H. Palmer, '[[Drummond, Thomas]] (1797–1840)', [[Oxford Dictionary of National Biography]], Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lawcom&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.justice.gov.uk/lawcommission/docs/slr_city_of_dublin.pdf|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2020-01-07|archivedate=2011-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110602093952/http://www.justice.gov.uk/lawcommission/docs/slr_city_of_dublin.pdf}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:In_the_eyes_of_the_law..._(11399520864).jpg|mion| Tá an póilín ar tí an carr atá ag druidim  a sheiceáil gearr do [[Baile Phib|''Bhaile Phib'']]. ]]

==== 1880í: Cogadh na Talún ====

=== 20ú haois ===

==== 1913–14: Frithdhúnadh Átha Cliath ====

==== 1916 ar aghaidh ====
[[Íomhá:The Dublin Metropolitan Police at St. Sepulchre's Palace.jpg|mion|center|610px|Póilíní Chathair Átha Cliath ag [[Pálás Naomh Sepulchre]] (1922).]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.policememorial.org.uk/index.php?page=dublin-metropolitan-police Rolla Onórach DMP i Rolla Onóra Oifigigh Náisiúnta Póilíní na Breataine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803091930/https://policememorial.org.uk/index.php?page=dublin-metropolitan-police |date=2020-08-03 }} (ós rud é nach gclúdaíonn sé seo ach fórsaí na RA, ní chlúdaíonn na leathanaigh DMP suas go dtí 1922 ach amháin) 
* [http://www.irishtimes.com/news/crime-and-law/forensic-force-dublin-s-ground-breaking-bobbies-1.1568358 Airteagal faoi DMP tráth comóradh céad bliain i 1913 Frithdhúnadh] 
* [https://dx.doi.org/10.7925/drs1.ucdlib_43945 Leabhair Príosúnaigh Phóilíní Cathrach Bhaile Átha Cliath (DMP) 1905-1918.] Bailiúchán Leabharlann Digiteach UCD. 
* [http://www.garda.ie/Controller.aspx?Page=8867&amp;Lang=1 Tuarascálacha Bliantúla DMP 1875 go dtí 1912] suíomh gréasáin an Gharda Síochána 
[[Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>9vx9ignvo4e5pqr0m8dnimke2ms2ouy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ratko Mladich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93789</id>
    <revision>
      <id>1332565</id>
      <parentid>1326976</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú: Iarghinearál; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="th4sqnry5ji1obk2p0lwq9o49an49xm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Iarghinearál Seirbiach-Bhoisniach agus iarcheannasaí na bh[[Fórsaí armtha|fórsaí]] [[Seirbiaigh|Seirb]]&lt;nowiki/&gt;iacha sa Bhoisnia ab ea '''Ratko Mladic''' nó '''Mladich'''&lt;ref&gt;[[Coireallach]]:  Ратко Младић&lt;/ref&gt;  ([[12 Márta]] [[1942]] - [[27 Lúnasa]] [[2026]]).  É féin, iar-Uachtarán na hIúgslaive [[Slobodan Milošević]] agus an ceannaire Seirbiach-Bhoisniach [[Radovan Karadžić]], is iad an triúr is mó atá luaite le coireanna in aghaidh na daonnachta sa Bhoisnia idir 1992 agus 1995.&lt;ref&gt;Fuair Milošević bás sa Háig in 2006 agus bhí Karadžić ag cur téarma príosúin saoil isteach in HMP Parkhurst in Inis Iocht sna 2020idí

&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An coirpeach cogaidh Ratko Mladić tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0827/1589453-an-coirpeach-cogaidh-ratko-mladi-tar-eis-bhais/|date=2026-08-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Evstafiev-mladic-sarajevo1993w.jpg|clé|mion|220px|1992, i lár]]
[[Íomhá:Митинг подршке генералу Ратку Младићу у Бањалуци4.jpg|clé|mion|220px|Lucht leanúna de Mladich à Banja Luka, 2011]]

[[Íomhá:Mladić Start of Trial.jpg|clé|mion|16 Bealtaine 2012|220px]]

[[Íomhá:ICTY - The last trial – Ratko Mladić.jpg|clé|mion|220px|2016]]

== Coireanna ==
D'ordaigh Mladic go marófaí suas le 8,000 fear agus buachaill [[An tIoslam|Moslamach]]  in ionaid éagsúla i gceantar [[Sléacht Srebrenica|Srebrenica]] - an sléacht ba mheasa san Eoraip ó aimsir an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ratko Mladic ciontaithe i gcinedhíothú sa Bhoisnia|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/1122/922106-ratko-mladic-ciontaithe-i-gcinedhiothu-sa-bhoisnia/|date=2017-11-22|language=ga|author=nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;   Is amhlaidh a lámhachadh na daoine sin as éadan agus as fuil fhuar.  Bhí Srebrenica in ainm a bheith ina limistéar sábháilte ag na Náisiúin Aontaithe ach níor mheá do shaighdiúirí Mladić an díorma beag saighdiúirí as an Ísiltír a bhí ar dualgas ann.

== Cóir ==
Bhí Mladić ar a theitheadh ar feadh deich mbliana sular gabhadh é sa tSeirbia in 2011.   

faoi chinedhíothú, faoi choireanna in aghaidh na daonnachta agus faoi choireanna cogaidh.   

Ar an [[22 Samhain]] [[2017]], ciontaíodh  Mladic faoi [[cinedhíothú|chinedhíothú]],  faoi choireanna in aghaidh na [[Cine daonna|daonnachta]], agus faoi choireanna cogaidh, ag [[An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv]] sa [[An Háig|Háig]]. Gearradh téarma [[príosún]]&lt;nowiki/&gt;achta saoil ar Mladic. Bhí sé 74 bliain d'aois ag an am.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

Diúltaíodh an t-achomharc a rinne sé in 2021.

I bpríosúin bhain roinnt strócanna do Mladić agus fuair sé bás ar an  [[27 Lúnasa]] [[2026]] san ospidéal in ionad coinneála na Náisiún Aontaithe sa Háig. Bhí sé 84 bliain d'aois.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Srebrenica]]
* [[Zdravko Tolimir]]
* [[Radovan Karadžić]]
* [[Slobodan Milošević]]
* [[An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv]]
* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:People_convicted_by_the_International_Criminal_Tribunal_for_the_former_Yugoslavia&amp;oldid=964276444 Ciontuithe]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Mladich, Ratko}}
[[Catagóir:Daoine Seirbiacha]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]]
[[Catagóir:Daoine a ciontaíodh i gcoireanna cogaidh]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>th4sqnry5ji1obk2p0lwq9o49an49xm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jürgen Habermas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94704</id>
    <revision>
      <id>1332516</id>
      <parentid>1302142</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2030" sha1="ny7uphdco9t8zsbmw46n04f2cueuhbr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

B'fhealsamh agus [[Socheolaíocht|socheolaí]] Gearmánach é '''Jürgen Habermas''' (18 Meitheamh 1929 - 14 Márta 2026) i dtraidisiún na teoirice criticiúla agus na pragmatachais. Phléigh a chuid oibre le réasúntacht chumarsáideach agus leis an réimse poiblí. 

Bhí baint aige le [[Scoil Frankfurt]], dhírigh obair Habermas ar bhunsraitheanna na heisteolaíochta agus na teoirice sóisialta, an anailís ar ardchaipitleachas agus [[daonlathas]], an forlámhas an dlí i gcomhthéacs an athraithe chriticiúil éabhlóidigh shóisialta, cé go bhfuil sé laistigh de theoranta thraidisiún an dlí nádúrtha,&lt;ref&gt;Cf. Thomas Kupka, [https://www.jstor.org/stable/23999017?seq=1#page_scan_tab_contents Jürgen Habermas' diskurstheoretische Reformulierung des klassischen Vernunftrechts], ''Kritische Justiz'' 27 (1994), pp. 461-469. The continuity with the natural law tradition was controversial at the time, see the reply by Habermas' PhD-student [[:de:Klaus Günther (Jurist)|Klaus Günther]], Diskurstheorie des Rechts oder liberales Naturrecht in diskurstheoretischem Gewande?, ''[https://www.jstor.org/stable/23999018?seq=1#page_scan_tab_contents Kritische Justiz]'' 27 (1994), pp. 470-487.&lt;/ref&gt; agus pholaitíocht chomhaimseartha, go háirithe polaitíocht na Gearmáine. Bhí córas teoiriciúil Habermas dírithe ar fhéidearthacht na réasúnaíochta, fuascailt agus cumarsáid réasúnach-chriticiúil a nochtadh in institiúidí nua-aimseartha agus i gcáil an duine leasanna réasúnacha a bheartú agus a shaothrú. Bhí aithne ar Habermas as a chuid oibre ar choincheap na nua-aoise, go háirithe maidir le díospóireachtaí an chuíchóirithe a leag Max Weber amach ar dtús. Bhí tionchar aige ar réadúlacht Mheiriceá, gníomhtheoiric, agus an t-iarstruchtúrachas.

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Habermas, Jurgen}}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Socheolaithe Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]]
[[Catagóir:Fealsúna Gearmánacha]]</text>
      <sha1>ny7uphdco9t8zsbmw46n04f2cueuhbr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332517</id>
      <parentid>1332516</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2330" sha1="et5fkrfz9nt3lbn4bqhsf525rzmtml8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

B'fhealsamh agus [[Socheolaíocht|socheolaí]] Gearmánach é '''Jürgen Habermas''' (18 Meitheamh 1929 - 14 Márta 2026) i dtraidisiún na teoirice criticiúla agus na pragmatachais. Phléigh a chuid oibre le réasúntacht chumarsáideach agus leis an réimse poiblí. 
[[Íomhá:Karl-Siegbert-Rehberg-and-Juergen-Habermas (cropped).jpg|clé|mion|284x284px|timpeall 2000]]
[[Íomhá:Jurgen Habermas Vrin.jpg|clé|mion|289x289px|2011]]
[[Íomhá:Stephen K. White, The Recent Work of Jürgen Habermas 1988.jpg|clé|mion|344x344px|1988]]

== Saothar ==
Bhí baint aige le [[Scoil Frankfurt]], dhírigh obair Habermas ar bhunsraitheanna na heisteolaíochta agus na teoirice sóisialta, an anailís ar ardchaipitleachas agus [[daonlathas]], an forlámhas an dlí i gcomhthéacs an athraithe chriticiúil éabhlóidigh shóisialta, cé go bhfuil sé laistigh de theoranta thraidisiún an dlí nádúrtha,&lt;ref&gt;Cf. Thomas Kupka, [https://www.jstor.org/stable/23999017?seq=1#page_scan_tab_contents Jürgen Habermas' diskurstheoretische Reformulierung des klassischen Vernunftrechts], ''Kritische Justiz'' 27 (1994), pp. 461-469. The continuity with the natural law tradition was controversial at the time, see the reply by Habermas' PhD-student [[:de:Klaus Günther (Jurist)|Klaus Günther]], Diskurstheorie des Rechts oder liberales Naturrecht in diskurstheoretischem Gewande?, ''[https://www.jstor.org/stable/23999018?seq=1#page_scan_tab_contents Kritische Justiz]'' 27 (1994), pp. 470-487.&lt;/ref&gt; agus pholaitíocht chomhaimseartha, go háirithe polaitíocht na Gearmáine. 

Bhí córas teoiriciúil Habermas dírithe ar fhéidearthacht na réasúnaíochta, fuascailt agus cumarsáid réasúnach-chriticiúil a nochtadh in institiúidí nua-aimseartha agus i gcáil an duine leasanna réasúnacha a bheartú agus a shaothrú. 

Bhí aithne ar Habermas as a chuid oibre ar choincheap na nua-aoise, go háirithe maidir le díospóireachtaí an chuíchóirithe a leag Max Weber amach ar dtús. Bhí tionchar aige ar réadúlacht Mheiriceá, gníomhtheoiric, agus an t-iarstruchtúrachas.

== Pearsanta ==

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Habermas, Jurgen}}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Socheolaithe Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]]
[[Catagóir:Fealsúna Gearmánacha]]</text>
      <sha1>et5fkrfz9nt3lbn4bqhsf525rzmtml8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332523</id>
      <parentid>1332517</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10828" sha1="htlx3lngvikia4guxpwcssr839rcjjv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

B'fhealsamh agus [[Socheolaíocht|socheolaí]] Gearmánach é '''Jürgen Habermas''' (18 Meitheamh 1929 – 14 Márta 2026) i dtraidisiún na teoirice criticiúla agus an phragmatachais. Phléigh a chuid oibre leis an réasúntacht chumarsáideach agus leis an réimse poiblí.

[[Íomhá:Karl-Siegbert-Rehberg-and-Juergen-Habermas (cropped).jpg|clé|mion|220px|Habermas agus an socheolaí Karl-Siegbert Rehberg, timpeall 2000]]
[[Íomhá:Jurgen Habermas Vrin.jpg|clé|mion|220px|Habermas ag síniú a chuid leabhar i siopa leabhar Vrin i bPáras, 2011]]
[[Íomhá:Stephen K. White, The Recent Work of Jürgen Habermas 1988.jpg|clé|mion|220px|Clúdach an leabhair ''The Recent Work of Jürgen Habermas'' (1988) le Stephen K. White]]

== Pearsanta ==
Rugadh Habermas in [[Düsseldorf]] ar an 18 Meitheamh 1929,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |teideal=The philosopher who rejected a €225,000 prize from the UAE |url=https://www.dw.com/en/j%C3%BCrgen-habermas-who-is-the-philosopher-who-rejected-a-prize-from-the-uae/a-49234310 |work=DW |dáta=3 Bealtaine 2021 |language=en |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; agus tógadh é in Gummersbach, in aice le [[Köln]], i dtimpeallacht láidir Phrotastúnach. Bhí deartháir níos sine aige, Hans-Joachim Habermas (1925–2019), a bhí ina dhlíodóir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |teideal=Traueranzeige Hans-Joachim Habermas |url=https://www.wirtrauern.de/traueranzeige/hans-joachim-habermas |work=wirtrauern.de |dáta=14 Lúnasa 2019 |language=de |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Bhí a sheanathair, an diagaire Friedrich Habermas, ina stiúrthóir ar choláiste oiliúna múinteoirí an bhaile tráth. Bhí a athair, Ernst Habermas, ina stiúrthóir ar oifig Gummersbach de Chomhlachas Tráchtála agus Tionscail Köln, agus chuaigh sé isteach i [[Páirtí Sóisialach Náisiúnta Oibrithe na Gearmáine|bPáirtí na Naitsithe]] in 1933.&lt;ref name=&quot;IA&quot;&gt;{{Cite journal |last=Ahmad |first=Irfan |title=Habermas as an Ethnic Thinker par excellence: On Critique, Palestine and the Role of Intellectuals |journal=Teaching in Higher Education |volume=30 |issue=6 |year=2025 |page=1346 |doi=10.1080/13562517.2025.2466001 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Bhí carball scoilte air ó rugadh é, agus rinneadh obráid air faoi dhó agus é ina leanbh.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Simplican |first=Stacy Clifford |title=Disabling Democracy: How Disability Reconfigures Deliberative Democratic Norms |date=28 Deireadh Fómhair 2017 |journal=SSRN |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1451092 |language=en}}&lt;/ref&gt; Dúirt sé níos déanaí gur chuir an bac sa chaint a bhí air ag machnamh é ar thábhacht na cumarsáide agus ar an spleáchas atá ag daoine ar a chéile.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Habermas |first=Jürgen |year=2008 |title=Between Naturalism and Religion: Philosophical Essays |publisher=Polity |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí sé ina bhall den ''Deutsches Jungvolk'', rannóg shóisearach d'Ógra Hitler, mar a bhí éigeantach do bhuachaillí ó dheich mbliana d'aois suas. Ceapadh ina cheannaire é (''Jungvolkführer''), rud a lig dó fanacht sa ''Jungvolk'' tar éis dó ceithre bliana déag a shlánú.&lt;ref name=&quot;AN&quot;&gt;{{Cite journal |last=Neumann |first=Alexander |title=Habermas, philosophe allemand de la restauration française? |journal=Variations |volume=22 |year=2019 |page=2 |doi=10.4000/variations.1061 |url=https://web.archive.org/web/20190429132136/https://journals.openedition.org/variations/pdf/1061 |language=fr}}&lt;/ref&gt; Mhúin sé garchabhair do bhuachaillí eile,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |sloinne=Busche |ainm=Jürgen |teideal=Hat Habermas die Wahrheit verschluckt? |work=Netzeitung |dáta=26 Deireadh Fómhair 2006 |url=https://web.archive.org/web/20061112004547/http://www.netzeitung.de/voiceofgermany/448936.html |language=de}}&lt;/ref&gt; agus ó Lúnasa 1944 i leith bhí a aonad i mbun gunnaí frith-aerárthaí. I mí Feabhra 1945, agus é cúig bliana déag d'aois, glaodh chun seirbhíse sa [[Wehrmacht]] é, ach chuaigh sé i bhfolach go dtí gur ghabh arm Mheiriceá an ceantar.&lt;ref name=&quot;WO&quot;&gt;{{Cite journal |last=Outhwaite |first=William |title=Review of Habermas: A Biography by Stefan Müller-Doohm |journal=Studies in Social and Political Thought |volume=26 |year=2016 |page=131 |url=https://web.archive.org/web/20180721204348/http://journals.sussex.ac.uk/index.php/sspt/article/download/65/58 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MD&quot;&gt;{{Cite book |last=Müller-Doohm |first=Stefan |title=Jürgen Habermas. Eine Biographie |publisher=Suhrkamp |location=Berlin |year=2014 |language=de}}&lt;/ref&gt;

Phós sé Ute Wesselhoeft (1930–2025), múinteoir, sa bhliain 1955.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |sloinne=von Thadden |ainm=Elisabeth |dáta=17 Meitheamh 2025 |teideal=Ute Habermas-Wesselhoeft: Die Ermöglicherin |url=https://www.zeit.de/2025/26/ute-habermas-wesselhoeft-juergen-ehe-tod-philosophie |work=Die Zeit |language=de |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Bhí triúr clainne acu: 

* Tilmann (a rugadh in 1956), síceolaí agus síocanailísí; 

* Rebekka (1959–2023), staraí a bhí ina hollamh le stair nua-aimseartha in [[Ollscoil Göttingen]]; agus 
* Judith (a rugadh in 1967), atá ag obair san fhoilsitheoireacht.&lt;ref name=&quot;MD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AGSO&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20220713043537/http://agso.uni-graz.at/lexikon/klassiker/habermas/21bio.htm &quot;Biografie Jürgen Habermas&quot;]. ''Archiv für die Geschichte der Soziologie in Österreich'', Ollscoil Graz (as Gearmáinis).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |sloinne=Beckerman |ainm=Gal |dáta=14 Márta 2026 |teideal=Jürgen Habermas Dies at 96; One of Postwar Germany's Most Influential Thinkers |url=https://www.nytimes.com/2026/03/14/books/jurgen-habermas-dead.html |work=The New York Times |language=en |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

Fuair Habermas bás in Starnberg ar an 14 Márta 2026, agus é sé bliana is nócha d'aois.&lt;ref name=&quot;AP&quot;&gt;{{Lua idirlín |sloinne=Moulson |ainm=Geir |dáta=14 Márta 2026 |teideal=Jürgen Habermas, influential German philosopher, dies at 96 |url=https://apnews.com/article/juergen-habermas-dead-germany-2b541721af6cb19abfaa923359d091b5 |work=AP News |language=en |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |teideal=Jürgen Habermas im Alter von 96 Jahren gestorben |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/juergen-habermas-im-alter-von-96-jahren-gestorben-accg-200633029.html |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |dáta=14 Márta 2026 |language=de |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Cuireadh i reilig Söcking é ar an 20 Márta; ar a iarratas féin, ba é an diagaire Friedrich Wilhelm Graf a thug an tseanmóir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |sloinne=Graf |ainm=Friedrich Wilhelm |teideal=Predigt am Sarge von Jürgen Habermas |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/autoren/friedrich-wilhelm-graf-ueber-juergen-habermas-110853885.html |work=faz.net |dáta=1 Aibreán 2026 |language=de |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Ar an 19 Meitheamh 2026, tionóladh searmanas cuimhneacháin dó sa ''Paulskirche'' in [[Frankfurt]], áit ar labhair Uachtarán na Gearmáine, Frank-Walter Steinmeier.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |teideal=Rede von Bundespräsident Dr. Frank-Walter Steinmeier bei einer Gedenkstunde für Jürgen Habermas am 19. Juni 2026 in Frankfurt am Main |url=https://www.bundesregierung.de/breg-de/service/newsletter-und-abos/bulletin/bpr-gedenken-juegen-habermas-2444386 |work=bundesregierung.de |language=de |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

== Gairm ==
Bhí Habermas ina ollamh in [[Ollscoil Heidelberg]] ó 1962 go 1964, agus in Ollscoil Frankfurt ó 1964 go 1971 agus arís ó 1983 go 1994. Idir 1971 agus 1983 bhí sé ina chomhstiúrthóir ar Institiúid Max Planck in Starnberg, in aice le [[München]].&lt;ref name=&quot;AGSO&quot; /&gt; 

Bronnadh mórán gradam air, ina measc Duais Kyoto in 2004 agus Duais Holberg sa bhliain 2005. In Éirinn, bhronn [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] Bonn Ulysses air, an onóir is airde is féidir leis an gcoláiste a bhronnadh, ar Lá Bloom 2010.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |teideal=UCD awards Ulysses Medal and Honorary Degrees on Bloomsday |url=https://www.ucd.ie/news/2010/06JUN10/170610_bloomsday.html |work=UCD News |dáta=17 Meitheamh 2010 |language=en |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

== Saothar ==
Bhí baint ag Habermas le [[Scoil Frankfurt]]. Dhírigh a shaothar ar bhunsraitheanna na heipistéimeolaíochta agus na teoirice sóisialta; ar an anailís ar an gcaipitleachas forbartha agus ar an [[daonlathas]]; ar an smacht reachta, a phléigh sé i gcomhthéacs criticiúil éabhlóid na sochaí, cé gur fhan sé laistigh de theorainneacha traidisiún an dlí nádúrtha;&lt;ref&gt;Féach Thomas Kupka, [https://www.jstor.org/stable/23999017?seq=1#page_scan_tab_contents Jürgen Habermas' diskurstheoretische Reformulierung des klassischen Vernunftrechts], ''Kritische Justiz'' 27 (1994), lch 461–469. Bhí an leanúnachas le traidisiún an dlí nádúrtha conspóideach ag an am; féach an freagra ó [[:de:Klaus Günther (Jurist)|Klaus Günther]], mac léinn dochtúireachta de chuid Habermas: Diskurstheorie des Rechts oder liberales Naturrecht in diskurstheoretischem Gewande?, ''[https://www.jstor.org/stable/23999018?seq=1#page_scan_tab_contents Kritische Justiz]'' 27 (1994), lch 470–487.&lt;/ref&gt; agus ar an bpolaitíocht chomhaimseartha, go háirithe polaitíocht na Gearmáine. 

I measc a shaothar is tábhachtaí tá ''Strukturwandel der Öffentlichkeit'' (1962), stair shóisialta ar an réimse poiblí, agus ''Theorie des kommunikativen Handelns'' (1981).&lt;ref name=&quot;AP&quot; /&gt;

Ba é cuspóir an chórais theoiriciúil a cheap Habermas a nochtadh go bhfuil féidearthacht an réasúin, na fuascailte agus na cumarsáide réasúnaí criticiúla folaithe in institiúidí nua-aimseartha, agus i gcumas an duine a leasanna réasúnacha a mheá agus a shaothrú.

Bhí cáil ar Habermas as a chuid oibre ar choincheap na nua-aoiseachta, go háirithe i dtaca leis an bplé ar an réasúnú a leag [[Max Weber]] amach ar dtús. Bhí tionchar ag an bpragmatachas Meiriceánach, ag teoiric an ghnímh&lt;ref&gt;Béarla: ''action theory''.&lt;/ref&gt; agus ag an iarstruchtúrachas air.

=== Vincent Morley ===

==Féach freisin==
* [[Scoil Frankfurt]]
* [[Theodor W. Adorno]]
* [[Martin Heidegger]]
* [[Jacques Derrida]]
* [[Michel Foucault]]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Habermas, Jurgen}}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Socheolaithe Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]]
[[Catagóir:Fealsúna Gearmánacha]]
[[Catagóir:Fealsúna an 20ú haois]]
[[Catagóir:Fealsúna an 21ú haois]]
[[Catagóir:Fealsúna polaitiúla]]
[[Catagóir:Fealsúna dlí]]
[[Catagóir:Teoiric chriticiúil]]
[[Catagóir:Scoil Frankfurt]]
[[Catagóir:Acadóirí Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine as Düsseldorf]]</text>
      <sha1>htlx3lngvikia4guxpwcssr839rcjjv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332582</id>
      <parentid>1332523</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12207" sha1="hnpohgxz2x4bqz7nkuhadeur12igm94" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

B'fhealsamh agus [[Socheolaíocht|socheolaí]] Gearmánach é '''Jürgen Habermas''' (18 Meitheamh 1929 – 14 Márta 2026) i dtraidisiún na teoirice criticiúla agus an phragmatachais. Phléigh a chuid oibre leis an réasúntacht chumarsáideach agus leis an réimse poiblí.

[[Íomhá:Karl-Siegbert-Rehberg-and-Juergen-Habermas (cropped).jpg|clé|mion|220px|Habermas agus an socheolaí Karl-Siegbert Rehberg, timpeall 2000]]
[[Íomhá:Jurgen Habermas Vrin.jpg|clé|mion|220px|Habermas ag síniú a chuid leabhar i siopa leabhar Vrin i bPáras, 2011]]
[[Íomhá:Stephen K. White, The Recent Work of Jürgen Habermas 1988.jpg|clé|mion|220px|Clúdach an leabhair ''The Recent Work of Jürgen Habermas'' (1988) le Stephen K. White]]

== Pearsanta ==
Rugadh Habermas in [[Düsseldorf]] ar an 18 Meitheamh 1929,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |teideal=The philosopher who rejected a €225,000 prize from the UAE |url=https://www.dw.com/en/j%C3%BCrgen-habermas-who-is-the-philosopher-who-rejected-a-prize-from-the-uae/a-49234310 |work=DW |dáta=3 Bealtaine 2021 |language=en |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; agus tógadh é in Gummersbach, in aice le [[Köln]], i dtimpeallacht láidir Phrotastúnach. Bhí deartháir níos sine aige, Hans-Joachim Habermas (1925–2019), a bhí ina dhlíodóir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |teideal=Traueranzeige Hans-Joachim Habermas |url=https://www.wirtrauern.de/traueranzeige/hans-joachim-habermas |work=wirtrauern.de |dáta=14 Lúnasa 2019 |language=de |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Bhí a sheanathair, an diagaire Friedrich Habermas, ina stiúrthóir ar choláiste oiliúna múinteoirí an bhaile tráth. Bhí a athair, Ernst Habermas, ina stiúrthóir ar oifig Gummersbach de Chomhlachas Tráchtála agus Tionscail Köln, agus chuaigh sé isteach i [[Páirtí Sóisialach Náisiúnta Oibrithe na Gearmáine|bPáirtí na Naitsithe]] in 1933.&lt;ref name=&quot;IA&quot;&gt;{{Cite journal |last=Ahmad |first=Irfan |title=Habermas as an Ethnic Thinker par excellence: On Critique, Palestine and the Role of Intellectuals |journal=Teaching in Higher Education |volume=30 |issue=6 |year=2025 |page=1346 |doi=10.1080/13562517.2025.2466001 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Bhí carball scoilte air ó rugadh é, agus rinneadh obráid air faoi dhó agus é ina leanbh.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Simplican |first=Stacy Clifford |title=Disabling Democracy: How Disability Reconfigures Deliberative Democratic Norms |date=28 Deireadh Fómhair 2017 |journal=SSRN |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1451092 |language=en}}&lt;/ref&gt; Dúirt sé níos déanaí gur chuir an bac sa chaint a bhí air ag machnamh é ar thábhacht na cumarsáide agus ar an spleáchas atá ag daoine ar a chéile.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Habermas |first=Jürgen |year=2008 |title=Between Naturalism and Religion: Philosophical Essays |publisher=Polity |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí sé ina bhall den ''Deutsches Jungvolk'', rannóg shóisearach d'Ógra Hitler, mar a bhí éigeantach do bhuachaillí ó dheich mbliana d'aois suas. Ceapadh ina cheannaire é (''Jungvolkführer''), rud a lig dó fanacht sa ''Jungvolk'' tar éis dó ceithre bliana déag a shlánú.&lt;ref name=&quot;AN&quot;&gt;{{Cite journal |last=Neumann |first=Alexander |title=Habermas, philosophe allemand de la restauration française? |journal=Variations |volume=22 |year=2019 |page=2 |doi=10.4000/variations.1061 |url=https://web.archive.org/web/20190429132136/https://journals.openedition.org/variations/pdf/1061 |language=fr}}&lt;/ref&gt; Mhúin sé garchabhair do bhuachaillí eile,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |sloinne=Busche |ainm=Jürgen |teideal=Hat Habermas die Wahrheit verschluckt? |work=Netzeitung |dáta=26 Deireadh Fómhair 2006 |url=https://web.archive.org/web/20061112004547/http://www.netzeitung.de/voiceofgermany/448936.html |language=de}}&lt;/ref&gt; agus ó Lúnasa 1944 i leith bhí a aonad i mbun gunnaí frith-aerárthaí. I mí Feabhra 1945, agus é cúig bliana déag d'aois, glaodh chun seirbhíse sa [[Wehrmacht]] é, ach chuaigh sé i bhfolach go dtí gur ghabh arm Mheiriceá an ceantar.&lt;ref name=&quot;WO&quot;&gt;{{Cite journal |last=Outhwaite |first=William |title=Review of Habermas: A Biography by Stefan Müller-Doohm |journal=Studies in Social and Political Thought |volume=26 |year=2016 |page=131 |url=https://web.archive.org/web/20180721204348/http://journals.sussex.ac.uk/index.php/sspt/article/download/65/58 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MD&quot;&gt;{{Cite book |last=Müller-Doohm |first=Stefan |title=Jürgen Habermas. Eine Biographie |publisher=Suhrkamp |location=Berlin |year=2014 |language=de}}&lt;/ref&gt;

Phós sé Ute Wesselhoeft (1930–2025), múinteoir, sa bhliain 1955.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |sloinne=von Thadden |ainm=Elisabeth |dáta=17 Meitheamh 2025 |teideal=Ute Habermas-Wesselhoeft: Die Ermöglicherin |url=https://www.zeit.de/2025/26/ute-habermas-wesselhoeft-juergen-ehe-tod-philosophie |work=Die Zeit |language=de |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Bhí triúr clainne acu: 

* Tilmann (a rugadh in 1956), síceolaí agus síocanailísí; 

* Rebekka (1959–2023), staraí a bhí ina hollamh le stair nua-aimseartha in [[Ollscoil Göttingen]]; agus 
* Judith (a rugadh in 1967), atá ag obair san fhoilsitheoireacht.&lt;ref name=&quot;MD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AGSO&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20220713043537/http://agso.uni-graz.at/lexikon/klassiker/habermas/21bio.htm &quot;Biografie Jürgen Habermas&quot;]. ''Archiv für die Geschichte der Soziologie in Österreich'', Ollscoil Graz (as Gearmáinis).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |sloinne=Beckerman |ainm=Gal |dáta=14 Márta 2026 |teideal=Jürgen Habermas Dies at 96; One of Postwar Germany's Most Influential Thinkers |url=https://www.nytimes.com/2026/03/14/books/jurgen-habermas-dead.html |work=The New York Times |language=en |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

Fuair Habermas bás in Starnberg ar an 14 Márta 2026, agus é sé bliana is nócha d'aois.&lt;ref name=&quot;AP&quot;&gt;{{Lua idirlín |sloinne=Moulson |ainm=Geir |dáta=14 Márta 2026 |teideal=Jürgen Habermas, influential German philosopher, dies at 96 |url=https://apnews.com/article/juergen-habermas-dead-germany-2b541721af6cb19abfaa923359d091b5 |work=AP News |language=en |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |teideal=Jürgen Habermas im Alter von 96 Jahren gestorben |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/juergen-habermas-im-alter-von-96-jahren-gestorben-accg-200633029.html |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |dáta=14 Márta 2026 |language=de |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Cuireadh i reilig Söcking é ar an 20 Márta; ar a iarratas féin, ba é an diagaire Friedrich Wilhelm Graf a thug an tseanmóir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |sloinne=Graf |ainm=Friedrich Wilhelm |teideal=Predigt am Sarge von Jürgen Habermas |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/autoren/friedrich-wilhelm-graf-ueber-juergen-habermas-110853885.html |work=faz.net |dáta=1 Aibreán 2026 |language=de |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Ar an 19 Meitheamh 2026, tionóladh searmanas cuimhneacháin dó sa ''Paulskirche'' in [[Frankfurt]], áit ar labhair Uachtarán na Gearmáine, Frank-Walter Steinmeier.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |teideal=Rede von Bundespräsident Dr. Frank-Walter Steinmeier bei einer Gedenkstunde für Jürgen Habermas am 19. Juni 2026 in Frankfurt am Main |url=https://www.bundesregierung.de/breg-de/service/newsletter-und-abos/bulletin/bpr-gedenken-juegen-habermas-2444386 |work=bundesregierung.de |language=de |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

== Gairm ==
Bhí Habermas ina ollamh in [[Ollscoil Heidelberg]] ó 1962 go 1964, agus in Ollscoil Frankfurt ó 1964 go 1971 agus arís ó 1983 go 1994. Idir 1971 agus 1983 bhí sé ina chomhstiúrthóir ar Institiúid Max Planck in Starnberg, in aice le [[München]].&lt;ref name=&quot;AGSO&quot; /&gt; 

Bronnadh mórán gradam air, ina measc Duais Kyoto in 2004 agus Duais Holberg sa bhliain 2005. In Éirinn, bhronn [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] Bonn Ulysses air, an onóir is airde is féidir leis an gcoláiste a bhronnadh, ar Lá Bloom 2010.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |teideal=UCD awards Ulysses Medal and Honorary Degrees on Bloomsday |url=https://www.ucd.ie/news/2010/06JUN10/170610_bloomsday.html |work=UCD News |dáta=17 Meitheamh 2010 |language=en |dátarochtana=8 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

== Saothar ==
Bhí baint ag Habermas le [[Scoil Frankfurt]]. Dhírigh a shaothar ar bhunsraitheanna na heipistéimeolaíochta agus na teoirice sóisialta; ar an anailís ar an gcaipitleachas forbartha agus ar an [[daonlathas]]; ar an smacht reachta, a phléigh sé i gcomhthéacs criticiúil éabhlóid na sochaí, cé gur fhan sé laistigh de theorainneacha traidisiún an dlí nádúrtha;&lt;ref&gt;Féach Thomas Kupka, [https://www.jstor.org/stable/23999017?seq=1#page_scan_tab_contents Jürgen Habermas' diskurstheoretische Reformulierung des klassischen Vernunftrechts], ''Kritische Justiz'' 27 (1994), lch 461–469. Bhí an leanúnachas le traidisiún an dlí nádúrtha conspóideach ag an am; féach an freagra ó [[:de:Klaus Günther (Jurist)|Klaus Günther]], mac léinn dochtúireachta de chuid Habermas: Diskurstheorie des Rechts oder liberales Naturrecht in diskurstheoretischem Gewande?, ''[https://www.jstor.org/stable/23999018?seq=1#page_scan_tab_contents Kritische Justiz]'' 27 (1994), lch 470–487.&lt;/ref&gt; agus ar an bpolaitíocht chomhaimseartha, go háirithe polaitíocht na Gearmáine. 

I measc a shaothar is tábhachtaí tá ''Strukturwandel der Öffentlichkeit'' (1962), stair shóisialta ar an réimse poiblí, agus ''Theorie des kommunikativen Handelns'' (1981).&lt;ref name=&quot;AP&quot; /&gt;

Ba é cuspóir an chórais theoiriciúil a cheap Habermas a nochtadh go bhfuil féidearthacht an réasúin, na fuascailte agus na cumarsáide réasúnaí criticiúla folaithe in institiúidí nua-aimseartha, agus i gcumas an duine a leasanna réasúnacha a mheá agus a shaothrú.

Bhí cáil ar Habermas as a chuid oibre ar choincheap na nua-aoiseachta, go háirithe i dtaca leis an bplé ar an réasúnú a leag [[Max Weber]] amach ar dtús. Bhí tionchar ag an bpragmatachas Meiriceánach, ag teoiric an ghnímh&lt;ref&gt;Béarla: ''action theory''.&lt;/ref&gt; agus ag an iarstruchtúrachas air.

=== Vincent Morley ===
Sna haistí a scríobh Vincent Morley, deir sé go raibh ról poiblí ag litríocht na Gaeilge san 18ú haois, in aghaidh Habermas agus Joep Leerssen.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cstair.blogspot.com/2012/07/|teideal=Guthanna ón stair|údar=Vincent Morley|dáta=2012-06-07|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cstair.blogspot.com/2015/09/|teideal=An cló, an chaint agus an phoiblíocht|údar=Vincent Morley|dáta=2015-01-09|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;  Dar le Morley, bhí teoiric ag Habermas gur chruthaigh forbairt  na hiriseoireachta i Sasana ag dtús an 18ú céad ‘spás poiblí’ nua inar pléadh ceisteanna a bhain le cúrsaí polaitíochta go hoscailte, rud a chruthaigh ‘tuairim phoiblí’ don chéad uair i stair an domhain.  Ach is meáin chumarsáide thábhachtacha iad an reacaireacht, an amhránaíocht agus téacsanna lámhscríofa agus maíonn Morley go raibh spás poiblí le fáil ann i bhfad roimh an 18ú céad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scribhneoir-a-theann-chun-cogaidh-deas-is-cle-le-daoine-mor-le-ra-a-nglactar-go-saonta-lena-dtuairimi/|teideal=Scríbhneoir a théann chun cogaidh deas is clé le daoine mór le rá a nglactar go saonta lena dtuairimí|údar=Alan Titley|dáta=2020-05-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Scoil Frankfurt]]
* [[Theodor W. Adorno]]
* [[Martin Heidegger]]
* [[Jacques Derrida]]
* [[Michel Foucault]]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Habermas, Jurgen}}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Socheolaithe Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]]
[[Catagóir:Fealsúna Gearmánacha]]
[[Catagóir:Fealsúna an 20ú haois]]
[[Catagóir:Fealsúna an 21ú haois]]
[[Catagóir:Fealsúna polaitiúla]]
[[Catagóir:Fealsúna dlí]]
[[Catagóir:Teoiric chriticiúil]]
[[Catagóir:Scoil Frankfurt]]
[[Catagóir:Acadóirí Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine as Düsseldorf]]</text>
      <sha1>hnpohgxz2x4bqz7nkuhadeur12igm94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Mná gan leathanach ar Vicipéid</title>
    <ns>4</ns>
    <id>95192</id>
    <revision>
      <id>1332614</id>
      <parentid>1331633</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T01:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1332614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217817" sha1="neeae6f1yv6orvgj3j7byplot0opu1o" xml:space="preserve">Seo a leanas liosta mná Éireannacha gan leathanach ar Vicipéid:
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE {
  ?item wdt:P27|wdt:P17|wdt:P495|wdt:P1532 wd:Q27 . 
  FILTER NOT EXISTS {                              # has no en.wikipedia sitelink
    ?wen schema:about ?item .
    ?wen schema:isPartOf &lt;https://ga.wikipedia.org/&gt; .
  }
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .                      # gender: female
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .                            # human
  OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks  
} limit 1000
|sort=P569
|columns=label:name,P18,description,P106,P569,P570,P19,P20,item:nasc wikidata,?linkcount:méid naisc
|thumb=40
|autolist=fallback
|links=red
|summary=itemnumber
}}
{| class='wikitable sortable'
! name
! íomhá
! description
! gairm
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
! áit bháis
! nasc wikidata
! méid naisc
|-
| [[Liadain]]
| 
| file Éireannach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| No/unknown value
| [[Corca Dhuibhne, Barúntacht|Corca Dhuibhne]]
| 
| [[:d:Q4260764|Q4260764]]
| 7
|-
| [[Juliana FitzGerald, Lady of Thomond]]
| 
| uasal Éireannach
| 
| data-sort-value=&quot;1263&quot; | 1263
| data-sort-value=&quot;1300&quot; | 1300-09-24
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3811097|Q3811097]]
| 3
|-
| [[Margaret FitzGerald, Cuntaois Urumhan]]
| [[Íomhá:Unknown early 15th century lady on palimpsest chest tomb of Piers Butler, 8th Earl of Ormond (1467-1539), St Canice's Cathedral, Kilkenny, supposed to represent his wife Margaret Fitzgerald.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1401–1542) ♀; child of [[Gearóid Mór Mac Gearailt]] agus Alison Eustace; spouse of Piers Butler, 8ú hIarla Urumhan
| 
| data-sort-value=&quot;1401&quot; | 15th century
| data-sort-value=&quot;1542&quot; | 1542-08-09
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| [[:d:Q208901|Q208901]]
| 4
|-
| [[Elizabeth Stanhope]]
| [[Íomhá:Elizabeth Countess of Chesterfield.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1640–1665) ♀; child of James Butler, 1st Duke of Ormonde agus Elizabeth Butler; spouse of Philip Stanhope
| 
| data-sort-value=&quot;1640&quot; | 1640-06-29
| data-sort-value=&quot;1665&quot; | 1665-07
| [[Caisleán Chill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q245681|Q245681]]
| 4
|-
| [[Grizel Steevens]]
| [[Íomhá:Grizell Steevens.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht na Breataine Móire|ríocht na breataine móire]] benefactor (1653–1746) ♀
| [[benefactor]]
| data-sort-value=&quot;1653&quot; | 1653
| data-sort-value=&quot;1746&quot; | 1746
| [[Sasana]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1124291|Q1124291]]
| 3
|-
| [[Elizabeth Aldworth]]
| [[Íomhá:MrsAldworth.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] uasal (1692–1773) ♀; child of Arthur St Leger, 1st Viscount Doneraile agus Elizabeth Hayes; spouse of Richard Aldworth
| [[uasal]]
| data-sort-value=&quot;1692&quot; | 1692&lt;br/&gt;1695
| data-sort-value=&quot;1773&quot; | 1773&lt;br/&gt;1772-05-11
| [[Dún ar Aill]]
| [[Contae Chorcaí]]
| [[:d:Q1773537|Q1773537]]
| 11
|-
| [[Elizabeth Griffith]]
| [[Íomhá:Elizabeth griffith.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Bhreatain Bheag|breatnach]] aisteoir stáitse, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], scríbhneoir aistí, drámadóir agus [[Aisteoir|aisteoir]] (1727–1793) ♀
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir aistí]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1727&quot; | 1727-10-11
| data-sort-value=&quot;1793&quot; | 1793-01-05
| [[Sir Forgannwg]]
| [[Cill Dara]]
| [[:d:Q1331217|Q1331217]]
| 8
|-
| [[Nano Nagle]]
| [[Íomhá:Nano Nagle.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] bean rialta Chríostaí, ban-ab (1728–1784) ♀
| [[bean rialta Chríostaí]]
| data-sort-value=&quot;1728&quot; | 1728
| data-sort-value=&quot;1784&quot; | 1784-04-20
| [[Contae Chorcaí]]
| [[Corcaigh]]
| [[:d:Q596669|Q596669]]
| 11
|-
| [[Amelia Curran]]
| 
| péintéir Éireannach (1775–1847)
| [[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1775&quot; | 1775
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[an Róimh]]
| [[:d:Q2842660|Q2842660]]
| 10
|-
| [[Catherine McAuley]]
| [[Íomhá:Photo mcauley.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] duine rialta, [[Bean rialta|bean rialta]] agus [[Altra|altra]] (1778–1841) ♀
| [[duine rialta]]&lt;br/&gt;[[bean rialta]]&lt;br/&gt;[[altra]]
| data-sort-value=&quot;1778&quot; | 1778-09-29
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-11-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q2736460|Q2736460]]
| 15
|-
| [[Anna Doyle Wheeler]]
| [[Íomhá:Anna Doyle Wheeler.jpg|center|40px]]
| ceoltóir agus gníomhaí ar son cearta na mban
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[gníomhaí ar son chearta na mban]]&lt;br/&gt;[[sufraigéid]]&lt;br/&gt;[[salonnière]]&lt;br/&gt;[[fealsamh]]&lt;br/&gt;[[feimineach]]
| data-sort-value=&quot;1785&quot; | 1785
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848-05-07
| [[Contae Thiobraid Árann]]
| [[Camden Town]]
| [[:d:Q4766969|Q4766969]]
| 12
|-
| [[Anna Maria Hall]]
| [[Íomhá:Forlorn-hope-amhall.png|center|40px]]
| úrscéalaí Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]&lt;br/&gt;[[eagarthóir]]&lt;br/&gt;[[daonchara]]
| data-sort-value=&quot;1800&quot; | 1800-01-06
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-01-30
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Molesey]]
| [[:d:Q562000|Q562000]]
| 16
|-
| [[Barbara Arbuthnott]]
| [[Íomhá:Barbara Arbuthnott og Lars Olsen Hoås SU-L01.0296 (cropped).jpg|center|40px]]
| scríbhneoir
| [[feirmeoir]]
| data-sort-value=&quot;1822&quot; | 1822-09-05
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-28
| [[An Teampall Mór]]
| [[Sunndal]]
| [[:d:Q4858720|Q4858720]]
| 4
|-
| [[Ismania Nugent]]
| [[Íomhá:Ismania Catherine FitzRoy, Baroness Southampton.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] bean choimhdeachta, Lady of the Bedchamber (1838–1918) ♀; child of Walter Nugent, 1st Baron Nugent agus Georgiana Elizabeth Jenkinson; spouse of Charles FitzRoy, 3rd Baron Southampton
| [[bean choimhdeachta]]
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-09-23
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-08-18
| [[Éire]]
| 
| [[:d:Q3802599|Q3802599]]
| 3
|-
| [[Joanna Hiffernan]]
| [[Íomhá:Courbe Portrait de Jo.jpg|center|40px]]
| mainicín Éireannach
| [[mainicín ealaíne]]&lt;br/&gt;[[péintéir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century&lt;br/&gt;1903
| [[Luimneach]]
| [[Holborn]]
| [[:d:Q457483|Q457483]]
| 16
|-
| [[Ellen (Nellie) Cashman]]
| [[Íomhá:Ellen Cashman.gif|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] taiscéalaí, bialannaí agus prospector (1845–1925) ♀; Alaska Women's Hall of Fame, Arizona Women's Hall of Fame, National Cowgirl Museum and Hall of Fame agus Alaska Mining Hall of Fame
| [[taiscéalaí]]&lt;br/&gt;[[bialannaí]]&lt;br/&gt;[[prospector]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-08-25
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-01-04
| [[An Cóbh]]
| [[Victoria, an Cholóim Bhriotanach|Victoria]]
| [[:d:Q602294|Q602294]]
| 9
|-
| [[Annie Jessy Curwen]]
| 
| múinteoir ceoil Éireannach
| [[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q4769321|Q4769321]]
| 1
|-
| [[Fanny Parnell]]
| [[Íomhá:Miss Fanny Parnell 1882.jpg|center|40px]]
| file Éireannach (1848 – 1882)
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[file]]
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848-09-04
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-07-20
| [[Contae Chill Mhantáin]]
| 
| [[:d:Q3066476|Q3066476]]
| 5
|-
| [[George Egerton]]
| [[Íomhá:George Egerton in the 1930s.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[An Astráil|astrálach]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], drámadóir, [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] agus aistritheoir (1859–1945) ♀; child of John Joseph Dunne agus Elizabeth George; spouse of Reginald Edward Golding Bright, Henry Peter Higginson agus Egerton Clairmonte
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[aistritheoir]]
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-12-14&lt;br/&gt;1860
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-12
| [[an Astráil]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q273207|Q273207]]
| 10
|-
| [[May Langrishe]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-12-31
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-24
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [[Charmouth]]
| [[:d:Q1727762|Q1727762]]
| 4
|-
| [[Louisa Martin]]
| [[Íomhá:Mollie martin.jpg|center|40px]]
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-09-03
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-24
| [[An Dúcharraig]]
| [[Port Rois]]
| [[:d:Q1395948|Q1395948]]
| 13
|-
| [[Lena Rice]]
| [[Íomhá:Lena rice.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] imreoir leadóige (1866–1907) ♀
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-06-21
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-21
| [[Loch Ceann]]
| [[Loch Ceann]]
| [[:d:Q267303|Q267303]]
| 22
|-
| [[Aleen Cust]]
| [[Íomhá:Aleen Cust portrait.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Tréidlia|tréidlia]] (1868–1937) ♀; child of Sir Leopold Cust, 2nd Baronet agus Charlotte Sobieske Isabel Bridgeman
| [[tréidlia]]
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
| [[Iamáice]]
| [[:d:Q4714359|Q4714359]]
| 7
|-
| [[Annie Patterson]]
| 
| orgánaí agus cumadóir ceoil
| [[ceoleolaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir ceoil]]&lt;br/&gt;[[orgánaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[léachtóir]]
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-10-27
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-16
| [[An Lorgain]]
| [[Corcaigh]]
| [[:d:Q4769404|Q4769404]]
| 7
|-
| [[M. Obré]]
| [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739841|Q55739841]]
| 1
|-
| [[Ethel Hobday]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[pianódóir]]
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-11-28
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-10
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4498564|Q4498564]]
| 2
|-
| [[Annie M. P. Smithson]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[cnáimhseach]]&lt;br/&gt;[[údar]]&lt;br/&gt;[[altra]]&lt;br/&gt;[[gníomhaí polaitiúil]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-09-26
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-21
| [[Dumhach Thrá]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q4769366|Q4769366]]
| 3
|-
| [[Annie Moore]]
| [[Íomhá:Annie Moore.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] person (1874–1924) ♀
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-04-24
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-06
| [[Corcaigh]]
| [[Manhattan]]
| [[:d:Q529195|Q529195]]
| 6
|-
| [[Hilda Chater]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir fichille (1874–1968) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-08-28
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-27
| 
| 
| [[:d:Q105722375|Q105722375]]
| 4
|-
| [[Bickford]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739807|Q55739807]]
| 0
|-
| [[T. D. Good-Carroll]]
| [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-11-01
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-21
| [[An Charraig Dhubh]]
| [[Droichead na Dothra]]
| [[:d:Q27044123|Q27044123]]
| 3
|-
| [[Sara Allgood]]
| [[Íomhá:Sara Allgood 1939.JPG|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-30&lt;br/&gt;1883
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-13
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Woodland Hills]]
| [[:d:Q238070|Q238070]]
| 30
|-
| [[Mary Dickenson-Auner]]
| 
| cumadóir Éireannach
| [[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[veidhleadóir]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-24
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-25
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Vín]]
| [[:d:Q1719083|Q1719083]]
| 4
|-
| [[Irene Hamilton]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739833|Q55739833]]
| 0
|-
| [[Manders]]
| [[Íomhá:Mrs Manders.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739843|Q55739843]]
| 1
|-
| [[Hazlett]]
| [[Íomhá:Irish International Badminton team 1909.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q84044654|Q84044654]]
| 1
|-
| [[Louisa Plews]]
| [[Íomhá:Irish International Badminton team 1912.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-10
| 
| [[Baile na Lobhar]]
| [[:d:Q55739855|Q55739855]]
| 1
|-
| [[Beatrice Elvery]]
| [[Íomhá:William Orpen Bridgit.JPG|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] péintéir, ealaíontóir gloine daite, dealbhóir agus maisitheoir (fl. 1904–1970) (1881–1970) ♀
| [[péintéir]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir gloine daite]]&lt;br/&gt;[[dealbhóir]]&lt;br/&gt;[[maisitheoir]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-04-30
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-05-21
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4877145|Q4877145]]
| 4
|-
| [[Storey]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739860|Q55739860]]
| 0
|-
| [[Brigid Tunney]]
| 
| amhránaí sean-nóis Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Rushen]]
| 
| [[:d:Q4967857|Q4967857]]
| 1
|-
| [[H. Pigot]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q65554314|Q65554314]]
| 0
|-
| [[C. Johnstone]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q27574560|Q27574560]]
| 0
|-
| [[Nora Lambert]]
| [[Íomhá:Miss Lambert.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q65554502|Q65554502]]
| 1
|-
| [[F. O. D. Trench]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q27574551|Q27574551]]
| 0
|-
| [[E. F. Stewart]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739822|Q55739822]]
| 0
|-
| [[Bridget Dowling]]
| [[Íomhá:Bridget Dowling Hitler NYWTS.jpg|center|40px]]
| céilí Alois Hitler
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-03
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-18
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Long Island]]
| [[:d:Q454576|Q454576]]
| 16
|-
| [[Patricia Collinge]]
| [[Íomhá:Patricia-collinge-trailer.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-20
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-10
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| [[:d:Q177208|Q177208]]
| 20
|-
| [[Kitty Kiernan]]
| [[Íomhá:Kitty Kiernan.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] réabhlóidí agus gníomhaí (1892–1945) ♀
| [[réabhlóidí]]&lt;br/&gt;[[gníomhaí]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-01-26
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-07-24
| [[Gránard]]
| 
| [[:d:Q4581421|Q4581421]]
| 10
|-
| [[Dorothy Colpoys]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-26
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| [[Surrey]]
| [[Devon]]
| [[:d:Q27783241|Q27783241]]
| 2
|-
| [[A. M. Head]]
| [[Íomhá:Mrs A.M. Head.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q15290937|Q15290937]]
| 4
|-
| [[Enid Starkie]]
| 
| léirmheastóir liteartha Éireannach
| [[múinteoir ollscoile]]&lt;br/&gt;[[beathaisnéisí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[focleolaí]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-18
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-21
| [[Cill Iníon Léinín]]
| [[Oxford]]
| [[:d:Q1343100|Q1343100]]
| 3
|-
| [[Ninette de Valois]]
| [[Íomhá:Ninette de Valois (1974).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] damhsóir bailé, cóiréagrafaí, leabhrógaí, máistir bailé, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], múinteoir bailé, [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], ballet director agus damhsóir (1898–2001) ♀; Chevalier de la Légion d'honneur‎, Gradam Laurence Olivier, Dame Commander of the Order of the British Empire, Duais Erasmus, Companion of Honour, Ord Fiúntais, Bonn Albert, Society of London Theatre Special Award, Critics' Circle Award for Distinguished Service to the Arts agus Queen Elizabeth II Coronation Award; member of Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá; child of Thomas Robert Alexander Stannus agus Elizabeth Graydon Smith; spouse of Arthur Blackall Connell
| [[damhsóir bailé]]&lt;br/&gt;[[cóiréagrafaí]]&lt;br/&gt;[[leabhrógaí]]&lt;br/&gt;[[máistir bailé]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir bailé]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[ballet director]]&lt;br/&gt;[[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-06-06
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-08
| [[Baile Coimín]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q234436|Q234436]]
| 34
|-
| [[Elizabeth Bowen]]
| [[Íomhá:Elizabeth Bowen (cropped).png|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[gearrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-06-07
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-02-22
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q235308|Q235308]]
| 46
|-
| [[Eileen Percy]]
| [[Íomhá:Eileen Percy - Aug 14 1920 EH.jpg|center|40px]]
| aisteoir Gael-Mheiriceánach (1900-1973)
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-08-21
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-29
| [[Béal Feirste]]
| [[Los Angeles, California|Los Angeles]]
| [[:d:Q2070491|Q2070491]]
| 12
|-
| [[D. Anderson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739817|Q55739817]]
| 0
|-
| [[D. Pilkington]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739819|Q55739819]]
| 0
|-
| [[Muriel Homan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739840|Q55739840]]
| 0
|-
| [[Iris Origo]]
| [[Íomhá:Iris Origo Donata.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir Briotanach
| [[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[feirmeoir]]&lt;br/&gt;[[beathaisnéisí]]&lt;br/&gt;[[dialannaí]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-15
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-28
| [[Gloucestershire]]
| [[Siena]]
| [[:d:Q518613|Q518613]]
| 8
|-
| [[Mary Katherine Herbert]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] spiaire agus gníomhaire SOE (1903–1983) ♀; spouse of Claude de Baissac
| [[spiaire]]&lt;br/&gt;[[gníomhaire SOE]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-01
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-23
| [[Cas-gwent]]
| [[Frant]]
| [[:d:Q3296186|Q3296186]]
| 6
|-
| [[Ellen Organ]]
| [[Íomhá:Little Nellie of Holy God.gif|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misteach agus visionary (1903–1908) ♀
| [[misteach]]&lt;br/&gt;[[visionary]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-08-24
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-02-02
| [[Port Láirge]]
| [[Corcaigh]]
| [[:d:Q3337916|Q3337916]]
| 5
|-
| [[Derreen Good]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-15
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q55739818|Q55739818]]
| 1
|-
| [[Norma Stoker]]
| [[Íomhá:Norma Stoker.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir leadóige]]&lt;br/&gt;[[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-03-26
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-08-21
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1999289|Q1999289]]
| 5
|-
| [[Olive Wilson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q2019968|Q2019968]]
| 2
|-
| [[Edel Quinn]]
| [[Íomhá:Edel Quinn.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misinéir (1907–1944) ♀
| [[misinéir]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-09-14
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-05-12
| [[Ceann Toirc]]
| [[Nairobi]]
| [[:d:Q443996|Q443996]]
| 15
|-
| [[G. Good]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q65554295|Q65554295]]
| 0
|-
| [[Christabel Bielenberg]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[An Ghearmáin|gearmánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus trodaí frithbheartaíochta (1909–2003) ♀; Commander's Cross of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany; child of Percy Collingwood Burton agus Christabel Rose Harmsworth; spouse of Peter Bielenberg agus Peter Bielenberg
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[trodaí frithbheartaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-18
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-11-02
| [[Londain]]
| [[An Tulach]]
| [[:d:Q97287|Q97287]]
| 7
|-
| [[Margaret Kelly]]
| [[Íomhá:MargaretKellyYoung.JPG|center|40px]]
| damhsóir Éireannach
| [[bainisteoir]]&lt;br/&gt;[[cóiréagrafaí]]&lt;br/&gt;[[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-06-24
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[16ú arrondissement Pháras]]
| [[:d:Q1747577|Q1747577]]
| 8
|-
| [[Eileen Goulding]]
| [[Íomhá:Irish Leinster Interprovincial Badminton team 1936.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910s
| 
| 
| 
| [[:d:Q84044350|Q84044350]]
| 1
|-
| [[Billy Kelly]]
| [[Íomhá:Billie Kelly.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910s
| 
| 
| 
| [[:d:Q84044367|Q84044367]]
| 1
|-
| [[Mavis Macnaughton]]
| [[Íomhá:Mavis Hamilton.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-14
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11
| [[Ráth Domhnaigh]]
| 
| [[:d:Q1647577|Q1647577]]
| 5
|-
| [[G. Carty]]
| [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554294|Q65554294]]
| 1
|-
| [[Marguerite Dockrell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (1912–1983) ♀; child of [[Henry Morgan Dockrell]]
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-10
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Northampton]]
| [[:d:Q23936583|Q23936583]]
| 4
|-
| [[Geraldine Fitzgerald]]
| [[Íomhá:Geraldine-Fitzgerald-August-1944.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir drámaíochta]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-24
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-07-17
| [[Na Clocha Liatha]]
| [[Upper East Side]]
| [[:d:Q236396|Q236396]]
| 38
|-
| [[Anita Leslie]]
| 
| beathaisnéisí Éireannach
| [[beathaisnéisí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[údar]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-11-21
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-11-05
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| [[Oranmore Castle]]
| [[:d:Q4765648|Q4765648]]
| 2
|-
| [[Joyce Redman]]
| 
| aisteoir Angla-Éireannach
| [[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amharclannóir]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-12-09
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-10
| [[Gosforth]]
| [[Pembury]]
| [[:d:Q442956|Q442956]]
| 17
|-
| [[Dorothy Donaldson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[imreoir haca]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-04
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q1250293|Q1250293]]
| 4
|-
| [[Bridie O'Flaherty]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-10-27
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-01-12
| 
| [[Gaillimh]]
| [[:d:Q914007|Q914007]]
| 2
|-
| [[Maeve Brennan]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[léirmheastóir liteartha]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[colúnaí]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-01-06
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-01
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| [[:d:Q1883652|Q1883652]]
| 9
|-
| [[Margaret Barry]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[bainseóí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| [[Corcaigh]]
| [[Baile Labhráis]]
| [[:d:Q2073268|Q2073268]]
| 4
|-
| [[Darina Laracy]]
| 
| iriseoir agus scríbhneoir Éireannach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aistritheoir]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-30
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-07-25
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[an Róimh]]
| [[:d:Q3702544|Q3702544]]
| 4
|-
| [[Marie Kean]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-06-27
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-29
| [[An Ros, Contae Bhaile Átha Cliath|An Ros]]
| [[Domhnach Broc]]
| [[:d:Q3292619|Q3292619]]
| 7
|-
| [[Josie MacAvin]]
| 
| dearthóir seit
| [[dearthóir léiriúchán]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-04-23
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-01-26
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile na Manach]]
| [[:d:Q178716|Q178716]]
| 9
|-
| [[Barbara Good]]
| [[Íomhá:Barbara J. Good.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| 
| 
| 
| [[:d:Q807442|Q807442]]
| 3
|-
| [[Elizabeth Shaw]]
| [[Íomhá:Elizabeth Shaw (1989) by Guenter Prust.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scigealaíontóir, maisitheoir, cartúnaí, maisitheoir, ealaíontóir grafach, [[Grianghrafadóir|grianghrafadóir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus scríbhneoir litríocht pháistí (1920–1992) ♀; Gutenberg Prize; spouse of René Graetz
| [[scigealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[maisitheoir]]&lt;br/&gt;[[cartúnaí]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir grafach]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-05-04
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-27
| [[Béal Feirste]]
| [[Beirlín]]
| [[:d:Q1331314|Q1331314]]
| 3
|-
| [[Eilís Dillon]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-03-07
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-19
| [[Gaillimh]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1567235|Q1567235]]
| 9
|-
| [[Nora Conway]]
| [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920s
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010s
| 
| 
| [[:d:Q6457791|Q6457791]]
| 3
|-
| [[B. Potter]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920s
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739806|Q55739806]]
| 0
|-
| [[Leland Bardwell]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-02-25
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-06-28
| [[Chennai]]
| [[Sligeach]]
| [[:d:Q1816611|Q1816611]]
| 4
|-
| [[Kathleen Ryan]]
| [[Íomhá:Kathleen Ryan (in &quot;Odd Man Out&quot;).png|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-08
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-11&lt;br/&gt;1985-11-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q3194084|Q3194084]]
| 7
|-
| [[V. H. Gillespie]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554623|Q65554623]]
| 0
|-
| [[Mary Catherine Tinney]]
| 
| taidhleoir Éireannach
| [[taidhleoir]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-02-15
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-22
| [[Albain]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1410325|Q1410325]]
| 3
|-
| [[Sheila Manahan]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-01-01
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-03-29
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q1414336|Q1414336]]
| 4
|-
| [[Anna Manahan]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-10-18
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-03-08
| [[Contae Phort Láirge]]
| [[Port Láirge]]
| [[:d:Q2358194|Q2358194]]
| 7
|-
| [[Peggy Cummins]]
| [[Íomhá:Peggy Cummins. Promotion 1950.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach a rugadh sa Bhreatain Bheag
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-12-18
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-29
| [[Prestatyn]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q441467|Q441467]]
| 20
|-
| [[Doreen Keogh]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-05-02&lt;br/&gt;1924-04-10
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Mhic Andáin]]
| [[:d:Q2018740|Q2018740]]
| 5
|-
| [[B. Curran]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554200|Q65554200]]
| 0
|-
| [[Anne McCaffrey]]
| [[Íomhá:Anne McCaffrey 2005.JPG|center|40px]]
| úrscéalaí Gael-Mheiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir ficsean eolaíochta]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-04-01
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-21
| [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]
| [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]]
| [[:d:Q233046|Q233046]]
| 41
|-
| [[Alice Glenn]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-17
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-12-16
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Deilginis]]
| [[:d:Q2646906|Q2646906]]
| 2
|-
| [[Jean Kennedy Smith]]
| [[Íomhá:Jean Kennedy c1953.jpg|center|40px]]
| taidhleoir Gael-Mheiriceánach
| [[taidhleoir]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-20
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-17
| [[Bostún, Massachusetts|Bostún]]
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| [[:d:Q272401|Q272401]]
| 30
|-
| [[Mona Baptiste]]
| 
| [[Oileán na Tríonóide agus Tobága|Oileán na Tríonóide agus Tobága]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Amhránaí|amhránaí]] agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1949–) (1928–1993) ♀; spouse of William Morrison
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-06-21
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-25
| [[Oileán na Tríonóide]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1662382|Q1662382]]
| 6
|-
| [[Kitty Hayes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Ceoltóir|ceoltóir]] (1928–2008) ♀
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-17
| 
| 
| [[:d:Q1949254|Q1949254]]
| 3
|-
| [[Maeve Kyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir haca, rábálaí agus reathaí meánfhaid (1928–2025) ♀; Oifigeach Ord Impireacht na Breataine
| [[imreoir haca]]&lt;br/&gt;[[rábálaí]]&lt;br/&gt;[[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-06
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-23
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q6729406|Q6729406]]
| 6
|-
| [[Sheila Smyth]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| 
| 
| 
| [[:d:Q27793294|Q27793294]]
| 0
|-
| [[Catherine Gaskin]]
| 
| úrscéalaí Gael-Astráileach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-02
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-06
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]&lt;br/&gt;[[Dundalk Bay]]
| [[Sydney]]
| [[:d:Q513055|Q513055]]
| 7
|-
| [[Esme Mercer]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| 
| 
| 
| [[:d:Q27672134|Q27672134]]
| 0
|-
| [[R. Gibson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554544|Q65554544]]
| 0
|-
| [[Jennifer Johnston]]
| [[Íomhá:Jennifer Johnston (novelist).png|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-01-12
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Dún Laoghaire]]
| [[:d:Q526219|Q526219]]
| 16
|-
| [[Yvonne Kelly]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930s
| 
| 
| 
| [[:d:Q1547285|Q1547285]]
| 2
|-
| [[Susan Devlin]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| 
| [[Winnipeg]]
| 
| [[:d:Q2363393|Q2363393]]
| 4
|-
| [[Yvonne Barr]]
| 
| víreolaí Éireannach
| [[vireolaí]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-11
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-13
| [[Ceatharlach]]
| [[Melbourne]]
| [[:d:Q456705|Q456705]]
| 13
|-
| [[Anne Donnelly]]
| 
| péintéir Éireannach
| [[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q1117247|Q1117247]]
| 3
|-
| [[J. Duncan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554344|Q65554344]]
| 0
|-
| [[Jean Lawless]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| 
| 
| 
| [[:d:Q13481865|Q13481865]]
| 2
|-
| [[Audrey Dalton]]
| [[Íomhá:Audrey Dalton Wagon Train 1959.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q439915|Q439915]]
| 19
|-
| [[Ann Ormonde]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-20
| 
| [[Coill Mhic Thomáisín]]
| 
| [[:d:Q263468|Q263468]]
| 2
|-
| [[Nuala Fennell]]
| [[Íomhá:Nuala Fennell, April 1983 (cropped).jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-25
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Bóthar Mhuirfean]]
| [[:d:Q526634|Q526634]]
| 5
|-
| [[Mary Bryan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-10-26
| [[Trá Lí]]
| 
| [[:d:Q1906224|Q1906224]]
| 2
|-
| [[Morgan Llywelyn]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir ficsean eolaíochta]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-03
| 
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| 
| [[:d:Q3862976|Q3862976]]
| 5
|-
| [[Elizabeth Shaughnessy]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] imreoir fichille (*1937) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| 
| 
| 
| [[:d:Q5363498|Q5363498]]
| 2
|-
| [[Carmencita Hederman]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-10-23
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1043753|Q1043753]]
| 4
|-
| [[Deirdre O'Connell]]
| 
| ban-aisteoir agus amhránaí Gael-Mheiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-16
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-09
| [[South Bronx]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q2916434|Q2916434]]
| 5
|-
| [[Gemma O'Connor]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[athchóiritheoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1501154|Q1501154]]
| 4
|-
| [[Lena Rea]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| 
| 
| [[:d:Q1817335|Q1817335]]
| 2
|-
| [[Aideen O'Kelly]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-09-05
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-22
| [[Deilginis]]
| [[Englewood]]
| [[:d:Q4696760|Q4696760]]
| 2
|-
| [[Joan McCloy]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| 
| 
| [[:d:Q6519433|Q6519433]]
| 2
|-
| [[Fidelma Macken]]
| 
| breitheamh Éireannach
| [[breitheamh]]&lt;br/&gt;[[múinteoir ollscoile]]&lt;br/&gt;[[abhcóide]]&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1411301|Q1411301]]
| 4
|-
| [[Maureen Mockford]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-27
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-01-12
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q13481867|Q13481867]]
| 3
|-
| [[Claire Walsh]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-27&lt;br/&gt;1942-07-27
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-06-23
| 
| 
| [[:d:Q42294660|Q42294660]]
| 2
|-
| [[Jane Leslie]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554348|Q65554348]]
| 0
|-
| [[Mary Dinan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-11-02
| 
| 
| [[:d:Q6780729|Q6780729]]
| 1
|-
| [[Mary White]]
| 
| polaiteoir Éireannach (Fianna Fáil)
| [[polaiteoir]]&lt;br/&gt;[[duine den lucht gnó]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-07
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-04
| [[Dún Dealgan]]
| [[Dún Droma]]
| [[:d:Q530899|Q530899]]
| 5
|-
| [[Margaret Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1944) ♀
| [[cliathreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q41446936|Q41446936]]
| 1
|-
| [[Mary Upton]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-05-30
| 
| [[Cill Rois]]
| 
| [[:d:Q540353|Q540353]]
| 4
|-
| [[Mary Freehill]]
| [[Íomhá:Mary Freehill PES Group meeting 2019.jpg|center|40px]]
| méara Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-22
| 
| [[Béal Átha Conaill]]
| 
| [[:d:Q1906258|Q1906258]]
| 3
|-
| [[Kate Walsh]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-01
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-24
| [[Cill Droichid]]
| [[Contae Chill Dara]]
| [[:d:Q2463581|Q2463581]]
| 3
|-
| [[Kay McCarthy]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3814074|Q3814074]]
| 1
|-
| [[Anne Harris]]
| 
| iriseoir Éireannach
| [[iriseoir]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q4768421|Q4768421]]
| 2
|-
| [[Sinéad Cusack]]
| [[Íomhá:Sinead cusack 2021 1.jpg|center|40px]]
| aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-18
| 
| [[Deilginis]]
| 
| [[:d:Q224782|Q224782]]
| 18
|-
| [[Clare Boylan]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-21
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-16
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q4090437|Q4090437]]
| 7
|-
| [[Ann Murray]]
| [[Íomhá:Curtain Call (6766562451).jpg|center|40px]]
| amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-08-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q462570|Q462570]]
| 10
|-
| [[Mary Bergin]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-13
| 
| [[Seanchill]]
| 
| [[:d:Q1627129|Q1627129]]
| 5
|-
| [[Sorcha Cusack]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3491160|Q3491160]]
| 20
|-
| [[Mary Tracey-Purcell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1949) ♀
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q42293853|Q42293853]]
| 4
|-
| [[Maxi]]
| 
| DJ, aisteoir agus ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q510649|Q510649]]
| 10
|-
| [[Wendy Donnelly]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950s
| 
| 
| 
| [[:d:Q2559274|Q2559274]]
| 1
|-
| [[Pádraigín Ní Uallacháin]]
| [[Íomhá:Pádraigín Ní Uallacháin.jpg|center|40px]]
| amhránaí agus ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[acadóir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-23
| 
| [[Contae Lú]]
| 
| [[:d:Q2729382|Q2729382]]
| 4
|-
| [[Brigid Boden]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 20th century
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4967845|Q4967845]]
| 1
|-
| [[Dorothy Cunningham]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| 
| [[:d:Q26955634|Q26955634]]
| 1
|-
| [[F. Cunningham]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554280|Q65554280]]
| 0
|-
| [[Aileen Noonan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1950) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| 
| [[:d:Q110160815|Q110160815]]
| 2
|-
| [[Sarah Ludford, Baroness Ludford]]
| [[Íomhá:Official portrait of Baroness Ludford crop 2, 2024.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Briotanach (rugadh 1951)
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-14
| 
| [[Halesworth]]
| 
| [[:d:Q336425|Q336425]]
| 11
|-
| [[Adele King]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q4681892|Q4681892]]
| 1
|-
| [[Ann McQuaid]]
| 
| curachóir Éireannach
| [[canúálaí]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-08-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q4766565|Q4766565]]
| 1
|-
| [[Anne Anderson]]
| [[Íomhá:Anne Anderson (cropped).jpg|center|40px]]
| taidhleoir Éireannach
| [[taidhleoir]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07
| 
| [[Cluain Meala]]
| 
| [[:d:Q564938|Q564938]]
| 6
|-
| [[Barbara Beckett]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03
| 
| [[Tuaisceart Éireann]]
| 
| [[:d:Q807346|Q807346]]
| 3
|-
| [[Antoinette McKenna]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-25
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| 
| 
| [[:d:Q4775594|Q4775594]]
| 1
|-
| [[Diane Underwood]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| 
| 
| 
| [[:d:Q26958541|Q26958541]]
| 1
|-
| [[Ann O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-03
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27881115|Q27881115]]
| 2
|-
| [[Vivienne Smith]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27886476|Q27886476]]
| 2
|-
| [[Nollaig Casey]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[fidléir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q2469858|Q2469858]]
| 3
|-
| [[Bairbre Dowling]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-27
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-20
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Manhattan]]
| [[:d:Q2879967|Q2879967]]
| 3
|-
| [[Cornelia Hayes O'Herlihy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]] agus [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] (*1953) ♀; spouse of Lorcan O'Herlihy
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q2997473|Q2997473]]
| 1
|-
| [[Ann Buckley]]
| 
| scoláire Éireannach
| [[údar]]&lt;br/&gt;[[ceoleolaí]]&lt;br/&gt;[[staraí]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q4766291|Q4766291]]
| 3
|-
| [[Áine Brady]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-09-08
| 
| [[Contae na Gaillimhe]]
| 
| [[:d:Q249955|Q249955]]
| 3
|-
| [[Síle de Valera]]
| [[Íomhá:Síle de Valera 1981 01.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q436181|Q436181]]
| 8
|-
| [[Bairbre de Brún]]
| [[Íomhá:Bairbre de Brún 2008-10-19 Strasbourg (cropped).jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q450673|Q450673]]
| 10
|-
| [[Geraldine Brannigan]]
| 
| iomaitheoir Eurovision 1975
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| [[Cluain Tarbh]]
| 
| [[:d:Q451689|Q451689]]
| 8
|-
| [[Rynagh O'Grady]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02-08
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q3453946|Q3453946]]
| 7
|-
| [[Catherine Dunne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (*1954) ♀
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3663581|Q3663581]]
| 5
|-
| [[Mary Geaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca, camogie player agus imreoir peile Gaelaí (*1954) ♀
| [[imreoir haca]]&lt;br/&gt;[[camogie player]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Gaelaí]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-06
| 
| [[Oileán Ciarraí]]
| 
| [[:d:Q6779624|Q6779624]]
| 1
|-
| [[Christine Fulcher]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1954) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q27922118|Q27922118]]
| 2
|-
| [[Bríd Brennan]]
| [[Íomhá:Brid Brennan - Day 3 diff 2025.png|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q913526|Q913526]]
| 9
|-
| [[Alexandra Colen]]
| [[Íomhá:AlexandraColen1996.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach-Beilgeach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2833256|Q2833256]]
| 4
|-
| [[Adi Roche]]
| [[Íomhá:Adi Roche 2024.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-11
| 
| [[Cluain Meala]]
| 
| [[:d:Q4682618|Q4682618]]
| 16
|-
| [[Anna Livia Julian Brawn]]
| [[Íomhá:Anna Livia in Nedlands (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] aistritheoir, [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] agus teangeolaí (1955–2007) ♀; child of Patrick St. John Pavier Brawn agus Dympna Monica Porter; notable work Minimax
| [[aistritheoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[teangeolaí]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-11-13
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-08-07
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[California]]
| [[:d:Q4767237|Q4767237]]
| 5
|-
| [[Mary Coughlan]]
| [[Íomhá:Marycoughlan.JPG|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Amhránaí|amhránaí]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]], ceoltóir snagcheoil, ealaíontóir taifeadta agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1984–) (*1956) ♀; spouse of Frank Bonadio
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir snagcheoil]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-05
| 
| [[Contae na Gaillimhe]]
| 
| [[:d:Q369823|Q369823]]
| 9
|-
| [[Máire Ní Chathasaigh]]
| [[Íomhá:Máire Ní Chathasaigh 2026-10-08-07.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[craoltóir]]&lt;br/&gt;[[cláirseoir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| [[Droichead na Bandan]]
| 
| [[:d:Q975053|Q975053]]
| 3
|-
| [[Kathleen O'Beirne]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-18
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1736283|Q1736283]]
| 2
|-
| [[Máire Breatnach]]
| 
| fidléir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[fidléir]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[méarchláraí]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3331954|Q3331954]]
| 4
|-
| [[Anne O'Brien]]
| 
| peileadóir
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[bainisteoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-25
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-08-29
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[an Róimh]]
| [[:d:Q4768690|Q4768690]]
| 6
|-
| [[Linda Andrews]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| 
| 
| [[:d:Q27036227|Q27036227]]
| 1
|-
| [[Brenda McGrory]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (1956–2025) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-29
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-25
| 
| 
| [[:d:Q27927243|Q27927243]]
| 2
|-
| [[Lynn McCrave]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554433|Q65554433]]
| 0
|-
| [[Geraldine Feeney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] polaiteoir, Seanadóir na hÉireann (*1957) ♀
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-09
| 
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
| 
| [[:d:Q304576|Q304576]]
| 2
|-
| [[Siobhán McCarthy]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q969376|Q969376]]
| 2
|-
| [[Alison Browner]]
| 
| amhránaí agus amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1490059|Q1490059]]
| 4
|-
| [[Angela Downey]]
| 
| imreoir camógaíochta Éireannach
| [[lúthchleasaí]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q4762431|Q4762431]]
| 1
|-
| [[Ann Downey]]
| 
| imreoir camógaíochta
| [[lúthchleasaí]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q4766370|Q4766370]]
| 1
|-
| [[Bronwen Maher]]
| [[Íomhá:Bronwen Maher with Joseph Healy and Romayne Phoenix.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q4974118|Q4974118]]
| 1
|-
| [[Regina Joyce]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q7308488|Q7308488]]
| 3
|-
| [[Ann Crossan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| 
| 
| 
| [[:d:Q26958736|Q26958736]]
| 0
|-
| [[Aisling O'Leary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q27922111|Q27922111]]
| 2
|-
| [[Deirdre Sheehan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q27995560|Q27995560]]
| 2
|-
| [[Louise Richardson]]
| [[Íomhá:Louise Richardson.jpg|center|40px]]
| eolaí polaitíochta Éireannach
| [[ollamh]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-08
| 
| [[Trá Mhór]]
| 
| [[:d:Q440934|Q440934]]
| 12
|-
| [[Maura O'Connell]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-16
| 
| [[Inis (baile)|Inis]]
| 
| [[:d:Q2285213|Q2285213]]
| 5
|-
| [[Aisling Walsh]]
| [[Íomhá:Aisling Walsh.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir agus stiúrthóir scannán Éireannach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2443145|Q2443145]]
| 12
|-
| [[Niamh Parsons]]
| [[Íomhá:Niamh-Parsons-08.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2502492|Q2502492]]
| 4
|-
| [[Olivia Musgrave]]
| 
| dealbhóir Éireannach
| [[dealbhóir]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3881841|Q3881841]]
| 2
|-
| [[Ailish Smyth]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1958) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q29997026|Q29997026]]
| 1
|-
| [[Michèle Burke]]
| 
| [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] smideoir agus [[Mainicín faisin|mainicín]] (fl. 1980–) (1959–2025) ♀; Duais Emmy agus Duais an Acadaimh don smideadh agus gruagaireacht is fearr
| [[smideoir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-26
| [[Cill Dara]]
| [[Los Angeles, California|Los Angeles]]
| [[:d:Q518417|Q518417]]
| 10
|-
| [[Kate Thompson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], aisteoir stáitse agus [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] (*1959) ♀
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q960202|Q960202]]
| 4
|-
| [[Carey May Edge]]
| 
| [[Ceanada|Ceanadach]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-07-19
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1035934|Q1035934]]
| 5
|-
| [[Margaret M. Murnane]]
| 
| fisiceoir Éireannach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir ollscoile]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-23
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q1894870|Q1894870]]
| 10
|-
| [[Niamh Cusack]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-10-20
| 
| [[Deilginis]]
| 
| [[:d:Q4411986|Q4411986]]
| 16
|-
| [[Bridget Flannery]]
| 
| ealaíontóir Éireannach
| [[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| 
| 
| [[:d:Q4966715|Q4966715]]
| 1
|-
| [[Brigitte Le Juez]]
| 
| scoláire Éireannach
| [[acadóir]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-10-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q4967903|Q4967903]]
| 1
|-
| [[Marie Murphy-Rollins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q29996726|Q29996726]]
| 1
|-
| [[Debbie Freeman]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554233|Q65554233]]
| 0
|-
| [[Roma Downey]]
| [[Íomhá:Roma Downey 2015.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Léiritheoir scannáin|léiritheoir scannáin]], aisteoir scannáin agus [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] (fl. 1988–) (*1960) ♀; réalta ar Hollywood Walk of Fame, Oifigeach Ord Impireacht na Breataine, TV Land Award agus Gradaim Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann; spouse of Mark Burnett, Leland Orser agus David Anspaugh; notable work Touched by an Angel agus A Woman Named Jackie
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-06
| 
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q258989|Q258989]]
| 23
|-
| [[Patricia Walsh]]
| 
| caiteoir teisce Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q16224342|Q16224342]]
| 4
|-
| [[Caroline O'Shea]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q21936525|Q21936525]]
| 2
|-
| [[Miriam Hopkins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1960) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q28037353|Q28037353]]
| 3
|-
| [[Ann O'Sullivan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960s
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739805|Q55739805]]
| 0
|-
| [[Nikki Lane]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960s
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739848|Q55739848]]
| 0
|-
| [[Ann Hawkshaw]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554176|Q65554176]]
| 0
|-
| [[Marita Walton]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q141988403|Q141988403]]
| 0
|-
| [[Michelle Rocca]]
| [[Íomhá:Michelle Rocca in Belfast (cropped).jpg|center|40px]]
| péiceallán Éireannach
| [[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[péiceallán]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q372148|Q372148]]
| 8
|-
| [[Orla Brady]]
| [[Íomhá:Orla Brady 2020 1 cropped.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q444292|Q444292]]
| 21
|-
| [[Ali Hewson]]
| [[Íomhá:Alison Hewson portrait.jpg|center|40px]]
| gníomhaí agus bean ghnó Éireannach
| [[duine den lucht gnó]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q777287|Q777287]]
| 12
|-
| [[Anne Heraty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] baincéir (*1961) ♀
| [[baincéir]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| 
| 
| [[:d:Q2651939|Q2651939]]
| 2
|-
| [[Mary-Pat Moore]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q6778731|Q6778731]]
| 4
|-
| [[Mary Parr]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1961) ♀
| [[cliathreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q21936533|Q21936533]]
| 3
|-
| [[Janice Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1961) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27562837|Q27562837]]
| 4
|-
| [[Elaine Doyle]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554263|Q65554263]]
| 0
|-
| [[Emer Costello]]
| [[Íomhá:Costello, Emer-2148.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-03
| 
| [[Droichead Átha]]
| 
| [[:d:Q525437|Q525437]]
| 8
|-
| [[Hilary Mooney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] múinteoir ollscoile, diagaire Caitliceach agus diagaire (*1962) ♀
| [[múinteoir ollscoile]]&lt;br/&gt;[[diagaire Caitliceach]]&lt;br/&gt;[[diagaire]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1618120|Q1618120]]
| 1
|-
| [[Fionnuala Sherry]]
| [[Íomhá:Fionnuala Sherry.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-20
| 
| [[An Nás]]
| 
| [[:d:Q1868188|Q1868188]]
| 17
|-
| [[Sian Doody]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[badminton coach]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q2280741|Q2280741]]
| 1
|-
| [[Pauline McLynn]]
| [[Íomhá:Pauline McLynn.png|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-11
| 
| [[Sligeach]]
| 
| [[:d:Q3372751|Q3372751]]
| 12
|-
| [[Lucy Riall]]
| 
| staraí
| [[staraí]]&lt;br/&gt;[[docent]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q3839052|Q3839052]]
| 5
|-
| [[Ann Power]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Breitheamh|breitheamh]] agus [[Abhcóide|abhcóide]] (*1962) ♀
| [[breitheamh]]&lt;br/&gt;[[abhcóide]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4766624|Q4766624]]
| 4
|-
| [[Anna Merveldt]]
| 
| marcach Éireannach
| [[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-20
| 
| [[Maple Ridge]]
| 
| [[:d:Q4767347|Q4767347]]
| 2
|-
| [[Anne Jarvis]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] leabharlannaí (*1962) ♀
| [[leabharlannaí]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q4768472|Q4768472]]
| 2
|-
| [[Audrey Fagan]]
| 
| garda Astrálach
| [[garda]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-23
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-20
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Hayman Island]]
| [[:d:Q4820114|Q4820114]]
| 2
|-
| [[Caitríona Ruane]]
| [[Íomhá:Caitríona Ruane 2014 (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir leadóige agus polaiteoir, Aire Oideachais, Ball den 5ú Tionól Thuaisceart Éireann, Ball de 4ú Tionól Thuaisceart Éireann, ball den 3ú Tionól i dTuaisceart Éireann agus ball den 2ú Tionól i dTuaisceart Éireann 1973–74 (*1962) ♀
| [[imreoir leadóige]]&lt;br/&gt;[[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-19
| 
| [[Béal Átha na Muice]]
| 
| [[:d:Q5017940|Q5017940]]
| 2
|-
| [[Anne Keenan-Buckley]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q11851668|Q11851668]]
| 2
|-
| [[Sonia Reamsbottom]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1962) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-03-28
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q24007862|Q24007862]]
| 4
|-
| [[Barbara Johnson]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-05&lt;br/&gt;1962-12-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q42287970|Q42287970]]
| 1
|-
| [[Ita Marron]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554342|Q65554342]]
| 0
|-
| [[Pamela Peard]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q65965095|Q65965095]]
| 0
|-
| [[Ann Teresa Delaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1962) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| 
| 
| [[:d:Q141842744|Q141842744]]
| 1
|-
| [[Kathy Ann Kelly]]
| [[Íomhá:Kathy Kelly 2707.jpg|center|40px]]
| ceoltóir
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-06
| 
| [[Leominster]]
| 
| [[:d:Q1736556|Q1736556]]
| 5
|-
| [[Roisin Smyth]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1963) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-10-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q21936554|Q21936554]]
| 3
|-
| [[Catherine Walsh]]
| 
| file Éireannach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q338265|Q338265]]
| 3
|-
| [[Maeve Quinlan]]
| [[Íomhá:Maeve Quinlan at Camp As Sayliyah, Qatar.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[imreoir leadóige]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-16
| 
| [[Chicago, Illinois|Chicago]]
| 
| [[:d:Q433284|Q433284]]
| 16
|-
| [[Carrie Crowley]]
| [[Íomhá:Carrie Crowley - Day 3 diff 2025.png|center|40px]]
| aisteoir agus craoltóir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[pearsa raidió]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-23
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q1045015|Q1045015]]
| 11
|-
| [[Patricia Bardon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] amhránaí ceoldrámaíochta, [[Ceoltóir|ceoltóir]] agus [[Amhránaí|amhránaí]] (*1964) ♀
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4078151|Q4078151]]
| 1
|-
| [[Daryl Kerrigan]]
| [[Íomhá:Daryl Kerrigan.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dearthóir faisin agus dearthóir feisteas (*1964) ♀
| [[dearthóir faisin]]&lt;br/&gt;[[dearthóir feisteas]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-02
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q5226200|Q5226200]]
| 1
|-
| [[Susan Ronan]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[bainisteoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-21
| 
| [[Éire]]
| 
| [[:d:Q7648333|Q7648333]]
| 4
|-
| [[Aisling Molloy]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q23043629|Q23043629]]
| 2
|-
| [[Ciara Doheny]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-08-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q27893278|Q27893278]]
| 0
|-
| [[Catherine Bohan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1964) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q28822774|Q28822774]]
| 2
|-
| [[Rebecca Best]]
| 
| imreoir scuaise Éireannach
| [[imreoir scuaise]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-18
| 
| [[Sheffield]]
| 
| [[:d:Q50839606|Q50839606]]
| 4
|-
| [[Gearoidin Ui Laighleis]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1964) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| 
| 
| [[:d:Q105358147|Q105358147]]
| 0
|-
| [[Kim Jackson]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-08-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q286695|Q286695]]
| 11
|-
| [[Maria Christian]]
| [[Íomhá:Maria Doyle-Cuche 2019-08-28.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-06
| 
| [[Dún Dealgan]]
| 
| [[:d:Q1895757|Q1895757]]
| 9
|-
| [[Anne Cleary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (*1965) ♀
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q2851037|Q2851037]]
| 3
|-
| [[Barbara Griffin]]
| 
| aisteoir
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-01-01
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2883953|Q2883953]]
| 3
|-
| [[Miriam Grealey]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-12-27
| 
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
| 
| [[:d:Q6873329|Q6873329]]
| 4
|-
| [[Holly Lane]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q27043986|Q27043986]]
| 1
|-
| [[Ann Stephens]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q27043991|Q27043991]]
| 1
|-
| [[Julie Parkes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1965) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q28911826|Q28911826]]
| 2
|-
| [[Maeve Moynihan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554435|Q65554435]]
| 0
|-
| [[Ursula Noctor]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (1965–1993) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-01-21
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-04
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q106527955|Q106527955]]
| 1
|-
| [[Marguerite Donlon]]
| 
| damhsóir agus cóiréagrafaí Éireannach
| [[cóiréagrafaí]]&lt;br/&gt;[[damhsóir bailé]]&lt;br/&gt;[[ballet director]]&lt;br/&gt;[[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-31
| 
| [[An Longfort]]
| 
| [[:d:Q524761|Q524761]]
| 5
|-
| [[Perri Williams]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] siúlóir rása (*1966) ♀
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-21&lt;br/&gt;1966-06-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q44503461|Q44503461]]
| 1
|-
| [[Siobhán Nicholson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir leadóige (*1966) ♀
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-11
| 
| [[Wimbledon, Londain|Wimbledon]]
| 
| [[:d:Q97918916|Q97918916]]
| 2
|-
| [[Valerie Vaughan]]
| 
| Cianreathaí (*1966) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-11-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q141541872|Q141541872]]
| 0
|-
| [[Geraldine Somerville]]
| 
| aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-19
| 
| [[Contae na Mí]]
| 
| [[:d:Q235572|Q235572]]
| 23
|-
| [[Eleanor McEvoy]]
| [[Íomhá:Eleanor McEvoy1 (cropped).jpg|center|40px]]
| amhránaí agus cumadóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3752918|Q3752918]]
| 9
|-
| [[Ann Gallagher]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-01
| 
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
| 
| [[:d:Q4766407|Q4766407]]
| 2
|-
| [[Anne Marie Forrest]]
| 
| úrscéalaí Éireannach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| 
| 
| 
| [[:d:Q4768599|Q4768599]]
| 2
|-
| [[Carol Munster]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| 
| 
| 
| [[:d:Q27503288|Q27503288]]
| 1
|-
| [[Aisling Byrne-Bowman]]
| 
| Mairnéalach (*1967) ♀
| [[mairnéalach]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-26
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q96484359|Q96484359]]
| 1
|-
| [[Maureen Harrington]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cianreathaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1967) ♀
| [[cianreathaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q141545528|Q141545528]]
| 0
|-
| [[Aisling O'Sullivan]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| 
| [[Trá Lí]]
| 
| [[:d:Q174315|Q174315]]
| 6
|-
| [[Sharon Shannon]]
| [[Íomhá:Sharon Shannon smiling.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[fidléir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cairdíneoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-12
| 
| [[Cora Finne]]
| 
| [[:d:Q457684|Q457684]]
| 17
|-
| [[Cecilia Keaveney]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-27
| 
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q540369|Q540369]]
| 4
|-
| [[Emer Martin]]
| [[Íomhá:Emerfinalbook copy.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-29
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1258694|Q1258694]]
| 4
|-
| [[Fiona O'Malley]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-19
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q1418534|Q1418534]]
| 2
|-
| [[Karole McDowell]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-07-04
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3193549|Q3193549]]
| 0
|-
| [[Regina Grennan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1968) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385324|Q135385324]]
| 0
|-
| [[Emma Donoghue]]
| [[Íomhá:Irish-Canadian author Emma Donoghue.JPG|center|40px]]
| úrscéali, staraí, scríbhneoir agus drámadóir Éireannach
| [[staraí liteartha]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q52255|Q52255]]
| 31
|-
| [[Karan Casey]]
| [[Íomhá:Karan Casey.JPG|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| 
| [[Cill Mhíodáin]]
| 
| [[:d:Q274052|Q274052]]
| 9
|-
| [[Catherina McKiernan]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[reathaí maratóin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-30
| 
| [[Contae an Chabháin]]
| 
| [[:d:Q274541|Q274541]]
| 6
|-
| [[Angeline Ball]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q530292|Q530292]]
| 8
|-
| [[Patricia Kelly]]
| [[Íomhá:Patricia-Kelly-(MS1411200026).jpg|center|40px]]
| ceoltóir Gael-Mheiriceánach
| [[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;[[údar]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-22
| 
| [[Gamonal]]
| 
| [[:d:Q1544206|Q1544206]]
| 7
|-
| [[Naomi Geraghty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] eagarthóir scannán, eagarthóir teilifíse agus stiúrthóir teilifíse (*1969) ♀
| [[eagarthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[eagarthóir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir teilifíse]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1964826|Q1964826]]
| 2
|-
| [[Ann Leonard]]
| 
| polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil
| [[cnáimhseach]]&lt;br/&gt;[[altra]]&lt;br/&gt;[[polaiteoir]]&lt;br/&gt;[[obstatraí]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-02
| 
| [[Contae Mhuineacháin]]
| 
| [[:d:Q4766503|Q4766503]]
| 4
|-
| [[Pauline Curley]]
| [[Íomhá:Pauline Curley - Rotterdam Marathon 2008 (2411527348) (cropped).jpg|center|40px]]
| reathaí maratóin Éireannach
| [[reathaí maratóin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-10
| 
| [[Biorra]]
| 
| [[:d:Q7155002|Q7155002]]
| 2
|-
| [[Aileen Convery]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1969) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q29059727|Q29059727]]
| 2
|-
| [[Maria Coleman]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] mairnéalach (*1969) ♀
| [[mairnéalach]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-21
| 
| [[Birmingham]]
| 
| [[:d:Q56065668|Q56065668]]
| 1
|-
| [[Teresa Duffy]]
| 
| Cianreathaí (*1969) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q97670856|Q97670856]]
| 1
|-
| [[Catherine Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] aisteoir stáitse agus aisteoir scannáin (*1970) ♀
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q1051060|Q1051060]]
| 2
|-
| [[Deirdre Shannon]]
| 
| ceoltóir Ghaeilge Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-19
| 
| [[Contae na Mí]]
| 
| [[:d:Q2554305|Q2554305]]
| 8
|-
| [[Anna Nolan]]
| 
| cispheileadóir Éireannach
| [[cispheileadóir]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir teilifíse]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-10-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q4767381|Q4767381]]
| 1
|-
| [[Siobhán Hoey]]
| 
| bean spóirt Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q7525309|Q7525309]]
| 2
|-
| [[Keelin Fox]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q15729982|Q15729982]]
| 2
|-
| [[Tanya Cooke]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| 
| [[:d:Q27503287|Q27503287]]
| 1
|-
| [[Claire Russell]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| 
| [[:d:Q27503304|Q27503304]]
| 0
|-
| [[Katy McCandless]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q42954570|Q42954570]]
| 2
|-
| [[Breda Dennehy-Willis]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cianreathaí (*1970) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| 
| [[:d:Q43016830|Q43016830]]
| 1
|-
| [[Elaine Kiely]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65027970|Q65027970]]
| 0
|-
| [[Angela Carr]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554172|Q65554172]]
| 0
|-
| [[Annette Taylor]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554187|Q65554187]]
| 0
|-
| [[Amy Mallon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cóitseálaí cispheile agus cispheileadóir (*1970) ♀
| [[cóitseálaí cispheile]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q104093537|Q104093537]]
| 1
|-
| [[Michelle Amanda Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1970) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-10-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387113|Q135387113]]
| 0
|-
| [[Una English]]
| 
| Cianreathaí (*1970) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-08-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q141541873|Q141541873]]
| 0
|-
| [[Amira Casar]]
| [[Íomhá:Amira Casar Call Me By Your Name Photo Call Berlinale 2017.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Francach
| [[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-05-01
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q271553|Q271553]]
| 28
|-
| [[Claire Henderson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q1094805|Q1094805]]
| 2
|-
| [[Jayne Plunkett]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q1636158|Q1636158]]
| 2
|-
| [[Susan Smith-Walsh]]
| [[Íomhá:Susan Smith-Walsh in 1996.jpg|center|40px]]
| cliathreathaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-14
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q7648401|Q7648401]]
| 2
|-
| [[Sinéad Delahunty]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-12
| 
| [[Contae Chill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q16209027|Q16209027]]
| 2
|-
| [[Anna McPartlin]]
| 
| úrscéalaí Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q562441|Q562441]]
| 4
|-
| [[Alexandria Sharpe]]
| [[Íomhá:Alex Sharpe.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-04
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q636386|Q636386]]
| 11
|-
| [[Bronagh Gallagher]]
| [[Íomhá:Bronagh Gallagher.jpg|center|40px]]
| aisteoir agus ceoltóir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-26
| 
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q2926038|Q2926038]]
| 12
|-
| [[Arlene Hunt]]
| 
| úrscéalaí Éireannach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir coirscéalta]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| 
| 
| 
| [[:d:Q4792156|Q4792156]]
| 3
|-
| [[Sharon Foley]]
| 
| léimneoir ard Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q7490056|Q7490056]]
| 2
|-
| [[Christine Kiely]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-12-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386316|Q135386316]]
| 0
|-
| [[Jillian Hayes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-10-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387112|Q135387112]]
| 0
|-
| [[Sonya McGinn]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir Oilimpeach]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-12-17
| 
| [[Binn Éadair]]
| 
| [[:d:Q1603815|Q1603815]]
| 5
|-
| [[Catherine Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀
| [[rothaí spóirt]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q16224339|Q16224339]]
| 1
|-
| [[Sarah Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-03
| 
| [[Leeds]]
| 
| [[:d:Q32375569|Q32375569]]
| 3
|-
| [[Carmel Kissane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-06-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382829|Q135382829]]
| 0
|-
| [[Kelly Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1973) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385380|Q135385380]]
| 0
|-
| [[Olivia O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-09-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386317|Q135386317]]
| 0
|-
| [[Victoria Smurfit]]
| [[Íomhá:Victoria Smurfit 2016.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-03-31
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q127333|Q127333]]
| 19
|-
| [[Lorraine Pilkington]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-18
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q467567|Q467567]]
| 11
|-
| [[Alex Barclay]]
| [[Íomhá:Alex Barclay 2010.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir coirscéalta]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[údar]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q517660|Q517660]]
| 10
|-
| [[Lisa McDonald]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-09
| 
| [[Contae Loch Garman]]
| 
| [[:d:Q1827764|Q1827764]]
| 2
|-
| [[Jennifer Walshe]]
| [[Íomhá:Jennifer Walshe MX IL.jpg|center|40px]]
| cumadóir Éireannach
| [[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[leabhrógaí]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-01
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2313131|Q2313131]]
| 10
|-
| [[Órlagh Fallon]]
| 
| amhránaí agus cumadóir Éireannach
| [[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí ceoldrámaíochta]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-24
| 
| [[Cnoc an Eanaigh]]
| 
| [[:d:Q2447901|Q2447901]]
| 12
|-
| [[Camille O'Sullivan]]
| 
| aisteoir agus ceoltóir Éireannach
| [[péintéir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ailtire]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-30
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q2935027|Q2935027]]
| 6
|-
| [[Eva Birthistle]]
| [[Íomhá:Eva Birthistle 02 (cropped).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| [[Bré]]
| 
| [[:d:Q3061229|Q3061229]]
| 17
|-
| [[Elisabeth Dermot Walsh]]
| [[Íomhá:Elisabeth Dermot Walsh 2023.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]] agus aisteoir scannáin (*1974) ♀
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-15
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q3723180|Q3723180]]
| 9
|-
| [[Deirdre Gallagher]]
| 
| lúthchleasaí
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q5252565|Q5252565]]
| 2
|-
| [[Jenny McCauley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker (*1974) ♀
| [[mountain biker]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-18
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q17104427|Q17104427]]
| 3
|-
| [[Sarah Gillian Aherne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-10-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385323|Q135385323]]
| 0
|-
| [[Emeir Howard]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387108|Q135387108]]
| 0
|-
| [[Caitriona White]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387109|Q135387109]]
| 0
|-
| [[Caroline Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387111|Q135387111]]
| 0
|-
| [[Tara Blaise]]
| 
| ban-aisteoir agus amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-01
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q2091210|Q2091210]]
| 5
|-
| [[Gráinne Hambly]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| 
| [[Contae Mhaigh Eo]]
| 
| [[:d:Q3774226|Q3774226]]
| 2
|-
| [[Marie Davenport]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-01-24
| 
| [[Inis Díomáin]]
| 
| [[:d:Q6762820|Q6762820]]
| 1
|-
| [[Maria McCambridge]]
| [[Íomhá:Maria McCambridge Berlin 2015.jpg|center|40px]]
| cianreathaí Éireannach
| [[reathaí maratóin]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16210935|Q16210935]]
| 2
|-
| [[Rosemary Ryan]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-08
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q22415175|Q22415175]]
| 2
|-
| [[Catherine O'Neill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1975) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-04
| 
| [[Ros Mhic Thriúin]]
| 
| [[:d:Q27464978|Q27464978]]
| 1
|-
| [[Sarah Ennis]]
| [[Íomhá:2025 European Eventing Championships 20250920 114320.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] marcach (*1975) ♀
| [[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q56697421|Q56697421]]
| 4
|-
| [[Edel Mary O'Gorman]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387107|Q135387107]]
| 0
|-
| [[Michelle Aspell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387110|Q135387110]]
| 0
|-
| [[Olive Loughnane]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-14
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q270214|Q270214]]
| 17
|-
| [[Gillian O'Sullivan]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-21
| 
| [[Cill Airne]]
| 
| [[:d:Q447794|Q447794]]
| 14
|-
| [[Natalia O'Shea]]
| [[Íomhá:Helavisa5.jpg|center|40px]]
| ceoltóir agus teangeolaí Rúiseach
| [[teangeolaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[cláirseoir]]&lt;br/&gt;[[cóiritheoir ceoil]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-03
| 
| [[Moscó]]
| 
| [[:d:Q2378234|Q2378234]]
| 10
|-
| [[Sinéad Lynch]]
| 
| iomróir Éireannach
| [[iomróir]]&lt;br/&gt;[[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-30
| 
| [[Leitir Ceanainn]]
| 
| [[:d:Q7522382|Q7522382]]
| 6
|-
| [[Karen Shinkins]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-15
| 
| [[Droichead Nua]]
| 
| [[:d:Q11735683|Q11735683]]
| 4
|-
| [[Claire McCarthy]]
| 
| reathaí fadraoin Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q39073573|Q39073573]]
| 1
|-
| [[Giada Gray]]
| [[Íomhá:Moritz A. Sachs und Giada Gray (1997).jpg|center|40px]]
| aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[déantóir scannán]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q62318|Q62318]]
| 2
|-
| [[Gemma Hayes]]
| [[Íomhá:Gemma Hayes.png|center|40px]]
| amhránaí agus cumadóir Éireannach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| 
| [[Béal Átha Póirín]]
| 
| [[:d:Q273220|Q273220]]
| 12
|-
| [[Genevieve O'Reilly]]
| [[Íomhá:Genevieve O'Reilly at a panel at the 2025 Star Wars Celebration in Japan (cropped).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q438161|Q438161]]
| 22
|-
| [[Eileen Walsh]]
| [[Íomhá:Eileen Walsh at Berlinale 2024-1.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-16
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q517868|Q517868]]
| 14
|-
| [[Lisa Dwan]]
| [[Íomhá:Lisa dwan 2022 1.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-11-25
| 
| [[Coosan]]
| 
| [[:d:Q1827725|Q1827725]]
| 5
|-
| [[Melanie Clark Pullen]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-02
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-03-29
| [[Bré]]
| 
| [[:d:Q1918954|Q1918954]]
| 7
|-
| [[Laoise Ní Cheallaigh]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-07
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2619994|Q2619994]]
| 11
|-
| [[Brídín Ní Bhraonáin]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-20
| 
| [[Gaoth Dobhair]]
| 
| [[:d:Q3247179|Q3247179]]
| 6
|-
| [[Sinead Keenan]]
| [[Íomhá:SineadKeenanMem2011.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-12-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3484904|Q3484904]]
| 10
|-
| [[Áine Minogue]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[cláirseoir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-27
| 
| [[Buiríos Uí Chéin]]
| 
| [[:d:Q4053665|Q4053665]]
| 2
|-
| [[Caitriona Beggs]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-15
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q5017933|Q5017933]]
| 3
|-
| [[Tarja Owens]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker agus oistéapat (*1977) ♀
| [[mountain biker]]&lt;br/&gt;[[oistéapat]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-25
| 
| [[Cill Mhantáin]]&lt;br/&gt;[[Deilgne]]
| 
| [[:d:Q17106405|Q17106405]]
| 4
|-
| [[Lindsay Armaou]]
| [[Íomhá:Lindsay Armaou in Manchester.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí|amhránaí]], [[Aisteoir|aisteoir]] agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1997–) (*1978) ♀; member of [[B*Witched]]; spouse of Lee Brennan agus Pahl
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-12-18
| 
| [[an Aithin]]
| 
| [[:d:Q2096443|Q2096443]]
| 6
|-
| [[Cathy Davey]]
| [[Íomhá:Cathy Davey.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2942190|Q2942190]]
| 4
|-
| [[Gillian Norris]]
| [[Íomhá:Gillian Norris.jpg|center|40px]]
| damhsóir Éireannach
| [[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-12-29
| 
| [[Coill Mhic Thomáisín]]
| 
| [[:d:Q3106618|Q3106618]]
| 6
|-
| [[Rosie Fellner]]
| [[Íomhá:RoomNextDoorBFILFFRFH191024 (10 of 159) (54080060222) (cropped).jpg|center|40px]]
| aisteoir agus léiritheoir scannán
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
| 
| [[:d:Q3442638|Q3442638]]
| 7
|-
| [[Aisling O'Loughlin]]
| 
| iriseoir teilifíse
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[léitheoir nuachta]]&lt;br/&gt;[[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[láithreoir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| [[Sionainn (baile)|Sionainn]]
| 
| [[:d:Q4699208|Q4699208]]
| 3
|-
| [[Aoife Mulholland]]
| [[Íomhá:Aoife Mulholland.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-05-29
| 
| [[Gaillimh]]
| 
| [[:d:Q4778632|Q4778632]]
| 3
|-
| [[Aoife O'Connor]]
| 
| imreoir camógaíochta
| [[camogie player]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q4778638|Q4778638]]
| 1
|-
| [[Grainne Kierans]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[bainisteoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-09-20
| 
| [[Droichead Átha]]
| 
| [[:d:Q5593528|Q5593528]]
| 3
|-
| [[Stephanie Reilly]]
| 
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q7608378|Q7608378]]
| 4
|-
| [[Breege Connelly]]
| [[Íomhá:Breege Connolly Rio2016.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1978) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q26218407|Q26218407]]
| 3
|-
| [[Fiona Glennon]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554285|Q65554285]]
| 0
|-
| [[Pauline Glennon]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554524|Q65554524]]
| 0
|-
| [[Sinead Leahy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381706|Q135381706]]
| 0
|-
| [[Maureen Garvey]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-01-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384932|Q135384932]]
| 0
|-
| [[Bernadette Flynn]]
| [[Íomhá:Bernadette Flynn.jpg|center|40px]]
| damhsóir Éireannach
| [[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-01
| 
| [[An tAonach]]
| 
| [[:d:Q445819|Q445819]]
| 8
|-
| [[Caroline Ryan]]
| [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 58.JPG|center|40px]]
| rothaí Éireannach
| [[iomróir]]&lt;br/&gt;[[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-10
| 
| [[Baile Mhic Andáin]]
| 
| [[:d:Q511066|Q511066]]
| 10
|-
| [[Emma Byrne]]
| [[Íomhá:Emma Byrne 2014 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[bainisteoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-14
| 
| [[Léim an Bhradáin]]
| 
| [[:d:Q533443|Q533443]]
| 13
|-
| [[Maite Kelly]]
| [[Íomhá:Zimmer frei - der Abschied-2099.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir ceolamharclannaíochta]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]&lt;br/&gt;[[oideoir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-12-04
| 
| [[Beirlín Thiar]]&lt;br/&gt;[[Beirlín]]
| 
| [[:d:Q1885940|Q1885940]]
| 6
|-
| [[Kelly Liggan]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-05
| 
| [[an Spáinn]]
| 
| [[:d:Q3194905|Q3194905]]
| 10
|-
| [[Máiréad Nesbitt]]
| [[Íomhá:Mairead Nesbitt at MacQuarie Centre 02.jpg|center|40px]]
| veidhleadóir Éireannach
| [[veidhleadóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[classical violinist]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-04-18
| 
| [[Luachma]]
| 
| [[:d:Q3300102|Q3300102]]
| 14
|-
| [[Leigh Arnold]]
| 
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4444779|Q4444779]]
| 4
|-
| [[Aideen Barry]]
| [[Íomhá:Aideen Barry &amp; H.Romero 2017.jpg|center|40px]]
| ealaíontóir Éireannach
| [[ealaíontóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q4696757|Q4696757]]
| 2
|-
| [[Ciara McCormack]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-09-29
| 
| [[North Vancouver]]
| 
| [[:d:Q5119123|Q5119123]]
| 5
|-
| [[Denise Thomas]]
| 
| peileadóir
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-12-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q5257778|Q5257778]]
| 2
|-
| [[Ruth Kilkenny]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554558|Q65554558]]
| 0
|-
| [[Joanne Riordan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386914|Q135386914]]
| 0
|-
| [[Emma Jane Brady]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386915|Q135386915]]
| 0
|-
| [[Clare Flood]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980s
| 
| 
| 
| [[:d:Q518775|Q518775]]
| 1
|-
| [[Aoife Lynskey]]
| 
| imreoir camógaíochta
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| 
| [[:d:Q4778630|Q4778630]]
| 1
|-
| [[Roisin McGettigan]]
| 
| lúthchleasaí
| [[reathaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-23
| 
| [[Cill Mhantáin]]
| 
| [[:d:Q4966678|Q4966678]]
| 5
|-
| [[Ronnie Gibbons]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-16
| 
| [[Wandsworth]]
| 
| [[:d:Q7365872|Q7365872]]
| 4
|-
| [[Ciara Sheehy]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-12
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q22002462|Q22002462]]
| 1
|-
| [[Lizzie Lee]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1980) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q26267482|Q26267482]]
| 3
|-
| [[Caitriona Farrell]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| 
| [[:d:Q27763839|Q27763839]]
| 0
|-
| [[Jean Carroll]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-19
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q28233007|Q28233007]]
| 4
|-
| [[Lindsay Peat]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q42666501|Q42666501]]
| 1
|-
| [[Ann Marie McGlynn]]
| 
| Cianreathaí (*1980) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q102401300|Q102401300]]
| 1
|-
| [[Siobhan Kilkenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q119539359|Q119539359]]
| 0
|-
| [[Susan Moran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus cóitseálaí cispheile (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]&lt;br/&gt;[[cóitseálaí cispheile]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q119548345|Q119548345]]
| 1
|-
| [[Lynda Guy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381707|Q135381707]]
| 0
|-
| [[Vanessa Julia Burke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387264|Q135387264]]
| 0
|-
| [[Sinead Frances Groarke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387266|Q135387266]]
| 0
|-
| [[Michelle Brigid Cahalane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387268|Q135387268]]
| 0
|-
| [[Orla Mary Forde]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387269|Q135387269]]
| 0
|-
| [[Orla Dempsey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387270|Q135387270]]
| 0
|-
| [[Laura Ellen Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387271|Q135387271]]
| 0
|-
| [[Derval O'Rourke]]
| [[Íomhá:Derval O'Rourke Barcelona2010.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[cliathreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-28
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q269905|Q269905]]
| 20
|-
| [[Roberta Howett]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-26
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1249563|Q1249563]]
| 3
|-
| [[Bing Huang]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| [[Shenyang]]
| 
| [[:d:Q1408084|Q1408084]]
| 2
|-
| [[Rebecca Codd]]
| [[Íomhá:Rebecca Codd.JPG|center|40px]]
| galfaire Éireannach
| [[galfaire]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-25
| 
| [[Adelaide]]
| 
| [[:d:Q1871491|Q1871491]]
| 3
|-
| [[Eileen O'Keeffe]]
| 
| caiteoir oird Éireannach
| [[caiteoir oird]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-31
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q2741358|Q2741358]]
| 5
|-
| [[Yvonne Tracy]]
| [[Íomhá:Yvonne Tracy at the Emirates Stadium, London - 20090524.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-02-27
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q3574236|Q3574236]]
| 8
|-
| [[Patricia Roberts]]
| [[Íomhá:WSoS 2008 Warsaw - 1. ćwierćfinał - Górecki vs Doherty 07.JPG|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Réiteoir|réiteoir]] agus snooker referee (*1981) ♀
| [[réiteoir]]&lt;br/&gt;[[snooker referee]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| [[Contae an Chláir]]
| 
| [[:d:Q4395107|Q4395107]]
| 6
|-
| [[Ailis McSweeney]]
| 
| rábálaí
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981&lt;br/&gt;1983-10-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q4697077|Q4697077]]
| 1
|-
| [[Aisling Blake]]
| [[Íomhá:Aisling Blake.jpg|center|40px]]
| imreoir scuaise Éireannach
| [[imreoir scuaise]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-07-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4699198|Q4699198]]
| 5
|-
| [[Aoife Clark]]
| [[Íomhá:Aoife Clark, 2012 (cropped).jpg|center|40px]]
| marcach Éireannach
| [[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q4778629|Q4778629]]
| 4
|-
| [[Jenny McDonough]]
| [[Íomhá:Jenny McDonough.JPG|center|40px]]
| imreoir haca Éireannach
| [[imreoir haca]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-23
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q6179391|Q6179391]]
| 2
|-
| [[Michelle Carey]]
| [[Íomhá:Michelle Carey (athlete) (cropped).jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-20&lt;br/&gt;1981-02-20
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q6836951|Q6836951]]
| 6
|-
| [[Jennifer O'Sullivan]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-02-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q11724189|Q11724189]]
| 1
|-
| [[Judy Reynolds]]
| [[Íomhá:Judy Reynolds, 2014 (cropped).JPG|center|40px]]
| marcach eachraíochta
| [[dressage rider]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-11
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q19518281|Q19518281]]
| 4
|-
| [[Kerry O'Flaherty]]
| [[Íomhá:10068 Kerry O'Flaherty.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-07-15
| 
| [[Baile Nua na hArda]]
| 
| [[:d:Q20967858|Q20967858]]
| 7
|-
| [[Melanie Späth]]
| [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 60.JPG|center|40px]]
| rothaí
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-16
| 
| [[Flensburg]]
| 
| [[:d:Q21197651|Q21197651]]
| 5
|-
| [[Emily Maher]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-02
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q22002445|Q22002445]]
| 2
|-
| [[Lisa Lynas]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q27267562|Q27267562]]
| 1
|-
| [[Martina McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1981) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q39270831|Q39270831]]
| 1
|-
| [[Suzanne Kenealy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1981) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q43289629|Q43289629]]
| 3
|-
| [[Emma Louise Griffin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386149|Q135386149]]
| 0
|-
| [[Emma Angela Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387267|Q135387267]]
| 0
|-
| [[Wallis Bird]]
| [[Íomhá:Wallisbird2007.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-29
| 
| [[Loch Garman]]
| 
| [[:d:Q444966|Q444966]]
| 10
|-
| [[Deirdre Ryan]]
| [[Íomhá:RyanDeirdre 2012.jpg|center|40px]]
| léimneoir ard Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-01
| 
| [[Dún Droma]]
| 
| [[:d:Q518463|Q518463]]
| 7
|-
| [[Eimear Mullan]]
| [[Íomhá:Eimear Mullan Ironman 70.3 Austria 2012.jpg|center|40px]]
| trí-atlanaí Éireannach
| [[trí-atlanaí]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-21
| 
| [[Port Stíobhaird]]
| 
| [[:d:Q1279348|Q1279348]]
| 5
|-
| [[Rachel Neylan]]
| [[Íomhá:Women's road race - Rio 2016 (28783792620).jpg|center|40px]]
| rothaí Astrálach
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-09
| 
| [[Sydney]]
| 
| [[:d:Q2125227|Q2125227]]
| 14
|-
| [[Lynn Hilary]]
| 
| amhránaí agus ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2420865|Q2420865]]
| 12
|-
| [[Sarah Flannery]]
| 
| matamaiticeoir Éireannach
| [[matamaiticeoir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
| [[Contae Chorcaí]]
| 
| [[:d:Q3672830|Q3672830]]
| 8
|-
| [[Aoife Murray]]
| 
| imreoir camógaíochta
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
| [[Dún Mánmhaí]]
| 
| [[:d:Q4778636|Q4778636]]
| 1
|-
| [[Mary Cullen]]
| 
| reathaí meánraoin agus fadraoin Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-08-17
| 
| [[Sligeach]]
| 
| [[:d:Q4943747|Q4943747]]
| 6
|-
| [[Marian Heffernan]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-16
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q6761898|Q6761898]]
| 5
|-
| [[Michelle Walsh]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-08-02
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q6837287|Q6837287]]
| 3
|-
| [[Deirdre Byrne]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]&lt;br/&gt;[[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-09-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q25936076|Q25936076]]
| 2
|-
| [[Michelle Fahy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q119544512|Q119544512]]
| 0
|-
| [[Niamh Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q119547098|Q119547098]]
| 0
|-
| [[Kate Maher]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q119553910|Q119553910]]
| 0
|-
| [[Amanda Mary O'Regan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382828|Q135382828]]
| 0
|-
| [[Caroline Jane Nixon]]
| 
| [[An Astráil|Astrálach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383846|Q135383846]]
| 0
|-
| [[Jennifer Coady]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385145|Q135385145]]
| 0
|-
| [[Niamh Marie Furey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386143|Q135386143]]
| 0
|-
| [[Muirissa Ann Galway]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386145|Q135386145]]
| 0
|-
| [[Michelle Deirdre Canavan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386146|Q135386146]]
| 0
|-
| [[Neasa O'Keeffe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386147|Q135386147]]
| 0
|-
| [[April Maria Cahalane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386148|Q135386148]]
| 0
|-
| [[Katie McGrath]]
| [[Íomhá:Heroes Assemble IMG 9226 (42762338021).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-03
| 
| [[Áth na Fuinseoige]]
| 
| [[:d:Q253440|Q253440]]
| 44
|-
| [[Carly Smithson]]
| [[Íomhá:Carly Smithson in parade.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-12
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q292301|Q292301]]
| 16
|-
| [[Lisa Lambe]]
| [[Íomhá:Lisa Lambe.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-01
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1704246|Q1704246]]
| 13
|-
| [[Joanne King]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-20
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3179676|Q3179676]]
| 7
|-
| [[Ava Hutchinson]]
| [[Íomhá:Ava Hutchinson - 2012 Olympics marathon.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-30
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4827385|Q4827385]]
| 4
|-
| [[Danielle Ryan]]
| [[Íomhá:Danielle Ryan at the 2024 Toronto International Film Festival 2 (cropped).jpg|center|40px]]
| daonchara Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-11-01
| 
| [[Éire]]
| 
| [[:d:Q5219431|Q5219431]]
| 4
|-
| [[Hannah Craig]]
| [[Íomhá:Slalom canoeing 2012 Olympics W K1 IRL Hannah Craig.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] canúálaí (*1983) ♀
| [[canúálaí]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q5648813|Q5648813]]
| 2
|-
| [[Stef Curtis]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-12-05
| 
| [[Briostó]]
| 
| [[:d:Q7605993|Q7605993]]
| 4
|-
| [[Aoife Hoey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus bobshleamhnóir (*1983) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[bobshleamhnóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-06
| 
| [[Cúil an tSúdaire]]
| 
| [[:d:Q7905573|Q7905573]]
| 5
|-
| [[Zoë Brown]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1983) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q9392042|Q9392042]]
| 1
|-
| [[Cecelia Joyce]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-25
| 
| [[Cill Mhantáin]]
| 
| [[:d:Q12978229|Q12978229]]
| 7
|-
| [[Kim Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q119537533|Q119537533]]
| 0
|-
| [[Mary Fox]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-05-08
| 
| [[Fairview Park]]
| 
| [[:d:Q119562828|Q119562828]]
| 0
|-
| [[Mellissa Prunty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-05-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385143|Q135385143]]
| 0
|-
| [[Miriam Liston]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385144|Q135385144]]
| 0
|-
| [[Selina Martina McMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386554|Q135386554]]
| 0
|-
| [[Helena Catherine Kenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-05-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386555|Q135386555]]
| 0
|-
| [[Orla Maria Kavanagh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386556|Q135386556]]
| 0
|-
| [[Annmarie Martina Healy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386557|Q135386557]]
| 0
|-
| [[Faye Hartigan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386558|Q135386558]]
| 0
|-
| [[Maire Bernadette Guiney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386559|Q135386559]]
| 0
|-
| [[Carol Anne Fennell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386561|Q135386561]]
| 0
|-
| [[Karen Marie Egan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386562|Q135386562]]
| 0
|-
| [[Sandra Marie Duggan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-12-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386563|Q135386563]]
| 0
|-
| [[Edel Rose Cadam]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386564|Q135386564]]
| 0
|-
| [[Edel Brennan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386565|Q135386565]]
| 0
|-
| [[Dearbhla Breen]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386566|Q135386566]]
| 0
|-
| [[Nora-Jane Noone]]
| [[Íomhá:Nora-Jane Noone at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-08
| 
| [[Gaillimh]]
| 
| [[:d:Q292107|Q292107]]
| 14
|-
| [[Joanne Cuddihy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1984) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-05-11
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q458353|Q458353]]
| 7
|-
| [[Leanne Moore]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-24
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q945587|Q945587]]
| 4
|-
| [[Ruth Kearney]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-11
| 
| [[Lambeth]]
| 
| [[:d:Q1535775|Q1535775]]
| 12
|-
| [[Charlene McKenna]]
| [[Íomhá:Charlene McKenna (2008).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-26
| 
| [[Glasloch]]
| 
| [[:d:Q2957880|Q2957880]]
| 12
|-
| [[Fionnuala McCormack]]
| [[Íomhá:Fionnuala Britton Velenje 2011.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus cianreathaí (*1984) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3072729|Q3072729]]
| 11
|-
| [[Niamh Briggs]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-30
| 
| [[Dún na Mainistreach]]
| 
| [[:d:Q3339465|Q3339465]]
| 2
|-
| [[Rosie Foley]]
| [[Íomhá:Rosie foley limbo pic.jpg|center|40px]]
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| 
| 
| [[:d:Q3442640|Q3442640]]
| 1
|-
| [[Shannon McDonnell]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-28
| 
| [[Orland Park]]
| 
| [[:d:Q7488908|Q7488908]]
| 3
|-
| [[Siobhan Byrne]]
| 
| pionsóir Oilimpeach
| [[pionsóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-13
| 
| [[Ostfildern]]
| 
| [[:d:Q7525288|Q7525288]]
| 2
|-
| [[Gillian Búrc]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-28
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q17859745|Q17859745]]
| 1
|-
| [[Lydia Gurley]]
| [[Íomhá:2016 2017 UCI Track World Cup Apeldoorn 226.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] raonrothaí (*1984) ♀
| [[raonrothaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-09
| 
| [[Baile Átha an Rí]]
| 
| [[:d:Q27517415|Q27517415]]
| 9
|-
| [[Monika Gedvilaite]]
| 
| Imreoir fichille (*1984) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q28479153|Q28479153]]
| 0
|-
| [[Sandra Lynch]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554564|Q65554564]]
| 0
|-
| [[Donna Marie Buckley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384128|Q135384128]]
| 0
|-
| [[Jennifer Anne Maher]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385017|Q135385017]]
| 0
|-
| [[Jennifer Ann Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385018|Q135385018]]
| 0
|-
| [[Margaret Bourke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-04-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385019|Q135385019]]
| 0
|-
| [[Grainne Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385020|Q135385020]]
| 0
|-
| [[Mairead Finnegan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385021|Q135385021]]
| 0
|-
| [[Lynn Jones]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-05-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385022|Q135385022]]
| 0
|-
| [[Niamh Mullally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385023|Q135385023]]
| 0
|-
| [[Rachel Wyse]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] láithreoir teilifíse agus marcach (*1985) ♀; spouse of Tim Gredley
| [[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-22
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q1568896|Q1568896]]
| 3
|-
| [[Natalie Britton]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-02-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2165668|Q2165668]]
| 0
|-
| [[Georgia Salpa]]
| [[Íomhá:Georgia salpa.jpg|center|40px]]
| mainicín Gréagach-Éireannach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-14
| 
| [[an Aithin]]
| 
| [[:d:Q2586982|Q2586982]]
| 16
|-
| [[Gemma-Leah Devereux]]
| 
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985&lt;br/&gt;1990-08-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2688973|Q2688973]]
| 6
|-
| [[Kirsten McGarry]]
| 
| sciálaí Alpach Éireannach
| [[sciálaí Alpach]]&lt;br/&gt;[[sciálaí saorstíle]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-25
| 
| [[Deilginis]]
| 
| [[:d:Q2780652|Q2780652]]
| 6
|-
| [[Aoife Neary]]
| 
| imreoir camógaíochta
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q4778637|Q4778637]]
| 1
|-
| [[Claire Bergin]]
| 
| bobshleamhnóir Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-02-01&lt;br/&gt;1985-02-02
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q5125145|Q5125145]]
| 5
|-
| [[Marie Curtin]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-08-07
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q6762814|Q6762814]]
| 3
|-
| [[Caroline O'Sullivan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554212|Q65554212]]
| 0
|-
| [[Emer Foley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q119567267|Q119567267]]
| 0
|-
| [[Eavan Judith Morrissey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385420|Q135385420]]
| 0
|-
| [[Aine Mary O'Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385421|Q135385421]]
| 0
|-
| [[Carol Anne O'Donovan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385425|Q135385425]]
| 0
|-
| [[Vivienne Hilary Shaw]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385426|Q135385426]]
| 0
|-
| [[Saragh Jane O'Connell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385427|Q135385427]]
| 0
|-
| [[Mary Ellen Scanlon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385428|Q135385428]]
| 0
|-
| [[Marie Antoinette Breen]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-06-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385429|Q135385429]]
| 0
|-
| [[Aoife Elizabeth Roche]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385430|Q135385430]]
| 0
|-
| [[Bridget Tara Brosnan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-10-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385431|Q135385431]]
| 0
|-
| [[Sarah Mary Healy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385432|Q135385432]]
| 0
|-
| [[Mischa Barton]]
| [[Íomhá:Mischa Barton 2017.png|center|40px]]
| aisteoir Briotanach-Meireacánach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir linbh]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-24
| 
| [[Hammersmith]]
| 
| [[:d:Q207458|Q207458]]
| 52
|-
| [[Dominique McElligott]]
| [[Íomhá:Dominique McElligott - Cannes.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q456651|Q456651]]
| 29
|-
| [[Angela Walsh]]
| 
| imreoir peil Ghaelach
| [[imreoir peile Gaelaí]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q4762581|Q4762581]]
| 2
|-
| [[Fiona O'Sullivan]]
| [[Íomhá:Fiona O'Sullivan in San Jose.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair gairmiúil
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-17
| 
| [[San Geronimo]]
| 
| [[:d:Q4970710|Q4970710]]
| 12
|-
| [[Catriona Cuddihy]]
| 
| lúthchleasaí
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-05
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q5053959|Q5053959]]
| 2
|-
| [[Sophie Perry]]
| [[Íomhá:Sophie Perry.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1986) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-11
| 
| [[Brighton]]
| 
| [[:d:Q7563050|Q7563050]]
| 7
|-
| [[Linda Byrne]]
| [[Íomhá:Linda Byrne.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-13
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q11756918|Q11756918]]
| 7
|-
| [[Rebecca Rolfe]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16225377|Q16225377]]
| 3
|-
| [[Jennie King]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q26804583|Q26804583]]
| 3
|-
| [[Jill Whelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1986) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27567873|Q27567873]]
| 3
|-
| [[Sarah McCormack]]
| [[Íomhá:20120310-UK-Inter-County-Cross-Country-03555 (6826896314).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1986) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-19
| 
| [[Michigan]]
| 
| [[:d:Q70926851|Q70926851]]
| 2
|-
| [[Sinead Kavanagh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] ealaíontóir comhraic measctha (*1986) ♀
| [[ealaíontóir comhraic measctha]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q86340580|Q86340580]]
| 3
|-
| [[Joanne Maire Ni Mhathuna]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381383|Q135381383]]
| 0
|-
| [[Cathy Grant]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381384|Q135381384]]
| 0
|-
| [[Stephanie Teresa O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382401|Q135382401]]
| 0
|-
| [[Janet Elisabeth Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382413|Q135382413]]
| 0
|-
| [[Patricia McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384028|Q135384028]]
| 0
|-
| [[Rebecca O'Mahony]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384029|Q135384029]]
| 0
|-
| [[Kate Mullins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384032|Q135384032]]
| 0
|-
| [[Kellie Cahalane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384033|Q135384033]]
| 0
|-
| [[Alison Murray]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384036|Q135384036]]
| 0
|-
| [[Brenda Lavelle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384040|Q135384040]]
| 0
|-
| [[Mairead Kirby]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384041|Q135384041]]
| 0
|-
| [[Almha O'Keeffe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384042|Q135384042]]
| 0
|-
| [[Joanne Mahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384043|Q135384043]]
| 0
|-
| [[Nichola O'Toole]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384044|Q135384044]]
| 0
|-
| [[Edel Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384045|Q135384045]]
| 0
|-
| [[Patricia O'Sullivan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384129|Q135384129]]
| 0
|-
| [[Lisa Colette Palmer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384131|Q135384131]]
| 0
|-
| [[Jayne Wisener]]
| [[Íomhá:Jayne Wisener.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-19
| 
| [[Baile Monaidh]]
| 
| [[:d:Q387132|Q387132]]
| 15
|-
| [[Laura Izibor]]
| [[Íomhá:Laura Izibor, 2008 (cropped).jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-13
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q437622|Q437622]]
| 7
|-
| [[Jenna O'Hea]]
| [[Íomhá:Jenna O'Hea at day three of the Opals camp.jpg|center|40px]]
| cispheileadóir Astrálach
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-06
| 
| [[Melbourne]]
| 
| [[:d:Q622730|Q622730]]
| 17
|-
| [[Claire Brady]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-20&lt;br/&gt;1987-01-29
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q1094778|Q1094778]]
| 3
|-
| [[Danielle Fox-Clarke]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3014994|Q3014994]]
| 2
|-
| [[Aisling Daly]]
| 
| ealaíontóir comhraic Éireannach
| [[ealaíontóir comhraic measctha]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4699200|Q4699200]]
| 6
|-
| [[Tori Pena]]
| [[Íomhá:Tori Pena.jpg|center|40px]]
| léimneoir cuaille Meiriceánach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-30
| 
| [[Los Alamitos]]
| 
| [[:d:Q7825761|Q7825761]]
| 7
|-
| [[Nicola Twohig]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-28
| 
| [[Manchain]]
| 
| [[:d:Q10484148|Q10484148]]
| 1
|-
| [[Roseanne Galligan]]
| [[Íomhá:Roseanne Galligan 2013.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-09
| 
| [[Droichead Nua]]
| 
| [[:d:Q16209460|Q16209460]]
| 2
|-
| [[Nicola Sinnott]]
| [[Íomhá:Nicola Sinnott.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q22280384|Q22280384]]
| 2
|-
| [[Emma Beckett]]
| [[Íomhá:Emma Beckett, 2021 (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-29
| 
| [[Northampton]]
| 
| [[:d:Q61827370|Q61827370]]
| 4
|-
| [[Louise Galvin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí, cispheileadóir agus fisiteiripeoir (*1987) ♀
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]&lt;br/&gt;[[fisiteiripeoir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-03
| 
| [[Fionnúig]]
| 
| [[:d:Q78056158|Q78056158]]
| 0
|-
| [[Elaine O'Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379955|Q135379955]]
| 0
|-
| [[Emma M. Mullane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379956|Q135379956]]
| 0
|-
| [[Hansey Lucy Sexton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381381|Q135381381]]
| 0
|-
| [[Hannah Mary Coen]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381385|Q135381385]]
| 0
|-
| [[Natasha Ryan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381842|Q135381842]]
| 0
|-
| [[Fiona Meany]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381843|Q135381843]]
| 0
|-
| [[Kelly Johnston]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-09-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381844|Q135381844]]
| 0
|-
| [[Kathryn Fahy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381845|Q135381845]]
| 0
|-
| [[Sheena Catherine Egan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381846|Q135381846]]
| 0
|-
| [[Miriam Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381847|Q135381847]]
| 0
|-
| [[Bernice Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381848|Q135381848]]
| 0
|-
| [[Fiona Scally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384536|Q135384536]]
| 0
|-
| [[Anne Marie Butler]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384537|Q135384537]]
| 0
|-
| [[Eileen O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384538|Q135384538]]
| 0
|-
| [[Lorraine Dolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384539|Q135384539]]
| 0
|-
| [[Julie Wilkins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384542|Q135384542]]
| 0
|-
| [[Ailish O'Donoghue]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384543|Q135384543]]
| 0
|-
| [[Emma Brady]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384544|Q135384544]]
| 0
|-
| [[Genna Kenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384545|Q135384545]]
| 0
|-
| [[Fiona Ward]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384548|Q135384548]]
| 0
|-
| [[Sinéad Mulvey]]
| [[Íomhá:Sinéad Mulvay.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aeróstach]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q255095|Q255095]]
| 20
|-
| [[Chloe Magee]]
| [[Íomhá:Chloe Magee Irish Open Mixed Double Champions 2018 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir Oilimpeach]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-29
| 
| [[Ráth Bhoth]]
| 
| [[:d:Q468589|Q468589]]
| 13
|-
| [[Méabh de Búrca]]
| [[Íomhá:Meabh De Burca.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-08-11
| 
| [[Gaillimh]]
| 
| [[:d:Q509493|Q509493]]
| 5
|-
| [[Erin Keery]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q1354600|Q1354600]]
| 2
|-
| [[Janet Grogan]]
| [[Íomhá:Janet Grogan (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí is scríbhneoir|amhránaí is scríbhneoir]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]] agus [[Amhránaí|amhránaí]] (fl. 2009–) (*1988) ♀
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1424238|Q1424238]]
| 4
|-
| [[Lynn Styles]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-29
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2708041|Q2708041]]
| 7
|-
| [[Ann Dalton]]
| 
| imreoir camógaíochta
| [[camogie player]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-22
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q4766351|Q4766351]]
| 1
|-
| [[Julia Moriarty]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-03
| 
| [[Adelaide]]
| 
| [[:d:Q6306589|Q6306589]]
| 4
|-
| [[Melanie Nocher]]
| 
| snámhóir Éireannach
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-18
| 
| [[Contae an Dúin]]
| 
| [[:d:Q6811327|Q6811327]]
| 5
|-
| [[Kelly Proper]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q11738678|Q11738678]]
| 3
|-
| [[Claire Tarplee]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-09-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q15925883|Q15925883]]
| 1
|-
| [[Amy Kenealy]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-04-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16224552|Q16224552]]
| 4
|-
| [[Amy Foster]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q19560506|Q19560506]]
| 2
|-
| [[Hannah Lowry-O'Reilly]]
| 
| Imreoir fichille (*1988) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q28479756|Q28479756]]
| 0
|-
| [[Jo Patterson]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus rothaí spóirt (*1988) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q113302372|Q113302372]]
| 2
|-
| [[Rachel Clancy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554958|Q119554958]]
| 0
|-
| [[Mairead Mcnally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554997|Q119554997]]
| 0
|-
| [[Leah Westbrooks]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q119557456|Q119557456]]
| 0
|-
| [[Sarah Louise McGrath]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381219|Q135381219]]
| 0
|-
| [[Elaine Ann Stone]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-08-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383157|Q135383157]]
| 0
|-
| [[Eimear Naughton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383158|Q135383158]]
| 0
|-
| [[Aishling Ann Sullivan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383161|Q135383161]]
| 0
|-
| [[Sarah Woods]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383162|Q135383162]]
| 0
|-
| [[Rebecca Therese Woods]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383163|Q135383163]]
| 0
|-
| [[Louise Gray]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383165|Q135383165]]
| 0
|-
| [[Naoise Feena Doran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383166|Q135383166]]
| 0
|-
| [[Brenda Christina Riordan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383169|Q135383169]]
| 0
|-
| [[Ciara Elizabeth Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383174|Q135383174]]
| 0
|-
| [[Lynn Ferrari]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384540|Q135384540]]
| 0
|-
| [[Fiona Marie Carrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384546|Q135384546]]
| 0
|-
| [[Shauna Marie O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-09-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384547|Q135384547]]
| 0
|-
| [[Chloë Agnew]]
| [[Íomhá:Chloë Agnew at Macquarie Shopping Centre, Sydney.jpg|center|40px]]
| ceoltóir agus amhránaí Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2228268|Q2228268]]
| 17
|-
| [[Lisa Kearney]]
| [[Íomhá:Lisa Kearney on WIMPS TV.jpg|center|40px]]
| cleachtóir júdó Éireannach
| [[cleachtóir júdó]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-05-27
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q2260724|Q2260724]]
| 5
|-
| [[Emma Britt Waldron]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Mainicín faisin|mainicín]] (*1989) ♀
| [[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q3724627|Q3724627]]
| 1
|-
| [[Ciara Horne]]
| [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 333.JPG|center|40px]]
| rothaí
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-07
| 
| [[Harrow, Londain|Harrow]]
| 
| [[:d:Q5119121|Q5119121]]
| 16
|-
| [[Jessie Barr]]
| 
| lúthchleasaí
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-24
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q6187612|Q6187612]]
| 5
|-
| [[Laura Reynolds]]
| 
| lúthchleasaí
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-01-21&lt;br/&gt;1989-01-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q6499354|Q6499354]]
| 3
|-
| [[Orla Barry]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1989) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-21
| 
| [[Droichead na Scuab]]
| 
| [[:d:Q7102982|Q7102982]]
| 2
|-
| [[Kate McKenna]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16224853|Q16224853]]
| 3
|-
| [[Jenny Murphy]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[rugby sevens player]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-05-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q18126994|Q18126994]]
| 2
|-
| [[Michelle Finn]]
| [[Íomhá:2019-09-01 ISTAF 2019 2000 m steeplechase (Martin Rulsch) 43 (cropped).jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-16&lt;br/&gt;1989-12-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q20967861|Q20967861]]
| 6
|-
| [[Sara Louise Treacy]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q20967862|Q20967862]]
| 5
|-
| [[Kelly Murphy]]
| [[Íomhá:2024 UEC Track Elite European Championships 130.jpg|center|40px]]
| rothaí Éireannach
| [[rothaí spóirt]]&lt;br/&gt;[[eolaí néarchórais]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-03
| 
| [[Birmingham]]
| 
| [[:d:Q33083846|Q33083846]]
| 8
|-
| [[Lauren Delany]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1989) ♀
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q78081373|Q78081373]]
| 2
|-
| [[Jessica Scannell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-10-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q119567488|Q119567488]]
| 0
|-
| [[Megan Tice]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1989) ♀
| [[lúthchleasaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-12-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q120221286|Q120221286]]
| 0
|-
| [[Lisa McGill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-08-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135380034|Q135380034]]
| 0
|-
| [[Elaine C. Caffrey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135380037|Q135380037]]
| 0
|-
| [[Colleen McInerney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-08-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382206|Q135382206]]
| 0
|-
| [[Aine McKenna]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382207|Q135382207]]
| 0
|-
| [[Julie Angelina Kavanagh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382208|Q135382208]]
| 0
|-
| [[Susan Elise Doyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382209|Q135382209]]
| 0
|-
| [[Ellevyn Winifred Irwin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383170|Q135383170]]
| 0
|-
| [[Deirbhile Blanaid O'Keeffe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383171|Q135383171]]
| 0
|-
| [[Emma Kathleen Dyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383173|Q135383173]]
| 0
|-
| [[Rozanna Purcell]]
| 
| mainicín Éireannach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-03
| 
| [[Cluain Meala]]
| 
| [[:d:Q1046271|Q1046271]]
| 6
|-
| [[Adrienne Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir i gcomórtas áilleachta (*1990) ♀
| [[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-11
| 
| [[Cluain Dolcáin]]
| 
| [[:d:Q4685714|Q4685714]]
| 4
|-
| [[Aisling Cooney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1990) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-27
| 
| [[Dumhach Thrá]]
| 
| [[:d:Q4699199|Q4699199]]
| 3
|-
| [[Ruesha Littlejohn]]
| [[Íomhá:Ruesha Littlejohn in San Jose.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-03
| 
| [[Glaschú]]
| 
| [[:d:Q7377860|Q7377860]]
| 11
|-
| [[Ciara Everard]]
| [[Íomhá:09277 Ciara Everard.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1990) ♀
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-10
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q9192214|Q9192214]]
| 6
|-
| [[Claire Lambe]]
| 
| iomróir Éireannach
| [[iomróir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-16
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q11690739|Q11690739]]
| 5
|-
| [[Melissa Scott-Hayward]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1990) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16225439|Q16225439]]
| 2
|-
| [[Robyn Stewart]]
| [[Íomhá:2017 UEC Track Elite European Championships 412.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1990) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-04-10
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q27517186|Q27517186]]
| 4
|-
| [[Niamh Whelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1990) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q39814817|Q39814817]]
| 1
|-
| [[Fionnuala Ross]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1990) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q69863936|Q69863936]]
| 0
|-
| [[Orla O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-28
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q74239854|Q74239854]]
| 1
|-
| [[Laura Shaughnessy]]
| 
| Cianreathaí (*1990) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-06-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q98550189|Q98550189]]
| 1
|-
| [[Sinead O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q119553438|Q119553438]]
| 0
|-
| [[Alexandra Troy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q119568422|Q119568422]]
| 0
|-
| [[Claire Rockall]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q119568822|Q119568822]]
| 0
|-
| [[Erica C. Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135380031|Q135380031]]
| 0
|-
| [[Cathy Kavanagh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135380035|Q135380035]]
| 0
|-
| [[Christine O'Gorman]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381052|Q135381052]]
| 0
|-
| [[Christina Ann Newton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381053|Q135381053]]
| 0
|-
| [[Michelle Louise Murray]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381055|Q135381055]]
| 0
|-
| [[Beth Meany]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381056|Q135381056]]
| 0
|-
| [[Eimear Mary Mairtin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381058|Q135381058]]
| 0
|-
| [[Caroline Flynn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381059|Q135381059]]
| 0
|-
| [[Kerrie Marie Dore]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381060|Q135381060]]
| 0
|-
| [[Valerie O'Driscoll]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382205|Q135382205]]
| 0
|-
| [[Clara Peters]]
| [[Íomhá:European 2011 Clara PETERS.jpg|center|40px]]
| scátálaí fíorach Éireannach
| [[scátálaí fíorach]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-19
| 
| [[Essen]]
| 
| [[:d:Q4360258|Q4360258]]
| 5
|-
| [[Lynsey McCullough]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-01
| 
| [[Aontroim (baile)]]
| 
| [[:d:Q6709499|Q6709499]]
| 1
|-
| [[Emma Flanagan]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-07
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16211337|Q16211337]]
| 4
|-
| [[Cherelle Khassal]]
| [[Íomhá:Cherelle Khassal (23697437213).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-09
| 
| [[Sasana]]
| 
| [[:d:Q22087349|Q22087349]]
| 4
|-
| [[Alice Kunek]]
| [[Íomhá:Alice Kunek - Perth Lynx.jpg|center|40px]]
| cispheileadóir Astrálach (1991-)
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-06
| 
| [[Box Hill]]
| 
| [[:d:Q24452204|Q24452204]]
| 10
|-
| [[Laura Boylan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1991) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-12-16
| 
| [[Contae Lú]]
| 
| [[:d:Q29981448|Q29981448]]
| 3
|-
| [[Sinéad Denny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1991) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q69863080|Q69863080]]
| 0
|-
| [[Aoife McDermott]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1991) ♀
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-04
| 
| [[Sligeach]]
| 
| [[:d:Q78047998|Q78047998]]
| 1
|-
| [[Hannah Thornton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q119564024|Q119564024]]
| 0
|-
| [[Emma J. Sherwood]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-02-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379981|Q135379981]]
| 0
|-
| [[Tracey M. Power]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379982|Q135379982]]
| 0
|-
| [[Stephanie O'Shea]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-04-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379983|Q135379983]]
| 0
|-
| [[Carol A. McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379987|Q135379987]]
| 0
|-
| [[Sophie Vavasseur]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2628135|Q2628135]]
| 15
|-
| [[Aoife Hannon]]
| 
| mainicín Éireannach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[fisiteiripeoir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q3620544|Q3620544]]
| 2
|-
| [[Aisling Dunphy]]
| 
| imreoir camógaíochta
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q4699203|Q4699203]]
| 0
|-
| [[Ann Marie Starr]]
| 
| imreoir camógaíochta
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| 
| 
| [[:d:Q4766551|Q4766551]]
| 1
|-
| [[Sinead Chambers]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-01
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q15712412|Q15712412]]
| 4
|-
| [[Christine McMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí agus rábálaí (*1992) ♀
| [[cliathreathaí]]&lt;br/&gt;[[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-06
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q25939025|Q25939025]]
| 2
|-
| [[Poornima Menon Jayadev]]
| 
| Imreoir fichille (*1992) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| 
| 
| [[:d:Q28479758|Q28479758]]
| 0
|-
| [[Naomi Carroll]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair, imreoir haca, imreoir peile Gaelaí agus camogie player (*1992) ♀
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[imreoir haca]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Gaelaí]]&lt;br/&gt;[[camogie player]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-13
| 
| [[Contae an Chláir]]
| 
| [[:d:Q57313561|Q57313561]]
| 3
|-
| [[Claire Mooney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q69812429|Q69812429]]
| 0
|-
| [[Joan Healy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q69814488|Q69814488]]
| 1
|-
| [[Catherine McManus]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q69819917|Q69819917]]
| 0
|-
| [[Casey Grace]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554596|Q119554596]]
| 0
|-
| [[Rebecca F. O'Keeffe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379984|Q135379984]]
| 0
|-
| [[Emily M. O'Callaghan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379985|Q135379985]]
| 0
|-
| [[Katie B. Kilbride]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379988|Q135379988]]
| 0
|-
| [[Catriona M. Foley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-08-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379989|Q135379989]]
| 0
|-
| [[Sinead Deegan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379990|Q135379990]]
| 0
|-
| [[Eimhear M. Browne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-01-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379991|Q135379991]]
| 0
|-
| [[Sanura Eley-O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀
| [[rábálaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-03-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q141689240|Q141689240]]
| 0
|-
| [[Amy Bowtell]]
| 
| imreoir leadóige
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-16
| 
| [[Na Clocha Liatha]]
| 
| [[:d:Q4749116|Q4749116]]
| 7
|-
| [[Katie Kirk]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] rábálaí (*1993) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q11737414|Q11737414]]
| 1
|-
| [[Ciara Grant]]
| [[Íomhá:Ciara Grant WUG.jpg|center|40px]]
| peileadóir
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[imreoir futsal]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-11
| 
| [[Leitir Ceanainn]]
| 
| [[:d:Q15960851|Q15960851]]
| 8
|-
| [[Michaela Walsh]]
| 
| dornálaí as Béal Feirste
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-05
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q18218166|Q18218166]]
| 9
|-
| [[Siobhán Killeen]]
| 
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Gaelaí]]&lt;br/&gt;[[imreoir futsal]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q22278600|Q22278600]]
| 1
|-
| [[Lois Roche]]
| [[Íomhá:Lois Roche Lewes FC Women 2 Charlton Ath Women 0 17 10 2021-82 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-18
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q24150945|Q24150945]]
| 5
|-
| [[Clare Cryan]]
| [[Íomhá:Clare Cryan Kyiv 2019.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*1993) ♀
| [[tumadóir iomaíoachta]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q65553526|Q65553526]]
| 3
|-
| [[Emma Mitchell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q69812822|Q69812822]]
| 0
|-
| [[Mary Mulhare]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-02-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q115739743|Q115739743]]
| 1
|-
| [[Clodagh Scannell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q119542677|Q119542677]]
| 0
|-
| [[Chelsea Jones]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| 
| 
| 
| [[:d:Q2377423|Q2377423]]
| 0
|-
| [[Phoebe Prince]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scoláire (1994–2010) ♀
| [[scoláire]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-24
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-01-14
| [[Bedford]]
| [[South Hadley]]
| [[:d:Q3304893|Q3304893]]
| 6
|-
| [[Kate Veale]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-01-05
| 
| [[Tulach Mhór]]
| 
| [[:d:Q11737264|Q11737264]]
| 2
|-
| [[Caroline Black]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-03-04
| 
| [[Lios na gCearrbhach]]
| 
| [[:d:Q15971927|Q15971927]]
| 5
|-
| [[Phil Healy]]
| [[Íomhá:Womens 400m (46526965474) (cropped).jpg|center|40px]]
| rábálaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-19
| 
| [[Béal Átha Fhínín]]
| 
| [[:d:Q25999744|Q25999744]]
| 7
|-
| [[Niamh McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí (*1994) ♀
| [[lúthchleasaí]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-01-04
| 
| [[Contae Chorcaí]]
| 
| [[:d:Q26905471|Q26905471]]
| 2
|-
| [[Karina Campbell]]
| 
| Imreoir fichille (*1994) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q28470777|Q28470777]]
| 0
|-
| [[Victoria Bell]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[sciálaí Alpach]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-06-22
| 
| [[Sutton Coldfield]]
| 
| [[:d:Q48618566|Q48618566]]
| 4
|-
| [[Alice Sharpe]]
| [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 132.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1994) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-03
| 
| [[München]]
| 
| [[:d:Q55361867|Q55361867]]
| 10
|-
| [[Alli Palisch]]
| [[Íomhá:Alli Murphy Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-528 (50943521133) (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1994) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-13
| 
| [[Plano, Texas|Plano]]
| 
| [[:d:Q56285209|Q56285209]]
| 4
|-
| [[Shona Heaslip]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q69820877|Q69820877]]
| 0
|-
| [[Philippa Rogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-02-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q69861835|Q69861835]]
| 0
|-
| [[Leah Lyons]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí (*1994) ♀
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-27
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q78051289|Q78051289]]
| 1
|-
| [[Sycerika McMahon]]
| 
| snámhóir Éireannach
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-11
| 
| [[Contae an Dúin]]
| 
| [[:d:Q3979013|Q3979013]]
| 7
|-
| [[Carolane Soucisse]]
| [[Íomhá:2018 Autumn Classic International - Soucisse &amp; Firus (cropped) - Soucisse.jpg|center|40px]]
| damhsóir oighir Ceanadach
| [[ice dancer]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-02-10
| 
| [[Châteauguay]]
| 
| [[:d:Q24860514|Q24860514]]
| 5
|-
| [[Aoife Mannion]]
| [[Íomhá:Aoife Mannion BCLFC 2015 (22147891741) (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1995) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-09-24
| 
| [[Solihull]]
| 
| [[:d:Q25714012|Q25714012]]
| 12
|-
| [[Ellen Keane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1995) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q26899011|Q26899011]]
| 3
|-
| [[Síofra Cléirigh Büttner]]
| [[Íomhá:Síofra Cléirigh Büttner 2017.jpg|center|40px]]
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q35349110|Q35349110]]
| 5
|-
| [[Gráinne Walsh]]
| 
| dornálaí Éireannach
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-10-13
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q65091953|Q65091953]]
| 5
|-
| [[Greta Streimikyte]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí parailimpeach (*1995) ♀
| [[lúthchleasaí parailimpeach]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-08-24
| 
| [[Vilnias]]
| 
| [[:d:Q89343978|Q89343978]]
| 3
|-
| [[Sarah Jane Hearne]]
| 
| Imreoir fichille (*1995) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| 
| 
| 
| [[:d:Q104843000|Q104843000]]
| 0
|-
| [[Fiona Murtagh]]
| [[Íomhá:Rowing at the 2020 Summer Olympics (Ireland).jpeg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomróir (*1995) ♀
| [[iomróir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-11
| 
| [[Gaillimh]]
| 
| [[:d:Q105925700|Q105925700]]
| 11
|-
| [[Ioana Gelip]]
| 
| Imreoir fichille (*1995) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q109418259|Q109418259]]
| 1
|-
| [[Rachel Boyle]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-03-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q110991850|Q110991850]]
| 0
|-
| [[Cliodhna Manning]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1995) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q117007428|Q117007428]]
| 1
|-
| [[Emily Haggard-Kearney]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta, reathaí maratóin agus cianreathaí (*1995) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[reathaí maratóin]]&lt;br/&gt;[[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-11-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q126883212|Q126883212]]
| 0
|-
| [[Emma Bolger]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q520262|Q520262]]
| 11
|-
| [[Laoise Murray]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-08-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3826973|Q3826973]]
| 3
|-
| [[Mary C. Cain]]
| 
| reathaí meánraoin Meiriceánach
| [[reathaí meánfhaid]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-03
| 
| [[Bronxville]]
| 
| [[:d:Q6779145|Q6779145]]
| 10
|-
| [[Florence Bell]]
| 
| sciálaí Éireannach
| [[sciálaí Alpach]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-05
| 
| [[Sutton Coldfield]]
| 
| [[:d:Q15910753|Q15910753]]
| 4
|-
| [[Alannah Stephenson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-04
| 
| [[Lios na gCearrbhach]]
| 
| [[:d:Q17457943|Q17457943]]
| 3
|-
| [[Tham Nguyen]]
| [[Íomhá:Tham Nguyen at the 2023 World Weightlifting Championships training hall.webp|center|40px]]
| Tógálaí meáchain (*1996) ♀
| [[tógálaí meáchain]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-09-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q26132016|Q26132016]]
| 4
|-
| [[Alanna Lally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q69860533|Q69860533]]
| 1
|-
| [[Fiona Mangan]]
| [[Íomhá:Fiona Mangan - Présentation TCFIA 2025.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1996) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q106575388|Q106575388]]
| 5
|-
| [[Megan Armitage]]
| [[Íomhá:Grand Prix de Chambéry (Megan Armitage - Montagne).JPG|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1996) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-08-12
| 
| [[Suí an Róin]]
| 
| [[:d:Q108532712|Q108532712]]
| 6
|-
| [[Linda Djougang]]
| [[Íomhá:Linda Djougang 15Apr2023.jpg|center|40px]]
| [[Camarún|Camarúnach]] imreoir rugbaí (*1996) ♀
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-17
| 
| [[Camarún]]
| 
| [[:d:Q108540653|Q108540653]]
| 3
|-
| [[Georgie Hartigan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q115674773|Q115674773]]
| 1
|-
| [[Allison McGrath]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q119547267|Q119547267]]
| 0
|-
| [[Edel Thornton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q119560495|Q119560495]]
| 0
|-
| [[Kelly McGrory]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q121879328|Q121879328]]
| 3
|-
| [[Róisín Harrison]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q121879839|Q121879839]]
| 2
|-
| [[Susie Berry]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] marcach (*1996) ♀
| [[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q130313509|Q130313509]]
| 2
|-
| [[Aebh Kelly]]
| [[Íomhá:AK WikiP.jpg|center|40px]]
| soprán Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-06
| 
| [[Na Sceirí]]
| 
| [[:d:Q4687014|Q4687014]]
| 2
|-
| [[Megan Connolly]]
| [[Íomhá:Megan Connolly 2015 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-07
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q21708017|Q21708017]]
| 12
|-
| [[Rachael Darragh]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir Oilimpeach]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-24
| 
| [[Leitir Ceanainn]]
| 
| [[:d:Q26786740|Q26786740]]
| 6
|-
| [[Sophie MacMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1997) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-29
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q29947005|Q29947005]]
| 8
|-
| [[Sara Boyle]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-31
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q30230598|Q30230598]]
| 1
|-
| [[Amy Broadhurst]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-17
| 
| [[Dún Dealgan]]
| 
| [[:d:Q60182060|Q60182060]]
| 3
|-
| [[Aoife O'Rourke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-02
| 
| [[An Caisleán Riabhach]]
| 
| [[:d:Q66934867|Q66934867]]
| 8
|-
| [[Marissa Sheva]]
| [[Íomhá:Marissa Sheva.jpg|center|40px]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-22
| 
| [[Sellersville]]
| 
| [[:d:Q98093517|Q98093517]]
| 8
|-
| [[Elsa Desmond]]
| [[Íomhá:2018-11-21 Rennrodel-Weltcup Innsbruck-Igls StP 5311 LR10 by Stepro.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] luger agus medical student (*1997) ♀
| [[luger]]&lt;br/&gt;[[medical student]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-06
| 
| [[Buckingham]]
| 
| [[:d:Q103259948|Q103259948]]
| 5
|-
| [[Sophie Becker]]
| [[Íomhá:Womens 400m (47247595181).jpg|center|40px]]
| Rábálaí (*1997) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-16
| 
| [[Loch Garman]]
| 
| [[:d:Q105782960|Q105782960]]
| 7
|-
| [[Kate Doherty]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q106712794|Q106712794]]
| 1
|-
| [[Eilish Flanagan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q107472430|Q107472430]]
| 5
|-
| [[Roisin Flanagan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q115739741|Q115739741]]
| 2
|-
| [[Bridget Herlihy]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q119539970|Q119539970]]
| 0
|-
| [[Maura Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q119541214|Q119541214]]
| 0
|-
| [[Anna Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-06-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q119551659|Q119551659]]
| 0
|-
| [[Aoife Anne O'Halloran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365106|Q135365106]]
| 0
|-
| [[Ellis O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] gleacaí ealaíonta (*1998) ♀
| [[gleacaí ealaíonta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-23
| 
| [[Kent]]
| 
| [[:d:Q23887651|Q23887651]]
| 3
|-
| [[Michaela Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q51098390|Q51098390]]
| 2
|-
| [[Anna Kerrison]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1998) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-10
| 
| [[Sasana]]
| 
| [[:d:Q64148448|Q64148448]]
| 3
|-
| [[Elizabeth Morland]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q69815287|Q69815287]]
| 0
|-
| [[Mia Griffin]]
| [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 135.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1998) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-30
| 
| [[Glenmore]]
| 
| [[:d:Q86458131|Q86458131]]
| 9
|-
| [[Nadia Power]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q92433328|Q92433328]]
| 4
|-
| [[Eleanor Ryan-Doyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1998) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-05-14
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q97654611|Q97654611]]
| 1
|-
| [[Sarah Quinn]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-08&lt;br/&gt;1998-08-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q106712933|Q106712933]]
| 1
|-
| [[Anna Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q119543104|Q119543104]]
| 0
|-
| [[Saoirse Power-Cassidy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-06-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q119553574|Q119553574]]
| 0
|-
| [[Fiona Everard]]
| 
| Cianreathaí (*1998) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998&lt;br/&gt;1998-09-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q123502237|Q123502237]]
| 2
|-
| [[Jennifer Lehane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1998) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-08-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q126487392|Q126487392]]
| 2
|-
| [[Kathy Baker]]
| 
| Imreoir rugbaí (*1998) ♀
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q128765068|Q128765068]]
| 3
|-
| [[Alison Jane Cleary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365098|Q135365098]]
| 0
|-
| [[Laura Anne Fortune]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365099|Q135365099]]
| 0
|-
| [[Katie Joanna Whelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365102|Q135365102]]
| 0
|-
| [[Ciara Catherine Wheeler]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365103|Q135365103]]
| 0
|-
| [[Chloe Gina Mullins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365105|Q135365105]]
| 0
|-
| [[Anna Marie Brennan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365107|Q135365107]]
| 0
|-
| [[Aleksandra Joanna Macheta]]
| 
| [[An Pholainn|Polannach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366449|Q135366449]]
| 0
|-
| [[Aoife Beggs]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1999) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-10-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q29841599|Q29841599]]
| 5
|-
| [[Gina Akpe-Moses]]
| [[Íomhá:Gina Akpe-Moses at the 2018 European Athletics Championships.jpg|center|40px]]
| rábálaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-25
| 
| [[Lagos]]
| 
| [[:d:Q33133524|Q33133524]]
| 7
|-
| [[Ciara Neville]]
| [[Íomhá:Ciara Neville 2016.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1999) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-10-14
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q50295760|Q50295760]]
| 4
|-
| [[Molly Scott]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[lúthchleasaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-30
| 
| [[Ceatharlach]]
| 
| [[:d:Q55587528|Q55587528]]
| 2
|-
| [[Niamh Fogarty]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-05-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q94578252|Q94578252]]
| 2
|-
| [[Aoife Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-05-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q106712793|Q106712793]]
| 1
|-
| [[Michelle Carey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca (*1999) ♀
| [[imreoir haca]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-05-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q108106507|Q108106507]]
| 3
|-
| [[Stephanie Cotter]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q108143260|Q108143260]]
| 2
|-
| [[Grace Casey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] caiteoir sleá (*1999) ♀
| [[caiteoir sleá]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-16&lt;br/&gt;1999-06-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q109932829|Q109932829]]
| 0
|-
| [[Cathal Crosbie]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q112131519|Q112131519]]
| 1
|-
| [[Sarah Leahy]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-08-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q113864305|Q113864305]]
| 2
|-
| [[Claire Melia]]
| [[Íomhá:Baxi Ferrol - LDLC ASVEL Féminin 59.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-12
| 
| [[Mainistir Eimhín]]
| 
| [[:d:Q119564054|Q119564054]]
| 0
|-
| [[Erin Riordan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1999) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q128803241|Q128803241]]
| 2
|-
| [[Anne Condon]]
| 
| [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] eolaí ríomhaireachta agus múinteoir ollscoile (*2000) ♀; Comhalta de chuid an ACM, Tulip Award in DNA Computing, Anita Borg Institute Women of Vision Awards agus Comhalta de Chumann Ríoga Cheanada; member of Cumann Ríoga Cheanada agus Association for Computing Machinery
| [[eolaí ríomhaireachta]]&lt;br/&gt;[[múinteoir ollscoile]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q11489|Q11489]]
| 3
|-
| [[Tina Reynolds]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Na Clocha Liatha]]
| 
| [[:d:Q514752|Q514752]]
| 9
|-
| [[Bernadette Ní Ghallchóir]]
| [[Íomhá:Bernadette Ní Ghallchóir PBS 1971.jpg|center|40px]]
| láithreoir teilifíse Éireannach
| [[láithreoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Muineachán]]
| 
| [[:d:Q822164|Q822164]]
| 7
|-
| [[Eibhlin Byrne]]
| 
| méara Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1301175|Q1301175]]
| 3
|-
| [[Sophie Merry]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], [[Mainicín faisin|mainicín]], beochantóir, [[Aisteoir|aisteoir]] agus damhsóir (*2000) ♀
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[beochantóir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1348496|Q1348496]]
| 3
|-
| [[Maria Corrigan]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q1669568|Q1669568]]
| 3
|-
| [[Terry O'Flaherty]]
| 
| méara Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1720409|Q1720409]]
| 2
|-
| [[Lise Hearns]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1827914|Q1827914]]
| 1
|-
| [[Liz Weir]]
| 
| údar Éireannach
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q1866600|Q1866600]]
| 4
|-
| [[Méav Ní Mhaolchatha]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3268425|Q3268425]]
| 8
|-
| [[Rebecca Stokell]]
| 
| cruicéadaí Éireannach
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-13
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q29891153|Q29891153]]
| 6
|-
| [[Mona McSharry]]
| [[Íomhá:Mona McSharry (IRL) 2018.jpg|center|40px]]
| snámhóir Éireannach
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-08-21
| 
| [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]]
| 
| [[:d:Q33319799|Q33319799]]
| 19
|-
| [[Cara Murray]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*2000) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-11-01
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q54861582|Q54861582]]
| 6
|-
| [[Sommer Lecky]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-14&lt;br/&gt;2000-06-16
| 
| [[Inis Ceithleann]]
| 
| [[:d:Q69813606|Q69813606]]
| 2
|-
| [[Davicia Patterson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-12-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q69820489|Q69820489]]
| 0
|-
| [[Diana Mirza]]
| 
| Imreoir fichille (*2000) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q109383024|Q109383024]]
| 2
|-
| [[Lauren Roy]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q113864274|Q113864274]]
| 2
|-
| [[Bronagh Power-Cassidy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q119543792|Q119543792]]
| 1
|-
| [[Enya Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-08-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q119550072|Q119550072]]
| 0
|-
| [[Eibhia Ni Mhuireagain]]
| 
| Imreoir fichille (*2000) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000
| 
| 
| 
| [[:d:Q124424504|Q124424504]]
| 0
|-
| [[Lauren Cadden]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[lúthchleasaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q126173619|Q126173619]]
| 2
|-
| [[Jodie McCann]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q126685911|Q126685911]]
| 4
|-
| [[Lynn Tunnah]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135363157|Q135363157]]
| 0
|-
| [[Annaliese Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366286|Q135366286]]
| 0
|-
| [[Maeve Aine O'Seaghdha]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366287|Q135366287]]
| 0
|-
| [[Alison Blaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-04-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366288|Q135366288]]
| 0
|-
| [[Ella McCloskey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366289|Q135366289]]
| 0
|-
| [[Maeve Patricia Cannon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366291|Q135366291]]
| 0
|-
| [[Nicole Patrice Clancy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366294|Q135366294]]
| 0
|-
| [[Tyler Toland]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-08-08
| 
| [[Baile Suingean]]
| 
| [[:d:Q42666544|Q42666544]]
| 6
|-
| [[Lara Gillespie]]
| [[Íomhá:2019 UCI Juniors Track World Championships 007.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*2001) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-21
| 
| [[Cill Mhantáin]]
| 
| [[:d:Q52153640|Q52153640]]
| 14
|-
| [[Sophie O'Sullivan]]
| [[Íomhá:Sophie O'Sullivan.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-23
| 
| [[Melbourne]]
| 
| [[:d:Q55425594|Q55425594]]
| 7
|-
| [[Alex Chan-Taylor]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-02-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739862|Q55739862]]
| 0
|-
| [[Tanya Watson]]
| [[Íomhá:2018-10-13 Jump 3 (Diving Girls 10m platform) at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–039.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*2001) ♀
| [[tumadóir iomaíoachta]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-24
| 
| [[Southampton]]
| 
| [[:d:Q65675690|Q65675690]]
| 5
|-
| [[Niamh Coyne]]
| [[Íomhá:2018-10-10 Swimming Girls' 100m Breaststroke Final at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–034.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q65952719|Q65952719]]
| 4
|-
| [[Ciara Bracken]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554443|Q119554443]]
| 0
|-
| [[Deborah Ogayemi]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-10-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q119561035|Q119561035]]
| 0
|-
| [[Danielle Donegan]]
| 
| Cianreathaí (*2001) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q125188525|Q125188525]]
| 1
|-
| [[Daina Moorehouse]]
| [[Íomhá:2025 World Boxing Championships 20250906 102037 Daina Moorehouse (IRL).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*2001) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-16
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q126709567|Q126709567]]
| 3
|-
| [[Rachel McCann]]
| 
| Rábálaí (*2001) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q127785359|Q127785359]]
| 2
|-
| [[Ciara McGing]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q128693679|Q128693679]]
| 2
|-
| [[Victoria Catterson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q128803156|Q128803156]]
| 2
|-
| [[Ciara Tolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360972|Q135360972]]
| 0
|-
| [[Eve Nealon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135363158|Q135363158]]
| 0
|-
| [[Katie Williamson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-05-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364030|Q135364030]]
| 0
|-
| [[Alexandra Mary Mulligan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364031|Q135364031]]
| 0
|-
| [[Katie Niamh Walshe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364032|Q135364032]]
| 0
|-
| [[Lainey Nolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364033|Q135364033]]
| 0
|-
| [[Mia Furlong]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364034|Q135364034]]
| 0
|-
| [[Niamh Kenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364035|Q135364035]]
| 0
|-
| [[Ciara Veronica White]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-01-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364036|Q135364036]]
| 0
|-
| [[Anna Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364037|Q135364037]]
| 0
|-
| [[Lauren Darcy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364038|Q135364038]]
| 0
|-
| [[Abby Flynn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366295|Q135366295]]
| 0
|-
| [[Patience Jumbo Gula]]
| 
| Rábálaí (*2001) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q141698208|Q141698208]]
| 0
|-
| [[Mavie Österreicher]]
| 
| [[An Ostair|Ostarach]] imreoir leadóige (*2002) ♀
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-04-05
| 
| [[Vín]]
| 
| [[:d:Q57242668|Q57242668]]
| 4
|-
| [[Emily Kraft]]
| [[Íomhá:Emily Kraft Lewes FC Women (52384339143).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach (2002-)
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-18
| 
| [[Frankfurt]]
| 
| [[:d:Q60713591|Q60713591]]
| 6
|-
| [[Alexandra Troy]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554597|Q65554597]]
| 0
|-
| [[Emma Austin]]
| [[Íomhá:2020-01-14 Alpine skiing at the 2020 Winter Youth Olympics – Women's Slalom (Martin Rulsch) 335.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] sciálaí Alpach (*2002) ♀
| [[sciálaí Alpach]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q81901202|Q81901202]]
| 2
|-
| [[Melisa Filis]]
| [[Íomhá:Melisa Filis 2019.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*2002) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-30
| 
| [[Essex]]
| 
| [[:d:Q83196933|Q83196933]]
| 7
|-
| [[Michaela Corcoran]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] lúthchleasaí (*2002) ♀
| [[lúthchleasaí]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-07
| 
| [[Houston, Texas|Houston]]
| 
| [[:d:Q90898291|Q90898291]]
| 3
|-
| [[Adeyemi Talabi]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2002) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-25
| 
| [[An Longfort]]
| 
| [[:d:Q113864217|Q113864217]]
| 1
|-
| [[Sabhbh Edwards Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q119549084|Q119549084]]
| 0
|-
| [[Erin Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q119550959|Q119550959]]
| 0
|-
| [[Maria Godden]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2002) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q124671917|Q124671917]]
| 1
|-
| [[Laura Mooney]]
| [[Íomhá:Laura Mooney 01.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2002) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002&lt;br/&gt;2002-01-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q126623596|Q126623596]]
| 2
|-
| [[Madison Corcoran]]
| [[Íomhá:2022 ICF Canoe Slalom World Championships - Madison Corcoran - Ireland - by 2eight - 9SC6114.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] canúálaí (*2002) ♀
| [[canúálaí]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-07
| 
| [[Houston, Texas|Houston]]
| 
| [[:d:Q127784722|Q127784722]]
| 5
|-
| [[Lauryn Homan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356265|Q135356265]]
| 0
|-
| [[Sarah Flemming]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358786|Q135358786]]
| 0
|-
| [[Jasmine Burke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358788|Q135358788]]
| 0
|-
| [[Fatimah Akorede]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362059|Q135362059]]
| 0
|-
| [[Gillian Wheeler]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362060|Q135362060]]
| 0
|-
| [[Sinead Boyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-06-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362061|Q135362061]]
| 0
|-
| [[Siofra O'Shea]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362062|Q135362062]]
| 0
|-
| [[Abigail Rafferty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362063|Q135362063]]
| 0
|-
| [[Kate Hickey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-10-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362064|Q135362064]]
| 0
|-
| [[Lisa Blaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362170|Q135362170]]
| 0
|-
| [[Ciara Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362171|Q135362171]]
| 0
|-
| [[Shauna Dooley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362172|Q135362172]]
| 0
|-
| [[Fiona McAdams]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554282|Q65554282]]
| 0
|-
| [[Nicola Tuthill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus caiteoir oird (*2003) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[caiteoir oird]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q115651644|Q115651644]]
| 6
|-
| [[Molly Moffitt]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q119536967|Q119536967]]
| 0
|-
| [[Ella O'Donnell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-09-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554886|Q119554886]]
| 0
|-
| [[Paris McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q119564680|Q119564680]]
| 0
|-
| [[Ava O'Connor]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2003) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-09-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q125188526|Q125188526]]
| 1
|-
| [[Ellie Glavin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358579|Q135358579]]
| 0
|-
| [[Shannon Cunningham]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-06-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359457|Q135359457]]
| 0
|-
| [[Rebecca Anne Hynes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359458|Q135359458]]
| 0
|-
| [[Emma Glavin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359460|Q135359460]]
| 0
|-
| [[Casey Mulvey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-04-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360144|Q135360144]]
| 0
|-
| [[Miah Ryan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-04-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360147|Q135360147]]
| 0
|-
| [[Kara McCleane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360148|Q135360148]]
| 0
|-
| [[Kate Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-07-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360149|Q135360149]]
| 0
|-
| [[Sinead Keane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360151|Q135360151]]
| 0
|-
| [[Sophie Moore]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360152|Q135360152]]
| 0
|-
| [[Hazel Finn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362040|Q135362040]]
| 0
|-
| [[Elizabeth Golding]]
| 
| Scátálaí fíorach (*2004) ♀
| [[scátálaí fíorach]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-28
| 
| [[Moscó]]
| 
| [[:d:Q56395775|Q56395775]]
| 0
|-
| [[Jenna Slattery]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*2004) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-03-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q98090913|Q98090913]]
| 1
|-
| [[Emma Jeffers]]
| [[Íomhá:Emma Jeffers - Présentation TCFIA 2024.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] rothaí spóirt (*2004) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-11-11
| 
| [[Eccleston]]
| 
| [[:d:Q119104466|Q119104466]]
| 2
|-
| [[Amy Duggan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q119540104|Q119540104]]
| 0
|-
| [[Maeve O'Neill]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-03-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q122806335|Q122806335]]
| 2
|-
| [[Kate O'Connell]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q122808599|Q122808599]]
| 1
|-
| [[Rachel Callery]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356074|Q135356074]]
| 0
|-
| [[Niamh Tolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-06-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356077|Q135356077]]
| 0
|-
| [[Niamh O'Leary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356078|Q135356078]]
| 0
|-
| [[Erica Egan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-01-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356079|Q135356079]]
| 0
|-
| [[Micaiah Fubara]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-10-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356080|Q135356080]]
| 0
|-
| [[Lucy Coogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-04-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358581|Q135358581]]
| 0
|-
| [[Maria Kealy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-07-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359459|Q135359459]]
| 0
|-
| [[Tania Salvado-McCormack]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-03-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360141|Q135360141]]
| 0
|-
| [[Michelle Ugwah]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-12-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360142|Q135360142]]
| 0
|-
| [[Sarah Hickey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-04-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360150|Q135360150]]
| 0
|-
| [[Trisha Kanyamarala]]
| [[Íomhá:TrishaKanyamarala23.jpg|center|40px]]
| [[An India|Indiach]] imreoir fichille (*2005) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005
| 
| 
| 
| [[:d:Q81826781|Q81826781]]
| 5
|-
| [[Ava Rochford]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2005) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q113302787|Q113302787]]
| 1
|-
| [[Elizabeth Ndudi]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2005) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q121338851|Q121338851]]
| 4
|-
| [[Emer Dunne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-10-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135354136|Q135354136]]
| 0
|-
| [[Katie O'Sullivan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-11-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135354521|Q135354521]]
| 0
|-
| [[Rachel Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358213|Q135358213]]
| 0
|-
| [[Alannah O'Connell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-07-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358214|Q135358214]]
| 0
|-
| [[Priya Doyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358215|Q135358215]]
| 0
|-
| [[Bree Shelley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358239|Q135358239]]
| 0
|-
| [[Rebecca Sexton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-08-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358240|Q135358240]]
| 0
|-
| [[Isabelle McSweeney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-07-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358245|Q135358245]]
| 0
|-
| [[Emma Gribben]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-04-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358246|Q135358246]]
| 0
|-
| [[Caitlin Gloeckner]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-10-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358247|Q135358247]]
| 0
|-
| [[Lucy Devoy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358248|Q135358248]]
| 0
|-
| [[Karolina Gierszal]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Pholainn|polannach]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-04-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135355491|Q135355491]]
| 0
|-
| [[Ava Walshe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-07-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135355954|Q135355954]]
| 0
|-
| [[Clara Boyce]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135355996|Q135355996]]
| 0
|-
| [[Shannon Quigley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356011|Q135356011]]
| 0
|-
| [[Kelly Bracken]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356012|Q135356012]]
| 0
|-
| [[Grace Prenter]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-12-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356014|Q135356014]]
| 0
|-
| [[Emma Tolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356015|Q135356015]]
| 0
|-
| [[Caoimhe Gilligan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356017|Q135356017]]
| 0
|-
| [[Leah McMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-06-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358238|Q135358238]]
| 0
|-
| [[Aisling Moran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358244|Q135358244]]
| 0
|-
| [[Shauna Curran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358249|Q135358249]]
| 0
|-
| [[Rachel Bowdren]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358250|Q135358250]]
| 0
|-
| [[Grace Davison]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2007) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-08-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q130220494|Q130220494]]
| 3
|-
| [[Helena Keane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-12-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356013|Q135356013]]
| 0
|-
| [[Ciara Brogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356016|Q135356016]]
| 0
|-
| [[Amber Buchanan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q62393479|Q62393479]]
| 0
|-
| [[Carmel Gunning]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoleolaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[fliúiteadóir]]
| 
| 
| [[An Ghaobhach]]
| 
| [[:d:Q951887|Q951887]]
| 2
|-
| [[Rita Connolly]]
| 
| amhránaí
| [[amhránaí]]
| 
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q956109|Q956109]]
| 4
|-
| [[Samthann]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[File|file]] agus [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (†739) ♀
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739-12-19
| 
| 
| [[:d:Q1278739|Q1278739]]
| 4
|-
| [[Juanita Wilson]]
| 
| stiúrthóir scannán
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]
| 
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1710722|Q1710722]]
| 7
|-
| [[Mairéad Phelan]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q1941074|Q1941074]]
| 1
|-
| [[Vyvienne Long]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| 
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2069395|Q2069395]]
| 4
|-
| [[Teresa Kidd]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q2311088|Q2311088]]
| 1
|-
| [[Eleanor Shanley]]
| [[Íomhá:Eleanor Shanly Paul Kelly Frankie Lane Dublin 2011.png|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q2390709|Q2390709]]
| 3
|-
| [[Áine Furey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí|amhránaí]] ♀; child of Finbar Furey
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q2528271|Q2528271]]
| 2
|-
| [[Maeve Donnelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] veidhleadóir ♀
| [[veidhleadóir]]
| 
| 
| [[Contae na Gaillimhe]]
| 
| [[:d:Q2541341|Q2541341]]
| 2
|-
| [[Rosena Horan]]
| [[Íomhá:Rosena Horan.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cumadóir ♀
| [[cumadóir]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q3442530|Q3442530]]
| 1
|-
| [[Ainna Fawcett-Henesy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Altra|altra]] ♀; Fellow of the Royal College of Nursing
| [[altra]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q4697453|Q4697453]]
| 3
|-
| [[Ann Breen]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q4766282|Q4766282]]
| 1
|-
| [[Ann Scott]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q4766666|Q4766666]]
| 1
|-
| [[Mary Brannagan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille ♀
| [[imreoir fichille]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q110161410|Q110161410]]
| 2
|}
----
&amp;sum; 959 items.
{{wikidata list end}}

[[Catagóir:Mná Éireannacha|*]]</text>
      <sha1>neeae6f1yv6orvgj3j7byplot0opu1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Under Armour</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97005</id>
    <revision>
      <id>1332494</id>
      <parentid>1279152</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23804" sha1="7ty97uannhetr6up3b44gqt8j8v9d23" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is [[comhlacht]] éadach é '''Under Armour''' a bhunaigh Kevin Plank sa bhliain 1996.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.foxbusiness.com/retail/how-under-armour-was-founded|teideal=How Under Armour was founded|údar=Thomas Barrabi|dáta=2020-06-22|language=en-US|work=FOXBusiness|dátarochtana=2021-03-02}}&lt;/ref&gt; Is as [[Maryland]] sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] é Kevin Plank&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.businessoffashion.com/community/people/kevin-plank|teideal=Kevin Plank is part of the BoF 500|language=en-GB|work=The Business of Fashion|dátarochtana=2021-03-02}}&lt;/ref&gt;. Bhunaigh sé an ghnó in [[íoslach]] a sheanmháthair.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Stair an Chomhlachta ==
[[Íomhá:Kevin Plank - UA photo.JPG|clé|mion|Kevin Plank ag seasamh le lógo Under Armour]]
Ba imreoir [[Peil Mheiriceánach|peile Mhéiriceanach]] é Plank, agus tháinig sé aníos leis an smaoineamh le haghaidh Under Armour toisc go raibh sé braon de T-léinte cadás a bheith greamaithe leis agus é ag cur allais ag traenáil.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Thosaigh sé ag cruthú T-léinte gur chabhraigh leis an fhadhb seo, agus nuair a thosaigh a chairde ag imirt peile go proifisiúnta, sheol sé na t-léinnte seo chucu chun a thabhairt amach sna seomraí feistis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'The Shorty' an t-ainm a bhí ar an chéad fréamhshamhail de T-léinte a dhear Plank.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.underarmour.com/brand/our-story|teideal=Our Story|language=en|work=UA Newsroom|dátarochtana=2021-03-02}}&lt;/ref&gt; Bhí sé éadrom agus bhí sé in ann allais a bhaint ó chorp an lúthchleasaí.

Sa bhliain 1997, thóg Under Armour na hainmeacha HeatGear agus ColdGear isteach ar an raon de táirgí a bhí acu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Tá HeatGear in ann an allais a bhaint ó corp an lúthchleasaí agus tá ColdGear in ann an teas a choimeád isteach, le haghaidh na laethanta fuara. faoin am seo, bhí 12 foireann ollscoile ag baint úsáid as táirgí Under Armour agus iad ag traenáil.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/under-armour-performance-apparel-history/|teideal=History of Under Armour Performance Apparel – FundingUniverse|work=www.fundinguniverse.com|dátarochtana=2021-03-03}}&lt;/ref&gt;  

Sa bhliain 1998, fuair Under Armour conradh leis an scannán '[[Any Given Sunday]]'&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://businessofsport.net/2017/04/11/how-under-armour-used-any-given-sunday-to-take-on-nike-adidas/|teideal=How Under Armour Used &quot;Any Given Sunday&quot; To Take On Nike &amp; Adidas|údar=Dave Claxton|dáta=2017-04-11|language=en-US|work=Business Of Sport|dátarochtana=2021-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210718033451/https://businessofsport.net/2017/04/11/how-under-armour-used-any-given-sunday-to-take-on-nike-adidas/|archivedate=2021-07-18}}&lt;/ref&gt;. Ba chonradh ollmhór a bhain siad amach, a chosain $44,000 ar foireann an scannáin agus d'úsáid Under Armour an scannán sin chun scéim fógraíochta a sheoladh. D'íoc siad $25,000 as fógra leath leathanach san iris [[ESPN]], agus d'éirigh leo $800,000 a thulleadh laistigh de coicís i ndíolacháin.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

Sa bhliain 1999, Bhog Under Armour ón íoslach a bhí ag seanmháthair Plank, go monarchan i Dún na Séad i Maryland, sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Tá Under Armour lonnaithe ansin ó shin.

Sa bhliain 2001, thosaigh Under Armour conradh urraíochta leis an [[Sraith Náisiúnta Haca]] i Meiriceá,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; agus cúpla léig daorchluiche i Meiriceá chomh maith&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Faoin am seo bhí díolacháin de táirgí Under Armour ag méadú ar ráta den scoth&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Chríochnaigh siad 2001 le níos mó ná $25 milliún i ndíolacháin le ach 59 fostaí.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Sheol Under Armour líne éadach do mná sa bhliain 2002.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Chomh maith leis sin, sheol siad líne fobhrístí, a gheall do lúthchleasaithe nach gcaithfeadh siad gnáth fobhrístí riamh arís.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Táirgí ==

=== Táirgí feicthe ===
[[Íomhá:ColdGear.jpg|mion|ColdGear a chur Under Armour amach le Disney]]
Tá go leor táirgí ar an margadh ag Under Armour anois. Tá raon den scoth acu chomh maith, idir éadaí [[Reathaíocht|reatha]], cótaí agus bróga [[Cispheil|cispheile]], tá trealamh acu le haghaidh beag nó mór gach spórt cáiliúil ar domhain. Rud eile cáiliúil go ndéanann Under Armour ná an dearadh de geansaithe agus bríste foirne. Tá foirne cáiliúil sínithe acu ar nós [[Southampton F.C.]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.radiotimes.com/tv/sport/football/premier-league-kits-2020-2021-rumours-confirmed/|teideal=Premier League kits 2020/21 – confirmed home, away and third kits|language=en|work=Radio Times|dátarochtana=2021-03-27}}&lt;/ref&gt; 

Le déanaí tá siad ag dearadh aghaidhmhaisc leis an brandáil Under Armour orthu, agus tá sé mar cheann de na maisc is fearr gur féidir a fháil&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nbcnews.com/shopping/wellness/best-exercise-face-masks-doctors-trainers-n1261918|teideal=What face masks do trainers and doctors wear while working out?|language=en|work=NBC News|dátarochtana=2021-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá HeatGear in ann allais a bhaint ón chorp, agus ba ceann de na fréamhshamhail is luaithe a bhí ag Plank agus an gnó ag tosú amach. Tá Coldgear in ann teas a sheoladh timpeall an choirp. Tá sé cruthaithe le púdair cliste ina mbogann laistigh den táirge. Ní féidir teas choirpe an duine a phiocadh suas in aon chor.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.forbes.com/sites/monteburke/2013/02/12/under-armour-unveils-its-new-products-for-2013-with-a-little-help-from-arian-foster-and-gina-carano/|teideal=Under Armour Unveils Its New Products For 2013, With A Little Help From Arian Foster And Gina Carano|údar=Monte Burke|language=en|work=Forbes|dátarochtana=2021-03-27}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Under Armour Opening (27354592214).jpg|mion|Foirgneamh Under Armour]]Tá gné nua ag baint lena bróga nua go léir atá á sheoladh ag Under Armour le déanaí. Is é sin an taifead den aclaíocht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pymnts.com/mobile-applications/2021/fitness-apps-sweating-changes-in-latest-provider-ranking/|teideal=Fitness Apps Sweating Changes In Latest Ranking|údar=PYMNTS|dáta=2021-03-25|language=en-US|work=www.pymnts.com|dátarochtana=2021-03-27}}&lt;/ref&gt; Is féidir leis na bróga nua seo go léir nascadh leis an aip atá ag Under Armour chun taifead a choimeád ar an aclaíocht go ndéanann tú. Is féidir an sampla is déanaí a fheiceáil [https://www.underarmour.ie/en-ie/mens-ua-flow-velociti-wind-running-shoes/3023545.html?dwvar_3023545_color=102 anseo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418105055/https://www.underarmour.ie/en-ie/mens-ua-flow-velociti-wind-running-shoes/3023545.html?dwvar_3023545_color=102 |date=2021-04-18 }} leis an Flow Velociti Wind.

=== Páirteach sa Phobail ===
Tá Under Armour i gcónaí ag iarraidh go mbeidh siad ag déanamh rudaí tábhachtacha i leith an phobail agus an domhain uilig.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.underarmour.com/community|teideal=Community|language=en|work=UA Newsroom|dátarochtana=2021-03-28}}&lt;/ref&gt; An slógan atá in úsáid don roinn seo den gnó ná go mbuann gach duine nuair atá siad aontaithe. Tá go leor feachtas ag Under Armour a dhíríonn ar cúpla gné difriúil den phobail. 

Tá Under Armour dírithe ar an inbhuanaitheacht, agus déanann siad seo tríd comhábhair atá níos fearr don timpeallacht a úsáid agus a chur chun cin sa phobal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.underarmour.com/community/sustainability|teideal=Sustainability|language=en|work=UA Newsroom|dátarochtana=2021-03-28}}&lt;/ref&gt; Tá fócas curtha ar an ilíocht agus an cuimsiúchán chomh maith ag an gcomhlacht. Creideann Under Armour i domhain cothrom agus tá siad ag iarraidh sin a chur chun cinn sna creidiúnt agus na tuairimí a léiríonn siad mar ghnó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.underarmour.com/community/diversity-equity-inclusion|teideal=Diversity, Equity &amp; Inclusion|language=en|work=UA Newsroom|dátarochtana=2021-03-28|archivedate=2021-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418060009/https://about.underarmour.com/community/diversity-equity-inclusion}}&lt;/ref&gt; 

== Margaíocht ==
Tá go leor bealaí go ndéanann Under Armour a chuid margaíochta. Is é ceann de na bealaí is mó agus is tábhachtaí ná an suíomh táirgí. Is é sin nuair a chuirtear táirgí Under Armour ar sheó i scannán nó clár teilifíse éigin. Is féidir roinnt samplaí de scannán ina ndéanann Under Armour seo sa liosta thíos:

=== Suíomh táirgí Under Armour i Scannáin ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ainm Scánnan
!Bliain
|-
|Any Given Sunday&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thingsmenbuy.com/the-history-of-under-armour/|teideal=The History of Under Armour - ThingsMenBuy.com|dáta=2017-12-17|language=en-US|work=ThingsMenBuy.com|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;
|1999
|-
|Bad News Bears
|2005
|-
|Gridiron Gang&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worthpoint.com/worthopedia/gridiron-gang-mustangs-staff-under-armour-polo|teideal=Gridiron Gang Mustangs Staff Under Armour Polo Shirt {{!}} #46604318|language=en|work=Worthpoint|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;
|2006
|-
|The Blind Side&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://productplacementblog.com/movies/under-armour-volleyball-jersey-worn-by-lily-collins-in-the-blind-side-2009/|teideal=Under Armour Volleyball Jersey Worn By Lily Collins In THE BLIND SIDE (2009)|údar=John|language=en-US|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;
|2009
|-
|Dark Knight Rises&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://productplacementblog.com/movies/under-armour-the-dark-knight-rises-2012/|teideal=Under Armour - The Dark Knight Rises (2012)|language=en-US|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;
|2012
|-
|22 Jump Street&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://concavebt.com/22-jump-street-trailers-actioncollege-brands-galore/|teideal=22 JUMP STREET: Action + College = Brands|dáta=2014-02-20|language=en-GB|work=Concave|dátarochtana=2021-03-27}}&lt;/ref&gt;
|2014
|}

=== Daoine Cáiliúla ===
Is bealach eile é seo go ndéanann Under Armour a chuid margaíochta. Tá raon ollmhór de aisteoirí agus réalt spóirt i measc na daoine atá urraithe ag Under Armour. Is samplaí iad na daoine seo a leanas:[[Íomhá:Stephen Curry 2016 (cropped).jpg|clé|mion|Stephen Curry ]]

==== [[Stephen Curry]] ====
Is imreoir cispheile san [[NBA]] é Stephen Curry. Bhain sé urraíocht amach le Under Armour sa bhliain 2012, nuair a theip ar [[Nike]] socrú a dhéanamh leis ar airgead.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/13672569/stephen-curry-extends-sponsorship-deal-armour-2024|teideal=Curry signs new Under Armour endorsement deal|dáta=2015-09-16|language=en|work=ESPN.com|dátarochtana=2021-03-03}}&lt;/ref&gt; Tá sé ráite gur bhain Nike úsáid as an cur i láthair céanna a d'úsáid siad chun [[Kevin Durant]] a shíniú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.essentiallysports.com/nba-basketball-news-steph-curry-under-armour-deal-how-much-does-the-golden-state-warriors-star-earn-from-it/|teideal=Steph Curry's Under Armour Deal: How Much Does the Golden State Warriors' Star Earn from it?|dáta=2021-03-02|language=en-US|work=EssentiallySports|dátarochtana=2021-03-03}}&lt;/ref&gt; Shínigh Curry le beartas de thart ar $4 milliún.

De réir [[Forbes]] 'Richest shoe' tá Curry sa cheathrú háit ar an liosta bróg is saibhre, le conradh de luach $20 milliún air faoi láthair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://warriorswire.usatoday.com/2019/08/29/forbes-richest-nba-shoe-deals-stephen-curry/|teideal=Forbes: Warriors star Steph Curry has 4th richest shoe deal in the NBA|dáta=2019-08-29|language=en-US|work=Warriors Wire|dátarochtana=2021-03-03}}&lt;/ref&gt; Tá Curry lán sásta a bheith sínithe le Under Armour, agus deir sé gur mhothaigh an comhlacht cosúil le clann leis ón gcéad lá.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Deir Stephen é féin go bhfuil sé ag iarraidh an cluiche a athrú i mbealach dearfach agus fiúntach.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.essentiallysports.com/nba-basketball-news-warriors-steph-curry-opens-up-about-how-he-is-trying-to-build-the-curry-brand/|teideal=Warriors' Steph Curry Opens Up About How He Is Trying To Build The Curry Brand|dáta=2021-03-26|language=en-US|work=EssentiallySports|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; Tuilleann an Branda Curry $3.5 billiún in aghaidh na bliana. Is figúir thar a bheith ard nuair a chuirtear i gcomparáid leis an figúir iomlán a thuilleann Under Armour is é sin $5.5 billiún. Tá Curry mar an duine is luachmhara don chomhlacht faoi láthair.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==== [[Dwayne 'The Rock' Johnson]] ====
[[Íomhá:Dwayne Johnson 2014.jpg|mion|Dwayne 'The Rock' Johnson]]
Tá Dwayne 'The Rock' Johnson urraithe ag Under Armour chomh maith. Tá conradh fadtéarmach ag 'The Rock' ina bhfuil brandaí bróga, éadaí agus oiriúntí aige &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.complex.com/sneakers/2016/01/under-armour-dwayne-the-rock-johnson|teideal=Here Are All the Details on The Rock’s Endorsement Deal with Under Armour|language=en|work=Complex|dátarochtana=2021-03-24|archivedate=2021-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419161323/https://www.complex.com/sneakers/2016/01/under-armour-dwayne-the-rock-johnson}}&lt;/ref&gt;. De réir é féin, tá an líne éadach ar fad dírithe ar 'an oibrí is fearr sa seomra'.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.forbes.com/sites/kristidosh/2020/02/20/dwayne-the-rock-johnson-launches-first-project-rock-collection-of-2020-with-under-armour/|teideal=Dwayne ‘The Rock’ Johnson Launches First Project Rock Collection Of 2020 With Under Armour|údar=Kristi Dosh|language=en|work=Forbes|dátarochtana=2021-03-24}}&lt;/ref&gt; Bhí buairt timpeall an conradh seo i dtús báire toisc nach fear spóirt a thuilleadh é 'The Rock. Ba coraí an cáiliúil é blianta ó shin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wwe.com/superstars/the-rock|teideal=Dwayne &quot;The Rock&quot; Johnson|language=en|work=WWE|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;

Is ceann de na haisteoirí is mó ar domhain é, agus tá sé i nidiadh a bheith mar réalt in os cionn 40 scannán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.buzzfeed.com/morgansloss1/how-many-dwayne-johnson-movies-have-you-seen|teideal=Dwayne Johnson Has Been In 40 Movies – How Many Have You Seen?|údar=Morgan Sloss|language=en|work=BuzzFeed|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; An buairt a bhí ag Under Armour ná nach fear spóirt é. Ach bhí siad sásta an riosca a thógáil, toisc go mbeadh siad in ann lucht leanúna 'The Rock' mar aisteoir agus 'The Rock' mar coraí a chlúdú leis an margaíocht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sportingnews.com/us/other-sports/news/dwayne-the-rock-johnson-wrestling-endorsement-under-armour/1wuijoj136gej1e7uifhp1thz2|teideal=Dwayne|language=en|work=www.sportingnews.com|dátarochtana=2021-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111135445/https://www.sportingnews.com/us/other-sports/news/dwayne-the-rock-johnson-wrestling-endorsement-under-armour/1wuijoj136gej1e7uifhp1thz2|archivedate=2023-11-11}}&lt;/ref&gt; 

Chomh maith leis sin, tá ceann de na cuntaisí is mó ar domhain ar Instagram ag Dwayne, rud atá iontach le haghaidh an conradh atá aige le Under Armour. Is féidir cuntas Instagram 'The Rock' a fheiceáil [https://www.instagram.com/therock/ anseo.]
[[Íomhá:Anthony Joshua 2017.png|clé|mion|Anthony Joshua ag caitheamh T-léine Under Armour]]

==== [[Anthony Joshua]] ====
Is dornálaí [[Sasana|Sasanach]] é Anthony Joshua atá urraithe ag Under Armour ón mbliain 2016.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thedrum.com/news/2017/02/07/under-armour-extends-relationship-with-boxing-superstar-anthony-joshua|teideal=Under Armour extends relationship with boxing superstar Anthony Joshua|language=en|work=The Drum|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; Is dornálaí bonn óir é Joshua le haghaidh [[Sasana]] agus tá ceithre as cúig crios aige sa spóirt (IBF, IBO, WBA agus WBO)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.express.co.uk/sport/boxing/1246139/Anthony-Joshua-belts-what-belts-does-Anthony-Joshua-have-Tyson-Fury-Wilder|teideal=Anthony Joshua belts: What belts does Joshua have as Tyson Fury claims WBC title?|údar=Andy Wilson|dáta=2020-02-23|language=en|work=Express.co.uk|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;. Tá an crios deireanach ina sheilbh ag [[Tyson Fury]] ag am na scíobhnóireachta, agus tá an bheirt ag socrú téarmaí chun troid a bheith acu i mbliana (2021)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.skysports.com/boxing/news/12183/12246953/anthony-joshua-and-tyson-fury-sign-two-fight-deal-ahead-of-undisputed-world-heavyweight-title-fight|teideal=Anthony Joshua and Tyson Fury sign deal ahead of undisputed world heavyweight title fight|language=en|work=Sky Sports|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;. 

Tá mana Joshua in éineacht le Under Armour ná chun traenáil a dhéanamh ar cad atá faoin armúr.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=under+armour+joshua+ad&amp;&amp;view=detail&amp;mid=EB2FBB8104B5B3616982EB2FBB8104B5B3616982&amp;&amp;FORM=VRDGAR&amp;ru=/videos/search?q=under+armour+joshua+ad&amp;FORM=HDRSC4|teideal=under armour joshua ad - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; Níl luach conradh Under Armour ar fáil go poiblí, ach is féidir a cheapadh go bhfuil suim ard go leor ag baint leis an gconradh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.verdict.co.uk/anthony-joshua-net-worth-sponsorships/|teideal=Anthony Joshua net worth: How sponsorship deals have boosted AJ's bank balance|dáta=2018-03-30|language=en-US|work=Verdict|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;

==== Bella Alarie ====
Is Imreoir cispheile sa [[WNBA]] í Bella Alarie a shínigh le Under Armour sa bhliain 2020.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dailyprincetonian.com/article/2020/07/bella-alarie-20-signs-with-under-armour|teideal=Bella Alarie ’20 signs with Under Armour|work=The Princetonian|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; Bhí sí mar bhall de ghrúpa triúir a fuair conradh le Under Armour. Bhí Alarie mar a cúigiú rogha san roghnúcháin WNBA. [[Íomhá:From the ballet Coppelia cropped.jpg|clé|mion|Misty Copeland ag damhsa ]]D'fhás Alarie aníos sa stáit céanna le Under Armour agus tá sí thar a bheith bródúil a bheith ag obair leo anois.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Tá sí faoi láthair sínithe ag [[Dallas Wings]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.underarmour.com/news/2020/07/under-armour-welcomes-wnba-players-its-athlete-roster|teideal=Under Armour Welcomes WNBA Players to its Athlete Roster|language=en|work=UA Newsroom|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; Mothaíonn Under Armour go láidir faoi cuimsiú mná i spóirt agus sa ghnó, agus deir siad go bhfuil meascán 50/50 idir fir agus mná ag obair sa chomhlacht ar fad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.underarmour.com/community/diversity-equity-inclusion|teideal=Diversity, Equity &amp; Inclusion|language=en|work=UA Newsroom|dátarochtana=2021-03-26|archivedate=2021-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418060009/https://about.underarmour.com/community/diversity-equity-inclusion}}&lt;/ref&gt;

== Coinspóid agus Deireadh Conarthaí ==
=== [[Misty Copeland]] ===
I mí Márta 2021, tháinig sé amach sa nuacht gur cuireadh deireadh le conradh Misty Copeland le Under Armour. Is Banrinceoir í Misty agus thosaigh sí conradh le Under Armour sa bhliain 2014.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2021/03/under-armour-and-misty-copeland-end-partnership.html|work=www.bizjournals.com|dátarochtana=2021-03-27}}&lt;/ref&gt; 

Tá sí cáiliúil as a bheith mar an chéad bean ghorm chun a bheith mar an príomhrinceoir don Amharclann Damhsa Meiriceánach.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mic.com/articles/121588/how-misty-copeland-became-famous|teideal=The Story of How Misty Copeland Became Famous Will Make You Love Her Even More|údar=Julie Zeilinger|language=en|work=Mic|dátarochtana=2021-03-28}}&lt;/ref&gt; Thosaigh sí ag rince ag aois déanach de 13.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Chabhraigh Copeland le Under Armour margadh ollmhór de mná a shroichint agus de réir ráiteas ón gcomhlacht, tá siad an bhuíoch as an méid a rinne siad le Misty go dtí seo.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

Níor thug Under Armour ná Misty í féin fáth ar leith don briseadh suas, agus is léir gur tharla sé os cionn bliain ó shin. Bhí Misty taobh thiar den feachtas 'I Will What I Want' le Under Armour.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Is féidir é a fheiceáil [https://www.youtube.com/watch?v=zWJ5_HiKhNg anseo.]

=== Caidreamh Plank le [[Donald Trump|Trump]] ===
[[Íomhá:Donald Trump official portrait (cropped 2).jpg|mion|Thug Kevin Plank tacaíocht do Donald Trump i 2017]]
Sa bhliain 2017, Tháinig Bainisteoir Feidhmeach Under Armour, Kevin Plank, amach le ráiteas ag tacú leis an uachtarán ag an am [[Donald Trump]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://fortune.com/2017/08/15/kevin-plank-donald-trump-controversy/|teideal=Under Armour CEO Kevin Plank Can’t Escape His Donald Trump Problem|language=en|work=Fortune|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; Sa ráiteas, dúirt sé gur cheap sé go raibh Trump mar sócmhainn do na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] agus go raibh sé ar son an ghnó.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.businessinsider.com/under-armour-ceo-praises-trump-2017-2|teideal=UNDER ARMOUR CEO: Trump is 'a real asset for the country'|údar=Dennis Green|work=Business Insider|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; Bhí Plank go hiomlán ag moladh an uachtarán agus tháinig trioblóid ollmhór ar an gcomhlacht dá bharr&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Fuair Plank cuireadh uaidh Trump a bheith ar bord déantúsaíochta ina raibh go leor príomhfheidhmeanaigh eile ar.

Ní amháin nach raibh custaiméirí an chomhlachta sásta, ach tháinig gearráin uaidh cúpla de na réalt is mó atá ag Under Armour. Bhí [[Stephen Curry]], an sócmhainn is luachmhara don chomhlacht, ag bagairt chun an chomhlacht a fhágáil ag pointe amháin, ag rá nach raibh sé ag iarraidh a bheith mar bhall de chomhlacht nach raibh in oiriúnt lena tuairimí féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mercurynews.com/2017/02/08/stephen-curry-respond-to-trump-love-from-under-amours-ceo/|teideal=Exclusive: Stephen Curry responds to Trump-praising Under Armour boss|dáta=2017-02-08|language=en-US|work=The Mercury News|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; Bhí beag nó mór an rud céanna le rá ag 'The Rock.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.vanityfair.com/style/2017/02/dwayne-johnson-kevin-plank-trump-under-armour|teideal=The Rock Doesn’t Stand for Under Armour C.E.O. Kevin Plank’s Pro-Trump Remarks|údar=Hilary Weaver|language=en-us|work=Vanity Fair|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;

Ocht lá i ndiaidh an gearrán ar fad i gcoinne Plank, Chuir Plank ráiteas amach ag léiriú an seastas atá aige i leith polasaithe eile Trump agus go bhfuil an meon a léirigh sé san agallamh go hiomlán bunaithe ar pheirspictíocht gnó.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Cheannaigh sé leathanach iomlán sa [[Baltimore Sun]] ag léiriú an seastas cothrom atá ag a gnó, ach bhí sé go fóill ar bord déantúsaíochta Trump.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

I mí Lúnasa 2017, rinne Plank an cinneadh chun céim siar a thógáil ón mbord, tar éis ionsaí foiréigeanach i [[Virginia]]. Chuir sé ráiteas amach ag rá go raibh Under Armour go fóill dírithe ar éagsúlacht, aontacht agus cuimsiú trí cumhacht an spóirt.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Under Armour}}
[[Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Maryland]]
[[Catagóir:Éadaí spóirt]]
[[Catagóir:Lúthchleasaíocht]]</text>
      <sha1>7ty97uannhetr6up3b44gqt8j8v9d23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éirí Amach Bussa (1816)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97483</id>
    <revision>
      <id>1332508</id>
      <parentid>1232570</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1451" sha1="bussuumy53ex43oba5i7lytqns711g9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:God always saves endavour.jpg|mion|clé|Bratach Bussa&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4252457851445173|teideal=Éirí Amach Bussa|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2021|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Bussa statue.png|clé|mion|Cuimhneachán i mBridgetown]]
Tharla '''Éirí Amach Bussa''' i m[[Barbadós]] ar 14–[[16 Aibreán]] [[1816]]. Chuir an [[réabhlóid]] seo tús le sraith reibiliún mór de chuid na [[Sclábhaíocht|sclábhaithe]] sna h[[Na hIndiacha Thiar|Indiacha Thiar]] in imeacht na gcúig bliana déag ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nlj.gov.jm/history-notes/The%20Emancipation%20Wars.pdf|teideal=The Emancipation Wars|údar=The National Library of Jamaica  / nlj.gov.jm|dátarochtana=2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414103058/http://www.nlj.gov.jm/history-notes/The%20Emancipation%20Wars.pdf|archivedate=2021-04-14}}&lt;/ref&gt; Bhrostaigh na himeachtaí seo cealú na sclábhaíochta ar fud [[Impireacht na Breataine]] trí an Acht um Chealú na Sclábhaíochta, 1833.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4252457851445173|teideal=Éirí Amach Bussa|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2021|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{síol-us}}

[[Catagóir:Réabhlóidí]]
[[Catagóir:Barbadós]]
[[Catagóir:Sclábhaíocht]]</text>
      <sha1>bussuumy53ex43oba5i7lytqns711g9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gráinne Uí Mhaitiú</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100363</id>
    <revision>
      <id>1332519</id>
      <parentid>1314184</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2636" sha1="tnxzokf8ho6sliw9kgxb63mk576pf00" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:Bosco.jpg|clé|mion|220x220px|''[[Bosco]]'']]
Iriseoir agus láithreoir teilifíse RTÉ ba ea '''Gráinne Uí Mhaitiú,''' née Ní Eifearnáin (1953/1954   - 2 Bealtaine 2026).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/grainne-ui-mhaitiu-wicklow-valleymount-629632|teideal=Death Notice of Gráinne Uí Mhaitiú (née Ní Eifearnáin) (Valleymount, Wicklow) {{!}} rip.ie|údar=rip.ie|language=ga-IE|work=rip.ie|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt; Chuir sí i láthair ''[[Bosco]]'' i 1979-1980&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/026.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2022-02-01 |archivedate=2022-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201182429/https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/026.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/025.html|teideal=Grianghraf|údar=Stillslibrary.rte.ie|dáta=1979|dátarochtana=2026|archivedate=2018-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180905022928/https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/025.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beidh-ait-speisialta-ag-grainne-ui-mhaitiu-inar-gcroi-da-bharr/|teideal=Beidh áit speisialta ag Gráinne Uí Mhaitiú inár gcroí go deo|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=8 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Éinne a d’fhás aníos in Éirinn timpeall 1979/1980, cuimhneoidh siad ar ghlór Bhoscó agus é ag fógairt go mífhoighdeach, “Tá sé sin UAFÁSACH, Gráinne!”

&lt;/ref&gt; agus ''[[SBB ina Shuí]]'' i láthair le [[Seán Bán Breathnach]] idir 1976 agus 1982.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2019/0401/1039886-sbb-ina-shui/|teideal=SBB ina Shuí|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=WsN-eWVdr1A|teideal=Slogadh Náisiúnta, Loch Garman 1983, clár ar RTÉ le Gráinne Uí Mhaitiú|údar=Slogadh  ar youtube.com|dáta=1983|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;

D'oibrigh sí ar an iris do dhéagóirí ''[[Mahogany Gaspipe]]'' idir 1980 agus 1984.

Bhuail ailse í agus d'éag 2 Bealtaine 2026, in aois 72 bliain di.   Bhí sí pósta le [[Séamus Ó Maitiú]] agus bhí beirt chlainne acu, Connla agus Aoife.

== Féach freisin ==

* ''[[Bosco]]''

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Maitiú, Gráinne Uí}}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse RTÉ]]
[[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]]
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>tnxzokf8ho6sliw9kgxb63mk576pf00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Séamus Ó Maitiú</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100365</id>
    <revision>
      <id>1332520</id>
      <parentid>1026160</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="6oybwyuq8vzxfn5mm10v4fu8ci2j1ir" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ollamh, iriseoir agus foilsitheoir as Baile Átha Cliath is ea '''Séamas Ó Maitiú'''. Tá an iliomad leabhar agus altanna scríofa aige go háirithe ar stair na hardchathrach agus ar Chontae Chill Mhantáin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url = https://portraidi.ie/ga/seamas-o-maitiu/ | foilsitheoir = portraidi.ie | teideal = Séamas Ó Maitiú }}&lt;/ref&gt;

== Gairm ==
I 1981 bhunaigh Ó Maitiú.an iris ''[[Mahogany Gaspipe]]'' le hábhar nua-aoiseach spreagúil a chur ar fáil do dhéagóirí. Ba í an iris Ghaeilge ba mhó díol ar feadh roinnt bliain. 

Mar chuid den obair seo leis an nGaeilge a dhéanamh tarraingteach do dhaoine óga d’eagraigh Séamas, i nGaeilge Ráth Chairn, an chéad fhéile rac-cheoil Gaeilge riamh. Scríobh sé roinnt leabhar do dhéagóirí ina measc ''Samhradh Samhradh'' a bhain duais Oireachtais amach agus a raibh an-tóir air sna scoileanna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Mhúin sé cúrsaí staire agus staidéar áitiúil in Ollscoil Mhá Nuad, sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, Coláiste Phádraig Droim Conrach agus Institiúid Oideachais Marino. Mhúin sé cúrsa sa Staidéar Áitiúil le haghaidh Chartlann Chathrach Bhaile Átha Cliath gach bliain. 

Bhí sé ina eagarthóir ar ''Dublin Historical Record'' agus ba mhinic páirteach é ar chláracha staire ar TG4.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Tháinig an t-aistriúchán Gaeilge i leabhar dhátheangach ar Chath Shráid Uí Mhórdha i 1916 amach in 2016.

== Pearsanta ==
Chuaigh sé ar scoil chuig na Bráithre Críostaí i Sraith an Iarthair, áit ar mhúin sé féin ina dhiaidh sin. Bhain sé céim BA amach i mBéarla agus i nGaeilge sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath i 1973. Bhí sé ina bhall de Chraobh Moibhí de Chonradh na Gaeilge i ndeireadh na seascaidí/tús na seachtóidí, an chraobh ba ghníomhaí sa chathair ag an am.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Phós sé an láithreoir teilifíse [[Gráinne Uí Mhaitiú]].

Bhain Séamas céim MA amach sa Stair Áitiúil in Ollscoil Mhá Nuad agus ina dhiaidh sin dochtúireacht bunaithe ar a chuid taighde ar fhorbairt bhruachbhailte Bhaile Átha Cliath sa 19ú haois. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Gráinne Uí Mhaitiú]]
* ''[[Mahogany Gaspipe]]''

== Naisc sheachtracha ==

* ''Cath Shráid Uí Mhórdha'', le Ray Bateson (aistrithe ag Séamas Ó Maitiú).

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Maitiú, Séamus Ó}}

[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha‎]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha]]</text>
      <sha1>6oybwyuq8vzxfn5mm10v4fu8ci2j1ir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332521</id>
      <parentid>1332520</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2855" sha1="i452oiaor096nim62lp90obht5o1ra3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ollamh, iriseoir agus foilsitheoir as Baile Átha Cliath is ea '''Séamas Ó Maitiú'''. Tá an iliomad leabhar agus altanna scríofa aige go háirithe ar stair na hardchathrach agus ar Chontae Chill Mhantáin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url = https://portraidi.ie/ga/seamas-o-maitiu/ | foilsitheoir = portraidi.ie | teideal = Séamas Ó Maitiú }}&lt;/ref&gt;

== Gairm ==
I 1981 bhunaigh Ó Maitiú.an iris ''[[Mahogany Gaspipe]]'' le hábhar nua-aoiseach spreagúil a chur ar fáil do dhéagóirí. Ba í an iris Ghaeilge ba mhó díol ar feadh roinnt bliain. 

Mar chuid den obair seo leis an nGaeilge a dhéanamh tarraingteach do dhaoine óga d’eagraigh Séamas, i nGaeilge Ráth Chairn, an chéad fhéile rac-cheoil Gaeilge riamh. Scríobh sé roinnt leabhar do dhéagóirí ina measc ''Samhradh Samhradh'' a bhain duais Oireachtais amach agus a raibh an-tóir air sna scoileanna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Mhúin sé cúrsaí staire agus staidéar áitiúil in Ollscoil Mhá Nuad, sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, Coláiste Phádraig Droim Conrach agus Institiúid Oideachais Marino. Mhúin sé cúrsa sa Staidéar Áitiúil le haghaidh Chartlann Chathrach Bhaile Átha Cliath gach bliain. 

Bhí sé ina eagarthóir ar ''Dublin Historical Record'' agus ba mhinic páirteach é ar chláracha staire ar TG4.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Tháinig an t-aistriúchán Gaeilge i leabhar dhátheangach ar Chath Shráid Uí Mhórdha i 1916 amach in 2017.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1916: Cath Shráid Uí Mhórdha : Battle of Moore Street|url=https://books.google.fr/books/about/1916.html?id=cOdG0gEACAAJ&amp;redir_esc=y|date=2017|language=en|author=Ray Bateson}}&lt;/ref&gt;

== Pearsanta ==
Chuaigh sé ar scoil chuig na Bráithre Críostaí i Sraith an Iarthair, áit ar mhúin sé féin ina dhiaidh sin. Bhain sé céim BA amach i mBéarla agus i nGaeilge sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath i 1973. Bhí sé ina bhall de Chraobh Moibhí de Chonradh na Gaeilge i ndeireadh na seascaidí/tús na seachtóidí, an chraobh ba ghníomhaí sa chathair ag an am.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Phós sé an láithreoir teilifíse [[Gráinne Uí Mhaitiú]].

Bhain Séamas céim MA amach sa Stair Áitiúil in Ollscoil Mhá Nuad agus ina dhiaidh sin dochtúireacht bunaithe ar a chuid taighde ar fhorbairt bhruachbhailte Bhaile Átha Cliath sa 19ú haois. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Gráinne Uí Mhaitiú]]
* ''[[Mahogany Gaspipe]]''

== Naisc sheachtracha ==

* ''Cath Shráid Uí Mhórdha'', le Ray Bateson (aistrithe ag Séamas Ó Maitiú).&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Maitiú, Séamus Ó}}

[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha‎]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha]]</text>
      <sha1>i452oiaor096nim62lp90obht5o1ra3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Áisíneacht nuachta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101228</id>
    <revision>
      <id>1332506</id>
      <parentid>1218509</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1598" sha1="7l0idop35i1hg718hodhn07wh03trcu" xml:space="preserve">[[Íomhá:Reuters Logo.svg|mion]]
[[Íomhá:Bloomberg News logo.png|mion]]
[[Íomhá:Associated Press logo.svg|mion]]
Is comhlacht é '''áisíneacht nuachta''' a fhostaíonn foirne nuachta in áiteanna éagsúla ar fud na cruinne le nuacht agus eolas eile a bhailiú agus a ullmhú le soláthar ar conradh do [[Meáin chumarsáide|mheáin chumarsáide]], [[Nuachtán|nuachtáin]], [[Irisleabhar|irisí]], [[raidió]] agus [[teilifís]] ar fud an domhain.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|teideal=Ar an taifead (Cois Life)|údar=Breandán Delap|dáta=2012|work=1lib.domains|dátarochtana=2022-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817075430/https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|archivedate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;

Is iondúil go soláthraítear an tseirbhís ar cheangal leictreonach nó satailíte. 

Tá [[Reuters]], [[Bloomberg]] agus [[Associated Press|AP]] ar chuid de na háisíneachtaí nuachta is aitheanta ar fud an domhain.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|teideal=Ar an taifead (Cois Life)|údar=Breandán Delap|dáta=2012|work=1lib.domains|dátarochtana=2022-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817075430/https://1lib.domains/?redirectUrl=/book/21388214/64e605|archivedate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* Na [[meáin chumarsáide]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Nuacht]]
[[Catagóir:Nuachtáin]]
[[Catagóir:Gnólacht]]
[[Catagóir:Gnó]]
[[Catagóir:Iriseoireacht]]
[[Catagóir:Meáin chumarsáide]]</text>
      <sha1>7l0idop35i1hg718hodhn07wh03trcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vápáil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105681</id>
    <revision>
      <id>1332501</id>
      <parentid>1261369</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4150" sha1="8oc7u2tbzuf4nrmry3u20t0qnkpjv5w" xml:space="preserve">[[Íomhá:CDC electronic cigarettes October 2015 (cropped).png|mion|galtoitíní nó E-cigarettes, nó   electronic cigarettes]]
Is éard is '''vápáil'''&lt;ref&gt;Béarla: vaping nó electronic cigarettes / E-cigarettes&lt;/ref&gt; ann ná ‘mhanglaim [[nimh]]&lt;nowiki/&gt;e a d’fhéadfadh leanbh a mharú’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2024/04/04/nuacht/leanbh-ag-vapail-vaping-ar-line/|teideal=Beirt bhan cúisithe tar éis leanbh vápáil (vaping) ar líne|údar=Philip Downes|dáta=2024-04-04|language=ga-IE|dátarochtana=2024-05-26}}&lt;/ref&gt; Tá iliomad blasanna '''galtoitín'''í&lt;ref&gt;Béarla: vapes&lt;/ref&gt; ann - blasanna neamúla atá dírithe ar dhaoine óga go háirithe.  Tháinig an-tóir ar ghaltoitíní i dtús na [[2000idí|2010idí]], mar tháirgí ionanálaithe nicitín. Ceapadh an focal Gaeilge sa bhliain 2014.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/vape-no-galtoitin-imeasc-na-bhfocal-nua-ar-focloir-ie/|teideal=‘Vape’ nó ‘galtoitín’ i measc na bhfocal nua ar focloir.ie|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=18 Nollaig 2014|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-11-22}}&lt;/ref&gt;    

=== Sláinte ===
De réir an Bhoird Taighde Sláinte, is dóichí faoi chúig go dtosóidh daoine a chaitheann galtoitíní, go dtosóidh siadsan thar dhaoine eile ag caitheamh tobac.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cosc le cur ar ghaltoitíní a dhíol le daoine óga|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1122/1337568-cosc-le-cur-ar-ghaltoitini-a-dhiol-le-daoine-oga/|date=2022-11-22|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Do fhormhór na daoine a bhíonn ag vápáil faoi láthair, caitheann siad tobac nó chaith siad tobac, agus is dócha go ndéanfaidh vápáil níos lú dochar dóibh a dhéanann aistriú iomlán.

Nuair a úsáideann ógánaigh nicitín, tá sé in ann cur isteach ar na codanna sin den inchinn a rialaíonn aire, foghlaim, giúmar agus rialú ríge. Anuas air sin, tá sé in ann an seans go mbeifear tugtha do dhrugaí eile sa todhchaí a mhéadú. Agus tá vápáil nó ionanálú aon substaint in ann dochar a dhéanamh do na scamhóga agus don chonair riospráide.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://planetyouth.ie/wp-content/uploads/2019/08/Planet-Youth-Parent-Guidelines-Gaeilge.pdf|teideal=TREOIRLÍNTE DO THUISMITHEOIRÍ|údar=planetyouth.ie/|dátarochtana=2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240526210011/https://planetyouth.ie/wp-content/uploads/2019/08/Planet-Youth-Parent-Guidelines-Gaeilge.pdf|archivedate=2024-05-26}}&lt;/ref&gt;

Sna [[2020idí]], áfach, tháinig ardú mór ar vápáil i measc páistí agus daoine óga. Nochtann sé seo iad do nicitín, substaint an-andúileach a bhféadfadh tionchar níos mó a bheith aici ar dhaoine óga ná ar dhaoine fásta. Níl galtoitín gan dochar ach an oiread, agus níl a fhios againn cad iad na tionchair fhadtéarmacha sláinte ó vápáil. Tá seans ann freisin go bhféadfadh roinnt daoine óga a bhíonn ag vápáil dul ar aghaidh chun tobac a chaitheamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://assets.gov.ie/277711/6dda1abe-9992-42f6-91aa-48b3c0e0bb4c.pdf|teideal=Comhairliúchán maidir le rialáil bhreise a dhéanamh ar tháirgí ionanálaithe tobac agus nicitín : Páipéar Achoimre|údar=gov.ie|dáta=1 Samhain 2023|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;

=== Vápáil in Éireann ===
Sa bhliain 2022, bhí sé molta ag an Aire Sláinte [[Stephen Donnelly]] cosc a chur ar ghaltoitíní a dhíol le daoine faoi ocht mbliana déag agus srianta a chur ar fhógraíocht galtoitíní. Tá sé mar aidhm ag an tionscnamh  ''Not Around U''s  spreagadh a thabhairt do dhaoine a  bhíonn ag vápáil gan a bheith ag caitheamh nó ag vápáil timpeall ar dhaoine eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/preasraitis/0ef60-tugann-an-taire-slainte-folaireamh-faoi-chaitheamh-tobac-agus-covid-19-ar-la-domhanda-gan-tobac/|teideal=Tugann an tAire Sláinte foláireamh faoi chaitheamh tobac agus COVID-19 ar Lá Domhanda Gan Tobac|údar=gov.ie|dáta=2020-05-31|language=ga-IE|work=www.gov.ie|dátarochtana=2024-05-26}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Toitín]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Caitheamh tobac]]
[[Catagóir:Sláinte]]</text>
      <sha1>8oc7u2tbzuf4nrmry3u20t0qnkpjv5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106228</id>
    <revision>
      <id>1332512</id>
      <parentid>1291053</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36722" sha1="j2cnfz6jl8bgj0h3cjhxb1m9rtmynts" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Bliain}}

Is bliain choitianta í an bhliain '''2023''' ([[Uimhir Rómhánach|MMXXIII]]).

[[Íomhá:ECDM_20230711_World_Temperature_Anomaly_June.pdf|deas|mion|220px|Aimhrialtacht teochta dhomhanda, Meitheamh 2023. Foinse: ERCC (Emergency Response Coordination Centre)]]
[[Íomhá:Tasnim News Agency - Footage from Israeli airstrikes levelling Gazan buildings.webm|deas|mion|220px|9 D.F. 2023 in [[Stráice Gaza|Gaza]]: [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|Coimhlint Iosrael-Hamas]]]]
[[Íomhá:Has the World Forgotten the War in Sudan-.webm|deas|mion|220px|VOA: &quot;Has the World Forgotten the War in Sudan?&quot;, [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]]]
[[Íomhá:Hroza after missile strike, 2023-10-05 (52).jpg|deas|mion|220px|[[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]] san Úcráin agus a íospartaigh, 5 Deireadh Fómhair 2023]]

== Cúrsaí reatha ==
* [[Aimsir na bliana 2023]]
* [[Tonnta teasa san Eoraip, 2023|Tonnta teasa san Eoraip]] agus [[Tonnta teasa i Meiriceá Theas, 2023|i Meiriceá Theas]]: idir Márta agus Nollaig, bhuail [[Tonn teasa|tonnta teasa]] agus cioclóin [[Meiriceá Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.climatechangenews.com/2023/08/14/latin-america-heatwave/|teideal=One of 2023’s most extreme heatwaves is happening in the middle of winter|údar=Matthew Patterson|dáta=2023-08-14|language=en|work=Climate Home News|dátarochtana=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]
* [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] agus [[Coimhlint Iosrael–Hamas, 2023 agus an comhthéacs idirnáisiúnta]]
* [[Corn an Domhain sa Rugbaí 2023]] agus [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023]]
* [[Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe]], 2022–2023
* Básanna: [[Básanna sa bhliain 2023]]; [[:Catagóir:Básanna in 2023|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 18 Nollaig — [[Brúchtadh Sundhnúkur, 2023|Brúchtadh Sundhnúkur]]: scoilteadh screamh an domhain san [[An Íoslainn|Íoslainn]], agus bhrúcht [[bolcán]] nua.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/9-nollaig-2023-luimneach/id1525428808?i=1000638034594|teideal=Nuacht Mhall:  (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=23 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-24}}&lt;/ref&gt;
* 15 Nollaig — [[Eachtra lámhaigh in Shegaia (2023)|Eachtra lámhaigh in Shegaia]]: mharaigh saighdiúirí Iosraelacha, trí dhearmad, triúr Iosraelach a bhí ina ngialla ag Hamas in [[Stráice Gaza|Gaza]].
* 13 Nollaig — Ghlac [[Donald Tusk]] mionn na hoifige mar [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|phríomhaire ar an bPolainn]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2023/12/13/donald-tusk-sworn-in-as-poland-s-new-prime-minister_6338154_143.html|teideal=Donald Tusk sworn in as Poland's new prime minister|dáta=2023-12-13|language=en|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 10 Nollaig — D’éirigh le [[Daniel Wiffen]] an churiarracht dhomhanda i saorstíl 800 m na bhfear a bhaint amach.

'''Básanna:'''
* 27 Nollaig — [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach
* 26 Nollaig — [[Feargal Mac Amhlaoibh]], scríbhneoir, ceoltóir agus gníomhaí teanga
* 8 Nollaig — [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach
* 7 Nollaig — [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir Éireannach
* 6 Nollaig — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach
* 5 Nollaig — [[Rosemary Smith]], tiománaí railí Éireannach

=== Samhain ===
* 30 Samhain – 13 Nollaig — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2023|COP28]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide.
* 23 Samhain — [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|Ionsaí scine ar leanaí]] taobh amuigh de [[Gaelscoil Choláiste Mhuire|Ghaelscoil Choláiste Mhuire]] i g[[Cearnóg Parnell]], Baile Átha Cliath. Bhris círéib amach níos déanaí.

'''Básanna:'''
* 30 Samhain — [[Shane MacGowan]], ceoltóir agus amhránaí de shliocht Éireannach
* 29 Samhain — [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach
* 28 Samhain — [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach
* 19 Samhain — [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe
* 18 Samhain — [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó Éireannach
* 13 Samhain — [[Diarmuid Breathnach]], [[Scríbhneoir|údar]], [[beathaisnéisí]], [[leabharlannaí]] agus [[craoltóir]]
* 5 Samhain — [[David Hilditch]], polaiteoir aontachtach

=== Deireadh Fómhair ===
* 28 Deireadh Fómhair — Thosaigh [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionradh Iosrael ar Gaza]] i ndáiríre.
* 28 Deireadh Fómhair — [[Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain, 2023|Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain]]: chloígh na [[Springboks]] foireann [[All Blacks]] na [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainne]], 12-11.
* 25 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Mike Johnson]], atá i bhfad amach ar an eite dheas, ina [[Spéicéir Theach na nIonadaithe, SAM|Spéicéir]] ar Theach na nIonadaithe in SAM.
* 25 Deireadh Fómhair — [[Lámhaigh Lewiston, 2023|Lámhach Lewiston]], [[Maine]]: [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] 18 nduine, an oll-lámhach gunnaí ba mheasa i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] ó [[Lámhach Robb Elementary]] in 2022.
* 17 Deireadh Fómhair — [[Pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza]]: dúirt Eagraíocht Fóirithinte na Náisiún Aontaithe do Dhídeanaithe Palaistíneacha gur ghníomh uafásach a bhí ann.
* 15 Deireadh Fómhair — [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|Toghchán parlaiminte na Polainne]]: bhí páirtí [[Donald Tusk]] in ann comhrialtas leathan a dhéanamh le Tríú Slí, páirtí atá ar dheis ón lár, agus le Lewica, páirtí ar an eite chlé.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-pholainn-an-la-leis-an-daonlathas-an-moramh-caillte-ag-pairti-rialtais-na-heite-deise/|teideal=‘An lá leis an Pholainn, an lá leis an daonlathas’ – an móramh caillte ag páirtí rialtais na heite deise|dáta=2023-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;
* 9 Deireadh Fómhair — [[Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia]]: rinne Iosrael ruathair aeir arís agus arís eile ar Jabalia, an campa teifeach is mó in Gaza.
* 7 Deireadh Fómhair — Rinne míleataigh Ioslamacha [[Hamas]] [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionsaí ollmhór gan choinne]] ar [[Iosrael]], agus mharaigh siad thart ar 1,200 duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Léigear iomlán ordaithe ag Aire Cosanta Iosrael ar Stráice Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1009/1409764-os-cionn-1-100-maraithe-i-gcoimhlint-iosrael-hamas/|date=2023-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/israel-revises-death-toll-from-october-7-hamas-attack-to-1200-people|teideal=Israel revises down toll from October 7 attack to ‘around 1,200’|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2023-11-11}}&lt;/ref&gt;
* 5 Deireadh Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Horza|Ionsaí diúracán ar Hroza]]: ceann de na hionsaithe ba mharfaí ar shibhialtaigh ó thús an chogaidh ([[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]).

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Matthew Perry]], aisteoir Meiriceánach agus Ceanadach
* 21 Deireadh Fómhair — [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach
* 13 Deireadh Fómhair — [[Louise Glück]], file Meiriceánach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Críostóir Ó Floinn]], file agus drámadóir Éireannach
* 9 Deireadh Fómhair — [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach

=== Meán Fómhair ===
* 19 Meán Fómhair — [[Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh, 2023|Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh]]: chuir na h[[Asarbaiseánaigh]] an ruaig ar na h[[Airméanaigh]] go léir (120,000 Airméanach).
* 10 Meán Fómhair — D'éirigh [[Luis Rubiales]] as a phost, in aghaidh a thola, mar uachtarán Chumann Sacair na Spáinne.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/11/luis-rubiales-resignation-win-for-feminism-questions-remain-spain|teideal=Luis Rubiales resignation hailed as win for feminism but questions remain|údar=Ashifa Kassam|dáta=2023-09-11|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-12-10}}&lt;/ref&gt;
* 10 Meán Fómhair — Scrios [[Stoirm Daniel]] cathair Derna sa [[An Libia|Libia]]; fuair breis is 10,000 duine bás, is cosúil.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/06/libya-derna-flood-response-costs-lives|teideal=Libya: Derna Flood Response Costs Lives {{!}} Human Rights Watch|dáta=2023-12-06|language=en|dátarochtana=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;
* 8 Meán Fómhair — [[Crith talún Marrakesh–Safi, 2023|Crith talún Marrakesh–Safi]] i [[Maracó]]: cailleadh b'fhéidir 3,000 duine.

'''Básanna:'''
* 30 Meán Fómhair — [[Liam Prút]], scríbhneoir Gaeilge as [[Tiobraid Árann]]
* 29 Meán Fómhair — [[Dianne Feinstein]], seanadóir de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá
* 27 Meán Fómhair — [[Michael Gambon]], aisteoir
* 22 Meán Fómhair — [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir, údar agus feimineach Meiriceánach
* 19 Meán Fómhair — [[Séamus Ó hUltacháin]], file agus scríbhneoir Gaeilge
* 19 Meán Fómhair — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir
* 19 Meán Fómhair — [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire
* 13 Meán Fómhair — [[Roger Whittaker]], ceoltóir
* 9 Meán Fómhair — [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas

=== Lúnasa ===
* 23 Lúnasa — Thuirling [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]], gan tuisliú gar do mhol theas na [[An Ghealach|gealaí]].
* 23 Lúnasa — [[Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin, 2023|Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin]]: feallmharaíodh ceannasaí an ghrúpa amhas Wagner.
* 20 Lúnasa — [[Scannal Luis Rubiales]]: ba mhór an scannal iompar Luis Rubiales, uachtarán chónaidhm sacair na Spáinne, le linn [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023|Chorn Domhanda FIFA na mBan]].
* 19–27 Lúnasa — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain, 2023|Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain]]
* 19 Lúnasa — Theip ar an Rúis an spásárthach [[Luna-25]] a thabhairt i dtír ar mhol theas na gealaí.
* 14 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]], as iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] 2020 a chur ar ceal.
* 13 Lúnasa — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na mBan i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-18 : 1-10.
* 8 Lúnasa — [[Sceitheadh eolais de chuid na SPTÉ]] ([[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]], nó PSNI)
* 1 Lúnasa — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcomhcheilg chun torthaí thoghchán uachtaránachta 2020 a chur ar ceal.

'''Básanna:'''
* 19 Lúnasa — [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach
* 16 Lúnasa — [[Michael Parkinson]], craoltóir agus iriseoir Sasanach
* 8 Lúnasa — [[Johnny Hardwick]], aisteoir, fuirseoir agus scríbhneoir Meiriceánach
* 5 Lúnasa — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach
* 3 Lúnasa — [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach

=== Iúil ===
* 30 Iúil — Bua ag Áth Cliath ar Chiarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 1-15 : 1-13.
* 23 Iúil — Bua ag Luimneach ar Chill Chainnigh i gCluiche Ceannais Sinsir Iomána na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]], 0-30 : 2-15.
* 23 Iúil — [[Olltoghchán na Spáinne, 2023|Olltoghchán na Spáinne]]: bhí dóthain tacaíochta faighte ag [[Pedro Sánchez]] (Sóisialach) le fanacht ina phríomhaire.
* 4 Iúil — [[Stoirm Poly, 2023|Stoirm Poly]]: buaileadh iarthuaisceart na h[[An Ísiltír|Ísiltíre]] go háirithe; an stoirm shamhraidh ba mheasa le cuimhne na ndaoine sa réigiún sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-deanaimis-dearmad-nach-ionann-aimsir-agus-aeraid/|teideal=Ná déanaimis dearmad nach ionann ‘aimsir’ agus ‘aeráid’|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-12}}&lt;/ref&gt;
* 3 Iúil — [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023|Géarchéim Iosrael-Palaistín]]: rinne arm Iosrael ionradh ar bhaile [[Jenin]] ar an m[[An Bruach Thiar|Bruach Thiar]].

'''Básanna:'''
* 26 Iúil — [[Sinéad O'Connor]], amhránaí
* 24 Iúil — [[Trevor Francis]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach
* 21 Iúil — [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach
* 21 Iúil — [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* 16 Iúil — [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach
* 11 Iúil — [[Milan Kundera]], údar Seiceach
* 10 Iúil — [[Ben Briscoe]], polaiteoir Éireannach
* 7 Iúil — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotanach

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh – Iúil — [[Círéibeacha Francacha, Meitheamh-Iúil 2023|Círéibeacha sa Fhrainc]], tar éis marú ógánaigh darb ainm Nahel Merzouk.
* 23–24 Meitheamh — Theip ar [[ceannairc de chuid an ghrúpa Wagner|cheannairc de chuid an ghrúpa Wagner]] sa Rúis.
* 18 Meitheamh — [[Inphléascadh fhomhuireán Titan|Inphléascadh an fhomhuireáin ''Titan'']], agus é ar thuras chuig raic an [[RMS Titanic]].
* 14 Meitheamh — [[Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach (2023)|Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach]]: maraíodh cúpla céad imirceach nuair a d'iompaigh bád béal faoi.
* 13 Meitheamh — [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2023|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]: cláraíodh 28.8 °C, an teocht ab airde in Éirinn go dtí sin sa bhliain 2023.
* 8 Meitheamh — [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)|Ionchúiseamh feidearálach in aghaidh Donald Trump]]: cúisíodh é i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil tar éis dó imeacht as an Teach Bán.
* 6 Meitheamh — [[Bearnú damba Kakhovka]] san [[An Úcráin|Úcráin]]: bádh réimse mór tíre; an tubaiste timpeallachta ‘is measa ó [[Tubaiste Shearnóbail|Chernobyl]]’.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Úcráin: damba mór pollta ag buamaí, réimse mór tíre báite|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0606/1387605-an-ucrain-damba-mor-pollta-ag-buamai-reimse-mor-tire-baite/|date=2023-06-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 3 Meitheamh — Cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20230603-turkey-s-erdogan-to-take-oath-as-he-begins-third-term-as-president|teideal=Erdogan sworn in as he begins third term as Turkey's president|dáta=2023-06-03|language=en|work=France 24|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2 Meitheamh — [[Falscaithe i gCeanada, 2023|Falscaithe i gCeanada]]: loisceadh 5 faoin gcéad d’fhoraoiseacha na tíre i dtinte a lean ar feadh an tsamhraidh.

'''Básanna:'''
* 29 Meitheamh — [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach
* 25 Meitheamh — [[John B. Goodenough|John Bannister Goodenough]], fisiceoir
* 15 Meitheamh — [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach
* 13 Meitheamh — [[Christy Dignam]], amhránaí Éireannach
* 13 Meitheamh — [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach
* 12 Meitheamh — [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach
* 11 Meitheamh — [[Gearóid Mac Eoin]], scoláire
* 8 Meitheamh — [[Paul Coghlan]], polaiteoir Éireannach
* 7 Meitheamh — [[Joe Molloy]], sóisialaí agus feachtasóir as Dúiche Sheoighe

=== Bealtaine ===
* 28 Bealtaine — [[Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023|Toghcháin réigiúnacha na Spáinne]]: d'fhulaing an Páirtí Sóisialach ([[PSOE]]) buille mór, agus d'fhógair an príomhaire, [[Pedro Sánchez]], olltoghchán nach raibh aon choinne leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán tobann fógartha mí Iúil sa Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0529/1386245-olltoghchan-tobann-fogartha-mi-iuil-sa-spainn/|date=2023-05-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Bealtaine — [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann]]: fuair páirtithe náisiúnaíocha níos mó vótaí ná páirtithe aontachtacha den chéad uair riamh.
* 14–28 Bealtaine — [[Toghchán uachtaránachta na Tuirce, 2023|Toghchán uachtaránachta na Tuirce]]
* 9 Bealtaine — [[E. Jean Carroll v. Donald J. Trump]]: fuair giúiré go ndearna [[Donald Trump|Trump]] [[mí-úsáid ghnéis|mí-úsáid ghnéasach]] ar an [[iriseoir]] E. Jean Carroll sa bhliain 1995 nó 1996.
* 6 Bealtaine — [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]] sa Ríocht Aontaithe
* 3 Bealtaine — [[Lámhach scoile Béalgrád]]: maraíodh naonúr in eachtra lámhaigh i scoil Vladislav Ribnikar i m[[Béalgrád]].
* 3 Bealtaine — [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín]]: iarracht [[Vladimir Putin]] a mharú le [[Aerfheithicil gan foireann|dróin]] sa [[An Chreimil|Chreimil]], dar leis an Rúis.
* 2 Bealtaine – 27 Meán Fómhair — [[Stailc Writers Guild of America, 2023|Stailc Writers Guild of America]]

'''Básanna:'''
* 29 Bealtaine — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach
* 27 Bealtaine — [[Graham Knuttel]], [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] agus péintéir
* 24 Bealtaine — [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach
* 6 Bealtaine — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach
* 4 Bealtaine — [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh Briotanach
* 1 Bealtaine — [[Gordon Lightfoot]], amhránaí agus cumadóir Ceanadach

=== Aibreán ===
* 19 Aibreán — [[Táinrith Sanaa]], i b[[príomhchathair]] [[Éimin]], [[Sana'a]]: maraíodh os cionn nócha duine nuair a bhuail scaoll slua agus thit na daoine i mullach a chéile.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=85 duine maraithe in ollbhrútam i bpríomhchathair Éimin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0420/1378048-85-duine-maraithe-in-ollbhrutam-i-bpriomhchathair-eimin/|date=2023-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Aibreán — [[Dominion Voting Systems v. Fox News Network]]: shocraigh [[Fox News Channel|Fox News]] an cás clúmhillte a thóg an chuideachta meaisíní vótála Dominion ina choinne.
* 14 Aibreán — [[Leasú pinsin sa Fhrainc 2023|Leasú pinsin sa Fhrainc]]: ardaíodh an aois scoir ó dhá bhliain is seasca go ceithre bliana is seasca.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/04/16/retraites-apres-une-promulgation-eclair-les-syndicats-determines-a-poursuivre-le-combat_6169701_823448.html|teideal=Réforme des retraites : après la promulgation de la loi, Emmanuel Macron veut « faire le bilan », les syndicats refusent l’« agenda » du gouvernement|dáta=2023-04-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;
* 11–14 Aibreán — [[Cuairt Joe Biden ar Éirinn, 2023|Cuairt Joe Biden ar Éirinn]]

'''Básanna:'''
* 27 Aibreán — [[Jerry Springer]], iriseoir
* 25 Aibreán — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach
* 22 Aibreán — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach
* 22 Aibreán — [[Barry Humphries]], fuirseoir agus aisteoir Astrálach
* 21 Aibreán — [[John Tranter]], file agus eagarthóir Astrálach
* 20 Aibreán — [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge
* 19 Aibreán — [[Seán Ó Tuairisg]], iriseoir agus craoltóir
* 10 Aibreán — [[Maelíosa Stafford]], aisteoir agus fear amharclainne
* 3 Aibreán — [[Nigel Lawson]], polaiteoir

=== Márta ===
* 17 Márta — Barántas gabhála eisithe ag an g[[Cúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] i leith [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]], an chéad uair a eisíodh a leithéid in aghaidh ceannaire tíre atá ina comhalta buan de [[Na Náisiúin Aontaithe|Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dróin 'kamikaze' scaoilte le cathracha san Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0504/1380661-droin-kamikaze-scaoilte-le-cathracha-san-ucrain/|date=2023-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — [[Géarchéim airgeadais 2023|Géarchéim airgeadais]]: theip ar an mbanc ''Silicon Valley Bank'' (SVB) i gCalifornia.
* 4 Márta — [[Conradh na Mórmhara]], conradh de chuid na Náisiún Aontaithe chun an mhórmhuir a chosaint.

'''Básanna:'''
* 28 Márta — [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach
* 28 Márta — [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir agus aisteoir Sasanach
* 24 Márta — [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta
* 20 Márta — [[Freddie Scappaticci]], brathadóir agus gníomhaire faisnéise de chuid na R-A
* 8 Márta — [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach
* 6 Márta — [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir agus craoltóir Éireannach
* 3 Márta — [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach
* 3 Márta — [[Camille Souter]], ealaíontóir Éireannach

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — [[Tuairt traenach Tempi]] sa [[An Ghréig|Ghréig]]: maraíodh 57 duine.
* 27 Feabhra — [[Creat Windsor]]: rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|an R-A]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh [[Breatimeacht|Breatimeachta]].
* 22 Feabhra — [[Dlí Dáithí]]: dlí maidir le deonú orgán i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann]].
* 22 Feabhra — [[Lámhach John Caldwell]]: scaoileadh le póilín san [[An Ómaigh|Ómaigh]], an Bleachtaire Príomhchigire John Caldwell, a raibh baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin choiriúla, mar shampla an fiosrúchán ar [[Dúnmharú Lyra McKee|dhúnmharú Lyra McKee]].
* 6 Feabhra — [[Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023|Crith talún Gaziantep, an Tuirc agus an tSiria]]: maraíodh b'fhéidir 60,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ensonhaber.com/bilgi/sanliurfada-depremde-kac-kisi-oldu-ve-kac-kisi-yaralandi-vali-bilancoyu-acikladi|teideal=Şanlıurfa'da depremde kaç kişi öldü ve kaç kişi yaralandı? Vali bilançoyu açıkladı..|dáta=2023-02-13|language=tr|work=Ensonhaber|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;
* 2–3 Feabhra — [[Balúin bhrathadóireachta na Síne]]: sheol an tSín balúin bhrathadóireachta os cionn na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 15 Feabhra — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 13 Feabhra — [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir
* 8 Feabhra — [[Burt Bacharach]], ceoltóir
* 5 Feabhra — [[Pervez Musharraf]], polaiteoir

=== Eanáir ===
* 30 Eanáir — [[Buamáil mhosc Peshawar, 2023|Buamáil mhosc Peshawar]]: maraíodh 84 duine; cuireadh an milleán ar an [[An Talaban|Talaban]] de chuid na Pacastáine.
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols]]: dúirt na póilíní go raibh Nichols ag tiomáint go contúirteach, ach níl aon fhianaise ann go raibh sé sin fíor.
* 8 Eanáir — [[Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023|Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl]]: thug lucht tacaíochta an iaruachtaráin [[Jair Bolsonaro]] ruathar ar institiúidí an stáit in [[Brasília]].
* 5 Eanáir — Sochraid an [[Pápa Beinidict XVI|Phápa Beinidict XVI]] i gCearnóg Pheadair i g[[Cathair na Vatacáine]]
* 3–7 Eanáir — [[Toghchán an Chinn Comhairle chun Teach na nIonadaithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá, 2023|Toghadh Kevin McCarthy ina Spéicéir ar Theach na nIonadaithe in SAM]].
* 1 Eanáir — [[Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka]]: maraíodh líon mór saighdiúirí Rúiseacha.

'''Básanna:'''
* 21 Eanáir — [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire
* 18 Eanáir — [[David Crosby]], ceoltóir
* 18 Eanáir — [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh Éireannach
* 16 Eanáir — [[Carrie Acheson]], polaiteoir Éireannach
* 12 Eanáir — [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas
* 12 Eanáir — [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach
* 9 Eanáir — [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí
* 9 Eanáir — [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach

== Básanna ==
* Na Gaeil a fuair bás in 2023: [[Diarmuid Breathnach]], údar; [[Feargal Mac Amhlaoibh]], gníomhaí teanga; [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir; [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta; [[Gearóid Mac Eoin]], scoláire; [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire; [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir; [[Joe Molloy]], feachtasóir; [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí; [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire; [[Críostóir Ó Floinn]], scríbhneoir; [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir; [[Séamus Ó hUltacháin]], file; [[Seán Ó Tuairisg]], craoltóir; [[Liam Prút]], scríbhneoir; agus [[Maelíosa Stafford]], aisteoir
* Na hÉireannaigh: [[Carrie Acheson]], FF; [[Ben Briscoe]], FF; [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], FG; [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh; [[Paul Coghlan]], FG; [[Christy Dignam]], amhránaí; [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó; [[Michael Gambon]], aisteoir; [[David Hilditch]], DUP; [[Derek Keating]], FG; [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir; [[Graham Knuttel]], dealbhóir agus péintéir; [[Shane MacGowan]], ceoltóir; [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh; [[Sinéad O'Connor]], amhránaí; [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir; [[Freddie Scappaticci]], brathadóir; [[Rosemary Smith]], tiománaí railí; agus [[Camille Souter]], ealaíontóir
* Thar lear: [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach; [[Burt Bacharach]], ceoltóir; [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach; [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach; [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach; [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas; [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach; [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe; [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach; [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach; [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas; [[Valerie Cowie]], síciatraí Briotanach; [[David Crosby]], ceoltóir; [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach; [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach; [[Dianne Feinstein]], seanadóir Meiriceánach; [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir Meiriceánach; [[Trevor Francis]], imreoir sacair Sasanach; [[Louise Glück]], file Meiriceánach; [[John B. Goodenough|John Bannister Goodenough]], fisiceoir; [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach; [[Johnny Hardwick]], aisteoir Meiriceánach; [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach; [[Barry Humphries]], fuirseoir Astrálach; [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach; [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach; [[Milan Kundera]], údar Seiceach; [[Nigel Lawson]], polaiteoir; [[Gordon Lightfoot]], amhránaí Ceanadach; [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach; [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach; [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach; [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach; [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach; [[Pervez Musharraf]], polaiteoir; [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach; [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach; [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir Sasanach; [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach; [[Michael Parkinson]], craoltóir Sasanach; [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach; [[Matthew Perry]], aisteoir; [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir; [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach; [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach; [[Jerry Springer]], iriseoir; [[John Tranter]], file Astrálach; [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach; [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach; agus [[Roger Whittaker]], ceoltóir

=== Liosta ===
* 30 Nollaig — [[John Pilger]], iriseoir Astrálach (r. [[1939]])
* 27 Nollaig — [[Herbert Kohl]], polaiteoir Meiriceánach (r. [[1935]])
* 27 Nollaig — [[Jacques Delors]], polaiteoir Francach, Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh 1985–1995 (r. [[1925]])
* 26 Nollaig — [[Feargal Mac Amhlaoibh]], scríbhneoir, ceoltóir agus gníomhaí teanga Éireannach (r. [[1943]])
* 8 Nollaig — [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1941]])
* 7 Nollaig — [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1934]])
* 6 Nollaig — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach (r. [[1932]])
* 5 Nollaig — [[Rosemary Smith]], tiománaí railí Éireannach (r. [[1937]])
* 30 Samhain — [[Shane MacGowan]], ceoltóir agus amhránaí de shliocht Éireannach (r. [[1957]])
* 29 Samhain — [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach (r. [[1923]])
* 28 Samhain — [[Charlie Munger]], fear gnó Meiriceánach (r. [[1924]])
* 19 Samhain — [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe (r. [[1927]])
* 18 Samhain — [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó Éireannach (r. [[1949]])
* 13 Samhain — [[Diarmuid Breathnach]], [[Scríbhneoir|údar]], [[beathaisnéisí]], [[leabharlannaí]] agus [[craoltóir]] Éireannach (r. [[1930]])
* 5 Samhain — [[David Hilditch]], polaiteoir aontachtach (r. [[1963]])
* 28 Deireadh Fómhair — [[Matthew Perry]], aisteoir Meiriceánach agus Ceanadach (r. [[1969]])
* 21 Deireadh Fómhair — [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach (r. [[1937]])
* 16 Deireadh Fómhair — [[Martti Ahtisaari]], Uachtarán na Fionlainne 1994–2000 (r. [[1937]])
* 13 Deireadh Fómhair — [[Louise Glück]], file Meiriceánach (r. [[1943]])
* 9 Deireadh Fómhair — [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach (r. [[1931]])
* 9 Deireadh Fómhair — [[Críostóir Ó Floinn]], file agus drámadóir Éireannach (r. [[1927]])
* 30 Meán Fómhair — [[Liam Prút]], scríbhneoir Gaeilge as [[Tiobraid Árann]] (r. [[1940]])
* 29 Meán Fómhair — [[Dianne Feinstein]], seanadóir de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá (r. [[1933]])
* 27 Meán Fómhair — [[Michael Gambon]], aisteoir Éireannach agus Sasanach (r. [[1940]])
* 22 Meán Fómhair — [[Evelyn Fox Keller]], fisiceoir, údar agus feimineach Meiriceánach (r. [[1936]])
* 19 Meán Fómhair — [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire Éireannach (r. [[1931]])
* 19 Meán Fómhair — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir Éireannach (r. [[1970]])
* 19 Meán Fómhair — [[Séamus Ó hUltacháin]], file agus scríbhneoir Gaeilge (r. [[1948]])
* 13 Meán Fómhair — [[Roger Whittaker]], ceoltóir Briotanach (r. [[1936]])
* 9 Meán Fómhair — [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas (r. [[1928]])
* 19 Lúnasa — [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach Meiriceánach (r. [[1938]])
* 16 Lúnasa — [[Michael Parkinson]], craoltóir agus iriseoir Sasanach (r. [[1935]])
* 10 Lúnasa — [[Michela Murgia]], scríbhneoir Iodálach (r. [[1972]])
* 8 Lúnasa — [[Johnny Hardwick]], aisteoir, fuirseoir agus scríbhneoir Meiriceánach (r. [[1958]])
* 5 Lúnasa — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach (r. [[1929]])
* 3 Lúnasa — [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach (r. [[1961]])
* 26 Iúil — [[Sinéad O'Connor]], amhránaí Éireannach (r. [[1966]])
* 24 Iúil — [[Trevor Francis]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach (r. [[1954]])
* 21 Iúil — [[Ann Clwyd]], polaiteoir Breatnach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre (r. [[1937]])
* 21 Iúil — [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach (r. [[1926]])
* 16 Iúil — [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach (r. [[1963]])
* 11 Iúil — [[Milan Kundera]], údar Seiceach (r. [[1929]])
* 10 Iúil — [[Ben Briscoe]], polaiteoir Éireannach (r. [[1934]])
* 7 Iúil — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotanach (r. [[1924]])
* 1 Iúil — [[Gerard Cott]], polaiteoir Éireannach (r. [[1940]])
* 29 Meitheamh — [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1934]])
* 25 Meitheamh — [[John B. Goodenough|John Bannister Goodenough]], fisiceoir Meiriceánach (r. [[1922]])
* 15 Meitheamh — [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach (r. [[1936]])
* 13 Meitheamh — [[Christy Dignam]], amhránaí Éireannach (r. [[1960]])
* 13 Meitheamh — [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach (r. [[1933]])
* 12 Meitheamh — [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach (r. [[1936]])
* 11 Meitheamh — [[Gearóid Mac Eoin]], scoláire Éireannach (r. [[1929]])
* 8 Meitheamh — [[Paul Coghlan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1944]])
* 7 Meitheamh — [[Joe Molloy]], sóisialaí agus feachtasóir as Dúiche Sheoighe
* 29 Bealtaine — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach (r. [[1940]])
* 27 Bealtaine — [[Graham Knuttel]], [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] agus péintéir Éireannach (r. [[1954]])
* 24 Bealtaine — [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach (r. [[1939]])
* 6 Bealtaine — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach (r. [[1955]])
* 4 Bealtaine — [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh Briotanach (r. [[1934]])
* 1 Bealtaine — [[Gordon Lightfoot]], amhránaí agus cumadóir Ceanadach (r. [[1938]])
* 27 Aibreán — [[Jerry Springer]], iriseoir Meiriceánach (r. [[1944]])
* 25 Aibreán — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach (r. [[1927]])
* 22 Aibreán — [[Barry Humphries]], fuirseoir agus aisteoir Astrálach (r. [[1934]])
* 22 Aibreán — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach (r. [[1939]])
* 21 Aibreán — [[John Tranter]], file agus eagarthóir Astrálach (r. [[1943]])
* 20 Aibreán — [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge (r. [[1939]])
* 19 Aibreán — [[Seán Ó Tuairisg]], iriseoir agus craoltóir Éireannach (r. [[1945]])
* 10 Aibreán — [[Maelíosa Stafford]], aisteoir agus fear amharclainne Éireannach (r. [[1956]])
* 3 Aibreán — [[Nigel Lawson]], polaiteoir Briotanach (r. [[1932]])
* 28 Márta — [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir agus aisteoir Sasanach (r. [[1955]])
* 28 Márta — [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach (r. [[1952]])
* 24 Márta — [[Brian Mac Aongusa]], ceannaire Raidió na Gaeltachta
* 20 Márta — [[Freddie Scappaticci]], brathadóir agus gníomhaire faisnéise de chuid na R-A (r. [[1946]])
* 8 Márta — [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach (r. [[1922]])
* 8 Márta — [[Chaim Topol]], aisteoir Iosraelach (r. [[1935]])
* 6 Márta — [[Seán P. Ó hÉalaí]], iriseoir agus craoltóir Éireannach
* 3 Márta — [[Camille Souter]], ealaíontóir Éireannach (r. [[1929]])
* 3 Márta — [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach (r. [[1935]])
* 15 Feabhra — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach (r. [[1940]])
* 13 Feabhra — [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1945]])
* 8 Feabhra — [[Burt Bacharach]], ceoltóir Meiriceánach (r. [[1928]])
* 5 Feabhra — [[Pervez Musharraf]], Uachtarán na Pacastáine 2001–2008 (r. [[1943]])
* 21 Eanáir — [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire Éireannach (r. [[1931]])
* 18 Eanáir — [[David Crosby]], ceoltóir Meiriceánach (r. [[1941]])
* 18 Eanáir — [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh Éireannach (r. [[1943]])
* 16 Eanáir — [[Carrie Acheson]], polaiteoir Éireannach (r. [[1934]])
* 12 Eanáir — [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theas (r. [[1955]])
* 12 Eanáir — [[Lisa Marie Presley]], ceoltóir Meiriceánach (r. [[1968]])
* 10 Eanáir — [[Marú Tyre Nichols|Tyre Nichols]], íospartach (r. [[1993]])
* 9 Eanáir — [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach (r. [[1927]])
* 9 Eanáir — [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí Éireannach (r. [[1949]])

[[:Catagóir:Básanna in 2023|Básanna in 2023: an liosta iomlán]]

== Duaiseanna Nobel ==
* [[Duais Nobel na Fisice|Fisic]] — [[Pierre Agostini]], [[Ferenc Krausz]] agus [[Anne L'Huillier]]
* [[Duais Nobel na Ceimice|Ceimic]] — [[Moungi Bawendi]], [[Louis E. Brus]] agus [[Alexey Ekimov]]
* [[Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis|Fiseolaíocht nó Leigheas]] — [[Katalin Karikó]] agus [[Drew Weissman]]
* [[Duais Nobel sa Litríocht|Litríocht]] — [[Jon Fosse]]
* [[Duais Nobel na Síochána|Síocháin]] — [[Narges Mohammadi]]
* [[Duais Nobel na hEacnamaíochta|Eacnamaíocht]] — [[Claudia Goldin]]

== Féach freisin ==
* [[Básanna sa bhliain 2023]]
* [[Aimsir na bliana 2023]]
* [[Cogadh Iosrael-Gaza]]
* [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]
* [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:2023| ]]
[[Catagóir:Blianta]]
[[Catagóir:Básanna in 2023]]
[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>j2cnfz6jl8bgj0h3cjhxb1m9rtmynts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2024</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106235</id>
    <revision>
      <id>1332496</id>
      <parentid>1303751</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20300" sha1="l53yea39r3c94j2cxnw38u4ts2kwptp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Bliain}}

Is [[bliain bhisigh]] í an bhliain '''2024''' ([[Uimhir Rómhánach|MMXXIV]]).

== Cúrsaí reatha ==
* [[Aimsir na bliana 2024]]: an bhliain ba theo a taifeadadh riamh.
* Básanna: [[Básanna sa bhliain 2024]]; [[:Catagóir:Básanna in 2024|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 25 Nollaig — Tuairt [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]].
* 23 Nollaig — D'fhógair François Bayrou (ón lár), príomhaire nua na Fraince, [[Olltoghchán na Fraince, 2024|a rialtas]].
* 19 Nollaig — Ciontaíodh 48 fear in [[Éigniú Gisèle Pelicot|éigniú Gisèle Pelicot]]; níor éirigh leis na póilíní teacht ar 23 fear eile.
* 17 Nollaig — [[Feallmharú an Ghinearáil Kirillov|Feallmharaíodh an Ginearál Rúiseach Kirillov]]. Bhí an Úcráin tar éis é a chúiseamh i gcoireanna cogaidh, as armlón ceimiceach a úsáid san Úcráin.
* 14–15 Nollaig — Bhuail [[Cioclón Chido]] Mayotte agus an Mhósaimbíc go dona; is beag crann a fágadh ina sheasamh ar oileán Mayotte.
* 12 Nollaig — D'fhógair Rialtas na hÉireann go dtacódh sé le [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|caingean dlí na hAfraice Theas in aghaidh Iosrael]] sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta.
* 6–7 Nollaig — Bhuail Stoirm Darragh [[Calafort Caergybi]] go dona.
* 4 Nollaig — Thit rialtas Barnier (ar dheis ón lár) sa Fhrainc nuair a tháinig na hantoiscigh, an ''Rassemblement National'' agus an ''Front Populaire'', i bpáirt le chéile chun tabhairt air éirí as.
* 4 Nollaig — [[Dúnmharú Brian Thompson|Caitheadh Brian Thompson]] de chuid UnitedHealthcare in Manhattan. Gabhadh Luigi Mangione ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 29 Nollaig — [[Jimmy Carter]], Uachtarán na Stát Aontaithe 1977–1981, 100 bliain d'aois
* 20 Nollaig — [[Gearóid Ó Cairealláin]], iriseoir agus gníomhaí teanga

=== Samhain ===
* 29 Samhain — [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán na hÉireann]], chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh.
* 29 Samhain — Vótáil Teach na dTeachtaí (Westminster) i bhfabhar [[An Bille um Bás Cuidithe (Sasana agus an Bhreatain Bheag)|an Bhille um Bás Cuidithe]] ag an dara léamh.
* 27 Samhain — Tháinig [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah]] i bhfeidhm.
* 23 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2024|COP29]]: tháinig na toscairí ar chomhaontú faoi 300 billiún dollar sa bhliain faoin mbliain 2035.
* 5 Samhain — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe]]: bhuaigh Trump gan stró, agus Teach na nIonadaithe agus an Seanad aige.
* 1 Samhain — Níor thángthas ar chomhaontú ag deireadh [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|COP16]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht.
* 1 Samhain — Bunaíodh an feachtas [[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]] chun dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].

'''Básanna:'''
* 26 Samhain — [[Gemma Hussey]], polaiteoir (Fine Gael)
* 7 Samhain — [[Kathleen Watkins]], cláirseoir agus craoltóir

=== Deireadh Fómhair ===
* 29 Deireadh Fómhair — Maraíodh 231 duine de bharr [[Tuilte sa Spáinn, 2024|maidhmeanna tuile in oirthear na Spáinne]].
* 16 Deireadh Fómhair — Maraíodh ceannaire [[Hamas]], Yahya Sinwar; bhí sé gortaithe, ina shuí ar chathaoir i dteach scriosta.
* 1 Deireadh Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin]]. Easáitíodh 1,200,000 duine de bharr an chogaidh (daonra na tíre: 5.4 milliún).

'''Básanna:'''
* 16 Deireadh Fómhair — [[Liam Payne]], amhránaí; thit sé ó bhalcóin óstáin, agus é faoi thionchar drugaí
* 15 Deireadh Fómhair — An Ginearál Sir [[Mike Jackson]], oifigeach in Arm na Breataine
* 3 Deireadh Fómhair — [[Mary O'Rourke]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Meán Fómhair ===
* 27 Meán Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Maraíodh ceannaire Hezbollah, Hassan Nasrallah]], agus ceannairí eile.
* 26 Meán Fómhair — Bhuail [[Hairicín Helene, 2024|Hairicín Helene]] na Stáit Aontaithe. Fágadh muintir Carolina Thuaidh in umar na haimléise.
* 17–18 Meán Fómhair — [[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024|Phléasc Iosrael na mílte glaoire agus siúlscéalaithe]] sa Liobáin agus sa [[An tSiria|tSiria]].
* 15 Meán Fómhair — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|dara hiarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 9 Meán Fómhair — Dúirt Mary Robinson gur mór an náire [[Coimhlint na Súdáine, 2023|&quot;an neamhshuim atá á léiriú ag an bpobal idirnáisiúnta&quot; sa tSúdáin]].
* 3 Meán Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|Ionsaí diúracán de chuid na Rúise ar Poltava]] san Úcráin.

=== Lúnasa ===
* 28 Lúnasa — Osclaíodh na [[Cluichí Parailimpeacha 2024|Cluichí Parailimpeacha]] i bPáras.

'''Básanna:'''
* 21 Lúnasa — [[Nell McCafferty]], iriseoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — [[Feallmharú Ismail Haniyeh|Feallmharaíodh ceannaire polaitíochta Hamas, Ismail Haniyeh]], in Tehran.
* 30 Iúil — Thosaigh [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|agóidí agus círéibeacha frith-inimirce]] sa Ríocht Aontaithe, agus i mBéal Feirste chomh maith. Scaipeadh go leor mífhaisnéise.
* 26 Iúil – 11 Lúnasa — [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024|Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh]] i bPáras.
* 21 Iúil — D'fhógair Joe Biden [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|nach mbeadh sé ina iarrthóir]] d'ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh.
* 21 Iúil — [[Aimsir na bliana 2024|An lá ba theo riamh]] ar fud an domhain ó cuireadh tús le taifid.
* 19 Iúil — [[Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise 2024|Eachtra CrowdStrike]]: cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise.
* 13 Iúil — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|chéad iarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 7 Iúil — [[Olltoghchán na Fraince, 2024|Olltoghchán na Fraince]]: timpeall 220 suíochán don chomhghuaillíocht sa lár agus ar dheis a bhain le Macron, 192 suíochán don ''Front Populaire'' agus 142 suíochán don ''Rassemblement National''.
* 4 Iúil — [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán na R-A i dTuaisceart Éireann]]: fuair Sinn Féin an sciar ba mhó den vóta, agus chaill an DUP trí shuíochán.
* 4 Iúil — Scriosadh na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán na Ríochta Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 27 Iúil — [[Edna O'Brien]], údar

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Díospóireacht Biden-Trump]]. D'fhág sí na Daonlathaigh buartha faoi aois Biden, faoina shláinte agus faoi ghéire a intinne.
* 17 Meitheamh — Ag ócáid tiomsaithe airgid, [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|d'fhan Joe Biden ina staic]] nuair a bhí sé in ainm is an stáitse a fhágáil. B'éigean do Bharack Obama breith ar lámh air agus é a threorú.
* 14 Meitheamh — Atoghadh [[Cyril Ramaphosa]] ina uachtarán ar an Afraic Theas don dara téarma.
* 8 Meitheamh — [[Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024|Saoradh na ngiall i Nuseirat]], le damáiste comhthaobhach ollmhór, le linn an [[Cogadh Iosrael-Gaza|Chogaidh Iosrael-Gaza]].
* 7–12 Meitheamh — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa 2024]] sa Róimh.
* 7 Meitheamh — [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|Toghcháin áitiúla na hÉireann]]: an chéad uair riamh a raibh deis ag daoine i gcathair Luimnigh méara a thoghadh.
* 6–9 Meitheamh — [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghchán Pharlaimint na hEorpa]]: bhí Páirtí an Phobail Eorpaigh (de chuid FG agus Ursula von der Leyen) fós ar an ngrúpa ba mhó.
* 6 Meitheamh — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza|D'ionsaigh Iosrael scoil i gcampa dídeanaithe Nuseirat]], i lár stráice Gaza. Bhí an scoil faoi stiúir na Náisiún Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 25 Meitheamh — [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], tráchtaire CLG
* 21 Meitheamh — [[Pádraig Ó Baoighill]], údar
* 8 Meitheamh — [[Charlie Lennon]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Ciontaíodh Donald Trump i gcalaois]].
* 29 Bealtaine — [[Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024|Olltoghchán na hAfraice Theas]].
* 24 Bealtaine — [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|Thug an CBI ordú d'Iosrael deireadh a chur láithreach bonn leis an mórionsaí]] ar chathair Rafah i ndeisceart Gaza.
* 19 Bealtaine — Tháinig an scannán corpuafáis ''[[The Substance (scannán 2024)|The Substance]]'' amach in Cannes; díríonn sé an spotsolas ar an mbrú a chuirtear ar mhná a bheith óg, álainn agus 'foirfe'.
* 18 Bealtaine — Tháinig an scannán ''[[Black Dog (scannán 2024)|Black Dog]]'', a stiúir Guan Hu, amach in Cannes.
* 7 Bealtaine — Chinn bainistíocht Choláiste na Tríonóide [[Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín|dífheistiú a dhéanamh ó institiúidí de chuid Iosrael]].
* 1 Bealtaine — Tháinig an [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais]] i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 26 Bealtaine — [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], sagart agus scríbhneoir
* 18 Bealtaine — [[Tony O'Reilly]], fear gnó
* 10 Bealtaine — [[Mary Banotti]], polaiteoir (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 29 Aibreán — Bhuail [[Tuilte Rio Grande do Sul, 2024|tuilte]] stát Rio Grande do Sul, i bhfíordheisceart na Brasaíle.
* 10 Aibreán — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|Chomhaontú Imirce agus Tearmainn]].
* 1 Aibreán — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen]] i lár [[stráice Gaza]].

=== Márta ===
* 26 Márta — Thug [[Titim an droichid Francis Scott Key|droichead Francis Scott Key]] in Maryland uaidh nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca.
* 22 Márta — Maraíodh 145 duine ar a laghad in [[Ionsaí ar Halla Crocus Mhoscó, 2024|ionsaí sceimhlitheoireachta de chuid an Stáit Ioslamaigh]] sa Rúis.
* 17 Márta — Bhí ollbhua ag Putin i [[Toghchán Uachtaránachta na Rúise 2024|dtoghchán uachtaránachta na Rúise]]: 88% den vóta.
* 13 Márta — Rith Parlaimint na hEorpa [[An tAcht um Intleacht Shaorga|an tAcht um Intleacht Shaorga]], dlí chun an intleacht shaorga a rialú.
* 8 Márta — [[Oibríocht Kenova]]: foilsíodh an chéad tuarascáil eatramhach faoi Freddie Scappaticci (''Stakeknife'').
* 8 Márta — Theip ar an [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|39ú Leasú]] agus ar an [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|40ú Leasú]] ar Bhunreacht na hÉireann.

'''Básanna:'''
* 18 Márta — [[Rose Dugdale]], poblachtánach (IRA)
* 11 Márta — [[Charlie Bird]], iriseoir agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 29 Feabhra — [[Sléacht Al-Rashid]]: scaoil saighdiúirí Iosraelacha le slua mór a bhí bailithe timpeall ar leoraithe lán de lón cabhrach.
* 28 Feabhra — Rialaigh an Ard-Chúirt i mBéal Feirste go sáraíonn cuid d'[[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|Acht Oidhreachta na dTrioblóidí]] an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/reachtaiocht-rialtas-na-breataine-faoi-eachtrai-na-dtriobloidi-midhleathach/|teideal=Reachtaíocht Rialtas na Breataine faoi eachtraí na dTrioblóidí ‘mídhleathach’|dáta=2024-02-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/uk/uks-northern-ireland-amnesty-law-breach-human-rights-court-rules-2024-02-28/|teideal=UK's Northern Ireland amnesty law in breach of human rights, court rules|údar=reuters.com|dáta=2024-02-28|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-68419238|teideal=NI Troubles: Legacy Act immunity clause 'breaches' human rights|dáta=2024-02-28|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]].
* 22 Feabhra — [[IM-1|Thuirling IM-1]], spásárthach de chuid Intuitive Machines, gar do mhol theas na gealaí.
* 19 Feabhra — Thosaigh [[Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha|imscrúdú na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil Iosrael ar chríocha Palaistíneacha]] sa Háig.
* 17 Feabhra — Tháinig [[Acht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh|an tAcht um Sheirbhísí Digiteacha]] i bhfeidhm in Éirinn.
* 14 Feabhra — [[Scannal íocaíochta RTÉ]]: tháinig sé chun solais gur tugadh íocaíochtaí iomarcaíochta ollmhóra do dhaoine áirithe nuair a d'fhág siad RTÉ sna 2020idí.

'''Básanna:'''
* 16 Feabhra — [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach, sa champa géibhinn san [[An tArtach|Artach]] ina raibh sé faoi choimeád
* 6 Feabhra — [[John Bruton]], Taoiseach 1994–1997 (Fine Gael)

=== Eanáir ===
* 5 Eanáir — B'éigean d'[[Eitilt Alaska Airlines 1282|Eitilt 1282 de chuid Alaska Airlines]] tuirlingt éigeandála a dhéanamh nuair a séideadh ceann d'fhuinneoga agus taobhphainéal an eitleáin amach.
* 1 Eanáir — Bhuail [[Crith talún Noto, 2024|crith talún Noto]] cósta thiar na Seapáine; fuair 504 duine bás (go díreach agus go hindíreach).
* Eanáir — Lean [[Géarchéim na Mara Rua]] ar aghaidh.

'''Básanna:'''
* 5 Eanáir — [[Catrìona NicGumaraid]], file Gaeilge na hAlban
* 2 Eanáir — An Ginearál Sir [[Frank Kitson]], oifigeach in Arm na Breataine

== Básanna ==
* Na Gaeil a fuair bás in 2024: [[Pádraig Ó Baoighill]], údar; [[Charlie Lennon]], ileolaí srl.; [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], CLG; [[Catrìona NicGumaraid]], file; [[Gearóid Ó Cairealláin]], Gael; agus [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], Athair
* Na hÉireannaigh: [[Mary Banotti]], FG; [[Charlie Bird]], iriseoir; [[John Bruton]], FG; [[Rose Dugdale]], IRA; [[Gemma Hussey]], FG; [[Nell McCafferty]], iriseoir; [[Edna O'Brien]], údar; [[Tony O'Reilly]], fiontraí; [[Mary O'Rourke]], FF; agus [[Kathleen Watkins]], cláirseoir
* Thar lear: [[Jimmy Carter]], Uachtarán SAM 1977–1981; [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach; agus [[Liam Payne]], amhránaí Sasanach
* Áit ar leith: an Ginearál Sir [[Mike Jackson|Michael David Jackson]], GCB, CBE, DSO, DL, agus an Ginearál Sir [[Frank Kitson]], GBE, KCB, MC &amp; Bar, DL

* 29 Nollaig — [[Jimmy Carter]], Uachtarán na Stát Aontaithe 1977–1981 (r. [[1924]])
* 20 Nollaig — [[Gearóid Ó Cairealláin]], iriseoir agus gníomhaí teanga Éireannach
* 26 Samhain — [[Gemma Hussey]], polaiteoir Éireannach
* 24 Samhain — [[Breyten Breytenbach]], scríbhneoir agus péintéir as an Afraic Theas
* 19 Samhain — [[Ken Reid]], iriseoir Briotanach
* 15 Samhain — [[Jon Kenny]], fuirseoir Éireannach
* 8 Samhain — [[Billy Lawless]], polaiteoir Éireannach
* 7 Samhain — [[Kathleen Watkins]], cláirseoir agus craoltóir Éireannach
* 23 Deireadh Fómhair — [[Leon Neil Cooper]], fisiceoir Meiriceánach
* 22 Deireadh Fómhair — [[Gustavo Gutiérrez]], diagaire Peiriúch
* 17 Deireadh Fómhair — [[Andrew Victor Schally]], bithcheimiceoir Meiriceánach a rugadh sa Pholainn
* 16 Deireadh Fómhair — [[Liam Payne]], amhránaí Sasanach
* 15 Deireadh Fómhair — [[Mike Jackson]], ginearál Sasanach
* 12 Deireadh Fómhair — [[Alex Salmond|Ailig Salmond]], polaiteoir Albanach
* 3 Deireadh Fómhair — [[Mary O'Rourke|Máire Uí Ruairc]], polaiteoir Éireannach
* 30 Meán Fómhair — [[Ken Page]], aisteoir Meiriceánach
* 28 Meán Fómhair — [[Kris Kristofferson]], amhránaí agus aisteoir Meiriceánach
* 27 Meán Fómhair — [[Maggie Smith]], ban-aisteoir Sasanach
* 9 Meán Fómhair — [[James Earl Jones]], aisteoir Meiriceánach
* 31 Lúnasa — [[Jack Hibberd]], drámadóir Astrálach
* 21 Lúnasa — [[Nell McCafferty]], scríbhneoir Éireannach
* 18 Lúnasa — [[Alain Delon]], aisteoir Francach
* 18 Lúnasa — [[Phil Donahue]], craoltóir agus léiritheoir Gael-Mheiriceánach
* 14 Lúnasa — [[Gena Rowlands]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 27 Iúil — [[Edna O'Brien]], file, úrscéalaí, scríbhneoir, is beathaisnéisí Éireannach
* 23 Iúil — [[Robin Warren]], paiteolaí Astrálach
* 19 Iúil — [[Ray Reardon]], imreoir snúcair Breatnach
* 13 Iúil — [[Richard Simmons]], múinteoir corpacmhainne agus aisteoir Meiriceánach
* 9 Iúil — [[James Inhofe]], polaiteoir Meiriceánach
* 7 Iúil — [[Hugh Geoghegan]], breitheamh Éireannach
* 5 Iúil — [[Bengt Samuelsson|Bengt Ingemar Samuelsson]], bithcheimiceoir Sualannach
* 25 Meitheamh — [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], tráchtaire CLG
* 22 Meitheamh — [[Bernard Ó hAilín]], polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
* 21 Meitheamh — [[Pádraig Ó Baoighill]], scríbhneoir Éireannach
* 20 Meitheamh — [[Donald Sutherland]], aisteoir Ceanadach
* 18 Meitheamh — [[Anouk Aimée]], ban-aisteoir Francach
* 8 Meitheamh — [[Charlie Lennon]], ceoltóir Éireannach
* 5 Meitheamh — [[Akira Endo]], bithcheimiceoir agus micribhitheolaí Seapánach
* 26 Bealtaine — [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], sagart agus scríbhneoir Éireannach
* 20 Bealtaine — [[Fran Rooney]], fear gnó Éireannach (r. [[1956]])
* 19 Bealtaine — [[Ebrahim Raisi]], 8ú hUachtarán ar an Iaráin (r. [[1960]])
* 18 Bealtaine — [[Tony O'Reilly]], fear gnó agus imreoir rugbaí Éireannach
* 13 Bealtaine — [[Alice Munro]], scríbhneoir Ceanadach
* 10 Bealtaine — [[Mary Banotti]], polaiteoir Éireannach
* 24 Aibreán — [[Nancy Dorian]], teangeolaí Meiriceánach
* 10 Aibreán — [[O. J. Simpson]], aisteoir agus peileadóir Meiriceánach (r. [[1947]])
* 7 Aibreán — [[Joe Kinnear]], peileadóir sacair Éireannach (r. [[1946]])
* 6 Aibreán — [[Joseph E. Brennan (Maine)|Joseph E. Brennan]], polaiteoir Meiriceánach
* 2 Aibreán — [[John Barth]], scríbhneoir Meiriceánach
* 30 Márta — [[Dick Dowling]], polaiteoir Éireannach
* 30 Márta — [[Guylaine Guy]], amhránaí agus ban-aisteoir Ceanadach
* 18 Márta — [[Rose Dugdale]], poblachtánach Éireannach
* 17 Márta — [[Emmet Stagg]], polaiteoir Éireannach (r. [[1944]])
* 11 Márta — [[Charlie Bird]], iriseoir agus craoltóir Éireannach (r. [[1949]])
* 29 Feabhra — [[Brian Mulroney]], Príomh-Aire ar Cheanada (r. [[1939]])
* 21 Feabhra — [[Roger Guillemin|Roger Charles Louis Guillemin]], dochtúir Francach
* 16 Feabhra — [[Alexei Navalny]], dlíodóir agus gníomhaí polaitíochta Rúiseach
* 6 Feabhra — [[John Bruton]], Taoiseach na hÉireann (r. [[1947]])
* 5 Feabhra — [[Dries van Agt]], Príomh-Aire na hÍsiltíre (r. [[1931]])
* 22 Eanáir — [[Arno Allan Penzias]], fisiceoir Meiriceánach
* 22 Eanáir — [[Luigi Riva]], imreoir sacair Iodálach
* 21 Eanáir — [[Thomas Hussey]], polaiteoir Éireannach (r. [[1936]])
* 7 Eanáir — [[Franz Beckenbauer]], imreoir sacair Gearmánach (r. [[1945]])
* 5 Eanáir — [[Catrìona NicGumaraid]], file Gaelach (r. [[1947]])
* 4 Eanáir — [[Glynis Johns]], aisteoir Briotanach (r. [[1923]])
* 2 Eanáir — [[Frank Kitson]], ginearál in Arm na Breataine (r. [[1926]])

[[:Catagóir:Básanna in 2024|Básanna in 2024: an liosta iomlán]]

== Duaiseanna Nobel ==
* [[Duais Nobel na Fisice|Fisic]] — [[John Hopfield]] agus [[Geoffrey Hinton]]
* [[Duais Nobel na Ceimice|Ceimic]] — [[David Baker]], [[Demis Hassabis]] agus [[John M. Jumper]]
* [[Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis|Fiseolaíocht nó Leigheas]] — [[Victor Ambros]] agus [[Gary Ruvkun]]
* [[Duais Nobel sa Litríocht|Litríocht]] — [[Han Kang]]
* [[Duais Nobel na Síochána|Síocháin]] — [[Nihon Hidankyo]]
* [[Duais Nobel na hEacnamaíochta|Eacnamaíocht]] — [[Daron Acemoglu]], [[Simon Johnson]] agus [[James A. Robinson]]

== Féach freisin ==
* [[Básanna sa bhliain 2024]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:2024| ]]
[[Catagóir:Blianta]]
[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>l53yea39r3c94j2cxnw38u4ts2kwptp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332498</id>
      <parentid>1332496</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Básanna */</comment>
      <origin>1332498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20315" sha1="hwysn4myw0eg6we7wtoftqoyja0y75b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Bliain}}

Is [[bliain bhisigh]] í an bhliain '''2024''' ([[Uimhir Rómhánach|MMXXIV]]).

== Cúrsaí reatha ==
* [[Aimsir na bliana 2024]]: an bhliain ba theo a taifeadadh riamh.
* Básanna: [[Básanna sa bhliain 2024]]; [[:Catagóir:Básanna in 2024|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 25 Nollaig — Tuairt [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]].
* 23 Nollaig — D'fhógair François Bayrou (ón lár), príomhaire nua na Fraince, [[Olltoghchán na Fraince, 2024|a rialtas]].
* 19 Nollaig — Ciontaíodh 48 fear in [[Éigniú Gisèle Pelicot|éigniú Gisèle Pelicot]]; níor éirigh leis na póilíní teacht ar 23 fear eile.
* 17 Nollaig — [[Feallmharú an Ghinearáil Kirillov|Feallmharaíodh an Ginearál Rúiseach Kirillov]]. Bhí an Úcráin tar éis é a chúiseamh i gcoireanna cogaidh, as armlón ceimiceach a úsáid san Úcráin.
* 14–15 Nollaig — Bhuail [[Cioclón Chido]] Mayotte agus an Mhósaimbíc go dona; is beag crann a fágadh ina sheasamh ar oileán Mayotte.
* 12 Nollaig — D'fhógair Rialtas na hÉireann go dtacódh sé le [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|caingean dlí na hAfraice Theas in aghaidh Iosrael]] sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta.
* 6–7 Nollaig — Bhuail Stoirm Darragh [[Calafort Caergybi]] go dona.
* 4 Nollaig — Thit rialtas Barnier (ar dheis ón lár) sa Fhrainc nuair a tháinig na hantoiscigh, an ''Rassemblement National'' agus an ''Front Populaire'', i bpáirt le chéile chun tabhairt air éirí as.
* 4 Nollaig — [[Dúnmharú Brian Thompson|Caitheadh Brian Thompson]] de chuid UnitedHealthcare in Manhattan. Gabhadh Luigi Mangione ina dhiaidh sin.

'''Básanna:'''
* 29 Nollaig — [[Jimmy Carter]], Uachtarán na Stát Aontaithe 1977–1981, 100 bliain d'aois
* 20 Nollaig — [[Gearóid Ó Cairealláin]], iriseoir agus gníomhaí teanga

=== Samhain ===
* 29 Samhain — [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán na hÉireann]], chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh.
* 29 Samhain — Vótáil Teach na dTeachtaí (Westminster) i bhfabhar [[An Bille um Bás Cuidithe (Sasana agus an Bhreatain Bheag)|an Bhille um Bás Cuidithe]] ag an dara léamh.
* 27 Samhain — Tháinig [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah]] i bhfeidhm.
* 23 Samhain — [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2024|COP29]]: tháinig na toscairí ar chomhaontú faoi 300 billiún dollar sa bhliain faoin mbliain 2035.
* 5 Samhain — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe]]: bhuaigh Trump gan stró, agus Teach na nIonadaithe agus an Seanad aige.
* 1 Samhain — Níor thángthas ar chomhaontú ag deireadh [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|COP16]], Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht.
* 1 Samhain — Bunaíodh an feachtas [[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]] chun dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].

'''Básanna:'''
* 26 Samhain — [[Gemma Hussey]], polaiteoir (Fine Gael)
* 7 Samhain — [[Kathleen Watkins]], cláirseoir agus craoltóir

=== Deireadh Fómhair ===
* 29 Deireadh Fómhair — Maraíodh 231 duine de bharr [[Tuilte sa Spáinn, 2024|maidhmeanna tuile in oirthear na Spáinne]].
* 16 Deireadh Fómhair — Maraíodh ceannaire [[Hamas]], Yahya Sinwar; bhí sé gortaithe, ina shuí ar chathaoir i dteach scriosta.
* 1 Deireadh Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin]]. Easáitíodh 1,200,000 duine de bharr an chogaidh (daonra na tíre: 5.4 milliún).

'''Básanna:'''
* 16 Deireadh Fómhair — [[Liam Payne]], amhránaí; thit sé ó bhalcóin óstáin, agus é faoi thionchar drugaí
* 15 Deireadh Fómhair — An Ginearál Sir [[Mike Jackson]], oifigeach in Arm na Breataine
* 3 Deireadh Fómhair — [[Mary O'Rourke]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Meán Fómhair ===
* 27 Meán Fómhair — [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|Maraíodh ceannaire Hezbollah, Hassan Nasrallah]], agus ceannairí eile.
* 26 Meán Fómhair — Bhuail [[Hairicín Helene, 2024|Hairicín Helene]] na Stáit Aontaithe. Fágadh muintir Carolina Thuaidh in umar na haimléise.
* 17–18 Meán Fómhair — [[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024|Phléasc Iosrael na mílte glaoire agus siúlscéalaithe]] sa Liobáin agus sa [[An tSiria|tSiria]].
* 15 Meán Fómhair — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|dara hiarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 9 Meán Fómhair — Dúirt Mary Robinson gur mór an náire [[Coimhlint na Súdáine, 2023|&quot;an neamhshuim atá á léiriú ag an bpobal idirnáisiúnta&quot; sa tSúdáin]].
* 3 Meán Fómhair — [[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|Ionsaí diúracán de chuid na Rúise ar Poltava]] san Úcráin.

=== Lúnasa ===
* 28 Lúnasa — Osclaíodh na [[Cluichí Parailimpeacha 2024|Cluichí Parailimpeacha]] i bPáras.

'''Básanna:'''
* 21 Lúnasa — [[Nell McCafferty]], iriseoir

=== Iúil ===
* 31 Iúil — [[Feallmharú Ismail Haniyeh|Feallmharaíodh ceannaire polaitíochta Hamas, Ismail Haniyeh]], in Tehran.
* 30 Iúil — Thosaigh [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|agóidí agus círéibeacha frith-inimirce]] sa Ríocht Aontaithe, agus i mBéal Feirste chomh maith. Scaipeadh go leor mífhaisnéise.
* 26 Iúil – 11 Lúnasa — [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024|Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh]] i bPáras.
* 21 Iúil — D'fhógair Joe Biden [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|nach mbeadh sé ina iarrthóir]] d'ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh.
* 21 Iúil — [[Aimsir na bliana 2024|An lá ba theo riamh]] ar fud an domhain ó cuireadh tús le taifid.
* 19 Iúil — [[Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise 2024|Eachtra CrowdStrike]]: cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise.
* 13 Iúil — Rinneadh an [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|chéad iarracht]] Donald Trump a fheallmharú.
* 7 Iúil — [[Olltoghchán na Fraince, 2024|Olltoghchán na Fraince]]: timpeall 220 suíochán don chomhghuaillíocht sa lár agus ar dheis a bhain le Macron, 192 suíochán don ''Front Populaire'' agus 142 suíochán don ''Rassemblement National''.
* 4 Iúil — [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán na R-A i dTuaisceart Éireann]]: fuair Sinn Féin an sciar ba mhó den vóta, agus chaill an DUP trí shuíochán.
* 4 Iúil — Scriosadh na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán na Ríochta Aontaithe]].

'''Básanna:'''
* 27 Iúil — [[Edna O'Brien]], údar

=== Meitheamh ===
* 27 Meitheamh — [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Díospóireacht Biden-Trump]]. D'fhág sí na Daonlathaigh buartha faoi aois Biden, faoina shláinte agus faoi ghéire a intinne.
* 17 Meitheamh — Ag ócáid tiomsaithe airgid, [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|d'fhan Joe Biden ina staic]] nuair a bhí sé in ainm is an stáitse a fhágáil. B'éigean do Bharack Obama breith ar lámh air agus é a threorú.
* 14 Meitheamh — Atoghadh [[Cyril Ramaphosa]] ina uachtarán ar an Afraic Theas don dara téarma.
* 8 Meitheamh — [[Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024|Saoradh na ngiall i Nuseirat]], le damáiste comhthaobhach ollmhór, le linn an [[Cogadh Iosrael-Gaza|Chogaidh Iosrael-Gaza]].
* 7–12 Meitheamh — [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa 2024]] sa Róimh.
* 7 Meitheamh — [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|Toghcháin áitiúla na hÉireann]]: an chéad uair riamh a raibh deis ag daoine i gcathair Luimnigh méara a thoghadh.
* 6–9 Meitheamh — [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghchán Pharlaimint na hEorpa]]: bhí Páirtí an Phobail Eorpaigh (de chuid FG agus Ursula von der Leyen) fós ar an ngrúpa ba mhó.
* 6 Meitheamh — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza|D'ionsaigh Iosrael scoil i gcampa dídeanaithe Nuseirat]], i lár stráice Gaza. Bhí an scoil faoi stiúir na Náisiún Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 25 Meitheamh — [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], tráchtaire CLG
* 21 Meitheamh — [[Pádraig Ó Baoighill]], údar
* 8 Meitheamh — [[Charlie Lennon]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Ciontaíodh Donald Trump i gcalaois]].
* 29 Bealtaine — [[Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024|Olltoghchán na hAfraice Theas]].
* 24 Bealtaine — [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|Thug an CBI ordú d'Iosrael deireadh a chur láithreach bonn leis an mórionsaí]] ar chathair Rafah i ndeisceart Gaza.
* 19 Bealtaine — Tháinig an scannán corpuafáis ''[[The Substance (scannán 2024)|The Substance]]'' amach in Cannes; díríonn sé an spotsolas ar an mbrú a chuirtear ar mhná a bheith óg, álainn agus 'foirfe'.
* 18 Bealtaine — Tháinig an scannán ''[[Black Dog (scannán 2024)|Black Dog]]'', a stiúir Guan Hu, amach in Cannes.
* 7 Bealtaine — Chinn bainistíocht Choláiste na Tríonóide [[Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín|dífheistiú a dhéanamh ó institiúidí de chuid Iosrael]].
* 1 Bealtaine — Tháinig an [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais]] i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

'''Básanna:'''
* 26 Bealtaine — [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], sagart agus scríbhneoir
* 18 Bealtaine — [[Tony O'Reilly]], fear gnó
* 10 Bealtaine — [[Mary Banotti]], polaiteoir (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 29 Aibreán — Bhuail [[Tuilte Rio Grande do Sul, 2024|tuilte]] stát Rio Grande do Sul, i bhfíordheisceart na Brasaíle.
* 10 Aibreán — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|Chomhaontú Imirce agus Tearmainn]].
* 1 Aibreán — [[Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen]] i lár [[stráice Gaza]].

=== Márta ===
* 26 Márta — Thug [[Titim an droichid Francis Scott Key|droichead Francis Scott Key]] in Maryland uaidh nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca.
* 22 Márta — Maraíodh 145 duine ar a laghad in [[Ionsaí ar Halla Crocus Mhoscó, 2024|ionsaí sceimhlitheoireachta de chuid an Stáit Ioslamaigh]] sa Rúis.
* 17 Márta — Bhí ollbhua ag Putin i [[Toghchán Uachtaránachta na Rúise 2024|dtoghchán uachtaránachta na Rúise]]: 88% den vóta.
* 13 Márta — Rith Parlaimint na hEorpa [[An tAcht um Intleacht Shaorga|an tAcht um Intleacht Shaorga]], dlí chun an intleacht shaorga a rialú.
* 8 Márta — [[Oibríocht Kenova]]: foilsíodh an chéad tuarascáil eatramhach faoi Freddie Scappaticci (''Stakeknife'').
* 8 Márta — Theip ar an [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|39ú Leasú]] agus ar an [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|40ú Leasú]] ar Bhunreacht na hÉireann.

'''Básanna:'''
* 18 Márta — [[Rose Dugdale]], poblachtánach (IRA)
* 11 Márta — [[Charlie Bird]], iriseoir agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 29 Feabhra — [[Sléacht Al-Rashid]]: scaoil saighdiúirí Iosraelacha le slua mór a bhí bailithe timpeall ar leoraithe lán de lón cabhrach.
* 28 Feabhra — Rialaigh an Ard-Chúirt i mBéal Feirste go sáraíonn cuid d'[[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|Acht Oidhreachta na dTrioblóidí]] an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/reachtaiocht-rialtas-na-breataine-faoi-eachtrai-na-dtriobloidi-midhleathach/|teideal=Reachtaíocht Rialtas na Breataine faoi eachtraí na dTrioblóidí ‘mídhleathach’|dáta=2024-02-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/uk/uks-northern-ireland-amnesty-law-breach-human-rights-court-rules-2024-02-28/|teideal=UK's Northern Ireland amnesty law in breach of human rights, court rules|údar=reuters.com|dáta=2024-02-28|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-68419238|teideal=NI Troubles: Legacy Act immunity clause 'breaches' human rights|dáta=2024-02-28|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]].
* 22 Feabhra — [[IM-1|Thuirling IM-1]], spásárthach de chuid Intuitive Machines, gar do mhol theas na gealaí.
* 19 Feabhra — Thosaigh [[Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha|imscrúdú na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil Iosrael ar chríocha Palaistíneacha]] sa Háig.
* 17 Feabhra — Tháinig [[Acht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh|an tAcht um Sheirbhísí Digiteacha]] i bhfeidhm in Éirinn.
* 14 Feabhra — [[Scannal íocaíochta RTÉ]]: tháinig sé chun solais gur tugadh íocaíochtaí iomarcaíochta ollmhóra do dhaoine áirithe nuair a d'fhág siad RTÉ sna 2020idí.

'''Básanna:'''
* 16 Feabhra — [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach, sa champa géibhinn san [[An tArtach|Artach]] ina raibh sé faoi choimeád
* 6 Feabhra — [[John Bruton]], Taoiseach 1994–1997 (Fine Gael)

=== Eanáir ===
* 5 Eanáir — B'éigean d'[[Eitilt Alaska Airlines 1282|Eitilt 1282 de chuid Alaska Airlines]] tuirlingt éigeandála a dhéanamh nuair a séideadh ceann d'fhuinneoga agus taobhphainéal an eitleáin amach.
* 1 Eanáir — Bhuail [[Crith talún Noto, 2024|crith talún Noto]] cósta thiar na Seapáine; fuair 504 duine bás (go díreach agus go hindíreach).
* Eanáir — Lean [[Géarchéim na Mara Rua]] ar aghaidh.

'''Básanna:'''
* 5 Eanáir — [[Catrìona NicGumaraid]], file Gaeilge na hAlban
* 2 Eanáir — An Ginearál Sir [[Frank Kitson]], oifigeach in Arm na Breataine

== Básanna ==
* Na Gaeil a fuair bás in 2024: [[Pádraig Ó Baoighill]], údar; [[Charlie Lennon]], ileolaí srl.; [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], CLG; [[Catrìona NicGumaraid]], file; [[Gearóid Ó Cairealláin]], Gael; agus [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], Athair
* Na hÉireannaigh: [[Mary Banotti]], FG; [[Charlie Bird]], iriseoir; [[John Bruton]], FG; [[Rose Dugdale]], IRA; [[Gemma Hussey]], FG; [[Nell McCafferty]], iriseoir; [[Edna O'Brien]], údar; [[Tony O'Reilly]], fiontraí; [[Mary O'Rourke]], FF; agus [[Kathleen Watkins]], cláirseoir
* Thar lear: [[Jimmy Carter]], Uachtarán SAM 1977–1981; [[Alexei Navalny]], gníomhaí Rúiseach; agus [[Liam Payne]], amhránaí Sasanach
* Áit ar leith: an Ginearál Sir [[Mike Jackson|Michael David Jackson]], GCB, CBE, DSO, DL, agus an Ginearál Sir [[Frank Kitson]], GBE, KCB, MC &amp; Bar, DL

=== Liosta ===
* 29 Nollaig — [[Jimmy Carter]], Uachtarán na Stát Aontaithe 1977–1981 (r. [[1924]])
* 20 Nollaig — [[Gearóid Ó Cairealláin]], iriseoir agus gníomhaí teanga Éireannach
* 26 Samhain — [[Gemma Hussey]], polaiteoir Éireannach
* 24 Samhain — [[Breyten Breytenbach]], scríbhneoir agus péintéir as an Afraic Theas
* 19 Samhain — [[Ken Reid]], iriseoir Briotanach
* 15 Samhain — [[Jon Kenny]], fuirseoir Éireannach
* 8 Samhain — [[Billy Lawless]], polaiteoir Éireannach
* 7 Samhain — [[Kathleen Watkins]], cláirseoir agus craoltóir Éireannach
* 23 Deireadh Fómhair — [[Leon Neil Cooper]], fisiceoir Meiriceánach
* 22 Deireadh Fómhair — [[Gustavo Gutiérrez]], diagaire Peiriúch
* 17 Deireadh Fómhair — [[Andrew Victor Schally]], bithcheimiceoir Meiriceánach a rugadh sa Pholainn
* 16 Deireadh Fómhair — [[Liam Payne]], amhránaí Sasanach
* 15 Deireadh Fómhair — [[Mike Jackson]], ginearál Sasanach
* 12 Deireadh Fómhair — [[Alex Salmond|Ailig Salmond]], polaiteoir Albanach
* 3 Deireadh Fómhair — [[Mary O'Rourke|Máire Uí Ruairc]], polaiteoir Éireannach
* 30 Meán Fómhair — [[Ken Page]], aisteoir Meiriceánach
* 28 Meán Fómhair — [[Kris Kristofferson]], amhránaí agus aisteoir Meiriceánach
* 27 Meán Fómhair — [[Maggie Smith]], ban-aisteoir Sasanach
* 9 Meán Fómhair — [[James Earl Jones]], aisteoir Meiriceánach
* 31 Lúnasa — [[Jack Hibberd]], drámadóir Astrálach
* 21 Lúnasa — [[Nell McCafferty]], scríbhneoir Éireannach
* 18 Lúnasa — [[Alain Delon]], aisteoir Francach
* 18 Lúnasa — [[Phil Donahue]], craoltóir agus léiritheoir Gael-Mheiriceánach
* 14 Lúnasa — [[Gena Rowlands]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 27 Iúil — [[Edna O'Brien]], file, úrscéalaí, scríbhneoir, is beathaisnéisí Éireannach
* 23 Iúil — [[Robin Warren]], paiteolaí Astrálach
* 19 Iúil — [[Ray Reardon]], imreoir snúcair Breatnach
* 13 Iúil — [[Richard Simmons]], múinteoir corpacmhainne agus aisteoir Meiriceánach
* 9 Iúil — [[James Inhofe]], polaiteoir Meiriceánach
* 7 Iúil — [[Hugh Geoghegan]], breitheamh Éireannach
* 5 Iúil — [[Bengt Samuelsson|Bengt Ingemar Samuelsson]], bithcheimiceoir Sualannach
* 25 Meitheamh — [[Mícheál Ó Muircheartaigh]], tráchtaire CLG
* 22 Meitheamh — [[Bernard Ó hAilín]], polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
* 21 Meitheamh — [[Pádraig Ó Baoighill]], scríbhneoir Éireannach
* 20 Meitheamh — [[Donald Sutherland]], aisteoir Ceanadach
* 18 Meitheamh — [[Anouk Aimée]], ban-aisteoir Francach
* 8 Meitheamh — [[Charlie Lennon]], ceoltóir Éireannach
* 5 Meitheamh — [[Akira Endo]], bithcheimiceoir agus micribhitheolaí Seapánach
* 26 Bealtaine — [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin]], sagart agus scríbhneoir Éireannach
* 20 Bealtaine — [[Fran Rooney]], fear gnó Éireannach (r. [[1956]])
* 19 Bealtaine — [[Ebrahim Raisi]], 8ú hUachtarán ar an Iaráin (r. [[1960]])
* 18 Bealtaine — [[Tony O'Reilly]], fear gnó agus imreoir rugbaí Éireannach
* 13 Bealtaine — [[Alice Munro]], scríbhneoir Ceanadach
* 10 Bealtaine — [[Mary Banotti]], polaiteoir Éireannach
* 24 Aibreán — [[Nancy Dorian]], teangeolaí Meiriceánach
* 10 Aibreán — [[O. J. Simpson]], aisteoir agus peileadóir Meiriceánach (r. [[1947]])
* 7 Aibreán — [[Joe Kinnear]], peileadóir sacair Éireannach (r. [[1946]])
* 6 Aibreán — [[Joseph E. Brennan (Maine)|Joseph E. Brennan]], polaiteoir Meiriceánach
* 2 Aibreán — [[John Barth]], scríbhneoir Meiriceánach
* 30 Márta — [[Dick Dowling]], polaiteoir Éireannach
* 30 Márta — [[Guylaine Guy]], amhránaí agus ban-aisteoir Ceanadach
* 18 Márta — [[Rose Dugdale]], poblachtánach Éireannach
* 17 Márta — [[Emmet Stagg]], polaiteoir Éireannach (r. [[1944]])
* 11 Márta — [[Charlie Bird]], iriseoir agus craoltóir Éireannach (r. [[1949]])
* 29 Feabhra — [[Brian Mulroney]], Príomh-Aire ar Cheanada (r. [[1939]])
* 21 Feabhra — [[Roger Guillemin|Roger Charles Louis Guillemin]], dochtúir Francach
* 16 Feabhra — [[Alexei Navalny]], dlíodóir agus gníomhaí polaitíochta Rúiseach
* 6 Feabhra — [[John Bruton]], Taoiseach na hÉireann (r. [[1947]])
* 5 Feabhra — [[Dries van Agt]], Príomh-Aire na hÍsiltíre (r. [[1931]])
* 22 Eanáir — [[Arno Allan Penzias]], fisiceoir Meiriceánach
* 22 Eanáir — [[Luigi Riva]], imreoir sacair Iodálach
* 21 Eanáir — [[Thomas Hussey]], polaiteoir Éireannach (r. [[1936]])
* 7 Eanáir — [[Franz Beckenbauer]], imreoir sacair Gearmánach (r. [[1945]])
* 5 Eanáir — [[Catrìona NicGumaraid]], file Gaelach (r. [[1947]])
* 4 Eanáir — [[Glynis Johns]], aisteoir Briotanach (r. [[1923]])
* 2 Eanáir — [[Frank Kitson]], ginearál in Arm na Breataine (r. [[1926]])

[[:Catagóir:Básanna in 2024|Básanna in 2024: an liosta iomlán]]

== Duaiseanna Nobel ==
* [[Duais Nobel na Fisice|Fisic]] — [[John Hopfield]] agus [[Geoffrey Hinton]]
* [[Duais Nobel na Ceimice|Ceimic]] — [[David Baker]], [[Demis Hassabis]] agus [[John M. Jumper]]
* [[Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis|Fiseolaíocht nó Leigheas]] — [[Victor Ambros]] agus [[Gary Ruvkun]]
* [[Duais Nobel sa Litríocht|Litríocht]] — [[Han Kang]]
* [[Duais Nobel na Síochána|Síocháin]] — [[Nihon Hidankyo]]
* [[Duais Nobel na hEacnamaíochta|Eacnamaíocht]] — [[Daron Acemoglu]], [[Simon Johnson]] agus [[James A. Robinson]]

== Féach freisin ==
* [[Básanna sa bhliain 2024]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:2024| ]]
[[Catagóir:Blianta]]
[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>hwysn4myw0eg6we7wtoftqoyja0y75b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rory O'Hanlon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107485</id>
    <revision>
      <id>1332538</id>
      <parentid>1306720</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú: Iarpholaiteoir (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6292" sha1="b2vs265oz9yow6o6vc8uj68t29cj7nf" xml:space="preserve">{{Le haghaidh|breitheamh den Ard-Chúirt|Rory O'Hanlon (breitheamh)}}
{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iarpholaiteoir de chuid [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] ba ea '''Rory O’Hanlon''' ([[7 Feabhra]] 1934 - [[31 Márta]] 2026).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/dr-rory-ohanlon-armagh-626358|teideal=Death Notice of Dr. Rory O'Hanlon (Armagh) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RTÉ&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/politics/2026/0331/1566161-rory-ohanlon/|teideal=Former Fianna Fáil minister, ceann comhairle Rory O'Hanlon dies|foilsitheoir=[[Nuacht RTÉ]]|údar=RTÉ News|dáta=31 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;  Pearsa mhór i saol poiblí na hÉireann ar feadh na mblianta fada a bhí ann, agus d’fhág sé lorg suntasach ar pholaitíocht agus ar phobal a cheantair féin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/04/bas-iar-aire-slainte-agus-teachta-dala/|teideal=Bás iar-Aire Sláinte agus Teachta Dála|údar=Eagarthóir|dáta=2026-04-03|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

Bhí sé ina [[Ceann Comhairle|Cheann Comhairle]] ar [[Dáil Éireann|Dháil Éireann]] ó 2002 go 2007, [[Ceann Comhairle|ina Leas-Cheann Comhairle]] ar [[Dáil Éireann|Dháil Éireann]] ó 1997 go 2002, ina Aire Comhshaoil ó 1991 go 1992, Aire Sláinte ó 1987 go 1991 agus Aire Stáit um Éilimh Leasa Shóisialaigh i 1982. Bhí sé ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] (TD) do dháilcheantar an [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Chabháin-Mhuineacháin]] ó 1977 go 2011.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/04/bas-iar-aire-slainte-agus-teachta-dala/|teideal=Bás iar-Aire Sláinte agus Teachta Dála|údar=Eagarthóir|dáta=2026-04-03|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oireachtas_db&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Rory-O'Hanlon.D.1977-07-05/|title=Rory O'Hanlon|work=Oireachtas Members Database|access-date=13 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421002311/https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Rory-O'Hanlon.D.1977-07-05/|archive-date=21 April 2019}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Rory O'Hanlon.jpg|clé|mion|188x188px|2002]]

== Saol ==
I [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] a rugadh Rory O’Hanlon i 1934, tógadh é i dteaghlach a raibh baint láidir aige leis an traidisiún [[Poblachtánachas in Éirinn|poblachtach]]. Bhí a athair ina bhall den Cheathrú Roinn Thuaidh d'[[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]].

Fuair Rory O'Hanlon a chuid oideachais i Scoil Náisiúnta [[An Mullach Bán|an Mhullaigh Bháin]], agus d'fhreastail sé níos déanaí ar Choláiste Mhuire, [[Dún Dealgan]] agus [[Coláiste na Carraige Duibhe|ar Choláiste na Carraige Duibhe]] i mBaile Átha Cliath. Rinne sé staidéar ar leigheas ina dhiaidh sin sa [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] agus cháiligh sé mar dhochtúir.

Dochtúir teaghlaigh ab ea é sula ndeachaigh sé isteach sa pholaitíocht. D’oibrigh sé mar dhochtúir i gCarraig Mhachaire Rois, áit ar fhan sé ina dhuine lárnach i saol an phobail ar feadh na mblianta. In 1965 ceapadh go [[Carraig Mhachaire Rois]] é mar an liachleachtóir ginearálta áitiúil agus bhí sé ina ionadaí leighis ar Bhord Sláinte an Oirthuaiscirt ó bunaíodh é i 1970 go dtí 1987.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.roryohanlon.com/index.php/biography|work=Rory O'Hanlon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091206165726/http://www.roryohanlon.com/index.php/biography|archivedate=6 December 2009|teideal=Rory O'Hanlon}}&lt;/ref&gt;

=== Polaitíocht ===
Toghadh Rory O’Hanlon den chéad uair go Dáil Éireann in 1977 do thoghcheantar an Chabháin Mhuineacháin, agus atoghadh é ocht n-uaire ina dhiaidh sin. Bhí sé ina Aire Sláinte idir 1987 agus 1991, tréimhse a raibh brú mór ar chúrsaí airgeadais an stáit, rud a d’fhág gur cuireadh ciorruithe i bhfeidhm ar an tseirbhís sláinte, lena n-áirítear laghdú ar líon na leapacha ospidéil.

Ceapadh é mar Aire Comhshaoil in 1991, ach chaill sé an post sin nuair a tháinig Albert Reynolds i gcomharbacht ar Charles Haughey mar cheannaire ar Fhianna Fáil. In 2002 ceapadh é ina Cheann Comhairle ar an 29 Dáil, ról a bhí aige go dtí 2007, agus atoghadh é go huathoibríoch don téarma deiridh go dtí 2011.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Oidhreacht ===
Fuair Rory O'Hanlon bás ar [[31 Márta]] 2026.&lt;ref name=&quot;RTÉ&quot; /&gt; Dúirt an [[Uachtarán na hÉireann|tUachtarán]] gur, ''&quot;[chaith] Rory a shaoil, mar pholaiteoir agus mar dhochtúir leighis, ag saothrú ar son leas an phobail. Chuir sé a chuid dualgas polaitiúil, mar TD, Aire, Aire Stáit, Leas-Cheann Comhairle agus Ceann Comhairle, i gcrích go cumasach.&quot;''&lt;ref name=&quot;Pres&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/ga/ilmheain-agus-oraidi/eisiuinti-nuachta/statement-by-president-connolly-on-the-death-of-dr-rory-ohanlon|language=ga|teideal=Ráiteas ón Uachtarán Connolly ar bhás don Dr Rory O’Hanlon|dáta=1 Aibreán 2026}}&lt;/ref&gt;

D’fhóin beirt pháistí O'Hanlon mar pholaiteoirí áitiúla i gCabhán-Muineachán, a mhac Shane ina bhall de Chomhairle Contae Mhuineacháin agus d’fhóin a iníon, Fiona O’Hea, téarma amháin ar Chomhairle Baile [[Muinchille|Mhuinchille]] agus bhí TD de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]] [[Caoimhghín Ó Caoláin]], is gaol de chuid O'Hanlon é freisin. Is athair é freisin don aisteoir agus fear grinn [[Ardal O'Hanlon]].

== Féach freisin ==

* [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:O'Hanlon, Rory}}
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 21ú Dáil]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1934]]
[[Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhuineacháin]]</text>
      <sha1>b2vs265oz9yow6o6vc8uj68t29cj7nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colin Williams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111901</id>
    <revision>
      <id>1332569</id>
      <parentid>1312060</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúchán: rugadh 1950; bás 2 Bealtaine 2026; aimsir chaite (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1745" sha1="qk9v7fyjqvmz9fvk9etti4slcyvcvst" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Saineolaí aitheanta ar athbheochan mionteangacha ba ea '''an tOllamh Colin Williams''' (1950 – 2 Bealtaine 2026) ó [[Ollscoil Caerdydd]]. Bhí an tOllamh Williams i mbun taighde le fada ar chomhthéacsanna ilteangacha agus ar mhionteangacha, go háirithe ina thír dhúchais, [[an Bhreatain Bheag]] ach sa [[Catalóin|Chatalóin]], i d[[Tír na mBascach]], i g[[Ceanada]] agus in Éirinn chomh maith. Tá níos mó ná 20 leabhar scríofa nó curtha in eagar aige faoi na comhthéacsanna sin agus a thuilleadh nach iad. Bhí sé ar dhuine de na saineolaithe a chuir comhairle ar rialtas na hÉireann maidir leis an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge agus chuir sé comhairle ar Rialtas na Breataine faoi na forálacha teanga i gComhaontú Aoine an Chéasta. Tá taighde déanta aige ar [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]] freisin mar chuid dá thionscadal taighde ar fhorais theanga san Eoraip agus i gCeanada.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/colin-williams-saineolai-domhanda-ar-athneartu-teangacha-mionlaithe-tar-eis-bhais/|teideal=Colin Williams, saineolaí domhanda ar athneartú teangacha mionlaithe, tar éis bháis|údar=John Walsh|dáta=6 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Pleanáil teanga]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Williams, Colin}}
[[Catagóir:Saineolaithe mionteangacha]]
[[Catagóir:Pleanálaithe teanga]]
[[Catagóir:Ollúna ón mBreatain Bheag]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1950]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Swansea]]
[[Catagóir:Sochtheangeolaithe]]
[[Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag]]
[[Catagóir:Alumni Western Ontario]]
[[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]]</text>
      <sha1>qk9v7fyjqvmz9fvk9etti4slcyvcvst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rex Lee Jim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113569</id>
    <revision>
      <id>1332584</id>
      <parentid>1247251</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1628" sha1="4hrp8mtklrn2l9usj4x7th1uaz9h4pq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir agus file [[Navachóigh|Navachóch]] é '''Rex Lee Jim''' (a rugadh in 1962). Bhí sé ina bhall de Chomhairle an Náisiúin Navachóigh ó 2003 to 2011, agus ina Leas-Uachtarán ar an Náisiún Navachóch faoin Uachtarán Ben Shelly ó 2011 go 2015.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.daily-times.com/four_corners-news/ci_25914337/navajo-nation-vice-president-rex-lee-jim-elected|work=Farmington Daily Times|teideal=Navajo Nation Vice President Rex Lee Jim elected chair of national health committee|dátarochtana=2024-05-05|archivedate=2014-06-07|archiveurl=https://archive.today/20140607030749/http://www.daily-times.com/four_corners-news/ci_25914337/navajo-nation-vice-president-rex-lee-jim-elected}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1998, d'fhoilsigh sé bailiúchán filíochta trítheangach ([[An Navachóis|Navachóis]], [[An Ghaeilge|Gaeilge]], agus [[An Béarla|Béarla]]) dar teideal ''Dúchas / Táá Kóó Diné''. Diarmuid Ó Breasláin a chuir Gaeilge ar an leabhar. Ina chuid filíochta, cuireann sé “stair, agus cultúr a mhuintire os ár gcomhair, díshealbhú, ocras, coimhlint idir an sean agus an nua, an chlann, traidisiún, bród agus dóchas don todhchaí.”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.goodreads.com/book/show/35528530-d-chas-t-k-din|teideal=Dúchas / Táá Kóó Diné: A Trilingual poetry collection in Navajo, Irish and English|dátarochtana=2024-05-05}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jim, Rex Lee}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1962]]
[[Catagóir:Daoine Navachócha]]
[[Catagóir:Filí]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>4hrp8mtklrn2l9usj4x7th1uaz9h4pq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artemis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115095</id>
    <revision>
      <id>1332612</id>
      <parentid>1230887</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T01:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Artaimís]]</comment>
      <origin>1332612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="32rwe1tyjbr67sspmx3mec1dndscu6u" xml:space="preserve">{{Idirdhealú}}
*[[Artaimís]], Bandia
*[[Clár Artemis]]
*[[Artemis II]], spásárthach 
*[[Artemis Fowl]], úrscéal</text>
      <sha1>32rwe1tyjbr67sspmx3mec1dndscu6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sean Barrett</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116760</id>
    <revision>
      <id>1332587</id>
      <parentid>1249584</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="e1xsbrwryt4t4mvwbpgxcg60dgw4656" xml:space="preserve">
{{Idirdhealú}}
* [[Sean Barrett (eacnamaí)]]
* [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)]]

[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>e1xsbrwryt4t4mvwbpgxcg60dgw4656</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rifaat al-Assad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117000</id>
    <revision>
      <id>1332578</id>
      <parentid>1317646</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Bás 20 Eanáir 2026; aimsir chaite (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4525" sha1="r968urm39sgcegtv5vrpdjqosfjfcay" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iar-oifigeach míleata agus polaiteoir ón t[[An tSiria|Siria]] ba ea '''Rifaat Ali al-Assad''' ({{Lang-ar|رِفْعَتُ عَلِيِّ ٱلْأَسَدِ}}; 22 Lúnasa 1937 – 20 Eanáir 2026), ar a dtugtar ' '''Búistéir Hama '''', &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/world/2024/dec/16/assad-uncle-used-guernsey-adviser-to-secretly-manage-vast-wealth|teideal=Assad uncle used Guernsey adviser to secretly manage vast wealth|language=en-GB| obair =The Guardian}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20210505-syria-s-rifaat-al-assad-from-butcher-of-hama-to-real-estate-tycoon|title=Syria’s Rifaat al-Assad: From ‘butcher of Hama’ to real estate tycoon|date=2021-05-05|language=en|work=France 24|access-date=2024-12-16}}&lt;/ref&gt; Ba dheartháir níos óige é le hUachtarán na Siria nach maireann, [[Hafez al-Assad]], agus Jamil al-Assad, agus uncail leis an iar-Uachtarán [[Bashar al-Assad]] . Bhí sé ina oifigeach ceannais ar oibríochtaí talún le linn an [[Sléacht Hama, 1982|an tsléachta a tharla sa bhliain 1982 i Hama]]  a d'ordaigh a dheartháir. &lt;ref name=&quot;f24&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.france24.com/en/20120301-enforcer-who-heads-syria-army-fourth-division-maher-bashar-assad|teideal='The enforcer' who heads Syria’s dreaded army division|work=FRANCE 24|quote=Rifaat al-Assad is perhaps best-known for his role in personally overseeing the notorious 1982 Hama massacre, in which at least 10,000 people were killed.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Haaretz&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/assad-s-cousin-west-is-right-to-back-syrian-opposition-but-it-is-backing-the-wrong-one-1.421582|teideal=Assad's Cousin: West Is Right to Back Syrian Opposition, but It Is Backing the Wrong One|obair=Haaretz|quote=every report from the period clearly puts Rifat at the center of the Hama operation|dátarochtana=2024-12-16|archivedate=2013-01-26|archiveurl=https://archive.today/20130126001627/http://www.haaretz.com/news/middle-east/assad-s-cousin-west-is-right-to-back-syrian-opposition-but-it-is-backing-the-wrong-one-1.421582}}&lt;/ref&gt;

Nuair a theip ar an ''coup d'état'' a sheol sé i gcoinne [[Hafez al-Assad]] sa bhliain 1984, &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/1984/09/12/world/assad-s-brother-exiled-forever-syrian-declares.html|work=The New York Times|teideal= ASSAD'S BROTHER EXILED 'FOREVER,' SYRIAN DECLARES|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230627233204/https://www.nytimes.com/1984/09/12/world/assad-s-brother-exiled-forever-syrian-declares.html|archivedate=27 June 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://english.aawsat.com/home/article/3239181/rifaat-assad-challenged-his-brother-syria%E2%80%99s-presidency-aged-exile-pardoned-his|teideal=Rifaat Assad: Challenged his Brother for Syria’s Presidency, Aged in Exile, Pardoned by his Nephew|work=Asharq al-Awsat|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230331024027/https://english.aawsat.com/home/article/3239181/rifaat-assad-challenged-his-brother-syria%E2%80%99s-presidency-aged-exile-pardoned-his|archivedate=31 March 2023}}&lt;/ref&gt; chuaigh  Rifaat  chun cónaí ar deoraíocht san Eoraip ar feadh 36 bliain. D'fhill ar an tSiria i mí Dheireadh Fómhair 2021 nuair ciontaíodh é sa sa Fhrainc as na milliúin euro,  a bhí atreoraithe ó stát na Siria. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/live-news/20211008-uncle-of-syria-s-assad-returns-home-from-decades-long-exile|teideal=Uncle of Syria's Assad returns home from decades-long exile|language=en|work=France 24}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53077818|teideal=Rifaat al-Assad: Syrian President's uncle jailed in France for money laundering|language=en-GB|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;, a fháil. I mí Mheán Fómhair 2022, dheimhnigh ''Cour de Cassation'' (sé sin ardchúirt na Fraince), an rialú. &lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/french-top-court-upholds-prison-sentence-bashar-al-assads-uncle-2022-09-07/French top court upholds prison sentence of Bashar Al-Asad's uncle]&lt;/ref&gt;
== Féach freisin ==

* [[Bashar al-Assad]]
* [[Pobal Alabhaí]] 
* [[Sléacht Hama, 1982]] 

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:al-Assad, Rifaat}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1937]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Básanna de bharr galair]]
[[Catagóir:Coirpigh]]
[[Catagóir:Ginearáil]]
[[Catagóir:Moslamaigh]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na Siria]]
[[Catagóir:Sóisialaithe]]</text>
      <sha1>r968urm39sgcegtv5vrpdjqosfjfcay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2025</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117105</id>
    <revision>
      <id>1332513</id>
      <parentid>1303740</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55932" sha1="6ga24tso4g0iieqddkhcfxbuu1yjc3j" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Bliain}}

Is bliain choitianta í an bhliain '''2025''' ([[Uimhir Rómhánach|MMXXV]]).

[[Íomhá:Gaza's_Rubble_in_Wehda_Street_during_Gaza_war_23-25.jpg|mion|220px|Sráid Wehda, 27 Feabhra 2025. Ar an 7 Bealtaine, d'ionsaigh Iosrael margadh agus bialann i Sráid Wehda in Rimal; maraíodh 33 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2025-6&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 Wehda Street airstrikes|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_Wehda_Street_airstrikes|journal=Wikipedia|date=2025-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

== Cúrsaí reatha ==
* [[Aimsir na bliana 2025]]
* Básanna: [[Básanna sa bhliain 2025]]; [[:Catagóir:Básanna in 2025|an liosta iomlán]]

=== Nollaig ===
* 22 Nollaig — Cheap Donald Trump Gobharnóir Louisiana, Jeff Landry, ina &quot;thoscaire&quot; speisialta chuig an nGraonlainn, gníomh imeaglaithe; cháin rialtas na Danmhairge an cinneadh ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).
* 14 Nollaig — [[Lámhach Thrá Bondi 2025|Lámhach Thrá Bondi]] in Sydney: mharaigh beirt ghunnadóirí 15 duine ag ceiliúradh Hanukkah ar an trá.
* 10 Nollaig — Tháinig [[Sábháilteacht ar líne san Astráil|cosc ar na meáin shóisialta do dhaoine faoi 16 bliana d'aois]] i bhfeidhm san Astráil.
* 9 Nollaig — Foilsíodh tuarascáil dheiridh [[Oibríocht Kenova]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Final Kenova Report - official|údar=psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gan chlaonpáirtíocht idir an UVF agus stát na Breataine - Kenova|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1209/1548097-gan-chlaonpairtiocht-idir-an-uvf-agus-stat-na-breataine-kenova/|date=2025-12-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; De réir na tuarascála, bhí faisnéis ag an [[Constáblacht Ríoga Uladh|CRU]] agus ag [[Arm na Breataine]] faoi chuid díobh siúd a bhí páirteach in [[Ionsaithe buamála ar Bhaile Átha Cliath agus ar Mhuineachán (1974)|ionsaithe buamála Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin, 1974]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Lch 125: In the aftermath of the attacks, the RUC and Army were in possession of intelligence which identified a number of those believed to have been involved.|údar=Kenova Final Report  / psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}&lt;/ref&gt; ach níor tugadh aon duine os comhair na cúirte riamh.
* 1 Nollaig — Rinneadh iarracht Uachtarán na hÚcráine, [[Volodymyr Zelenskyy|Volodymyr Zelensky]], a imeaglú nó a mharú os cionn Chuan Bhaile Átha Cliath, is cosúil: chonacthas [[Dróin anaithnide san Eoraip, 2025|dróin anaithnide]] in oirthuaisceart Bhaile Átha Cliath agus a eitleán ag tuirlingt in Aerfort Bhaile Átha Cliath.

'''Básanna:'''
* 28 Nollaig — [[Brigitte Bardot]], ban-aisteoir agus amhránaí Francach
* 24 Nollaig — [[Seán Mac Mathúna]], scríbhneoir
* 6 Nollaig — [[Paddy Cooney]], polaiteoir (Fine Gael)
* 5 Nollaig — [[Frank Gehry]], ailtire

=== Samhain ===
* 22 Samhain — Gabhadh [[Jair Bolsonaro]], iaruachtarán na Brasaíle a bhí ciontaithe cheana, tar éis dó iarracht a dhéanamh an bráisléad slándála ar a rúitín a bhriseadh.
* 22 Samhain — Tháinig [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2025|COP30]] chun críche in Belém na Brasaíle le comhréiteach, tar éis don chomhdháil dul thar am.
* 20 Samhain — Tugadh Sandra Barry as Leamhcán os comhair Chúirt Dúiche Bhaile Átha Cliath, agus í cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar [[Simon Harris]] agus ar a theaghlach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bean cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Simon Harris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1120/1544939-bean-cuisithe-i-mbagairt-a-dheanamh-ar-simon-harris/|date=2025-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán coiriúil faoi bhagairt ar an Tánaiste agus a chlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0901/1531163-fiosruchan-coiriuil-faoi-bhagairt-ar-an-tanaiste-agus-a-chlann/|date=2025-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 19 Samhain — Rialaigh Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe go raibh an [[Oideachas reiligiúnach|teagasc Críostaí]] i scoil i dTuaisceart Éireann ag teacht salach ar chearta an duine.
* 19 Samhain — Tháinig plean síochána 28 pointe de chuid rialtas Trump chun solais; d'éiligh Trump go ngéillfeadh an Úcráin láithreach ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).
* 18 Samhain — D'éirigh [[Paschal Donohoe]] as mar Aire Airgeadais chun post sinsearach a ghlacadh sa Bhanc Domhanda; ceapadh [[Simon Harris]] ina áit.
* 16 Samhain — Bhuaigh foireann sacair na hÉireann, faoi stiúir [[Heimir Hallgrímsson]], 3–2 ar an Ungáir i [[Búdaipeist|mBúdaipeist]], agus chríochnaigh siad sa dara háit i [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|nGrúpa F]] de chluichí cáilithe Chorn an Domhain 2026.
* 11 Samhain — Insealbhaíodh [[Catherine Connolly]] ina deichiú hUachtarán ar Éirinn i gCaisleán Bhaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ligimis-don-ghaeilge-blathu-catherine-connolly-insealbhaithe-mar-an-deichiu-huachtaran-ar-eirinn/|teideal=‘Ligimis don Ghaeilge bláthú’ – Catherine Connolly insealbhaithe mar an deichiú huachtarán ar Éirinn|dáta=2025-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-stairiuil-i-gcaislean-bhaile-atha-cliath-ag-insealbhu-catherine-connolly/|teideal=Lá stairiúil i gCaisleán Bhaile Átha Cliath ag insealbhú Catherine Connolly|údar=Darren Ó Dubhgáin|dáta=2025-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
* 9 Samhain — Sheol Donald Trump litir chuig an [[BBC]] ag gearán faoin eagarthóireacht a rinneadh ar chuid d'óráid dá chuid ó 2021 a craoladh ar an gclár ''Panorama'' in 2024, agus bhagair sé an dlí air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0mx28vlp4wo|teideal=Why is Donald Trump threatening to sue the BBC?|dáta=2025-11-11|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Uachtarán Mheiriceá ag bagairt an dlí ar an BBC|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1110/1543200-uachtaran-mheiricea-ag-bagairt-an-dli-ar-an-bbc/|date=2025-11-10|language=ga}}&lt;/ref&gt;
* 8 Samhain — Bhris [[Caitríona Jennings]] an churiarracht dhomhanda sa rás 100 míle in Illinois: 12 uair agus 37 nóiméad.&lt;ref name=&quot;2025-06&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enjoyillinois.com/explore/listing/tunnel-hill-50100-mile-run/|teideal=Tunnel Hill 50/100 Mile Run {{!}} Enjoy Illinois|language=en-US|work=Enjoy Illinois|dátarochtana=2025-11-24}}&lt;/ref&gt;
* 6 Samhain — Tugadh beirt fhear os comhair Chúirt Dúiche [[Droichead Átha|Dhroichead Átha]], agus iad cúisithe as ionad d'iarratasóirí ar thearmann idirnáisiúnta a chur trí thine Oíche Shamhna.

'''Básanna:'''
* 29 Samhain — [[Tom Stoppard]], drámadóir
* 24 Samhain — [[Jimmy Cliff]], ceoltóir Iamácach
* 23 Samhain — [[Margaretta D’Arcy]], scríbhneoir agus gníomhaí síochána
* 21 Samhain — [[Seoirse Ó Dochartaigh]], ceoltóir agus scríbhneoir
* 13 Samhain — [[Gordon McCoy]], múinteoir Gaeilge agus scríbhneoir
* 6 Samhain — [[James Watson]], bitheolaí
* 3 Samhain — [[Dick Cheney]], Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe 2001–2009
* 3 Samhain — An tSiúr [[Stanislaus Kennedy]], gníomhaí ar son lucht gan dídean

=== Deireadh Fómhair ===
* 30 Deireadh Fómhair — Baineadh a theidil ríoga den Phrionsa Andrew; tugadh [[Andrew Mountbatten-Windsor]] air ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Éileamh 'Prince Andrew' a bhaint ó shráidainmneacha an Tuaiscirt.|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1031/1541538-eileamh-prince-andrew-a-bhaint-o-shraidainmneacha-an-tuaiscirt/|date=2025-10-31|language=ga}}&lt;/ref&gt;
* 28 Deireadh Fómhair — Ceapadh [[Pól Deeds]] ina chéad Choimisinéir Gaeilge i dTuaisceart Éireann.
* 28 Deireadh Fómhair — Rinne [[Spéirling Melissa, 2025|Spéirling Melissa]] scrios millteanach ar [[Iamáice]].
* 21 Deireadh Fómhair — Toghadh [[Sanae Takaichi]] ina príomhaire ar an tSeapáin, an chéad bhean sa phost.
* 20 Deireadh Fómhair — Chlis [[AWS|Amazon Web Services]]; bhí na céadta suíomh gréasáin agus aip as líne.
* 14 Deireadh Fómhair — Dúirt an [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)|Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]] go raibh [[Truailliú uisce|caighdeán an uisce]] i leath na n-aibhneacha agus na lochanna in Éirinn ag meath i gcónaí ([[eotrófú]]).&lt;ref name=&quot;2025-05&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Caighdeán an uisce i ndobharlaigh an Stáit fós ag meath|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1014/1538448-caighdean-an-uisce-i-ndobharlaigh-an-stait-fos-ag-meath/|date=2025-10-14|language=ga-IE|author=Ciarán Lenoach / Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 13 Deireadh Fómhair — Dúirt an snámhóir [[Shane Ryan (snámhóir)|Shane Ryan]] go nglacfadh sé páirt sna [[Cluichí Breisithe]] (''Enhanced Games''), rud a tharraing conspóid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enhanced.com/newsroom/ireland-s-most-decorated-swimmer-shane-ryan-joins-enhanced-games|teideal=Ireland’s Most Decorated Swimmer Shane Ryan Joins Enhanced Games - Enhanced|language=en|work=www.enhanced.com|dátarochtana=2025-11-21}}&lt;/ref&gt;
* 10 Deireadh Fómhair — Tháinig [[2025 Plean síochána do Gaza|sos cogaidh idir Iosrael agus Hamas]] i bhfeidhm, faoi phlean síochána Trump.
* 10 Deireadh Fómhair — Fógraíodh go mbronnfaí [[Duais Nobel na Síochána]] ar [[María Corina Machado]], ceannaire an fhreasúra i Veiniséala.
* 5 Deireadh Fómhair — Tharraing [[Jim Gavin]] siar as [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|an toghchán uachtaránachta]].
* 2 Deireadh Fómhair — [[Ionsaí Mhanchain 2025|Maraíodh beirt Ghiúdach]] taobh amuigh de shionagóg i [[Manchain]] ar Yom Kippur.
* 1–3 Deireadh Fómhair — Stad fórsaí Iosrael báid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] ar a mbealach go Gaza, agus gabhadh na gníomhaithe a bhí ar bord.

'''Básanna:'''
* 27 Deireadh Fómhair — [[Prunella Scales]], ban-aisteoir
* 17 Deireadh Fómhair — [[Ed Moloney]], iriseoir
* 16 Deireadh Fómhair — [[Seosamh Ó Braonáin]], craoltóir agus colúnaí
* 11 Deireadh Fómhair — [[Diane Keaton]], ban-aisteoir
* 2 Deireadh Fómhair — [[Manchán Magan]], scríbhneoir agus craoltóir
* 1 Deireadh Fómhair — [[Jane Goodall]], saineolaí ar shimpeansaithe

=== Meán Fómhair ===
* 29 Meán Fómhair — Cuireadh tús leis an triail achomhairc i bPáras faoi thuairt [[Air France Eitilt 447|Eitilt 447 de chuid Air France]] in 2009.
* 28 Meán Fómhair — [[Olltoghchán na Moldóive 2025|Olltoghchán na Moldóive]]: choinnigh an páirtí rialaithe, atá i bhfabhar an Aontais Eorpaigh, a thromlach, cé go raibh an Rúis ag cur isteach ar an toghchán.
* 26 Meán Fómhair — D'fhreastail Donald Trump ar [[Corn Ryder 2025]] i Nua-Eabhrac.&lt;ref&gt;Scríobh sé, ar an 26 Meán Fómhair: &quot;As we prepare to celebrate 250 glorious years of American independence, the Ryder Cup also reminds us of our special relationship with the United Kingdom and our shared cultural heritage with the continent of Europe.  The sportsmanship and good-hearted competition that will be on display throughout this weekend serve as a shining example to the world that our countries stand united in the common causes of freedom, excellence, and the pursuit of greatness.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/09/presidential-message-on-the-45th-ryder-cup/|teideal=Presidential Message on the 45th Ryder Cup|údar=The White House|dáta=2025-09-26|language=en-US|work=The White House|dátarochtana=2025-10-05}}&lt;/ref&gt; Ghríosaigh sé a lucht tacaíochta chun feirge. Thosaigh a ghariníon, Kai Trump, ag díol léinte aclaíochta, $130 an ceann, a rinneadh sa tSín.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/style/fashion/kai-trump-sweatshirts-sale-cd527e22|teideal=Meet the 18-Year-Old Trump Scion Selling Sweatshirts From the White House Lawn|údar=Chavie Lieber|dáta=2025-10-01|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2025-10-05}}&lt;/ref&gt;
* 25 Meán Fómhair — D'fhógair Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, [[Keir Starmer]], [[Aitheantas Digiteach na Ríochta Aontaithe|scéim aitheantais dhigitigh]].
* 23 Meán Fómhair — D'ionsaigh dróin de chuid Iosrael báid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] amach ó chósta na [[An Chréit|Créite]], gníomh imeaglaithe eile.
* 21 Meán Fómhair — [[Seirbhís chuimhneacháin Charlie Kirk]] in Glendale, Arizona: bhí breis is 100,000 duine i láthair, Donald Trump ina measc, agus sheas [[Eite dheis|an eite fhíordheas]] gualainn ar ghualainn le chéile.
* 19 Meán Fómhair — D'fhoilsigh Rialtas na hÉireann agus Rialtas na Ríochta Aontaithe creat nua faoi oidhreacht na dTrioblóidí, lena n-áirítear [[Coimisiún Oidhreachta|an Coimisiún Oidhreachta]].
* 16–18 Meán Fómhair — [[Cuairt Stáit ag Donald Trump ar an Ríocht Aontaithe 2025|An dara cuairt stáit]] ag Donald Trump ar an Ríocht Aontaithe.
* 16 Meán Fómhair — Dúirt coimisiún fiosrúcháin de chuid na Náisiún Aontaithe go raibh Iosrael ag déanamh [[Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza|cinedhíothaithe ar Phalaistínigh Gaza]].
* 13 Meán Fómhair — Labhair [[Elon Musk]] trí nasc físe le hagóid mhór frith-inimirce a d'eagraigh [[Tommy Robinson]] i Londain; dúirt sé go raibh &quot;foréigean ag teacht&quot;, agus thug sé foláireamh go raibh an Bhreatain ag titim as a chéile.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2025/sep/13/elon-musk-calls-for-dissolution-of-parliament-at-far-right-rally-in-london|teideal=Elon Musk calls for dissolution of parliament at far-right rally in London|údar=Aneesa Ahmed|dáta=2025-09-13|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Violence Is Coming': Elon Musk’s Explosive Speech At 110K London Anti-Immigration Rally|url=https://www.youtube.com/watch?v=cAfDX1lB8dg|date=2025-09-13|author=Mint}}&lt;/ref&gt;
* 12 Meán Fómhair — Ceapadh an breitheamh Sushila Karki ina príomhaire eatramhach ar Neipeal tar éis [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025|agóidí Ghlúin Z]].
* 11 Meán Fómhair — Briseadh [[Peter Mandelson]] as a phost mar ambasadóir na Ríochta Aontaithe chuig na Stáit Aontaithe, de bharr a chaidrimh le [[Jeffrey Epstein]].
* 10 Meán Fómhair — Feallmharaíodh [[Charlie Kirk]], gníomhaí coimeádach agus tacadóir le Trump, in Utah.
* 9 Meán Fómhair — [[Aerionsaí ar Hamas i gCatar 2025|Aerionsaí Iosrael ar Hamas]] in Doha; theip ar an iarracht idirbheartaithe Hamas a mharú.
* 9 Meán Fómhair — D'ionsaigh dróin de chuid Iosrael ceann de bháid an [[Cabhlachán Domhanda Sumud|Chabhlacháin Dhomhanda Sumud]] i gcuan sa [[An Túinéis|Túinéis]], gníomh imeaglaithe.
* Meán Fómhair — Díríodh aird arís ar an [[Caidreamh idir Donald Trump agus Jeffrey Epstein|gcaidreamh idir Donald Trump agus Jeffrey Epstein]].
* Meán Fómhair — Foilsíodh staidéar san iris ''Science'' faoi bhlaosc de chuid [[Deiniseóbhach|Homo longi]] ón tSín (Yunxian 2), atá thart ar mhilliún bliain d'aois.
* Meán Fómhair — Bhí fotheidil Ghaeilge ar chlár de chuid [[Netflix]], ''House of Guinness'', den chéad uair.

'''Básanna:'''
* 26 Meán Fómhair — [[Martin Mansergh]], polaiteoir agus staraí
* 23 Meán Fómhair — [[Claudia Cardinale]], ban-aisteoir Iodálach
* 16 Meán Fómhair — [[Robert Redford]], aisteoir agus stiúrthóir scannán

=== Lúnasa ===
* 31 Lúnasa — Craoladh an chéad chlár de ''[[The Traitors]]'' ar RTÉ One.
* 31 Lúnasa — Maraíodh os cionn 2,200 duine i [[Crith talún na hAfganastáine 2025|gcrith talún in oirthear na hAfganastáine]].
* 31 Lúnasa — D'fhág an [[Cabhlachán Domhanda Sumud]], cabhlach idirnáisiúnta fóirithinte, Barcelona ar a bhealach go Gaza.
* 25 Lúnasa — [[Ionsaí ar Ospidéal Al-Nasser, Gaza, 2025|Ionsaí Iosrael ar Ospidéal Al-Nasser]] in Khan Yunis: maraíodh 20 duine, iriseoirí agus oibrithe tarrthála ina measc.
* 15 Lúnasa — Theip ar chomhdháil na Náisiún Aontaithe sa Ghinéiv teacht ar [[Conradh idirnáisiúnta i gcoinne truailliú plaisteach|chonradh idirnáisiúnta faoi thruailliú plaisteach]].
* 14 Lúnasa — Tharraing [[Mairead McGuinness]] siar as [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|an toghchán uachtaránachta]] ar chomhairle leighis.
* 10 Lúnasa — Fuair Iosrael réidh le [[Feallmharú Anas Al-Sharif|hAnas Al-Sharif]], iriseoir mór le rá de chuid Al Jazeera, in aerionsaí in Gaza.
* 3 Lúnasa — Fuadaíodh an misinéir Éireannach Gena Heraty ó dhílleachtlann in aice le Port-au-Prince, i [[Háítí]].
* 1 Lúnasa — Thug Donald Trump bata is bóthar d'Erika McEntarfer, ceann an [[Bureau of Labor Statistics]], tar éis tuarascáil lag fostaíochta.
* Lúnasa — D'aimsigh saineolaithe ón tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra cuasnóg [[Cornfhoiche Áiseach|cornfhoichí Áiseacha]] i gcathair Chorcaí.

'''Básanna:'''
* 16 Lúnasa — [[Derry O'Sullivan]], file
* 7 Lúnasa — [[Jim Lovell]], spásaire
* 4 Lúnasa — [[George Morrison]], stiúrthóir scannán

=== Iúil ===
* 31 Iúil — Fuair [[Acht na dTeangacha Albanacha, 2025|Acht na dTeangacha Albanacha]] (''Acht nan Cànan Albannach''), dlí chun tacú leis an nGaeilge Albanach agus leis an Albainis, an t-aontú ríoga.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.legislation.gov.uk/asp/2025/10/introduction/enacted|teideal=Scottish Languages Act 2025|údar=legislation.gov.uk|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 30 Iúil — Cheap Rialtas na hÉireann [[Justin Kelly]] ina Choimisinéir ar an n[[Garda Síochána]].
* 28 Iúil — [[Aighneas Cambóid - Téalainn 2025|Aighneas idir an Chambóid agus an Téalainn]]: tháinig sos comhraic i bhfeidhm.
* 19 Iúil — Fuair idir 800 agus 900 iasc bás i [[Loch Síleann]] le linn an tsamhraidh bhrothallaigh ([[Aimsir na bliana 2025]]).
* 14 Iúil — Cuireadh tús le tochailt iomlán san áit a mbíodh [[Áras Máithreacha agus Naíonán Thuama]].
* 10 Iúil — Bhagair Donald Trump arís go ngearrfadh sé taraifí thar cuimse ar an Rúis ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.msn.com/en-in/news/India/trump-backs-new-russia-sanctions-bill-that-could-place-500-tariff-on-india/ar-AA1IiFca|teideal=Trump backs new Russia sanctions bill|údar=MSN|dáta=10 Iúil 2025|work=www.msn.com|dátarochtana=2025-07-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag bagairt taraifí thar cuimse a ghearradh ar an Rúis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0710/1522795-trump-ag-bagirt-taraifi-breise-a-ghearradh-ar-an-ruis/|date=2025-07-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 9 Iúil — Cuireadh leagan closleabhair den úrscéal ''[[Madame Lazare]]'' le [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] ar fáil ar Spotify agus ar ardáin eile: an chéad uair a raibh úrscéal Gaeilge ar fáil ar na hardáin mhóra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/likely-scams-tithiocht-agus-cisti-infheistiochta-samhradh-idileach-agus-closleabhar-madame-lazare/|teideal=Likely scams, tithíocht agus cistí infheistíochta, samhradh idileach agus closleabhar ‘Madame Lazare’|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=10 Iúil 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-10}}&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — Shínigh Donald Trump [[One Big Beautiful Bill Act|an tAcht Mór Álainn]] (''One Big Beautiful Bill Act''), príomhreachtaíocht a [[Dara téarma Donald Trump|dhara téarma]].
* Iúil — Ceapadh [[Éilís Ní Dhuibhne]] ina Laureate don Fhicsean Éireannach, 2025–2028.

'''Básanna:'''
* 30 Iúil — [[Seán Rocks]], craoltóir
* 24 Iúil — [[Hulk Hogan]], coraí gairmiúil
* 22 Iúil — [[Ozzy Osbourne]], amhránaí rac-cheoil
* 21 Iúil — [[Breandán Ó Conaire]], scoláire Gaeilge agus dornálaí
* 3 Iúil — [[Diogo Jota]], imreoir sacair Portaingéalach

=== Meitheamh ===
* 28 Meitheamh — Sheinn [[Kneecap]] i [[Féile Glastonbury|bhFéile Glastonbury]], cé go ndúirt Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, [[Keir Starmer]], nár chuí an cheolchoirm.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Kneecap lead Glastonbury in chants against Starmer|url=https://www.rte.ie/entertainment/2025/0628/1520755-kneecap-to-perform-at-glastonbury-amid-calls-for-ban/|date=2025-06-28|language=en|author=RTÉ News}}&lt;/ref&gt;
* 24 Meitheamh — Bhí bua gan choinne ag [[Zohran Mamdani]] i dtoghchán tosaigh an [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Dhaonlathaigh]] do mhéara Nua-Eabhrac.
* 23 Meitheamh — D'fhógair Donald Trump [[Cogadh Iosrael–Iaráin|sos cogaidh idir Iosrael agus an Iaráin]].
* 22 Meitheamh — Rinne na Stáit Aontaithe ionsaí buamála (Oibríocht ''Midnight Hammer'') ar ionaid núicléacha na hIaráine.
* 21 Meitheamh — Bhí an teocht os cionn 35 céim i réigiún Pháras, agus 38 céim in áiteanna ([[Tonnta teasa na hEorpa, 2025]]).
* 20 Meitheamh — [[Pléasc ar an Chraoslach|An Craoslach]]: dhiúltaigh an Coimisiún Pleanála cead pleanála do stáisiún seirbhíse nua ar shuíomh an phléasctha.
* 18 Meitheamh — Tugadh [[Liam Óg Ó hAnnaidh]] (Mo Chara, de chuid Kneecap) os comhair cúirte i Londain, agus é cúisithe faoin dlí frithsceimhlitheoireachta.
* 14 Meitheamh — [[Lámhach pholaiteoirí Minnesota 2025|Scaoileadh marbh]] Melissa Hortman, ionadaí Daonlathach i reachtas stát Minnesota, agus a fear céile.
* 13 Meitheamh — Thosaigh [[Cogadh Iosrael–Iaráin]] nuair a d'ionsaigh Iosrael an Iaráin.
* 12 Meitheamh — Tuairt [[Eitilt Air India 171]] in Ahmedabad: maraíodh 241 duine ar bord agus 19 duine ar an talamh.
* 9–13 Meitheamh — [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2025]], a thosaigh sa Bhaile Meánach.
* 9 Meitheamh — [[Agóidí na n-inimirceach le linn réimeas Trump|Imlonnaíodh muirshaighdiúirí de chuid na Stát Aontaithe]] in Los Angeles, gníomh gríosaithe de chuid Trump agus a chúntóra, Stephen Miller.
* 9 Meitheamh — Ghabh fórsaí Iosrael an luamh ''[[Luamh daonchabhrach an Madleen|Madleen]]'' de chuid Chomhghuaillíocht na Saoirse (''Freedom Flotilla Coalition'') amach ó chósta Gaza.
* 7 Meitheamh — Athosclaíodh [[Sceilg Mhichíl]] do chuairteoirí, mí níos déanaí ná mar a bhí beartaithe.
* 6 Meitheamh — Cuireadh tús le [[Agóidí na n-inimirceach le linn réimeas Trump|hagóidí na n-inimirceach]] in Los Angeles.
* 3 Meitheamh — Thit [[Rialtas Schoof]] san Ísiltír nuair a tharraing páirtí Geert Wilders, an PVV, as an gcomhrialtas: comhrialtas a bhí an-fhada amach ar an eite dheas, agus a bhí ag piocadh ar a chéile an t-am go léir.
* 2 Meitheamh — Tháinig an Rúis agus an Úcráin ar chomhréiteach in Iostanbúl maidir le malartú príosúnach ([[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]]).
* Meitheamh — Stopadh ag dó guail i [[Stáisiún cumhachta Ghob na Muine]], an t-aon stáisiún cumhachta guail in Éirinn.

'''Básanna:'''
* 28 Meitheamh — [[Oilibhéar Ó Croiligh]], scoláire agus sagart
* 18 Meitheamh — [[Henry Mountcharles]], uasal Angla-Éireannach
* 11 Meitheamh — [[Brian Wilson]], ceoltóir agus cumadóir

=== Bealtaine ===
* 30 Bealtaine — Ciontaíodh Richard Satchwell i [[Dúnmharú Tina Satchwell|ndúnmharú a mhná céile, Tina]], in Eochaill sa bhliain 2017.
* 28 Bealtaine — Rialaigh Cúirt na Stát Aontaithe um Thrádáil Idirnáisiúnta go raibh [[Cogadh trádála Trump|formhór na dtaraifí a ghearr Trump]] neamhdhleathach.
* 28 Bealtaine — Scriosadh an sráidbhaile [[Tubaiste Blatten|Blatten]] san Eilvéis nuair a thit [[oighearshruth]] anuas air.
* 26 Bealtaine — [[Eachtra buile bhóthair i Learpholl, 2025|Tiomáineadh carr trí shlua mór]] ag paráid caithréime fhoireann sacair Learphoill i Learpholl; gabhadh Paul Doyle, 53 bliana d'aois, fear gnó agus iar-Royal Marine. Bhí sé as a chrann cumhachta ar dhrugaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0j7exddjneo|teideal=Paul Doyle accused of using car as weapon at Liverpool parade, court told|dáta=2025-05-30|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;
* 23 Bealtaine — D'iarr ceannaire na hEagraíochta Domhanda Sláinte ar Iosrael trócaire a dhéanamh ar na Palaistínigh agus [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|deireadh a chur leis na hionsaithe ar Gaza]].&lt;ref name=&quot;2025-4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Córas sláinte Gaza ar tí titim as a chéile'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0523/1514501-coras-slainte-gaza-ar-ti-titim-as-a-cheile/|date=2025-05-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 21 Bealtaine — Scaoil saighdiúirí Iosraelacha urchair gar do ghrúpa taidhleoirí a bhí ar cuairt ar an [[An Bruach Thiar|mBruach Thiar]]; bhí beirt as Éirinn ina measc.&lt;ref name=&quot;2025-5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Níl aon chúnamh faighte ag Palaistínigh fós, a deir carthanachtaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0521/1514073-meid-easnamhach-foirithinte-a-scaoileadh-isteach-go-gaza-msf/|date=2025-05-21|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 18 Bealtaine — [[Olltoghchán na Portaingéile, 2025|Olltoghchán na Portaingéile]]: bhuaigh an AD, comhghuaillíocht ar dheis ón lár, arís.
* 18 Bealtaine — Bhuaigh méara Bhúcairist, Nicușor Dan, polaiteoir sa lár, [[Toghchán Uachtaránachta na Rómáine, 2024-2025|toghchán uachtaránachta na Rómáine]].
* 17 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2025|Comórtas na hEoraifíse]]: fuair iarracht Iosrael, [[Yuval Raphael]], an scór ab airde i vóta an phobail, beag beann ar an sléacht in Gaza, agus dúirt craoltóirí áirithe gur earcaíodh vótálaithe d'Iosrael.&lt;ref name=&quot;2025-03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/douze-points-diosrael-ceard-sa-diabhal-ba-chuis-leis/|teideal=‘Douze points’ d’Iosrael – céard sa diabhal ba chúis leis?|údar=Alex Hijmans|dáta=21 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-22}}&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|D'ionsaigh Iosrael an tOspidéal Eorpach]] in Khan Yunis; bhí ceannaire Hamas, Mohammed Sinwar, mar sprioc.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 Gaza European Hospital strikes|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_Gaza_European_Hospital_strikes|journal=Wikipedia|date=2025-05-23|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/70-palaistineach-eile-ar-a-laghad-maraithe-in-ionsaithe-iosrael/|teideal=70 Palaistíneach eile ar a laghad maraithe in ionsaithe Iosrael|dáta=2025-05-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-16}}&lt;/ref&gt;
* 13 Bealtaine — Dúirt Trump go raibh na Stáit Aontaithe ag cur deireadh leis na smachtbhannaí a bhí acu ar an tSiria.
* 13 Bealtaine — Cuireadh ar ceal [[Ciontú éagórach Peter Sullivan|ciontú Peter Sullivan]], a fuarthas ciontach i ndúnmharú mná sa bhliain 1987 agus a chaith 38 bliain i bpríosún.
* 12 Bealtaine — Tháinig na Stáit Aontaithe agus an tSín ar mhargadh sealadach: laghdaíodh taraifí na Stát Aontaithe ar earraí na Síne ó 145% go 30%.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Margadh sealadach idir Meiriceá agus an tSín faoi Tharaifí Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0512/1512405-margadh-sealadach-idir-meiricea-agus-an-tsin-faoi-tharaifi-trump/|date=2025-05-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Bealtaine — Tháinig [[Géarchéim na Caismíre 2025|sos comhraic idir an India agus an Phacastáin]] i bhfeidhm.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Sos comhraic idir an India agus an Phacastáin'-Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0510/1512117-an-teannas-ag-gearu-i-gconai-idir-an-india-agus-an-phacastain/|date=2025-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Bealtaine — Tháinig ceannairí Eorpacha agus Rialtas na hÚcráine ar shocrú i gCív maidir le [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|sos comhraic 30 lá]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Socrú déanta i gCív|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0510/1512134-mor-cheannairi-na-heorpa-i-gciv/|date=2025-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 8 Bealtaine — Toghadh Robert Prevost ina phápa, [[Pápa Leon XIV|an Pápa Leon XIV]], ag an gceathrú vóta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/10-bealtaine-2025-maigh-eo/id1525428808?i=1000707861745|teideal=Nuacht Mhall (Maigh Eo)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=10 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-05-10}}&lt;/ref&gt;
* 7 Bealtaine — [[Ionsaithe ar Gaza, Bealtaine 2025|D'ionsaigh Iosrael margadh agus bialann]] i Sráid Wehda in Rimal, Gaza; maraíodh 33 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2025-6&quot; /&gt;
* 7 Bealtaine — Thosaigh [[Géarchéim na Caismíre 2025|cogaíocht idir an India agus an Phacastáin]] nuair a rinne an India ionsaithe diúracán ar an bPacastáin.
* 6 Bealtaine — Toghadh [[Friedrich Merz]] (CDU) ina Sheansailéir ar an nGearmáin, i gcomharbas ar [[Olaf Scholz]] (SPD).

'''Básanna:'''
* 28 Bealtaine — [[Ngũgĩ wa Thiong'o]], scríbhneoir Céiniach
* 26 Bealtaine — [[Aogán Ó Muircheartaigh]], craoltóir
* 17 Bealtaine — [[Paul Durcan]], file
* 11 Bealtaine — [[Paddy O’Toole]], polaiteoir agus Aire Gaeltachta (Fine Gael)

=== Aibreán ===
* 30 Aibreán — [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Shínigh an Úcráin agus na Stáit Aontaithe conradh]] a thug tosaíocht do Mheiriceá ar acmhainní mianraí na hÚcráine.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Margadh Trump déanta théis achrainn faoi mhianraí na hÚcráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0501/1510577-margadh-trump-deanta-theis-achrainn-faoi-mhianrai-na-hucraine/|date=2025-05-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 29 Aibreán — Rinne Trump comóradh ar a [[Dara téarma Donald Trump|chéad 100 lá in oifig]] le slógadh in Michigan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Comóradh déanta ag Trump ar a chéad 100 lá in oifig|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0430/1510284-comoradh-deanta-ag-trump-ar-a-chead-100-la-in-oifig/|date=2025-04-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 28 Aibreán — [[Olltoghchán Cheanada 2025]]: d'fhan an Páirtí Liobrálach i gcumhacht, faoi stiúir [[Mark Carney]].
* 25 Aibreán — Thug [[Virginia Giuffre]], duine d'íospartaigh [[Jeffrey Epstein]], lámh ina bás féin.
* 22 Aibreán — [[Ionsaí sceimhlitheoireachta Pahalgam, 2025|Ionsaí sceimhlitheoireachta in Pahalgam]] i gCaismír: maraíodh 26 duine. Chuir an India Conradh Uiscí an Indus (1960) ar fionraí;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indus Waters Treaty|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indus_Waters_Treaty|journal=Wikipedia|date=2025-04-25|language=en}}&lt;/ref&gt; dúirt an Phacastáin gurbh ionann sin agus cogadh a fhógairt.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cd7vjyezypqo|teideal=Pahalgam attack: Will India suspending Indus Waters Treaty affect Pakistan?|dáta=2025-04-25|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-04-25}}&lt;/ref&gt;
* 20 Aibreán — Ceiliúradh Aifreann na Cásca den uair dheireanach i [[Teach Pobail Mhuire (Doirí Beaga)|dTeach Pobail Mhuire]] sna [[Doirí Beaga]].
* 16 Aibreán — Osclaíodh go hoifigiúil an t-[[Idirnascaire Greenlink|idirnascaire leictreachais Greenlink]] idir Éire agus an Bhreatain Bheag.
* 16 Aibreán — Rialaigh [[Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe]] go mbaineann na téarmaí &quot;[[Bean|bean]]&quot; agus &quot;gnéas&quot; i ndlí an chomhionannais le bean bhitheolaíoch agus gnéas bitheolaíoch amháin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://supremecourt.uk/uploads/uksc_2024_0042_press_summary_8a42145662.pdf|teideal=Summary|údar=supremecourt.uk|dáta=16 Aibreán 2025|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.supremecourt.uk/cases/uksc-2024-0042|teideal=For Women Scotland Ltd (Appellant) v The Scottish Ministers (Respondent) - UK Supreme Court|language=en|work=www.supremecourt.uk|dátarochtana=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;
* 9 Aibreán — D'fhógair Trump sos 90 lá ar [[Cogadh trádála Trump|na taraifí arda]] a bhí beartaithe aige; d'ardaigh an NASDAQ 12% ([[Cliseadh na stocmhargaí 2025|cliseadh na stocmhargaí]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sos-taraifi-90-la-fogartha-ag-donald-trump-taraif-ar-an-tsin-ardaithe/|teideal=Sos taraifí 90 lá fógartha ag Donald Trump, taraif ar an tSín ardaithe|dáta=2025-04-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 8–12 Aibreán — Bhí idir theaspach agus thriomach in Éirinn, agus an teocht chomh hard le 21 céim; d'iarr Uisce Éireann ar an bpobal a bheith spárálach le huisce.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Teocht chomh hard le 20 céim inniu, 21 céim amárach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0409/1506630-teocht-chomh-hard-le-20-ceim-inniu-21-ceim-amarach/|date=2025-04-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 8 Aibreán — Dúirt Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, Keir Starmer, go raibh a rialtas ag déanamh a mharana ar rialú cúirte i mBéal Feirste faoi fhiosrúchán poiblí ar [[Dúnmharú Sheáin Brown|dhúnmharú Sheáin Brown]] (1997).
* 4 Aibreán — [[Cliseadh na stocmhargaí 2025|Cliseadh na stocmhargaí]]: glanadh 5% eile de luach na gcuideachtaí ar [[Wall Street]].&lt;ref name=&quot;2025-02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cíor thuathail tarraingthe ag Trump ar na stocmhargaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0407/1506239-cior-thuathail-tarraingthe-ag-trump-ar-na-stocmhargai/|date=2025-04-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 2 Aibreán — Thosaigh [[Cogadh trádála Trump|cogadh trádála Trump]] i ndáiríre: d'fhógair sé taraifí ar bheagnach gach tír ar &quot;Lá na Saoirse&quot;.

'''Básanna:'''
* 25 Aibreán — [[Virginia Giuffre]], gníomhaí ar son íospartach gáinneála gnéis
* 21 Aibreán — An [[Pápa Proinsias]]
* 3 Aibreán — [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]], peileadóir agus bainisteoir

=== Márta ===
* 28 Márta — Thug Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe, [[J. D. Vance]], cuairt ar an nGraonlainn; cháin polaiteoirí sa Ghraonlainn agus sa Danmhairg an turas ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22499899/|teideal=Tús Áite: An Ghraonlainn|údar=RnaG|dáta=2025-03-24|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Vance cáinte sa Danmhairg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0329/1504753-vance-cainte-sa-danmhairg/|date=2025-03-29|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 28 Márta — [[Crith talún Mhaenmar, 2025|Crith talún sa Mhaenmar]]: maraíodh breis is 5,000 duine.
* 24 Márta — [[Signalgate]]: d'fhoilsigh an iris ''The Atlantic'' comhrá grúpa ar an aip Signal inar phléigh [[Pete Hegseth]] agus oifigigh eile pleananna d'ionsaithe ar na Hútaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/mar/26/new-revelations-us-signal-leak-claims-doubt-yemen|teideal=Signal leak revelations expose US officials’ lies about what was shared|údar=Peter Beaumont|dáta=2025-03-26|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=United States government group chat leak|url=https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_government_group_chat_leak|journal=Wikipedia|date=2025-03-29|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 23 Márta — [[Marú oibrithe cabhracha i Rafah, 2025|Maraíodh oibrithe cabhracha]] in Rafah.
* 18 Márta — Bhris Iosrael an sos cogaidh in Gaza ([[Ionsaithe Iosrael ar Gaza, Márta 2025]]).
* 18 Márta — D'éirigh le [[Friedrich Merz]] agus [[Olaf Scholz]] an coscán ar fhiacha i mBunreacht na Gearmáine a scaoileadh.
* 15 Márta — Rinne fórsaí Mheiriceá ionsaithe aeir ar na Hútaithe san Éimin ([[Géarchéim na Mara Rua]]).
* 10 Márta — [[Imbhualadh sa Mhuir Thuaidh, 2025|Imbhualadh sa Mhuir Thuaidh]]: bhuail lastlong in aghaidh tancaeir breosla amach ó inbhear an Humber.
* 3 Márta — Chuir na Stáit Aontaithe stop leis an gcúnamh míleata don Úcráin, chun brú a chur uirthi dul i mbun [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]] leis an Rúis.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stop curtha ag Trump le cúnamh míleata don Úcráin faoi láthair|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0304/1500079-stop-curtha-ag-trump-le-cunamh-mileata-don-ucrain-faoi-lathair/|date=2025-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Márta — Ba é Márta 2025 an Márta ba theo dár taifeadadh riamh san Eoraip, dar le [[Clár Copernicus|Copernicus]] (agus focal ar bith faoi ar tuairisc.ie ná ar rte.ie).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://climate.copernicus.eu/second-warmest-march-globally-large-wet-and-dry-anomalies-europe|teideal=Second-warmest March globally, large wet and dry anomalies in Europe|údar=Copernicus|dáta=2025-04-08|work=climate.copernicus.eu|dátarochtana=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;
* Márta — [[Ionsaithe Iosrael ar an mBruach Thiar]]: díbríodh 40,000 Palaistíneach as campaí teifeach, [[Campa teifeach Jenin|Jenin]] ina measc, agus níor ligeadh dóibh filleadh.
* Márta — Scaip an mhéim [[6-7 (méim)|&quot;6-7&quot;]] i scoileanna sna Stáit Aontaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://storebrands.com/gopuff-taps-viral-trend-exclusive-launch-6-7-water|teideal=Gopuff Taps Into Viral Trend with Exclusive Launch of 6 7 Water|language=en|work=Store Brands|dátarochtana=2025-10-21}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 21 Márta — [[George Foreman]], dornálaí
* 20 Márta — [[Eddie Jordan]], fiontraí agus craoltóir
* 1 Márta — [[Pat Ingoldsby]], file agus craoltóir

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — Bhí [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cruinniú teasaí]] ag Volodymyr Zelensky le Donald Trump agus J. D. Vance sa Teach Bán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Níor chóir géilleadh don Rúis&quot;, a dúirt Zelensky le Trump inniu|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0228/1499558-nior-choir-geilleadh-don-ruis-a-duirt-zelensky-le-trump-inniu/|date=2025-02-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 27 Feabhra — D'eitil [[Andrew Tate|Andrew agus Tristan Tate]] ón Rómáin go [[Fort Lauderdale]], tar éis do Rialtas na Rómáine an cosc taistil a bhí orthu a ardú.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2025/feb/27/andrew-tate-tristan-romania-us|teideal=Andrew Tate and brother land in US from Romania after travel ban lifted|údar=Jon Henley, Emine Sinmaz, Richard Luscombe|dáta=2025-02-27|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-02-27}}&lt;/ref&gt;
* 26 Feabhra — Reáchtáladh an chéad chruinniú de chomh-aireacht Trump; bhí ról lárnach ag Elon Musk sna ciorruithe ar sheirbhísí poiblí ([[Roinn Éifeachtúlachta Rialtais]]).
* 26 Feabhra — Rinneadh aisghairm i dTuaisceart Éireann ar an [[Acht (Éire) Riar na Córa (Teanga) 1737|Acht Riar na Córa (Teanga) 1737]], a chuir cosc ar an nGaeilge sna cúirteanna ann ar feadh beagnach 300 bliain.&lt;ref name=&quot;2025-04&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceim-dli-le-gaeilge-le-cur-ar-fail-ag-ollscoil-na-banriona-den-chead-uair/|teideal=Céim dlí le Gaeilge le cur ar fáil ag Ollscoil na Banríona den chéad uair|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=27 Meitheamh 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-29}}&lt;/ref&gt;
* 24 Feabhra — Díbríodh [[Lynn Boylan]], Feisire Eorpach, as Iosrael; d'fhoilsigh na hIosraelaigh grianghraif di ar na meáin shóisialta, sárú ar a sonraí pearsanta.
* 23 Feabhra — [[Olltoghchán na Gearmáine 2025]]: bhí an CDU/CSU, faoi stiúir [[Friedrich Merz]], i bhfad chun tosaigh, le thart ar 29% den vóta.
* 20 Feabhra — [[Scannal Luis Rubiales|Ciontaíodh Luis Rubiales]] i bpóg a thabhairt don imreoir sacair Jenni Hermoso in aghaidh a tola.
* 19 Feabhra — Chuir Donald Trump an milleán ar an Úcráin faoin [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|gcogadh]].&lt;ref&gt;Bréag de chuid Trump a bhí ann go cinnte: rinne an [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Rúis ionradh ar an Úcráin]] in 2022, agus maraíodh na céadta míle duine – idir shaighdiúirí agus shibhialtaigh – de bharr na cogaíochta, 2022–2025.&lt;/ref&gt; Dúirt Zelensky go raibh Trump faoi gheasa ag mífhaisnéis; d'aisfhreagair Trump gur &quot;deachtóir&quot; a bhí i Zelensky nár ghair olltoghchán in 2024 (le linn an chogaidh, rud a bhí dodhéanta).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=File fuar déanta ag Trump de cheasacht na hÚcráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0219/1497605-file-fuar-deanta-ag-trump-de-cheasacht-na-hucraine/|date=2025-02-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mas-siochain-ata-uait-ullmhaigh-don-chogadh/|teideal=‘Más síocháin atá uait, ullmhaigh don chogadh’|údar=Alex Hijmans|dáta=19 Feabhra 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-19}}&lt;/ref&gt;
* 18 Feabhra — Reáchtáladh [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]] idir na Stáit Aontaithe agus an Rúis san Araib Shádach.
* 14 Feabhra — Dúirt Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe, [[J. D. Vance]], ag Comhdháil Slándála München go raibh &quot;sirriam nua sa bhaile&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 JD Vance speech at the Munich Security Conference|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025_JD_Vance_speech_at_the_Munich_Security_Conference|journal=Wikipedia|date=2025-02-17|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tús Áite: Comhdháil Slándála Munich le John Maguire|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22488733-tus-aite-comhdhail-slandala-munich/|language=ga-IE|author=Nuacht RnaG|date=14 Feabhra 2025}}&lt;/ref&gt;
* 12 Feabhra — Labhair Trump ar an nguthán le hUachtarán na Rúise, [[Vladimir Putin]], faoin Úcráin, gan dul i gcomhairle le ceannairí na hEorpa.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2025/02/12/politics/putin-trump-phone-call/index.html|teideal=After Putin call, Trump says negotiations to end Ukraine war will start ‘immediately’ {{!}} CNN Politics|údar=Kaitlan Collins, Kevin Liptak|dáta=2025-02-12|language=en|work=CNN|dátarochtana=2025-02-17}}&lt;/ref&gt;
* 4 Feabhra — Mhol Donald Trump go ndíbreofaí [[Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta|na Palaistínigh as Gaza]] go buan, agus go ndéanfaí &quot;Riviera an Mheánoirthir&quot; den áit.
* 4 Feabhra — [[Ionsaí lámhaigh Örebro, 2025|Maraíodh deichniúr]] in ionsaí lámhaigh ar ionad oideachais do dhaoine fásta in Örebro, sa tSualainn.
* Feabhra — Rinne Trump agus Elon Musk [[Dara téarma Donald Trump|iarracht áisíneachtaí de chuid na Stát Aontaithe a dhúnadh]] nó a laghdú, [[United States Agency for International Development|USAID]] ina measc.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cúlghairm déanta ag Trump ar chead slándála Joe Biden|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0208/1495509-culghairm-deanta-ag-trump-ar-chead-slandala-joe-biden/|date=2025-02-08|language=ga}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 25 Feabhra — [[Henry Kelly]], craoltóir
* 24 Feabhra — [[Roberta Flack]], amhránaí
* 18 Feabhra — [[Gene Hackman]], aisteoir

=== Eanáir ===
* 24 Eanáir — Bhuail [[Stoirm Éowyn]] Éire agus an Bhreatain: an stoirm ba mheasa in Éirinn ó 1961. Fágadh 768,000 teach, feirm agus gnó gan leictreachas.&lt;ref name=&quot;2025-0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Stoirm ghéar gan chuimse'-BSL|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0124/1492783-stoirm-ghear-gan-chuimse-bsl/|date=2025-01-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 23 Eanáir — Toghadh [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]] ina Thaoiseach don dara huair ([[Rialtas an 34ú Dáil]]); fuair sé séala a oifige ón Uachtarán, [[Mícheál D. Ó hUigínn]].
* 20 Eanáir — Bunaíodh [[Roinn Éifeachtúlachta Rialtais|an Roinn Éifeachtúlachta Rialtais]] (DOGE), faoi stiúir Elon Musk.
* 20 Eanáir — Insealbhaíodh [[Donald Trump]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán ar na Stáit Aontaithe]] [[Dara téarma Donald Trump|den dara huair]].
* 15 Eanáir — Shocraigh Iosrael agus Hamas [[Cogadh Iosrael-Gaza|sos cogaidh in Gaza]]; ina dhiaidh sin, ghéaraigh an foréigean sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar]].
* 10 Eanáir — [[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|Scaoileadh Donald Trump gan choinníoll]] sa chás faoin íocaíocht cheilte $130,000 le [[Stormy Daniels]], ós rud é go raibh sé le hinsealbhú ina Uachtarán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Píonós gearrtha ar an Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490093-pionos-le-gearradh-inniu-ar-an-uachtaran-trump/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Dúirt seirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]] gurbh í 2024 an bhliain ba theo ó cuireadh tús le taifid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 10 Eanáir — Bhris ráig den [[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]] amach sa Ghearmáin, gar do Bheirlín: an chéad uair a aimsíodh an galar sa tír ó na 1980idí.
* 7 Eanáir — Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|falscaithe]] amach in Los Angeles agus sna ceantair máguaird; ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;
* 7 Eanáir — [[Crith talún sa Tibéid, 2025|Crith talún sa Tibéid]], gar don teorainn le [[Neipeal]].
* 6 Eanáir — D'fhógair [[Justin Trudeau]], príomhaire Cheanada, go n-éireodh sé as.
* 1 Eanáir — [[Pléascadh Cybertruck in Las Vegas, 2025|Phléasc trucailín Tesla lasmuigh d'Óstán Trump in Las Vegas]]; thug an tiománaí, saighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe, lámh ina bhás féin.
* 1 Eanáir — Maraíodh 14 duine agus gortaíodh 57 eile in [[Ionsaí trucailín i New Orleans, 2025|ionsaí trucailín in New Orleans]]. Iarshaighdiúir de chuid arm na Stát Aontaithe ba ea an sceimhlitheoir.
* Eanáir — D'éirigh [[An Ghraonlainn|an Ghraonlainn]] ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Eorpach: thug Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil uirthi, agus ar Chanáil Phanama ([[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn]]).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/25/trump-greenland-denmark|teideal=Trump again demands to buy Greenland in ‘horrendous’ call with Danish PM|údar=Maya Yang|dáta=2025-01-28|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-12-23}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 7 Eanáir — [[Jean-Marie Le Pen]], polaiteoir Francach
* 4 Eanáir — [[Eleanor Maguire]], néareolaí
* 3 Eanáir — [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta]], amhránaí ar an sean-nós agus craoltóir
* 2 Eanáir — [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir ([[Coiscéim]])

== Básanna ==
* Na Gaeil a fuair bás in 2025: [[Seán Mac Mathúna]], scríbhneoir; [[Manchán Magan]], scríbhneoir agus craoltóir; [[Gordon McCoy]], múinteoir Gaeilge; [[George Morrison]], stiúrthóir scannán; [[Derry O'Sullivan]], file; [[Paddy O’Toole]], Aire Gaeltachta; [[Seosamh Ó Braonáin]], craoltóir; [[Breandán Ó Conaire]], scoláire agus dornálaí; [[Oilibhéar Ó Croiligh]], sagart agus scoláire; [[Seoirse Ó Dochartaigh]], ceoltóir; [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]], peileadóir; [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta]], amhránaí sean-nóis; [[Aogán Ó Muircheartaigh]], craoltóir; [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir; agus [[Seán Rocks]], craoltóir
* Na hÉireannaigh: [[Paddy Cooney]], FG; [[Margaretta D’Arcy]], gníomhaí; [[Paul Durcan]], file; [[Pat Ingoldsby]], file; [[Eddie Jordan]], fiontraí; [[Henry Kelly]], craoltóir; an tSiúr [[Stanislaus Kennedy]], gníomhaí; [[Gerard Lynch]], FG; [[Eleanor Maguire]], néareolaí; [[Martin Mansergh]], FF; [[Ed Moloney]], iriseoir; agus [[Henry Mountcharles]], tiarna talún
* Thar lear: an [[Pápa Proinsias]]; [[Brigitte Bardot]], ban-aisteoir Francach; [[Dick Cheney]], Leas-Uachtarán SAM 2001–2009; [[Roberta Flack]], amhránaí; [[Frank Gehry]], ailtire; [[Virginia Giuffre]], gníomhaí; [[Jane Goodall]], saineolaí ar shimpeansaithe; [[Gene Hackman]], aisteoir; [[Diane Keaton]], ban-aisteoir; [[Joan Bennett Kennedy]], bean chéile Ted Kennedy tráth; [[Charlie Kirk]], gníomhaí coimeádach; [[Jean-Marie Le Pen]], pobalóir Francach; [[Jim Lovell]], spásaire; [[Ozzy Osbourne]], ceoltóir; [[Robert Redford]], aisteoir; [[Tom Stoppard]], drámadóir; [[James Watson]], bitheolaí; agus [[Brian Wilson]], ceoltóir

=== Liosta ===
* 28 Nollaig — [[Brigitte Bardot]], ban-aisteoir agus amhránaí Francach (r. [[1934]])
* 24 Nollaig — [[Seán Mac Mathúna]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1936]])
* 20 Nollaig — [[Gerard Lynch]], polaiteoir Éireannach (r. [[1931]])
* 10 Nollaig — [[Sophie Kinsella]], scríbhneoir Briotanach (r. [[1969]])
* 6 Nollaig — [[Paddy Cooney]], polaiteoir Éireannach (r. [[1931]])
* 5 Nollaig — [[Frank Gehry]], ailtire Ceanadach agus Meiriceánach (r. [[1929]])
* 29 Samhain — [[Tom Stoppard]], drámadóir Sasanach (r. [[1937]])
* 24 Samhain — [[Jimmy Cliff]], ceoltóir agus aisteoir Iamácach (r. [[1944]])
* 23 Samhain — [[Margaretta D’Arcy]], scríbhneoir agus gníomhaí Éireannach (r. [[1934]])
* 21 Samhain — [[Seoirse Ó Dochartaigh]], ceoltóir agus scríbhneoir Éireannach (r. [[1946]])
* 13 Samhain — [[Gordon McCoy]], múinteoir Gaeilge agus scríbhneoir Éireannach (r. [[1963]])
* 6 Samhain — [[James Watson]], bitheolaí Meiriceánach (r. [[1928]])
* 3 Samhain — [[Dick Cheney]], Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe 2001–2009 (r. [[1941]])
* 3 Samhain — [[Stanislaus Kennedy]], bean rialta agus gníomhaí Éireannach (r. [[1939]])
* 27 Deireadh Fómhair — [[Prunella Scales]], ban-aisteoir Sasanach (r. [[1932]])
* 17 Deireadh Fómhair — [[Ed Moloney]], iriseoir Éireannach (r. [[1948]])
* 16 Deireadh Fómhair — [[Seosamh Ó Braonáin]], craoltóir agus colúnaí Éireannach
* 11 Deireadh Fómhair — [[Diane Keaton]], ban-aisteoir agus stiúrthóir scannán Meiriceánach (r. [[1946]])
* 8 Deireadh Fómhair — [[Joan Bennett Kennedy]], bean chéile Ted Kennedy tráth (r. [[1936]])
* 2 Deireadh Fómhair — [[Manchán Magan]], scríbhneoir agus craoltóir Éireannach (r. [[1970]])
* 1 Deireadh Fómhair — [[Jane Goodall]], saineolaí Sasanach ar shimpeansaithe (r. [[1934]])
* 26 Meán Fómhair — [[Martin Mansergh]], polaiteoir agus staraí Éireannach (r. [[1946]])
* 23 Meán Fómhair — [[Claudia Cardinale]], ban-aisteoir Iodálach (r. [[1938]])
* 16 Meán Fómhair — [[Robert Redford]], aisteoir agus stiúrthóir scannán Meiriceánach (r. [[1936]])
* 14 Meán Fómhair — [[Ricky Hatton]], dornálaí Sasanach (r. [[1978]])
* 10 Meán Fómhair — [[Charlie Kirk]], gníomhaí polaitíochta Meiriceánach (r. [[1993]])
* 16 Lúnasa — [[Derry O'Sullivan]], file Éireannach (r. [[1944]])
* 7 Lúnasa — [[Jim Lovell]], spásaire Meiriceánach (r. [[1928]])
* 4 Lúnasa — [[George Morrison]], stiúrthóir scannán Éireannach (r. [[1922]])
* 30 Iúil — [[Seán Rocks]], craoltóir agus aisteoir Éireannach (r. [[1961]])
* 24 Iúil — [[Hulk Hogan]], coraí gairmiúil Meiriceánach (r. [[1953]])
* 22 Iúil — [[Ozzy Osbourne]], amhránaí rac-cheoil Sasanach (r. [[1948]])
* 21 Iúil — [[Breandán Ó Conaire]], scoláire Gaeilge agus dornálaí Éireannach
* 3 Iúil — [[Diogo Jota]], imreoir sacair Portaingéalach (r. [[1996]])
* 28 Meitheamh — [[Oilibhéar Ó Croiligh]], scoláire agus sagart Éireannach (r. [[1940]])
* 20 Meitheamh — [[Ivar Giaever]], fisiceoir Ioruach agus Meiriceánach (r. [[1929]])
* 18 Meitheamh — [[Henry Mountcharles]], uasal Angla-Éireannach (r. [[1951]])
* 14 Meitheamh — [[Melissa Hortman]], polaiteoir Meiriceánach (r. [[1970]])
* 11 Meitheamh — [[Brian Wilson]], ceoltóir agus cumadóir Meiriceánach (r. [[1942]])
* 31 Bealtaine — [[Mike McCallum]], dornálaí Iamácach (r. [[1956]])
* 28 Bealtaine — [[Ngũgĩ wa Thiong'o]], scríbhneoir Céiniach (r. [[1938]])
* 26 Bealtaine — [[Aogán Ó Muircheartaigh]], craoltóir Éireannach (r. [[1948]])
* 20 Bealtaine — [[Nino Benvenuti]], dornálaí Iodálach (r. [[1938]])
* 17 Bealtaine — [[Paul Durcan]], file Éireannach (r. [[1944]])
* 15 Bealtaine — [[Taina Elg]], ban-aisteoir agus amhránaí Fionlannach (r. [[1930]])
* 11 Bealtaine — [[Paddy O’Toole]], polaiteoir Éireannach (r. [[1938]])
* 1 Bealtaine — [[Ruth Buzzi]], ban-aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (r. [[1936]])
* 25 Aibreán — [[Philip Lowrie]], aisteoir Briotanach (r. [[1936]])
* 25 Aibreán — [[Virginia Giuffre]], gníomhaí Meiriceánach ar son íospartach gáinneála gnéis (r. [[1983]])
* 21 Aibreán — An [[Pápa Proinsias]], an 266ú pápa (r. [[1936]])
* 3 Aibreán — [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]], peileadóir agus bainisteoir Éireannach (r. [[1936]])
* 21 Márta — [[George Foreman]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1949]])
* 20 Márta — [[Eddie Jordan]], fiontraí agus craoltóir Éireannach (r. [[1948]])
* 1 Márta — [[Pat Ingoldsby]], file agus craoltóir Éireannach (r. [[1942]])
* 25 Feabhra — [[Henry Kelly]], craoltóir Éireannach (r. [[1946]])
* 24 Feabhra — [[Roberta Flack]], amhránaí Meiriceánach (r. [[1937]])
* 18 Feabhra — [[Gene Hackman]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1930]])
* 2 Feabhra — [[Brian Murphy (aisteoir)|Brian Murphy]], aisteoir Sasanach (r. [[1932]])
* 1 Feabhra — [[Horst Köhler]], Uachtarán na Gearmáine 2004–2010 (r. [[1943]])
* 14 Eanáir — [[Tony Slattery]], aisteoir agus fuirseoir Sasanach (r. [[1959]])
* 9 Eanáir — [[Bill Byrge]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1932]])
* 7 Eanáir — [[Jean-Marie Le Pen]], polaiteoir Francach (r. [[1928]])
* 4 Eanáir — [[Eleanor Maguire]], néareolaí Éireannach (r. [[1970]])
* 3 Eanáir — [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta]], amhránaí ar an sean-nós agus craoltóir Éireannach (r. [[1947]])
* 2 Eanáir — [[Pádraig Ó Snodaigh]], foilsitheoir agus gníomhaí Éireannach (r. [[1935]])

[[:Catagóir:Básanna in 2025|Básanna in 2025: an liosta iomlán]]

== Duaiseanna Nobel ==
* [[Duais Nobel na Fisice|Fisic]] — [[John Clarke]], [[Michel Devoret]] agus [[John M. Martinis]]
* [[Duais Nobel na Ceimice|Ceimic]] — [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] agus [[Omar M. Yaghi]]
* [[Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis|Fiseolaíocht nó Leigheas]] — [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] agus [[Shimon Sakaguchi]]
* [[Duais Nobel sa Litríocht|Litríocht]] — [[László Krasznahorkai]]
* [[Duais Nobel na Síochána|Síocháin]] — [[María Corina Machado]]
* [[Duais Nobel na hEacnamaíochta|Eacnamaíocht]] — [[Joel Mokyr]], [[Philippe Aghion]] agus [[Peter Howitt]]

== Féach freisin ==
* [[Básanna sa bhliain 2025]]
* [[Aimsir na bliana 2025]]
* [[Dara téarma Donald Trump]]
* [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:2025| ]]
[[Catagóir:Blianta]]
[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>6ga24tso4g0iieqddkhcfxbuu1yjc3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ón Domhan Thíos (closdráma)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118729</id>
    <revision>
      <id>1332509</id>
      <parentid>1330037</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5244" sha1="8u7x50157hglby7ebrblpuc5kbnecyu" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Saothar Ceoil
|compositor=[[Richie Conroy]]
|llengua_original=[[An Ghaeilge]]
&lt;!--|creacio=Dáta a bunaíodh--&gt;
&lt;!--|època composició=Dáta a bunaíodh--&gt;
&lt;!--|publicacio=Dáta foisithe--&gt;
|genere=Closdráma
&lt;!--|durada=fad ama--&gt;
|part_de=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]], [[RTÉjr Radio]]
&lt;!--|interpret=Taibheoirí--&gt;
|estrena=06/03/2024
|format_per=Sraith 1: 8&lt;br/&gt;Sraith 2:
|lloc_narracio=[[Éire]]|personatges=Éala, Tomás, Síofra, Eoinín}}

[[Drámaíocht|Dráma]] [[Podchraolachán|podchraolta]] is ea '''''[[Ón Domhan Thíos (closdráma)|Ón Domhan Thíos]]''''' a bhaineann lena thiteann amach do cheathrar cara sna luath-déaga tar éis dóibh baint do [[Lios|lios sidhe]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0712/1436318-on-domhain-thios-drama-nua-podcraolta-ar-rnag-agus-rtejnr/|teideal=Ón Domhain Thíos - Dráma nua podcraolta ar RnaG agus RTÉjr ina bhfuil ceathrar cara gafa i scéal lán de mhistéir agus draíocht.|dáta=12 Iúil 2024|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=18 Aibreán 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0308/1436726-on-domhain-thios-drama-nua-ag-rnag-agus-rtejr/|teideal=Ón Domhan Thíos - dráma nua podchraolta ag RnaG agus RTÉjr dírithe ar cheathrar cara sna luath-déaga agus eachtra acu ag campáil|dáta=8 Márta 2024|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=18 Aibreán 2025}}&lt;/ref&gt; Tugann an tsraith &quot;ar thuras draíochtúil, mistéireach isteach i bh[[Miotaseolaíocht na nGael|finscéalta]] na hÉireann&quot; iad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/2024/03/05/o-na-2-johnnies-go-na-hothouse-flowers-ta-rte-ag-ceiliuradh-sheachtain-na-gaeilge-le-energia-2024-rte-celebrates-seachtain-na-gaeilge-le-energia-2024/|teideal=Ó na 2 Johnnies go na Hothouse Flowers: Tá RTÉ ag ceiliúradh Sheachtain na Gaeilge le Energia 2024 {{!}} RTÉ Celebrates Seachtain na Gaeilge le Energia 2024|dáta=2024-03-05|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=2025-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240310005156/https://about.rte.ie/2024/03/05/o-na-2-johnnies-go-na-hothouse-flowers-ta-rte-ag-ceiliuradh-sheachtain-na-gaeilge-le-energia-2024-rte-celebrates-seachtain-na-gaeilge-le-energia-2024/|archivedate=2024-03-10}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Central wall, Rathgall Fort - geograph.org.uk - 6045914.jpg|mion|Lios mór na [[An Ráth Gheal|Rátha Gile]] i [[sléibhte Chill Mhantáin]]]]
[[Richie Conroy]] a scríobh ''Ón Domhan Thíos'' agus [[Fíbín Media]] a léirigh i gcomhair [[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]] agus [[RTÉ Junior|RTÉjr Radio]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/kids/2026/0311/1562903-rte-on-domhan-thios-kids-podcast-irish-gaeilge/|teideal=Podcast/ Podcraolta: Tá Ón Domhan Thíos ar ais!|dáta=13 Márta 2026|language=as Gaeilge ⁊ Béarla|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=25 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Fógraíodh go mbeadh an dara sraith á eisiúint i 2026.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== An scéal ==
Baineann duine de na cairde de lios sidhe agus tarlaíonn rud nach féidir leis na cairde bun ná barr a dhéanamh as. Caithfidh siad dul &quot;sa tóir ar fhreagraí, ach, an mbeidh siad sásta leis na freagraí a aimsíonn siad?&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/kids/2024/0226/1436288-on-domhan-thios-rnag-rtejr-podcast/|teideal=Ón Domhan Thíos: Strange things in this RnaG &amp; RTÉjr Podcast|dáta=26 Feabhra 2025|language=ga ⁊ en-IE|dátarochtana=18 Aibreán 2025}}&lt;/ref&gt;

Tosaíonn an dara sraith bliain tar éis imeachtaí an chéad sraithe. Caitear saol na gcarachtar in aer nuair a nochtann duine diamhrach.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Glacadh ==
Bronnadh Gradam Zebbie ó cheardchuallacht na scríbhneoirí Éireannacha ar na scríbhneoirí Richie Conroy agus Sophie Hodkinson don script raidió is fearr.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ghnóthaigh ''Ón Domhan Thíos'' an dara háit ag [[Gradaim Raidió IMRO]] 2024 sa chatagóir Craoltóireacht le Gaeilge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.imroradioawards.ie/winners-2024/#toggle-id-20|teideal=2024 Winners|work=IMRO Radio Awards|dátarochtana=18 Aibreán 2025}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Naisc sheachtracha==
* [https://www.rte.ie/radio1/podcast/podcast_ondomhanthios.xml Fotha RSS]
* [https://www.rte.ie/radio/podcasts/series/40254-on-domhan-thios Suíomh oifigiúil]
* [https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0308/1436726-on-domhain-thios-drama-nua-ag-rnag-agus-rtejr/ Agallamh faoi ar ''Iris Aniar'']

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:On Domhan Thios}}
[[Catagóir:Drámaí podchraolta]]
[[Catagóir:Drámaí podchraolta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Drámaí podchraolta Éireannacha]]
[[Catagóir:Podchraoltaí i nGaeilge]]
[[Catagóir:Podchraoltaí Éireannacha]]
[[Catagóir:Podchraoltaí]]
[[Catagóir:Closdrámaí i nGaeilge]]
[[Catagóir:Closdrámaí]]
[[Catagóir:RTÉ Raidió na Gaeltachta]]
[[Catagóir:RTÉjr Radio]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]]
[[Catagóir:Fantaisíocht]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2024]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2020í]]

{{Síol-podchraoladh}}</text>
      <sha1>8u7x50157hglby7ebrblpuc5kbnecyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antoine Spire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118943</id>
    <revision>
      <id>1332597</id>
      <parentid>1264653</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ [[Catagóir:Básanna in 2026]] (bás fíoraithe: en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1293" sha1="ff1sozunjbbt8tat7hblfjdwug1akil" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

'''Antoine Spire''' ([[Páras]], 31 Márta, 1946) is iriseoir Francach é.

Bhí sé ina stiúrthóir ar an Roinn Taighde Eolaíochtaí Daonna ag an Institiúid Náisiúnta Ailse (&quot;''Institut national du cancer''&quot;).&lt;ref&gt;[http://evene.lefigaro.fr/celebre/biographie/antoine-spire-10785.php ANTOINE SPIRE]&lt;/ref&gt;

Is éascaitheoir agus comhordaitheoir comhdhálacha náisiúnta agus cruinnithe cultúrtha é freisin. Is comhairleoir eagarthóireachta é don nuachtán ''Le Monde'', ''Le Monde de l'éducation'', iriseoir do ''La Vie'' agus comhoibríonn sé le roinnt foilseachán de chuid na comhlachais.&lt;ref&gt;[https://www.lemonde.fr/archives/article/1980/03/03/profession-permanent-d-antoine-spire_2815392_1819218.html &quot; PROFESSION : PERMANENT &quot;, d'Antoine Spire]&lt;/ref&gt;

Údar leabhar ab ea é, agus ghlac sé páirt i go leor saothar móréilimh a cruthaíodh i gcomhar le hintleachtóirí ar nós [[Pierre Bourdieu]], [[Jacques Derrida]], George Steiner, agus Edgar Morin.

Bhain Antoine Spire céim amach ó [[HEC Paris]].&lt;ref&gt;[https://www.acrimed.org/+-Antoine-Spire-+ Antoine Spire]&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-fr}}

{{DEFAULTSORT:Spire, Antoine}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>ff1sozunjbbt8tat7hblfjdwug1akil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda</title>
    <ns>2</ns>
    <id>120000</id>
    <revision>
      <id>1332604</id>
      <parentid>1332020</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T19:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1332604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38531" sha1="iipx9bbp16o68k3610sg3j71mcwu3f9" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]

* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]


{| class= wikitable 
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)

! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh toinne]]
| [[Cumhacht toinne]]
|}

== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
# Climate action
# Climate change denial


* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]

=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]

=== Náisiúin Aontaithe ===
* [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]]
* [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]]
* [[Prótacal Cartagena ar an mBithshábháilteacht]]=[[Prótacal Cartagena]], [[Prótacal Nagoya]]

=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]], [[Fóirdheontas breosla iontaise]], [[Tairif carbóin]], [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en:Carbon leakage|Carbon leakage]]'' - [[Sceitheadh carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
#* [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]

== ''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide'' ==
&lt;ref name=iate /&gt;


== Role of climate change conferences 
'' Member states of the UNFCCC meet annually at the Conference of the Parties (COP) to assess progress in combating climate change. COP provides a platform for governments, NGOs, and the private sector to collaborate and determine strategies for global climate policy and action. These conferences offer an opportunity to discuss climate governance measures, reduce carbon emissions, and promote the transition to more sustainable energy sources.

'' The UN Climate Change Conferences&lt;ref name=uncc /&gt; serve as key forums for shaping global policy, where representatives of various countries jointly address the reduction of global greenhouse gas emissions and support states in enhancing their resilience to climate impacts.

== Liosta de chomhdhálaí, uachtaráin agus áiteanna 
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
! Bliain
! Ainm
! Tír, cathair óstach 
! Uachtarán
! Tír uachtaránachta
! Grúpa réigiúnach
|-
| 1995
| [[#1995|COP&amp;nbsp;1]]
| [[Berlin]], an Ghearmáin
| [[Angela Merkel]]
| {{flag|Germany|An Ghearmáin}}
| [[Grúpa Iarthair na hEorpa agus Eile]]
|-
|1996
|[[#1996|COP&amp;nbsp;2]]
|[[An Ghinéiv]], an Eilvéis
|[[Chenhamo Chimutengwende|Chen Chimutengwende]]
|{{flag|Zimbabwe}}
|[[Grúpa na hAfraice]]
|-
|1997
|[[#1997|COP&amp;nbsp;3]]
|[[Kyoto]], Japan
|[[:ja:大木浩|Hiroshi Ohki]]
|{{flag|Japan}}
|[[Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin]]
|-
|1998
|[[#1998|COP&amp;nbsp;4]]
|[[Buenos Aires]], Argentina
|[[María Julia Alsogaray]]
|{{flag|Argentina}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|1999
|[[#1999|COP&amp;nbsp;5]]
|[[Bonn]], an Ghearmáin
|[[Jan Szyszko]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2000
|[[#2000|COP&amp;nbsp;6]]
|[[An Háig]], an Ísiltír
|[[Jan Pronk]]
|{{flag|Netherlands}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2001
|[[#2001|COP&amp;nbsp;6-2]]
|[[Bonn]], Germany
| [[Jan Pronk]]
|{{flag|Netherlands}}
|[[Western Europe and Other Group]] 
|-
|2001
|[[#COP&amp;nbsp;7|COP&amp;nbsp;7]]
|[[Marrakesh]], Morocco
|[[Mohamed El Yazghi|Mohamed Elyazghi]]
|{{flag|Morocco}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2002
|[[#2002|COP&amp;nbsp;8]]
|[[New Delhi]], India
|[[T. R. Baalu]]
|{{flag|India}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2003
|[[#2003|COP&amp;nbsp;9]]
|[[Milan]], Italy
|[[:hu:Persányi Miklós|Miklós Persányi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://enb.iisd.org/climate/cop9/1mon.html|title=ENB @ UNFCCC COP-9, Milan, Italy, 1-12 December 2003|website=enb.iisd.org}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Hungary}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2004
|[[#2004|COP&amp;nbsp;10]]
|[[Buenos Aires]], Argentina
|[[Ginés González García]]
|{{flag|Argentina}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2005
|[[#2005|COP&amp;nbsp;11]]
|[[Montréal]], Canada
|[[Stéphane Dion]]
|{{flag|Canada}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2006
|[[#2006|COP&amp;nbsp;12]]
|[[Nairobi]], Kenya
|[[Kivutha Kibwana]]
|{{flag|Kenya}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2007
|[[#2007|COP&amp;nbsp;13]]
|[[Bali]], Indonesia
|[[Rachmat Witoelar]]
|{{flag|Indonesia}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2008
|[[#2008|COP&amp;nbsp;14]]
|[[Poznań]], Poland
|[[Maciej Nowicki]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2009
|[[#2009|COP&amp;nbsp;15]]
|[[Cóbanhávan]], Denmark
|[[Connie Hedegaard]]
|{{flag|Denmark}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2010
|[[#2010|COP&amp;nbsp;16]]
|[[Cancún]], Mexico
|[[Patricia Espinosa]]
|{{flag|Mexico}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2011
|[[#2011|COP&amp;nbsp;17]]
|[[Durban]], South Africa
|[[Maite Nkoana-Mashabane]]
|{{flag|South Africa}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2012
|[[#2012|COP&amp;nbsp;18]]
|[[Doha]], Qatar
|[[Abdullah bin Hamad Al Attiyah|Abdullah bin Hamad Al-Attiyah]]
|{{flag|Qatar}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2013
|[[#2013|COP&amp;nbsp;19]]
|[[Warsaw]], Poland
|[[Marcin Korolec]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2014
|[[#2014|COP&amp;nbsp;20]]
|[[Líoma]], Peru
|[[Manuel Pulgar-Vidal]]
|{{flag|Peru}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2015
|[[#2015|COP&amp;nbsp;21]]
|[[Páras]], France
|[[Laurent Fabius]]
|{{flag|France}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2016
|[[#2016|COP&amp;nbsp;22]]
|[[Marrakesh]], Morocco
|[[Salaheddine Mezouar]]
|{{flag|Morocco}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2017
|[[#2017|COP&amp;nbsp;23]]
|[[Bonn]], Germany
|[[Frank Bainimarama]]&lt;ref name=unfccc2017 /&gt;
|{{flag|Fiji}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2018
|[[#2018|COP&amp;nbsp;24]]
|[[Katowice]], Poland
|[[Michał Kurtyka]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2019
|[[#2019|COP&amp;nbsp;25]]
|[[Maidrid]], Spain
|[[Carolina Schmidt]]
|{{flag|Chile}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|&lt;s&gt;2020&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;COP 26&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;Glasgow, United Kingdom&lt;/s&gt;
|Postponed due to COVID
|&lt;s&gt;United Kingdom&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;Western Europe and Other Group&lt;/s&gt; 
|-
| 2021
|[[#2021|COP&amp;nbsp;26]]
|[[Glaschú]], United Kingdom
|[[Alok Sharma]]
|{{flag|United Kingdom}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
| 2022
|[[#2022|COP&amp;nbsp;27]]
|[[Sharm El Sheikh]], Egypt
|[[Sameh Shoukry]]
|{{flag|Egypt}}
| Grúpa na hAfraice
|-
| 2023
|[[#2023|COP&amp;nbsp;28]]
|[[Dubai]], United Arab Emirates
|[[Sultan Al Jaber]]
|{{flag|United Arab Emirates}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
| 2024
|[[#2024|COP&amp;nbsp;29]]
|[[Baku]], Azerbaijan
|[[Mukhtar Babayev]],
|{{flag|Azerbaijan}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
| 2025
|[[#2025|COP&amp;nbsp;30]]
|[[Belém]], Brazil
| [[André Corrêa do Lago]]
|{{flag|Brazil}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
| 2026
|[[#2026|COP&amp;nbsp;31]]
|[[Antalya]], Turkey
|[[Murat Kurum]]
|{{flag|Turkey}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
| 2027
|[[#2027|COP&amp;nbsp;32]]
|[[Addis Ababa]], Ethiopia
|[[Gedion Timothewos]]
&lt;ref name=ethiopia&gt;{{lua idirlín | url = https://ethioembassy.ca/ethiopia-to-host-cop32-and-appoints-foreign-minister-gedion-timothewos-as-president-designate/ | teideal = Ethiopia to Host COP32 and Appoints Foreign Minister Gedion Timothewos as President-Designate}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Ethiopia}}
| Grúpa na hAfraice
|-
| 2028
| [[#2028|COP&amp;nbsp;33]]
| ''le socrú''
| ''le socrú''
| ''le socrú''
| [[Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin]]
|}


&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/2232294 | teideal = Téarma: Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 27-10-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=uncc&gt;{{lua idirlín | teideal = UN Climate Change Conferences | url = https://www.un.org/en/climatechange/un-climate-conferences | dátarochtana = 2025-01-30 | work = un.org | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=unfccc2017&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = UNFCCC | dáta = 3 Iúil 2017 | teideal = PM Bainimarama Opening Address at the Climate Action Pacific Partnership Event | url = https://unfccc.int/news/pm-bainimarama-opening-address-at-the-climate-action-pacific-partnership-event | dátarochtana = 13 Márta 2025}}&lt;/ref&gt;

== ''Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch'' ==
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

== Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


'' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].&lt;ref name=UIA /&gt;  The 32 member countries and 13&lt;ref name=Latvia /&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=:4 /&gt;

== Structure 
The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.&lt;ref name=:6 /&gt;

== Ballraíocht 
The 32 member countries and 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot;/&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Ballstáit 
Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:1 /&gt;  Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.&lt;ref name=:1 /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 0.95em;&quot;
! style=&quot;width:115px;&quot; | Tír
! Ballraíocht
! Nótaí
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Australia}}
| align=&quot;right&quot; |1979&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Austria}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974
&lt;ref name=:5&gt;{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}&lt;/ref&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Belgium}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Canada}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Czech Republic}}
| align=&quot;right&quot; |5 February 2001&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Denmark}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Estonia}}
| align=&quot;right&quot; |9 May 2014
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Finland}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|France}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Germany}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Greece}}
| align=&quot;right&quot; |1976&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Hungary}}
| align=&quot;right&quot; |3 June 1997&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Ireland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Italy}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Japan}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Latvia}}
| align=&quot;right&quot; | 2024&lt;ref&gt;{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Lithuania}}
| align=&quot;right&quot; |2022
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Luxembourg}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Mexico}}
| align=&quot;right&quot; |2018
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Netherlands}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|New Zealand}}
| align=&quot;right&quot; |1977&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Norway}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member (under a special Agreement)&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Portugal}}
| align=&quot;right&quot; |1981&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Poland|}}
| align=&quot;right&quot; |25 September 2008
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Slovakia}}
| align=&quot;right&quot; |30 November 2007
&lt;ref&gt;{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|South Korea|}}
| align=&quot;right&quot; |20 April 2001
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris | archive-date=25 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Spain|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Sweden|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Switzerland|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Turkey|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{nowrap|{{flag|United Kingdom|}}}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|United States|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|}

=== Tíortha aontachais 
'' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat.
&lt;ref name=Scott1994&gt;{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 | access-date=3 Lúnasa 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The following countries are undergoing the accession process:&lt;ref name=AccessionAssociate&gt;{{lua idirlín | url = https://www.iea.org/countries|title=Countries &amp; Regions | foilsitheoir = International Energy Agency | dátarochtana = 2026-10-06}}&lt;/ref&gt;

* {{Flag|Colombia}}
* {{Flag|Brazil}}
&lt;ref name=mre2026&gt;{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal = Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Chile|}}
* {{Flag|Costa Rica|}}
* {{Flag|Israel|}}
* {{Flag|Romania|an Rómáin}}

=== Association countries 
'' Association was formally launched in 2015 with a 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot; /&gt; country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings.
&lt;ref name=iea2016&gt;{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
India officially declared its &quot;Association&quot; status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017.
&lt;ref name=iea2021&gt;{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,&lt;ref name=:2 /&gt;
&lt;ref name=thecanadian&gt;{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022.
&lt;ref name=aljazeera&gt;{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
In July 2025, Brazil started the process to become a member country.
&lt;ref name=brasilenergia&gt;{{lua idirlín | dáta = 2025-07-30 | teideal = Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}&lt;/ref&gt;

'' As of Deireadh Fómhair 2026, the IEA has 14 association countries:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;/&gt;
* {{Flag|Argentina|}}
* {{Flag|China|ag tSín}}
* {{Flag|Egypt|}}
* {{Flag|India|an Ind}}
* {{Flag|Indonesia|}}
* {{Flag|Kenya|}}
* {{Flag|Morocco|}}
* {{Flag|Nigeria|}}
* {{Flag|Senegal|}}
* {{Flag|Singapore|}}
* {{Flag|South Africa|an Afraic Theas}}
* {{Flag|Thailand|}}
* {{Flag|Ukraine|an Úcráin}}
* {{Flag|Vietnam|}}

== Areas of work 
'' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries.

=== Dáta 
=== Scenarios 
IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes:

* Stated Policies Scenario (STEPS)
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB | archive-date=23 August 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Announced Pledges Scenario (APS)
&lt;ref name=ieaaps&gt;{{lua idirlín | teideal = Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps | dátarochtana = 2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga =en-GB | archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Net Zero Scenario (NZE)
&lt;ref name=ieanze&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze | dátarochtana = 2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB | archive-date=28 August 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:8 /&gt;

=== Key publications 
[[Íomhá:Renewables 2022.pdf | mion | Tuairisc 2022 ar [[fuinneamh in-athnuaite]]]]

* '''World Energy Outlook''' (WEO)
* '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector'''
* '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) 
* '''Global EV Outlook''' (GEVO)
* '''Oil Market Report'''
* '''Electricity Market Report'''
* '''Gas Market Report'''
* '''Energy Efficiency'''
* '''Renewable Energy Market Update'''
* '''World Energy Investment'''
* '''Tracking Clean Energy Progress'''
* '''Country Reviews'''

== Cáineadh 
=== Bias against renewable energy 
[[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]]

'' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.&lt;ref name=Creutzig2017 /&gt;&lt;ref name=Hoekstra2017 /&gt;&lt;ref name=Mertens /&gt;

=== Accuracy of forecasting 
'' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. &lt;ref name=guardian2 /&gt;

=== Restricting access to data 
'' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, &quot;[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it&quot;.&lt;ref name=ambrose-2021 /&gt;&lt;ref name=ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=schaefer-2021 /&gt;  The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that &quot;countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding&quot;.&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;

'' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.&lt;ref name=Ritchie2024 /&gt;

'' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.&lt;ref name=ieadataset /&gt;

== Féach freisin 
* [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=UIA&gt;{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Latvia&gt;{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:4&gt;{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian2&quot;&gt;{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Creutzig2017&gt;[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hoekstra2017&gt;Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mertens&gt;Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ambrose-2021&gt;{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ritchie-2021&gt;{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=schaefer-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Ritchie2024&gt;{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ieadataset&gt;{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:6&gt;{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol}}

== Sceitheadh carbóin ==


Tarlaíonn '''sceitheadh carbóin''' nuair a mhéadaíonn [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] i dtír amháin mar thoradh laghdú astaíochtaí i dtír eile atá beartais [[maolú an athraithe aeráide|mhaolaithe]] níos déine aici.&lt;ref name=Cala2014 /&gt;&lt;ref name=Naegele2017 /&gt;

Is féidir sceitheadh carbóin a shainmhíniú mar &quot;an méadú in astaíochtaí [[dé-ocsaíd charbóin|CO&lt;&gt;sub2&lt;/sub&gt;]] lasmuigh de thíortha a bhfuil gníomh maolaithe i bhfeidhm acu, roinnte leis laghdú in astaíochtaí sa tír úd.&quot;&lt;ref name=barker /&gt;

'' There is no consensus over the magnitude of long-term leakage effects.&lt;ref name=goldemberg /&gt;

Is [[éifeacht iarmhartach]] de shaghas éigin é sceitheadh carbóin.  D'fhéadfwdh na héifeacht seo a bheith dearfach nó diúltach.&lt;ref name=ipccglossary /&gt; for example, emission reductions policy might lead to technological developments that aid reductions outside of the policy area.

'' Carbon leakage may occur for a number of reasons: if the climate policies of a country raise local costs, then another country with more relaxed policies may have a trading advantage.  In the case of transboundary economic activities such as maritime transport, carbon leakage can take various forms.  for example, ships may call at intermediate ports to circumvent climate regulations or increase their sailing speed outside regulated zones, resulting in higher overall emissions.&lt;ref name=Kotzampasakis2025 /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Cala2014&gt;{{citation | title=Emissions Loophole Stays Open in E.U. | url=https://www.nytimes.com/2014/11/19/business/energy-environment/emissions-loophole-stays-open-in-eu.html | access-date=1 April 2015 | author=Andrés Cala | work=The New York Times | date=18 November 2014}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Naegele2017&gt;{{Cite journal | last=Naegele | first=Helene | last2=Zaklan | first2=Aleksandar | date=2017 | title=Does the EU ETS Cause Carbon Leakage in European Manufacturing? | journal=SSRN Electronic Journal | doi=10.2139/ssrn.3050323 | issn=1556-5068 | hdl=10419/171309 | hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ipccglossary&gt;{{citation | author=IPCC | title=Glossary A-D. In (section): Annex I. In (book): Climate Change 2007: Mitigation. Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change | url=https://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-annex1.pdf | year=2007 | editor=B. Metz | publisher=Cambridge University Press, Cambridge, U.K., and New York, N.Y., U.S.A. | access-date=2010-04-18 | display-editors=etal | archive-date=2018-08-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180820143749/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-annex1.pdf}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=barker&gt;{{citation | author=Barker, T. | title=11.7.2 Carbon leakage. In (book chapter): Mitigation from a cross-sectoral perspective. In (book): Climate Change 2007: Mitigation. Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change | url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/ch11s11-7-2.html | year=2007 | editor=B. Metz | archive-url=https://web.archive.org/web/20100503032254/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/ch11s11-7-2.html | publisher=Print version: Cambridge University Press, Cambridge, U.K., and New York, N.Y., U.S.A.. This version: IPCC website | display-authors=etal | archive-date=2010-05-03 | access-date=2010-04-05 | display-editors=etal}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=goldemberg&gt;{{cite book | author=Goldemberg, J. | url=https://archive.org/details/climatechange1990000unse_h1m9/page/27 | title=Introduction: scope of the assessment. In: Climate Change 1995: Economic and Social Dimensions of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Second Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change | date=1996 | publisher=[[Cambridge University Press]], Cambridge, U.K., and New York, N.Y., U.S.A.. PDF version: IPCC website | isbn=978-0-521-56854-8 | editor=J.P. Bruce. | pages=[https://archive.org/details/climatechange1990000unse_h1m9/page/27 27–28] | format=PDF | display-authors=etal | display-editors=etal}}&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=Kotzampasakis2025&gt;{{cite journal | last=Kotzampasakis | first=Manolis | last2=Wooley | first2=David R. | date=2025-11-03 | title=Mitigating carbon leakage in maritime transport | journal=WMU Journal of Maritime Affairs | language=en | doi=10.1007/s13437-025-00390-9 | issn=1654-1642 | doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>iipx9bbp16o68k3610sg3j71mcwu3f9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gabriel Beranger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120327</id>
    <revision>
      <id>1332620</id>
      <parentid>1275602</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59344-66</username>
        <id>78680</id>
      </contributor>
      <origin>1332620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4810" sha1="ervemjg57cpreco1w8p9abqj27rogpt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba ealaíontóir Ollannach é '''Gabriel Beranger''' (1725–1817), a raibh cáil air as a shaothair a thaispeánann seandachtaí Éireannacha.

== Saol ==
Rugadh Beranger i [[Rotterdam]] ar an 9 Márta 1725, mar mhac le Henry Beranger agus Marie le Duc/Anne Marie Leduc.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://rotterdam.digitalestamboom.nl/|title=He was baptized two days later in the Walloon church|access-date=8 May 2016|archive-url=https://archive.today/20140423211953/http://rotterdam.digitalestamboom.nl/|archive-date=23 April 2014}}&lt;/ref&gt; Ba de bhunadh [[Úgónaigh|Húgónach]] iad a thuismitheoirí araon, a phós i Rotterdam sa bhliain 1713. Sa bhliain 1760, chuaigh Beranger go [[Éire|hÉirinn]] chun bheith i gcuideachta bhaill teaghlaigh ann. 

D’oscail Beranger CLólann agus stóras ealaíontóra ag 5 Sráid Mhór Sheoirse Theas, [[Baile Átha Cliath]], agus lean sé gairm an ealaíontóra. Ba iad [[Charles Vallancey]] agus William Conyngham a phátrúin agus fuair siad post rialtais dó in oifig státchiste Bhaile Átha Cliath. 

[[Íomhá:Archbishop's Palace, Dublin (1765).png|mion|[[Pálás Naomh Sepulchre]] i léaráid le Gabriel Beranger (1765)]]

Níos déanaí ina shaol, bhí Beranger neamhspleách ó thaobh airgeadais de, tar éis tabhartais óna dheartháir céile. Fuair sé bás ag aois 91 nó 92, agus cuireadh é i reilig na nFrancach i mBaile Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt;

Sa bhliain 2023, ainmníodh Teach Beranger in ómós don ealaíontóir ar bhloc árasán i gceantar [[Cluain Sceach|Chluain Sceach]] i ndeisceart Chontae Bhaile Átha Cliath in aice le Caisleán Roebuck.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.irishtimes.com/property/residential/2023/06/08/contemporary-clonskeagh-apartments-from-400000/|title=New Clonskeagh apartments from €400,000 with green credentials and younger buyer appeal|language=en|work=The Irish Times|access-date=23 June 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://berangerhouse.ie/|title=Beranger House - Roebuck Road, Clonskeagh, Dublin 14|work=Beranger House|access-date=23 June 2023}}&lt;/ref&gt;

== Saothair ==
[[Íomhá:Rathfarnham_Castle,_1774.jpeg|mion|[[Caisleán Ráth Fearnáin]] (1774), pictiúr uiscedhatha le [[Gabriel Beranger]]]]
Tharraing Beranger seandachtaí Bhaile Átha Cliath agus a chomharsanacht, agus ina dhiaidh sin, leis an ealaíontóir Francach Angelo Bigari, sceitseáil sé turais trí [[Cúige Laighean|Laighean]], [[Cúige Chonnacht|Connacht]], agus [[Cúige Uladh|Uladh]]. Tá cur síos ar na háiteanna agus na daoine ar thug sé cuairt orthu ag gabháil le go leor dá líníochtaí. D'aistrigh sé a líníochtaí agus a thuairiscí chuig imleabhair lámhscríbhinne a bhí beartaithe lena bhfoilsiú, agus coimeádadh an chuid is mó díobh i mBaile Átha Cliath, in [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] agus in áiteanna eile. Léiríonn na líníochtaí cuma fhoirgnimh ársa agus leachtanna cloiche a chuaigh in olcas nó a scriosadh ina dhiaidh sin. Bhain [[George Petrie]] úsáid as na líníochtaí seo chun a leabhar ar chloigthithe na hÉireann a mhaisiú.&lt;ref name=&quot;DNB&quot;&gt;{{Cite DNB|wstitle=Beranger, Gabriel|volume=4}}&lt;cite class=&quot;citation encyclopaedia cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFStephen1885&quot;&gt;[[Leslie Stephen|Stephen, Leslie]], ed. (1885). &lt;span class=&quot;cs1-ws-icon&quot; title=&quot;s:Dictionary of National Biography, 1885-1900/Beranger, Gabriel&quot;&gt;[[wikisource:Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Beranger,_Gabriel|&quot;Beranger, Gabriel&quot;&amp;nbsp;]]&lt;/span&gt;. ''[[Foclóir Beathaisnéis Náisiúnta|Dictionary of National Biography]]''. Vol.&amp;nbsp;4. London: Smith, Elder &amp; Co.&lt;/cite&gt;&lt;span data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* William Robert Wilde, ''[https://books.google.com/books?id=-RxUAAAAYAAJ Cuimhní cinn Gabriel Beranger: Agus a shaothair i gcúis na hEalaíne agus na Seaniarsmaí Éireannacha, ó 1760 go 1780]'' (1880)
* [https://digital.ucd.ie/view/ivrla:2618 Uiscedhathanna Beranger i Leabharlann Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Bailiúchán Leabharlann Dhigiteach UCD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241213190511/https://digital.ucd.ie/view/ivrla:2618 |date=2024-12-13 }}

== Nótaí ==
*

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Beranger, Gabriel}}
[[Catagóir:Básanna i 1817]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1725]]
[[Catagóir:Péintéirí Ollannacha ón 18ú haois]]
[[Catagóir:Ealaíontóirí na hÍsiltíre san 18ú haois]]
[[Catagóir:Péintéirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Péintéirí Ollannacha]]
[[Catagóir:Péintéirí Éireannacha ón 18ú haois]]
[[Catagóir:Ealaíontóirí Éireannacha ón 18ú haois]]
[[Catagóir:Péintéirí fireanna na hÉireann]]
[[Catagóir:Uiscedhathadóirí na hÍsiltíre]]
[[Catagóir:Péintéirí ó Rotterdam]]
[[Catagóir:Dúitsigh de shliocht Francach]]</text>
      <sha1>ervemjg57cpreco1w8p9abqj27rogpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padaí de Cléir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120789</id>
    <revision>
      <id>1332623</id>
      <parentid>1301724</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eomurchadha</username>
        <id>4240</id>
      </contributor>
      <origin>1332623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1456" sha1="6g3uuitw4l0gnpyl0tgxseexsj9a0sf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is file é '''[[Padaí de Cléir]]''' a bhain an chéad áit i [[Slam Filíochta Liú Lúnasa]] 2025.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Roibeard Mac Maoláin]]|date=27 Lúnasa 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/an-focal-deiridh-ag-padai-ag-slam-filiochta-2025/a1294734951.html|title=An focal deiridh ag Padaí ag Slam Filíochta 2025|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 4}}&lt;/ref&gt;

Bíonn sé ag scríobh i nGaeilge go príomha toisc go mbíonn níos mó spraoi ag baint leis sin dar leis. Bhí sé ina chónaí i [[Londain]] ar feadh tamall de bhlianta sular chuir sé faoi i m[[Béal Feirste]]. Bhí Gaeilge maith go leor aige roimhe sin, ach is ó shin i leith atá sé ar a chompord léi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c62w4n47n3no|teideal=Slam Filíochta: West Belfast slam inspires Irish language poets|dáta=2025-08-30|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-09-03}}&lt;/ref&gt;

Bhuaigh sé an comórtas [[Slam Filíochta Liú Lúnasa]] sa bhliain 2025, agus i ndiaidh dó teacht sa darna háit roimhe sin. Is é an príomhscríbhneoir amhrán é sa bhanna ceoil [[TART]]. Múinteoir eolaíochta é mar ghairm beatha.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cleir, Padai de}}
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:Filíocht ó bhéal i nGaeilge]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]

{{síol-beath-ie}}</text>
      <sha1>6g3uuitw4l0gnpyl0tgxseexsj9a0sf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120955</id>
    <revision>
      <id>1332564</id>
      <parentid>1288986</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge; aimsir chaite; buaiteoir (an Bhulgáir); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6224" sha1="atx5be23app8htijuasqgzurj7zkfqe" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Reáchtáladh '''Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2026'''&lt;ref&gt;[[An Béarla|Béarla]]: Eurovision Song Contest 2026&lt;/ref&gt; idir 12 agus 16 Bealtaine 2026 i Vín na hOstaire,  an 69ú heagrán bliantúil de [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eurovision.tv/event/vienna-2026|teideal=Vienna 2026|language=en|work=eurovision.tv|dátarochtana=2025-09-15}}&lt;/ref&gt;  In 2025, bhí an lámh in uachtar ag an Ostair, le ''Wasted Love'' de chuid JJ.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Wasted Love (JJ song)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wasted_Love_(JJ_song)|journal=Wikipedia|date=2025-05-22|language=en|author=JJ / Johannes &quot;JJ&quot; Pietsch}}&lt;/ref&gt; Bhuaigh an Bhulgáir an comórtas den chéad uair, leis an amhrán ''Bangaranga'' de chuid Dara; bhuaigh sé vóta an ghiúiré agus vóta an phobail araon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eurovision Song Contest 2026|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2026|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Yuval_Raphael_at_ESC2025_for_Israel_9.jpg|clé|mion|220px|[[Yuval Raphael]], 2025 i mBasel;  chuir sí a náisiúnachas chun cinn]][[Íomhá:JJ_Pietsch_EiC_2025.jpg|clé|mion|293x293px|2025:  Johannes &quot;JJ&quot; Pietsch]]

== Baghcat in 2026 ==
Ar an 4 Nollaig 2025, chinn RTÉ agus craoltóirí sa Spáinn, sa tSlóivéin, san Íoslainn agus san Ísiltír baghcat a dhéanamh ar an gcomórtas,  tar éis d'Aontas Craoltóireachta na hEorpa cead a thabhairt d'Iosrael páirt a ghlacadh ann&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=RTE le baghcat a dhéanamh ar Eoraifís 2026|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1204/1547220-eoraifis-2026-cinneadh-le-deanamh-faoi-rannphairtiocht-iosrael/|date=2025-12-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; (agus bhí craoltóirí sa Bheilg, sa tSualainn agus san Fhionlainn ag breathnú ar an gceist).    Ní raibh aon iarrthóir ag Éirinn sa chomórtas agus níor craoladh é ar RTÉ.

Dúirt RTÉ ag an am nach mbeadh sé ceart ná cóir ag an eagraíocht páirt a ghlacadh sa chomórtas in éineacht le hIosrael i bhfianaise an oiread daoine a bheith á marú ag na hIosraelaigh in Gaza, idir shibhialtaigh agus iriseoirí, gan trácht ar an ngéarchéim dhaonnúil atá sa limistéar Palaistíneach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza}}

Chaith Aontas Craoltóireachta na hEorpa vóta ar an gceist ar an 4 Nollaig 2025. Dúirt Ard-Stiúrthóir ORF (An Ostair) Roland Weissmann go raibh sé ar theann a dhíchill ag iarraidh cur ina luí ar gach tír díobh páirt a ghlacadh sa chomórtas. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Plé á lorg leis an EBU faoi rannpháirtíocht Iosrael san Eoraifís|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0507/1511595-ple-a-lorg-leis-an-ebu-faoi-rannphairtiocht-iosrael-san-eoraifis/|date=2025-05-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eoraifís: An Ostair ag achainí ar gach tír páirt a ghlacadh ann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1118/1544644-eoraifis-an-ostair-ag-achaini-ar-gach-tir-pairt-a-ghlacadh-ann/|date=2025-11-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Craoltóir poiblí na Ísiltíre le tarraingt as an Eoraifís|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0912/1533154-craoltoir-poibli-na-isiltire-le-tarraingt-as-an-eoraifis/|date=2025-09-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Plé níos leithne&quot; maidir le rannpháirtíocht Iosrael san Eoraifís|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0509/1512057-ple-nios-leithne-maidir-le-rannphairtiocht-iosrael-san-eoraifis/|date=2025-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

=== Cúlra ===
Sa bhliain 2025, tháinig clú ar  [[Yuval Raphael]]  le linn [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2025|Chomórtais Amhránaíochta na hEoraifíse 2025]].  Rinne sí éacht, tháinig sí sa dara áit, ach chuir an t-amhránaí a náisiúnachas chun cinn le linn an chomórtais.   Mhaígh craoltóirí náisiúnta áirithe gur earcaigh’ Iosrael teileavótóirí agus gurbh é sin ba chúis le vóta pobail chomh mór millteach sin ag an tír.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/ckg77pxj2mno|teideal=Eurovision: Israel's result prompts questions over voting|dáta=2025-05-21|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-05-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/eurovision/eurovision-israel-voting-system-rigged-public-vote-b2754264.html|teideal=Eurovision accused of ‘encouraging manipulation’ after Israel’s near-win|dáta=2025-05-20|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2025-05-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/05/19/eurovision-rigged-israel-televoting-yuval-raphael-rtve-vrt/|teideal=Eurovision ‘rigged’ in favour of Israel|údar=India McTaggart|dáta=2025-05-19|language=en-GB|work=The Telegraph|dátarochtana=2025-05-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.middleeasteye.net/trending/eurovision-2025-israel-success-sparks-backlash-and-suspicion-voting-manipulation|teideal=Eurovision 2025: Israel's success sparks backlash and suspicion of voting manipulation|language=en|work=Middle East Eye|dátarochtana=2025-05-22}}&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza}}Thug muintir na hÉireann an vóta is airde, 12, ar son Iosrael in 2025, creid nó ná creid. Bhí amhras caite ag craoltóirí san Eoraip ar dhlisteanacht na vótála sa Chomórtas agus é á líomhain go raibh Iosrael ag caitheamh líon mór vótaí bréige ar a son féin.

Ar an 4 Nollaig 2025, glacadh  le leasuithe a rinneadh ar an gcóras vótála. Ach níl sé soiléir cé chomh slán ó mhí-ionramháil agus atá an córas úr.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2025]]
* [[Cogadh Iosrael-Gaza]]  agus [[Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse}}


[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Vín]]
[[Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]]
[[Catagóir:Stair na hOstaire]]</text>
      <sha1>atx5be23app8htijuasqgzurj7zkfqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122230</id>
    <revision>
      <id>1332515</id>
      <parentid>1296298</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27978" sha1="ojvn02876ioyz9pfpxmo95oxtaj5rih" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Bliain}}

Is bliain choitianta í an bhliain '''2026''' ([[Uimhir Rómhánach|MMXXVI]]).

[[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 20.jpg|mion|220px|Tarracóirí agus trucailí ar [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill]], Baile Átha Cliath, le linn [[Aighneas an bhreosla 2026|na n-agóidí faoi phraghas an bhreosla]], 10 Aibreán 2026. Bhí praghas an bhreosla ag ardú go mór de bharr an chogaidh sa Mheánoirthear, agus Caolas Hormuz dúnta.]]

== Cúrsaí reatha ==
* [[Aimsir na bliana 2026]]
* Básanna: [[Básanna sa bhliain 2026]]; [[:Catagóir:Básanna in 2026|an liosta iomlán]]

=== Samhain ===
* 3 Samhain — [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2026|Toghcháin lár téarma na Stát Aontaithe]]: bhain an [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Daonlathach]] tromlach amach i dTeach na nIonadaithe agus sa Seanad araon.

'''Básanna:'''
* 1 Samhain — [[Ciara Mageean]], reathaí
* 1 Samhain — [[Gerry Collins]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Deireadh Fómhair ===
* 28 Deireadh Fómhair — [[Tubaiste traenach Toledo 2026|Bhuail dhá thraein ardluais faoina chéile]] in Los Yébenes, i gcúige Toledo na Spáinne; maraíodh 69 duine.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026|teideal=2026|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 27–28 Deireadh Fómhair — [[Éalú Flávio Bolsonaro ó cheartas, 2026|D'éalaigh Flávio Bolsonaro]], an t-iarrthóir a chaill an toghchán uachtaránachta, as an mBrasaíl go Miami, cé gur chuir an Chúirt Uachtarach cosc air an tír a fhágáil.
* 27 Deireadh Fómhair — [[Olltoghchán Iosrael 2026|Olltoghchán Iosrael]]: chaill comhrialtas [[Benjamin Netanyahu]] a thromlach sa Knesset, ach níor bhain an freasúra tromlach amach ach an oiread.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 25 Deireadh Fómhair — [[Olltoghchán na Brasaíle, 2026|Olltoghchán na Brasaíle]]: atoghadh [[Luiz Inácio Lula da Silva]] ina Uachtarán sa dara babhta, nuair a bhuaigh sé ar Flávio Bolsonaro, mac le [[Jair Bolsonaro]].&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 19 Deireadh Fómhair — [[Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026|Reifreann in Alberta]]: vótáil 74.9% de na vótálaithe ar son fanacht i gCeanada, seachas tús a chur le próiseas chun an cúige a scaradh ó Cheanada.

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Marta Shahbazi]], bitheolaí móilíneach Spáinneach, i dtubaiste traenach Toledo
* 26 Deireadh Fómhair — [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir, cumadóir agus oide
* 23 Deireadh Fómhair — [[Donal Lunny]], ceoltóir agus léiritheoir
* 21 Deireadh Fómhair — [[Seán de Fréine]], scríbhneoir agus scoláire
* 21 Deireadh Fómhair — [[Tom Skerritt]], aisteoir Meiriceánach
* 10 Deireadh Fómhair — [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail agus cumadóir amhrán

=== Meán Fómhair ===
* 11 Meán Fómhair — [[Coimhlint idir na Houthi agus an Araib Shádach 2026|Ghabh na Houthi smacht ar Chaolas Bab-el-Mandab]], ag béal na Mara Rua; an lá roimhe sin, b'éigean don Araib Shádach príomhphíblíne ola a dhúnadh tar éis ionsaithe drón ón Iaráic.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nios-mo-eiginnteachta-ar-leithinis-na-haraibe-na-riamh/|teideal=Níos mó éiginnteachta ar Leithinis na hAraibe ná riamh|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=2026-09-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;

'''Básanna:'''
* 30 Meán Fómhair — [[Margaret Hamilton]], eolaí ríomhaireachta Meiriceánach (bogearraí Apollo)

=== Lúnasa ===
* 26 Lúnasa — [[Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026|Maidhm thuile]] ar an teorainn idir Neipeal agus an Tibéid: maraíodh breis is 1,400 duine, agus bhí na mílte eile ar iarraidh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7 Lúnasa — Shínigh an Araib Shádach, an Tuirc agus an Phacastáin [[Comhaontú Mheice i leith na Comhchosanta|comhaontú comhchosanta]] i Meice.

'''Básanna:'''
* 28 Lúnasa — [[Harald V na hIorua|Harald V]], Rí na hIorua
* 27 Lúnasa — [[Ratko Mladich|Ratko Mladić]], ginearál Seirbiach ón mBoisnia a ciontaíodh i gcinedhíothú
* 26 Lúnasa — [[Peter Cullen]], aisteoir gutha Ceanadach
* 25 Lúnasa — [[Dolly Parton]], amhránaí agus cumadóir amhrán Meiriceánach
* 16 Lúnasa — [[Hayden Panettiere]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 10 Lúnasa — [[James McHugh]], peileadóir (Dún na nGall), i dtimpiste bhóthair
* 4 Lúnasa — [[Liam Ó Néill]], Uachtarán Chumann Lúthchleas Gael 2012–2015
* 4 Lúnasa — [[Michael Conaghan]], polaiteoir (Páirtí an Lucht Oibre)
* 3 Lúnasa — [[Jimmy Cricket]], fuirseoir

=== Iúil ===
* 22 Iúil — [[Falscaithe sa bhFrainc, 2026|Falscaithe sa Fhrainc]]: dódh thart ar 42,000 heicteár i réigiún Gironde, gar do Bordeaux, agus aslonnaíodh os cionn 220,000 duine.
* 20 Iúil — Ceapadh [[Andy Burnham]] ina Phríomh-Aire ar an Ríocht Aontaithe, tar éis do [[Keir Starmer]] éirí as.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* Iúil — Bhí mí Iúil ar an dara mí Iúil ba theo a taifeadadh in Éirinn ón mbliain 1900, agus níor thit ach 16 milliméadar báistí ([[Aimsir na bliana 2026]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/met-eireann-mi-iuil-seo-an-triu-mi-ba-theo-o-1900/|teideal=MET ÉIREANN: Mí Iúil seo an tríú mí ba theo ó 1900|dáta=2026-08-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 29 Iúil — [[Glen Hansard]], ceoltóir agus amhránaí, i dtimpiste ghluaisrothair
* 25 Iúil — [[Bill Oddie]], fuirseoir agus éaneolaí Sasanach
* 23 Iúil — [[Annie Courtney]], polaiteoir (PSDLO)
* 16 Iúil — [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir
* 11 Iúil — [[Lindsey Graham]], seanadóir Meiriceánach
* 11 Iúil — [[Dermot Murnaghan]], craoltóir
* 8 Iúil — [[Bonnie Tyler]], amhránaí Breatnach
* 8 Iúil — [[Ann Widdecombe]], polaiteoir Sasanach

=== Meitheamh ===
* 24 Meitheamh — [[Crith talún Veiniséala 2026|Dhá mhórchrith talún]], de mhéid 7.2 agus 7.5, i Veiniséala: maraíodh 6,500 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 18 Meitheamh — Bhuaigh [[Andy Burnham]] [[Fothoghchán Makerfield 2026|fothoghchán Makerfield]], rud a thug deis dó dúshlán a thabhairt do Keir Starmer ar cheannaireacht [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]].
* 11 Meitheamh – 19 Iúil — [[Corn FIFA an Domhain 2026]] i gCeanada, i Meicsiceo agus sna Stáit Aontaithe, an chéad uair a raibh 48 foireann san iomaíocht. Bhuaigh an Spáinn 1–0 ar an Airgintín sa chluiche ceannais, san am breise.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 9 Meitheamh — Bhris [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2026|círéibeacha ciníocha]] amach i mBéal Feirste tar éis ionsaí scine an oíche roimhe sin; leath siad ar fud Thuaisceart Éireann, agus dódh tithe, gnólachtaí agus feithiclí.
* 6 Meitheamh — Diúltaíodh cead isteach sna Stáit Aontaithe don réiteoir Somálach [[Omar Abdulkadir Artan]], a bhí roghnaithe do Chorn an Domhain, nuair a tháinig sé i dtír in Miami.

'''Básanna:'''
* 30 Meitheamh — [[David Andrews]], polaiteoir (Fianna Fáil)
* 18 Meitheamh — [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis, sa phríosún
* 9 Meitheamh — [[Ciarán Ó Lionaird|Ciarán Ó Lionáird]], reathaí Oilimpeach
* 5 Meitheamh — [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir (Corcaigh)

=== Bealtaine ===
* 22 Bealtaine — Dhá fhothoghchán Dála: bhuaigh Daniel Ennis (na Daonlathaithe Sóisialta) [[Fothoghchán Bhaile Átha Cliath Láir 2026|i mBaile Átha Cliath Láir]], agus [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]] (Fine Gael) [[Fothoghchán Ghaillimh Thiar, 2026|i nGaillimh Thiar]].
* 13–15 Bealtaine — [[Cuairt Stáit Donald Trump chuig an tSín 2026|Cuairt stáit ag Donald Trump ar an tSín]]: phléigh sé an trádáil, an Iaráin agus an Téaváin le [[Xi Jinping]] i mBéising.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump i mBéising faoi choinne cruinniú mullaigh le Xi|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0513/1573155-trump-i-mbeising-faoi-choinne-cruinniu-mullaigh-le-xi/|date=2026-05-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 12–16 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2026]] i Vín: níor ghlac Éire páirt ann, mar go ndearna RTÉ agus craoltóirí eile baghcat air toisc go raibh Iosrael páirteach. Bhuaigh an Bhulgáir den chéad uair riamh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7 Bealtaine — [[Toghcháin áitiúla na Breataine, 2026|Toghcháin áitiúla i Sasana]]: chaill Páirtí an Lucht Oibre breis is míle comhairleoir, agus ba é [[Reform UK]] an páirtí ba mhó sna comhairlí áitiúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Reform UK chun cinn sa Bhreatain,An Lucht Oibre ag fulaingt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0508/1572351-reform-uk-chun-cinn-sa-bhreatain-an-lucht-oibre-ag-fulaingt/|date=2026-05-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 31 Bealtaine — [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh
* 17 Bealtaine — [[Totó la Momposina]], amhránaí Colómach
* 6 Bealtaine — [[Ted Turner]], fear gnó Meiriceánach a bhunaigh CNN
* 2 Bealtaine — [[Colin Williams]], sochtheangeolaí Breatnach
* 2 Bealtaine — [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse (''[[Bosco]]'')

=== Aibreán ===
* 25 Aibreán — [[Lámhach Comhfhreagraithe an Tí Bháin 2026|Scaoileadh urchair]] in óstán Hilton in Washington, áit a raibh Donald Trump agus baill dá rialtas ag dinnéar bliantúil le hiriseoirí an Tí Bháin; tugadh amach slán iad, agus gabhadh an gunnadóir.
* 22 Aibreán — Shínigh an tUachtarán, [[Catherine Connolly]], [[Acht um Chosaint Idirnáisiúnta|an Bille um Chosaint Idirnáisiúnta, 2026]], ina dhlí: ainmnítear tíortha sábháilte ann, agus tugtar dlí na hÉireann i gcomhréir le [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|comhaontú imirce agus tearmainn an Aontais Eorpaigh]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/6/|teideal=An Bille um Chosaint Idirnáisiúnta, 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 14 Aibreán — Bhuaigh an Rialtas rún muiníne sa Dáil faoi [[Aighneas an bhreosla 2026|na hagóidí breosla]]; d'éirigh [[Michael Healy-Rae]] as mar Aire Stáit.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/run-muinine-faoi-na-hagoidi-breosla-buaite-ag-an-rialtas-ach-michael-healy-rae-ag-eiri-as-mar-aire-stait/|teideal=Rún muiníne faoi na hagóidí breosla buaite ag an Rialtas ach Michael Healy-Rae ag éirí as mar Aire Stáit|dáta=2026-04-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 12 Aibreán — [[Olltoghchán na hUngáire 2026|Olltoghchán na hUngáire]]: bhuaigh páirtí Tisza, faoi stiúir Péter Magyar, tromlach dhá thrian, agus cuireadh deireadh le 16 bliana de rialtas [[Viktor Orbán]].&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 12 Aibreán — Cháin Donald Trump an [[Pápa Leon XIV]], a dhiúltaigh tacú leis an [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|gcogadh san Iaráin]].
* 8 Aibreán — Mharaigh aerionsaithe Iosrael breis is 300 duine sa Liobáin, in ainneoin an tsosa cogaidh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7–14 Aibreán — [[Aighneas an bhreosla 2026|Agóidí faoi phraghas an bhreosla]] ar fud na hÉireann: chuir tiománaithe trucailí, feirmeoirí agus oibrithe eile bac ar bhóithre, ar chalafoirt agus ar scaglann an Gheata Bháin, agus ní raibh breosla ar fáil i gcuid mhór stáisiún peitril. D'fhógair an Rialtas pacáiste €505 milliún ar an 12 Aibreán.
* 7 Aibreán — D'fhógair Donald Trump [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|sos cogaidh]] coicíse idir na Stáit Aontaithe agus an Iaráin, tar éis 40 lá troda.
* 1–10 Aibreán — [[Artemis II]]: d'eitil ceathrar spásairí timpeall na gealaí, an chéad uair ó 1972, agus thaistil siad níos faide ón Domhan ná aon duine riamh roimhe sin (406,771 ciliméadar).&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 1 Aibreán — D'fhoilsigh an Chomhairle Chomhairleach ar an Athrú Aeráide tuarascáil inar cáineadh an fhaillí a rinne rialtas i ndiaidh rialtais ([[Athrú aeráide in 2026]]).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Praiseach&quot; ó neamart Rialtas cáinte ag Ceannasaí Athrú Aeráide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566232-praiseach-neamart-rialtas-cainte-ag-ceannasai-athru-aeraide/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Aibreán — Seoladh [[Cogar (ardán sóisialta)|Cogar]], ardán sóisialta agus aip do phobal na Gaeilge.
* Aibreán — [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026|Ráig den hantaivíreas]] ar an long chrúsála MV ''Hondius'' san Atlantach: fuair triúr bás.

'''Básanna:'''
* 19 Aibreán — [[Desmond Morris]], míoleolaí agus craoltóir Sasanach
* 13 Aibreán — [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]] (Moya Brennan), amhránaí (Clannad)
* 6 Aibreán — [[Gabriel Rosenstock]], file agus aistritheoir

=== Márta ===
* 26 Márta — Chaill [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|foireann sacair na hÉireann]] ar Phoblacht na Seice i bPrág, i gcomórtas ciceanna éirice, agus níor cháiligh sí do [[Corn FIFA an Domhain 2026|Chorn an Domhain]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oiche-bhronach-i-bprag-gaisce-stairiuil-gan-tabhacht-easpa-roghanna-agus-fanacht-fada-roimh-an-gcead-chluiche-mor-eile/|teideal=Oíche bhrónach i bPrág, gaisce stairiúil gan tábhacht, easpa roghanna agus fanacht fada roimh an gcéad chluiche mór eile|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 17 Márta — Feallmharaíodh Ali Larijani, ceannasaí slándála na hIaráine, in aerionsaí de chuid Iosrael.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 15 Márta — [[Gradaim Oscar, 2026|Gradaim Oscar]]: ba í [[Jessie Buckley]] an chéad Éireannach a bhuaigh an gradam don bhan-aisteoir is fearr, as a ról in ''Hamnet''; bhuaigh ''One Battle After Another'' sé ghradam, an scannán is fearr ina measc.
* 14 Márta — Bhuaigh an Fhrainc [[Comórtas na Sé Náisiún 2026|Comórtas na Sé Náisiún]] den dara bliain as a chéile; bhuaigh Éire an Choróin Thriarach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Six_Nations_Championship|teideal=2026 Six Nations Championship|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — Seoladh ''[[An Dearcán]]'', iris liteartha Ghaeilge, in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.
* 8 Márta — Ceapadh [[Mojtaba Khamenei]] ina Ardcheannaire ar an Iaráin, i gcomharbacht ar a athair.
* 4 Márta — Chuir fomhuireán de chuid na Stát Aontaithe an long chogaidh Iaránach [[Ionsaí ar an IRIS Dena|IRIS ''Dena'']] go tóin poill san Aigéan Indiach, amach ó chósta Shrí Lanca; maraíodh breis is 100 mairnéalach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sinking_of_IRIS_Dena|teideal=Sinking of IRIS Dena|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* Márta — Eisíodh ''[[Báite]]'', scannán Gaeilge de chuid Cine4, sna pictiúrlanna le linn Sheachtain na Gaeilge.

'''Básanna:'''
* 31 Márta — [[Rory O'Hanlon]], polaiteoir (Fianna Fáil), Ceann Comhairle 2002–2007
* 21 Márta — [[Michael Lyster]], craoltóir spóirt
* 20 Márta — [[Robert Mueller]], stiúrthóir an FBI 2001–2013
* 19 Márta — [[Chuck Norris]], aisteoir agus saineolaí ealaíon comhraic
* 16 Márta — [[Dolores Keane]], amhránaí
* 14 Márta — [[Jürgen Habermas]], fealsamh Gearmánach
* 11 Márta — [[Ronnie Delany]], reathaí, curadh Oilimpeach 1956
* 5 Márta — [[Eigra Lewis Roberts]], scríbhneoir Breatnaise

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|D'ionsaigh Iosrael agus na Stáit Aontaithe an Iaráin]]: maraíodh an tArdcheannaire, [[Ali Khamenei]], agus go leor ceannairí eile. Rinne an Iaráin ionsaithe díoltais ar Iosrael agus ar thíortha na Murascaille, agus dhún sí [[Caolas Hormuz]].
* 28 Feabhra — [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Bhuail diúracán Meiriceánach bunscoil cailíní]] in Minab: maraíodh 156 duine, 120 páiste scoile ina measc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Minab_school_attack|teideal=2026 Minab school attack|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 26 Feabhra — D'fhógair an Phacastáin &quot;cogadh oscailte&quot; ar rialtas an Talaban san Afganastáin, tar éis aerionsaithe ón 21 Feabhra ([[Cogadh Pacastáin – Afganastáin 2026]]).&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 10 Feabhra — [[Lámhach Tumbler Ridge, 2026|Lámhach]] i meánscoil agus i dteach in Tumbler Ridge, sa Cholóim Bhriotanach, Ceanada: maraíodh ochtar, agus fuair an gunnadóir bás freisin.
* 6–22 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026]] in Milano agus in Cortina d'Ampezzo, san Iodáil.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 6 Feabhra — Maraíodh 31 duine ar a laghad i mbuamáil fhéinmharfach ar mhosc in Islamabad, sa Phacastáin.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 3 Feabhra — D'éirigh [[Peter Mandelson]] as Teach na dTiarnaí, i bhfianaise na conspóide faoi [[Jeffrey Epstein]].
* 2 Feabhra — D'fhógair [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Ollscoil na Banríona]] go scarfadh sí a naisc le [[George J. Mitchell|George Mitchell]], i bhfianaise na conspóide faoi [[Jeffrey Epstein]].

'''Básanna:'''
* 28 Feabhra — [[Ali Khamenei]], Ardcheannaire na hIaráine 1989–2026, in aerionsaí
* 28 Feabhra — [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir
* 27 Feabhra — [[Colman McCarthy]], iriseoir agus gníomhaí síochána Meiriceánach
* 17 Feabhra — [[Jesse Jackson]], gníomhaí cearta sibhialta Meiriceánach
* 15 Feabhra — [[Robert Duvall]], aisteoir Meiriceánach
* 11 Feabhra — [[Cees Nooteboom]], scríbhneoir Ísiltíreach

=== Eanáir ===
* 31 Eanáir — D'éirigh [[Jon Burrows]], [[Póilíní|iarphóilín]], ina cheannaire ar [[Páirtí Aontachtach Uladh|Aontachtóirí Uladh]].
* 27 Eanáir — D'aontaigh an India agus an tAontas Eorpach [[Comhaontú Saorthrádála idir an tAontas Eorpach agus India|comhaontú saorthrádála]]; sheol Príomh-Aire na hIndia, [[Narendra Modi]], teachtaireacht i nGaeilge ar X ag fáiltiú roimhe.
* 24 Eanáir — [[Dúnmharú Alex Pretti|Maraíodh Alex Pretti]], altra 37 bliain d'aois, in Minneapolis, nuair a scaoil beirt oifigeach teorann de chuid na Stát Aontaithe leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Killing_of_Alex_Pretti|teideal=Killing of Alex Pretti|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 18 Eanáir — [[Tubaiste traenach Adamuz 2026|Tubaiste traenach]] gar do Adamuz, i gcúige Córdoba na Spáinne: d'imigh traein ardluais de na ráillí agus bhuail traein eile í; maraíodh 46 duine.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 8 Eanáir — Dhún údaráis na hIaráine an t-idirlíon le linn [[Agóidí san Iaráin 2026|na n-agóidí ollmhóra]] ar fud na tíre; maraíodh na mílte agóideoir sna laethanta ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7 Eanáir — [[Marú Renee Good|Maraíodh Renee Good]] in Minneapolis nuair a scaoil gníomhaire de chuid ICE léi; thosaigh agóidí ar fud na Stát Aontaithe.
* 1 Eanáir — [[Loscadh Crans-Montana 2026|Maraíodh 41 duine]] i ndóiteán i gclub oíche in Crans-Montana, san Eilvéis.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;

'''Básanna:'''
* 31 Eanáir — [[Joe Mulholland]], léiritheoir teilifíse (''Féach'') agus bunaitheoir Scoil Samhraidh MacGill
* 23 Eanáir — [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], Feisire Eorpach (Fianna Fáil)
* 22 Eanáir — [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí
* 20 Eanáir — [[Rifaat al-Assad]], oifigeach míleata Siriach, uncail Bashar al-Assad
* 16 Eanáir — [[Mickey Brady]], polaiteoir (Sinn Féin)
* 13 Eanáir — [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí (''An Poc ar Buile'')

== Básanna ==
* Na Gaeil a fuair bás in 2026: [[Seán de Fréine]], scríbhneoir; [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir agus oide; [[James McHugh]], peileadóir; [[Joe Mulholland]], léiritheoir teilifíse; [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]], amhránaí; [[Ciarán Ó Lionaird|Ciarán Ó Lionáird]], reathaí; [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí; [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí; [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir; [[Gabriel Rosenstock]], file; [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail; agus [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse
* Na hÉireannaigh: [[David Andrews]], FF; [[Mickey Brady]], SF; [[Gerry Collins]], FF; [[Michael Conaghan]], Páirtí an Lucht Oibre; [[Annie Courtney]], PSDLO; [[Jimmy Cricket]], fuirseoir; [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], FF; [[Ronnie Delany]], lúthchleasaí; [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir; [[Glen Hansard]], ceoltóir; [[Dolores Keane]], amhránaí; [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis; [[Donal Lunny]], ceoltóir; [[Michael Lyster]], craoltóir; [[Ciara Mageean]], lúthchleasaí; [[Rory O'Hanlon]], FF; [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir; [[Liam Ó Néill]], CLG; agus [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh
* Thar lear: an Rí [[Harald V na hIorua|Harald V]] na hIorua; [[Rifaat al-Assad]], oifigeach míleata Siriach; [[Peter Cullen]], aisteoir gutha; [[Robert Duvall]], aisteoir; [[Lindsey Graham]], seanadóir SAM; [[Jürgen Habermas]], fealsamh; [[Margaret Hamilton]], eolaí ríomhaireachta; [[Jesse Jackson]], gníomhaí cearta sibhialta; [[Ali Khamenei]], Ardcheannaire na hIaráine; [[Colman McCarthy]], iriseoir; [[Ratko Mladich|Ratko Mladić]], ginearál a ciontaíodh i gcinedhíothú; [[Desmond Morris]], míoleolaí; [[Robert Mueller]], stiúrthóir an FBI; [[Dermot Murnaghan]], craoltóir; [[Cees Nooteboom]], scríbhneoir; [[Chuck Norris]], aisteoir; [[Bill Oddie]], fuirseoir; [[Hayden Panettiere]], ban-aisteoir; [[Dolly Parton]], amhránaí; [[Eigra Lewis Roberts]], scríbhneoir Breatnaise; [[Marta Shahbazi]], bitheolaí; [[Tom Skerritt]], aisteoir; [[Totó la Momposina]], amhránaí; [[Ted Turner]], fear gnó; [[Bonnie Tyler]], amhránaí; [[Ann Widdecombe]], polaiteoir; agus [[Colin Williams]], sochtheangeolaí

=== Liosta ===
* 1 Samhain — [[Ciara Mageean]], reathaí Éireannach (r. [[1992]])
* 1 Samhain — [[Gerry Collins]], polaiteoir Éireannach (r. [[1938]])
* 28 Deireadh Fómhair — [[Marta Shahbazi]], bitheolaí móilíneach Spáinneach (r. [[1985]])
* 26 Deireadh Fómhair — [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir, cumadóir agus oide Éireannach (r. [[1961]])
* 23 Deireadh Fómhair — [[Donal Lunny]], ceoltóir agus léiritheoir Éireannach (r. [[1947]])
* 21 Deireadh Fómhair — [[Seán de Fréine]], scríbhneoir agus scoláire Éireannach (r. [[1927]])
* 21 Deireadh Fómhair — [[Tom Skerritt]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1933]])
* 10 Deireadh Fómhair — [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail agus cumadóir amhrán Éireannach
* 30 Meán Fómhair — [[Margaret Hamilton]], eolaí ríomhaireachta Meiriceánach (r. [[1936]])
* 28 Lúnasa — [[Harald V na hIorua|Harald V]], Rí na hIorua 1991–2026 (r. [[1937]])
* 27 Lúnasa — [[Ratko Mladich|Ratko Mladić]], ginearál Seirbiach ón mBoisnia (r. [[1942]])
* 26 Lúnasa — [[Peter Cullen]], aisteoir gutha Ceanadach (r. [[1941]])
* 25 Lúnasa — [[Dolly Parton]], amhránaí agus cumadóir amhrán Meiriceánach (r. [[1946]])
* 16 Lúnasa — [[Hayden Panettiere]], ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. [[1989]])
* 10 Lúnasa — [[James McHugh]], peileadóir Éireannach (r. [[1964]])
* 4 Lúnasa — [[Liam Ó Néill]], Uachtarán Chumann Lúthchleas Gael 2012–2015 (r. [[1955]])
* 4 Lúnasa — [[Michael Conaghan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1944]])
* 3 Lúnasa — [[Jimmy Cricket]], fuirseoir Éireannach (r. [[1945]])
* 29 Iúil — [[Glen Hansard]], ceoltóir agus amhránaí Éireannach (r. [[1970]])
* 25 Iúil — [[Bill Oddie]], fuirseoir agus éaneolaí Sasanach (r. [[1941]])
* 23 Iúil — [[Annie Courtney]], polaiteoir Éireannach
* 16 Iúil — [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir Éireannach (r. [[1945]])
* 11 Iúil — [[Lindsey Graham]], seanadóir Meiriceánach (r. [[1955]])
* 11 Iúil — [[Dermot Murnaghan]], craoltóir Sasanach (r. [[1957]])
* 8 Iúil — [[Bonnie Tyler]], amhránaí Breatnach (r. [[1951]])
* 8 Iúil — [[Ann Widdecombe]], polaiteoir Sasanach (r. [[1947]])
* 30 Meitheamh — [[David Andrews]], polaiteoir Éireannach (r. [[1935]])
* 18 Meitheamh — [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis Éireannach
* 9 Meitheamh — [[Ciarán Ó Lionaird|Ciarán Ó Lionáird]], reathaí Éireannach (r. [[1988]])
* 5 Meitheamh — [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir Éireannach (r. [[1945]])
* 31 Bealtaine — [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh, Éireannach a rugadh sa tSlóvaic (r. [[1935]])
* 17 Bealtaine — [[Totó la Momposina]], amhránaí Colómach (r. [[1940]])
* 6 Bealtaine — [[Ted Turner]], fear gnó Meiriceánach (r. [[1938]])
* 2 Bealtaine — [[Colin Williams]], sochtheangeolaí Breatnach (r. [[1950]])
* 2 Bealtaine — [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse Éireannach
* 19 Aibreán — [[Desmond Morris]], míoleolaí agus craoltóir Sasanach (r. [[1928]])
* 13 Aibreán — [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]], amhránaí agus cláirseoir Éireannach (r. [[1952]])
* 6 Aibreán — [[Gabriel Rosenstock]], file agus aistritheoir Éireannach (r. [[1949]])
* 31 Márta — [[Rory O'Hanlon]], polaiteoir Éireannach (r. [[1934]])
* 21 Márta — [[Michael Lyster]], craoltóir Éireannach (r. [[1954]])
* 20 Márta — [[Robert Mueller]], dlíodóir Meiriceánach, stiúrthóir an FBI 2001–2013 (r. [[1944]])
* 19 Márta — [[Chuck Norris]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1940]])
* 16 Márta — [[Dolores Keane]], amhránaí Éireannach (r. [[1953]])
* 14 Márta — [[Jürgen Habermas]], fealsamh Gearmánach (r. [[1929]])
* 11 Márta — [[Ronnie Delany]], lúthchleasaí Éireannach (r. [[1935]])
* 5 Márta — [[Eigra Lewis Roberts]], scríbhneoir Breatnach (r. [[1939]])
* 28 Feabhra — [[Ali Khamenei]], Ardcheannaire na hIaráine 1989–2026 (r. [[1939]])
* 28 Feabhra — [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir Éireannach
* 27 Feabhra — [[Colman McCarthy]], iriseoir Meiriceánach (r. [[1938]])
* 17 Feabhra — [[Jesse Jackson]], gníomhaí cearta sibhialta Meiriceánach (r. [[1941]])
* 15 Feabhra — [[Robert Duvall]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1931]])
* 11 Feabhra — [[Cees Nooteboom]], scríbhneoir Ísiltíreach (r. [[1933]])
* 31 Eanáir — [[Joe Mulholland]], léiritheoir agus feidhmeannach teilifíse Éireannach (r. [[1940]])
* 23 Eanáir — [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], polaiteoir Éireannach (r. [[1964]])
* 22 Eanáir — [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí Éireannach (r. [[1932]])
* 20 Eanáir — [[Rifaat al-Assad]], oifigeach míleata agus polaiteoir Siriach (r. [[1937]])
* 16 Eanáir — [[Mickey Brady]], polaiteoir Éireannach (r. [[1950]])
* 13 Eanáir — [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí Éireannach (r. [[1936]])

[[:Catagóir:Básanna in 2026|Básanna in 2026: an liosta iomlán]]

== Duaiseanna Nobel ==
* [[Duais Nobel na Fisice|Fisic]] — [[Francis Halzen]]
* [[Duais Nobel na Ceimice|Ceimic]] — [[Henri B. Kagan]] agus [[Kensō Soai]]
* [[Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis|Fiseolaíocht nó Leigheas]] — [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] agus [[Georg Nagel]]
* [[Duais Nobel na Litríochta|Litríocht]] — [[Anne Carson]]
* [[Duais Nobel na Síochána|Síocháin]] — [[Navi Pillay]]
* [[Duais Nobel na hEacnamaíochta|Eacnamaíocht]] — [[Robert E. Hall]] agus [[Michael Woodford]]

== Féach freisin ==
* [[Básanna sa bhliain 2026]]
* [[Aimsir na bliana 2026]]
* [[Athrú aeráide in 2026]]
* [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine]]
* [[Corn FIFA an Domhain 2026]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:2026| ]]
[[Catagóir:Blianta]]
[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>ojvn02876ioyz9pfpxmo95oxtaj5rih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332610</id>
      <parentid>1332515</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47728" sha1="igp864utkdx1rd5feq37zboy5jlqzyh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Bliain}}

Is bliain choitianta í an bhliain '''2026''' ([[Uimhir Rómhánach|MMXXVI]]).

[[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 20.jpg|mion|220px|Tarracóirí agus trucailí ar [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill]], Baile Átha Cliath, le linn [[Aighneas an bhreosla 2026|na n-agóidí faoi phraghas an bhreosla]], 10 Aibreán 2026. Bhí praghas an bhreosla ag ardú go mór de bharr an chogaidh sa Mheánoirthear, agus Caolas Hormuz dúnta.]]

== Cúrsaí reatha ==
* [[Aimsir na bliana 2026]]
* Básanna: [[Básanna sa bhliain 2026]]; [[:Catagóir:Básanna in 2026|an liosta iomlán]]

=== Samhain ===
* 3 Samhain — [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2026|Toghcháin lár téarma na Stát Aontaithe]]: bhain an [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Daonlathach]] tromlach amach i dTeach na nIonadaithe agus sa Seanad araon.

'''Básanna:'''
* 6 Samhain — [[Jay Rockefeller]], seanadóir Meiriceánach
* 1 Samhain — [[Ciara Mageean]], reathaí
* 1 Samhain — [[Gerry Collins]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Deireadh Fómhair ===
* 28 Deireadh Fómhair — [[Tubaiste traenach Toledo 2026|Bhuail dhá thraein ardluais faoina chéile]] in Los Yébenes, i gcúige Toledo na Spáinne; maraíodh 69 duine.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026|teideal=2026|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 27–28 Deireadh Fómhair — [[Éalú Flávio Bolsonaro ó cheartas, 2026|D'éalaigh Flávio Bolsonaro]], an t-iarrthóir a chaill an toghchán uachtaránachta, as an mBrasaíl go Miami, cé gur chuir an Chúirt Uachtarach cosc air an tír a fhágáil.
* 27 Deireadh Fómhair — [[Olltoghchán Iosrael 2026|Olltoghchán Iosrael]]: chaill comhrialtas [[Benjamin Netanyahu]] a thromlach sa Knesset, ach níor bhain an freasúra tromlach amach ach an oiread.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 25 Deireadh Fómhair — [[Olltoghchán na Brasaíle, 2026|Olltoghchán na Brasaíle]]: atoghadh [[Luiz Inácio Lula da Silva]] ina Uachtarán sa dara babhta, nuair a bhuaigh sé ar Flávio Bolsonaro, mac le [[Jair Bolsonaro]].&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 19 Deireadh Fómhair — [[Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026|Reifreann in Alberta]]: vótáil 74.9% de na vótálaithe ar son fanacht i gCeanada, seachas tús a chur le próiseas chun an cúige a scaradh ó Cheanada.
* 15 Deireadh Fómhair — Gearradh 15 bliana príosúin ar [[Jeffrey Donaldson]], iarcheannaire [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|an DUP]], a ciontaíodh i mí an Mheithimh in 18 gcion gnéis, éigniú ina measc, in aghaidh beirt pháistí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Donaldson|teideal=Jeffrey Donaldson|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 14 Deireadh Fómhair — Stailc aon lae ag breis is 300,000 oibrí san earnáil phoiblí, múinteoirí, altraí agus státseirbhísigh ina measc, faoi chomhaontú nua pá: dúnadh scoileanna agus na céadta foirgneamh poiblí. Ba í an stailc ba mhó in Éirinn le beagnach fiche bliain í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-rialtas-ag-suil-le-teacht-ar-phlean-reitigh-a-sheachnoidh-an-dara-stailc/|teideal=An rialtas ag súil le teacht ar phlean réitigh a sheachnódh an dara stailc, ceardchumainn le cúrsaí a phlé inniu|dáta=2026-10-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 13 Deireadh Fómhair — Seoladh imscrúdú dúnmharaithe tar éis do lánúin agus do bheirt dá bpáistí bás a fháil i ndóiteán tí i gcathair [[Port Láirge|Phort Láirge]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 12 Deireadh Fómhair — Gearradh cúig bliana déag go leith príosúin ar an iarmhúinteoir snámha George Gibney, a ciontaíodh i mí Iúil i mí-úsáid ghnéis a dhéanamh ar chailíní sna 1970idí agus sna 1980idí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuig-bliana-deag-go-leith-priosuin-gearrtha-ar-an-iarmhuinteoir-snamha-george-gibney/|teideal=Cúig bliana déag go leith príosúin gearrtha ar an iarmhúinteoir snámha, George Gibney|dáta=2026-10-12|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 6 Deireadh Fómhair — [[Buiséad (rialtais)|Buiséad 2027]]: d'fhógair an tAire Airgeadais, [[Simon Harris]], agus an tAire Caiteachais Phoiblí, [[Seán Mac Ambróis|Jack Chambers]], méadú ar an liúntas breosla agus ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/buisead-2027-fogartha-meadu-ar-an-liuntas-breosla-agus-iocaiochtai-leasa-shoisialaigh-ardu-beag-don-ghaeilge/|teideal=Buiséad 2027 fógartha, méadú ar an liúntas breosla agus íocaíochtaí leasa shóisialaigh, ardú beag don Ghaeilge|dáta=2026-10-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 5 Deireadh Fómhair — D'fhógair Príomh-Aire na Spáinne, Pedro Sánchez, [[Olltoghchán na Spáinne 2026|olltoghchán roimh am]] don 29 Samhain

'''Básanna:'''
* 28 Deireadh Fómhair — [[Marta Shahbazi]], bitheolaí móilíneach Spáinneach, i dtubaiste traenach Toledo
* 26 Deireadh Fómhair — [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir, cumadóir agus oide
* 26 Deireadh Fómhair — [[Antoine Spire]], iriseoir Francach
* 23 Deireadh Fómhair — [[Donal Lunny]], ceoltóir agus léiritheoir
* 22 Deireadh Fómhair — [[Yasuo Fukuda]], príomhaire na Seapáine 2007–2008
* 22 Deireadh Fómhair — [[Claude Cohen-Tannoudji]], fisiceoir Francach, Duais Nobel na Fisice 1997
* 21 Deireadh Fómhair — [[Seán de Fréine]], scríbhneoir agus scoláire
* 21 Deireadh Fómhair — [[Tom Skerritt]], aisteoir Meiriceánach
* 17 Deireadh Fómhair — [[Ryū Murakami]], úrscéalaí Seapánach
* 14 Deireadh Fómhair — [[Jorge Fernando Castro]], dornálaí Airgintíneach
* 10 Deireadh Fómhair — [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail agus cumadóir amhrán

=== Meán Fómhair ===
* 30 Meán Fómhair — Theip ar iarracht [[Christa Pike]] a chur chun báis i bpríosún in Tennessee, cé gur tugadh dhá instealladh de dhruga marfach di; cuireadh na básuithe ar fionraí sa stát go deireadh na bliana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Christa_Pike|teideal=Christa Pike|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 17 Meán Fómhair — D'fhógair [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] nach nglacfadh Éire páirt i g[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] 2027, toisc go raibh Iosrael páirteach ann.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 12–13 Meán Fómhair — Cuairt Donald Trump ar Éirinn: bhuail sé leis an Uachtarán agus leis an Taoiseach i mBaile Átha Cliath, agus bhronn sé trófaí Chraobhchomórtas Oscailte Gailf na hÉireann ar [[Shane Lowry]] sa [[An Dún Beag|Dún Beag]]. Dúirt sé gur mhaith leis Éire aontaithe a fheiceáil, agus gheall sé deireadh a chur leis na taraifí ar uisce beatha na hÉireann. Bhí agóidí i mBaile Átha Cliath, ag Aerfort na Sionainne agus sa Dún Beag.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clabhsur-curtha-ar-chuairt-dha-la-trump-le-gealltanas-go-gcuirfidh-se-deireadh-ar-tharaifi-ar-uisce-beatha-na-heireann/|teideal=Clabhsúr curtha ar chuairt dhá lá Trump le gealltanas go gcuirfidh sé deireadh le taraifí ar uisce beatha na hÉireann|dáta=2026-09-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 11 Meán Fómhair — [[Coimhlint idir na Houthi agus an Araib Shádach 2026|Ghabh na Houthi smacht ar Chaolas Bab-el-Mandab]], ag béal na Mara Rua; an lá roimhe sin, b'éigean don Araib Shádach príomhphíblíne ola a dhúnadh tar éis ionsaithe drón ón Iaráic.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nios-mo-eiginnteachta-ar-leithinis-na-haraibe-na-riamh/|teideal=Níos mó éiginnteachta ar Leithinis na hAraibe ná riamh|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=2026-09-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 8 Meán Fómhair — D'éirigh [[Máire Mhic Giolla Íosa]] as mar chathaoirleach ar an gcoiste a bhí ag obair chun aon eagraíocht amháin a dhéanamh de [[Cumann Lúthchleas Gael|Chumann Lúthchleas Gael]], de Chumann Peile Gael na mBan agus den [[An Cumann Camógaíochta|Chumann Camógaíochta]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 5 Meán Fómhair — Bhuaigh [[Katie Taylor]] ar Flora Pili ina troid dheireanach mar dhornálaí gairmiúil, os comhair breis is 80,000 duine i b[[Páirc an Chrócaigh]]; chinn na moltóirí d'aon ghuth gur aici a bhí an bua.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gailearai-scoth-na-bpictiur-o-throid-dheireanach-katie-taylor-i-bpairc-an-chrocaigh/|teideal=GAILEARAÍ: Scoth na bpictiúr ó throid dheireanach Katie Taylor i bPáirc an Chrócaigh|dáta=2026-09-07|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 30 Meán Fómhair — [[Margaret Hamilton]], eolaí ríomhaireachta Meiriceánach (bogearraí Apollo)
* 17 Meán Fómhair — [[Jon Kyl]], seanadóir Meiriceánach
* 9 Meán Fómhair — [[Paddy Keenan]], píobaire uilleann (The Bothy Band)

=== Lúnasa ===
* 26 Lúnasa — [[Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026|Maidhm thuile]] ar an teorainn idir Neipeal agus an Tibéid: maraíodh breis is 1,400 duine, agus bhí na mílte eile ar iarraidh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 18 Lúnasa — Ba í Caoilfhinn Ní Choiligh, Rós na hIarmhí, a bhuaigh comórtas [[Rós Thrá Lí (Féile)|Rós Thrá Lí]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 16 Lúnasa — Maraíodh cúigear déagóirí agus gortaíodh ceathrar eile nuair a bhuail dhá charr faoina chéile ar an mótarbhealach M9 i g[[Contae Chill Dara]]; bhí carr goidte á thiomáint ar an taobh contráilte den bhóthar.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 12 Lúnasa — [[Urú na gréine|Urú iomlán na gréine]] san Íoslainn agus i dtuaisceart na Spáinne, an chéad urú iomlán ar mhórthír na hEorpa ó 1999; in Éirinn, bhí 94% den ghrian folaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_eclipse_of_August_12,_2026|teideal=Solar eclipse of August 12, 2026|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 9 Lúnasa — Eiseachadadh [[Drong coireacht eagraithe Kinahan|Daniel Kinahan]], a líomhnaítear a bheith i gceannas ar dhrong Kinahan, ó Dubai go Baile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Daniel_Kinahan|teideal=Daniel Kinahan|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 9 Lúnasa — Bhuaigh Corcaigh ar Ghaillimh i gcluiche ceannais [[Camógaíocht|camógaíochta]] na hÉireann, 2–14 in aghaidh 0–19.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 7 Lúnasa — Shínigh an Araib Shádach, an Tuirc agus an Phacastáin [[Comhaontú Mheice i leith na Comhchosanta|comhaontú comhchosanta]] i Meice.

'''Básanna:'''
* 28 Lúnasa — [[Harald V na hIorua|Harald V]], Rí na hIorua
* 27 Lúnasa — [[Ratko Mladich|Ratko Mladić]], ginearál Seirbiach ón mBoisnia a ciontaíodh i gcinedhíothú
* 26 Lúnasa — [[Peter Cullen]], aisteoir gutha Ceanadach
* 25 Lúnasa — [[Dolly Parton]], amhránaí agus cumadóir amhrán Meiriceánach
* 24 Lúnasa — [[Hideki Shirakawa]], ceimiceoir Seapánach, Duais Nobel na Ceimice 2000
* 16 Lúnasa — [[Hayden Panettiere]], ban-aisteoir Meiriceánach
* 10 Lúnasa — [[James McHugh]], peileadóir (Dún na nGall), i dtimpiste bhóthair
* 4 Lúnasa — [[Liam Ó Néill]], Uachtarán Chumann Lúthchleas Gael 2012–2015
* 4 Lúnasa — [[Michael Conaghan]], polaiteoir (Páirtí an Lucht Oibre)
* 3 Lúnasa — [[Jimmy Cricket]], fuirseoir

=== Iúil ===
* 26 Iúil — Bhuaigh Maigh Eo ar Chiarraí, 1–20 in aghaidh 1–17, i gcluiche ceannais peile na hÉireann, agus thug siad [[Corn Shomhairle Mhig Uidhir|Corn Sam Maguire]] abhaile den chéad uair ó 1951.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_All-Ireland_Senior_Football_Championship_final|teideal=2026 All-Ireland Senior Football Championship final|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 23 Iúil — Síníodh ina dhlí an tAcht um Lonnaíochtaí de chuid Iosrael sa Chríoch Phalaistíneach faoi Fhorghabháil (Toirmeasc ar Earraí a Allmhairiú), 2026, a chuireann cosc ar earraí ó lonnaíochtaí Iosrael ar an [[An Bruach Thiar|mBruach Thiar]] a allmhairiú; tháinig an cosc i bhfeidhm ar an 8 Meán Fómhair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/57/|teideal=An tAcht um Lonnaíochtaí de chuid Iosrael sa Chríoch Phalaistíneach faoi Fhorghabháil (Toirmeasc ar Earraí a Allmhairiú), 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 22 Iúil — [[Falscaithe sa bhFrainc, 2026|Falscaithe sa Fhrainc]]: dódh thart ar 42,000 heicteár i réigiún Gironde, gar do Bordeaux, agus aslonnaíodh os cionn 220,000 duine.
* 22 Iúil — Fuarthas iarsmaí 22 naíonán eile ar shuíomh [[Áras Máithreacha agus Naíonán Thuama|Árais Máithreacha agus Naíonán Thuama]]; 99 an líon iomlán a fuarthas go dtí sin.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 21 Iúil — Síníodh [[Dlí Jennie]] (an tAcht um Chlár Breithiúnas Foréigin Baile, 2026) ina dhlí: cuirtear clár poiblí ar bun de chiontuithe i bhforéigean baile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/62/|teideal=An tAcht um Chlár Breithiúnas Foréigin Baile, 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 21 Iúil — Ceapadh [[Chris Bryant]] ina Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann i rialtas nua Andy Burnham.
* 20 Iúil — Ceapadh [[Andy Burnham]] ina Phríomh-Aire ar an Ríocht Aontaithe, tar éis do [[Keir Starmer]] éirí as.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 19 Iúil — Bhuaigh Luimneach ar Ghaillimh, 1–29 in aghaidh 1–18, i gcluiche ceannais iomána na hÉireann, agus thug siad [[Corn Liam Mhic Cárthaigh]] leo an séú huair in ocht mbliana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gailearai-scoth-na-bpictiur-agus-gaillimh-pluchta-ag-luimneach-i-gcluiche-ceannais-na-heireann/|teideal=GAILEARAÍ: Scoth na bpictiúr agus Gaillimh plúchta ag Luimneach i gcluiche ceannais na hÉireann|dáta=2026-07-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 4 Iúil — Ceiliúradh 250 bliain ó [[Forógra Saoirse Mheiriceá|Fhorógra Saoirse Mheiriceá]] sna Stáit Aontaithe.
* 1 Iúil — Thosaigh [[Uachtaránacht ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh|Uachtaránacht na hÉireann ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh]], go ceann sé mhí, le searmanas i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]; bhí António Costa, Uachtarán na Comhairle Eorpaí, agus [[Volodymyr Zelenskyy]], Uachtarán na hÚcráine, i láthair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/caislean-bhaile-atha-cliath-tir-an-eorpach-i-gconai-i-eire-treimhse-uachtaranacht-ar-an-ae-seolta/|teideal=CAISLEÁN BHAILE ÁTHA CLIATH: ‘Tír an-Eorpach i gcónaí í Éire’ – tréimhse uachtaránacht ar an AE seolta|dáta=2026-07-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* Iúil — Bhí mí Iúil ar an dara mí Iúil ba theo a taifeadadh in Éirinn ón mbliain 1900, agus níor thit ach 16 milliméadar báistí ([[Aimsir na bliana 2026]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/met-eireann-mi-iuil-seo-an-triu-mi-ba-theo-o-1900/|teideal=MET ÉIREANN: Mí Iúil seo an tríú mí ba theo ó 1900|dáta=2026-08-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 29 Iúil — [[Glen Hansard]], ceoltóir agus amhránaí, i dtimpiste ghluaisrothair
* 25 Iúil — [[Bill Oddie]], fuirseoir agus éaneolaí Sasanach
* 23 Iúil — [[Annie Courtney]], polaiteoir (PSDLO)
* 16 Iúil — [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir
* 11 Iúil — [[Lindsey Graham]], seanadóir Meiriceánach
* 11 Iúil — [[Dermot Murnaghan]], craoltóir
* 8 Iúil — [[Bonnie Tyler]], amhránaí Breatnach
* 8 Iúil — [[Ann Widdecombe]], polaiteoir Sasanach

=== Meitheamh ===
* 24 Meitheamh — [[Crith talún Veiniséala 2026|Dhá mhórchrith talún]], de mhéid 7.2 agus 7.5, i Veiniséala: maraíodh 6,500 duine ar a laghad.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 18 Meitheamh — Bhuaigh [[Andy Burnham]] [[Fothoghchán Makerfield 2026|fothoghchán Makerfield]], rud a thug deis dó dúshlán a thabhairt do Keir Starmer ar cheannaireacht [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]].
* 17 Meitheamh — Vótáil an Dáil, 86–70, ar son deireadh a chur leis an tréimhse mhachnaimh éigeantach trí lá roimh [[ginmhilleadh|ghinmhilleadh]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 13–14 Meitheamh — Cuairt Phríomh-Aire Cheanada, [[Mark Carney]], ar Éirinn: bhuail sé leis an Taoiseach i mBaile Átha Cliath agus leis an Uachtarán i gContae Mhaigh Eo, agus thug sé cuairt ar an mbaile as ar fhág a sheantuismitheoirí ar imirce go Ceanada.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 11 Meitheamh – 19 Iúil — [[Corn FIFA an Domhain 2026]] i gCeanada, i Meicsiceo agus sna Stáit Aontaithe, an chéad uair a raibh 48 foireann san iomaíocht. Bhuaigh an Spáinn 1–0 ar an Airgintín sa chluiche ceannais, san am breise.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 9 Meitheamh — Bhris [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2026|círéibeacha ciníocha]] amach i mBéal Feirste tar éis ionsaí scine an oíche roimhe sin; leath siad ar fud Thuaisceart Éireann, agus dódh tithe, gnólachtaí agus feithiclí.
* 6 Meitheamh — Diúltaíodh cead isteach sna Stáit Aontaithe don réiteoir Somálach [[Omar Abdulkadir Artan]], a bhí roghnaithe do Chorn an Domhain, nuair a tháinig sé i dtír in Miami.
* 5 Meitheamh — Chuir Rialtas na hÉireann cosc ar bheirt airí de chuid Iosrael, [[Itamar Ben-Gvir]] agus [[Bezalel Smotrich]], teacht isteach sa tír, mar gheall ar an gcaoi ar chaith siad le gníomhaithe ó Chabhlachán Global Sumud agus ar ráitis a rinne siad in aghaidh na bPalaistíneach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Itamar_Ben-Gvir|teideal=Itamar Ben-Gvir|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 3 Meitheamh — Síníodh ina dhlí an tAcht um Chomhar Idirnáisiúnta (Fiosrúchán faoi [[Buamáil na hÓmaí (1998)|Bhuamáil na hÓmaí]]), 2026, a ligeann do bhaill agus d'iarbhaill den Gharda Síochána, d'Óglaigh na hÉireann agus den státseirbhís páirt a ghlacadh san [[Buamáil na hÓmaí (1998)|fhiosrúchán faoi bhuamáil na hÓmaí]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/28/|teideal=An tAcht um Chomhar Idirnáisiúnta (Fiosrúchán faoi Bhuamáil na hÓmaí), 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* Meitheamh — Ciontaíodh [[Marius Borg Høiby]], mac le Banphrionsa na hIorua, Mette-Marit, in Oslo, i 34 cúiseamh (as 40), dhá chúiseamh éignithe ina measc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Marius_Borg_Høiby|teideal=Marius Borg Høiby|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 30 Meitheamh — [[David Andrews]], polaiteoir (Fianna Fáil)
* 18 Meitheamh — [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis, sa phríosún
* 9 Meitheamh — [[Ciarán Ó Lionáird]], reathaí Oilimpeach
* 5 Meitheamh — [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir (Corcaigh)

=== Bealtaine ===
* 26 Bealtaine — Taifeadadh 30.6 °C ag Aerfort na Sionainne, an teocht ab airde riamh in Éirinn i mí na Bealtaine ([[Aimsir na bliana 2026]]).&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 22 Bealtaine — Dhá fhothoghchán Dála: bhuaigh Daniel Ennis (na Daonlathaithe Sóisialta) [[Fothoghchán Bhaile Átha Cliath Láir 2026|i mBaile Átha Cliath Láir]], agus [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]] (Fine Gael) [[Fothoghchán Ghaillimh Thiar, 2026|i nGaillimh Thiar]].
* 18 Bealtaine — Ghlac an Rí [[Séarlas III]] le cuireadh ón Uachtarán, [[Catherine Connolly]], cuairt stáit a thabhairt ar Éirinn, nuair a bhuail siad le chéile i bPálás Buckingham.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 14 Bealtaine — D'éirigh [[Wes Streeting]] as mar Rúnaí Sláinte na Breataine, chun dúshlán a thabhairt do Keir Starmer ar cheannaireacht Pháirtí an Lucht Oibre.
* 13–15 Bealtaine — [[Cuairt Stáit Donald Trump chuig an tSín 2026|Cuairt stáit ag Donald Trump ar an tSín]]: phléigh sé an trádáil, an Iaráin agus an Téaváin le [[Xi Jinping]] i mBéising.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump i mBéising faoi choinne cruinniú mullaigh le Xi|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0513/1573155-trump-i-mbeising-faoi-choinne-cruinniu-mullaigh-le-xi/|date=2026-05-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* 12–16 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2026]] i Vín: níor ghlac Éire páirt ann, mar go ndearna RTÉ agus craoltóirí eile baghcat air toisc go raibh Iosrael páirteach. Bhuaigh an Bhulgáir den chéad uair riamh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7 Bealtaine — [[Toghcháin áitiúla na Breataine, 2026|Toghcháin áitiúla i Sasana]]: chaill Páirtí an Lucht Oibre breis is míle comhairleoir, agus ba é [[Reform UK]] an páirtí ba mhó sna comhairlí áitiúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Reform UK chun cinn sa Bhreatain,An Lucht Oibre ag fulaingt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0508/1572351-reform-uk-chun-cinn-sa-bhreatain-an-lucht-oibre-ag-fulaingt/|date=2026-05-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Bealtaine — Shínigh an tAire Fiontar, Turasóireachta agus Fostaíochta, Peter Burke, [[Comhaontuithe Artemis]] thar ceann na hÉireann, i gceanncheathrú [[NASA]] in Washington.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Artemis_Accords|teideal=Artemis Accords|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 31 Bealtaine — [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh
* 22 Bealtaine — [[Charles Cioffi]], aisteoir Meiriceánach
* 17 Bealtaine — [[Totó la Momposina]], amhránaí Colómach
* 12 Bealtaine — [[Donald Gibb]], aisteoir Meiriceánach
* 6 Bealtaine — [[Ted Turner]], fear gnó Meiriceánach a bhunaigh CNN
* 2 Bealtaine — [[Colin Williams]], sochtheangeolaí Breatnach
* 2 Bealtaine — [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse (''[[Bosco]]'')

=== Aibreán ===
* 26 Aibreán — Bhuaigh [[Sabastian Sawe]] maratón Londan in 1:59:30, curiarracht dhomhanda: ba é an chéad duine é a rith maratón oifigiúil taobh istigh de dhá uair an chloig.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_London_Marathon|teideal=2026 London Marathon|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 25 Aibreán — [[Lámhach Comhfhreagraithe an Tí Bháin 2026|Scaoileadh urchair]] in óstán Hilton in Washington, áit a raibh Donald Trump agus baill dá rialtas ag dinnéar bliantúil le hiriseoirí an Tí Bháin; tugadh amach slán iad, agus gabhadh an gunnadóir.
* 22 Aibreán — Shínigh an tUachtarán, [[Catherine Connolly]], [[Acht um Chosaint Idirnáisiúnta|an Bille um Chosaint Idirnáisiúnta, 2026]], ina dhlí: ainmnítear tíortha sábháilte ann, agus tugtar dlí na hÉireann i gcomhréir le [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|comhaontú imirce agus tearmainn an Aontais Eorpaigh]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/6/|teideal=An Bille um Chosaint Idirnáisiúnta, 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 18 Aibreán — Foilsíodh ar líne na foirmeacha ó [[Daonáireamh na hÉireann 1926|Dhaonáireamh 1926]], céad bliain go díreach tar éis an daonáirimh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/1926_Irish_Free_State_census|teideal=1926 Irish Free State census|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 17 Aibreán — Gabhadh [[Drong coireacht eagraithe Kinahan|Daniel Kinahan]] in Dubai, de bhun barántais gabhála a d'eisigh cúirteanna na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2026/0417/1568838-daniel-kinahan-arrest/|teideal=Daniel Kinahan arrested in United Arab Emirates|údar=Paul Reynolds|dáta=2026-04-17|work=RTÉ News|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 14 Aibreán — Bhuaigh an Rialtas rún muiníne sa Dáil faoi [[Aighneas an bhreosla 2026|na hagóidí breosla]]; d'éirigh [[Michael Healy-Rae]] as mar Aire Stáit.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/run-muinine-faoi-na-hagoidi-breosla-buaite-ag-an-rialtas-ach-michael-healy-rae-ag-eiri-as-mar-aire-stait/|teideal=Rún muiníne faoi na hagóidí breosla buaite ag an Rialtas ach Michael Healy-Rae ag éirí as mar Aire Stáit|dáta=2026-04-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 12 Aibreán — [[Olltoghchán na hUngáire 2026|Olltoghchán na hUngáire]]: bhuaigh páirtí Tisza, faoi stiúir Péter Magyar, tromlach dhá thrian, agus cuireadh deireadh le 16 bliana de rialtas [[Viktor Orbán]].&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 12 Aibreán — Cháin Donald Trump an [[Pápa Leon XIV]], a dhiúltaigh tacú leis an [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|gcogadh san Iaráin]].
* 9 Aibreán — Thug an Coimisiún Pleanála cead pleanála nua do [[Cuarbhóthar Chathair na Gaillimhe]].
* 8 Aibreán — Mharaigh aerionsaithe Iosrael breis is 300 duine sa Liobáin, in ainneoin an tsosa cogaidh.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7–14 Aibreán — [[Aighneas an bhreosla 2026|Agóidí faoi phraghas an bhreosla]] ar fud na hÉireann: chuir tiománaithe trucailí, feirmeoirí agus oibrithe eile bac ar bhóithre, ar chalafoirt agus ar scaglann an Gheata Bháin, agus ní raibh breosla ar fáil i gcuid mhór stáisiún peitril. D'fhógair an Rialtas pacáiste €505 milliún ar an 12 Aibreán.
* 7 Aibreán — D'fhógair Donald Trump [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|sos cogaidh]] coicíse idir na Stáit Aontaithe agus an Iaráin, tar éis 40 lá troda.
* 1–10 Aibreán — [[Artemis II]]: d'eitil ceathrar spásairí timpeall na gealaí, an chéad uair ó 1972, agus thaistil siad níos faide ón Domhan ná aon duine riamh roimhe sin (406,771 ciliméadar).&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 1 Aibreán — D'fhoilsigh an Chomhairle Chomhairleach ar an Athrú Aeráide tuarascáil inar cáineadh an fhaillí a rinne rialtas i ndiaidh rialtais ([[Athrú aeráide in 2026]]).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Praiseach&quot; ó neamart Rialtas cáinte ag Ceannasaí Athrú Aeráide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566232-praiseach-neamart-rialtas-cainte-ag-ceannasai-athru-aeraide/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Aibreán — Seoladh [[Cogar (ardán sóisialta)|Cogar]], ardán sóisialta agus aip do phobal na Gaeilge.
* Aibreán — [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026|Ráig den hantaivíreas]] ar an long chrúsála MV ''Hondius'' san Atlantach: fuair triúr bás.

'''Básanna:'''
* 19 Aibreán — [[Desmond Morris]], zó-eolaí agus craoltóir Sasanach
* 13 Aibreán — [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]] (Moya Brennan), amhránaí (Clannad)
* 6 Aibreán — [[Gabriel Rosenstock]], file agus aistritheoir
* 6 Aibreán — [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]], polaiteoir (Fine Gael), Ceann Comhairle 2011–2016

=== Márta ===
* 30 Márta — Ghlac an Knesset le dlí a fhágann gurb é [[Pionós an bháis in Iosrael|pionós an bháis]] an gnáthphionós do Phalaistínigh a chiontaítear in ionsaithe marfacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Capital_punishment_in_Israel|teideal=Capital punishment in Israel|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 26 Márta — Chaill [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|foireann sacair na hÉireann]] ar Phoblacht na Seice i bPrág, i gcomórtas ciceanna éirice, agus níor cháiligh sí do [[Corn FIFA an Domhain 2026|Chorn an Domhain]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oiche-bhronach-i-bprag-gaisce-stairiuil-gan-tabhacht-easpa-roghanna-agus-fanacht-fada-roimh-an-gcead-chluiche-mor-eile/|teideal=Oíche bhrónach i bPrág, gaisce stairiúil gan tábhacht, easpa roghanna agus fanacht fada roimh an gcéad chluiche mór eile|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 17 Márta — Feallmharaíodh Ali Larijani, ceannasaí slándála na hIaráine, in aerionsaí de chuid Iosrael.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 15 Márta — [[Gradaim Oscar, 2026|Gradaim Oscar]]: ba í [[Jessie Buckley]] an chéad Éireannach a bhuaigh an gradam don bhan-aisteoir is fearr, as a ról in ''Hamnet''; bhuaigh ''One Battle After Another'' sé ghradam, an scannán is fearr ina measc.
* 14 Márta — Bhuaigh an Fhrainc [[Comórtas na Sé Náisiún 2026|Comórtas na Sé Náisiún]] den dara bliain as a chéile; bhuaigh Éire an Choróin Thriarach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Six_Nations_Championship|teideal=2026 Six Nations Championship|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — Seoladh ''[[An Dearcán]]'', iris liteartha Ghaeilge, in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.
* 8 Márta — Ceapadh [[Mojtaba Khamenei]] ina Ardcheannaire ar an Iaráin, i gcomharbacht ar a athair.
* 4 Márta — Chuir fomhuireán de chuid na Stát Aontaithe an long chogaidh Iaránach [[Ionsaí ar an IRIS Dena|IRIS ''Dena'']] go tóin poill san Aigéan Indiach, amach ó chósta Shrí Lanca; maraíodh breis is 100 mairnéalach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sinking_of_IRIS_Dena|teideal=Sinking of IRIS Dena|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* Márta — Eisíodh ''[[Báite]]'', scannán Gaeilge de chuid Cine4, sna pictiúrlanna le linn Sheachtain na Gaeilge.

'''Básanna:'''
* 31 Márta — [[Rory O'Hanlon]], polaiteoir (Fianna Fáil), Ceann Comhairle 2002–2007
* 21 Márta — [[Michael Lyster]], craoltóir spóirt
* 20 Márta — [[Robert Mueller]], stiúrthóir an FBI 2001–2013
* 19 Márta — [[Chuck Norris]], aisteoir agus saineolaí ealaíon comhraic
* 16 Márta — [[Dolores Keane]], amhránaí
* 14 Márta — [[Jürgen Habermas]], fealsamh Gearmánach
* 11 Márta — [[Ronnie Delany]], reathaí, curadh Oilimpeach 1956
* 8 Márta — [[Anthony Leggett]], fisiceoir Briotanach, Duais Nobel na Fisice 2003
* 5 Márta — [[Eigra Lewis Roberts]], scríbhneoir Breatnaise
* 1 Márta — [[Davíð Oddsson]], príomhaire na hÍoslainne 1991–2004

=== Feabhra ===
* 28 Feabhra — [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|D'ionsaigh Iosrael agus na Stáit Aontaithe an Iaráin]]: maraíodh an tArdcheannaire, [[Ali Khamenei]], agus go leor ceannairí eile. Rinne an Iaráin ionsaithe ar Iosrael agus ar thíortha na Murascaille, agus dhún sí [[Caolas Hormuz]].
* 28 Feabhra — [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Bhuail diúracán Meiriceánach bunscoil cailíní]] in Minab: maraíodh 156 duine, 120 páiste scoile ina measc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Minab_school_attack|teideal=2026 Minab school attack|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 26 Feabhra — D'fhógair an Phacastáin &quot;cogadh oscailte&quot; ar rialtas an Talaban san Afganastáin, tar éis aerionsaithe ón 21 Feabhra ([[Cogadh Pacastáin – Afganastáin 2026]]).&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 19 Feabhra — Gabhadh [[Andrew Mountbatten-Windsor]], deartháir leis an Rí [[Séarlas III]], in Sandringham, in amhras faoi mhí-iompar oifigiúil, tar éis do thuilleadh de chomhaid [[Jeffrey Epstein]] a bheith foilsithe; scaoileadh saor é an lá céanna, faoi imscrúdú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Andrew_Mountbatten-Windsor|teideal=Andrew Mountbatten-Windsor|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 10 Feabhra — [[Lámhach Tumbler Ridge, 2026|Lámhach]] i meánscoil agus i dteach in Tumbler Ridge, sa Cholóim Bhriotanach, Ceanada: maraíodh ochtar, agus fuair an gunnadóir bás freisin.
* 8 Feabhra — Toghadh [[António José Seguro]] ina Uachtarán ar an bPortaingéil sa dara babhta, le 67% de na vótaí, in aghaidh André Ventura ó pháirtí Chega.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Portuguese_presidential_election|teideal=2026 Portuguese presidential election|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 6–22 Feabhra — [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026]] in Milano agus in Cortina d'Ampezzo, san Iodáil.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 6 Feabhra — Maraíodh 31 duine ar a laghad i mbuamáil fhéinmharfach ar mhosc in Islamabad, sa Phacastáin.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 3 Feabhra — D'éirigh [[Peter Mandelson]] as Teach na dTiarnaí, i bhfianaise na conspóide faoi [[Jeffrey Epstein]].
* 2 Feabhra — D'fhógair [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Ollscoil na Banríona]] go scarfadh sí a naisc le [[George J. Mitchell|George Mitchell]], i bhfianaise na conspóide faoi [[Jeffrey Epstein]].
* Feabhra — D'fhógair an Rialtas go dtabharfaí isteach reachtaíocht chun srian a chur le rochtain daoine óga ar [[Cosc ar na meáin shóisialta don aos óg in Éirinn|na meáin shóisialta]].
* Feabhra — D'fhoilsigh [[Andrew Callaghan]] físeán faisnéise, ''Irish Language Revival'', ar [[YouTube]]; féachadh air 768,000 uair laistigh de thrí lá.

'''Básanna:'''
* 28 Feabhra — [[Ali Khamenei]], Ardcheannaire na hIaráine 1989–2026, in aerionsaí
* 28 Feabhra — [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir
* 27 Feabhra — [[Colman McCarthy]], iriseoir agus gníomhaí síochána Meiriceánach
* 24 Feabhra — [[Rex Lee Jim]], file agus polaiteoir Navachóch
* 17 Feabhra — [[Jesse Jackson]], gníomhaí cearta sibhialta Meiriceánach
* 15 Feabhra — [[Robert Duvall]], aisteoir Meiriceánach
* 11 Feabhra — [[Cees Nooteboom]], scríbhneoir Ísiltíreach

=== Eanáir ===
* 31 Eanáir — D'éirigh [[Jon Burrows]], [[Póilíní|iarphóilín]], ina cheannaire ar [[Páirtí Aontachtach Uladh|Aontachtóirí Uladh]].
* 27 Eanáir — D'aontaigh an India agus an tAontas Eorpach [[Comhaontú Saorthrádála idir an tAontas Eorpach agus India|comhaontú saorthrádála]]; sheol Príomh-Aire na hIndia, [[Narendra Modi]], teachtaireacht i nGaeilge ar X.
* 24 Eanáir — [[Dúnmharú Alex Pretti|Maraíodh Alex Pretti]], altra 37 bliain d'aois, in Minneapolis, nuair a scaoil beirt oifigeach teorann de chuid na Stát Aontaithe leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Killing_of_Alex_Pretti|teideal=Killing of Alex Pretti|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 22 Eanáir — Shínigh Donald Trump, agus ceannairí agus airí gnóthaí eachtracha ó 19 dtír eile, cairt bhunaidh [[Bord Síochána|an Bhoird Síochána]] in Davos; ainmnítear Trump sa chairt ina chathaoirleach ar an mbord ar feadh a shaoil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Board_of_Peace|teideal=Board of Peace|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 18 Eanáir — [[Tubaiste traenach Adamuz 2026|Tubaiste traenach]] gar do Adamuz, i gcúige Córdoba na Spáinne: d'imigh traein ardluais de na ráillí agus bhuail traein eile í; maraíodh 46 duine.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 8 Eanáir — Dhún údaráis na hIaráine an t-idirlíon le linn [[Agóidí san Iaráin 2026|na n-agóidí ollmhóra]] ar fud na tíre; maraíodh na mílte agóideoir sna laethanta ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* 7 Eanáir — [[Marú Renee Good|Maraíodh Renee Good]] in Minneapolis nuair a scaoil gníomhaire de chuid ICE léi; thosaigh agóidí ar fud na Stát Aontaithe.
* 5 Eanáir — Bhuail an Taoiseach, [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]], le hUachtarán na Síne, [[Xi Jinping]], i mBéising.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_in_Ireland|teideal=2026 in Ireland|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 3 Eanáir — [[Géarchéim i Veiniséala|D'ionsaigh na Stáit Aontaithe Veiniséala]]: gabhadh an tUachtarán, [[Nicolás Maduro]], agus a bhean chéile, Cilia Flores, agus tugadh go Nua-Eabhrac iad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eire-ag-cloi-go-dilis-leis-an-script-faoi-fhuadach-nicolas-maduro/|teideal=Éire ag cloí go dílis leis an script faoi fhuadach Nicolas Maduro|dáta=2026-01-12|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_United_States_intervention_in_Venezuela|teideal=2026 United States intervention in Venezuela|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 1 Eanáir — [[Loscadh Crans-Montana 2026|Maraíodh 41 duine]] i ndóiteán i gclub oíche in Crans-Montana, san Eilvéis.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot; /&gt;
* Eanáir — Conspóid faoi [[Grok (bota comhrá)|Grok]], bota comhrá Elon Musk, nuair a úsáideadh é chun íomhánna graosta de mhná agus de pháistí a chruthú ar X.

'''Básanna:'''
* 31 Eanáir — [[Joe Mulholland]], léiritheoir teilifíse (''Féach'') agus bunaitheoir Scoil Samhraidh MacGill
* 28 Eanáir — [[Brian O'Shea]], polaiteoir (Páirtí an Lucht Oibre)
* 23 Eanáir — [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], Feisire Eorpach (Fianna Fáil)
* 22 Eanáir — [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí
* 20 Eanáir — [[Rifaat al-Assad]], oifigeach míleata Siriach, uncail Bashar al-Assad
* 16 Eanáir — [[Mickey Brady]], polaiteoir (Sinn Féin)
* 13 Eanáir — [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí (''An Poc ar Buile'')

== Básanna ==
* Na Gaeil a fuair bás in 2026: [[Seán de Fréine]], scríbhneoir; [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir agus oide; [[James McHugh]], peileadóir; [[Joe Mulholland]], léiritheoir teilifíse; [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]], amhránaí; [[Ciarán Ó Lionáird]], reathaí; [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí; [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí; [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir; [[Gabriel Rosenstock]], file; [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail; agus [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse
* Na hÉireannaigh: [[David Andrews]], FF; [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]], FG; [[Mickey Brady]], SF; [[Gerry Collins]], FF; [[Michael Conaghan]], Páirtí an Lucht Oibre; [[Annie Courtney]], PSDLO; [[Jimmy Cricket]], fuirseoir; [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], FF; [[Ronnie Delany]], lúthchleasaí; [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir; [[Glen Hansard]], ceoltóir; [[Dolores Keane]], amhránaí; [[Paddy Keenan]], píobaire; [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis; [[Donal Lunny]], ceoltóir; [[Michael Lyster]], craoltóir; [[Ciara Mageean]], lúthchleasaí; [[Rory O'Hanlon]], FF; [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir; [[Liam Ó Néill]], CLG; [[Brian O'Shea]], Páirtí an Lucht Oibre; agus [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh
* Thar lear: an Rí [[Harald V na hIorua|Harald V]] na hIorua; [[Rifaat al-Assad]], oifigeach míleata Siriach; [[Jorge Fernando Castro]], dornálaí; [[Charles Cioffi]], aisteoir; [[Claude Cohen-Tannoudji]], fisiceoir; [[Peter Cullen]], aisteoir gutha; [[Robert Duvall]], aisteoir; [[Yasuo Fukuda]], príomhaire na Seapáine; [[Donald Gibb]], aisteoir; [[Lindsey Graham]], seanadóir SAM; [[Jürgen Habermas]], fealsamh; [[Margaret Hamilton]], eolaí ríomhaireachta; [[Jesse Jackson]], gníomhaí cearta sibhialta; [[Rex Lee Jim]], file agus polaiteoir; [[Ali Khamenei]], Ardcheannaire na hIaráine; [[Jon Kyl]], seanadóir SAM; [[Anthony Leggett]], fisiceoir; [[Colman McCarthy]], iriseoir; [[Ratko Mladich|Ratko Mladić]], ginearál a ciontaíodh i gcinedhíothú; [[Desmond Morris]], míoleolaí; [[Robert Mueller]], stiúrthóir an FBI; [[Ryū Murakami]], úrscéalaí; [[Dermot Murnaghan]], craoltóir; [[Cees Nooteboom]], scríbhneoir; [[Chuck Norris]], aisteoir; [[Bill Oddie]], fuirseoir; [[Davíð Oddsson]], príomhaire na hÍoslainne; [[Hayden Panettiere]], ban-aisteoir; [[Dolly Parton]], amhránaí; [[Eigra Lewis Roberts]], scríbhneoir Breatnaise; [[Jay Rockefeller]], seanadóir SAM; [[Marta Shahbazi]], bitheolaí; [[Hideki Shirakawa]], ceimiceoir; [[Tom Skerritt]], aisteoir; [[Antoine Spire]], iriseoir; [[Totó la Momposina]], amhránaí; [[Ted Turner]], fear gnó; [[Bonnie Tyler]], amhránaí; [[Ann Widdecombe]], polaiteoir; agus [[Colin Williams]], sochtheangeolaí

=== Liosta ===
* 6 Samhain — [[Jay Rockefeller]], polaiteoir Meiriceánach, seanadóir ó Virginia Thiar (r. [[1937]])
* 1 Samhain — [[Ciara Mageean]], reathaí Éireannach (r. [[1992]])
* 1 Samhain — [[Gerry Collins]], polaiteoir Éireannach (r. [[1938]])
* 28 Deireadh Fómhair — [[Marta Shahbazi]], bitheolaí móilíneach Spáinneach (r. [[1985]])
* 26 Deireadh Fómhair — [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir, cumadóir agus oide Éireannach (r. [[1961]])
* 26 Deireadh Fómhair — [[Antoine Spire]], iriseoir Francach (r. [[1946]])
* 23 Deireadh Fómhair — [[Donal Lunny]], ceoltóir agus léiritheoir Éireannach (r. [[1947]])
* 22 Deireadh Fómhair — [[Yasuo Fukuda]], príomhaire na Seapáine 2007–2008 (r. [[1936]])
* 22 Deireadh Fómhair — [[Claude Cohen-Tannoudji]], fisiceoir Francach (r. [[1933]])
* 21 Deireadh Fómhair — [[Seán de Fréine]], scríbhneoir agus scoláire Éireannach (r. [[1927]])
* 21 Deireadh Fómhair — [[Tom Skerritt]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1933]])
* 17 Deireadh Fómhair — [[Ryū Murakami]], úrscéalaí agus stiúrthóir scannán Seapánach (r. [[1952]])
* 14 Deireadh Fómhair — [[Jorge Fernando Castro]], dornálaí Airgintíneach (r. [[1967]])
* 10 Deireadh Fómhair — [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail agus cumadóir amhrán Éireannach
* 30 Meán Fómhair — [[Margaret Hamilton]], eolaí ríomhaireachta Meiriceánach (r. [[1936]])
* 17 Meán Fómhair — [[Jon Kyl]], polaiteoir Meiriceánach, seanadóir ó Arizona (r. [[1942]])
* 9 Meán Fómhair — [[Paddy Keenan]], píobaire uilleann Éireannach (r. [[1950]])
* 28 Lúnasa — [[Harald V na hIorua|Harald V]], Rí na hIorua 1991–2026 (r. [[1937]])
* 27 Lúnasa — [[Ratko Mladich|Ratko Mladić]], ginearál Seirbiach ón mBoisnia (r. [[1942]])
* 26 Lúnasa — [[Peter Cullen]], aisteoir gutha Ceanadach (r. [[1941]])
* 25 Lúnasa — [[Dolly Parton]], amhránaí agus cumadóir amhrán Meiriceánach (r. [[1946]])
* 24 Lúnasa — [[Hideki Shirakawa]], ceimiceoir Seapánach (r. [[1936]])
* 16 Lúnasa — [[Hayden Panettiere]], ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. [[1989]])
* 10 Lúnasa — [[James McHugh]], peileadóir Éireannach (r. [[1964]])
* 4 Lúnasa — [[Liam Ó Néill]], Uachtarán Chumann Lúthchleas Gael 2012–2015 (r. [[1955]])
* 4 Lúnasa — [[Michael Conaghan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1944]])
* 3 Lúnasa — [[Jimmy Cricket]], fuirseoir Éireannach (r. [[1945]])
* 29 Iúil — [[Glen Hansard]], ceoltóir agus amhránaí Éireannach (r. [[1970]])
* 25 Iúil — [[Bill Oddie]], fuirseoir agus éaneolaí Sasanach (r. [[1941]])
* 23 Iúil — [[Annie Courtney]], polaiteoir Éireannach
* 16 Iúil — [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir Éireannach (r. [[1945]])
* 11 Iúil — [[Lindsey Graham]], seanadóir Meiriceánach (r. [[1955]])
* 11 Iúil — [[Dermot Murnaghan]], craoltóir Sasanach (r. [[1957]])
* 8 Iúil — [[Bonnie Tyler]], amhránaí Breatnach (r. [[1951]])
* 8 Iúil — [[Ann Widdecombe]], polaiteoir Sasanach (r. [[1947]])
* 30 Meitheamh — [[David Andrews]], polaiteoir Éireannach (r. [[1935]])
* 18 Meitheamh — [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis Éireannach
* 9 Meitheamh — [[Ciarán Ó Lionáird]], reathaí Éireannach (r. [[1988]])
* 5 Meitheamh — [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir Éireannach (r. [[1945]])
* 31 Bealtaine — [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh, Éireannach a rugadh sa tSlóvaic (r. [[1935]])
* 22 Bealtaine — [[Charles Cioffi]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1935]])
* 17 Bealtaine — [[Totó la Momposina]], amhránaí Colómach (r. [[1940]])
* 12 Bealtaine — [[Donald Gibb]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1954]])
* 6 Bealtaine — [[Ted Turner]], fear gnó Meiriceánach (r. [[1938]])
* 2 Bealtaine — [[Colin Williams]], sochtheangeolaí Breatnach (r. [[1950]])
* 2 Bealtaine — [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse Éireannach
* 19 Aibreán — [[Desmond Morris]], míoleolaí agus craoltóir Sasanach (r. [[1928]])
* 13 Aibreán — [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]], amhránaí agus cláirseoir Éireannach (r. [[1952]])
* 6 Aibreán — [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]], polaiteoir Éireannach (r. [[1944]])
* 6 Aibreán — [[Gabriel Rosenstock]], file agus aistritheoir Éireannach (r. [[1949]])
* 31 Márta — [[Rory O'Hanlon]], polaiteoir Éireannach (r. [[1934]])
* 21 Márta — [[Michael Lyster]], craoltóir Éireannach (r. [[1954]])
* 20 Márta — [[Robert Mueller]], dlíodóir Meiriceánach, stiúrthóir an FBI 2001–2013 (r. [[1944]])
* 19 Márta — [[Chuck Norris]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1940]])
* 16 Márta — [[Dolores Keane]], amhránaí Éireannach (r. [[1953]])
* 14 Márta — [[Jürgen Habermas]], fealsamh Gearmánach (r. [[1929]])
* 11 Márta — [[Ronnie Delany]], lúthchleasaí Éireannach (r. [[1935]])
* 8 Márta — [[Anthony Leggett]], fisiceoir Briotanach (r. [[1938]])
* 5 Márta — [[Eigra Lewis Roberts]], scríbhneoir Breatnach (r. [[1939]])
* 1 Márta — [[Davíð Oddsson]], polaiteoir Íoslainneach, príomhaire 1991–2004 (r. [[1948]])
* 28 Feabhra — [[Ali Khamenei]], Ardcheannaire na hIaráine 1989–2026 (r. [[1939]])
* 28 Feabhra — [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir Éireannach
* 27 Feabhra — [[Colman McCarthy]], iriseoir Meiriceánach (r. [[1938]])
* 24 Feabhra — [[Rex Lee Jim]], polaiteoir agus file Navachóch (r. [[1962]])
* 17 Feabhra — [[Jesse Jackson]], gníomhaí cearta sibhialta Meiriceánach (r. [[1941]])
* 15 Feabhra — [[Robert Duvall]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1931]])
* 11 Feabhra — [[Cees Nooteboom]], scríbhneoir Ísiltíreach (r. [[1933]])
* 31 Eanáir — [[Joe Mulholland]], léiritheoir agus feidhmeannach teilifíse Éireannach (r. [[1940]])
* 28 Eanáir — [[Brian O'Shea]], polaiteoir Éireannach (r. [[1944]])
* 23 Eanáir — [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], polaiteoir Éireannach (r. [[1964]])
* 22 Eanáir — [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí Éireannach (r. [[1932]])
* 20 Eanáir — [[Rifaat al-Assad]], oifigeach míleata agus polaiteoir Siriach (r. [[1937]])
* 16 Eanáir — [[Mickey Brady]], polaiteoir Éireannach (r. [[1950]])
* 13 Eanáir — [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí Éireannach (r. [[1936]])

[[:Catagóir:Básanna in 2026|Básanna in 2026: an liosta iomlán]]

== Duaiseanna Nobel ==
* [[Duais Nobel na Fisice|Fisic]] — [[Francis Halzen]]
* [[Duais Nobel na Ceimice|Ceimic]] — [[Henri B. Kagan]] agus [[Kensō Soai]]
* [[Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis|Fiseolaíocht nó Leigheas]] — [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] agus [[Georg Nagel]]
* [[Duais Nobel na Litríochta|Litríocht]] — [[Anne Carson]]
* [[Duais Nobel na Síochána|Síocháin]] — [[Navi Pillay]]
* [[Duais Nobel na hEacnamaíochta|Eacnamaíocht]] — [[Robert E. Hall]] agus [[Michael Woodford]]

== Féach freisin ==
* [[Básanna sa bhliain 2026]]
* [[Aimsir na bliana 2026]]
* [[Athrú aeráide in 2026]]
* [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine]]
* [[Corn FIFA an Domhain 2026]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:2026| ]]
[[Catagóir:Blianta]]
[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>igp864utkdx1rd5feq37zboy5jlqzyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Loscadh Crans-Montana 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122253</id>
    <revision>
      <id>1332525</id>
      <parentid>1315555</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin: 41 duine (en.wiki); litriú (úinéirí); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4012" sha1="c70u409b0u0dyd36hr89jk98uqvuym1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ar an 1 Eanáir 2026, go moch ar maidin, maraíodh 41 duine&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Crans-Montana bar fire|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Crans-Montana_bar_fire|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt; i ndóiteán a tharla i gclub oíche / teach tábhairne san Eilvéis. Gortaíodh go dona thart ar 80 eile, dóite den dara nó tríú ghrád go minic.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.policevalais.ch/communiques-pour-les-medias/crans-montana-chronologie-de-levenement-et-bilan-provisoire/|teideal=Crans-Montana : chronologie de l’événement et bilan provisoire – Police cantonale valaisanne|work=www.policevalais.ch|dátarochtana=2026-01-01}}&lt;/ref&gt;    Lasadh síleáil an tí nuair d'imigh spréachairí ó smacht.
[[Íomhá:Crans-Montana (Mapillary 167899455252675).jpg|clé|mion|220px|Le Bar Constellation]]

[[Íomhá:Le Constellation bar fire diagram.svg|clé|mion|220px|Léaráid :  Uimhir 1, suíocháin'';''   Uimhir 4,  an t-aon staighre amach]]
[[Íomhá:Crans-Montana vu du ciel.jpg|clé|mion|220px|An baile]]

== Imeachtaí ==
Tharla an tubaiste  i mbaile Crans Montana,  ionad sciála  i gcantún Valais-Wallis  in iardheisceart na hEilvéise.   Bhí teacht na Bliana Nua á cheiliúradh sa bheár / club oíche &quot;Le Constel&quot; (Le Bar Constellation) ag thart ar 1.30 ar maidin agus daoine óga (16-25 bliain go háirithe) as tíortha éagsúla ann.

Bhí taispeántas piriteicniúil ar siúl san [[íoslach]] ag an am.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=40 duine maraithe, 115 gortaithe i ndóiteán san Eilvéis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0101/1551085-go-leor-daoine-maraithe-i-ndoitean-ag-ionad-sciala-san-eilveis/|date=2026-01-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Spréachaire ba chúis leis an dóiteán. Bhí bean ina suí ar ghuaillí fhreastalaí beáir agus spréachaire ina lámh aici. Chuir sí an tsíleáil, déanta as adhmaid, trí thine de thimpiste.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Incendie mortel à Crans-Montana: le récit d'une nuit d'horreur|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZyNOLo9Wc2Q|date=2026-01-01|author=BFMTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/inferno-horror-swiss-ski-resort-le-constellation-crans-montana|teideal=‘It happened in seconds’: sudden inferno brings horror to Swiss ski resort|údar=Chris Michael, Rory Carroll|dáta=2026-01-01|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-01-01}}&lt;/ref&gt;   Leath an tine de luas mire ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Daoine fós ar iarraidh tar éis na tubaiste san Eilvéis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0102/1551169-daoine-fos-ar-iarraidh-tar-eis-na-tubaiste-san-eilveis/|date=2026-01-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Bhí an slua - trí chéad duine b'fhéidir - ina tháinrith agus ní raibh ach staighre amháin ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cnn.com/2026/01/02/europe/how-swiss-club-fire-unfolded-vis-intl|teideal=Champagne sparklers and a fast-spreading inferno: How a deadly Swiss bar tragedy unfolded|údar=Kara Fox, Thomas Bordeaux, Lou Robinson|dáta=2026-01-02|language=en|work=CNN|dátarochtana=2026-01-05}}&lt;/ref&gt;

== Na híospartaigh ==
Tháinig ar a laghad seisear den dream a bhfuair bás  ó thíortha thar lear. Bhí 11 duine ar a laghad  faoi bhun 18 bliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=24/40 den dream a maraíodh san Eilvéis aitheanta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0104/1551427-24-40-den-dream-a-maraiodh-san-eilveis-aitheanta/|date=2026-01-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí lá náisiúnta dobróin fógraithe san Eilvéis don 9 Eanáir.

Bhí úinéirí an ionaid á gceistiú agus d'fhéadfadh sé go mbeadh cúiseanna dúnorgain á gcur ina leith.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Féach freisin ==

* [[Tubaiste Stardust]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair na hEilvéise]]
[[Catagóir:Tubaistí de dhéantús an duine]]
[[Catagóir:Dóiteáin]]</text>
      <sha1>c70u409b0u0dyd36hr89jk98uqvuym1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marú Renee Good</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122383</id>
    <revision>
      <id>1332546</id>
      <parentid>1293868</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5890" sha1="cl6n79c96s0v1kora9wap0f02pmy14j" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ar an 7 Eanáir 2026, lámhaigh gníomhaire de chuid Fhorfheidhmiú Inimirce agus Custaim na Stát Aontaithe (ICE), '''Renee Nicole Good''' go marfach i [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolis]], Minnesota. Bhí Good ina suí go díomhaoin i ngluaisteán ag láthair oibríocht leanúnach ICE, nuair a chuaigh gníomhairí ICE chuici, a thug orduithe contrártha di. Agus Good ag iarraidh imeacht as an gceantar, mar fhreagra ar cheann de na horduithe a eisíodh,&lt;ref name=&quot;mpr&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Eyewitnesses say Renee Good posed ‘no threat’ to ICE agents|url=https://www.mprnews.org/story/2026/01/07/shooting-south-minneapolis-ice-agents-federal-operation|work=[[Minnesota Public Radio]]|archiveurl=https://archive.today/20260108043705/https://www.mprnews.org/story/2026/01/07/shooting-south-minneapolis-ice-agents-federal-operation|archivedate=January 8, 2026}}&lt;/ref&gt; d'imigh sí thar ceann de na gníomhairí &lt;ref name=&quot;Luscombe-2026&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/jan/07/minneapolis-shooting-immigration-crackdown|teideal=Woman in Minnesota fatally shot by ICE agent during raid, video shows|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260107191824/https://www.theguardian.com/us-news/2026/jan/07/minneapolis-shooting-immigration-crackdown|archivedate=January 7, 2026}}&lt;/ref&gt; a lámhaigh sa chloigeann í &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kuow.org/stories/seattle-joins-national-protest-following-minneapolis-ice-shooting|title=Seattle joins national protest following Minneapolis ICE shooting|author=Sagrero|first=Gustavo|date=January 7, 2025|work=[[KUOW-FM|KUOW (Seattle)]]|archive-url=https://archive.today/20260108133535/https://www.kuow.org/stories/seattle-joins-national-protest-following-minneapolis-ice-shooting|archive-date=January 8, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.abc.net.au/news/2026-01-08/us-immigration-agent-fatally-shoots-womanin-minneapolis/106208464|title=ICE agent fatally shoots woman amid US immigration crackdown in Minneapolis|author=Pizzirani|first=Daniela|date=January 8, 2025|work=ABC (Australia)|archive-url=https://archive.today/20260108134140/https://www.abc.net.au/news/2026-01-08/us-immigration-agent-fatally-shoots-womanin-minneapolis/106208464|archive-date=January 8, 2026}}&lt;/ref&gt; cé nach raibh an gníomhaire ina seasamh i gcosán an ghluaisteáin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/01/08/video-ice-shooting-minneapolis/|language=en-US|work=The Washington Post|archiveurl=https://archive.today/20260108162705/https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/01/08/video-ice-shooting-minneapolis/|teideal=ICE agent was not in the vehicle’s path when he fired at driver, video shows|archivedate=January 8, 2026}}&lt;/ref&gt; Chosain [[Dara téarma Donald Trump|oifigigh Chónaidhme]] agus an tUachtarán [[Donald Trump]] an lámhach, ag maíomh gur ghníomhaigh an gníomhaire ICE le haghaidh féinchosanta agus gur thriail Good dul sa mhullach air.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0jvnl4j1n4o|title=US immigration officer fatally shoots woman in Minneapolis|date=January 8, 2026|language=en-GB|work=www.bbc.com|access-date=January 8, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260108044859/https://www.bbc.com/news/articles/c0jvnl4j1n4o|archive-date=January 8, 2026}}&lt;/ref&gt; Chuir finnéithe súl, anailís iriseoirí ar fhís - scannáin, figiúirí áitiúla, agus lucht dlí an Pháirtí Dhaonlathaigh na héilimh seo faoi dhíospóid go forleathan, agus d'éiligh na [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Daonlathaigh]], imscrúdú coiriúil.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.startribune.com/mayor-jacob-freys-remarks-after-ice-agents-fatally-shoots-woman-in-minneapolis/601559829|title=Mayor Jacob Frey's remarks after ICE agent fatally shot woman in Minneapolis|author=Barnett|first=Sofia|date=January 6, 2026|work=The Minnesota Star Tribune}}&lt;/ref&gt;

Thosaigh agóidí i gcoinne an lámhaigh i Minneapolis agus i gcathracha eile sna Stáit Aontaithe. D'iarr méara Minneapolis, Jacob Frey, agus gobharnóir Minnesota, [[Tim Walz|Tim Walz,]] ar an rialtas feidearálach deireadh a chur lena láithreacht sa chathair. D'eisigh Roinn Slándála Dúchais na Stát Aontaithe (DHS) ráitis ag rá gur gortaíodh an gníomhaire ICE ach go bhfuiltear ag súil go dtiocfaidh sé chuige féin; thuairiscigh ''[[The Guardian]]'' nach raibh &quot;no visible sign in the videos of ICE officers being injured&quot;, agus thuairiscigh ''The Independent'' nach raibh físeáin ó lucht féachana ag tacú le ráiteas an DHS.&lt;ref name=&quot;Luscombe-2026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.abc.net.au/news/2026-01-08/us-immigration-agent-fatally-shoots-womanin-minneapolis/106208464|title=ICE agent fatally shoots woman amid US immigration crackdown in Minneapolis|author=Pizzirani|first=Daniela|date=January 8, 2025|work=ABC (Australia)|archive-url=https://archive.today/20260108134140/https://www.abc.net.au/news/2026-01-08/us-immigration-agent-fatally-shoots-womanin-minneapolis/106208464|archive-date=January 8, 2026}}&lt;/ref&gt; Rinne na céadta duine agóid i Minneapolis, agus rinne níos mó agóid i gcathracha cosúil le Chicago, Nua-Eabhrac, agus Ceantar Columbia.&lt;ref name=&quot;mpr&quot; /&gt;

{{Meáin sheachtracha
| topaic = Físeán den lámhach arna thaifeadadh ag Caitlin Callenson
| width  = 450px
| físeán1 = [https://www.youtube.com/watch?v=K9CJY5p0xz4 Minnesota Reformer ar [[YouTube]].]
}}
{{Meáin sheachtracha
| topaic = Cuireann gníomhairí ICE cosc ​​ar dhochtúir seiceáil a dhéanamh ar íospartach lámhaigh
| width  = 450px
| físeán1 = [https://youtube.com/shorts/vjJqo0qJEJ0?si=qiIH9_jFZsS9mCLa TRT World ar [[YouTube]].]
}}


==Tagairtí==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Conspóidí faoin dara téarma Trump]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:2026]]</text>
      <sha1>cl6n79c96s0v1kora9wap0f02pmy14j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agóidí san Iaráin 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122403</id>
    <revision>
      <id>1332558</id>
      <parentid>1328834</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge; líon na marbh (en.wiki); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4154" sha1="gn2g3v8442w4u1zaud7d2agmdwp7ssc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Cuireadh tús le hagóidí ollmhóra san Iaráin ar an 28 Nollaig 2025.  Léiríonn na hagóidí seo ní amháin míshásacht an phobail san Iaráin le cúrsaí eacnamaíochta, ach leis an gcóras polaitíochta san iomlán.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/3-ean%C3%A1ir-2026-tiobraid-%C3%A1rann/id1525428808?i=1000743615027|teideal=Nuacht Mhall,  (Tiobraid Árann)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=3 Eanáir 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-01-09}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Tehran's Abuzar Mosque was set on fire 8 (Tasnim, 2026).jpg|clé|mion|220px|9 Eanáir: Cuireadh Mosc Abuzar i Fallah, Tehran (17) trí thine]]
[[Íomhá:Crown Prince of IRAN Reza PAHLAVI EP-146067A AR2.jpg|clé|mion|330x330px|Reza PAHLAVI, mac an Shah (Mohammad Reza Pahlavi), ina chónaí i Washington DC]]

== Cúlra ==
Bhí an Iaráin faoi bhrú eacnamaíoch trom le tamall fada. Thit luach an rial (airgeadra na hIaráine) go dtí an leibhéal is ísle riamh - 1.4 milliún rial ar dhollar amháin - i ngeall ar [[Boilsciú|bhoilsciú]] mór. Bhí tionchar ag smachtbhannaí idirnáisiúnta agus an [[Cogadh Iosrael–Iaráin|cogadh 12 lá le hIosrael i Meitheamh 2025]] ar an staid eacnamaíoch. Chuir seo go léir isteach go mór ar chaighdeán maireachtála an phobail.

== Imeachtaí ==
'''Tús na n-agóidí'''

Thosaigh na hagóidí i dTehran sa Bhasár Mór ar an 28 Nollaig. Dhún siopadóirí a siopaí agus d'eagraigh siad stailceanna, chun an-mhíshásamh a chur in iúl  faoin mboilsciú agus faoin díluacháil tar éis titim an [[rial]], airgeadra na hIaráine, go dtí an luach is ísle riamh.. Tá tábhacht stairiúil leis na siopadóirí sa bhasár - bhí ról lárnach acu sa Réabhlóid in 1979.

Ar an lá céanna chuir an tUachtarán Masoud Pezeshkian buiséad an stáit i láthair sa pharlaimint (an Majles).  

'''Scaipeadh ar fud na tíre'''

Spreagadh agóidí i gcathracha ar fud na tíre.  Ghlac mic léinn ó ollscoileanna ar fud na hIaráine páirt sna léirsithe. Shroich na hagóidí gach ceann de 31 cúige na hIaráine. D'fhógair agóideoirí manaí in aghaidh an rialtais agus éilimh pholaitiúla níos leithne.

Bhí na hagóidí seo ar na cinn is mó san Iaráin ó [[agóidí Mahsa Amini]] in 2022 (gluaiseacht &quot;Bean, Beatha, Saoirse&quot;). D'fhéadfadh siad fiú a bheith ar na hagóidí is mó ón Réabhlóid in 1979.

'''Freagra an rialtais'''

Ar an 31 Nollaig, d'ordaigh an rialtas go ndúnfaí gach oifig agus gnó sa chuid is mó den tír ar feadh lae amháin - tugadh an aimsir fhuar mar leithscéal.

Ar an 5 Eanáir 2026, d'ordaigh Ceannasaí an Bhreithiúnais nach mbeadh &quot;aon trócaire&quot; le taispeáint do na hagóideoirí. Gabhadh níos mó ná 2,000 duine ag na húdaráis idir 31 Nollaig 2025 agus 9 Eanáir 2026

Ar an 8 Eanáir 2026, dhún údaráis na hIaráine an t-idirlíon. Cuireadh cosc ar chóras gutháin agus cuireadh eitiltí ar ceal chomh maith.  D'éirigh Mohammad Reza Farzin as a phost mar Gobharnóir ar Bhanc Ceannais na hIaráine agus ceapadh Abdolnasser Hemmati ina áit.

I dtús mí Eanáir, bhí na póilíní ag iarraidh na hagóideoirí a scaipeadh, ag baint úsáid as deoirgháis ar dtús.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   Ansin baineadh úsáid as raidhfilí agus as millíní gránghunna. Maraíodh na mílte: d'admhaigh an rialtas 3,117 bás; dhoiciméadaigh HRANA 7,015 bás (faoin 5 Feabhra 2026); agus measadh go bhféadfadh idir 30,000 agus 36,500 duine a bheith maraithe ar an 8–9 Eanáir.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025–2026 Iranian protests|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2025–2026_Iranian_protests|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;

'''Idirnáisiúnta'''

Bhagair Donald Trump, Uachtarán na Stát Aontaithe, ar [[Truth Social]], díoltas a bhaint amach. Dúirt sé: &quot;Más rud é go dtosaíonn sibh (Rialtas na hIaráine ) ag scaoileadh, tosóimid ag scaoileadh chomh maith.&quot;

== Féach freisin ==

* [[Cogadh Iosrael–Iaráin]] 2025
* [[Agóidí Mahsa Amini]], 2022

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Stair na hIaráine]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Agóidí]]</text>
      <sha1>gn2g3v8442w4u1zaud7d2agmdwp7ssc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seán Ó Sé (amhránaí)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122479</id>
    <revision>
      <id>1332544</id>
      <parentid>1293905</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Poncaíocht; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9136" sha1="8g6mgn2elzgp5zqsh83tba2x7timb47" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Amhránaí agus múinteoir as Corcaigh ba ea '''Seán Ó Sé''' (16 Eanáir 1936 - 13 Eanáir 2026). Bhí an-aithne ar fad ar Sheán mar gheall ar an amhrán [[An Poc ar Buile|''An Poc ar Buile'']]&lt;ref&gt;amhrán a chum Dómhnall Ó Mulláin,  feirmeoir le feith na filíochta a raibh cónaí air i Screathan na nGamhan, taobh thiar de Chúil Aodha.

&lt;/ref&gt; a thaifead sé in 1962.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/arid-20253573.html|teideal=Singing legend Ó Sé says routine visit to doctor found cancer and saved his life|údar=Eoin English|dáta=2013-12-27|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2026-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20902462/|teideal=Seán Ó Sé|údar=RnaG|dáta=2015-12-21|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Séan Ó Sé - Poc Ar Buille|url=https://www.youtube.com/watch?v=LyumG1lQqts|date=2019-08-16|author=FleadhTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-amhránaí as Corcaigh Seán Ó Sé tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0113/1552960-an-t-amhranai-as-corcaigh-sean-o-se-tar-eis-bhais/|date=2026-01-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Tugadh ‘An Pocar’ air mar leasainm i gCorcaigh.

[[Íomhá:View of N71 at Ballylickey - geograph.org.uk - 4546936.jpg|clé|mion|220px|[[Béal Átha Leice]]]]

== Saol ==
Rugadh Seán Ó Sé i m[[Béal Átha Leice]],&lt;ref&gt;Cúm Thóla nó Com Sheola&lt;/ref&gt; láimh le Beanntraí, áit a raibh a bheirt tuismitheoirí ina múinteoirí sa scoil náisiúnta. Fuair Seán Ó Sé a chuid scolaíochta i gColáiste Íosagáin i m[[Baile Bhuirne]], áit a chuala an t-amhrán &quot;An Poc ar Buile&quot; den chéad uair agus é ina scoláire.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sean-o-se-laoch-de-chuid-an-cheoil-a-raibh-an-an-chead-hit-gaeilge-aige-ar-shli-na-firinne/|teideal=Seán Ó Sé, laoch de chuid an cheoil a raibh an ‘an chéad hit Gaeilge aige’, ar shlí na fírinne|dáta=2026-01-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-15}}&lt;/ref&gt;  Cháiligh sé mar mhúinteoir i gColáiste Phádraig i n[[Droim Conrach]]. 

Bhí sé ina mhúinteoir bunscoile i nDroichead na Banndan agus ceapadh ina phríomhoide é ar Scoil Naisiúnta Mhuire ar an gCnoc i gCorcaigh sa bhliain 1980. Faoin am ar chuaigh sé ar scor in 1993, bhí breis is 900 dalta ag freastal ar an scoil agus b’é ceann des na bunscoileanna ba mhó sa tír é.

=== Amhránaíocht ===
Bhuaigh Seán Ó Sé an comórtas amhránaíochta ag Feis na Mumhan in 1959 agus é 23 bliain d’aois agus cuireadh tús lena a shaol mar amhránaí traidisiúnta.  

Bhí cáil air mar amhránaí sna seascaidí le grúpa Sheáin Uí Riada – [[Ceoltóirí Chualann]] – agus thaistil sé ar fud na cruinne go minic le Comhaltas Ceoltóirí Éireann agus le Gael Linn. Agus é ag canadh le Ceoltóirí Chualainn sna 1960idí, d’eisigh sé féin agus Seán Ó Riada an amhrán is iomráití Gaeilge, b’fhéidir, An Poc Ar Buile, mar shingil agus bhí sé ar bharr na gcairteacha in Éirinn i 1962, an chéad amhrán as Gaeilge chun barr na gcairteacha a shroichint, amhrán a d’eisigh Gael Linn. Is iomaí ócáid Ghaelach ó shin ar chan Ó Sé ann agus is minic a chan sé an t-amhrán céanna ar fud na cruinne.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/renowned-irish-traditional-singer-sean-o-se-dies-6925650-Jan2026/|teideal='Deireadh ré' arsa an Taoiseach in omós d'amhránaí bhinn Chorcaí, Seán Ó Sé atá tar éis bháis|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=2026-01-13|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ceannródaí an Cheoil|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0805/1525885-ceannrodai-an-cheoil-sean-o-riada-ainmnithe-do-laoch-na-ngael/|date=2025-08-05|language=ga-IE|author=Labhair an t-amhránaí clúiteach, Seán Ó Sé faoi Sheán Ó Riada atá ar ghearrliosta do Laoch na nGael}}&lt;/ref&gt;

Bhí Ó Sé ar an ardán ag ceann de na ceolchoirmeacha b’iomráití riamh i stair an cheoil traidisiúnta, ''Ó Riada sa Gaiety'', in 1969. Reáchtáladh an ócáid sin chun ómós a thabhairt don bhfile Ultach, [[Peadar Ó Doirnín]].  Is ag an gceolchoirm chéanna sin a chan Ó Sé ‘Tá Bean in Éirinn’ don gcéad uair, dán de chuid Uí Dhoirnín ar chuir an Riadach ceol as an nua leis agus is iomaí amhránaí eile a rinne iarracht an t-amhrán céanna a chanadh ach nár éirigh leo barr-nótaí Uí Shé a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2023/0412/1376585-singer-sean-o-se/|teideal=‘Súil Thart’  le Seán Ó Sé|údar=RTÉ 1|dáta=1988|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2026-01-13}}&lt;/ref&gt;

D’eisigh sé albam d’amhráin as Gaeilge, ‘Dir Cúm Thola agus Cúil Aodha, in éineacht le [[Peadar Ó Riada]], agus sna sála air sin, d’eisigh siad albam d’amhráin as Gaeilge agus Béarla, ''Through Banks of Mist''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Miriam meets Peadar Ó Riada and Seán Ó Sé|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2020/0120/1108605-miriam-meets-peadar-o-riada-and-sean-o-se/|date=2020-01-20|language=en-IE|author=Sunday with Miriam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peadaroriada.ie/banks-mist/|teideal=Through Banks of Mist|dáta=2014-05-08|language=en-GB|work=Peadar Ó Riada|dátarochtana=2026-01-13}}&lt;/ref&gt;

Ba mhinic é ar chláir theilifíse agus raidió RTÉ, idir Ghaeilge agus Bhéarla, agus ar TG4 nuair a bunaíodh an stáisiún sin sna 1990idí.

==== 2020idí ====
Sa bhliain 2011, fuair Ó Sé an drochscéala go raibh ailse ina dhrólann. Tháinig sé slán as an ngalar sin, áfach, agus choinnigh sé air ag canadh go poiblí. Sa bhliain 2015 scríobh sé scéal a shaoil, in éineacht leis an scríbhneoir Patricia Ahern, sa leabhar ''An Poc Ar Buile – The Life and Times of Seán Ó Sé''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Bronnadh Gradam Saoil TG4 ar Sheán Ó Sé in 2021.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tg4.ie/en/other-brands/gradam-ceoil/previous-winners/lifetime-achievement/|teideal=TG4 {{!}} Lifetime Achievement {{!}} Previous Winners {{!}} Gradam Ceoil TG4 {{!}} Other Brands {{!}} Irish Television Channel, Súil Eile|language=en-ie|work=TG4|dátarochtana=2026-01-13}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=COMPILATION including Seán Ó Sé - The Largest Céilí Band in the World, - Cork City Hall, 13.10.13|url=https://www.youtube.com/watch?v=Nao0SsUgRgM|date=2015-09-25|author=PRAK14}}&lt;/ref&gt; I mí Dheireadh Fómhair 2025, bronnadh céim dochtúireachta oinigh ar Ó Sé i gColáiste Ollscoile Chorcaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22561478/|teideal=agallamh le Seán Ó Sé / céim dochtúireachta oinigh|údar=RnaG|dáta=2025-11-21|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-01-13}}&lt;/ref&gt; I mí Eanáir 2026 bhronn Féile [[TradFest, Baile Átha Cliath|Tradfest]] Bhaile Átha Cliath gradam saoil air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/en/media-library/speeches/speech-by-president-catherine-connolly-at-launch-of-tradfest-2026|teideal=Media Library {{!}} Speeches {{!}} President of Ireland|údar=Office of the President of Ireland|language=en|work=president.ie|dátarochtana=2026-01-13}}&lt;/ref&gt; 

Bhí Ó Sé ag canadh go gairmiúil go dtí deireadh a shaoil nach mór. I mí Lúnasa 2025, ghlac sé páirt i bhFéile na Laoch, féile a eagraítear i gCúil Aodha in iarthar Chorcaí uair gach seacht mbliana chun ómós a thabhairt don Riadach agus laochra eile an chultúir Ghaelaigh, agus bhí sé le bheith páirteach i gceolchoirm speisialta sa Cheoláras Náisiúnta i mí an Mhárta 2026 chun baill Cheoltóirí Chualann agus a sliocht a thabhairt le chéile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22510625/|teideal=An triúir ag caint faoin oidhreacht a bhaineann leis an bhFéile agus ceol mar chlabhsúr ar an gclár i Seipéal Chúil Aodha|údar=RnaG : Mairéad Uí Lionaird, Peadar Ó Riada agus Seán Ó Sé|dáta=2025-05-01|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Fuair Seán Ó Sé bás trí lá sula raibh na 90 bliain slánaithe aige.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Cailleadh a bhean chéile Eileen in 2025. Bhí triúr clainne acu; Áine, Con agus Íde.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Ceoltóirí Chualann]]
* [[Jack O'Shea|Seán Ó Sé]], peileadóir CLG

== Foinsí ==

* Ó Sé, Seán; Ahern, Patricia (2015). ''Poc Ar Buile: The Life and Times of Seán Ó Sé.'' Cork: Collins Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-84889-253-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* “''An Pocar''“,  Clár faisnéis de chuid TG4,  2013

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Rialú údaráis}}

{{DEFAULTSORT:Sé, Seán Ó}}
[[Catagóir:Amhránaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Seán Ó Riada]]
[[Catagóir:Comhaltas Ceoltóirí Éireann]]
[[Catagóir:Gael Linn]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Baill Ceoltóirí Chualann]]
[[Catagóir:Daoine as Gaeltacht Mhúscraí]]</text>
      <sha1>8g6mgn2elzgp5zqsh83tba2x7timb47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tubaiste traenach Adamuz 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122576</id>
    <revision>
      <id>1332526</id>
      <parentid>1330878</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin: 46 marbh, 292 gortaithe; 69 in Toledo (en.wiki); am na hÉireann; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4189" sha1="ejrcyj83ya5j1pfwj3qe4oug7dnttvn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Tharla '''tubaiste traenach Adamuz'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''2026 Adamuz train derailments''

&lt;/ref&gt; ar an 18 Eanáir 2026 nuair a bhuail dhá thraein faoina chéile i ndeisceart na Spáinne.   D'imigh ceann de na traenacha de na ráillí agus bhuail ceann ar aghaidh faoin traein eile gar do bhaile Adamuz i réigiún [[Córdoba (cúige)|Córdoba]], 360 ciliméadar ó dheas ó Mhaidrid.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=39 duine maraithe i dtubaiste traenach sa Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0119/1553850-39-duine-maraithe-i-dtubaiste-traenach-sa-spainn/|date=2026-01-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Maraíodh 46 duine, agus gortaíodh 292 eile.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Adamuz rail disaster|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Adamuz_rail_disaster|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:AVE S-102. Viaducto sobre el Arroyo de Pedro Gil (32308646046).jpg|clé|mion|220px|Viaducto sobre el Arroyo de Pedro Gil]]

== Cúlra ==
Ba í seo an tubaiste traenach is measa sa Spáinn ó 2013 ag an am (maraíodh 69 i Tubaiste traenach Toledo níos déanaí in 2026).  I mí Iúil 2013, tharla tubaiste traenach gar le [[Santiago de Compostela]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/president-higgins-pays-respects-to-the-victims-of-the-recent-rail-disaster|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;  Maraíodh 79.   D'íoc Allianz Global agus comhlachtaí eile €25 milliún mar chúiteamh.... in 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.swissinfo.ch/eng/train-driver,-safety-official-convicted-over-spain's-worst-train-crash-in-decades/85055244|teideal=Train driver, safety official convicted over Spain's worst train crash in decades|údar=S. W. I. swissinfo.ch|dáta=2024-07-26|language=en|work=SWI swissinfo.ch|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Santiago de Compostela derailment|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Santiago_de_Compostela_derailment&amp;oldid=1333772472|journal=Wikipedia|date=2026-01-19|language=en}}&lt;/ref&gt;

Tá an líonra traenach ardluais is mó san Eoraip ag an Spáinn do thraenacha a théann os cionn 250 ciliméadar san uair, le níos mó ná 3,100 ciliméadar. Bhí níos mó ná 25 milliún paisinéir thraenacha ardluas ag Renfe in 2024, agus 40 milliún in iomlán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.trenvista.net/en/news/flash/renfe-breaks-all-time-passenger-record-in-2024/|teideal=Renfe breaks all-time passenger record in 2024|údar=Miguel Bustos|dáta=2025-02-10|language=en-GB|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;

== Imeachtaí ==
Traein ardluais a bhí sa traein a d'imigh de na ráillí. Luas 200 ciliméadar san uair a bhí fúithi ag an am.

Tharla an tubaiste timpeall 7:45 pm am áitiúil (18:45 am na hÉireann) ar 18 Eanáir. Bhí traein ardluais de chuid Iryo ag taisteal ó Málaga go Maidrid le 371 paisinéir ar bord. 

D'imigh trí charráiste deiridh na traenach de na ráillí gar do stáisiún Córdoba-Julio Anguita. Ansin bhuail traein Alvia de chuid Renfe iad,   traein a bhí ag taisteal ó Mhaidrid go [[Huelva]] le thart ar 200 paisinéir ar bord.   De bharr an imbhuailte, caitheadh an dá charráiste tosaigh den dara traein anuas. Rinneadh dochar ollmhór don agus maraíodh an tiománaí Renfe.

Bhí thart ar 570 paisinéir ar an dá thraein, Spáinnigh a bhformhór.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Fiosrúcháin ==
Dúirt Óscar Puente, Aire Iompair na Spáinne, go raibh sé &quot;an-aisteach go deo&quot; gur tharla an tubaiste ar chuid den iarnród a bhí athchóirithe i mí na Bealtaine 2025 mar chuid de thionscadal infheistíochta €700 milliún. Dúirt sé freisin go raibh na traenacha ag taisteal faoi bhun na teorann luais don chuid sin den líne agus go raibh córais sábháilteachta gníomhach i bhfeidhm.

== Féach freisin ==

* [[Tubaiste traenach Toledo 2026]] 

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Tubaistí]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair na Spáinne]]
[[Catagóir:Eachtraí traenach]]
[[Catagóir:Córdoba (cúige sa Spáinn)]]</text>
      <sha1>ejrcyj83ya5j1pfwj3qe4oug7dnttvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dúnmharú Alex Pretti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122633</id>
    <revision>
      <id>1332557</id>
      <parentid>1298749</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú; CBP, ní ICE (en.wiki); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5787" sha1="9cagm38iz74s31feqfcjlsog4gl5mda" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}


Tharla '''Dúnmharú Alex Pretti''' ar an 24 Eanáir 2026 le linn aighnis le beirt oifigeach de chuid an Phatróil Teorann (CBP)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=United States Immigration and Customs Enforcement|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=United_States_Immigration_and_Customs_Enforcement&amp;oldid=1334984347|journal=Wikipedia|date=2026-01-26|language=en}}&lt;/ref&gt; i Minneapolis.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-chun-sar-teorann-a-chur-go-minnesota-tar-eis-do-ghniomhairi-feidearalacha-alex-pretti-a-mharu/|teideal=Trump chun ‘sár teorann’ a chur go Minnesota tar éis do ghníomhairí feidearálacha Alex Pretti a mharú|dáta=2026-01-26|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;

B'Alex Pretti an dara duine maraithe gan trua gan taise ag oifigigh feidhmithe dlíthe imirce i Minneapolis i mí Eanáir 2026;  dúnmharaíodh agóideoir eile'','' René Good chomh maith ar an 7 Eanáir 2026.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://michaeldsellers.substack.com/p/rene-good-autopsy-reveals-fatal-shot|teideal=Rene Good Autopsy Reveals Fatal Shot Came From the Side — Not the Front of the Vehicle|údar=Michael D. Sellers|dáta=2026-01-23|work=DEEPER LOOK with Michael Sellers|dátarochtana=2026-01-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Killing of Renée Good|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Killing_of_Ren%C3%A9e_Good&amp;oldid=1335006055|journal=Wikipedia|date=2026-01-26|language=en}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Alex Pretti - VA portrait (enhanced deluxe).jpg|clé|mion|319x319px|Alex Pretti, Department of Veterans Affairs]]
[[Íomhá:ICE Agents in Minneapolis After Shooting.jpg|clé|mion|220px|cúpla nóiméad tar éis lámhach  René Good]]
[[Íomhá:Line of federal agents in Minneapolis-January 24, 2026 (cropped).jpg|clé|mion|220px|an Patról Teorann (CBP)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;]]
[[Íomhá:Armed Federal Agents on Park Avenue in Minneapolis (55038799910).jpg|clé|mion|220px]]
[[Íomhá:Pretti memoral.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán]]

== Imeachtaí ==
Bhí Pretti agus daoine eile ag léirsiú in aghaidh ICE. D'ionsaigh ICE iad le sprae piobair agus leagadh ar an talamh iad.

Tá an chuma ar na físeáin den eachtra go raibh fón póca ina láimh ag Alex Pretti ag an am.  Agus Pretti ina luí ar an talamh, thóg na gníomhairí feidearálacha gunna a bhí ag Pretti amach óna bhásta; cúpla soicind níos déanaí, lámhaigh na gníomhairí Pretti as fuil fhuar agus fágadh marbh é. Lámhaigh na gníomhairí Pretti deich n-uaire laistigh de chúig shoicind. Bhí timpeall sé ghníomhaire thart air nuair a lámhaíodh agus a maraíodh é.

Ní hionann an cuntas atá tugtha ag údaráis stáit agus fheidearálacha ar fhíricí na heachtra. 

Mhaígh Rialtas na Stát Aontaithe gur ionsaigh Alex Pretti gníomhairí ICE agus gur á gcosaint féin a bhí siad nuair a lámhach siad é.  “Sceimhlitheoir baile” a bhí in Pretti de réir [[Kristi Noem]], an Rúnaí Slándála Baile, a áitíonn gur fhreastail sé ar an agóid agus “airm ina sheilbh” d’aon ghnó chun “oibríocht feidhmithe dlí a chosc”.

Tháinig an cuntas sin salach, áfach, ar na fístaifeadtaí den eachtra a bhí curtha sa timpeall.  Léiríonn na taifeadtaí sin gur fón seachas gunna a bhí ina láimh ag Alex Pretti.  Cé go raibh gunna ina chrios aige, is i ndiaidh do na gníomhairí é a bhaint de a lámhach siad é. Bhí an gunna ag Alex Pretti go dleathach.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Minneapolis: athrú cur chuige ar na bacáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0127/1555285-minneapolis-athru-cur-chuige-ar-na-bacain/|date=2026-01-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ní raibh sa gcaint sin ach “seafóid” a dúirt [[Tim Walz]], Gobharnóir Minnesota. “Tá a fhios agaibh féin céard a chonaic sibh, agus ansin chuala sibh na daoine is cumhachtaí sa domhan ag insint daoibh céard a chonaic sibh, gur sceimhlitheoir baile a bhí sa bhfear seo,” a dúirt Walz. D’iarr ‘Walz go n-éireofaí as a bheith ag cur “smál” ar ainm Alex Pretti.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Fiosrúcháin ==
Chuir Trump an ‘sár teorann’, [[Tom Homan]], go Minnesota. “Tá aithne aige ar go leor de na daoine ann agus is maith leis iad,” a scríobh Trump ar a mheán sóisialta Truth Social.

Ar an 26 Eanáir, bhí ceannasaí na gníomhaireachta ICE i gcathair Minneapolis tarraingthe amach ag Trump.  Deirtear gur duine an-chadránta ba ea an té a bhí i gceannas, Gregory Bovino.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gregory Bovino|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gregory_Bovino&amp;oldid=1335127377|journal=Wikipedia|date=2026-01-27|language=en}}&lt;/ref&gt;

Cuireadh brú ar an Teach Bán fiosrúchán a chur ar bun.  Bhí roinnt sa bPáirtí Poblachtánach fiú ag iarraidh go bhfiosrófaí na maruithe i Minnesota.  Mar shampla dúirt Gobharnóir Poblachtánach Vermont, Phil Scott, “nach féidir glacadh leis” go “maródh gníomhairí feidearálacha” saoránaigh de chuid na Stát Aontaithe a bhíonn ag baint feidhm as a gceart cosanta chun agóide.

Ach mhaígh Trump go raibh “fiosrúchán ollmhór” ar siúl maidir le caimiléireacht leasa shóisialaigh “mhór mhillteach, luach 20 billiún dollar” a dúirt sé a tharla i Minnesota.  Maígh an tUachtarán gurb í an chaimiléireacht sin “cuid den chúis” leis na “léirsithe foréigneacha eagraithe” ar na sráideanna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dara téarma Donald Trump|Dara Téarma Donald Trump]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Minnesota]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:Ainéistéisithe]]</text>
      <sha1>9cagm38iz74s31feqfcjlsog4gl5mda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joe Mulholland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122714</id>
    <revision>
      <id>1332536</id>
      <parentid>1298741</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúchán: bás 2026 (en.wiki, Wikidata) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3033" sha1="j8hv5q6dvv2iwcrsht03o8mvz6567jz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iar-Stiúrthóir Bainistíochta Teilifíse agus iar-cheannasaí [[Nuacht RTÉ|Nuachta RTÉ]] ba ea '''Joe Mulholland''' (1940 - 31 Eanáir 2026).    

Ar chlár cúrsaí reatha Gaeilge a thuill sé a cháil i dtosach agus é ag obair ar an gclár ''Féach'' ar RTÉ sna 1970idí.  Bhí sé lárnach i ngné eile de chultúr na tíre; bhunaigh sé Scoil Samhraidh MacGill i gCo. Dhún na nGall agus gur chaith sé dhá scór bliain ina stiúrthóir uirthi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-spelling-bee-na-gaeilge-feach-agus-cursai-reatha-ar-thoir-brad-pitt-sa-ghaeltacht/|teideal=DIALANN TUAIRISC: ‘Spelling Bee’ na Gaeilge, ‘Féach’ agus cúrsaí reatha, ar thóir Brad Pitt sa Ghaeltacht|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=19 Feabhra 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-20}}&lt;/ref&gt;   Bhí sé ina cheannasaí ar chúrsaí reatha in RTÉ ón mbliain 1980, agus bhí sé i rólanna sinsearacha eile ar feadh 30 bliain. 

== Beatha ==
Ó [[Bhealach Fé|Bhealach Féich]] i gCo.Dhún na nGall ó dhúchas ab ea Joe Mulholland.

Thosaigh sé ag obair le RTÉ ag tús na seachtóidí mar stiúrthóir agus mar léiritheoir teilifíse agus ba ag plé le cláracha Gaeilge a bhíodh sé i dtús ama, ina measc an clár cúrsaí reatha, ''[[Féach]]''.   Ar dtús bhí sé ag déanamh scannáin, ar nós “[[Rotha Mór an tSaoil]]”, don tsraith “Teilifís Scoile” i n[[Gort an Choirce]] sna seachtóidí luatha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=B'fhéidir go bhfuil an chuid is fearr den dúchas le teacht fós!|url=http://www.beo.ie/alt-bfheidir-go-bhfuil-an-chuid-is-fearr-den-duchas-le.aspx|work=Beo!|dátarochtana=2026-02-01|language=ga-IE|údar=Antaine Ó Faracháin|dáta=Márta 2005}}&lt;/ref&gt;

Ba é a bhunaigh an clár cúrsaí reatha aitheanta, 'Today Tonight' i 1980 tráth a raibh sé ina cheannasaí ar chláracha cúrsaí reatha.

Bhí sé ina Stiúrthóir Nuachta ar an stáisiún i 1990 agus rinneadh Stiúrthóir Bainistíochta Teilifíse de ina dhiaidh sin.

D'éirigh sé as a chuid cúramaí in RTÉ sa bhliain 2000.

Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí [[Scoil Samhraidh MacGill]] sna Gleannta ina chontae dúchais i 1982.

Nuair a bhásaigh sé in 2026, bhí sé 85 bliain d'aois agus bhí sé tinn le fada. Bhí cónaí air  i mBaile Átha Cliath le blianta fada. Bhásaigh a bhean chéile Annie in 2025.  Maireann a thriúr clainne.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Iar-phearsa mór le RTÉ,Joe Mulholland tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0201/1556272-iar-phearsa-mor-le-rte-joe-mulholland-tar-eis-bhais/|date=2026-02-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* Clár ''[[Féach]]''
* [[Scoil Samhraidh MacGill]] 
* [[:Catagóir:Lucht RTÉ|Lucht RTÉ]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Mulholland, Joe }}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Lucht RTÉ]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1940]]
[[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]]</text>
      <sha1>j8hv5q6dvv2iwcrsht03o8mvz6567jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comórtas na Sé Náisiún 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123126</id>
    <revision>
      <id>1332529</id>
      <parentid>1305064</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúchán: chríochnaigh sé ar an 14 Márta 2026 (en.wiki); aimsir chaite; buaiteoir (an Fhrainc), Coróin Thriarach (Éire) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17969" sha1="jx95rf7o064dipvooo6upmqsak3sc40" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Comórtas Spóirt}}

Ba é '''[[Comórtas na Sé Náisiún]] 2026''' an 132ú heagrán den chomórtas ó bunaíodh é, agus an 27ú heagrán ó tháinig an Iodáil isteach in 2000. Thosaigh an comórtas ar an 5 Feabhra 2026 agus chríochnaigh sé ar an 14 Márta 2026. Bhuaigh an Fhrainc an comórtas den dara bliain as a chéile, nuair a bhuaigh sí 48–46 ar Shasana sa chluiche deiridh; bhuaigh Éire an Choróin Thriarach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Six Nations Championship|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Six_Nations_Championship|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tráchtaireacht as Gaeilge ==
D'fhógair RTÉ go gcuirfí tráchtaireacht Ghaeilge ar chluichí sna 6 Náisiún ar fáil don chéad uair riamh ag tosú leis an gcluiche idir {{IRLru}} agus {{ENGru}} ar an 21 Feabhra&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tráchtaireacht Ghaeilge ar rugbaí agus sacair ar RTÉ|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2026/0217/1558906-trachtaireacht-ghaeilge-ar-rugbai-agus-sacair-ar-rte/|date=2026-02-17|language=ga}}&lt;/ref&gt;. Bhí tráchtaireacht as Gaeilge ar fáil do na cluichí idir {{IRLru}} agus {{WALru}} agus idir {{FRAru}} agus {{ENGru}} freisin.

== Rannpháirtithe agus cathracha ==
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;  
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #C4C4C4;&quot; bgcolor=&quot;#F0F0F0&quot;
! bgcolor=&quot;#F0F0F0&quot; width=&quot;180&quot; | '''Náisiún'''
! width=&quot;120&quot; | Cathair
! width=&quot;180&quot; | Staid
! width=&quot;120&quot; | Toilleadh
! width=&quot;180&quot; | Captaen
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FAF8F0&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{SCOru}}|| [[Dún Éideann]] || [[Murrayfield]] || 67,144 || [[Sione Tuipulotu]]

|- align=&quot;center&quot; 
| align=&quot;left&quot; |{{WALru}}||[[ Caerdydd]] || [[Millennium Stadium]] || 74,500 || [[Dewi Lake]]

|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FAF8F0&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{IRLru}} || [[ Baile Átha Cliath]] || [[Staidiam Aviva]] || 51,700 ||[[Caelan Doris]]

|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{FRAru}}|| [[Saint-Denis]]&lt;br&gt;[[Villeneuve-d'Ascq]] || [[Stade de France]]&lt;br&gt;[[Staid Pierre Mauroy]] || 81,338&lt;br&gt;50,186  || [[Antoine Dupont]]
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FAF8F0&quot;

| align=&quot;left&quot; |{{ITAru}} || [[An Róimh]] || [[Stadio Olimpico]] || 73,261 ||[[Michele Lamaro]]

|- align=&quot;center&quot; 
| align=&quot;left&quot; |{{ENGru}} || [[Londain]] || [[Twickenham]] || 82,000 ||[[Maro Itoje]]

|}

== Tábla ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:8%&quot;|Áit
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:18%&quot;|Tír
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;width:26%&quot;|Cluichí
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;width:22%&quot;|Pointí
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:8%&quot;|Úid
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:10%&quot;|{{Leid uirlise|PB|Pointí bónais}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:10%&quot;|Pointí&lt;br&gt;(tábla)
|-
! style=&quot;width:8%&quot;|Imeartha
! style=&quot;width:8%&quot;|Buaite
! style=&quot;width:8%&quot;|Comhscóir
! style=&quot;width:8%&quot;|Caillte
! style=&quot;width:8%&quot;|Scóráilte
! style=&quot;width:8%&quot;|I gcoinne
! style=&quot;width:8%&quot;|Difríocht
! style=&quot;width:8%&quot;|Scóráilte
! style=&quot;width:8%&quot;|I gcoinne
|-
|1||{{FRAru}}||5||4||0||1||211||130|| +81||30||19||5||'''21'''
|-
|2||{{IRLru}}||5||4||0||1||146||108|| +38||20||14||3||'''19'''
|-
|3||{{SCOru}}||5||3||0||2||143||144||  -1||20||18||4||'''16'''
|-
|4||{{ITAru}}||5||2||0||3|| 79||117|| -38|| 9||16||1||'''9'''
|-
|5||{{ENGru}}||5||1||0||4||153||151||  +2||21||18||4||'''8'''
|-
|6||{{WALru}}||5||1||0||4|| 90||172|| -82||11||26||2||'''6'''
|}

== Féilire ==
=== Seachtain 1 ===
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 05/02
 | Bliain = 2026
 | am = 21:10 [[UTC+1]]
 | foireann1 = {{FRAru}}
 | foireann2 = {{IRLru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 36
 | Pointi 2 = 14
 | scór = 36 – 14
 | Tuairisc =
 | Cathair = [[Páras]]
 | staid = [[Stade de France]]
 | freastal = 80,000
 | reiteoir = {{Bratach|England}} [[Karl Dickson]]
 | Uid1 = [[Louis Bielle-Biarrey|Bielle-Biarrey]] {{Úd Rugbaí|13', 47'}}&lt;br /&gt;[[Matthieu Jalibert|Jalibert]] {{Úd Rugbaí|22'}}&lt;br /&gt;[[Charles Ollivon|Ollivon]] {{Úd Rugbaí|34'}}&lt;br /&gt;[[Théo Attissogbé|Attissogbé]] {{Úd Rugbaí|80+1'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|59'}} [[Nick Timoney|Timoney]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|62'}} [[Michael Milne|Milne]]
 | Slanuithe1 = [[Thomas Ramos|Ramos]] {{CP Rugbaí|13', 34', 47', 80+1'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|59', 62'}} [[Sam Prendergast|Prendergast]]
 | CP1 = Ramos {{CP Rugbaí|28'}}
}}
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 07/02
 | Bliain = 2026
 | am = 15:10 UTC+1
 | foireann1 = {{ITAru}}
 | foireann2 = {{SCOru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 18
 | Pointi 2 = 15
 | scór = 18 – 15
 | Tuairisc =
 | Cathair = [[Roma]]
 | staid = [[Stadio Olimpico]]
 | freastal = 68,245
 | reiteoir = {{bratach|New Zealand}} [[Ben O'Keeffe|Ben O’Keeffe]]
 | Uid1 = [[Louis Lynagh|Lynagh]] {{Úd Rugbaí|8'}}&lt;br /&gt;[[Tommaso Menoncello|Menoncello]] {{Úd Rugbaí|14'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|24'}} Dempsey&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|67'}} [[George Horne|Horne]]
 | Slanuithe1 = [[Paolo Garbisi|P. Garbisi]] {{CP Rugbaí|14'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|24'}} [[Finn Russell|Russell]]
 | CP1 = P. Garbisi {{CP Rugbaí|35', 49'}}
 | CP2 = {{CP Rugbaí|47'}} Russell
}}
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 7 Feabhra
 | Bliain = 2026
 | am = 16:40 [[UTC+0]]
 | foireann1 = {{ENGru}}
 | foireann2 = {{WALru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 48
 | Pointi 2 = 7
 | scór = 48 – 7
 | Tuairisc =
 | Cathair = [[Londain]]
 | staid = [[Twickenham]]
 | freastal = 81,953
 | reiteoir = Pierre Brousset
 | TiranReiteora = {{FRAru}}
 | Uid1 = [[henry Arundell|Arundell]] {{Úd Rugbaí|8', 18', 36'}}&lt;br /&gt;[[ben Earl|Earl]] {{Úd Rugbaí|24'}}&lt;br /&gt;[[tom Roebuck|Roebuck]] {{Úd Rugbaí|45'}}&lt;br /&gt;[[Úd pionóis]] {{Úd Rugbaí|68'}}&lt;br /&gt;[[tommy Freeman|Freeman]] {{Úd Rugbaí|80'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|52'}} [[Josh Adams|Adams]]
 | Slanuithe1 = [[george Ford|G. Ford]] {{CP Rugbaí|8', 24', 36', 45'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|52'}} D. Edwards
 | CP1 = G. Ford {{CP Rugbaí|3'}}
}}

=== Seachtain 2 ===
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 14 Feabhra
 | Bliain = 2026
 | am = 14:10 UTC+0
 | foireann1 = {{IRLru}}
 | foireann2 = {{ITAru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 20
 | Pointi 2 = 13
 | scór = 20 - 13
 | Tuairisc =
 | Cathair = [[Baile Átha Cliath]]
 | staid = [[Staid Aviva]]
 | freastal = 51,700
 | reiteoir = {{Bratach|Scotland}} [[Hollie Davidson]]
 | Uid1 = [[Jamie Osborne|Osborne]] {{Úd Rugbaí|17'}}&lt;br /&gt;[[Jack Conan|Conan]] {{Úd Rugbaí|43'}}&lt;br /&gt;[[Robert Baloucoune|Baloucoune]] {{Úd Rugbaí|57'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|33'}} [[giacomo Nicotera|Nicotera]]
 | Slanuithe1 = [[jack Crowley|Crowley]] {{CP Rugbaí|57'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|33'}} [[paolo Garbisi|P. Garbisi]]
 | CP1 = Crowley {{CP Rugbaí|63'}}
 | CP2 = {{CP Rugbaí|21', 66'}} P. Garbisi
}}
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 14 Feabhra
 | Bliain = 2026
 | am = 16:40 UTC+0
 | foireann1 = {{SCOru}}
 | foireann2 = {{ENGru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 31
 | Pointi 2 = 20
 | scór = 31 - 20
 | Tuairisc = 
 | Cathair = [[Edimburgo]]
 | staid = [[Murrayfield]]
 | freastal = 67,144
 | reiteoir = {{Bratach|Georgia}} [[Nik'a Amashuk'eli|Nik’a Amashuk’eli]]
 | Uid1 = [[Huw Jones|H. Jones]] {{Úd Rugbaí|10', 53'}}&lt;br /&gt;[[Jamie Ritchie|J. Ritchie]] {{Úd Rugbaí|14'}}&lt;br /&gt;[[Ben White|B. White]] {{Úd Rugbaí|27'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|21'}} [[Henry Arundell|Arundell]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|78'}} [[Ben Earl|Earl]]
 | Slanuithe1 = [[finn Russell|Russell]] {{CP Rugbaí|10', 14', 27', 53'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|21', 78'}} [[george Ford|G. Ford]]
 | CP1 = Russell {{CP Rugbaí|4'}}
 | CP2 = {{CP Rugbaí|26', 45'}} G. Ford
}}
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 15 Feabhra
 | Bliain = 2026
 | am = 15:10 UTC+0
 | foireann1 = {{WALru}}
 | foireann2 = {{FRAru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 
 | Pointi 2 = 
 | scór = 52 – 12
 | Tuairisc = 
 | Cathair = [[Caerdydd]]
 | staid = [[Millennium Stadium]]
 | freastal = 
 | reiteoir = {{bratach|New Zealand}} James Doleman
 | Uid1 = [[Rhys Carre|Carre]] {{Úd Rugbaí|19'}}&lt;br /&gt;[[Mason Grady|Grady]] {{Úd Rugbaí|78'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|2'}} [[Émilien Gailleton|Gailleton]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|11'}} [[Louis Bielle-Biarrey|Bielle-Biarrey]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|15'}} [[Fabien Brau-Boirie|Brau-Boirie]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|39'}} [[Matthieu Jalibert|Jalibert]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|44'}} [[Julien Marchand|Marchand]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|49', 58'}} [[Théo Attissogbé|Attissogbé]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|61'}} [[Charles Ollivon|Ollivon]]
 | Slanuithe1 = [[daniel Edwards|D. Edwards]] {{CP Rugbaí|19'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|2', 15', 39', 44', 49', 58', 61'}} [[thomas Ramos|Ramos]]
}}

=== Seachtain 3 ===
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = Feabhra 21
 | Bliain = 2026
 | am = 14:10 UTC+0
 | foireann1 = {{ENGru}}
 | foireann2 = {{IRLru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 
 | Pointi 2 = 
 | scór = 21 – 42
 | Tuairisc = [https://www.world.rugby/match/90f35611-bca8-4535-bcad-9a4760c14f46 Tuairisc]
 | Cathair = [[Londain]]
 | staid = [[Twickenham]]
 | freastal = 
 | reiteoir = {{Bratach|Italy}} [[Andrea Piardi]]
 | Uid1 = [[Fraser Dingwall|Dingwall]] {{Úd Rugbaí|40+1'}}&lt;br /&gt;[[Ollie Lawrence|Lawrence]] {{Úd Rugbaí|54'}}&lt;br /&gt;[[Sam Underhill|Underhill]] {{Úd Rugbaí|76'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|20'}} [[Jamison Gibson-Park|Gibson-Park]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|27'}} [[Robert Baloucoune|Baloucoune]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|30'}} [[Tommy O'Brien|T. O’Brien]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|43'}} [[Dan Sheehan|Sheehan]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|70'}} [[Jamie Osborne|Osborne]]
 | Slanuithe1 = [[george Ford|G. Ford]] {{CP Rugbaí|40+1', 54', 76'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|20', 30', 43', 70'}} [[Jack Crowley|Crowley]]
 | CP2 = {{CP Rugbaí| 9', 59', 66'}} Crowley
}}
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = Feabhra 21
 | Bliain = 2026
 | am = 16:40 UTC+0
 | foireann1 = {{WALru}}
 | foireann2 = {{SCOru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 
 | Pointi 2 = 
 | scór = 23 – 26
 | Tuairisc = [https://www.world.rugby/match/6d1bcf81-afc3-49c1-a82a-86658d9a3294 Tuairisc]
 | Cathair = [[Caerdydd]]
 | staid = [[Millennium Stadium]]
 | freastal = 
 | reiteoir = {{Bratach|England}} [[Matthew Carley]]
 | Uid1 = [[Rhys Carre|Carre]] {{Úd Rugbaí|10'}}&lt;br /&gt;[[Josh Adams|Adams]] {{Úd Rugbaí|19'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|14'}} [[Kyle Steyn|K. Steyn]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|54'}} [[Finn Russell|F. Russell]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|58'}} [[Darcy Graham|Graham]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|75'}} [[George Turner|Turner]]
 | Slanuithe1 = [[sam Costelow|Costelow]] {{CP Rugbaí|10', 20'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|54', 58', 75'}} F. Russell
 | CP1 = Costelow {{CP Rugbaí|31', 48'}}&lt;br /&gt;[[jarrod Evans|J. Evans]] {{CP Rugbaí|58'}}
}}
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = Feabhra 22
 | Bliain = 2026
 | am = 16:10 UTC+1
 | foireann1 = {{FRAru}}
 | foireann2 = {{ITAru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 
 | Pointi 2 = 
 | scór = 33 – 8
 | Tuairisc = [https://www.world.rugby/match/2c3ca690-1a66-4a41-8017-0abcf2c052b6 Tuairisc]
 | Cathair = [[Villeneuve-d'Ascq]]
 | staid = [[Stadio Pierre Mauroy]]
 | freastal = 
 | reiteoir = {{Bratach|Ireland}} [[Andrew Brace]]
 | Uid1 = [[Louis Bielle-Biarrey|Bielle-Biarrey]] {{Úd Rugbaí|4'}}&lt;br /&gt;[[Emmanuel Meafou|Meafou]] {{Úd Rugbaí|15'}}&lt;br /&gt;[[Thomas Ramos|Ramos]] {{Úd Rugbaí|29'}}&lt;br /&gt;[[Gaël Dréan|Dréan]] {{Úd Rugbaí|71'}}&lt;br /&gt;[[Émilien Gailleton|Gailleton]] {{Úd Rugbaí|77'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|32'}} [[ange Capuozzo|Capuozzo]]
 | Slanuithe1 = Ramos {{CP Rugbaí|4', 29', 71', 77'}}
 | CP2 = {{CP Rugbaí|40'}} [[paolo Garbisi|P. Garbisi]]
}}

=== Seachtain 4 ===
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 6 Márta
 | Bliain = 2026
 | am = 20:10 UTC+0
 | foireann1 = {{IRLru}}
 | foireann2 = {{WALru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 
 | Pointi 2 = 
 | scór = 27 – 17
 | Tuairisc = [https://www.world.rugby/match/6669956c-2c93-4d03-9554-715fafdbed06 Tuairisc]
 | Cathair = [[Baile Átha Cliath]]
 | staid = [[Staid Aviva]]
 | freastal = 51,700
 | reiteoir = {{Bratach|England}} [[Karl Dickson]]
 | Uid1 = [[Jacob Stockdale|Stockdale]] {{Úd Rugbaí|6'}}&lt;br /&gt;[[Jack Crowley|Crowley]] {{Úd Rugbaí|37'}}&lt;br /&gt;[[jack Conan|Conan]] {{Úd Rugbaí|44'}}&lt;br /&gt;[[Jamie Osborne|Osborne]] {{Úd Rugbaí|68'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|42'}} [[Rhys Carré|Carré]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|63'}} [[james Botham|Botham]]
 | Slanuithe1 = Crowley {{CP Rugbaí|6', 44'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|42', 63'}} [[Daniel Edwards|D. Edwards]]
 | CP1 = Crowley {{CP Rugbaí|77'}}
 | CP2 = {{CP Rugbaí|17'}} D. Edwards
}}
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 7 Márta
 | Bliain = 2026
 | am = 14:10 UTC+0
 | foireann1 = {{SCOru}}
 | foireann2 = {{FRAru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 
 | Pointi 2 = 
 | scór = 50 – 40
 | Tuairisc = [https://www.world.rugby/match/2a29de97-b006-4987-9cbb-4cb88dcc453d Tuairisc]
 | Cathair = [[Dún Éideann]]
 | staid = [[Murrayfield]]
 | freastal = 67,144
 | reiteoir = {{Bratach|Australia}} [[Angus Gardner]]
 | Uid1 = [[Darcy Graham|D. Graham]] {{Úd Rugbaí|5', 59'}}&lt;br /&gt;[[kyle Steyn|K. Steyn]] {{Úd Rugbaí|26', 51'}}&lt;br /&gt;[[Pierre Schoeman|Schoeman]] {{Úd Rugbaí|32'}}&lt;br /&gt;[[Ben White|B. White]] {{Úd Rugbaí|44'}}&lt;br /&gt;[[Tom Jordan|Jordan]] {{Úd Rugbaí|63'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|18'}} [[Louis Bielle-Biarrey|Bielle-Biarrey]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|22'}} [[Théo Attissogbé|Attissogbé]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|66'}} [[Antoine Dupont|Dupont]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|74', 80+1'}} [[Thomas Ramos|Ramos]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|78'}} [[Oscar Jegou|Jegou]]
 | Slanuithe1 = [[finn Russell|F. Russell]] {{CP Rugbaí|5', 32', 44', 51', 59', 63'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|18', 22', 66', 78', 80+1'}} Ramos
 | CP1 = F. Russell {{CP Rugbaí|78'}}
}}
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 7 Márta
 | Bliain = 2026
 | am = 17:40 UTC+1
 | foireann1 = {{ITAru}}
 | foireann2 = {{ENGru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 
 | Pointi 2 = 
 | scór = 23 – 18
 | Tuairisc = [https://www.world.rugby/match/f8151d33-7687-4240-ad86-9b71a11768ca Tuairisc]
 | Cathair = [[Roma]]
 | staid = [[Stadio Olimpico]]
 | freastal = 68,985
 | reiteoir = {{Bratach|France}} Luc Ramos
 | Uid1 = [[Tommaso Menoncello|Menoncello]] {{Úd Rugbaí|34'}}&lt;br /&gt;[[Leonardo Marin|Marin]] {{Úd Rugbaí|72'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|26'}} [[Tommy Freeman|Freeman]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|40+2'}} [[Tom Roebuck|Roebuck]]
 | Slanuithe1 = [[paolo Garbisi|P. Garbisi]] {{CP Rugbaí|34', 72'}}
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|40+2'}} [[fin Smith|F. Smith]]
 | CP1 = P. Garbisi {{CP Rugbaí|21', 57', 61'}}
 | CP2 = {{CP Rugbaí|45', 54'}} F. Smith
}}

=== Seachtain 5 ===
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 14 Márta
 | Bliain = 2026
 | am = 14:10 UTC+0
 | foireann1 = {{IRLru}}
 | foireann2 = {{SCOru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 
 | Pointi 2 = 
 | scór = 43 – 21
 | Tuairisc = [https://www.world.rugby/match/56a17753-9295-4b21-963e-ad83d440a964 Tuairisc]
 | Cathair = [[Baile Átha Cliath]]
 | staid = [[Staid Aviva]]
 | freastal = 51,700
 | reiteoir = {{Bratach|England}} [[Luke Pearce]]
 | Uid1 = [[Jamie Osborne|Osborne]] {{Úd Rugbaí|3'}}&lt;br /&gt;[[Dan Sheehan|Sheehan]] {{Úd Rugbaí|11'}}&lt;br /&gt;[[Robert Baloucoune|Baloucoune]] {{Úd Rugbaí|19'}}&lt;br /&gt;[[Darragh Murray|Murray]] {{Úd Rugbaí|57'}}&lt;br /&gt;[[Tommy O'Brien|O’Brien]] {{Úd Rugbaí|68', 80'}}
 | Slanuithe1 = [[Jack Crowley|Crowley]] {{CP Rugbaí|3', 11', 57', 68', 80'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|7'}} [[Darcy Graham|Graham]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|52'}} [[Finn Russell|Russell]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|61'}} [[Rory Darge|Darge]]
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|7', 52', 61'}} Russell
}}
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 14 Márta
 | Bliain = 2026
 | am = 16:40 UTC+0
 | foireann1 = {{WALru}}
 | foireann2 = {{ITAru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 
 | Pointi 2 = 
 | scór = 31 – 17
 | Tuairisc = [https://www.world.rugby/match/db5d016b-82a8-45f7-bca0-1fb854f86d30 Tuairisc]
 | Cathair = [[Caerdydd]]
 | staid = [[Millennium Stadium]]
 | freastal = 69,775
 | reiteoir = {{Bratach|England}} Christophe Ridley
 | Uid1 = [[Aaron Wainwright|Wainwright]] {{Úd Rugbaí|15', 25'}}&lt;br /&gt;[[Dewi Lake|Lake]] {{Úd Rugbaí|29'}}&lt;br /&gt;[[Dan Edwards|D. Edwards]] {{Úd Rugbaí|44'}}
 | Slanuithe1 = D. Edwards {{CP Rugbaí|15', 25', 29', 44'}}
 | CP1 = D. Edwards {{CP Rugbaí|48'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|52'}} [[Tommaso Di Bartolomeo|Di Bartolomeo]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|69'}} [[Tommaso Allan|Allan]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|80+1'}} [[Paolo Garbisi|P. Garbisi]]
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|52'}} P. Garbisi
 | Sfondo = on
}}
{{Cluiche rugbaí
 | CinealRugbai = R15
 | Leacaithe = X
 | data = 14 Márta
 | Bliain = 2026
 | am = 21:10 UTC+1
 | foireann1 = {{FRAru}}
 | foireann2 = {{ENGru}}
 | Inscne = M
 | Pointi 1 = 
 | Pointi 2 = 
 | scór = 48 – 46
 | Tuairisc = [https://www.world.rugby/match/dfcd9d9f-d663-4b00-add5-fecd9c7e52a5 Tuairisc]
 | Cathair = [[Páras]]
 | staid = [[Stade de France]]
 | freastal = 78,728
 | reiteoir = {{Bratach|Australia}} [[Nic Berry]]
 | TiranReiteora = 
 | Uid1 = [[Louis Bielle-Biarrey|Bielle-Biarrey]] {{Úd Rugbaí|7', 13', 42', 66'}}&lt;br /&gt;[[Úd pionóis]] {{Úd Rugbaí|40+1'}}&lt;br /&gt;[[Théo Attissogbe|Attissogbe]] {{Úd Rugbaí|49'}}
 | Slanuithe1 = [[Thomas Ramos|Ramos]] {{CP Rugbaí|7', 13', 42', 49', 66'}}
 | CP1 = Ramos {{CP Rugbaí|23', 80+3'}}
 | Uid2 = {{Úd Rugbaí|10'}} [[Tom Roebuck|Roebuck]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|19'}} [[Cadan Murley|Murley]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|26', 51'}} [[Ollie Chessum|Chessum]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|34'}} [[Alex Coles|Coles]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|57'}} [[Marcus Smith|M. Smith]]&lt;br /&gt;{{Úd Rugbaí|77'}} [[Tommy Freeman|Freeman]]
 | Slanuithe2 = {{CP Rugbaí|26', 34'}}&lt;br /&gt;{{CP Rugbaí|57', 77'}} M. Smith
 | CP2 = {{CP Rugbaí|38'}} F. Smith
}}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Comórtas na Sé Náisiún]]
[[Catagóir:Spórt i 2026]]</text>
      <sha1>jx95rf7o064dipvooo6upmqsak3sc40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lámhach Tumbler Ridge, 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123247</id>
    <revision>
      <id>1332570</id>
      <parentid>1298877</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú; bean thrasinscneach (en.wiki) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2583" sha1="he2o0dohjsu0lyhidl3f4kwtfh6i9q1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Maraíodh ochtar in ionsaí lámhaigh ar [[scoil]] Tumbler Ridge in iarthar Cheanada, ar an 10 Feabhra 2026, an oll-lámhach gunnaí is measa  sa [[An Cholóim Bhriotanach|Cholóim Bhriotanach]] riamh,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22584031/|teideal=RnaG  / Tús Áite: An sléacht i Tumbler Ridge, Ceanada|údar=Scott Oser, Ollamh Fisice i Vancouver|dáta=2026-02-12|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-02-21}}&lt;/ref&gt;

== Imeachtaí ==
Is baile beag iargúlta é Tumbler Ridge,  atá suite ag bun shléibhte na Rockies, tuairim is 120 ciliméadar siar ó dheas ó chathair Dawson Creek.  Tá thart ar 2,400 duine ina gcónaí ann. Tá timpeall 160 dalta sa mheánscoil.   Dúirt oifigigh gur tháinig na póilíní laistigh de dhá nóiméad i ndiaidh an ghlao. 

Lámhaíodh seisear i meánscoil an bhaile. Fuarthas beirt eile marbh i dteach sa bhaile a bhí ceangailte leis an eachtra. Gortaíodh 27 duine eile, agus bhí beirt acu gortaithe go dona. 

Ar dtús, d'eisigh na póilíní fógra faoi ghunnadóir &quot;gníomhach&quot;. Faoi dheireadh aimsíodh an duine a bhí faoi amhras marbh sa scoil.  Bhí sé á thuairisciú ar dtús ag na meáin i gCeanada gur &quot;baineannach&quot; an té a bhí freagrach as an ionsaí lámhaigh.

Jesse Van Rootselaar (4 Lúnasa 2007 – 10 Feabhra 2026) ba ea an gunnadóir, bean thrasinscneach.  Lámhaigh sí ar dtús a máthair agus a leathdheartháir agus ansin chuaigh sí go dtí a seanscoil.  Bhí fadhbanna meabhairshláinte ag Jesse, agus a mháthair. 

Tá an lámhach seo ar cheann de na hionsaithe is measa i stair Cheanada.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/14-feabhra-2026-ard-mhacha/id1525428808?i=1000749730165|teideal=Nuacht Mhall (Ard Mhacha)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=14 Feabhra 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-02-21}}&lt;/ref&gt;  Tá na dlíthe maidir le húinéireacht arm tine i gCeanada níos déine ná mar atá siad sna Stáit Aontaithe ach tá cead ag saoránaigh gunna a bheith acu fad is atá ceadúnas acu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Naonúr maraithe in ionsaí lámhaigh in iarthar Cheanada|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0211/1557850-naonur-maraithe-in-ionsai-lamhaigh-in-iarthar-cheanada/|date=2026-02-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Lámhach Sandy Hook]]
* [[Lámhaigh Lewiston, 2023]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Eachtraí lámhaigh]]

[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair Cheanada]]
[[Catagóir:An Cholóim Bhriotanach]]</text>
      <sha1>he2o0dohjsu0lyhidl3f4kwtfh6i9q1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123475</id>
    <revision>
      <id>1332571</id>
      <parentid>1330566</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin: Trumpeldor 1 Márta 1920 (en.wiki); Gaeilge; Meabhrán Islamabad (en.wiki); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56406" sha1="sv18dta6ww98pkxucr5da4byqpz58hv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

D’ionsaigh Iosrael agus na Stáit Aontaithe Rialtas na hIaráine ar an 28 Feabhra 2026, ionsaí gan choinne a chuir tús le cogadh sa [[An Meánoirthear|Mheánoirthear]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/achrann-ag-scaipeadh-sa-mheanoirthear-i-ndiaidh-ionsaithe-stait-aontaithe-mheiricea-agus-iosrael-ar-an-iarain/|teideal=Achrann ag scaipeadh sa mheánoirthear i ndiaidh ionsaithe Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Iosrael ar an Iaráin|dáta=2026-03-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-03}}&lt;/ref&gt;  D'fhág an Cogadh muintir na hIaráine idir dhá thine Bhealtaine – tine taobh istigh agus tine taobh amuigh.  Bhí muintir na hIaráine ina ngialla ag a rialtas féin,  aon uair amháin eile, ach fós féin is é an tromluí is measa acu ar tharla dá gcomharsana de bharr ‘cabhair’ an iarthair.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-iarain-idir-da-thine-bhealtaine-uaireanta-is-fearr-drochrialtas-na-a-bheith-gan-rialtas-ar-bith/|teideal=An Iaráin idir dá thine Bhealtaine – uaireanta is fearr drochrialtas ná a bheith gan rialtas ar bith|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=3 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-04}}&lt;/ref&gt;   

Ag an am céanna bhí Donald Trump sáinnithe idir dhá thine Bhealtaine sa [[Caolas Hormuz|Chaolas Hormuz]].&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-sainnithe-idir-dha-thine-bhealtaine-sa-chaolas-hormuz/|teideal=Trump sáinnithe idir dhá thine Bhealtaine sa Chaolas Hormuz|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=18 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}&lt;/ref&gt;   Tá tábhacht eacnamaíochta thar na bearta ag baint leis an g[[coigeal]] sin ós tríd a sheachadtar sciar suntasach de sholáthairtí ola agus gáis an domhain.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ollruathar á dhéanamh as an nua ag Iosrael ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0318/1563919-ollruathar-a-dheanamh-as-an-nua-ag-iosrael-ar-an-liobain/|date=2026-03-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;     

Ar an 7 Aibreán, d’fhógair Trump ‘sos cogaidh’ coicíse.&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/praghas-na-hola-tite-faoi-bhun-100-aris-tar-eis-fhogra-trump/|teideal=Praghas na hola tite faoi bhun $100 arís tar éis fhógra Trump|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=8 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;       

Bhí níos mó ná 2,000 duine maraithe, 28 Feabhra-25 Márta, le hionsaithe ag Iosrael agus na S-A ar an Iaráin. Ina theannta sin, mharaigh Iosrael níos mó ná 1,000 duine sa [[An Liobáin|Liobáin]] agus cuireadh an.ruaig ar na daoine a bhí ina gcónaí i deisceart na tíre, os cionn milliún.&lt;ref&gt;tír bheag atá sa Liobáin, 10,452 km^2,  níos lú ná [[Contae an Chláir]], [[Contae Luimnigh]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Contae Thiobraid Arainn]] le chéile, agus daonra 6 milliún ann, nó b'fhéidir seacht milliún, na Palaistínigh agus na teifigh as Siria san áireamh&lt;/ref&gt;  [[Íomhá:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran - February 28, 2026.webm|clé|mion|220px|Físeán:  Fógra de chuid Trump, 28 Feabhra 2026]]
[[Íomhá:Operation Epic Fury Update, President Donald J. Trump.webm|clé|mion|220px|Físeán:  Trump,  1 Márta 2026]]

[[Íomhá:132278 cemetery kfar giladi PikiWiki Israel.jpg|clé|mion|220px|&quot;Búir Leoin&quot; i Reilig Kfar Giladi san Iosrael]]
[[Íomhá:Operation-Roaring-Lion-0014.jpg|clé|mion|220px|Sheol Iosrael 200 scairdtrodaire ar an 28 Feabhra 2026,  an t-aerfhórsa iomlán (F-16 anseo sa phictiúir seo), ]]

[[Íomhá:Epic Fury Strike compilation (997841).webm|clé|mion|220px|Físeán:  ionsaithe na S-A (díolaim)]]

[[Íomhá:Epic Fury Strike compilation (997855).webm|clé|mion|220px|Físeán: Díolaim eile de chuid na S-A (tá go leor ann)]]
[[Íomhá:President Trump Participates in a Medal of Honor Ceremony.webm|clé|mion|220px|Físeán: Trump ar an 2 Márta i searmanas bronnta]]

[[Íomhá:Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (3).jpg|clé|mion|220px|[[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Ionsaí ar scoil i Minab]], 28 Feabhra]]
[[Íomhá:Funeral of the martyrs of Minab Primary School for Girls 26.jpg|clé|mion|220px|[[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Tórraimh na gcailíní (cuid) i Minab]] ]]
[[Íomhá:Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|clé|mion|180px|[[Mojtaba Khamenei]], ceapadh é mar Ayatollah ar an 8 Márta 2026]]

[[Íomhá:Oil Refinery Fires in Tehran, Iran (CIRA 2026-03-07 - nolabels).gif|clé|mion|220px|2026-03-07:  íomhá ó  spás -  tinte ó smacht ar fud Tehran nuair a bhuaileadh na scaglanna ola =&gt;  thit báisteach dhubh agus nimhiúil ;  rinne an truailliú an t-aer do-análaithe ar fud na cathrach.]]

[[Íomhá:U.S. Central Command - Update from CENTCOM Commander on Operation Epic Fury-.webm|clé|mion|220px|Físeán, 3 Márta, aimiréal Brad Cooper, ceannasaí CENTCOM, agus a &quot;huasdátú''&quot;'' (4 nóiméad)]]
[[Íomhá:President Trump Gaggles with Press at Joint Base Andrews, Mar. 11, 2026.webm|clé|mion|220px|Físeán:  Trump,  11 Márta]]

[[Íomhá:President Trump and Vice President JD Vance Participate in Signing Time, Mar. 16, 2026.webm|clé|mion|220px|16 Márta:  Labhair [[J. D. Vance|JD Vance]] don chéad uair, ag 15n 26s]]

== Cúlra ==
Bhí buairt agus imní ann ó na 2000idí go mbeadh an Iaráin in ann buama núicléach a chur le chéile.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Socrú núicléach idir Meiriceá agus An Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/|date=2015-07-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Bhí an Iaráin ag maíomh le fada nach raibh ach spriocanna síochána lena clár núicléach. Ach níor chreid Iosrael riamh an scéal sin. Dúirt na hIaránaigh i gcónaí nach raibh aon airm núicléacha á bhforbairt acu agus gur mar fhoinse fuinnimh amháin a bhí [[úráiniam]] á shaibhriú acu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Comhráite sa Ghinéiv faoi chlár núicléach na hIaráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0620/1519455-comhraite-sa-ghineiv-faoi-chlar-nuicleach-na-hiaraine/|date=2025-06-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh [[Socrú núicléach leis an Iaráin|Socrú núicléach leis an Iaráin in 2015]], an [[Socrú núicléach leis an Iaráin|JCPOA]].&lt;ref&gt;''Joint Comprehensive Plan of Action''&lt;/ref&gt;   D’éirigh na Stáit Aontaithe, faoi stiúir Trump, as an Socrú ar an 8 Bealtaine 2018.  Cháin sé an Socrú mar &quot;an margadh is measa riamh&quot;.

Seach-chogaí a bhí ann go háirithe roimh Mheitheamh 2025. Agus buaileadh an Iaráin agus a comhghuaillithe go dona.   Theith [[Bashar al-Assad]] ón [[Cogadh Cathartha na Siria|tSiria]] sa bhliain 2024. Briseadh [[Cogadh Iosrael-Gaza|Hamas i nGaza]] agus [[Hezbollah]] sa [[An Liobáin|Liobáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Iran–Israel proxy conflict|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Iran%E2%80%93Israel_proxy_conflict&amp;oldid=1295737217|journal=Wikipedia|date=2025-06-15|language=en}}&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025}}
I dtús 2026, bhí Iosrael agus na Stáit Aontaithe uilechumhachtach sa réigiún
== 28 Feabhra 2026 ==
Ar an 28 Feabhra, chuir Iosrael tús le &quot;blitzkrieg&quot;. Thug Iosrael an t-ainm &quot;Búir Leoin&quot; ar an &quot;oibríocht&quot; (i gcuimhne ar [[Yosef Trumpeldor]], a maraíodh ar an 1 Márta 1920 i Cath Tel Hai).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ynet.co.il/news/article/bytb5nxy11g |teideal=&quot;שאגת הארי&quot;, אחרי &quot;עם כלביא&quot; {{!}} השם והסמליות: &quot;השאגה נשמעת בעולם כולו&quot;|údar=ynet.co.il|dáta=2 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Thug Iosrael an t-ainm &quot;Leon ag éirí&quot; (Leabhar na nUimhreacha, caibidil 23, véarsa 24) ar an &quot;oibríocht&quot; [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025]]   &lt;/ref&gt;   Bhí ainm eile ag na Stáit Aontaithe ar an oibríocht, ‘Fiúir Éachtach’ (Epic Fury).

Ionsaithe gan choinne, de chuid Iosrael go háirithe, a bhí ann ar an 28 Feabhra. Bhí na Stáit Aontaithe i mbun idirbheartaíochta le Rialtas na hIaráine agus bhí dea-chuma ar an scéal.

Ach sárdheis a bhí ann ar an 28 Feabhra; tháinig rialtas na hIaráine le chéile sa ceanncheathrú de chuid an Ayatollah;  bhí barraíocht de thuairim díobh féin acu is cosúil.

Ar an gcéad lá, sheol Iosrael 200 scairdtrodaire, gach ceann a bhí acu agus thosaigh na hionsaithe i lár an lae ghil (timpeall 9.45am i dTeheran).  Éacht dodhéanta, a cheap na hIaránaigh agus mar sin, ní raibh ceannairí an rialtas ina mbuncair.  

Mharaigh Iosrael ceannairí polaitiúla agus míleata go leor i lárionad an rialtais:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-and-israel-exact-heavy-toll-on-irans-leaders-8320addf|teideal=Which Iranian Leaders Have Been Killed and Who Survived?|údar=James Benedict, Sune Engel Rasmussen and Benoit Faucon|dáta=2026-03-01|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2026-03-03}}&lt;/ref&gt;  

* Ayatollah [[Ali Khamenei]].  Maraíodh a iníon agus garmhac chomh maith. Gortaíodh a bhean, Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh agus a mhac, Mojtaba Khamenei (ceapadh é mar Ayatollah ar an 8 Márta 2026).
* Maorghinearál Mohammad Pakpour, Ardcheannasaí,  [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] ([[CGRI]]).&lt;ref&gt;i mBéarla,  Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC)&lt;/ref&gt;
* Aziz Nasirzadeh, Aire Cosanta
* Mohammad Mohammadi Golpayegani, Ceann Foirne an Ayatollah
* Ali Shamkhani, Rúnaí Comhairle Cosanta na hIaráine
* Maorghinearál Abdolrahim Mousavi, Ardcheannasaí, Fórsaí Armtha na hIaráine (an t-údarás míleata is airde)
* Briogáidireghinearál Aziz Nasirzadeh, Lóistíocht na bhFórsaí Armtha
* Briogáidireghinearál Mohammad Shirazi, Ceann Oifig Míleata an Ayatollah
* Briogáidireghinearál Hossein Jabal Amelian, Ceann Taighde Míleata (SPND)
* Briogáidireghinearál Gholamreza Rezaian, Ceannasaí Faisnéise, Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí ([[CGRI]])
* Saleh Asadi, Ceann Faisnéise agus Straitéise san Arm
* agus maraíodh b'fhéidir 60 seasca eile i lárionad an rialtais timpeall 9.45am i dTeheran

Buaileadh oifig Uachtarán na hIaráine, Masoud Pezeshkian, in Tehran, ach tháinig sé slán as.      

Ar an lá céanna,  bhuail na S-A timpeall 1,000 sprioc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.war.gov/News/News-Stories/Article/Article/4418826/hegseth-says-epic-fury-goals-in-iran-are-laser-focused/|teideal=Hegseth Says 'Epic Fury' Goals in Iran Are 'Laser-Focused'|údar=war.gov|dáta=2 Márta 2026|dátarochtana=4 Márta 2026}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Ar an 15-17 Márta, feallmharaíodh ceannasaí slándála na hIaráine Ali Larijani agus  aire faisnéise na hIaráine Esmail Khatib.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;

'''Spriocanna'''

Ba léir ón ráiteas a thug an tUachtarán Donald Trump maidin na chéad ionsaithe go raibh na Meiriceánaigh i bhfabhar athraithe réimis.  D’éirigh lena n-iarrachtaí na ceannairí a mharú ach go gairid ina dhiaidh sin thosaigh siad ag tarraingt siar ón sprioc uaillmhianach maidir le hathrú réimis agus leag siad síos roinnt spriocanna éagsúla eile; scrios iomlán a dhéanamh ar chumas na nIaránach diúracán agus drón a sheoladh agus a mhonarú; agus deireadh a chur lena gclár saibhrithe núicléach.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; 

Bhí sprioc sa bhreis ag Iosrael, [[Hezbollah]] sa [[An Liobáin|Liobáin]] a scrios.

== An Iaráin ==
Ar an 28 Feabhra, bhí na mílte ionsaí ón aer déanta ag na Stáit Aontaithe agus Iosrael ar áiteanna fud fad na hIaráine. Bhí go leor de na buamaí á ndíriú ar dheisceart na hIaráine, an ball is boige den tír ós é is gaire do loingeas aerárthach Mheiriceá a bhí suite i Murascaill na Peirse. Mhaígh na hIosraelaigh gur dírithe ar ionaid mhíleata a bhí na buamaí. Ach ba mhór an damáiste comhthaobhach. 

Mar shampla, ar an 28 Feabhra, [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|buaileadh an scoil Shajareh Tayyebeh (An Crann Maith)]] in Minab i gCúige Hormozgan.  Maíonn na meáin san Iaráin gur maraíodh timpeall 168-180 duine, páistí cuid mhór díobh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school attack|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_attack&amp;oldid=1343206898|journal=Wikipedia|date=2026-03-12|language=en}}&lt;/ref&gt;  Bhí 170 cailín, 7 go 12, sa bhunscoil ag an am.Buaileadh ospidéal in aice leis an scoil chomh maith. Bhí an scoil mar bhunáit den [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] go dtí 2013.  Ní raibh an sprioc nuashonraithe, is cosúil.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school airstrike|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_airstrike&amp;oldid=1341572830|journal=Wikipedia|date=2026-03-03|language=en}}&lt;/ref&gt;

{{Príomhalt|Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026}}

Bhí sé ráite go neamhbhalbh ag Meiriceá agus ag Iosrael go dteastaíonn uathu bonneagar na hIaráine a scriosadh – bonneagar míleata, nó bonneagar sibhialta, nó an dá rud, ní léir. Dúirt ionadaithe an charthanais san Iaráin go ndearnadh damáiste  idir 28 Feabhra-9 Márta do 19,000 aonad sibhialtach ó thosaigh an bhuamáil, ar aonaid chónaithe 16,000 acu agus ar aonaid tráchtála na 3,000 eile.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Luach $5.6 billiún d'airm scaoilte ag Meiriceá leis an Iaráin'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562621-luach-5-6-billun-dairm-scaoilte-ag-meiricea-leis-an-iarain/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Mar le rún sin Mheiriceá agus Iosrael réimeas na hIaráine a threascairt, ní cosúil go bhfuil mórán gluaiseachta faoi ó tá na húdaráis ag teacht roimh aon ghrúpaí frithrialtais a mbeadh sé ar intinn acu teacht le chéile chuige sin.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tehran, Béiriút buamáilte go trom arís aréir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562774-tehran-beiriut-buamailte-go-trom-aris-areir/|date=2026-03-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí a gcuid tithe tréigthe ag breis is 3.2 milliún duine san Iaráin ar an 12 Márta agus iad sa tóir ar bhráite sábháilte ó bhuamaí Iosrael agus na Stát Aontaithe (áisíneacht dídeanaithe na Náisiún Aontaithe a chuir an meastachán maidir le líon na dteifeach ar fáil).&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; 

== An Liobáin agus Siria ==
Thug an Cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael an ruaig a chur an an daonra i ndeisceart an Liobáine.  Ní raibh an rún ag Iosrael, a mhaígh an rialtas, ach an ruaig a chur ar an grúpa míleata Hezbollah,  eagraíocht a dtacaíonn an Iaráin leis.  Ach thug an cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael chun an Liobáin a scrios. 

Thug Hezbollah a n-aghaidh ar Iosrael; sna chéad laethanta de mhí an Mhárta, scaoileadh diúracáin agus buaileadh bunáiteanna leis na hIosraelaigh in [[Ardáin Ghóláin]] sa tSiria agus i dtuaisceart Iosrael, gan mórán damáiste. 

Theilg scairdeitleáin na nIosraelach diúracáin le hionaid éagsúla ar fud na tíre gach lá, na comharsanachtaí Siacha go háirithe i ndeisceart na tíre, ach fiú ceantair cónaithe i lár Bhéiriút.  Buamáil thréan a bhí ann ar cheantar dlúthchónaithe lán d'árasáin agus de shiopaí beaga,  Bhuail buamaí Iosrael lár na príomhchathrach, áit nach bhfuil i ngaobhar dhaingean Hezbollah ó dheas de Bhéiriút.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-scortha-maraithe-no-go-gortaithe-sna-hionsaithe-is-deanai-ar-beirut/|teideal=Na scórtha maraithe nó go gortaithe sna hionsaithe is déanaí ar Beirut|dáta=2026-03-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}&lt;/ref&gt;

Bhuamáil Iosrael an bonneagar sibhialta, áiseanna sláinte, bóithre agus droichid ina measc.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ionsaithe tréana á ndéanamh ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563407-ionsaithe-treana-a-ndeanamh-ar-an-liobain/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Mhaígh na hIosraelaigh gur ar lucht Hezbollah a bhí a gcuid arm dírithe ach ní raibh a n-amas ró-chruinn.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bonneagar na hIaráine á leacú tuilleadh ag Iosrael, Meiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0313/1563219-bonneagar-na-hiaraine-a-leacu-tuilleadh-ag-iosrael-meiricea/|date=2026-03-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Chuir Iosrael saighdiúirí thar teorainn isteach i ndeisceart na Liobáine, [[UNIFIL|áit a raibh saighdiúirí na hÉireann ar dualgas síochána leis na Náisiúin Aontaithe]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Dúirt Rialtas na Liobáine go raibh 570 duine maraithe ag fórsaí Iosrael sa tír idir 28 Feabhra - 9 Márta  agus bhí 760,000 duine curtha as a mbailte.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  Tugadh &quot;pionós comhchoiteann&quot; ar easáitiú éigeantach an phobail seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/6/israel-extending-gaza-playbook-to-lebanon-charity-warns|teideal=Israel extending ‘Gaza playbook’ to Lebanon, charity warns|údar=Al Jazeera Staff|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://thewire.in/world/the-world-watches-as-israel-destroys-lebanon-implementing-a-doctrine-of-war-crimes|teideal=The World Watches as Israel Destroys Lebanon, Implementing a Doctrine of War Crimes|language=en|work=The Wire|dátarochtana=2026-03-11}}&lt;/ref&gt;

D'fhoilsigh [[Human Rights Watch]] tuairisc ag léiriú fianaise gur bhain Iosrael leas as an nimh fosfar bán i gceantair ina bhfuil cónaí ar dhaoine i ndeisceart na Liobáine (mar a tharla le linn DF 2023-Bealtaine 2024) (9 Márta).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/03/09/lebanon-israel-unlawfully-using-white-phosphorus|teideal=Lebanon: Israel Unlawfully Using White Phosphorus {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-03-09|language=en|dátarochtana=2026-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=22 duine maraithe, 117 leonta ag fórsaí Iosrael i mBéiriút|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1011/1474867-22-duine-maraithe-117-leonta-ag-forsai-iosrael-i-mbeiriut/|date=2024-10-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Maíodh go raibh  coireanna cogaidh agus coireanna in aghaidh na daonnachta á ndéanamh ag na hIosraelaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098|teideal=Nearly 700,000 displaced in Lebanon as Middle East crisis escalates {{!}} UN News|dáta=2026-03-09|language=en|work=news.un.org|dátarochtana=2026-03-13|archivedate=2026-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260312032502/https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://globalvoices.org/2026/03/12/from-gaza-to-lebanon-and-iran-the-normalization-of-atrocity/|teideal=From Gaza to Lebanon and Iran: The normalization of atrocity|dáta=2026-03-12|language=en|work=Global Voices|dátarochtana=2026-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.justsecurity.org/133550/illegality-israels-military-campaign-lebanon/|teideal=The Illegality of Israel’s Military Campaign in Lebanon|údar=Adil Ahmad Haque|dáta=2026-03-11|language=en-US|work=Just Security|dátarochtana=2026-03-13}}&lt;/ref&gt;   

I ndeisceart na Siria, bhuail Iosrael spriocanna ó am go ham, ina measc ionad ceannais agus bunáit mhíleata de chuid réimeas na tíre sin.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tuilleadh ionsaithe i Murascaill na Peirse thar oíche|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0320/1564329-tuilleadh-ionsaithe-i-murascaill-na-peirse-thar-oiche/|date=2026-03-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar an 8 Aibreán, thug Uachtarán Trump le fios nach raibh an Liobáin clúdaithe sa sos cogaidh a tháinig i bhfeidhm ar an 7 Aibreán. Dúirt an tUachtarán Trump gur &quot;achrann eile&quot; é an troid in aghaidh Hezbollah.&lt;ref name=&quot;:37&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Tá Caolas Hormuz fós dúnta&quot;, a deir an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567287-ta-caolas-hormuz-fos-dunta-a-deir-an-iarain/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar an 23 Aibreán,, d'fhógair an réimeas i Washington DC  'sos cogaidh'  sa Liobáin.  An lá dár gcionn dúirt Hezbollah nárbh fhiú tráithnín é an 'sos cogaidh' tar éis d'fhórsaí míleata Iosrael beirt a mharú sa Liobáin, srl.&lt;ref name=&quot;:38&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Ceannairí Eorpacha éadóchasach faoin gcorraíl idirnáisiúnta'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0424/1569920-ceannairi-eorpacha-eadochasach-faoin-gcorrail-idirnaisiunta/|date=2026-04-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Tíortha Arabacha ==
Sna laethanta dár gcionn, bhí ionsaithe déanta ag an Iaráin ar fud an Mheánoirthir,  tíortha Arabacha atá fabhrach do Mheiriceá go háirithe.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Scaoil na hIaránaigh sailbhí drón le tíortha comharsanachta gach lá.  Cé nach bhearnaigh ach an corrcheann acu na córais chosanta, is mór an díobháil a rinne siad.

Mar shampla  bhuail dhá dhrón Ambasáid na Stát Aontaithe i bpríomhchathair na hAraibe Sádaí, [[Riyadh]], agus scrios ceann dá mbuamaí foirgneamh i mbunáit le hArm Mheiriceá i mBairéin. D’ionsaigh an Iaráin  ionaid bhreosla in Óman agus i gCatar agus  scaglann ola san Araib Shádach srl.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='131 cathair san Iaráin ionsaithe ag fórsaí Mheiriceá, Iosrael'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561157-131-cathair-san-iarain-ionsaithe-ag-forsai-mheiricea-iosrael/|date=2026-03-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

=== '''Iaráic''' ===
Bhris cogadh cathartha amach.  Ina theannta sin, mharaigh ionsaithe de chuid na hIaráine daoine san Iaráic, saighdiúirí Francacha san áireamh, a bhí ag troid in aghaidh [[ISIS]] ([[An Stát Ioslamach|Stát Ioslamach]] nó nó [[Daesh]], mar chuid den Oibríocht Chammal.

== Iosrael ==
Bhí aer-ruathair le cloisteáil ar fud na tíre ar fud na tíre ó am go ham, agus ionsaithe sliogáin i dtuaisceart na tíre (roicéid de chuid Hezbollah). Maraíodh cúpla duine.

== An Phalaistín ==
Thug an cogadh san Iaráin leithscéal do lonnaitheoirí Giúdacha ionsaí a dhéanamh ar Phalaistínigh sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar]].&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ceathrar maraithe ag fórsaí Iosrael ar an mBruach Thiar|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563552-ceathrar-maraithe-ag-forsai-iosrael-ar-an-mbruach-thiar/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c620vwl97vyo|teideal=EU and UK demand Israel stop surge in West Bank settler violence|dáta=2026-03-11|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-03-12}}&lt;/ref&gt;

== Cúrsaí eacnamaíochta ==
Gan trácht ar an scrios agus an marú, bhí deasca eacnamaíochta na corraíola ag cur isteach ar thíortha an domhain, lena n-áirítear na tíortha atá ag cur an chogaidh ar an Iaráin.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin á slacairt an athuair ag fórsaí Iosrael|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0316/1563642-an-iarain-a-slacairt-an-athuair-ag-forsai-iosrael/|date=2026-03-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Chuaigh praghsanna ola agus gáis in airde go pras ar na margaí idirnáisiúnta mar gheall ar an réabadh.   $82 a bhí ar bhairille Brent ar an 3 Márta, (ardú de $10 ó 27 Feabhra) agus $98-$115 ar an 9 Márta.  Dúnadh an scaglann ola is mó san Araib Shádach.  Ar an 2 Márta, bhí  thart ar 150 long i dteannta i g[[Caolas Hormuz]] idir an Iaráin agus Óman, tancaeir ola ina measc.  Is tríd an muinceann uisce sin a sheachadtar an cúigiú cuid de sholáthairtí ola an domhain agus an cúigiú cuid de ghás leachtaithe an domhain ach aon lá.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Praghas ola ardaithe agus tancaeir sáinnithe i gCaolas Hormuz|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561247-pragas-ola-ardaithe-agus-tancaeir-sainnithe-i-gcaolas-hormuz/|date=2026-03-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Mhaígh Trump ar an 10 Márta  gur luach $5.6 billiún d'airm a bhí caite ag fórsaí Mheiriceá san fheachtas in aghaidh na hIaráine ón 28 Feabhra - 9 Márta.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  Ansin mhaígh an Peinteagán gur luach $11 billiún a bhí caite in iomlán ar feadh sé lá.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-latest-news-today-us-trump-live-6b3qrtql5|teideal=We’re not stopping till the job is done, pledges Trump — as it happened|údar=David Charter, Washington {{!}} Kelly Rissman, US reporter {{!}} David Harding {{!}} Joshua Thurston {{!}} Samer Al-Atrush, Middle East Correspondent|dáta=2026-03-12|language=en|work=www.thetimes.com|dátarochtana=2026-03-12}}&lt;/ref&gt;

Ar an 11 Márta, d'fhógair an Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh go gcuirfí ar an margadh idirnáisiúnta 400 milliún bairille ola ó stoc cúltaca bhallstáit na heagraíochta ( is ionann 400 milliún bairille agus an tríú cuid den stoc cúltaca uile).&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=400 milliún bairille ola ón gcúlstoc le cur ar an margadh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562798-400-milliun-bairille-ola-on-gculstoc-le-cur-ar-an-margadh/|date=2026-03-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;1.2 billiún bairille ola a bhí i stoc cúltaca na Gníomhaireachta Idirnáisiúnta Fuinnimh ag an am, a bhfuil 32 ballstát ann, agus coinnítear i dtaisce é ar eagla na héigeandála domhanda.
&lt;/ref&gt;  Ina theannta sin, bhí cead tugtha ag Trump do thíortha eile ola a cheannach ó thancaeir Rúiseacha a bhí faoi choinneáil i gcalafoirt éagsúla ar fud an domhain,&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;   trí na smachtbhannaí ar ola na Rúise a mhaolú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-i-sainn-maidir-le-cogadh-na-hiaraine/|teideal=Trump i sáinn maidir le cogadh na hIaráine|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=16 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-17}}&lt;/ref&gt;  Chuir an beart seo fearg ollmhór ar an Úcráin agus ar an Aontas Eorpach.

Ní raibh Caolas Hormuz dúnta go hiomlán - lig na Stáit Aontaithe tancaeir ola na Síne dul isteach is amach le linn an chogaidh i mí an Mhárta.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/freagra-patuar-ar-eileamh-trump-go-gcuirfi-longa-cogaidh-chuig-caolas-hormuz/|teideal=Freagra patuar ar éileamh Trump go gcuirfí longa cogaidh chuig Caolas Hormuz|dáta=2026-03-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-17}}&lt;/ref&gt;  Rinne na  Stáit Aontaithe iarracht chun an Caolas a dhúnadh i mí Aibreáin.

Ar an 24 Aibreán, d'admhaigh ceannairí an Aontais Eorpaigh go raibh an ghleacaíocht faoi Chaolas Hormuz  géarchéim fuinnimh a adhaint   Bhí siad &quot;éadóchasach&quot; faoi lorg na corraíola ar sholáthar ola agus ar phraghsanna, agus ina dhiaidh sin ar an ngeilleagar idirnáisiúnta.&lt;ref name=&quot;:38&quot; /&gt;

=== Truailliú ===
Ar an 7/8 Márta 2026,  bhuail Iosrael na scaglanna ola ar fud Tehran. Chuaigh na tinte ó smacht agus bhí scamall dubh deataigh os cionn Tehran ag  agus súiche brocach ina bhrat ar na sráideanna de bharr ionsaithe a rinneadh ar stórais ola.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stad-ar-bith-ar-ionsaithe-dron-agus-diuracan/|teideal=Stad ar bith ar ionsaithe drón agus diúracán|dáta=2026-03-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-12}}&lt;/ref&gt; Ansin thit báisteach dhubh agus nimhiúil''.''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=‘Black rain’ in Tehran — what are the health effects?|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00800-9|journal=Nature|date=2026-03-11|issn=1476-4687|doi=10.1038/d41586-026-00800-9|language=en|author=Rachel Fieldhouse, Mohana Basu}}&lt;/ref&gt;  Rinne an truailliú an t-aer do-análaithe ar fud na cathrach, pionós comhchoiteann mar a tharla sa Liobáin agus Gaza.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/08/dark-like-our-future-iranians-describe-scenes-of-catastrophe-after-tehrans-oil-depots-bombed|teideal=‘Dark, like our future’: Iranians describe scenes of catastrophe after Tehran’s oil depots bombed|údar=theguardian.com|dátarochtana=12-03-2026}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Iran propaganda LEGO AI video on 2026 Iran war.webm|clé|mion|220px|Físeán:  bolscaireacht de chuid na hIaráine,  10 Márta 2026]]
[[Íomhá:President Trump Easter Lunch White House April 1 2026.webm|clé|mion|220px|Físeán:  Trump ar an 1 Aibreán]]
[[Íomhá:Members of the Tehran Jewish community navigating the site where the Rafi'-Nia synagogue was destroyed.webm|clé|mion|220px|Físeán:  scrios Iosrael [[sionagóg]] i dTehran ar an 7 Aibreán&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Destruction of the Rafi'-Nia synagogue|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Destruction_of_the_Rafi%27-Nia_synagogue&amp;oldid=1347796670|journal=Wikipedia|date=2026-04-08|language=en}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:New Lego Video From Iran Losers First!-1920X1080-Avc1-Mp4a.webm|clé|mion|220px|Físeán: Bolscaireacht de chuid na hIaráine, 8 Aibréan]]

== Polaitíocht ==
Ar an 1 Márta, mhaígh Donald Trump go raibh “diúracáin fadraoin agus airm núicléacha ag an Iaráin a bheadh ina mbagairt uafásach do gach Meiriceánach”.  D’áitigh lucht a cháinte gur as a chonlán fhéin, i gcomhar le hIosrael, a rinne Trump an t-ionsaí agus nach raibh aon chríoch shoiléir oibrithe amach ina aigne aige, agus gur anord níos measa a tharlódh dá bharr sa réigiún.

Thug  Rialtas na Breataine cead d'fhórsaí Mheiriceá leas a bhaint as bunáiteanna aeir sa Bhreatain agus iad ar a mbealach chun na Murascaille, “ar chúinsí cosanta”.  Ansin rinneadh  ionsaí dróin ar bhunáit mhíleata leis an mBreatain sa Chipir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Cáineadh an cogadh go hidirnáisiúnta, agus dhiúltaigh an Spáinn do Mheiriceá úsáid a bhaint as bunáiteanna míleata atá roinnte idir an dá thír.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/7-m%C3%A1rta-2026-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000753770820|teideal=Nuacht Mhall, (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=7 Márta 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-03-09}}&lt;/ref&gt; Thug an Ríocht Aontaithe cead.

Ar an 8 Márta, ceapadh [[Mojtaba Khamenei]] mar an Ayatollah nua.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c78xxg05w0zo|teideal=Who is Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader?|dáta=2026-03-08|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-03-09}}&lt;/ref&gt;  Gortaíodh é ar an 28 Feabhra agus maraíodh a thuistí agus a bhean. Níor tháinig sé os comhair an phobail.

== Taidhleoireacht ==
Ar an 1 Márta, mhaígh an tUachtarán Trump go raibh ceannairí na hIaráine i dteagmháil leis chun cúrsaí a phlé ach dúirt Ali Larijani, an t-oifigeach slándála náisiúnta is sinsearaí san Iaráin ag an am, agus a bhí fós beo, nach ndéanfadh an Phoblacht Ioslamach aon idirbheartaíocht leis na Stáit Aontaithe.

De réir pobalbhreith de chuid Reuters/Ipsos ag an am, ní raibh ach 27% de Mheiriceánaigh ag tacú le hionsaithe na Stát Aontaithe ar an Iaráin agus marú an cheannaire agus mheas thart ar a leath, duine as gach ceathrar Poblachtánach ina measc, go raibh tóir rómhór ag Trump ar an neart míleata.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

I ndiaidh seachtain de chogadh san Mheánoirthear, bhí leithscéal déanta ag Uachtarán na hIaráine, [[Masoud Pezeshkian]], as ionsaithe a rinneadh ar thíortha eile timpeall Mhurascaill na Peirse. Dúirt sé nach ndéanfaí ionsaí ar thír ar bith nach bhfuil ag ionsaí na hIaráine.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ach lean ionsaithe na hIaráine ar aghaidh. Bhí Pezeshkian gan chumhacht

Tuairiscíodh go raibh an Rúis ag cur eolas faisnéise ar fáil don Iaráin.  Bhí sé seo ag teacht salach ar fad ar ról Mheiriceá i g[[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Cogadh na hRúise san Úcráin]] &lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Ar an 17 Márta, thug Donald Trump ropadh faoina chomhghuaillithe in [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh]] [ECAT] a dhiúltaigh dá iarratas go dtabharfaidís cúnamh do Mheiriceá le Caolas Hormuz a oscailt do loingeas.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;

Ar an 18 Márta, rinne aerfhórsa Iosrael ruathar ar an ngáscheantar is mó ar domhan ar chósta thiar theas na hIaráine. Ansin bhagair Trump  go scriosfaí stáisiúin cumhachta na hIaráine muna &quot;n-osclófaí go hiomlán&quot; Caolas Hormuz . D'ardaigh praghas gáis go suntasach ar fud an domhain agus tháinig scaoll sna margaí dá bharr.&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; 

Ar an 23 Márta, mhaígh Trump go raibh &quot;comhráití maithe agus fiúntacha&quot;  ann leis an Iaráin.  Thug Trump na margaí chun suaimhnis.  Ach bhí [[trádáil cos istigh]] ann is cosúil. Tharla bisiú ollmhór ar scaireanna díreach roimh an cúpla focal de chuid Trump.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/livecoverage/stock-market-today-dow-sp-500-nasdaq-03-24-2026/card/mystery-jump-in-oil-trading-ahead-of-trump-post-draws-scrutiny-56sgwdXtlOlonqIKDsL6|teideal=Mystery Jump in Oil Trading Ahead of Trump Post Draws Scrutiny|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2026-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cbsnews.com/news/insider-trading-oil-futures-trump-iran-post/|teideal=Oil trades surged just before Trump's post on Iran talks. Some experts are suspicious. - CBS News|dáta=2026-03-24|language=en-US|work=www.cbsnews.com|dátarochtana=2026-03-25}}&lt;/ref&gt;   

Ansin  shéan Tehran gur tharla a leithéid de chomhrá ná de chainteanna, ag tabhairt '[[bréagnuacht]]' ar ráiteas Uachtarán na S-A.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Diúracáin á radadh ar Iosrael, cainteanna Trump séanta ag Tehran|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0324/1564922-diuracain-a-radadh-ar-iosrael-cainteanna-trump-seanta-ag-tehran/|date=2026-03-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Caithfidh sé gur ag margaíocht leis féin a bhí Trump, ar Rialtas na hIaráine le teann searbhais. Ar aon chuma, a dúirt na hIaránaigh, níor lú leo ná an sioc dul chun cainte leis an bhfear céanna.&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An spéir ina caor thine sa Mheánoirthear arís ó mhaidin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0325/1565099-an-speir-ina-caor-thine-sa-mheanoirthear-aris-o-mhaidin/|date=2026-03-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

Fágadh drochbhail ar na margaí aon uair amháin eile (thit na scaireanna arís, agus d'ardaigh praghas an ola).

Ar an 6-7 Aibreán, shéan an Teach Bán  go raibh Meiriceá ag breithniú airm núicléacha a chaitheamh leis an Iaráin. Rinne Trump bagairtí uafásacha agus labhair  LeasUachtarán JD Vance faoi &quot;uirlisí a bheith ag na Fórsaí Armtha nár bhain muid leas astu fós&quot;.   B'éigean don Réimeas i Washington an &quot;soiléiriú&quot; a dhéanamh níos déanaí.&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Clabhsúr iomlán ar an gcogadh ón Iaráin, ag séanadh sprioc Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0406/1566930-deireadh-leis-an-gcogadh-on-iarain-ag-seanadh-sprioc-trump/|date=2026-04-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:31&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Meiriceá ag séanadh go scaoilfidh siad airm núicléacha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0407/1567072-meiricea-ag-seanadh-go-scaoilfidh-siad-airm-nuicleach/|date=2026-04-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

=== An chéad sos cogaidh ===
Tar éis 40 lá trodaíochta, dúirt Trump ar a shuíomh meán sóisialta féin, [[Truth Social]], ar an 7 Aibreán go mbeadh sos cogaidh i bhfeidhm ‘ar an dá thaobh’ ar feadh coicíse agus go n-osclófaí Caolas Hormuz “ina iomláine, láithreach bonn agus go sábháilte”.&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;    Ach dheimhnigh Rialtas na hIaráine go raibh smacht aige i gcónaí ar Chaolas Hormuz.  Thug sé rabhadh go scriosfar aon long a sheolfar trí Chaolas Hormuz gan chead na hIaráine a fháil ar dtús.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Tá Caolas Hormuz fós dúnta&quot;, a deir an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567287-ta-caolas-hormuz-fos-dunta-a-deir-an-iarain/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

In ainneoin sos cogaidh, rinne Iosrael sraith mórionsaithe ar an Liobáin ar an 8 Aibreán.&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sraith mórionsaithe ar an Liobáin inniu, in ainneoin sos cogaidh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567240-sraith-morionsaithe-ar-an-liobain-inniu-in-ainneoin-sos-cogaidh/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Dúirt aireacht sláinte na Liobáine ar maidin gur maraíodh 300 duine.  Bhí an Iaráin míshásta nach raibh stop curtha ag Iosrael lena n-ionsaithe ar an Liobáin. Dhún an Iaráin an Caolas arís i bhfianaise ionsaithe Iosrael ar an Liobáin, agus in ainneoin sos cogaidh a bheith aontaithe.&lt;ref name=&quot;:37&quot; /&gt;

Dúirt Príomhaire na Spáinne, Pedro Sanchez, &quot;Níl an Spáinn chun bualadh bos mór a thabhairt dóibh siúd a chuir an domhan trí thine díreach toisc gur tháinig siad ar an láthair le buicéad.&quot;&lt;ref name=&quot;:34&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fáilte curtha roimh an sos cogaidh sa mheánoirthear|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567162-failte-curtha-roimh-an-sos-cogaidh-sa-mheanoirthear-ag-ceannairi/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

=== Meabhrán Islamabad ===
Ar an 15–17 Meitheamh 2026, d'fhógair agus shínigh na Stáit Aontaithe agus an Iaráin '''Meabhrán Islamabad''', comhaontú 14 phointe chun deireadh a chur leis an gcogadh agus Caolas Hormuz a athoscailt. Theip ar an gcomhaontú ar an 8 Iúil 2026, tar éis ionsaithe ón dá thaobh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Iran war ceasefire|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Iran_war_ceasefire|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Coireanna ===
Dúirt Ardchoimisinéir um Chearta an Duine na Náisiún Aontaithe, Volker Turk, gur coireanna cogaidh a bhí sna hionsaithe ar infreastruchtúir sibhialtach mar go sháraigh siad an sainmhíniú beacht atá ar spriocanna míleata.&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsaithe-trump-ar-infreastruchtuir-fuinnimh-na-hiaraine-curtha-ar-athla/|teideal=Ionsaithe Trump ar infreastruchtúir fuinnimh na hIaráine curtha ar athlá|dáta=2026-03-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-25}}&lt;/ref&gt;

D'ionsaigh Iosrael agus na S-A droichid, traein agus bonneagar eile.&lt;ref&gt;Ar an 6 Márta, d'fhógair PríomhAire Iosrael Benjamin Netanyahu go raibh an tír sin tar éis ionsaithe buamála a dhéanamh ar iarnróid agus ar dhroichid &quot;a bhíonn á n-úsáid ag Garda na Réabhlóide (sárfhórsaí Arm na hIaráine).&lt;/ref&gt; Coir cogaidh a bhí ina leithéid a mhaígh saineolaithe ar an dlí idirnáisiúnta.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2026/apr/03/us-war-crimes-iran-civilian-infrastructure-international-law-school-strike|teideal=Is the US committing war crimes by targeting Iran’s civilian infrastructure?|údar=Peter Beaumont|dáta=2026-04-03|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/04/08/questions-and-answers-us-israel-iran-and-the-laws-of-war|teideal=Questions and Answers: US, Israel, Iran, and the Laws of War {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-04-08|language=en|dátarochtana=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://docs.un.org/en/S/2026/130|teideal=An official letter from the Permanent Representative of Iran to the UN (S/2026/130) formally accused the United States and Israel of committing war crimes through the systematic and intentional destruction of vital civilian infrastructure.|údar=United Nations Security Council|work=docs.un.org|dátarochtana=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/iran-president-trumps-apocalyptic-threats-of-large-scale-civilian-devastation-demand-urgent-global-action-to-prevent-atrocity-crimes/|teideal=Iran: President Trump’s apocalyptic threats of large-scale civilian devastation demand urgent global action to prevent atrocity crimes|dáta=2026-04-07|language=en|work=Amnesty International|dátarochtana=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Donald_Trump_condemns_Pope_Leo_XIV.png|clé|mion|220px|Ráiteas de chuid Trump, 12 Aibreán 2026]]
I mí Aibreáin 2026, bhí an Pápa faoi ionsaí ag an [[Uachtarán Trump]] agus a chomhghuaillithe as diúltú tacú leis an g[[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|cogadh san Iaráin]]. Bhí rialtas Trump ag iarraidh a chogadh san Iaráin a léiriú mar “chogadh cóir”, cogadh tacaithe ag diagacht Chríostaí. Bhí easaontas láidir déanta ag an bPápa, áfach, ag rá nach n-éisteann Íosa “le paidreacha na ndaoine a théann i mbun cogaidh”.  Bhí cáineadh déanta ag an Pápa Leo ar cheannairí a chaitheann billiúin ar chogaí agus dúirt sé go raibh an domhan “á scriosadh ag dornán tíoránach” i ráiteas thar a bheith láidir le linn cuairte ar Chamarún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/18-aibre%C3%A1n-2026-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000762165654|teideal=Nuacht Mhall (Baile Átha Cliath)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:The_&quot;Arabella_C&quot;_at_Foynes_(July_2002)_-_geograph.org.uk_-_4719239.jpg|clé|mion|220px|lárionaid dáileacháin ola i bh[[Faing]],  [[Calafort Faing]]]]
[[Íomhá:The_&quot;Thun_Gemini&quot;,_Belfast_(September_2018)_-_geograph.org.uk_-_5911750.jpg|clé|mion|220px|An tancaeir &quot;Thun Gemini&quot;; ní raibh sí in ann a lastas a dhíluchtú ag  lárionaid dáileacháin ola Circle K i nGaillimh.  Bhí an taincéir ar ancaire i gCuan na Gaillimhe agus sé mhilliún líotar ola ar bord aici, breosla nach rabhthas ábalta a thabhairt i dtír ag calafort na Gaillimhe.]]

== Éire ==
Bhí  suas le 20,000 as Éireann  ina gcónaí i stáit na Murascaille in 2026. Bhí sé i gceist ag an Rialtas na hÉireann teacht i gcabhair ar shaoránaigh de chuid na hÉireann a bhí ina gcónaí sa Mheánoirthear nó a bhí ar cuairt ar an réigiún.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Níl an réabadh san Iaráin ach ina thús' – Trump, Rubio|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0303/1561364-nil-an-reabadh-san-iarain-ach-ina-thus-trump-rubio/|date=2026-03-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Thuirling an chéad eitleán paisinéirí as Dubai go hÉirinn in Aerfort Bhaile Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Thuirling an chéad eitleán paisinéirí as Dubai go hÉirinn in Aerfort Bhaile Átha Cliath. Bí seo an chéad eitilt as an taobh sin den domhan ó thosaigh na Stáit Aontaithe agus Iosrael a gcuid ionsaithe ar an Iaráin.|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22590173-eoghan-corry-eagarthoir-na-hirise-air-travel/|language=ga-IE|author=Eoghan Corry : Eagarthóir na hirise Air &amp; Travel.    /  RnaG - Nuacht a hAon|date=5 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Mhaígh an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aerfort na Sionainne á úsáid ag eitleáin de chuid aerfhórsa na Stát Aontaithe a bhí páirteach sa bhfeachtas buamála.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Níl aerfort na Sionainne á úsáid ag aerfhórsa Mheiriceá'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563556-nil-aerfort-na-sionainne-a-usaid-ag-aerfhorsa-mheiricea/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

D'ardaigh ola tí ó €500 ar 500 lítear i mí Feabhra go €900 ar an 20 Márta.  D'ardaigh díosal ó €1.80 an lítear go €2.25 agus bhí peitril é féin tuairim is €2 an lítear.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Praghas breosla tite i stáisiúin seirbhísí ó mhaidin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0325/1565100-praghas-breosla-tite-i-staisiuin-seirbhisi-o-mhaidin/|date=2026-03-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/pacaiste-tacaiochta-fogartha-ag-an-rialtas-le-dul-i-ngleic-le-costas-ola/|teideal=Pacáiste tacaíochta fógartha ag an rialtas le dul i ngleic le costas ola|údar=Eagarthóir|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}&lt;/ref&gt;  Thit praghas breosla tite i stáisiúin seirbhísí ar fud na tíre nuair a laghdaíodh an dleacht mháil a ghearrtar ar pheitreal agus ar dhíosal &lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tarlóirí sásta go bhfaighidh siad 'tacaíocht mhór' ón Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0319/1564117-tarloiri-bothair-ag-bagairt-dul-i-muinin-na-hagoidiochta/|date=2026-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Tháinig 2% d'ardú ar an meán ar phraghsanna do thomhaltóirí sa chéad choicís de mhí an Mhárta, agus ardú de 11% ar phraghsanna fuinnimh i gcaitheamh an achair sin.&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1.8% d'ardú ar phraghsanna sa chéad choicís de Mhárta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565859-1-8-dardu-ar-phraghsanna-sa-chead-choicis-de-mharta/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Bhí feirmeoirí atá ag an ardú as miosúr a tháinig ar phraghas [[Leasachán|leasacháin]].&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Imní go mbeidh feirmeoirí as leasachán gan mhoill|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565858-imni-go-mbeidh-feirmeoiri-as-leasachan-gan-mhoill/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar an 2 Aibreán, dúirt  an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aon mheas aige ar chaint dhíblí Trump, go háirithe a ndúirt sé faoin Iaráin &quot;a ath-chlochaoisiú&quot; le buamaí.  &quot;Níl glacadh ar bith le caint mar é&quot;, arsa an Taoiseach. &quot;Níl muintir na hIaráine freagrach as an gcogadh agus caithfear iad a chosaint [seachas iad a dhealbhú]&quot;, a dúirt sé.&lt;ref name=&quot;:35&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag bagairt an Iaráin a chlochaoisiú le buamaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0402/1566415-trump-ag-bagairt-an-iarain-a-chlochaoisiu-le-buamai/|date=2026-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar an 7-10 Aibreán, [[Aighneas an bhreosla 2026|eagraíodh agóidí ar fud na hÉireann]] i gcoinne an chostais [[breosla]].&lt;ref name=&quot;:36&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tá na hagóidí breosla &quot;mícheart&quot; a deir an Taoiseach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567197-ta-na-hagoidi-breosla-micheart-a-deir-an-taoiseach/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

{{Príomhalt|Aighneas an bhreosla 2026}}

== Féach freisin ==

* [[Cogadh Iosrael-Gaza]]
* [[Hezbollah]]
* [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025]]
* [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]]
* [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Ionsaí ar scoil i Minab, 2026]]

== Nuacht ==
2 Márta&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  3 Márta  4 Márta&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Long chogaidh leis an Iaráin pollta, curtha síos|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561632-long-chogaidh-leis-an-iarain-pollta-curtha-sios/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Liobáin agus an Iaráin á dtuairgneáil tuilleadh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561547-an-liobain-agus-an-iarain-a-dtuairgneail-tuilleadh/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;  5 Márta&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Rún ag Iosrael múr a dhéanamh de bhonneagar na hIaráine'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0305/1561750-run-ag-iosrael-mur-a-dheanamh-de-bhonneagar-na-hiaraine/|date=2026-03-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ardú ar phraghas breosla: daoine 'á bhfeannadh'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0305/1561834-ardu-ar-phraghas-breosla-daoine-a-bhfeannadh/|date=2026-03-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 6 Márta&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/sam-meaite-ar-chogadh-fada-agus-an-iarain-ag-seasamh-an-fhoid/|teideal=SAM meáite ar chogadh fada agus an Iaráin ag seasamh an fhóid|údar=Eoin Ó Murchú (Páirtí Cumannach Éireann)|dáta=2026-03-06|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cairteitilt Rialtais ó Ómán go hÉirinn tráthnóna|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0306/1561992-cairteitilt-rialtais-o-oman-go-heirinn-trathnona/|date=2026-03-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  9 Márta&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Iosrael fós ag ionsaí na hIaráine agus Tehran fós ag freagairt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0309/1562411-iosrael-fos-ag-ionsai-na-hiaraine-agus-tehran-fos-ag-freagairt/|date=2026-03-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 10 Márta&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imni-faoi-stadas-na-teanga-in-ollscoil-na-gaillimhe-agus-post-mor-eile-fogartha-gan-riachtanas-gaeilge/|teideal=‘An lá is déine ionsaithe fós againn ar an Iaráin’ – Rúnaí Cosanta na Stát Aontaithe|dáta=2026-03-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: 'cogadh beagnach thart' nó 'níl deireadh leis fós'?|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562572-an-iarain-cogadh-beagnach-thart-ach-nil-deireadh-leis-fos/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  11 Márta&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Ní ligfear ‘an lítear amháin féin ola’ trí Chaolas Hormuz – an Iaráin|url=https://tuairisc.ie/ni-ligfear-an-litear-amhain-fein-ola-tri-chaolas-hormuz-an-iarain/|work=Tuairisc.ie|dáta=2026-03-11|dátarochtana=2026-03-12|language=ga-IE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  13 Márta&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 12 Márta&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://sceal.ie/2026/03/a-dtithe-treigthe-ag-breis-is-3-2-milliun-duine-san-iarain/|teideal=A dtithe tréigthe ag breis is 3.2 milliún duine san Iaráin|údar=Tuairisc|dáta=2026-03-12|language=ga-IE|work=Scéal|dátarochtana=2026-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ollruathar eile á dhéanamh ag fórsaí Iosrael ar an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0312/1563010-ollruathar-eile-a-dheanamh-ag-forsai-iosrael-ar-an-iarain/|date=2026-03-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  13 Márta  14 Márta&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Oileán Kharg tagtha faoi thréanionsaí ó fhórsaí Mheiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563462-oilean-kharg-tagtha-faoi-threanionsai-o-fhorsai-mheiricea/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;  15 Márta&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breis ionsaithe á mbeartú ar Oileán Kharg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563512-breis-ionsaithe-a-mbeartu-ar-oilean-kharg/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;  16 Márta&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;  17 Márta&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin in uachtar i gcruinniú an Tí Bháin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0317/1563859-an-iarain-in-uachtar-i-gcruinniu-an-ti-bhain/|date=2026-03-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   18 Márta&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;     19 Márta&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump míshásta faoi ionsaí ar gháscheantar san Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0319/1564115-trump-mishasta-faoi-ionsai-ar-ghascheantar-san-iarain/|date=2026-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;   20 Márta&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt;    23 Márta&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Laghdú ar dhleacht mháil, pheitril &amp; díosail á phlé ag an Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0323/1564736-laghdu-ar-dhleacht-mhail-pheitril-diosail-a-phle-ag-an-rialtas/|date=2026-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sos 5 lá ar ionsaithe SAM ar stáisiúin leictreachais na hIaráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0323/1564755-sos-5-la-ar-ionsaithe-sam-ar-staisiuin-leictreachais-na-hiaraine/|date=2026-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt; 24 Márta&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/iosrael-agus-an-iaraic-a-ruscadh-ag-diuracain-malairt-sceil-ag-na-stait-aontaithe-agus-an-iarain-faoi-chainteanna/|teideal=Iosrael agus an Iaráic á rúscadh ag diúracáin, malairt scéil ag na Stáit Aontaithe agus an Iaráin faoi chainteanna|dáta=2026-03-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-25}}&lt;/ref&gt;   25 Márta&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/25/us-israel-war-on-iran-whats-happening-on-day-26-of-attacks|teideal=US-Israel war on Iran: What’s happening on day 26 of attacks?|údar=Elizabeth Melimopoulos|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-25}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;  26 Márta&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: caint ar 'léas dóchais' ach leanann an bhuamáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0326/1565289-an-iarain-caint-ar-leas-dochais-ach-leanann-an-bhuamail/|date=2026-03-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  27 Márta&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='1,900 duine maraithe agus 20,000 gortaithe san Iaráin le mí'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0327/1565454-1-900-duine-maraithe-agus-20-000-gortaithe-san-iarain-le-mi/|date=2026-03-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/neamhinniulacht-trump-agus-gearu-an-chogaidh-le-teacht/|teideal=Neamhinniúlacht Trump agus géarú an chogaidh le teacht|údar=Cathal Ó Murchú|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsaithe-trump-infreastruchtuir-fuinnimh-na-hiaraine-curtha-ar-athla-aris/|teideal=Ionsaithe Trump ar infreastruchtúr fuinnimh na hIaráine curtha ar athlá arís|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-30}}&lt;/ref&gt;    30 Márta&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: Trump ag caint ar bhinn a thógáil ar Oileán Kharg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565856-an-iarain-trump-ag-caint-ar-bhinn-a-thogail-ar-oilean-kharg/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:28&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bagairt-deanta-ag-trump-go-scriosfaidh-se-laithreacha-fuinnimh-uile-na-hiaraine-mura-ndeantar-margadh/|teideal=Bagairt déanta ag Trump go ‘scriosfaidh’ sé láithreacha fuinnimh uile na hIaráine mura ndéantar margadh|dáta=2026-03-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-30}}&lt;/ref&gt;    31 Márta&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tancaer ola in Dubai curtha trí thine ag diúracán ón Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0331/1566037-tancaer-ola-in-dubai-curtha-tri-thine-ag-diuracan-on-iarain/|date=2026-03-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 1 Aibreán&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin &quot;ag iarraidh sos cogaidh&quot; – Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566309-an-iarain-ag-iarraidh-sos-cogaidh-trump/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Easpa breosla eitleáin faoi cheann míosa&quot; - Ceannasaí Ryanair|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566251-easpa-breosla-eitleain-faoi-cheann-miosa-ceannasai-ryanair/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  2 Aibreán&lt;ref name=&quot;:35&quot; /&gt;     3 Aibreán     4 Aibreán    5 Aibreán   6 Aibreán&lt;ref name=&quot;:31&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt;     7 Aibreán&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-meath-iosrael-ag-teacht-agus-buaic-a-chumhachta-sroichte-aige/|teideal=Tá meath Iosrael ag teacht agus buaic a chumhachta sroichte aige|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=7 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:33&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:36&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;   8 Aibreán&lt;ref name=&quot;:37&quot; /&gt;    

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Cogadh Iosrael–Iaráin]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair Iosrael]]
[[Catagóir:Stair na hIaráine]]
[[Catagóir:Cogaí]]
[[Catagóir:Cogadh na hIaráine 2026]]
[[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]]</text>
      <sha1>sv18dta6ww98pkxucr5da4byqpz58hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ionsaí ar an IRIS Dena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123598</id>
    <revision>
      <id>1332556</id>
      <parentid>1320289</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú (IATE: Srí Lanca); figiúirí (en.wiki); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5575" sha1="1j0who8cb0w92s2at5635f3mekfo4fm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ar an 4 Márta 2026, bhí long chogaidh leis an Iaráin, an '''IRIS ''Dena''''', pollta agus curtha síos le linn [[:Catagóir:Cogadh na hIaráine 2026|Cogaidh na hIaráine 2026]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Long chogaidh leis an Iaráin pollta, curtha síos|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561632-long-chogaidh-leis-an-iarain-pollta-curtha-sios/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;i mBéarla'', Sinking of IRIS Dena''

&lt;/ref&gt; Mharaigh na Stáit Aontaithe 104 mairnéalach; tháinig 32 slán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sinking of IRIS Dena|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinking_of_IRIS_Dena&amp;oldid=1342017507|journal=Wikipedia|date=2026-03-06|language=en}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:IRIS Dena.webp|clé|mion|220px|An IRIS Dena ar an 22 Feabhra 2026 le linn  an &quot;International Fleet Review 2026&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=International Fleet Review 2026|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Fleet_Review_2026&amp;oldid=1341947589|journal=Wikipedia|date=2026-03-06|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

[[Íomhá:MILAN 2026.jpg|clé|mion|220px|Thóg an IRIS Dena páirt san &quot;International Fleet Review 2026&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;]]

== Cóir chogaidh ==
Tharla an t-ionsaí toirpéid in uiscí idirnáisiúnta, thart ar 35 km amach ó chósta Shrí Lanca, agus timpeall 3,350 km ó [[Bandar Abbas]], a bhunáit in Iaráin. 

Bhí an long ag filleadh ar an Iaráin tar éis di seal a chaitheamh i gcalafort in oirthear na hIndia. Eagraíodh [[freachnamh]] idirnáisiúnta ann, an &quot;International Fleet Review 2026&quot;, nó MILAN 2026, saghas [[Regatta|''regatta'']] do na Cabhlaigh idirnáisiúnta, na Stáit Aontaithe san áireamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.military.com/daily-news/2026/03/05/iranian-warship-sunk-us-was-sailing-home-after-taking-part-exhibition-hosted-india.html|teideal=Iranian Warship Sunk by the US Was Sailing Home After Taking Part in an Exhibition Hosted by India|údar=Sheikh Saaliq, Krishan Francis|dáta=2026-03-05|language=en|work=Military.com|dátarochtana=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Mar sin ní raibh armlón ar an Iris ''Dena'' ag an am;  bhí an [[Frigéad (long chogaidh)|frigéad]] neamharmtha.

Ionsaí gan choinne a bhí ann. Ní dhearna na Stáit Aontaithe iarracht ar bith dul i dteagmháil an ''IRIS Dena''.  Léiriú nirt de chuid na Stát Aontaithe a bhí san ionsaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://responsiblestatecraft.org/sinking-iran-ship-war-crime/|teideal=After sinking Iranian ship, did the US Navy commit a war crime? {{!}} Responsible Statecraft|language=en|work=responsiblestatecraft.org|dátarochtana=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/us-torpedoes-iranian-ship-iris-dena-in-indian-ocean-what-the-geneva-convention-says-on-naval-warfare-101772697754210.html|teideal=US torpedoes Iranian ship IRIS Dena in Indian Ocean: What the Geneva Convention says on naval warfare|dáta=2026-03-05|language=en|work=Hindustan Times|dátarochtana=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nampa.org/text/22879027|teideal=Iran's Foreign Minister on Sinking of Dena: US Creates Precedent Contrary to Int'l Law|language=en|work=NAMPA|dátarochtana=2026-03-06}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/04/us-submarine-torpedo-iran-warship-sri-lanka-coast-pete-hegseth|teideal=US submarine sinks Iranian warship as conflict spreads beyond Middle East|údar=Andrew Roth and Cate Brown in Washington, Hannah Ellis-Petersen in Delhi and Aanya Wipulasena in Colombo|dáta=4 Márta 2026|dátarochtana=6 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;  
[[Íomhá:Indian Ocean Iranian vessel (998184).webm|clé|mion|220px|Físeán: an t-ionsaí :  an radharc '''ó''' [[Peireascóp|pheireascóp]]]]
[[Íomhá:Sinking of IRIS Dena.png|clé|mion|220px|chuaigh sí go tóin poill taobh istigh de chúpla nóiméad, fiú nóiméad nó dhó]]
[[Íomhá:Tasnim News Agency - Interview with the Commander Omid Moghani of IRIS Dena about its voyage around the world.webm|clé|mion|220px|Físeán: agallamh leis an gCaptaen Omid Moghani in 2023]]
== Imeachtaí ==
Bhí an IRIS ''Dena'', long chogaidh leis an Iaráin, curtha go grinneall na mara ag fomhuireán leis na Meiriceánaigh in uiscí idirnáisiúnta amach ó chósta theas Shrí Lanca ar an 4 Márta 2026.

Bhí 136 mairnéalach ar an long  nuair a scaoileadh toirpéad ón bhfomhuireán leis an soitheach.  Bhris an long ina dá chuid agus chuaigh sí go tóin poill taobh istigh de chúpla nóiméad.

Tarrtháladh 32 mairnéalach agus cuireadh cóir leighis orthu in ospidéil i Srí Lanca.

Dúirt Rúnaí Cosanta na Stát Aontaithe [[Pete Hegseth]] go háthasach go mba é sin an chéad uair ón Dara Cogadh Domhanda a cuireadh síos long chogaidh leis an namhaid.   Ag gáire faoi iomard na nIaránach dó, mhaígh sé go mba é an bás a bhí i ndán do lucht an réimis san Iaráin agus go raibh fórsaí Mheiriceá agus fórsaí Iosrael fós ag tabhairt greadadh dóibh agus iad ar lár.  Mhaígh sé freisin go mbeadh aerspás uile na hIaráine faoina smacht ag na Meiriceánaigh agus na hIosraelaigh faoi cheann seachtaine.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Cogadh na hIaráine 2026|Cogadh na hIaráine 2026]]
* [[ARA General Belgrano]], 1982

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:Cogadh na hIaráine 2026]]
[[Catagóir:Srí Lanca]]
[[Catagóir:Coireanna cogaidh]]</text>
      <sha1>1j0who8cb0w92s2at5635f3mekfo4fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124024</id>
    <revision>
      <id>1332555</id>
      <parentid>1302583</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4618" sha1="j1fkx6fqhbrjww9cn9h1zu1rhcyufn9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ar an 28 Feabhra 2026, buaileadh an scoil Shajareh Tayyebeh (An Crann Maith) in Minab i gCúige [[Hormozgan]] san Iaráin le linn [[Cogadh na hIaráine 2026|Cogaidh na hIaráine 2026]].  Mhaígh na meáin san Iaráin gur maraíodh timpeall 168-180 duine, páistí cuid mhór díobh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school attack|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_attack&amp;oldid=1343206898|journal=Wikipedia|date=2026-03-12|language=en}}&lt;/ref&gt;  Bhí 170 cailín, 7 go 12, sa bhunscoil ag an am. 

Buaileadh ospidéal in aice leis an scoil chomh maith. 

Bhí an scoil mar bhunáit den [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] go dtí 2013.  
[[Íomhá:Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (12).jpg|clé|mion|220px|Lámh?]]
[[Íomhá:Funeral_of_the_martyrs_of_Minab_Primary_School_for_Girls_26.jpg|clé|mion|220px|Tórraimh na gcailíní (cuid) i Minab]]
[[Íomhá:Funeral of the martyrs of Minab Primary School for Girls 25.jpg|clé|mion|220px|Tórramh]]
[[Íomhá:Funeral of the martyrs of Minab Primary School for Girls 2.jpg|clé|mion|220px|slua ollmhór]]
[[Íomhá:Funeral of the martyrs of Minab Primary School for Girls 43.jpg|clé|mion|220px|Uaigheanna na gcailíní ]]


=== Cúlra ===
Ar an 28 Feabhra 2026, rinne na Stáit Aontaithe agus Iosrael na mílte ionsaí ón aer ar áiteanna fud fad na hIaráine. Bhí go leor de na buamaí á ndíriú ar dheisceart na hIaráine, an ball is boige den tír ós é is gaire do loingeas aerárthach Mheiriceá a bhí suite i Murascaill na Peirse.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='131 cathair san Iaráin ionsaithe ag fórsaí Mheiriceá, Iosrael'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561157-131-cathair-san-iarain-ionsaithe-ag-forsai-mheiricea-iosrael/|date=2026-03-02|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Mhaígh na hIosraelaigh gur dírithe ar ionaid mhíleata a bhí na buamaí. Ach ba mhór an damáiste comhthaobhach.

=== Freagracht ===
Chuir Uachtarán Mheiriceá Donald Trump an milleán ar na hIaránaigh iad féin. Ach bhí físeán eisithe  a thaispeáin gur diúracán Tomahawk de chuid Mheiriceá a bhuail an bhunscoil. Níor tháinig an fhianaise sin le háitiú Uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá Trump gurbh í an Iaráin féin a rinne an t-ionsaí ar an scoil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stad-ar-bith-ar-ionsaithe-dron-agus-diuracan/|teideal=Stad ar bith ar ionsaithe drón agus diúracán|dáta=2026-03-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-13}}&lt;/ref&gt;

Bhí an t-ionsaí buamála cáinte ag Príomh-Aire na hIodáile Giorgia Meloni.  Dúirt sí gur chóir &quot;pé dream&quot; a bhí freagrach as a thabhairt chun cuntais.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tehran, Béiriút buamáilte go trom arís aréir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562774-tehran-beiriut-buamailte-go-trom-aris-areir/|date=2026-03-11|language=ga}}&lt;/ref&gt;

Coicís níos déanaí, d'admhaigh na Meiriceánaigh gurbh iad a bhí freagrach as bunscoil Minab a shéideadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bonneagar na hIaráine á leacú tuilleadh ag Iosrael, Meiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0313/1563219-bonneagar-na-hiaraine-a-leacu-tuilleadh-ag-iosrael-meiricea/|date=2026-03-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Dúirt siad gur faisnéis a bhí as dáta ba shiocair leis an iomrall.

Ní raibh aon rud ráite ag Trump ina leith ó shin. Ina leaba sin, go deimhin, mhaígh sé i ráiteas confach díbheirgeach ar a mheán sóisialta féin go raibh &quot;ceannairí na hIaráine díothaithe ... gur bhithiúnaigh mhallaithe iad ... agus gur mhór an onóir dó féin iad a mharú díreach mar a bhí daoine gan urchóid maraithe acusan le leathchéad bliain&quot;.
Ní raibh an sprioc nuashonraithe, mar chuir [[Pete Hegseth]], an tAire Cosanta, an ruaig ar fhostaithe sa [[An Peinteagán|Pheinteagán]] a bhí ag seiceáil fíricí, is cosúil.   Bhí sé soiléir ó íomhánna  satailíte gur scoil a bhí ann (clós súgartha agus mar sin de).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.amnesty.org.uk/latest/usairan-new-investigation-demands-accountability-for-deadly-us-strike-on-school-that-killed-over-100-children/|teideal=USA/Iran: New investigation demands accountability for deadly US strike on school that killed over 100 children|dáta=2026-03-16|language=en-gb|work=Amnesty International UK|dátarochtana=2026-03-16}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Cogadh na hIaráine 2026]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair na hIaráine]]
[[Catagóir:Coireanna cogaidh]]
[[Catagóir:Scoileanna]]</text>
      <sha1>j1fkx6fqhbrjww9cn9h1zu1rhcyufn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avengers: Doomsday</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124044</id>
    <revision>
      <id>1332576</id>
      <parentid>1311118</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Dáta eisiúna (níl sé eisithe fós) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="l4483zehy7tvehis5bzld3ic8kslpus" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Scannáin}}

Is scannán oll-laochra [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] é '''''Avengers: Doomsday''''', a bhí le heisiúint ar an 18 Nollaig 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Avengers: Doomsday|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Avengers:_Doomsday|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt; Tá sé bunaithe ar an gcarachtar de chuid [[Marvel Comics]] den ainm chéanna, agus seicheamh ar ''[[Avengers: Endgame]]'', ''[[Thunderbolts*The New Avengers]]'', agus ''[[The Fantastic Four: First Steps]]''. Ba é [[Anthony agus Joe Russo]] an stiúrthóir, agus ba [[Michael Waldron]] &amp; [[Stephen McFeely]] na scríbhneoirí.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=''Avengers: Doomsday'' Stunt Clocks 275M Views, Marvel Livestream All-Time Record; &quot;There's Always Room For More&quot; Cast Says Marvel|url=https://deadline.com/2025/03/avengers-doomsday-cast-stunt-viewership-1236352828|work=Deadline Hollywood|dáta=2025-03-27|dátarochtana=2025-03-27|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Bhí an seicheamh, ''[[Avengers: Secret Wars]]'', le heisiúint ar an 17 Nollaig 2027.

[[Íomhá:Joe Russo &amp; Anthony Russo by Gage Skidmore.jpg|mion|clé|Anthony agus Joe Russo]]

== Foireann Aisteoirí ==
* [[Chris Hemsworth]] – [[Thor]]
* [[Vanessa Kirby]] – [[Sue Storm|Sue Storm / Invisible Woman]]
* [[Anthony Mackie]] – [[Sam Wilson]] / [[Captain America]]
* [[Sebastian Stan]] – [[Bucky Barnes|Bucky Barnes / Winter Soldier]]
* [[Letitia Wright]] – [[Shuri]] / [[Black Panther]]
* [[Paul Rudd]] – [[Ant-Man (Scott Lang)|Scott Lang / Ant-Man]]
* [[Wyatt Russell]] – [[U.S. Agent|John Walker / U.S. Agent]]
* [[Tenoch Huerta Mejía]] – [[Namor]]
* [[Ebon Moss-Bachrach]] – [[The Thing|Ben Grimm / The Thing]]
* [[Simu Liu]] – [[Shang-Chi|Xu Shang-Chi]]
* [[Florence Pugh]] – [[Yelena Belova]]
* [[Kelsey Grammer]] – [[Beast|Hank McCoy / Beast]]
* [[Lewis Pullman]] – [[Sentry|Bob Reynolds / Sentry]]
* [[Danny Ramirez]] – [[Joaquin Torres|Joaquin Torres / Falcon]]
* [[Joseph Quinn]] – [[Johnny Storm|Johnny Storm / Human Torch]]
* [[David Harbour]] – [[Red Guardian|Alexei Shostakov / Red Guardian]]
* [[Winston Duke]] – [[M'Baku]]
* [[Hannah John-Kamen]] – [[Ava Starr|Ava Starr / Ghost]]
* [[Tom Hiddleston]] – [[Loki]]
* [[Patrick Stewart]] – [[Charles Xavier|Charles Xavier / Professor X]]
* [[Ian McKellen]] – [[Magneto (carachtar)|Erik Lehnsherr / Magneto]]
* [[Alan Cumming]] – [[Nightcrawler (carachtar)|Kurt Wagner / Nightcrawler]]
* [[Rebecca Romijn]] – [[Mystique (carachtar)|Raven Darkhölme / Mystique]]
* [[James Marsden]] – [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]]
* [[Channing Tatum]] – [[Gambit (carachtar)|Remy LeBeau / Gambit]]
* [[Pedro Pascal]] – [[Reed Richards|Reed Richards / Mister Fantastic]]
* [[Robert Downey Jr.]] – [[Doctor Doom|Victor von Doom / Doctor Doom]]
* [[Chris Evans]] – [[Captain America|Steve Rogers]]
* [[Benedict Cumberbatch]] – [[Doctor Strange|Dr. Stephen Strange]]
* [[Hayley Atwell]] – [[Peggy Carter]]
* [[Jeremy Renner]] – [[Hawkeye (Clint Barton)|Clint Barton / Hawkeye]]
* [[Tom Holland]] – [[Spider-Man|Peter Parker / Spider-Man]]
* [[Ryan Reynolds]] – [[Deadpool|Wade Wilson / Deadpool]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{Avengers}}
{{X-Men}}
{{Fantastic Four}}
{{Thor}}
{{Sam Wilson}}
{{Bucky Barnes}}
{{Black Panther}}
{{Ant-Man}}
{{U.S. Agent}}
{{Namor}}
{{Shang-Chi}}
{{Black Widow}}
{{The Sentry}}
{{Red Guardian}}
{{Loki}}
{{Magneto}}
{{Nightcrawler}}
{{Mystique}}
{{Cyclops}}
{{Gambit}}
{{Doctor Doom}}
{{Captain America}}
{{Doctor Strange}}
{{Peggy Carter}}
{{Hawkeye}}
{{Spider-Man}}
{{Deadpool}}
{{Secret Wars}}
{{Rialú údaráis}}
{{Síol-scannán}}

[[Catagóir:Avengers]]
[[Catagóir:X-Men]]
[[Catagóir:Fantastic Four]]
[[Catagóir:Thor]]
[[Catagóir:Sam Wilson]]
[[Catagóir:Bucky Barnes]]
[[Catagóir:Black Panther]]
[[Catagóir:Ant-Man]]
[[Catagóir:U.S. Agent]]
[[Catagóir:Namor]]
[[Catagóir:Shang-Chi]]
[[Catagóir:Black Widow]]
[[Catagóir:The Sentry]]
[[Catagóir:Red Guardian]]
[[Catagóir:Loki]]
[[Catagóir:Magneto]]
[[Catagóir:Nightcrawler]]
[[Catagóir:Mystique]]
[[Catagóir:Cyclops]]
[[Catagóir:Gambit]]
[[Catagóir:Doctor Doom]]
[[Catagóir:Captain America]]
[[Catagóir:Doctor Strange]]
[[Catagóir:Peggy Carter]]
[[Catagóir:Hawkeye]]
[[Catagóir:Spider-Man]]
[[Catagóir:Deadpool]]
[[Catagóir:Secret Wars]]
[[Catagóir:Scannáin 2026]]
[[Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha]]
[[Catagóir:Scannáin Béarla]]</text>
      <sha1>l4483zehy7tvehis5bzld3ic8kslpus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Básanna sa bhliain 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124241</id>
    <revision>
      <id>1332566</id>
      <parentid>1307753</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin: 2026; Gaeilge; dátaí báis Norris, Mueller, Lyster (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="3nyvywuof2vlap613d96dnvohj1fpzw" xml:space="preserve">[[Íomhá:Mary Black and Dolores Keane with De Dannan, Trowbridge Folk Festival 1985.jpg|220px|deas|[[Dolores Keane]] (taobh deas).]]

== Na Gaeil a fuair bás in 2026   ==
* '''[[Dolores Keane]]''', ceoltóir, 16 Márta
* '''[[Michael Lyster]]''', láithreoir raidió agus teilifíse, 21 Márta
* '''[[Rory O'Hanlon]]''', polaiteoir agus dochtúir leighis, 31 Márta
* '''[[Gabriel Rosenstock]]''', file, scríbhneoir agus aistritheoir, 6 Aibreán
* '''[[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]]''', ceoltóir agus cumadóir, 13 Aibreán

== Básanna thar lear ==
* '''[[Chuck Norris]]''', aisteoir Meiriceánach, 19 Márta
* '''[[Robert Mueller]]''', aturnae agus maorlathaí Meiriceánach, 20 Márta

== Féach freisin ==
[[:Catagóir:Básanna in 2026|'''Catagóir:Básanna in 2026''']]

[[2026|'''Imeachtaí sa bhliain 2026''']]
* [[Básanna sa bhliain 2025]]

* [[Básanna sa bhliain 2024]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>3nyvywuof2vlap613d96dnvohj1fpzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh Pacastáin – Afganastáin 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124454</id>
    <revision>
      <id>1332559</id>
      <parentid>1303668</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Poncaíocht; 21 agus 26 Feabhra (en.wiki); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5209" sha1="20ifkgfe89m31guwx5obac6gpc596x4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Thosaigh [[an Phacastáin]] aerionsaithe ar an [[An Afganastáin|Afganastáin]] ar an 21 Feabhra 2026, agus d'fhógair sí &quot;cogadh oscailte&quot; ar an 26 Feabhra, tar éis ionsaí díoltais ón Talaban.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Afghanistan–Pakistan war|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Afghanistan–Pakistan_war|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;  Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta ar an 19 Márta 2026, ach níor mhair sé.

An aidhm chogaidh a bhí - agus atá - ag an Talaban ná críoch na hAfganastáine a leathnú amach agus muintir [[Paistiúnaigh|Phaistiúnach]] a aontú in aon tír amháin. Is gluaiseacht Paistiúnach é an Talaban agus tá pobail mhóra ar an dá thaobh den teorainn, le daichead milliún acu sa Phacastáin agus fiche milliún acu san Afganastáin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

[[Íomhá:Pashtunistan Pashtun Areas in Afghanistan and Pakistan.jpg|clé|mion|231x231px|An pobal Paistiún]]
[[Íomhá:Insurgent Regions in Afghanistan and Pakistan.jpg|clé|mion|220px]]

[[Íomhá:2026 Islamabad mosque bombing footage.webm|clé|mion|220px|Físeán:  an lasair sa bharrach - 6 Feabhra 2026, ionsaí ar an Mosc Khadija Tul Kubra in [[Islamabad]]]]

== Stair ==
An bunús stairiúil leis an gcoimhlint seo ná [[líne Durand]] a leag státseirbhíseach Briotanach darb ainm Sir [[Henry Mortimer Durand]] síos sa bhliain 1893 idir Ríocht na hAfganastáine agus Raj na hIndia, a bhí mar chuid d’Impireacht na Breataine ag an am. Críochdheighilt a bhí ann go bunúsach a scoilt an pobal Paistiún ina dhá chuid. Aithníonn an Phacastáin líne Durand mar theorainn dá gcríoch náisiúnta. Ach níor ghlac an Afganastáin leis riamh, go háirithe an pobal Paistiúnach ansin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/bunus-an-chogaidh-idir-an-phacastain-agus-an-afganastain/|teideal=Bunús an chogaidh idir an Phacastáin agus an Afganastáin|údar=Cathal Ó Murchú|dáta=2026-03-20|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-21}}&lt;/ref&gt;

== Cúlra ==
Faoi láthair is ionann an pobal Paistiún agus 42% de phobal na hAfganastáine, le pobail eile a mbíonn amhras orthu faoi fhorlámhas na bPaistiúnach cosúil leis na Taidsícigh 27%, na Hazaraigh 10%, na hUizbeicigh 9%, na Tuircméinigh 3% agus na Balúitsigh 2% ag maireachtáil ann. Tá sé mar aidhm ag an Talaban sa Phacastáin agus rialtas Talaban na hAfganastáine fáil réidh le líne Durand agus Cúige Phaistiúnastáine ([[Cúige Khyber Pakhtunkhwa|Khyber Pakhtunkhwa]]) sa Phacastáin a aontú leis an Afganastáin sa chaoi go mbeidh an pobal Paistiúnach aontaithe in aon tír amháin. Sa stát méadaithe seo bheadh an pobal mar 70% agus forlámhas daonrach cinntithe acu.

Tá sé mar aidhm acu Cúige na Balúitseastáine a shlogadh isteach freisin, críoch atá fairsing i dtaobh achar talún (agus mianraí) ach gann i dtaobh daonra, talamh a thabharfadh rochtain ar an bhfarraige dóibh. Níl mórán fianaise ann go dtacaíonn an pobal Balúitseach leis an uaillmhian seo agus iad críochdheighilte idir trí stát cheana féin, an Phacastáin, an Afganastáin agus an Iaráin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

An íoróin is mó ná thug rialtas na Pacastáine tacaíocht don Talaban le fada, ag tosú sa bhliain 1979 nuair a rinne an tAontas Sóivéadach [[Cogadh na hAfganastáine (1979-1989)|ionradh ar an Afganastáin]] sa bhliain 1979

== Imeachtaí in 2026 ==
Ba é buamáil mhosc&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Islamabad mosque bombing|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Islamabad_mosque_bombing&amp;oldid=1344355607|journal=Wikipedia|date=2026-03-19|language=en}}&lt;/ref&gt; ar an 6 Feabhra 2026 in [[Islamabad]] — cúpla seachtain roimh fhógairt an chogaidh — a chuir lasair sa bharrach. Chuir an t-ionsaí seo fearg ollmhór ar phobal na Pacastáine agus ar a rialtas.

Bhris coimhlint amach idir an Phacastáin agus  Afganastáin  ar an 9 Deireadh Fómhair 2025.    Cé go raibh arm na Pacastáine i bhfad níos cumhachtaí ná fórsaí an Taaiban, bhí trealamh armtha suntasach ag an Talaban — an t-armlón, na feithiclí agus na hairm eile a d'fhág fórsaí na Stát Aontaithe ina ndiaidh nuair a tharraingeadar siar as an Afganastáin in 2021 ([[Cogadh na hAfganastáine (2001 - 2021)]]).

Ionsaíodh ceantar Khyber Pakhtunkhwa agus limistéir teorann eile le linn na coimhlinte. Rinne an Phacastáin aer-ruathair ar spriocanna laistigh den Afganastáin.     Fógraíodh sos cogaidh deich lá níos déanaí, ach níor mhair sé.   Maraíodh sibhialtaigh chomh maith le saighdiúirí ar an dá thaobh, cúpla céad b'fhéidir, le linn 21 Feabhra-20 Márta 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2025 Afghanistan–Pakistan conflict|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2025_Afghanistan%E2%80%93Pakistan_conflict&amp;oldid=1344110444|journal=Wikipedia|date=2026-03-18|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[An Talaban]]
* [[Paistiúnaigh]]
* [[Cogadh na hIaráine 2026|Cogadh na hIaráine, 2026]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair na Pacastáine]]
[[Catagóir:Stair na hAfganastáine]]
[[Catagóir:Cogaí]]</text>
      <sha1>20ifkgfe89m31guwx5obac6gpc596x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corn FIFA an Domhain 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124802</id>
    <revision>
      <id>1332528</id>
      <parentid>1321170</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúchán: 26 Márta 2026 (Tuairisc 27/3/2026); aimsir chaite; buaiteoir (an Spáinn); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98717" sha1="nce70xdm5uoc859sulks6mssj7eex1s" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Reáchtáladh '''Corn FIFA an Domhain 2026''' sna Stáit Aontaithe, Ceanada agus Meicsiceo, ó 11 Meitheamh go 19 Iúil 2026, le cluichí i 11 chathair sna Stáit Aontaithe, trí chathair i Meicsiceo agus dhá chathair i gCeanada. Bhuaigh an Spáinn an comórtas, 1–0 in aghaidh na hAirgintíne i ndiaidh am breise sa chluiche ceannais ar an 19 Iúil.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 FIFA World Cup|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_FIFA_World_Cup|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/eiginnteacht-faoi-rannphairtiocht-na-hiaraine-i-gcorn-domhanda-2026-de-reir-mar-a-mheadaionn-teannas-idirnaisiunta/|teideal=Éiginnteacht faoi rannpháirtíocht na hIaráine i gCorn Domhanda 2026 de réir mar a mhéadaíonn teannas idirnáisiúnta|údar=Cóilín Duffy|dáta=2026-03-13|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.  Ba é seo an dara huair a raibh Corn an Domhain á reáchtáil ag níos mó ná tír amháin.&lt;ref&gt;Reáchtáladh comórtas 2002 sa tSeapáin agus sa Chóiré Theas.&lt;/ref&gt;   

[[Íomhá:The White House FIFA Task Force, May 6, 2025.webm|clé|mion|220px|Físeán:  6 Bealtaine 2025 - Cuireadh tascfhórsa FIFA de chuid Trump ar bun, le [[J. D. Vance|JD Vance]] ]]
[[Íomhá:President Trump Makes an Announcement, Aug. 22, 2025 (20250822).webm|clé|mion|220px|Físeán @ 21n40s :  Thug Gianni Infantino (FIFA) an Corn do Donald Trump,  22 Lúnasa 2025]]

[[Íomhá:2026-05-21 Mayor Mamdani Holds a Press Conference to Make a World Cup Announcement.webm|clé|mion|220px|Físeán: Méara Mamdani, Nua Eabharc, ag preasócáid, 2026-05-21 ]]
[[Íomhá:Troy Parrott 2025.png|clé|mion|284x284px|[[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA]]:  Fuair [[Troy Parrott]] cúig chúl in dhá chluiche]]
[[Íomhá:24BBRW - 53535940590 (cropped1).jpg|clé|mion|321x321px|Is réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]] é [[Omar Artan]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tugann-an-sacar-le-cheile-sinn-ar-fad-ach-cead-a-fhail-o-trump-ar-dtus/|teideal=Tugann an sacar le chéile sinn ar fad, ach cead a fháil ó Trump ar dtús|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=11 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;]]

== 2018 ==
I ndiaidh na conspóide a bhain leis na cinntí Corn an Domhain a bhronnadh ar an Rúis agus ar Chatar, den chéad uair tugadh le fios in 2018 go poiblí cén chaoi ar vótáil gach toscaire.

Fógraíodh an cinneadh ar an 13 Meitheamh 2018 i Moscó.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/corn-an-domhain-ag-filleadh-ar-mheiricea-thuaidh-in-2026/|teideal=Corn an Domhain ag filleadh ar Mheiriceá Thuaidh in 2026|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=13 Meitheamh 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;  Ní raibh ach [[Maracó]] a bhí san iomaíocht le Meiriceá, Ceanada agus Meicsiceo. Ba iad tíortha Mheiriceá Thuaidh rogha na n-údar roimh an vóta. Bhí 23 staid tógtha nó á dtógáil cheana féin acu (14 staid a bhí fós le tógáil nó le hathchóiriú i Maracó).

Bhí bua ollmhór ag iarratas na dtíortha ó Mheiriceá Thuaidh nuair a comhaireadh na vótaí. Caitheadh níos mó ná a dhá oiread vótaí ar son iarratas Mheiriceá Thuaidh, 134 i gcoinne 65.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Gnó ==
Tháinig méadú ollmhór ar líon na bhfoirne a bhí san iomaíocht in 2026;  ghlac 48 foireann páirt sa chomórtas.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Measadh go ndéanfadh an comórtas i Meiriceá Thuaidh brabús $11 billiún do FIFA (breis agus sé bhilliún dollar níos ná iarratas Mharacó in 2018, $5.7 billiún).   Tháinig méadú ollmhór ar chostas na dticéad don chomórtas chun an brabús sin a dhéanamh. Bhí meánphraghas $431 (€367) ar thicéad (in 2025), ardú ollmhór ar chostas na dticéad ó Chorn an Domhain 2018 agus comórtas 2014.  

== Polaitíocht ==
Is féidir a rá nach mbaineann spórt le polaitíocht ach baineann polaitíocht le FIFA.  Nuair a bronnadh Corn an Domhain 2026 ar Mheiriceá, bhí go leor daoine ann ag súil go bhféadfaí bogadh ar aghaidh ó mhíchlú [[Corn FIFA an Domhain 2018|comórtas 2018 sa Rúis]] agus [[Corn FIFA an Domhain 2022|2022 sa Chatar]].  Glacadh leis go mbeadh an lucht freastail bánaithe ach ar a laghad nach mbeadh aon chonspóid mhór ann. Ach bhí comórtas na bliana 2026 faoi scáth an Trumpaigh ó d’fhill sé ar an Teach Bán in 2025.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;  

Bhain Trump úsáid as an gcomórtas chun é féin a chur chun cinn, in 2018 nuair a roghnaíodh an Meiriceá Thuaidh, agus arís in 2025-2026.  Thit scáth an teannais idirnáisiúnta ar ullmhúcháin Chorn Domhanda FIFA de réir mar a bhí amhras ag dul i méid faoi rannpháirtíocht na Rúise agus na hIaráine sa chomórtas,  

In 2022 bhí drogall ar FIFA aon chinneadh a ghlacadh, ach faoi dheireadh bhí orthu an Rúis a chur amach as Corn an Domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/is-fearr-go-mall-na-go-brach-ag-ceannairi-fifa-i-dtaca-leis-an-ucrain/41408812.html|teideal=Is fearr go mall ná go brách ag ceannairí Fifa i dtaca leis an Úcráin|údar=Gráinne McElwain|dáta=2022-03-03|language=ga-IE|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;  

Fuair Donald Trump  &quot;Duais Síochána FIFA&quot; ó [[Gianni Infantino]], ceannaire FIFA, ar an  22 Lúnasa 2025, rud a tharraing conspóid.  Agus ag deireadh mhí Feabhra 2026 rinne Trump ionsaí ar an Iaráin le cabhair Iosrael.   

{{Príomhalt|Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine}}

Ba mhinic roimhe seo gur reáchtáladh Corn an Domhain i dtír a bhí faoi chumhacht deachtóra nó giunta éigin ach níor tharla sé riamh go ndearna tír óstach ionsaí ar thír eile a bhí le bheith ag imirt sa gcomórtas. Mar sin féin, níor smaoinigh FIFA ná Infantino riamh an comórtas a bhaint ó Mheiriceá.   

Bhí an Iaráin ar cheann de na tíortha sin a cháiligh don chomórtas trí Chónaidhm Shacair na hÁise a bhí le himirt i nGrúpa G i Los Angeles agus Seattle.  Dúirt Aire Spóirt na hIaráine, Ahmad Donyamali, i mí Mhárta 2026  nach raibh an tír ag glacadh páirt sa Chorn, ag rá “Cuireadh dhá chogadh orainn laistigh d’ocht nó naoi mí, agus maraíodh na mílte dár muintir. Mar sin, níl aon fhéidearthacht ann go nglacfaidh muid páirt sa chomórtas&quot;.   

Dúirt Uachtarán FIFA, [[Gianni Infantino]] gur thug  Trump, dearbhú dó go mbeadh &quot;fáilte&quot; roimh fhoireann na hIaráine páirt a ghlacadh sa chomórtas.  Mar is gnáth dó, chuir Infantino béim ar ról an spóirt mar uirlis a thugann daoine le chéile. “Teastaíonn ócáid mar Chorn an Domhain níos mó ná riamh anois chun daoine a thabhairt le chéile,” a dúirt sé, ag cur leis an mana atá in úsáid ag FIFA le fada, go &quot;n-aontaíonn an sacar an domhan&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Gheall Infantino go mbeadh an Iaráin in ann teacht go Meiriceá chun páirt a ghlacadh sa gcomórtas in ainneoin go bhfuil cogadh ar bun idir an dá thír. Rinneadh neamhaird d’fhocail Infantino arís, áfach. Cé go raibh cead ag an bhfoireann na cluichí a bhí acu i Meiriceá a imirt, bhí orthu an campa traenála a athrú go Meicsiceo agus diúltaíodh víosaí a thabhairt do roinnt d’oifigigh na hIaráine.

Bhí foirne eile, go háirithe cinn as Meiriceá Theas agus an Afraic, imníoch go ngabhfar imreoirí nó lucht bainistíochta dá gcuid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beatha-saoirse-agus-toraiocht-an-tsonais-breithla-trump-agus-sam/|teideal=Beatha, saoirse agus tóraíocht an tsonais – breithlá Trump (agus SAM)|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=22 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-23}}&lt;/ref&gt; Bhí an tSeineagáil, an Úisbéiceastáin agus an Iaráic i measc na bhfoirne eile at rinne gearáin faoi chúrsaí inimirce agus slándála.

Bhí [[Omar Artan]],  réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá tar éis dó leaindeáil in Miami ar an 6 Meitheamh, rud a tharraing conspóid ollmhór.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Omar Abdulkadir Artan}}

== Éire ==
Thosaigh na babhtaí cáilithe i Márta 2023 agus chríochnaigh siad i Márta 2026.  Bhí [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|Poblacht na hÉireann]], [[An Phortaingéil]], [[An Ungáir]], agus an [[An Airméin|Airméin]] sa [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|ghrúpa]] [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Cáilithe F de chuid UEFA]]. Chríochnaigh An Phortaingéil ar bharr an ghrúpa, agus Poblacht na hÉireann sa dara háit.   D'fhág bua na [[An tSeic|Seicia]] ar Éirinn ar an 26 Márta 2026 nach raibh foireann [[Heimir Hallgrímsson]] páirteach i gCorn an Domhain 2026.

{{Príomhalt|Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA}}

== Eagraíocht ==
Is é seo an comórtas is mó riamh i stair Chorn an Domhain agus 48 foireann le páirt a ghlacadh ann agus 104 cluiche le himirt. Bhí na foirne roinnte idir 12 grúpa agus ceithre fhoireann i ngach grúpa, rud a fhágann go gcaithfear 72 cluiche a imirt sula bhfágfar slán le haon dream, sin níos mó ná an 64 cluiche ar fad a imríodh ag Corn an Domhain in 2022. Agus formhór na bhfoirne a chríochnaíonn sa tríú háit sna grúpaí ag dul tríd go dtí an chéad bhabhta díbeartha, bhí sé beagnach chomh deacair céanna imeacht ón gcomórtas is a bhí sé fáil isteach ann.

D'imir Cúrasó, an tír is lú a bhain áit amach ag Corn an Domhain riamh, a gcéad chluiche i gcoinne ceann d’fhathaigh an chomórtais, an Ghearmáin. D'imir Háítí, ceann de na tíortha is boichte ar domhan, go moch an mhaidin chéanna in aghaidh na hAlban. Ar an Luan, d'imir fear Chromghlinne, Roberto Lopes, do Rinn Verde in aghaidh na Spáinne.

Tá ábhar iontais le fáil chomh maith in aistir Phanama, na hIaráice, Phoblacht Dhaonlathach an Chongó agus a thuilleadh nach iad.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 95%;&quot;
!An ball de FIFA
!Cónaidhm
!{{Leid uirlise|Babhtaí Cáilithe|Áit sa ghrúpa sa bhabhta cáilithe}}
!{{Leid uirlise|Dáta a&lt;br&gt;cáilíodh|An dáta ar imríodh an cluiche a d'fhág go raibh cáiliú cinnte ó thaobh na matamaitice don fhoireann}}
!{{Leid uirlise|Líon craobhacha&lt;br&gt;(2026 san áireamh)|An líon uaireanta a ghlac an tír páirt i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Céad&lt;br /&gt;rannph.|An chéad uair a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Rannph.&lt;br&gt;dheir.|An uair dheireanach a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Líon rannph.&lt;br /&gt;as a chéile|Líon na n-uaireanta as a chéile a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Craobacha&lt;br /&gt;(roimh 2026)|Líon na n-uaireanta a bhfuil Corna an Domhain buaite acu}}
!Toradh&lt;br /&gt;is fearr
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CAN sacar}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 3 || 1986 || 2022 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{MEX sacar}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 17 || 1930 || 2022 || 8 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|- 
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{nowrap|{{USA sacar}}}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 11 || 1930 || 2022 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{PAN sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa A 2|Céad áit i ngrúpa A]] || 18/11/2025 || 2 || 2018 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CUW sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa B 2|Céad áit i ngrúpa B]] || 18/11/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{HAI sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa C 2|Céad áit i ngrúpa C]] || 18/11/2025 || 2 || 1974 || 1974 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{IRN sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 2|Céad áit i ngrúpa A&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 25/03/2025 || 6 || 1978 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{UZB sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 2|Dara háit i ngrúpa A&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{KOR sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 2|Céad áit i ngrúpa B&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 6 || 1954 || 2022 || 12 || 0 || data-sort-value=&quot;4&quot; | An cheathrú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{JOR sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 2|Dara háit i ngrúpa B&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{JPN sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa C 2|Céad áit i ngrúpa C&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 20/03/2025 || 8 || 1998 || 2022 || 8 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{AUS sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa C 2|Dara háit i ngrúpa C&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 10/06/2025 || 7 || 1974 || 2022 || 6 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{QAT sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 3|{{nowrap|Buaiteoir Ghrúpa A}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an ceathrú babhta)&lt;/small&gt;]] || 14/10/2025 || 2 || 2022 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{KSA sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 3|{{nowrap|Buaiteoir Ghrúpa B}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an ceathrú babhta)&lt;/small&gt;]] || 14/10/2025 || 7 || 1994 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{EGY sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa A|Céad áit i ngrúpa A]] || 08/10/2025 || 4 || 1934 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SEN sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa B|Céad áit i ngrúpa B]] || 14/10/2025 || 3 || 2002 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{RSA sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa C|Céad áit i ngrúpa C]] || 14/10/2025 || 4 || 1998 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CPV sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa D|Céad áit i ngrúpa D]] || 13/10/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{MAR sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa E|Céad áit i ngrúpa E]] || 05/09/2025 || 7 || 1970 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;4&quot; | An cheathrú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CIV sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa F|Céad áit i ngrúpa F]] || 14/10/2025 || 4 || 2006 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ALG sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa G|Céad áit i ngrúpa G]] || 09/10/2025 || 5 || 1982 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{TUN sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa H|Céad áit i ngrúpa H]] || 08/09/2025 || 7 || 1978 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{GHA sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa I|Céad áit i ngrúpa I]] || 12/10/2025 || 5 || 2006 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ARG sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|1ú CONMEBOL]] || 25/03/2025 || 18 || 1930 || 2022 || 14 || 3 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ECU sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|2ú CONMEBOL]] || 10/06/2025 || 5 || 2002 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{COL sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|3ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 7 || 1962 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{URU sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|4ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 15 || 1930 || 2022 || 5 || 2 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{BRA sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|5ú CONMEBOL]] || 10/06/2025 || 23 || 1930 || 2022 || 23 || 5 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{PAR sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|6ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 9 || 1930 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NZL sacar}} || [[Oceania Football Confederation|OFC]] || Buaiteoir [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe OFC)|an tríú babhta]] || 24/03/2025 || 3 || 1982 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{GER sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa A|Céad áit i ngrúpa A]] || 17/11/2025 || 21 || 1934 || 2022 || 17 || 4 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SUI sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa B|Céad áit i ngrúpa B]] || 18/11/2025 || 13 || 1934 || 2022 || 6 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SCO sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa C|Céad áit i ngrúpa C]] || 18/11/2025 || 9 || 1954 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{FRA sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa D|Céad áit i ngrúpa D]] || 13/11/2025 || 17 || 1930 || 2022 || 8 || 2 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ESP sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa E|Céad áit i ngrúpa E]] || 18/11/2025 || 17 || 1934 || 2022 || 13 || 1 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{POR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Céad áit i ngrúpa F]]|| 16/11/2025 || 9 || 1966 || 2022 || 7 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NED sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa G|Céad áit i ngrúpa G]] || 17/11/2025 || 12 || 1934 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{AUT sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa H|Céad áit i ngrúpa H]] || 18/11/2025 || 8 || 1934 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NOR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa I|Céad áit i ngrúpa I]] || 16/11/2025 || 4 || 1938 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{BEL sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa J|Céad áit i ngrúpa J]] || 18/11/2025 || 15 || 1930 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ENG sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa K|Céad áit i ngrúpa K]] || 14/10/2025 || 17 || 1950 || 2022 || 8 || 1 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CRO sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa L|Céad áit i ngrúpa L]] || 14/11/2025 || 7 || 1998 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{nowrap|{{BIH sacar}}}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach A|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA A]] || 31/03/2026 || 2 || 2014 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SWE sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach B|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA B]] || 31/03/2026 || 13 || 1934 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{TUR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach C|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA C]] || 31/03/2026 || 3 || 1954 || 2002 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CZE sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach D|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA D]] || 31/03/2026 || 2 || 2006 || 2006 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{COD sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] ||Buaiteoir ar [[Corn sacair an Domhain 2026 (craobh díbeartha idir ilchríocha|bhabhta díbeartha idir ilchríocha 1]] || 31/03/2026 || 2 || 1974 || 1974 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{IRQ sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] ||Buaiteoir ar [[Corn sacair an Domhain 2026 (craobh díbeartha idir ilchríocha|bhabhta díbeartha idir ilchríocha 2]] || 31/03/2026 || 2 || 1986 || 1986 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|}

== An Phríomh-chomórtas ==
'''Dáileadh na ngrúpaí'''
{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa A|Grúpa A]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| A1 || {{MEX sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A2 || {{RSA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A3 || {{KOR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A4 || {{CZE sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa B|Grúpa B]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| B1 || {{CAN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B2 || {{BIH (gearr) sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B3 || {{QAT sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B4 || {{SUI sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa C|Grúpa C]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| C1 || {{BRA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C2 || {{MAR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C3 || {{HAI sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C4 || {{SCO sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa D|Grúpa D]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| D1 || {{USA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D2 || {{PAR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D3 || {{AUS sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D4 || {{TUR sacar}}
|}
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa E|Grúpa E]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| E1 || {{GER sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E2 || {{CUW sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E3 || {{CIV sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E4 || {{ECU sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa F|Grúpa F]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| F1 || {{NED sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F2 || {{JPN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F3 || {{SWE sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F4 || {{TUN sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa G|Grúpa G]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| G1 || {{BEL sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G2 || {{EGY sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G3 || {{IRN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G4 || {{NZL sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa H|Grúpa H]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| H1 || {{ESP sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H2 || {{CPV sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H3 || {{KSA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H4 || {{URU sacar}}
|}
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa I|Grúpa I]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| I1 || {{FRA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I2 || {{SEN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I3 || {{IRQ sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I4 || {{NOR sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa J|Grúpa J]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| J1 || {{ARG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J2 || {{ALG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J3 || {{AUT sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J4 || {{JOR sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa K|Grúpa K]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| K1 || {{POR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K2 || {{COD sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K3 || {{UZB sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K4 || {{COL sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa L|Grúpa L]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| L1 || {{ENG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L2 || {{CRO sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L3 || {{GHA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L4 || {{PAN sacar}}
|}
|}


'''Searmanas oscailte'''

Bhí trí shearmanas oscailte ann don chomórtas, ceann ar leith ag gach ceann de na tíortha óstaigh.

'''Forléargas ar na mór-ranna de réir an bhabhta'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 95%;&quot;
!Continent
!Cónaidhm
!Babhta na nGrúpaí
!An 32 deiridh
!Ochtú ceannais
!Ceathrú ceannais
!Leathcheannais
!3ú háit
!Ceannais
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Afraic]]
| [[Confédération Africaine de Football|CAF]]
| 10 (20.83%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Áise]]
| [[Asian Football Confederation|AFC]]
| 9 (18.75%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Eoraip]]
| [[UEFA]]
| 16 (33.33%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Meiriceá Thuaidh]] agua [[Meiriceá Láir]]
| [[CONCACAF]]
| 6 (12.5%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Aigéine]] || [[Oceania Football Confederation|OFC]]
| 1 (2.08%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Meiriceá Theas]]
| [[CONMEBOL]]
| 6 (12.50%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: ;&quot; | Iomlán || 48 || 32 || 16 || 8 || 4 || 2 || 2
|}

== Réiteoirí ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=80%
! Cónaidhm
! Réiteoir
! Réiteoir cúnta
! VAR
|-
| [[Asian Football Confederation|AFC]]
| {{Bratach|United Arab Emirates}} [[Omar Al-Ali]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} [[Abdulrahman Al-Jassim]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Saudi Arabia}} [[Khalid Al-Turais]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Japan}} [[Yusuke Araki]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} [[Alireza Faghani]]&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} [[Ma Ning (voetbalscheidsrechter)|Ma Ning]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} [[Adham Makhadmeh]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} [[Ilgiz Tantasjev]]
| {{Bratach|Saudi Arabia}} Mohammed Al-Abakry&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} Mohammad Al-Kalaf&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} Ahmad Al-Roalle&lt;br /&gt;{{Bratach|United Arab Emirates}} Mohamed Al-Hammadi&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} Saud Al-Maqaleh&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} Taleb Al-Marri&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} Timoer Gaynoellin&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} George Lakrindis&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} James Lindsay&lt;br /&gt;{{Bratach|Japan}} Jun Mihara&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} Andrej Tsapenko&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} Fei Zhou
| {{Bratach|Qatar}} [[Khamis Al-Marri]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Saudi Arabia}} [[Abdullah Al-Shehri]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} [[Shaun Evans|Shaun Evans]]&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} [[Fu Ming]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United Arab Emirates}} [[Mohammed Obaid Khadim]]
|-
| [[Confédération Africaine de Football|CAF]]
| {{Bratach|Somalia}} [[Omar Abdulkadir Artan]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Gabon}} [[Pierre Atcho]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mauritania}} [[Dahane Beida]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} [[Mustapha Ghorbal]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} [[Jalal Jayed]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} [[Amin Mohamed]]&lt;br /&gt;{{Bratach|South Africa}} [[Abongile Tom]]
| {{Bratach|Gabon}} Amos Abeigne&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} Mahmoud Abouelregal&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} Mostafa Akarkad&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} Zakaria Brinsi&lt;br /&gt;{{Bratach|Gabon}} Boris Ditsoga&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} Mokrane Gourari&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} Ahmed Hossam Taha&lt;br /&gt;{{Bratach|Cameroon}} Elvis Noupue&lt;br /&gt;{{Bratach|Lesotho}} Souru Phatsoane&lt;br /&gt;{{Bratach|Angola}} Jerson Santos&lt;br /&gt;{{Bratach|South Africa}} Zakhele Siwela&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} Abbes Akram Zerhouni
| {{Bratach|Egypt}} [[Mahmoud Ashour]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} [[Hamza El Fariq]]
|-
| [[CONCACAF]]
| {{Bratach|El Salvador}} [[Iván Barton]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Costa Rica}} [[Juan Calderón]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Ismail Elfath]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Canada}} [[Drew Fischer]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Katia García]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} [[Said Martínez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Jamaica}} [[Oshane Nation]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Tori Penso]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[César Arturo Ramos]]
| {{Bratach|Canada}} Lyes Arfa&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Kyle Atkins&lt;br /&gt;{{Bratach|Canada}} Micheal Barwegen&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Marco Bisguerra&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} Walter López&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Brooke Mayo&lt;br /&gt;{{Bratach|Costa Rica}} Juan Carlos Mora&lt;br /&gt;{{Bratach|El Salvador}} David Morán&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Alberto Morín&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Kathryn Nesbitt&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Corey Parker&lt;br /&gt;{{Bratach|Nicaragua}} Antonio Pupiro&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} Christián Ramírez&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Sandra Ramírez&lt;br /&gt;{{Bratach|Trinidad and Tobago}} Caleb Wales
| {{Bratach|United States of America}} [[Joe Dickerson]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Nicaragua}} [[Tatiana Guzmán]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Erick Miranda]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Guillermo Pacheco]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Armando Villarreal]]
|-
| [[CONMEBOL]]
| {{Bratach|Brazil}} [[Ramon Abatti]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} [[Juan Gabriel Benítez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Raphael Claus]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Yael Falcón Pérez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} [[Cristián Garay]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Darío Herrera]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Peru}} [[Kevin Ortega]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Wilton Pereira Sampaio]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Colombia}} [[Andrés Rojas]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Gustavo Tejera]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Facundo Tello]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} [[Jesús Valenzuela]]
| {{Bratach|Brazil}} Rafael Alves&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} Carlos Barreiro&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Juan Pablo Belatti&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Bruno Boschilia&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} Eduardo Cardozo&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Gabriel Chade&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Maximiliano Del Yesso&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Rodrigo Figueiredo&lt;br /&gt;{{Bratach|Colombia}} Alexander Guzmán&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Danilo Manis&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} Tulio Moreno&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Christián Navarro&lt;br /&gt;{{Bratach|Peru}} Michael Orué&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Bruno Pires&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} José Retamal&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} Miguel Rocha&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Facundo Rodríguez&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} Milciades Saldivar&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} Nicolás Taran&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} Jorge Urrego
| {{Bratach|Colombia}} [[Nicolás Gallo]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Antonio García]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Leodán González]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} [[Juan Lara]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Hernán Mastrangelo]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} [[Juan Soto (voetbalscheidsrechter)|Juan Soto]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Rodolpho Toski]]
|-
| [[Oceania Football Confederation|OFC]]
| {{Bratach|New Zealand}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]]
| {{Bratach|New Zealand}} Isaac Trevis
| 
|-
| [[UEFA]]
| {{Bratach|Norway}} [[Espen Eskås]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} [[Alejandro Hernández|Alejandro Hernández]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} [[István Kovács (voetbalscheidsrechter)|István Kovács]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[François Letexier]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Danny Makkelie]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} [[Szymon Marciniak]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} [[Maurizio Mariani]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} [[Glenn Nyberg]]&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Michael Oliver|Michael Oliver]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} [[João Pinheiro|João Pinheiro]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} [[Sandro Schärer]]&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Anthony Taylor|Anthony Taylor]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Clément Turpin]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} [[Slavko Vinčić]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} [[Felix Zwayer]]
| {{Bratach|Norway}} Isaak Bashevkin&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} Mahbod Beigi&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Gary Beswick&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} Daniele Bindoni&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Stuart Burt&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Nicolas Danos&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} Stéphane De Almeida&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} Christian Dietz&lt;br /&gt;{{Bratach|Norway}} Jan Erik Engan&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} Bruno Jesus&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} Robert Kempter&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} Tomaž Klančnik&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} Andraž Kovačič&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} Adam Kupsik&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} Tomasz Listkiewicz&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} Luciano Maia&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} James Mainwaring&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} Mihai Marica&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Cyril Mugnier&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} José Naranjo Pérez&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Adam Nunn&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Benjamin Pagès&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Mehdi Rahmouni&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} Diego Sánchez&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} Andreas Søderkvist&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} Hessel Steegstra&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} Alberto Tegoni&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} Ferencz Tunyogi&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} Jan de Vries
| {{Bratach|Croatia}} [[Ivan Bebek]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Jérôme Brisard]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} [[Bastian Dankert]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Willy Delajod]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} [[Carlos del Cerro Grande]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} [[Marco Di Bello]]&lt;br /&gt;&lt;s&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Rob Dieperink]]&lt;/s&gt;&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Jarred Gillett]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Dennis Higler]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} [[Tomasz Kwiatkowski]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} [[Fedayi San]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Belgium}} [[Bram Van Driessche]]
|}

== Babhta na nGrúpaí ==

=== Grúpa A ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{MEX sacar}}
|3||3||0||0||6||0||+6||'''9'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{RSA sacar}}
|3||1||1||1||2||3||-1||'''4'''
|- 
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KOR sacar}}
|3||1||0||2||2||3||-1||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CZE sacar}}
|3||0||1||2||2||6||-4||'''1'''

|}

{{Cluiche sacair
|data = 11 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Tuairisc]
|foireann2 = {{RSA sacar}}
|Cuil1 = J. Quiñones {{cúl}} 9' &lt;br/&gt;R. Jiménez {{cúl}} 67'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Wilton Sampaio ([[an Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{KOR sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Tuairisc]
|foireann2 = {{CZE sacar}}
|Cuil1 = Hwang In-Beom {{cúl}} 67' &lt;br/&gt;Oh Hyeon-Gyu {{cúl}} 80'
|Cuil2 = L. Krejčí {{cúl}} 59'
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  44,985
|reiteoir =  Amin Mohamed Omar ([[an Éigipt]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CZE sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 Tuairisc]
|foireann2 = {{RSA sacar}}
|Cuil1 = Sadílek {{cúl}} 6'
|Cuil2 = Mokoena  {{cúl}} 83' (pion.)
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua =  67,442
|reiteoir = Tori Penso (SAM)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 1 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 Tuairisc]
|foireann2 = {{KOR sacar}}
|Cuil1 = Romo  {{cúl}} 50'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  45,522
|reiteoir = Gustavo Tejera ([[Uragua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CZE sacar}}
|scór = 0 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 Tuairisc]
|foireann2 = {{MEX sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = M. Chávez {{cúl}} 55'&lt;br/&gt;Quiñones {{cúl}} 61'&lt;br/&gt;Fidalgo {{cúl}} 90+4'
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Yael Falcón (An Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{RSA sacar}}
|scór = Cluiche 54
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 Tuairisc]
|foireann2 = {{KOR sacar}}
|Cuil1 = Maseko {{cúl}} 63'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243 
|reiteoir = Facundo Tello (An Airgintín)
}}

=== Grúpa B ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SUI sacar}}
|3||2||1||0||7||3||+4||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CAN sacar}}
|3||1||1||1||8||3||+5||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BIH sacar}}
|3||1||1||1||5||6||-1||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{QAT sacar}}
|3||0||1||2||2||10||-8|| '''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 12 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Larin {{cúl}} '78
|Cuil2 = Lukić {{cúl}} '21
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,002
|reiteoir = Facundo Tello (An Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{QAT sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Tuairisc]
|foireann2 = {{SUI sacar}}
|Cuil1 = Muheim {{cúl}} 90+4' (c.t.)
|Cuil2 = Embolo  {{cúl}} 17' (pion.)
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 67,966
|reiteoir = Saíd Martínez (Hondúras)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 4 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Manzambi  {{cúl}} 74', 90' &lt;br/&gt;Vargas  {{cúl}} 84' &lt;br/&gt;Xhaka  {{cúl}} 90+7' (pion.)
|Cuil2 = Mahmić {{cúl}} 90+3'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,026
|reiteoir = João Pinheiro ([[An Phortaingéil]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 6–0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 Tuairisc]
|foireann2 = {{QAT sacar}}
|Cuil1 = Larin {{cúl}} 16'&lt;br/&gt;J. David {{cúl}} 29', 45+3', 90+2'&lt;br/&gt;Saliba {{cúl}} 64'&lt;br/&gt;Manai {{cúl}} 75' (c.t.)
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua =  52,497
|reiteoir =  Cristián Garay ([[an tSile]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 Tuairisc]
|foireann2 = {{CAN sacar}}
|Cuil1 = Vargas {{cúl}} 46' &lt;br/&gt; Manzambi {{cúl}} 57'
|Cuil2 = P. David {{cúl}} 76'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir =  Ramon Abatti (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BIH sacar}}
|scór = 3 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 Tuairisc]
|foireann2 = {{QAT sacar}}
|Cuil1 = Alajbegović {{cúl}} 29'&lt;br/&gt;Abunada {{cúl}} 34' (c.t.) &lt;br/&gt;Mahmić {{cúl}} 80'
|Cuil2 = Al-Haydos {{cúl}} 42'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir =  Jesús Valenzuela (Veiniséala)
}}

=== Grúpa C ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BRA sacar}}
|3||2||1||0||7||1||+6||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{MAR sacar}}
|3||2||1||0||6||3||+3||'''7'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SCO sacar}}
|3||1||0||2||1||4||-3||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{HAI sacar}}
|3||0||0||3||2||8||-6||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = Vinícius {{cúl}} 32'
|Cuil2 = Saibari  {{cúl}} 21'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Slavko Vinčić ([[an tSlóivéin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{HAI sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Tuairisc]
|foireann2 = {{SCO sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = McGinn  {{cúl}} 28'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Mustapha Ghorbal ([[an Ailgéir]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SCO sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Saibari  {{cúl}} 2'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Ilgiz Tantashev ([[an Úisbéiceastáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data         = 19 Meitheamh 2026
|am         = {{Formáidiú ama|20:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1        = {{BRA sacar}}
|scór        = 3 - 0
|tuairisc       = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 Tuairisc]
|foireann2        = {{HAI sacar}}
|Cuil1       = Cunha {{cúl}} 23', 36'&lt;br/&gt;Vinícius  {{cúl}} 45+3'
|Cuil2       = 
|staid      = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua   = 68,324
|reiteoir      = Alejandro Hernández Hernández ([[An Spáinn]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SCO sacar}}
|scór = 0 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 Tuairisc]
|foireann2 = {{BRA sacar}}
|Cuil1 =
|Cuil2 =  Vinícius {{cúl}} 7', 45+3'&lt;br/&gt;Cunha {{cúl}} 60'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir = César Arturo Ramos (Meicsiceo)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MAR sacar}}
|scór = 4 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 Tuairisc]
|foireann2 = {{HAI sacar}}
|Cuil1 = Hakimi {{cúl}} 39'&lt;br/&gt;Saibari {{cúl}} 45+1'&lt;br/&gt;Rahimi {{cúl}} 78'&lt;br/&gt;Yassine {{cúl}} 89'
|Cuil2 = 	Bounou {{cúl}} 10' (c.t.)&lt;br/&gt;Isidor {{cúl}} 43'
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Danny Makkelie (An Ísiltír)
}}

=== Grúpa D ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{USA sacar}}
|3||2||0||1||8||4||+4||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{AUS sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAR sacar}}
|3||1||1||1||2||4||-2||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{TUR sacar}}
|3||1||0||2||3||5||-2||'''3'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 12 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 4 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = Bobadilla {{cúl}} 7' (c.t.) &lt;br/&gt;Balogun  {{cúl}}31', 45+5'&lt;br/&gt;Reyna  {{cúl}}90+8'
|Cuil2 = Maurício {{cúl}} 73'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir = Danny Makkelie ([[an Ísiltír]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUS sacar}}
|scór = 2 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 Tuairisc]
|foireann2 = {{TUR sacar}}
|Cuil1 = Irankunda  {{cúl}}27' &lt;br/&gt;Metcalfe  {{cúl}}75'
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir =  Jesús Valenzuela ([[Veiniséala]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUS sacar}}
|Cuil1 = Burgess {{cúl}} 11' (c.t.) &lt;br/&gt;Freeman  {{cúl}}43'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Felix Zwayer ([[An Ghearmáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUR sacar}}
|scór = 0 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Galarza  {{cúl}} 2'
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,827
|reiteoir = Iván Barton ([[an tSalvadói]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUR sacar}}
|scór = 3 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 Tuairisc]
|foireann2 = {{USA sacar}}
|Cuil1 = Güler {{cúl}} 10' &lt;br/&gt;Yılmaz {{cúl}} 31'&lt;br/&gt;Ayhan {{cúl}} 90+8'
|Cuil2 = Trusty {{cúl}} 3'&lt;br/&gt;Berhalter {{cúl}} 49'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir =  Mustapha Ghorbal ([[an Ailgéir]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAR sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUS sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua =  68,827
|reiteoir = Clément Turpin (An Fhrainc)
}}

=== Grúpa E ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GER sacar}}
|3||2||0||1||10||4||+6||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CIV sacar}}
|3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ECU sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CUW sacar}}
|3||0||1||2||1||9||-8||'''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = Cluiche 7 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Tuairisc]
|foireann2 = {{CUW sacar}}
|Cuil1 = Nmecha  {{cúl}}6'&lt;br/&gt;Schlotterbeck  {{cúl}}38'&lt;br/&gt;Havertz  {{cúl}}45+5' {{cúl}}(pion.), 88'&lt;br/&gt;Musiala  {{cúl}}47'&lt;br/&gt;Brown  {{cúl}}68'&lt;br/&gt;Undav  {{cúl}}78'
|Cuil2 = Comenencia {{cúl}} 21'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,021
|reiteoir = Jalal Jayed ([[Maracó]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CIV sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Tuairisc]
|foireann2 = {{ECU sacar}}
|Cuil1 = A. Diallo {{cúl}}  90'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,274
|reiteoir = François Letexier ([[An Fhrainc]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 Tuairisc]
|foireann2 = {{CIV sacar}}
|Cuil1 = Undav  {{cúl}} 68', 90+4'
|Cuil2 = Kessié {{cúl}}  30'
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua =  43,036
|reiteoir =  Juan Gabriel Benítez ([[Paragua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ECU sacar}}
|scór =  0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 Tuairisc]
|foireann2 = {{CUW sacar}}
|Cuil1 =
|Cuil2 =
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 68,598
|reiteoir =  Ma Ning ([[an tSín]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CUW sacar}}
|scór = 0 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 Tuairisc]
|foireann2 = {{CIV sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 	Pépé {{cúl}} 7', 64'
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,324
|reiteoir =  Glenn Nyberg (An tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ECU sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 Tuairisc]
|foireann2 = {{GER sacar}}
|Cuil1 = Angulo {{cúl}} 9' &lt;br/&gt; Plata {{cúl}} 77'
|Cuil2 = Sané {{cúl}} 2'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Tori Penso (SAM)
}}

=== Grúpa F ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NED sacar}}
|3||2||1||0||10||4||+6||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{JPN sacar}}
|3||1||1||1||7||3||+4||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SWE sacar}}
|3||1||1||1||7||7|| 0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{TUN sacar}}
|3||0||0||3||2||12||-10||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Tuairisc]
|foireann2 = {{JPN sacar}}
|Cuil1 = [[Virgil van Dijk|Van Dijk]] {{cúl}}50'&lt;br/&gt;Summerville  {{cúl}}64'
|Cuil2 = Nakamura  {{cúl}}57'&lt;br/&gt;Kamada  {{cúl}}88'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  69,285
|reiteoir = Ismail Elfath ([[SAM]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SWE sacar}}
|scór = 5 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 Tuairisc]
|foireann2 = {{TUN sacar}}
|Cuil1 = Ayari  {{cúl}} 7', 90+6'&lt;br/&gt;Isak {{cúl}} 30'&lt;br/&gt;Gyökeres {{cúl}} 59'&lt;br/&gt;Svanberg {{cúl}} 84'
|Cuil2 = Rekik {{cúl}} 43'
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 50,987
|reiteoir = Yael Falcón ([[An Airgintín]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 5 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Brobbey {{cúl}} 5', 17'&lt;br/&gt;Gakpo {{cúl}} 47', 54'&lt;br/&gt;Summerville {{cúl}} 89'
|Cuil2 = Elanga  {{cúl}} 59'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|22:00|utc1=-6|06:00+|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUN sacar}}
|scór = 0 - 4 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 Tuairisc]
|foireann2 = {{JPN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Kamada  4'&lt;br/&gt;Ueda  31', 83'&lt;br/&gt;J. Itō  69'
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243
|reiteoir = István Kovács ([[an Rómáin]])
}}
''Beidh an cluiche idir an Túinéis agus an tSeapáin ar an 1,000ú cluiche is stair Chorn an Domhain
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JPN sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Maeda {{cúl}} 56'
|Cuil2 = Elanga {{cúl}} 62'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 51,243
|reiteoir =  István Kovács (an Rómáin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUN sacar}}
|scór = 1 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 Tuairisc]
|foireann2 = {{NED sacar}}
|Cuil1 = Mastouri {{cúl}} 54'
|Cuil2 = Skhiri {{cúl}} 3' (c.t.)&lt;br/&gt;Brobbey {{cúl}}  7'&lt;br/&gt;Van Hecke {{cúl}} 62'
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 68,391
|reiteoir =  Katia Itzel García (Meicsiceo)
}}

=== Grúpa G ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BEL sacar}}
|3||1||2||0||6||2||+4||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{EGY sacar}}
|3||1||2||0||5||3||+2||'''5'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRN sacar}}
|3||0||3||0||3||3||0||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NZL sacar}}
|3||0||1||2||4||10||-6||'''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Hany {{cúl}} 66' (c.t.)
|Cuil2 = Ashour  {{cúl}} 19'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,775
|reiteoir = Ramon Abatti ([[An Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{IRN sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 Tuairisc]
|foireann2 = {{NZL sacar}}
|Cuil1 = Rezaeian  {{cúl}}32' &lt;br/&gt;Mohebi  {{cúl}}64'
|Cuil2 = Just  {{cúl}} 7', 54'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,108
|reiteoir =  César Arturo Ramos ([[Meicsiceo]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,317
|reiteoir = Darío Herrera (an Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NZL sacar}}
|scór = 1 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Surman  {{cúl}} 15'
|Cuil2 = Ziko  {{cúl}} 58' &lt;br/&gt;[[Mohamed Salah|Salah]] {{cúl}} 67'&lt;br/&gt;Trézéguet {{cúl}} 82'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Omar Al Ali ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha|AEA]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{EGY sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRN sacar}}
|Cuil1 = Saber {{cúl}}  5'
|Cuil2 = Rezaeian  {{cúl}} 14'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Szymon Marciniak (An Pholainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NZL sacar}}
|scór = 1 - 5
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 Tuairisc]
|foireann2 = {{BEL sacar}}
|Cuil1 = Just {{cúl}}  84'
|Cuil2 = Trossard {{cúl}} 28', 50'&lt;br/&gt;De Bruyne {{cúl}} 66'&lt;br/&gt;[[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{cúl}} 86'&lt;br/&gt;Saelemaekers {{cúl}} 90+4'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}

=== Grúpa H ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ESP sacar}}
|3||2||1||0||5||0||+5||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CPV sacar}}
|3||0||3||0||2||2||+0||'''3'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{URU sacar}}
|3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KSA sacar}}
|3||0||2||1||1||5||-4||'''2'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 67,640
|reiteoir =  Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{KSA sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 Tuairisc]
|foireann2 = {{URU sacar}}
|Cuil1 = Al-Amri {{cúl}} 41'
|Cuil2 = M. Araújo  {{cúl}} 80'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 62,764
|reiteoir =  Maurizio Mariani ([[An Iodáil]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 4 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 Tuairisc]
|foireann2 = {{KSA sacar}}
|Cuil1 = [[Lamine Yamal|Yamal]] {{cúl}} 10' &lt;br/&gt;Oyarzabal {{cúl}} 21', 24' &lt;br/&gt;Al-Tambakti {{cúl}} 49' (c.t.)
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua =  68,239
|reiteoir = Raphael Claus ([[An Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{URU sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = M. Araújo {{cúl}} 44'&lt;br/&gt;Canobbio {{cúl}} 45+6'
|Cuil2 = K. Pina {{cúl}} 21'&lt;br/&gt;Varela {{cúl}} 61'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,003
|reiteoir =  Espen Eskås ([[an Iorua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CPV sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 Tuairisc]
|foireann2 = {{KSA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,278
|reiteoir = François Letexier (An Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{URU sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 Tuairisc]
|foireann2 = {{ESP sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Baena  {{cúl}} 42'
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  45,065
|reiteoir = Ismail Elfath (SAM)
}}

=== Grúpa I ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{FRA sacar}}
|3||3||0||0||10||2||+8||'''9'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NOR sacar}}
|3||2||0||1||8||7||+1||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SEN sacar}}
|3||1||0||2||8||6||+2||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRQ sacar}}
|3||0||0||3||1||12||-11||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 Tuairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = Mbappé {{cúl}} 66', 90+6' &lt;br/&gt;Barcola  {{cúl}}82'
|Cuil2 = Mbaye {{cúl}} 90+5'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,545
|reiteoir = Alireza Faghani (an Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{IRQ sacar}}
|scór = 1 - 4 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = Hussein  {{cúl}} 39'
|Cuil2 = Haaland {{cúl}} 29', 43'&lt;br/&gt;Østigård {{cúl}} 76'&lt;br/&gt;Hussein {{cúl}} 90+6' (c.t.)
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua =  63,106
|reiteoir = Pierre Atcho ([[An Ghabúin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRQ sacar}}
|Cuil1 = Mbappé {{cúl}} 14', 54' &lt;br/&gt;Dembélé {{cúl}} 66'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,324
|reiteoir = Drew Fischer (Ceanada)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NOR sacar}}
|scór = 3 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 Tuairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = Pedersen {{cúl}} 43'&lt;br/&gt;Haaland {{cúl}} 48', 58'
|Cuil2 = I. Sarr  {{cúl}} 53', 90+3'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Wilton Sampaio (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NOR sacar}}
|scór = 1 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 Tuairisc]
|foireann2 = {{FRA sacar}}
|Cuil1 = Aasgaard {{cúl}} 21'	
|Cuil2 = 	Dembélé {{cúl}} 7', 20', 32' &lt;br/&gt; Doué {{cúl}} 90+4'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SEN sacar}}
|scór = 5 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRQ sacar}}
|Cuil1 = Diarra {{cúl}}  4'&lt;br/&gt;I. Sarr {{cúl}}  56'&lt;br/&gt;P. Gueye {{cúl}}  59', 71'&lt;br/&gt;I. Ndiaye {{cúl}}  82'
|Cuil2 = 
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Anthony Taylor (Sasana)
}}

=== Grúpa J ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ARG sacar}}
|3||3||0||0||8||1||+7||'''8'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{AUT sacar}}
|3||1||1||1||6||6||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ALG sacar}}
|3||1||1||1||5||7||-2||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{JOR sacar}}
|3||0||0||3||3||8||-5||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 Tuairisc]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}} 17', 60', 76'
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 60,045
|reiteoir = Szymon Marciniak ([[An Pholainn]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUT sacar}}
|scór = 3 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 Tuairisc]
|foireann2 = {{JOR sacar}}
|Cuil1 = Schmid  {{cúl}} 20' &lt;br/&gt;Al-Arab {{cúl}} 76' (c.t.)&lt;br/&gt;Arnautović {{cúl}}  90+12' (pion.)

|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,527
|reiteoir =  Dahane Beida ([[An Mháratáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 2 -0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}} 38', 90+5'
|Cuil2 = 
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  70,649
|reiteoir = Amin Omar ([[an Éigipt]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JOR sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 Tuairisc]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = Al-Rashdan {{cúl}} 36'
|Cuil2 = Benbouali {{cúl}} 69' &lt;br/&gt;Gouiri {{cúl}} 82'
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua =  68,371
|reiteoir = Slavko Vinčić ([[an tSlóivéin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ALG sacar}}
|scór = 3 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = Belghali {{cúl}} 45'&lt;br/&gt;Mahrez {{cúl}} 60', 90+3'
|Cuil2 = Arnautović {{cúl}} 28'&lt;br/&gt;Sabitzer {{cúl}} 55'&lt;br/&gt;Kalajdžić {{cúl}} 90+6'
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 69,045
|reiteoir = Ilgiz Tantashev ([[an Úisbéiceastáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JOR sacar}}
|scór = 1 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 Tuairisc]
|foireann2 = {{ARG sacar}}
|Cuil1 = Al-Taamari {{cúl}} 55'
|Cuil2 = Lo Celso {{cúl}}  19' &lt;br/&gt;La. Martínez {{cúl}}  31' (pion.)&lt;br/&gt;[[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}}80'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 70,649
|reiteoir = István Kovács (an Rómáin)
}}

=== Grúpa K ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COL sacar}}
|3||2||1||0||4||1||+3||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{POR sacar}}
|3||1||2||0||6||1||+5||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COD sacar}}
|3||1||1||1||4||3||+1||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{UZB sacar}}
|3||0||0||3||2||11||-9||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 1 -1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = J. Neves {{cúl}} 6'
|Cuil2 = Wissa {{cúl}} 45+5'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir =  Abdulrahman Al-Jassim ([[Catar]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{UZB sacar}}
|scór = 1 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 Tuairisc]
|foireann2 = {{COL sacar}}
|Cuil1 = Fayzullaev {{cúl}} 60'
|Cuil2 = Muñoz {{cúl}} 40' &lt;br/&gt;Díaz {{cúl}} 65'&lt;br/&gt;Campaz {{cúl}} 90+9'
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir =  Anthony Taylor ([[Sasana]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 5 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 Tuairisc]
|foireann2 = {{UZB sacar}}
|Cuil1 = [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] {{cúl}} 6', 39'&lt;br/&gt;Mendes  {{cúl}} 17'&lt;br&gt;Nematov {{cúl}} 60' (c.t.)&lt;br/&gt;Leão {{cúl}} 87'
|Cuil2 = 
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Jalal Jayed ([[Maracó]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = Muñoz {{cúl}} 76'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua = 45,358
|reiteoir =  Maurizio Mariani (An Iodáil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 Tuairisc]
|foireann2 = {{POR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir = Alireza Faghani (An Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COD sacar}}
|scór = 3 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 Tuairisc]
|foireann2 = {{UZB sacar}}
|Cuil1 = Wissa {{cúl}} 68' (pion.), 90+1' &lt;br/&gt;Mayele {{cúl}} 78'
|Cuil2 = Shomurodov {{cúl}} 10'
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Felix Zwayer ([[An Ghearmáin]])
}}

=== Grúpa L ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG sacar}}
|3||2||1||0||6||2||+4||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CRO sacar}}
|3||2||0||1||5||5||0||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GHA sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAN sacar}}
|3||0||0||3||0||4||-4||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 4 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = [[Harry Kane|Kane]] {{cúl}} 12' (pion.), 42' &lt;br/&gt;Bellingham  {{cúl}} 47' &lt;br/&gt;Rashford {{cúl}} 85'
|Cuil2 = Baturina {{cúl}} 36' &lt;br/&gt; Musa {{cúl}} 45+5'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  70,389
|reiteoir = Clément Turpin ([[An Fhrainc]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GHA sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAN sacar}}
|Cuil1 = Yirenkyi {{cúl}}  90+5'
|Cuil2 = 
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua =  42,942
|reiteoir =  Glenn Nyberg (An tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 0 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 63,983
|reiteoir = Saíd Martínez ([[Hondúras]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAN sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Budimir  {{cúl}} 54'
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Pierre Atcho (an Ghabúin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAN sacar}}
|scór = 0 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 Tuairisc]
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 =Bellingham {{cúl}} 62' &lt;br/&gt;[[Harry Kane|Kane]] {{cúl}} 67' 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Abdulrahman Al-Jassim (Catar)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CRO sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = P. Sučić {{cúl}} 31' &lt;br/&gt;Vlašić {{cúl}} 83'
|Cuil2 = Luckassen {{cúl}} 73'
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua =  68,324
|reiteoir = Drew Fischer (Ceanada)
}}

=== Tábla na dtríú tíortha is fearr sa tríú háit ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=20|{{Leid uirlise|Gr|Grúpa}}
!width=200|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa K|K]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COD sacar}}
|3||1||1||1||4||3||+1||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa F|F]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SWE sacar}}
|3||1||1||1||7||7||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa L|L]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GHA sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''4'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa E|E]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ECU sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''5'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa B|B]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BIH sacar}}
|3||1||1||1||5||6||-1||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''6'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa J|J]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ALG sacar}}
|3||1||1||1||5||7||-2||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''7'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa D|D]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAR sacar}}
|3||1||1||1||2||4||-2||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''8'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa I|I]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SEN sacar}}
|3||1||0||2||8||6||+2||'''3'''
|-
| '''9'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa G|G]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRN sacar}}
|3||0||3||0||3||3||0||'''3'''
|-
| '''10'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa A|A]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KOR sacar}}
|3||1||0||2||2||3||-1||'''3'''
|-
| '''11'''
|[[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa C|C]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SCO sacar}}
|3||1||0||2||1||4||-3||'''3'''
|-
| '''12'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa H|H]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{URU sacar}}
|3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|}

== Babhtaí díbeartha ==

=== An 32 deiridh ===
{{Cluiche sacair
|data = 28 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{RSA sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 Tuairisc]]
|foireann2 = {{CAN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Eustáquio {{cúl|90+2}} 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 69,237
|reiteoir = João Pinheiro (An Phortaingéil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am ={{Formáidiú ama|16:30|utc1=-4|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt; Pionóis&lt;br/&gt;3 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = Havertz {{cúl|54}}&lt;hr&gt;Havertz{{PionósGR}} &lt;br/&gt;Kimmich {{Scór pionóis}} &lt;br/&gt;Musiala {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Woltemade{{PionósGR}}&lt;br/&gt;Amiri {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Tah {{PionósGR}}
|Cuil2 = Enciso {{cúl|42}}&lt;hr&gt;{{Scór pionóis}} Maurício&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} G. Gómez&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Galarza&lt;br/&gt;{{PionósGR}}Sanabria&lt;br/&gt;{{PionósGR}}Balbuena&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Canale
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 63,945
|reiteoir = Jalal Jayed (Maracó )
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt; Pionóis &lt;br/&gt;2 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = Gakpo {{cúl|54}} &lt;hr&gt;Koopmeiners {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Kluivert {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Weghorst {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Timber {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Summerville {{PionósGR}}
|Cuil2 = Diop {{cúl|90+1}}&lt;hr&gt;{{PionósGR}} El Aynaoui&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Rahimi&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Talbi&lt;br/&gt;{{PionósGR}} Hakimi&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Saibari
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243
|reiteoir = Wilton Sampaio (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am ={{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}  
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 Tuairisc]
|foireann2 = {{JAP sacar}}
|Cuil1 = Casemiro {{cúl|56}}&lt;br/&gt;Martinelli {{cúl|90+5}}
|Cuil2 = Sano {{cúl|29}}
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Maurizio Mariani (An Iodáil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Mbappé  {{cúl|45', 74}} &lt;br/&gt; Barcola  {{cúl|53}}
|Cuil2 = 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Danny Makkelie (An Ísiltír)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CIV sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = Diallo {{cúl|74}}
|Cuil2 = Nusa {{cúl|39}}&lt;br/&gt;Haaland {{cúl|86}}
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 69,665
|reiteoir = Jesús Valenzuela (Veiniséala)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}} &lt;ref&gt;Bhí an cluiche curtha sa sceideal ar 19:00 ar dtús ach Cuireadh siar é le haon uair an chloig de dheasca tintrí.&lt;/ref&gt;
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc =  [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 tuairisc]
|foireann2 = {{ECU sacar}}
|Cuil1 = Quiñones  {{cúl|22}}&lt;br/&gt;Jiménez {{cúl|31}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Slavko Vinčić (an tSlóivéin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = [[Harry Kane|Kane]] {{cúl|75', 86}}
|Cuil2 = Cipenga {{cúl|7}}
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Balogun {{cúl|45}} &lt;br/&gt;Tillman {{cúl|82}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,827
|reiteoir = Raphael Claus (an Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 3 - 2 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 TUairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = [[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{cúl|86}}&lt;br/&gt;Tielemans  {{cúl|89', 120+5|pion}}
|Cuil2 = Diarra  {{cúl|25}}&lt;br/&gt;I. Sarr  {{cúl|51}}
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Saíd Martínez (Hondúras)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] {{cúl|68|pion.}} &lt;br/&gt; Ramos {{cúl|90+4}}
|Cuil2 = Perišić  {{cúl|53}}
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Espen Eskås (an Iorua)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 Tuairisc] 
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = Oyarzabal  {{cúl|36', 89}}&lt;br/&gt;Porro  {{cúl|66}}
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir = Glenn Nyberg (an tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 Tuairsic]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = Embolo  {{cúl|10}}&lt;br/&gt;Ndoye  {{cúl|46}}
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Yael Falcón (an Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 3 - 2 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = [[Messi]] {{cúl|29}}&lt;br/&gt;Li. Martínez  {{cúl|92}}&lt;br/&gt;Diney {{cúl|111|c.t.}}
|Cuil2 = D. Duarte {{cúl|59}}&lt;br/&gt;Lopes Cabral  {{cúl|103}}
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir =  Drew Fischer (Ceanada)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:30|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = J. Arias  {{cúl|14}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 69,045
|reiteoir = Clément Turpin (an Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUS sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt;Pionóis&lt;br/&gt;2 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Hany {{cúl|55|c.t.}} &lt;hr&gt;Souttar {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Irvine {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Mabil {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Herrington {{PionósGR}}
|Cuil2 = Ashour  {{cúl|13}}&lt;hr&gt;{{Scór pionóis}} Saber&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Rabia&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} [[Mohamed Salah|Salah]]&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Abdelmaguid
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 70,244
|reiteoir = Gustavo Tejera (Uragua)
}}

=== Ochtú ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 4 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAR sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 Tuairisc]
|foireann2 = {{FRA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = {{Mbappé|70|pion.}}
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua =  68,324
|reiteoir = Ilgiz Tantashev (an Úisbéiceastáin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 4 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 0 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Ounahi  {{cúl|50', 82}}&lt;br/&gt;Rahimi  {{cúl|90+8}}
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 5 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = [[Neymar]] {{cúl|90+10|pion.}}
|Cuil2 = Haaland {{cúl|79, 90'}}
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Ismail Elfath (SAM)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 5 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}&lt;ref&gt;Bhí an cluiche curtha sa sceideal ar 18:00 ar dtús ach cuireadh siar é le haon uair an chloig de dheasca na haimsire diúltaí.&lt;/ref&gt;
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 Tuairisc]
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = Quiñones  {{cúl|42}}&lt;br/&gt;Jiménez  {{cúl|69|pion.}}
|Cuil2 = Bellingham  {{cúl|36' , 38}}&lt;br/&gt;[[Harry Kane|Kane]] {{cúl|60|pion.}}
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Alireza Faghani (an Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 6 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|14:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 Tuairsic]
|foireann2 = {{ESP sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Merino  {{cúl|90+1}}
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 70,649
|reiteoir = Anthony Taylor (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 6 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 1 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 Tuairisc]
|foireann2 = {{BEL sacar}}
|Cuil1 = Tillman  {{cúl|31}}
|Cuil2 = De Ketelaere  {{cúl|9', 33}}&lt;br/&gt;Vanaken  {{cúl|57}}&lt;br/&gt;[[Romelu Lukaku|Lukaku]]  {{cúl|90+3}}
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Adham Makhadmeh (an Iordáin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 7 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 3 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Romero  {{cúl|79}}&lt;br/&gt;Messi  {{cúl|83}}&lt;br/&gt;Fernández  {{cúl|90+2}}
|Cuil2 = Ibrahim  {{cúl|15}}&lt;br/&gt;Ziko  {{cúl|67}}
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua =  68,239
|reiteoir = François Letexier (An Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 7 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 0 - 0 (a.b.)&lt;br/&gt;Pionóis&lt;br/&gt; 4 -3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 Tuairisc]
|foireann2 = {{COL sacar}}
|Cuil1 = Xhaka {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Amdouni {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Akanji {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Itten {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Vargas {{Scór pionóis}}
|Cuil2 = {{Scór pionóis}} Quintero&lt;br/&gt;{{PionósGR}} Sánchez&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Campaz&lt;br/&gt;{{PionósGR}} Hernández&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Díaz
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Iván Barton (an tSalvadóir)
}}

=== Ceathrú ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 9 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = Mbappé  {{cúl|60}} &lt;br/&gt;Dembélé  {{cúl|66}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 63,811
|reiteoir = Facundo Tello (An Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 10 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 Tuairisc]
|foireann2 = {{BEL sacar}}
|Cuil1 = Fabián  {{cúl|30}} &lt;br/&gt;Merino  {{cúl|88}}
|Cuil2 = De Ketelaere  {{cúl|41}}
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua =70,492
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NOR sacar}}
|scór = 1 - 2 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 Tuairisc]
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = Schjelderup {{cúl|36}}
|Cuil2 = Bellingham  {{cúl|45+2', 93}}
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir = : Clément Turpin (An Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 3 - 1 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 Tuairisc]
|foireann2 = {{SUI sacar}}
|Cuil1 = Mac Allister  {{cúl|10}}&lt;br/&gt;Alvarez  {{cúl|112}}&lt;br/&gt;La. Martínez  {{cúl|120+1}}
|Cuil2 = Ndoye  {{cúl|67}}
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 69,045
|reiteoir =  João Pinheiro (An Phortaingéil)
}}

=== Leathcheannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 14 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|14:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 0 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 Tuairisc]
|foireann2 = {{ESP sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Oyarzabal  {{cúl|22|pion}}&lt;br/&gt;Porro  {{cúl|58}}
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  70,176
|reiteoir = Iván Barton (an tSalvadóir)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 Tuairisc]
|foireann2 = {{ARG sacar}}
|Cuil1 = Gordon  {{cúl|55}}
|Cuil2 = Fernández  {{cúl|85}}&lt;br/&gt;La. Martínez  {{cúl|90+2}}
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir =Ismail Elfath (SAM)
}}

=== 3ú hÁit ===
{{Cluiche sacair
|data = 18 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 4 - 6
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 Tuairisc]
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = Mbappé  {{cúl|48', 66}} &lt;br/&gt;Barcola  {{cúl|54}}&lt;br/&gt;Dembélé  {{cúl|90+6}}
|Cuil2 = Rice  {{cúl|3}}&lt;br/&gt;Konsa  {{cúl|18}}&lt;br/&gt;Saka  {{cúl|37', 45+1', 87'|pion.}}&lt;br/&gt;Bellingham {{cúl|90+8}}
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir = Jesús Valenzuela (Veiniséala)
}}

=== Cluiche ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 19 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 1 - 0 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 Tuairisc]
|foireann2 = {{ARG sacar}}
|Cuil1 = Torres {{cúl|106}}
|Cuil2 = 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Slavko Vinčić (an tSlóivéin)
}}

== Féach freisin ==

* [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA]]
* [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn an Domhain 2022]] i gCatar
* Scannal [[Omar Artan]],  réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá tar éis dó leaindeáil in Miami

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Corn FIFA an Domhain 2026]]</text>
      <sha1>nce70xdm5uoc859sulks6mssj7eex1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Athrú aeráide in 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124969</id>
    <revision>
      <id>1332549</id>
      <parentid>1306240</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge: fliú éan (FNBG); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1886" sha1="l2dw6rudjwgp44k27dsxyemyofbtlx3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Bhris [[Cogadh na hIaráine 2026|Cogadh na hIaráine]] amach ar an 28 Feabhra 2026, ag cur an t-athrú aeráide i dtreis. 

[[Íomhá:President Trump Delivers Remarks on Energy, Feb. 27, 2026.webm|clé|mion|220px|Físeán:  Trump ar an 27 Feabhra 2026.  Bhris Cogadh na hIaráine amach an lá dár gcionn.]]
== Imeachtaí ==

=== In Éirinn ===

I mí Aibreáin 2026, cháin Comhairle Chomhairleach ar an Athrú Aeráide siléig rialtais i ndiaidh rialtais in Éirinn. Léirigh an tuarascáil an tionchar ag athrú na haeráide ar an dúlra, ar athrú ar an éiceolaíocht ar nós athrú ar shaolré plandaí agus feithidí agus ainmhithe eile.   Bhí aicíd fuinseoige agus fliú éan ag leathadh dá bharr agus bhí contúirt níos mó ann ó fheithidí gallda ar nós [[cornfhoiche na hÁise]], agus contúirt níos mó go méadóidh bláthú algach agus loscadh sléibhe.

D'impígh an Chomhairle an athuair ar an Rialtas infheistíocht a dhéanamh ar acmhainneacht aeráide fearacht cosaint fuarlaigh agus cosaint bonneagair riachtanach, agus infheistíocht a dhéanamh le n-imeacht níos tapúla ó bhreosla iontaise.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Praiseach&quot; ó neamart Rialtas cáinte ag Ceannasaí Athrú Aeráide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566232-praiseach-neamart-rialtas-cainte-ag-ceannasai-athru-aeraide/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Aimsir ==


== Féach freisin ==

* [[Aimsir na bliana 2022]],   [[Aimsir na bliana 2023]],    [[Aimsir na bliana 2024]],   [[Aimsir na bliana 2025]], [[Aimsir na bliana 2026]]
* [[COP31]]
* [[Athrú aeráide in 2023]],  [[Athrú aeráide in 2024]], [[Athrú aeráide in 2025]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Aimsir na bliana 2026]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Eagraíocht Dhomhanda Meitéareolaíochta]]</text>
      <sha1>l2dw6rudjwgp44k27dsxyemyofbtlx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olltoghchán na hUngáire 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125003</id>
    <revision>
      <id>1332573</id>
      <parentid>1306218</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir: lánstad; aimsir chaite; toradh (Tisza 141/199); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3325" sha1="18eufoldt4b9oq7ucikp9n6zbp35cz8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Reáchtáladh '''Olltoghchán na hUngáire'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''2026 Hungarian parliamentary election''&lt;/ref&gt; ar an 12 Aibreán 2026. Bhuaigh an páirtí Tisza, faoi stiúir [[Péter Magyar]], 141 suíochán as 199 — tromlach dhá thrian — agus tháinig deireadh le 16 bliana de rialtas [[Viktor Orbán]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Hungarian parliamentary election|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Hungarian_parliamentary_election|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Választás 2026 (98).jpg|clé|mion|220px|Póstaeir an pháirtí [[Fidesz]], &quot;na naimhde is mó&quot;, [[Péter Magyar]], [[Volodymyr Zelenskyy|Zelenskyy]] agus [[Ursula von der Leyen]]]]
[[Íomhá:Választás 2026 (40).jpg|clé|mion|220px|[[Fidesz]]: &quot;Na naimhde is mó&quot;,  [[Volodymyr Zelenskyy|Zelenskyy]], [[Manfred Weber]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Manfred Weber|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Manfred_Weber&amp;oldid=1345327193|journal=Wikipedia|date=2026-03-25|language=en}}&lt;/ref&gt; agus [[Ursula von der Leyen]];  ‘AN BAOL’ an mana in íochtar]]
[[Íomhá:Péter Magyar MEP (2024).jpg|clé|mion|283x283px|[[Péter Magyar]], 2024, [[Feisire de Pharlaimint na hEorpa|FPE]]]]

== Feachtas ==
Bhí [[Viktor Orbán]], pobalóir fíorchoimeádach frith-Eorpach agus  go láidir ar son na Rúise, a bhí i gceannas ar an Ungáir ó 2010 go 2026. 

Bhí an páirtí Tisza, faoi stiúir [[Péter Magyar]], ag déanamh níos fearr sna pobalbhreitheanna ná mar a bhí riamh roimhe seo.  Pobalóir coimeádach é Magyar chomh maith céanna le Orbán. An difear idir an bheirt ná go bhfuil Magyar go láidir ar son na hEorpa agus bhí geallúint tugtha aige deireadh a chur leis an gcaimiléireacht fhorleathan a chuirtear in aghaidh pháirtí Orbán, [[Fidesz]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Is é an chaoi go bhfuil greim docht daingean ag Fidesz ní hamháin ar an gcóras polaitiúil, ach ar na meáin freisin.  ''Cultas'' atá in Fidesz – creideann cuid mhór Ungárach nach bhfuil teacht acu ar sholáthar nuachta ón iasacht gach rud a deir an páirtí sin.  Cothaíonn siad faitíos agus fuath, toisc gurb é sin a mheallann vótaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Is léir gur scéin a scaipeadh an cur chuige ag Fidesz san fheachtas toghcháin. Bhí sé curtha ina luí ag Orbán ar mhuintir  na hUngáire gur tharraing muintir na hÚcráine an cogadh anuas orthu féin, go bhfuil [[Volodymyr Zelenskyy|Zelenskyy]] ar thóir airgid an Aontais Eorpaigh agus an tAontas Eorpach ar thóir airgead na hUngáire, agus go bplúchfar an tír le teifigh.

Ní raibh aghaidh Viktor Orbán ar phóstaeir an pháirtí ach aghaidheanna na naimhde is mó a deir an páirtí atá ag an náisiún Ungárach: Volodymyr Zelenskyy, [[Ursula von der Leyen]] agus Péter Magyar; ‘AN BAOL’ an mana in íochtar.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-on-eoraip-fuath-is-scein-i-mbudaipeist-gimme-hope-joanna-i-ljubljana/|teideal=TUAIRISC ÓN EORAIP: Fuath is scéin i mBúdaipeist, ‘Gimme Hope Jo’Anna’ i Ljubljana|údar=Alex Hijmans|dáta=1 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Stair na hUngáire]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Olltoghchán na hUngáire 2026]]</text>
      <sha1>18eufoldt4b9oq7ucikp9n6zbp35cz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artemis II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125267</id>
    <revision>
      <id>1332562</id>
      <parentid>1307524</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge: ón Domhan; 406,771 km (en.wiki); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1739" sha1="e5xj24lq1amlpyktzv5f3y74aq23yru" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Taisteal Spáis}}

Lainseáladh '''Artemis II''' ar an 1 Aibreán 2026,  an chéad uair ó 1972 a d’eitil spásairí timpeall na gealaí. Mhair an turas 10 lá.  Thaistil na spásairí níos faide ón Domhan ná a thaistil aon duine riamh, 406,771 ciliméadar, curiarracht.  
[[Íomhá:10 Days in Orion (jsc2026m000044).webm|clé|mion|220px|Físeán :  ullmhúchán ]]
[[Íomhá:How To Fly Orion (jsc2025m000003).webm|clé|mion|220px|Físeán :  Conas eitilt]]
[[Íomhá:How To Eat In Space (jsc2025m000036).webm|clé|mion|220px|Físeán :  Conas ithe]]
[[Íomhá:Artemis II Flight Day 1 Highlights (jsc2026m).webm|clé|mion|220px|Físeán :  Lá a hAon ]]
[[Íomhá:Artemis II Flight Day 10 Highlights (jsc2026m000086).webm|clé|mion|220px|Físeán :  Lá a Deich]]

== Turas ==
Thaistil an spásárthach timpeall na gealaí, ag úsáid dhomhantarraingt na gealaí chun éifeacht imtharraingthe, nó “slingshot”, a chruthú agus é a sheoladh ar ais chuig an domhan.  

Ar an gcriú bhí an chéad bhean, an chéad duine de dhath agus an chéad duine nach Meiriceánach iad chun taisteal chuig an ngealach.   

Bhí an misean seo ag ullmhú  leaindeáil gealaí atá pleanáilte ag NASA don bhliain 2028. Tá an spásárthach deartha le haghaidh níos mó ná turas amháin, agus an sprioc acu bunachar taighde buan a chruthú ar an ngealach.  

Le roinnt moille, brú ó Trump agus fadhbanna eile i rith an tionscnaimh, tá sceipteachas faoin amlíne seo. Tá roinnt comórtas i gceist mar tá leandáil gealaí a phleanáil ag an tSín ag an am céanna. 

== Féach freisin ==

* [[Clár Apollo]]
* [[Clár Artemis]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-spás}}

[[Catagóir:Clár Artemis]]
[[Catagóir:2026]]</text>
      <sha1>e5xj24lq1amlpyktzv5f3y74aq23yru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aighneas an bhreosla 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125272</id>
    <revision>
      <id>1332563</id>
      <parentid>1308068</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú agus Gaeilge; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14491" sha1="946ysxa0xsppw0l8tncffgnzwadkyj3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

I mí Aibreáin 2026 eagraíodh agóidí ar fud na hÉireann i gcoinne an chostais [[breosla]] a bhí ag ardú.&lt;ref&gt;I mBéarla, ''2026 Irish fuel protests''&lt;/ref&gt; Ní raibh aon súil ag an rialtas roimh ré leis an ngéarchéim fuinnimh, ná tuiscint acu ar an gcumarsáid a thabharfadh le fios go dtabharfaí faoiseamh go luath do dhaoine a bhí i gcruachás.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-dochar-polaitiuil-agus-eacnamuil-deanta-ag-aighneas-an-bhreosla-agus-morcheachtanna-le-foghlaim-da-bharr/|teideal=Tá dochar polaitiúil agus eacnamúil déanta ag aighneas an bhreosla agus mórcheachtanna le foghlaim dá bharr|údar=Cathal Mac Coille|dáta=11 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;

Chuir idir thiománaithe trucailí, fheirmeoirí, agus oibrithe eile bacainní ar bhóithre na tíre ar feadh sé lá agus chuir siad cosc ar an iompórtáil ag calafoirt. D’fhág a ngníomhartha gur triomaíodh beagnach míle stáisiún peitril ar fud na tíre.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nior-bhuaigh-lucht-agoidiochta-breosla-ar-an-rialtas-an-taire-gaeltachta/|teideal=‘Níor bhuaigh lucht agóidíochta breosla ar an Rialtas’ – an tAire Gaeltachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=13 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-13}}&lt;/ref&gt; 

D’éiligh roinnt agóideoirí go gcuirfeadh an rialtas uasteorainn ar phraghas an díosail agus go gcuirfí deireadh leis an g[[cáin charbóin]]. 
[[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 20.jpg|clé|mion|220px|BÁC, 10 Aibr 2026]]
[[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 57.jpg|clé|mion|220px|BÁC, 10 Aibr 2026]]

[[Íomhá:Whitegate Refinery and Power Station (geograph 3476334).jpg|clé|mion|220px|[[Scaglann an Gheata Bháin]]]]
[[Íomhá:The &quot;Arabella C&quot; at Foynes (July 2002) - geograph.org.uk - 4719239.jpg|clé|mion|220px| lárionaid dáileacháin ola i bh[[Faing]],  [[Calafort Faing]]]]

== Cúlra ==
Mar thoradh ar an [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|gcogadh sa Mheánoirthear]], bhí praghsanna díosail agus peitril ag ardú go mór, agus [[Caolas Hormuz]] fós dúnta.  Tháinig ardú 68% ar ola théite idir mí Feabhra agus mí an Mhárta, ardú 18% ar dhíosal agus ardú 8% ar pheitril.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Agóidí Breosla: Cúnamh Óglaigh na hÉireann lorgtha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0409/1567388-agoidi-breosla-cunamh-oglaigh-na-heireann-lorgtha/|date=2026-04-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Tháinig 1.8% d'ardú ar an meán ar phraghsanna do thomhaltóirí sa chéad choicís de mí Aibreáin, de réir figiúirí ón b[[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|Príomh-Oifig Staidrimh]]. Tháinig ardú de 11.1% ar phraghsanna fuinnimh i gcaitheamh an achair sin, nach údar iontais é i bhfianaise na corraíola sa Mheánoirthear.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1.8% d'ardú ar phraghsanna sa chéad choicís de Mhárta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565859-1-8-dardu-ar-phraghsanna-sa-chead-choicis-de-mharta/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

{{Príomhalt|Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine}}

Is ar [[Facebook]] agus ar [[TikTok]] a beartaíodh agus a fógraíodh blocáil na mbóithre. Fiú sula ndeachaigh an ghéarchéim in olcas, ba léir an chontúirt a bhí ag bagairt ar an ngeilleagar agus ar an gcóras polaitiúil. Ba léir chomh maith tosca nár chóir do rialtas ar bith ná do pháirtí polaitiúil freagrach ar bith a chur i leataobh agus comhréiteach á lorg acu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

== Imeachtaí ==
=== Dé Máirt, 7 Aibreán ===

Thosaigh blocáil na mbóithre ar an 7 Aibreán. Tháinig trucailí agus tarracóirí isteach i lár chathair [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] agus lean na hagóidí ar aghaidh thar oíche agus sna laethanta ina dhiaidh sin. Rinneadh &quot;carrchlós&quot; de [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/11-aibre%C3%A1n-2026-luimneach/id1525428808?i=1000760921993|teideal=Nuacht Mhall (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=11 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;  Bhí  tuairim is 60 tarracóir, trucail agus bus ina suí ar Shráid Uí Chonaill san ardchathair. Níor thóg sé ach lá amháin ar an lucht blocála smacht de réir a dtola a bhaint amach ar bhóithre na tíre.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=BÁC calctha agus moill ar thrácht go náisiúnta ag agóid breosla|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0407/1567019-moill-ar-thracht-ag-agoid-naisiunta-faoi-chostas-breosla/|date=2026-04-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

=== Dé Céadaoin, 8 Aibreán ===

Bhí cúrsaí tráchta ar go leor mótarbhealach agus bóithre náisiúnta ar fud na tíre in aimhréidh de bharr imshuí ag an lucht agóide.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An rialtas le bualadh le hionadaithe an lucht agóide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0410/1567530-an-rialtas-le-bualadh-le-hionadaithe-an-lucht-agoideoiri-breosla/|date=2026-04-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

Thug an rialtas le fios go moch go gcuirfí an t-arm i mbun dí-bhlocála dá mba ghá. Ainneoin rabhadh moch maidine an Aire Dlí agus Cirt [[Jim O'Callaghan|Jim O’Callaghan]] áfach ní fhacthas an t-arm in aon áit an lá sin (ach amháin feithiclí míleata a bhí ar a mbealach chun traenála) ná an lá dár gcionn ach oiread.

Níor theastaigh ach dhá lá chun a thaispeáint go raibh an bonn bainte d’údarás an rialtais ag an  lucht blocála.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tá na hagóidí breosla &quot;mícheart&quot; a deir an Taoiseach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567197-ta-na-hagoidi-breosla-micheart-a-deir-an-taoiseach/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTE}}&lt;/ref&gt;

=== Dé Déardaoin, 9 Aibreán ===

[[Íomhá:The &quot;Thun Gemini&quot;, Belfast (September 2018) - geograph.org.uk - 5911750.jpg|clé|mion|220px|An tancaeir &quot;Thun Gemini&quot;; ní raibh sí in ann a lastas a dhíluchtú ag  lárionaid dáileacháin ola Circle K i nGaillimh.  Bhí an taincéir ar ancaire i gCuan na Gaillimhe agus sé mhilliún líotar ola ar bord aici, breosla nach rabhthas ábalta a thabhairt i dtír ag calafort na Gaillimhe.]]
Tar éis trí lá bhí caidéil na ngaráistí ag dul i ndísc mar gheall ar bhlocáil scaglann ola an Gheata Bháin i gCorcaigh agus na lárionad dáileacháin ola i nGaillimh agus i bhFaing.  Sa nGeata Bán, bhí sé ina leamhsháinn idir Ghardaí agus lucht an imshuí ar feadh tamaill. Bhí Calafort na Gaillimhe blocáilte ag thart ar dhá scór agóideoir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fainic ar an lucht agóide gan infreastruchtúr sláinte a bhlocáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0409/1567416-fainic-ar-an-lucht-agoide-gan-infreastruchtur-slainte-a-bhlocail/|date=2026-04-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Cé go raibh rochtain ar Chalafort Bhaile Átha Cliath, chuir na hagóidí tráchta ar fud na hardchathrach an-mhoill ar taincéirí a thabhairt chuig na garáistí san Oirthear. Bhí iliomad tuairiscí déanta faoi scuainí fada ag stáisiúin bhreosla agus faoi gharáistí nach bhfuil aon bhreosla fágtha iontu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Agóidí breosla pléite ag an nGrúpa Comhordaithe Éigeandála|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0409/1567456-agoidi-breosla-pleite-ag-an-ngrupa-comhordaithe-eigeandala/|date=2026-04-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

D'iarr na Gardaí ar [[Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann)|Óglaigh na hÉireann]]  cuidiú leo feithiclí móra a bhaint de na sráideanna.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-dli-ina-iomlaine-le-cur-i-bhfeidhm-ar-lucht-agoide-a-dhiultoidh-a-bhfeithicli-a-bhogadh-an-garda-siochana/|teideal=‘An dlí ina iomláine’ le cur i bhfeidhm ar lucht agóide a dhiúltóidh a bhfeithiclí a bhogadh – An Garda Síochána|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=9 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-13}}&lt;/ref&gt; Ach bhí amhras léirithe ag saineolaithe go bhfuil a ndóthain de na feithiclí cuí acu chun na feithiclí ar fad a bhaint, agus gur cheart díriú ar phriarachtaí áirithe, Scaglann Ola an Gheata Bháin, cuir i gcás.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Agóidí Breosla: Cúnamh Óglaigh na hÉireann lorgtha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0409/1567388-agoidi-breosla-cunamh-oglaigh-na-heireann-lorgtha/|date=2026-04-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   (Scaipeadh íomhánna ar na meáin shóisialta  d'Óglaigh na hÉireann agus tugadh le tuiscint gur pictiúir a bhí iontu de na Fórsaí Cosanta ag ullmhú le dul amach ar shráideanna na tíre. Ach deimhníodh  gur glacadh na pictiúir sa Liobáin).

=== Dé hAoine, 10 Aibreán ===

Bhí ganntanas breosla ina lán áiteanna anois de bharr an imshuí atá ar bun ag ionaid stórála breosla i Luimneach agus i nGaillimh agus ag scaglann an Gheata Bháin i gCorcaigh, an t-aon cheann sa Stát.  Bhí na soláthairtí i bhfastó sna hionaid stórála agus sa Gheata Bán.   De bharr nach raibh aon bhreosla á scaoileadh amach astu sin, ní raibh  aon acmhainn iontu glacadh le lastas ar bith eile.   Bhí  lastais ola a chur ó dhoras in Éirinn tráth a bhfuil an cuid eile den domhain in iomaíocht faoina leithéid.

Bhí  lucht na ngaráistí peitril ag tuar go mbeidh 500 ionad gan aon bhreosla an lá dár gcionn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Imhsuite, scuainí, tranglam tráchta ar an 4ú lá den agóid breosla|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0410/1567636-imhsuite-scuaini-tranglam-trachta-ar-an-4u-la-den-agoid-breosla/|date=2026-04-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

D'fhreastail &quot;ionadaithe&quot; na mblocálaithe ar chainteanna leis an rialtas . Tugadh  ‘ionadaithe’ ar dhaoine nach raibh ionadaíoch ar eagraíocht ná ar chumann ar bith.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;   Ba léir áfach nach raibh comh-aidhmeanna, gan trácht ar chomh-ionadaithe, ag na daoine a bhí páirteach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cainteanna ar bun, bearta á réiteach ach agóid fós ar bun|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0410/1567634-cainteanna-ar-bun-bearta-a-reiteach-ach-agoid-fos-ar-bun/|date=2026-04-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Thug an Taoiseach le fios go raibh cuairt trádála, a bhí beartaithe aige féin agus ag cúigear airí rialtais, a thabhairt ar Cheanada curtha ar ceal.

== Aidhmeanna ==
Mhaígh an lucht agóide go bhfuil a n-ioncam agus a ngnónna go mór i mbaol de bharr na n-arduithe agus nach féidir leo maireachtáil i bhfianaise na n-arduithe ar chostais fuinnimh.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Dúirt daoine éagsúla a bhí i mbun blocála gur laghdú ar cháin bhreosla a theastaigh uathu. D’iarr cuid acu laghdú nó cealú iomlán ar [[Cáin charbóin|cháin charbóin]]. Dúirt daoine eile gur uasteorainn (nó ‘cap’ mar a thug siad air) ar phraghsanna breosla a theastaigh uathu – socrú a chiallódh, dá gcuirfí i bhfeidhm é, nach mbeadh smacht feasta ag an rialtas ar an méid a theastódh chun praghas na hola a choimeád faoin uasteorainn.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Thug pobal feirmeoireachta rabhadh go n-ardóidh praghas an bhia má leanann ardú praghsanna, mar gheall ar úsáid breosla san fheirmeoireacht. 

== Bearta ==
Ar an 12 Aibreán, d’fhógair an Rialtas pacáiste ar fiú €505 milliún é le dul i ngleic leis an ngéarchéim bhreosla, dírithe ar fheirmeoirí, ar chonraitheoirí, agus ar chomhlachtaí iompair agus ar chomhlachtaí busanna.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;  Ar an 13 Aibreán, bhí  roinnt mhaith stáisiúin peitril gan aon soláthar.  Ach bhí an soláthar as calafort Bhaile Átha Cliath ag dul i dtreo an ghnáthleibhéil.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Agóidí na maidne ar mhórbhóithre imithe anois|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0413/1567948-imshuite-glanta-ach-agoidi-ar-roinnt-bhoithre-ar-maidin/|date=2026-04-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Tamall maith' sula mbeidh an soláthar breosla ar ais ina cheart|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0413/1567944-tamall-maith-sula-mbeidh-an-solathar-breosla-ar-ais-ina-cheart/|date=2026-04-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

B'iad na bearta a bhí leagtha amach ag an Rialtas ná síneadh a chur leis an laghdú ar an dleacht mhál ar pheitreal, díosal agus díosal glas ó dheireadh mhí na Bealtaine go deireadh mhí Iúil agus an cháin ar ola mhianrach a laghdú 10c/L ar dhíosal agus peitreal agus 2.4c/L ar dhíosal glas. Cuireadh ardú ar an gcáin charbóin siar go dtí go bhfógrófar an Cháinaisnéis.   Tháinig feidhm ar an 14 Aibreán leis na ciorruithe ar dhleachta breosla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breosla le saoirisiú de thoradh ciorruithe ar dhleachta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0415/1568308-breosla-le-saoirisiu-de-thoradh-ciorruithe-ar-dhleachta/|date=2026-04-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhain aighneas an bhreosla siar as páirtithe an Rialtais agus na neamhspleácha a thacaíonn leo. Mhaígh Sinn Féin gur sheas an páirtí le gnáthdhaoine fud fad na tíre,  ina n-agóid in aghaidh phraghasanna arda bhreosla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Vóta mímhuiníne ag tarraingt plé ar dhá thaobh na Dála|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0413/1567953-vota-mimhuinine-ag-tarraingt-ple-ar-dha-thaobh-na-dala/|date=2026-04-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  

Ar an 14 Aibreán, bhí rún muiníne faoi na hagóidí breosla buaite ag an Rialtas ach d'éirigh Michael Healy-Rae as mar Aire Stáit. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/run-muinine-faoi-na-hagoidi-breosla-buaite-ag-an-rialtas-ach-michael-healy-rae-ag-eiri-as-mar-aire-stait/|teideal=Rún muiníne faoi na hagóidí breosla buaite ag an Rialtas ach Michael Healy-Rae ag éirí as mar Aire Stáit|dáta=2026-04-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-14}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Veisteanna buí|Aighneas na Gilets Jaunes sa Fhrainc, 2018-2020]]
* [[Athrú aeráide in Éirinn]]

* [[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Agóidíocht in Éirinn]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Athrú aeráide in Éirinn]]</text>
      <sha1>946ysxa0xsppw0l8tncffgnzwadkyj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lámhach Comhfhreagraithe an Tí Bháin 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125865</id>
    <revision>
      <id>1332552</id>
      <parentid>1311575</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú: focal dúbailte; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3547" sha1="klo0bjvssmtz2zae78sgk2eqiwywmuw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:CCTV Footage of Cole Allen Running Past the Security Checkpoint at the Washington Hilton Hotel.webm|clé|mion|220px|Físeán: an eachtra - an t-ionsaitheoir ag rith thar an ngarda cosanta – gan mórán stró – agus é ag scaoileadh lena ghunna.]]
[[Íomhá:Hilton Washington - sign.JPG|clé|mion|220px|2,000 duine mór le rá ag freastal ar an ócáid san Óstán Hilton]]
Ar an 25 Aibreán 2026, bhí Donald Trump, Uachtarán na Stát Aontaithe, ag freastal ar dhinnéar Chomhfhreagraithe an Tí Bháin. Bhí 2,000 duine mór le rá ag freastal ar an ócáid san Óstán Hilton i Washington D.C., Rialtas na Stát Aontaithe, iriseoirí, ambasadóirí, lucht Hollywood agus mar sin de.   Agus an chéad chúrsa sa bhálseomra ag tosú'','' scaoileadh urchair in aice le seicphointe slándála i halla tosaigh an óstáin, a bhí ar an urlár os cionn an tseomra ina raibh dinnéar na dtuairisceoirí ar siúl. Tógadh an t-uachtarán, a bhean chéile, an leas-uachtarán, an rialtas agus na bodaigh eile a bhí sa halla amach slán sábháilte.
[[Íomhá:President Trump Delivers Remarks (April 25, 2026).webm|clé|mion|220px|Físeán:  preasócáid de chuid Trump níos déanaí]]
Gabhadh Cole Tomas Allen, 31 bliain d’aois, as Torrance, California é. Cuireadh dhá chúis i leith an amhrastaigh, ceann a bhain le harm tine a úsáid agus ceann faoi ionsaí a dhéanamh le harm contúirteach ar oifigeach feidearálach.  Sheol Allen forógra go dtína mhuintir deich nóiméad sular scaoileadh aon urchar ag déanamh ceap magaidh den easpa slándála ag an dinnéar , “áiféiseach” dar leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/taimid-ag-maireachtail-i-ndomhan-ata-craiceailte-trump-sasta-lena-lucht-slandala-i-ndiaidh-eachtra-ostain/|teideal=‘Táimid ag maireachtáil i ndomhan atá craiceáilte’ – Trump sásta lena lucht slándála i ndiaidh eachtra óstáin|dáta=2026-04-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;  

Tá neart ceisteanna á gcur ó shin faoin tslándáil ag an dinnéar a d’fhág go raibh gunnadóir in ann a bhealach a dhéanamh chomh gar sin don Uachtarán agus baill dá rialtas.  Bhí duine le gunnaí, raidhfil agus sceana in ann dul chomh fada le doras gar don seomra ina raibh an tUachtarán agus na daoine ba thábhachtaí sa rialtas i Meiriceá, an Leas-Uachtarán agus an Ceann Comhairle, bailithe le chéile. Chonaiceamar lenár súile féin é – agus an t-ionsaitheoir ag rith thar an ngarda cosanta – gan mórán stró – agus é ag scaoileadh lena ghunna.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cosaint-agus-slandail-ni-leor-a-beimid-ceart-go-leor-ar-an-oiche/|teideal=Cosaint agus slándáil – ní leor ‘Á, beimid ceart go leor ar an oíche’|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=1 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-01}}&lt;/ref&gt;

In agallamh a thug an tUachtarán Trump tar éis na heachtra sin ag an dinnéar, dúirt Trump, “Ní raibh aon imní ormsa. Tuigim an saol. Táimid ag maireachtáil i ndomhan atá craiceáilte.”

== Féach freisin ==

* [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|Iarracht Donald Trump]] a fheallmharú ar an 15 Meán Fómhair 2024.
* [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|Iarracht Donald Trump]] a fheallmharú ar an 13 Iúil 2024.

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair Washington D.C.]]
[[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]]
[[Catagóir:Eachtraí lámhaigh sna Stáit Aontaithe]]</text>
      <sha1>klo0bjvssmtz2zae78sgk2eqiwywmuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126100</id>
    <revision>
      <id>1332551</id>
      <parentid>1326456</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7515" sha1="lwpxfs23hsrxbnlgo74z6bk24aoc220" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

In 2026 fuair triúr bás  de bharr '''ráig''' '''den hantaivíreas  ar an long chrúsála, an MV Hondius''', a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le [[Cabo Verde|Rinn Verde]] san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Scaipeadh  an [[Orthohantavirus|hantaivíreas]] ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire.  Bhí an long sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice ar feadh trí seachtaine.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

De ghnáth, baineann an hantaivíreas le creimirí amhail luchóga agus francaigh.  Is annamh a tharlaíonn tarchur ó dhuine go duine. Ach is aicíd chontúirteach í a loiteann an [[Riospráid|córas riospráide]]. Níl aon chógas ar leith ann le ghabháil i ngleic le hantaivíreas agus cuirtear othair a bhíonn buailte go dona ar mheaisín aerála in [[Aonad Dianchúraim|aonad dianchúraim]]. 

[[Íomhá:Andes orthohantavirus Genus Structure.png|clé|mion|220px|''[[Orthohantavirus]]'']]
[[Íomhá:El presidente del Gobierno, Pedro Sánchez, preside la reunión sobre la solicitud de la Organización Mundial de la Salud para acoger a la embarcación 'MV Hondius' en las Islas Canarias.jpg|clé|mion|220px|Pedro Sánchez, &quot;El presidente del Gobierno,&quot; Rialtas na Spáinne i mbun, 2026-05-06]]

== Imeachtaí ==
An chéad lá de mhí an Aibreáin 2026 a sheol an MV Hondius, long chrúsála ghalánta, as [[Ushuaia]], san Airgintín ar a turas go Poblacht [[Cabo Verde]], ag seoladh ó dheas ar thuras dúlra ar chostas idir €14,000 agus €22,000 go [[Antartaice]], na [[Malvinas]] agus oileáin eile agus as sin soir trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic.  Ach scaip ráig den [[Orthohantavirus|hantavíreas]] i measc na bpaisinéirí ar an long.   Bhí scéal an MV Hondius i mbéal an phobail ó tháinig an fhadhb chun solais ar an long timpeall an 20ú Aibreán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Réiteach á dhéanamh do phaisinéirí an MV Hondius|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572519-reiteach-a-dheanamh-do-phaisineiri-an-mv-hondius/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

D'fhógair an bainisteoir  Oceanwide Expeditions, an comhlacht as an Ísiltír gur leo an long, go raibh sé ráite acu le paisinéirí fanacht ina gcuid seomraí ar fhaitíos go scaipfeadh an tinneas tuilleadh. Ar dtús bhí Oceanwide ag deimhniú go bhfuil siad ag gabháil i ngleic le &quot;cás tromchúiseach leighis&quot; ar an long.

D'fhan an long ar ancaire amach ó Rinn Verde ar feadh cúpla seachtain. Cé go raibh cóir leighis faighte ag an mbeirt ar bord ó dhochtúirí de chuid na tíre sin, ní raibh aon chead tugtha iad a chur i dtír.

Bhí suas le 150 paisinéir&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=My MV Hondius Statement|url=https://www.youtube.com/shorts/VZGcs1G3L-0|language=en|author=Paisinéir &quot;Jake Rosmarin&quot; faoi strus diamhair.  &quot;Is daoine muid, agus daoine a bhaineann linn ag fanacht linn sa mbaile&quot; a dúirt sé ar fhíseán ar an ardán Instagram seolta ón mbád.|date=4 Beataine 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Atlantic OdysseyVlog🚢🌊🐧🦭🏝️ Day 15 #travel #travelinspiration #travelinspo #bucketlistadventures|url=https://www.youtube.com/shorts/QktOhSnRm3o|language=en|author=Paisinéir &quot;Jake&quot; roimh an eachtra, sona sásta}}&lt;/ref&gt; as 23 tír a bhí ar bord na loinge ar dtús, beirt as Éirinn san áireamh. Turasóirí as an mBreatain, as Meiriceá agus as an Spáinn is mó a bhí ar bord an Hondius.  Deimhníodh ocht gcás den hantaivíreas ar feadh an turais in iomlán, ar chúis bháis do thriúr, lánúin ón Ísiltír agus bean ón Ghearmáin&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-long-ata-buailte-ag-raig-den-hantaivireas-le-teacht-le-ce-in-tenerife/|teideal=An long atá buailte ag ráig den hantaivíreas le teacht le cé in Tenerife|dáta=2026-05-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-10}}&lt;/ref&gt; (bhásaigh paisinéir amháin a cuireadh ar eitleán go dtí an Afraic Theas ar mhaithe le cóir leighis a fháil).&lt;ref&gt;Bhí an EDS sa tóir ar dhaoine a bhí ar an eitilt chéanna as oileán Saint Helena go Johannesburg le paisinéir ar an Hondius a d'éag níos déanaí. Bean as an Ísiltír a bhí inti, agus bhí a fear céile básaithe leis an víreas ar an long. D'fhág sise an bád an 24ú Aibreán i Saint Helena agus &quot;comharthaí sóirt gastraistéigeach&quot; uirthi. Chuaigh sí &quot;chun olcais ar bord an eitleáin go Johannesburg&quot; agus cailleadh an 26ú Aibreán í a deir an WHO.&lt;/ref&gt;  

Bhí an [[EDS]] den tuairim go raibh an víreas tolgtha ag an gcéad duine sa gcás seo sula raibh siad tagtha ar bord na loinge.  Tá tréimhse ghoir roinnt seachtainí in ann a bheith ag an aicíd. Mar sin ní gá go mbeadh comharthaí sóirt fós ar dhaoine fiú agus an víreas tolgtha acu.

=== Coraintín agus eipidéimeolaíocht ===
Tháinig an long i dtír ag Granadilla i [[Tenerife]] ar an 10 Bealtaine, ceann de na h[[Na hOileáin Chanáracha|Oileáin Chanáracha]] atá faoi dhlínse na Spáinne. Aistríodh na paisinéirí ón long agus cuireadh iad ar bord eitleáin ar ais chuig a dtíortha féin.  (Bhí rialtas áitiúil na nOileán Canárach in aghaidh cead a thabhairt don teacht le cé ag an am).   Cuireadh an t-eitleán Rialtais anonn leis na paisinéirí Éireannacha a bhailiú.  Ansin aistríodh iad chuig ionad coraintín de chuid an [[Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte|FSS]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Údaráis sláinte i Tenerife ar tí tús a chur le aistriú paisinéirí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0510/1572605-udarais-slainte-i-tenerife-ar-ti-tus-a-chur-le-aistriu-paisineiri/|date=2026-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

Coinníodh súil ghéar ar na paisinéirí agus criú, ar [[coraintín]], ar fad go ceann ocht seachtainí, an t-achar a d’fhéadfadh an víreas a bheith á ghor ina gcolainn. 

Mar sin féin is eol gur scaip an galar seo corruair i measc daoine a bhí i ngartheagmháil lena chéile i gcás cineál amháin den víreas ar a dtugtar &quot;hantaivíreas na nAindéis&quot;, cineál tógálach atá scaipthe i Meiriceá Theas. Tá an cineál sin le fáil san Airgintín, an tír ónar sheol an long chrúsála.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] nach raibh siad ag súil le heipidéim mar gheall ar an ráig. Mhaígh an EDS gur beag contúirt a bhí ann don phobal i gcoiteann.

== Féach freisin ==

* [[Orthohantavirus]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:Longa crúsála]]
[[Catagóir:Antartaice]]
[[Catagóir:Hantaviridae]]
[[Catagóir:Eipidéimí]]
[[Catagóir:Anachana sláinte]]</text>
      <sha1>lwpxfs23hsrxbnlgo74z6bk24aoc220</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toghcháin áitiúla na Breataine, 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126117</id>
    <revision>
      <id>1332532</id>
      <parentid>1312766</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin: 7 Bealtaine (en.wiki); Gaeilge; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6072" sha1="1mx6ynx56ebyx42ace2hu1iop30u7z4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Reáchtáladh '''Toghcháin áitiúla na''' '''Breataine, 2026'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''2026 United Kingdom local elections''&lt;/ref&gt; ar an 7 Bealtaine 2026. Fuair [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre]] bualadh tubaisteach i dtoghchán na gcomhairlí áitiúla timpeall na tíre. Chaill 1,068 comhairleoir Labour (as 2,196) a gcuid suíochán i Sasana, in Albain agus sa Bhreatain Bheag i ndiaidh don phobal vótála a míshástacht a léiriú ag na bothanna vótála. Fágadh príomh-pháirtí an fhreasúra, an [[Páirtí Caomhach]] ar an bhfaraor géar cuid mhaith freisin sa Bhreatain trí chéile.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Reform UK chun cinn sa Bhreatain,An Lucht Oibre ag fulaingt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0508/1572351-reform-uk-chun-cinn-sa-bhreatain-an-lucht-oibre-ag-fulaingt/|date=2026-05-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Is é páirtí [[Nigel Farage]], [[Reform UK]], is mó a bhfuair buntáiste ar an titim sa vóta ag an dá pháirtí sin a raibh ceannas polaitiúil acu sa Bhreatain go dtí na 2020idí.

[[Íomhá:Post 2026 United Kingdom local elections council control Upper Tier.svg|clé|mion|267x267px|Ceannas, leibhéal sinsearachDearg = Labour; Gorm = Conservatives; Oráiste = Lib Dem;  Turcaid = Reform;  Glas = Na Glasaigh;  Liath = Gan tromlach iomlán]]

[[Íomhá:Post 2026 United Kingdom local elections council control.svg|clé|mion|240x240px|Ceannas, leibhéal sóisearach]]
[[Íomhá:2026 Senedd election.svg|clé|mion|220px|Senedd ]]
[[Íomhá:2026 Scottish Parliament Election Map 2.svg|clé|mion|220px|Holyrood, [[Albain]]]]

== Torthaí an toghcháin ==
Rinne Reform UK dul chun cinn ollmhór ar chaillteanais na dTóraithe agus an Lucht Oibre. Fuair Reform UK thart ar 30% de na vótaí céadrogha. Ghnóthaigh páirtí Farage breis is 1,400 suíochán, agus d'éirigh Reform an páirtí is mó sna comhairlí áitiúla i Sasana. Ghlac an páirtí seilbh ar a chéad chomhairle riamh i gceantar Londain, comhairle Havering. Bhí Reform UK i gceannas freisin ar Chomhairle Essex, áit chónaithe cheannaire na gCaomhach, [[Kemi Badenoch]]. Bhí Nigel Farage ag caint cheana fhéin ar an athrú ó bhonn i ndán don chéad olltoghchán eile.

Maidir le páirtithe eile bhí ardú de bheagán ar vóta na Lib Dems, d'éirigh go maith leis Na Glasaigh freisin, threisigh siadsan go háitiúil agus bhuaigh siad Méaracht [[London Borough of Hackney|Hackney]] i Londain.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== An Rialtas ==
Buaileadh Labour go trom i dtuaisceart Shasana, áit a mbíodh an páirtí tréan treallúsach tráth. Bhí an milleán buailte ag lear mór feisirí sa Lucht Oibre ar [[Keir Starmer]], [[Príomh-Aire na Breataine]] agus ceannaire An Lucht Oibre, faoin toradh sna comhairlí áitiúla.

D'fhág torthaí tubaisteacha pháirtí an Lucht Oibre go raibh saol polaitiúil Keir Starmer amach anseo i mbaol agus cúlbhinseoirí ag bagairt go gcuirfidís tús le feachtas le haghaidh na ceannaireachta.  'Fanfaidh mé i gceannas' a deir ceannaire an Lucht Oibre sa Bhreatain, [[Keir Starmer]]. D’admhaigh go raibh torthaí na dtoghchán áitiúil an tseachtain seo caite ‘an-chrua’ agus go nglacann sé féin ‘freagracht’ astu. Mhaígh sé nach raibh aon chuimhne aige éirí as oifig agus go seasfaidh sé a théarma iomlán sa Rialtas. D'admhaigh sé áfach freagracht as droch-thoradh an pháirtí sna toghcháin áitiúla.  

Ar an 11 Bealtaine, chuir Starmer cosa i dtaca agus rinne sé óráid láidir dhúshlánach in iarracht an cheannairc a chur faoi chois agus muinín a chothú ina cheannaireacht.  Cath ar son anam na Breataine a bhí sa dúshlán ó Reform, a d’áitigh an Príomh-Aire.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/treo-nua-don-bhreatain-san-eoraip-geallta-ag-starmer-agus-e-ag-iarraidh-an-cheannairc-a-chur-faoi-chois/|teideal=‘Treo nua don Bhreatain’ san Eoraip geallta ag Starmer agus é ag iarraidh an cheannairc a chur faoi chois|dáta=2026-05-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;

Cheap Starmer [[Gordon Brown]] mar thoscaire ar chúrsaí airgeadais domhanda (an fear a tháinig i gcomharbacht ar Tony Blair mar Phríomh Aire ar an Bhreatain i Meitheamh 2007).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Brown agus Harman tugtha isteach ag Starmer|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572514-brown-agus-harman-tugtha-isteach-ag-starmer/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTE}}&lt;/ref&gt;

== An Bhreatain Bheag ==
I mí na Bealtaine 2026, rinne [[Plaid Cymru]] agus [[Reform UK]] dul chun cinn ollmhór ar chaillteanais an Lucht Oibre. Theip ar [[Eluned Morgan (polaiteoir)|Eluned Morgan]], Céad Aire na Breataine Bige, a suíochán sa [[Senedd Cymru|Senedd]] a choinneáil, an chéad uair riamh do cheannaire reatha i bPáirtí an Lucht Oibre sa Bhreatain Bheag a shuíochán a chailleadh i dtoghchán tionóil. Le breis is 100 bliain bhí Lucht Oibre an páirtí is láidre sa Bhreatain Bheag, sé sin go dtí 2026.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Albain ==
Den chúigiú huair choinnigh Páirtí Náisiúnta na hAlban [SNP] a ghreim ar Pharlaimint na hAlban. Ina dhiaidh aniar a bhí páirtí an Lucht Oibre agus é ag roinnt an dara háit le Reform, i bhfad taobh thiar den pháirtí náisiúnach.

Toghadh 58 feisire SNP ach bhí 65 duine ag teastáil le tromlach a bheith aige i rialtas na hAlban i Holyrood, uaillmhian ag an bpáirtí. 17 suíochán a fuair an Lucht Oibre, toradh a d’fhág i bhfad ar gcúl sa dara háit iad i dteannta Reform, páirtí a ghnóthaigh ionadaíocht den chéad uair riamh i rialtas na hAlban.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bhí ar an SNP dul i gcomhrialtas leis na Glasaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3e2v4n20xlo|teideal=Scottish election 2026: Results in maps and charts|dáta=2026-05-09|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Toghcháin áitiúla]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair na Breataine]]</text>
      <sha1>1mx6ynx56ebyx42ace2hu1iop30u7z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cuairt Stáit Donald Trump chuig an tSín 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126148</id>
    <revision>
      <id>1332531</id>
      <parentid>1313206</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin: 13–15 Bealtaine (en.wiki, RTÉ); litriú; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3501" sha1="sn7m6qt5sa0nzj8mhi0jhzevkyyz0kd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:President Donald J. Trump departs Washington D.C. for a historic visit to China!.webm|clé|mion|391x391px|Físeán: Chroith Trump a lámh agus é ag imeacht]]
[[Íomhá:President Trump Arrives in Beijing, China.webm|clé|mion|220px|Físeán:  Fáilte is fiche - teacht na n-aíonna]]
Thug Uachtarán na Stát Aontaithe [[Donald Trump]] '''Cuairt Stáit ar an tSín''' ón 13 go dtí an 15 Bealtaine 2026. Tháinig Trump go dtí Béising le haghaidh comhráite cinniúnacha idir é féin agus Uachtarán na Síne [[Xi Jinping]] faoi cheisteanna móra idirnáisiúnta. Ach ní raibh Trump ná Xi ar aon fhocal maidir le cén bhail a bhí ar an gcuairt stáit i Beijing tar éis trí lá.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Deiridh le cuairt Trump ar Beijing|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0515/1573498-deiridh-le-cuairt-trump-ar-beijing/|date=2026-05-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

== Imeachtaí ==
Cúrsaí trádála is mó is cás le Trump agus rún aige, a mhaígh sé, iarraidh ar Xi margadh na Síne a oscailt do ghnólachtaí Meiriceánacha.  Bhí príomhfheidhmeannaigh cuid de na gnólachtaí a bhí ar intinn ag Trump tugtha aige in éindí leis go Béising – [[Elon Musk]] ina measc – le súil na Sínigh a mhealladh.

I bpreasráiteas ó thaobh na Síneach, dúirt Xi go raibh &quot;toradh cothrom agus dearfach tríd is tríd&quot; ar na comhráite a bhí ag an dá thaobh faoi chúrsaí trádála.  Bhí Trump ag iarraidh ar Xi margadh na Síne a oscailt do ghnólachtaí Meiriceánacha.

Phlé Trump agus Xi an [[Cogadh na hIaráine 2026|Cogadh san Iaráin]]. Chuir Trump i luí gaidhte ar Xi teacht ar chomhaontú leis faoi dheireadh a chur leis an gcoimhlint.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   In agallamh le cainéal teilifíse [[Fox News Channel|Fox News]] dúirt Trump gur thairg Xi cúnamh dó i dtaca le [[Caolas Hormuz]] a oscailt in athuair, gur thoiligh sé ola a cheannacht ó Mheiriceá agus go staonfadh a thír ó bheith ag seoladh trealamh míleata chuig an Iaráin.

Phlé siad chomh maith na hairm a dhíolann na Stáit Aontaithe leis an [[An Téaváin|Téaváin]], an t-oileán a gcreideann an tSín gur léi é ó cheart ach a dtacaíonn na Meiriceánaigh leis an rialtas neamhspleách ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump i mBéising faoi choinne cruinniú mullaigh le Xi|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0513/1573155-trump-i-mbeising-faoi-choinne-cruinniu-mullaigh-le-xi/|date=2026-05-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Mhaígh Xi Jinping go bhféadfadh ceist Taiwan a bheith ina chnámh mór spairne idir an dá thír fós. Dúirt sé le Trump go bhféadfadh an dá thír dul in adharca a chéile dá láimhseálfaí ceist na Téaváine go ciotach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Ceist na Téaváine is mó is cás leis an tSín' – Xi|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0514/1573294-ceist-na-teavaine-is-mo-is-cas-leis-an-tsin-xi/|date=2026-05-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Mhaígh Trump gur léirigh an tSín báúlacht i leith na Stát Aontaithe.
== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Dara téarma Donald Trump|Dara téarma Donald Trump]]
* [[Cogadh na hIaráine 2026]]
* [[Cuairt Stáit ag Donald Trump ar an Ríocht Aontaithe 2025]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair na Síne]]
[[Catagóir:Cuairteanna Stáit]]
[[Catagóir:Uachtaránacht na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Stair na Téaváine]]</text>
      <sha1>sn7m6qt5sa0nzj8mhi0jhzevkyyz0kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fothoghchán Ghaillimh Thiar, 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126160</id>
    <revision>
      <id>1332554</id>
      <parentid>1315363</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19052" sha1="6we7gs57rxogp2sg0ds497vxjy58zrb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Toghchán}}

Tharla fothoghchán i nDáilcheantar [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thiar]] ar an 22ú Bealtaine 2026,  an chéad fhothoghchán sa Dáilcheantar ó 1975 i leith, le seansuíochán an Uachtaráin [[Catherine Connolly]] a líonadh.&lt;ref name = Tuairisc23Aib&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/data-fogartha-dfhothoghchain-ghaillimh-thiar-agus-bhaile-atha-cliath-lair/|teideal=Dáta fógartha d'fhothoghcháin Ghaillimh-Thiar agus Bhaile Átha Cliath Láir|dáta=23/04/2026|dátarochtana=14/06/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt; D'éirigh le hiarrthóir [[Éire Neamhspleách]], Noel Thomas an sciar is mó den vóta céadrogha a fháil. Ach bhí an bua ag [[Seán Kyne]], iarrthóir [[Fine Gael|Fhine Gael]] ar deireadh ar an 11ú comhaireamh, tar éis na haistrithe ar fad.  Lá maith a bhí ann d’Fhine Gael, go háirithe toisc gur rud annamh é an bua a bheith ag páirtí rialtais i bhfothoghchán.

[[Íomhá:2026 Galway West by-election tally electoral divisions.svg|mion|220px]]
[[Íomhá:Seán Kyne 2025 (cropped).jpg|mion|294x294px|Seán Kyne in 2025]]

== Iarrthóirí ==
Ba í an t-iarrthóir a bhí ag Sinn Féin, an Teachta [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]], a bhí ag barr an chomhairimh in Olltoghchán na bliana 2024. 

Sheas 12 iarrthóir sa Dáilcheantar ina bhfuil an chuid is mó de Ghaeltacht na Gaillimhe, agus cainteoirí Gaeilge iad ceathrar den 12 iarrthóir. D'imir cumas Gaeilge na n-iarrthóirí tionchar ar an bhfothoghchán an uair seo.  Níl aon dáilcheantar eile sa tír ina mbíonn an tábhacht chéanna le ceist na Gaeilge is a bhíonn i nGaillimh Thiar.

Roghnaíodh an comhairleoir contae óg Cillian Keane as Meáraí in Órán Mór i bhfíoroirthear an Dáilcheantair ag coinbhinsiún Fhianna Fáil. B'iad an triúr eile an Seanadóir [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]] (Fine Gael, a bhí ina aire stáit don Ghaeltacht in 2016-2017 agus 2018-2020), as an mbaile Gaeltachta [[Maigh Cuilinn]]; Míde Nic Fhionnlaoich (Daonlathaithe Sóisialta), as [[Ceantar na nOileán]]; agus an múinteoir bunscoile Orla Nugent (Aontú) as [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] ó dhúchas atá ina cónaí i dTír Oileáin, atá i nGaeltacht chathair na Gaillimhe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceathrar-cainteoiri-gaeilge-i-bhfothoghchan-ghaillimh-thiar-cainteoir-gaeilge-amhain-i-mbaile-atha-cliath-lair/|teideal=Ceathrar cainteoirí Gaeilge i bhfothoghchán Ghaillimh Thiar, cainteoir Gaeilge amháin i mBaile Átha Cliath Láir|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=31 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;
Ní raibh ach iarrthóir amháin ag [[Éire Neamhspleách]], duine atá ar bheagán Gaeilge agus ní raibh ach iarrthóir amháin ag Sinn Féin, duine gan Ghaeilge. Níl Gaeilge ag an iarrthóir is mó a bhí luaite leis an suíochán ar dtús, an comhairleoir contae Noel Thomas ó [[Independent Ireland]], ná ag iarrthóir Shinn Féin Mark Lohan.  

* Dúirt urlabhraí thar cheann Noel Thomas nach raibh labhairt na Gaeilge ag an iarrthóir ach go raibh &quot;grá&quot; aige don Ghaeilge agus tuiscint ar thábhacht “ollmhór an teanga a chur chun cínn”.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/gaillimh-thiar-an-toghcheantar-is-gaelai-sa-tir-7040445-May2026/|teideal=Tábhacht na Gaeilge i nGaillimh Thiar - an Dáilcheantar leis an pobal Ghaeltachta is mó sa tír|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=2026-05-19|language=ga-IE|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;
* Rinne  sé “dochar” gan dabht d’iarrthóir Shinn Féin sa toghchán seo go raibh amhras ann faoina chumas Gaeilge. Mar shampla mhaígh cumann SF i gConamara Theas nach dtacóidh siad le hiarrthóir an pháirtí mar gheall nach raibh Gaeilge ar a thoil aige.

* Thug an Ghaeilge buntáiste breise do Sheán Kyne agus fuair sé vótaí i gceantair Ghaeltachta, roinnt vótaí ar a laghad, de bharr a chuid Gaeilge. Bhí triúr san iomaíocht ó [[Uachtar Ard]] soir – Noel Thomas, Thomas Welby, agus Seán Kyne.
* Thug a líofacht sa Ghaeilge buntáiste do Mhíde Nic Fhionnlaoich thar na hiarrthóirí eile ón eite chlé.  Bhí daoine ag rá ar dtús go raibh Mark Lohan chun cinn ar Mhíde Nic Fhionnlaoich. Ach fuair Mairéad Farrell go leor, leor vótaí i  i nGaeltacht Chonamara in 2024.  Mar sin, bhí sé i bhfad, i bhfad níos deacra ag Sinn Féin an vóta sin a thabhairt leo in 2026.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fonn-ort-a-bheith-i-do-theachta-dala-do-ghaillimh-thiar-an-bhfuil-an-ghaeilge-riachtanach/|teideal=Fonn ort a bheith i do Theachta Dála do Ghaillimh Thiar? An bhfuil an Ghaeilge riachtanach?|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=30 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;

== Feachtas ==
De réir pobalbhreith, is cosúil go raibh an costas maireachtála agus cúrsaí tithíochta ar an gcloch is mó ar an bpaidrín ag formhór na ndaoine a bhí ag caitheamh vóta.   É sin ráite, bhí cuid mhór daoine a bheidh ag caitheamh vóta ag cur na ceiste faoi ról na Gaeilge sna feachtais agus seasamh na bpolaiteoirí ar an teanga freisin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An bhfuil an Ghaeilge tábhachtach sna fothoghcháin?|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2026/0520/1574287-an-bhfuil-an-ghaeilge-tabhachtach-sna-fothoghchain/|date=2026-05-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   De réir torthaí phobal bhreith coimisiúnaithe ag TG4 agus an Irish Times, thug 67% d’fhreagróirí le fios nach ndéanfadh sé difir dá laghad dóibh cé acu an raibh Gaeilge líofa ag an iarrthóir nó ná raibh agus iad ag caitheamh vóta.   Dúirt 32% go n-imreodh sé tionchar ar an vóta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Bhí scoilt shoiléir le feiceáil idir an chathair agus an tuath san fheachtas seo. 

* Bhi cúrsaí tráchta, an cuarbhóthar agus easpa tithíochta i gcroílár na díospóireachta sa chathair, agus tá iarrthóirí cosúil le Helen Ogbu agus Mike Cubbard ag iarraidh leas a bhaint as míshástacht uirbeach. 
* I gConamara agus sna ceantair thuaithe, áfach, tá cúrsaí bonneagair, costais mhaireachtála agus ionadaíocht Ghaeltachta chun cinn.

Mhol iarrthóirí Míde Nic Fhionnlaioch agus Seán Kyne gur cheart díospóireacht a bheith ann don fhothoghchán a reáchtáil i nGaeilge mar gheall go bhfuil [[Conamara|an ceantar Gaeltachta is mó sa tír]] lonnaithe sa Dáilcheantar seo. Ní féidir a leithead de dhíospóireacht a chraoladh, áfach, mar gheall ar an easpa iarrthóirí le Gaeilge. Mhol Nic Fhionnlaioch gurbh fhéidir do na hiarrthóirí gan Gaeilge ionadaithe a chur ar fáil do dhíospóireacht.&lt;ref name=&quot;Tuairisc1Beal&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-diospoireacht-i-ngaeilge-tuillte-ag-muintir-ghaillimh-thiar-roimh-la-an-toghchain-sean-kyne/|teideal='Tá díospóireacht i nGaeilge tuillte ag muintir Ghaillimh Thiar roimh lá an toghcháin' – Seán Kyne|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=01/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

Scaip an grúpa feachtais Bánú suirbhé i measc na n-iarrthóirí chun a dtuairim a fháil ar roinnt ceisteanna a bhaineann leis an ngéarchéim thithíochta sa nGaeltacht, ról Údarás na Gaeltachta, cumhachtaí Aire na Gaeltachta agus tithe a ligtear ar cíos gearrthéarmach ina measc. Ochtar den 16 iarrthóir a thug freagra ar an suirbhé faoin Aoine seo caite, sin iad Mark Lohan (Sinn Féin); Orla Nugent (Aontú); Míde Nic Fhionnlaoich (Na Daonlathaithe Sóisialta); Denman Rooke (Pobal Seachas Brabús) agus triúr iarrthóirí neamhspleácha, Sheila Garrity, Thomas Welby agus Michael Ryan.  Ní bhfuair Bánú freagra ó [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]] (Fine Gael).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/srianta-ar-thithiocht-a-ligean-ar-bhonn-gearrthearmach-molta-ag-iarrthoiri-i-bhfothoghchan-ghaillimh-thiar/|teideal=Srianta ar thithíocht a ligean ar bhonn gearrthéarmach molta ag iarrthóirí i bhfothoghchán Ghaillimh Thiar|dáta=2026-05-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;

Bhí na hiarrthóirí ar an eite chlé, an Lucht Oibre, na Daonlathaithe Sóisialta, Sinn Féin, na Glasaigh agus Pobal Roimh Bhrabús, ag brú an mhana “vóta clé, aistriú clé”, cé nach raibh aon iarrthóir aonair aontaithe acu. 

== Torthaí ==
Chuaigh Seán Kyne chun cinn ar Thomas ar deireadh sa chomhaireamh deireanach, an 11ú ceann, a bhuíochas do vótaí aistrithe. Fuair Kyne 4,249 vóta aistrithe ó Helen Ogbu Pháirtí an Lucht Obre, rud a chuir go maith chun cinn ar Thomas é, a fuair 1,273 vóta aistrithe.   D’fhág sin 19,218 vóta ag Kyne sa deireadh agus é go maith chun cinn ar Thomas ar 16,519.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-t-iar-aire-stait-gaeltachta-sean-kyne-ag-filleadh-ar-dhail-eireann-agus-toghchan-ghaillimh-thiar-buaite-aige/|teideal=An t-iar-aire stáit Gaeltachta Seán Kyne ag filleadh ar Dháil Éireann agus toghchán Ghaillimh Thiar buaite aige|dáta=2026-05-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-24}}&lt;/ref&gt; Bhí Seán Kyne níos láidre ar aistriúcháin ná mar a bhí Noel Thomas.  Bhí Kyne thar a bheith láidir i measc daoine os cionn 65 bliain d’aois, dream a thagann amach ag vótáil go hiontaofa. 

Tháinig Helen Ogbu, iarrthóir pháirtí an Lucht Oibre, sa tríú háit le 5,462 vóta céadrogha. Díol suntais go bhfuair Helen Ogbu, an comhairleoir ó chathair na Gaillimhe beagnach 13,000 ina céad toghchán ar an staid náisiúnta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Seán Kyne buacach i nGaillimh Thiar|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0524/1574987-welby-as-an-aireamh-i-ngaillimh-thiar/|date=2026-05-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Bhí Helen Ogbu níos láidre i measc daoine óga, ach beidh ceist mhór ann an dtiocfaidh an dream sin amach chuig na boscaí vótaíochta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/proifil-dailcheantair-gaillimh-thiar/|teideal=Próifíl Dáilcheantair: Gaillimh Thiar|údar=Cóilín Duffy|dáta=2026-05-22|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;

== Torthaí ==
{{STV Election box begin2
 |teideal = Fothoghchán Ghaillimh Thiar 2026&lt;ref name = NoticeofPoll&gt;{{Lua idirlín|url=https://galwayreturningofficer.com/by-election-galway-west-2026/notice-of-poll-may-2026|teideal=Notice of Poll: Dáil Bye-election 2026. Constituency of Galway West|dáta=02/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Returning Officer for County Galway}}&lt;/ref&gt;
 |numcounts = 11}}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Éire Neamhspleách
 |iarrthóir = Noel Thomas
 |ceatadán = 20.9
 |comhair1 = 10,007
 |comhair2 = 10,038
 |comhair3 = 10,477
 |comhair4 = 10,497
 |comhair5 = 11,075
 |comhair6 = 12,246
 |comhair7 = 12,947
 |comhair8 = 13,897
 |comhair9 = 14,694
 |comhair10 = 15,246
 |comhair11 = 16,519
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fine Gael
 |iarrthóir = [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]]
 |ceatadán = 20.1
 |comhair1 = 9,647
 |comhair2 = 9,673
 |comhair3 = 9,693
 |comhair4 = 9,907
 |comhair5 = 10,126
 |comhair6 = 10,966
 |comhair7 = 11,114
 |comhair8 = 11,788
 |comhair9 = 14,369
 |comhair10 = 14,969
 |comhair11 = '''19,218'''
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Páirtí an Lucht Oibre (Éire)
 |iarrthóir = Helen Ogbu
 |ceatadán = 11.4
 |comhair1 = 5,462
 |comhair2 = 5,560
 |comhair3 = 5,578
 |comhair4 = 5,970
 |comhair5 = 6,545
 |comhair6 = 6,763
 |comhair7 = 7,457
 |comhair8 = 8,500
 |comhair9 = 9,063
 |comhair10 = 12,960
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fianna Fáil
 |iarrthóir = Cillian Keane
 |ceatadán = 8.8
 |comhair1 = 4,192
 |comhair2 = 4,201
 |comhair3 = 4,226
 |comhair4 = 4,259
 |comhair5 = 4,401
 |comhair6 = 4,668
 |comhair7 = 4,749
 |comhair8 = 5,154
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Mike Cubbard
 |ceatadán = 7.1
 |comhair1 = 3,396
 |comhair2 = 3,440
 |comhair3 = 3,524
 |comhair4 = 3,595
 |comhair5 = 3,908
 |comhair6 = 4,140
 |comhair7 = 4,737
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Na Daonlathaigh Shóisialta
 |iarrthóir = Míde Nic Fhionnlaoich
 |ceatadán = 7.0
 |comhair1 = 3,354
 |comhair2 = 3,551
 |comhair3 = 3,569
 |comhair4 = 3,836
 |comhair5 = 4,440
 |comhair6 = 4,587
 |comhair7 = 5,409
 |comhair8 = 5,938
 |comhair9 = 6,158
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Sinn Féin
 |iarrthóir = Mark Lohan
 |ceatadán = 6.7
 |comhair1 = 3,208 
 |comhair2 = 3,298
 |comhair3 = 3,333
 |comhair4 = 3,364
 |comhair5 = 3,618
 |comhair6 = 3,763
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Thomas Welby
 |ceatadán = 6.6
 |comhair1 = 3,138
 |comhair2 = 3,161
 |comhair3 = 3,193
 |comhair4 = 3,219
 |comhair5 = 3,351
 |comhair6 = &amp;nbsp;
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Sheila Garrity
 |ceatadán = 3.0
 |comhair1 = 1,421
 |comhair2 = 1,542
 |comhair3 = 1,568
 |comhair4 = 1,696
 |comhair5 = &amp;nbsp;
 |comhair6 = &amp;nbsp;
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Comhaontas Glas
 |iarrthóir = Niall Murphy
 |ceatadán = 2.5
 |comhair1 = 1,199
 |comhair2 = 1,241
 |comhair3 = 1,252
 |comhair4 = &amp;nbsp;
 |comhair5 = &amp;nbsp;
 |comhair6 = &amp;nbsp;
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Aontú
 |iarrthóir = Orla Nugent
 |ceatadán = 2.4
 |comhair1 = 1,167
 |comhair2 = 1,194
 |comhair3 = 1,368
 |comhair4 = 1,397
 |comhair5 = &amp;nbsp;
 |comhair6 = &amp;nbsp;
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = The Irish People
 |iarrthóir = A.J. Cahill
 |ceatadán = 1.9
 |comhair1 = 890
 |comhair2 = 949
 |comhair3 = &amp;nbsp;
 |comhair4 = &amp;nbsp;
 |comhair5 = &amp;nbsp;
 |comhair6 = &amp;nbsp;
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Pobal seachas Brabús
 |iarrthóir = Denman Rooke
 |ceatadán = 1.1
 |comhair1 = 540
 |comhair2 = &amp;nbsp;
 |comhair3 = &amp;nbsp;
 |comhair4 = &amp;nbsp;
 |comhair5 = &amp;nbsp;
 |comhair6 = &amp;nbsp;
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Néill Bairéad
 |ceatadán = 0.2
 |comhair1 = 112
 |comhair2 = &amp;nbsp;
 |comhair3 = &amp;nbsp;
 |comhair4 = &amp;nbsp;
 |comhair5 = &amp;nbsp;
 |comhair6 = &amp;nbsp;
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Michael Ryan
 |ceatadán = 0.2
 |comhair1 = 108
 |comhair2 = &amp;nbsp;
 |comhair3 = &amp;nbsp;
 |comhair4 = &amp;nbsp;
 |comhair5 = &amp;nbsp;
 |comhair6 = &amp;nbsp;
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Patrick Feeney
 |ceatadán = 0.1
 |comhair1 = 39
 |comhair2 = &amp;nbsp;
 |comhair3 = &amp;nbsp;
 |comhair4 = &amp;nbsp;
 |comhair5 = &amp;nbsp;
 |comhair6 = &amp;nbsp;
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = John O'Leary
 |ceatadán = 0.0
 |comhair1 = 13
 |comhair2 = &amp;nbsp;
 |comhair3 = &amp;nbsp;
 |comhair4 = &amp;nbsp;
 |comhair5 = &amp;nbsp;
 |comhair6 = &amp;nbsp;
 |comhair7 = &amp;nbsp;
 |comhair8 = &amp;nbsp;
 |comhair9 = &amp;nbsp;
 |comhair10 = &amp;nbsp;
 |comhair11 = &amp;nbsp;
 }}
{{STV Election box end2}}

== Pobalbhreith ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
|- 
! rowspan=&quot;2&quot; |Dáta deireanach
! rowspan=&quot;2&quot; |Foinse
! rowspan=&quot;2&quot; |Suirbhéir
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Méid sampla
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Foinsí
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Bairéad
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Cahill
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Cubbard
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Feeney
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Garrity
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Keane
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Kyne
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Lohan
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Murphy
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Nic Fhionnlaoich
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Nugent
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Ogbu
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |O'Leary
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Rooke
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Ryan
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Thomas
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Welby
|-
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{The Irish People/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Fianna Fáil/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Fine Gael/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Aontú/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Pobal seachas Brabús/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Éire Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Éire Neamhspleách/meta/color}}};&quot;|
|-
|-
|7 Bealtaine 2026
|[[TG4]]&lt;br&gt;[[The Irish Times]]
| Ipsos B&amp;A
| 530
| &lt;ref name=PobalbhreithTG4&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0507/1572248-pobalbhreith-tg4-the-irish-times-ar-ghaillimh-thiar/|teideal=Pobalbhreith TG4/The Irish Times ar Ghaillimh Thiar|dáta=07/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=RTÉ}}&lt;/ref&gt;
| -
| 1
| 7
| -
| 3
| 8
| style=&quot;background:#D9E9F4&quot; |'''17'''
| 7
| 6
| 9
| 4
| 12
| 1
| 2
| 1
| 16
| 6
|-
|}

== Féach freisin ==

* [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thiar]]
* [[Fothoghchán Bhaile Átha Cliath Láir 2026]]
* [[An 34ú Dáil|34ú Dáil]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Fothoghcháin i bPoblacht na hÉireann]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:34ú Dáil]]</text>
      <sha1>6we7gs57rxogp2sg0ds497vxjy58zrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fothoghchán Makerfield 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126792</id>
    <revision>
      <id>1332572</id>
      <parentid>1321229</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge; áit agus dátaí (en.wiki); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="ffv31bn9jrih4cwsnfqqyt0rgp8112b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Mak Election Results.png|clé|mion|220px|Toghcháin Makerfield, 1983-2024]]
[[Íomhá:Labour campaign headquarters.jpg|clé|mion|220px|[[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre]]]]

Reáchtáladh an fothoghchán in Makerfield (Wigan), i gceantar [[Manchain|Mhanchain]], ar an 18 Meitheamh 2026. Tionscnaíodh é de bharr feisire [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]] a bheith ag éirí as an bpost le deis a thabhairt d'[[Andy Burnham]] filleadh ar an bparlaimint in Westminster. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://an-fothoghchan-a-dfheadfadh-a-gcead-phriomh-aire-eile-a-thabhairt-do-mhuintir-na-breataine/|teideal=An fothoghchán a d’fhéadfadh a gcéad phríomh-aire eile a thabhairt do mhuintir na Breataine|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=2026-05-22|language=ga-IE|work=Tuairisc|dátarochtana=2026-05-22}}&lt;/ref&gt;

Vótáil Makerfield go láidir ar son an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]] thiar in 2016 agus 65% ar son imeacht as an Aontas Eorpach. 

Bhuaigh Burnham an fothoghchán ar an 18 Meitheamh 2026 le 55% de na vótaí. Mar sin bhí Burnham ábalta dúshlán [[Keir Starmer]] a thabhairt do cheannaireacht Pháirtí an Lucht Oibre, agus é ag filleadh ar an bparlaimint.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://anpáipéar.ie/2026/03/buille-mor-do-starmer-agus-an-pairti-glas-in-uachtar-i-manchain/|teideal=Buille mór do Starmer agus an Pairtí Glas in uachtar i Manchain|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=2026-03-06|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-22}}&lt;/ref&gt; D'fhógair Starmer ar an 22 Meitheamh go n-éireodh sé as; i mí Iúil tugadh bata agus bóthar do Starmer mar cheannaire an pháirtí, agus bhain Burnham príomh-aireacht na Ríochta Aontaithe amach. 

== Féach freisin ==

* [[Andy Burnham]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Manchain]]
[[Catagóir:Fothoghcháin]]
[[Catagóir:Andy Burnham]]</text>
      <sha1>ffv31bn9jrih4cwsnfqqyt0rgp8112b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciarán Ó Lionáird</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126827</id>
    <revision>
      <id>1332581</id>
      <parentid>1318470</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Formáid: íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4580" sha1="o5lui26ffzwmcnudyriktth39tsjqde" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Reathaí Oilimpeach as [[Contae Chorcaí]] ba ea '''Ciarán Ó Lionáird''' (11 Aibreán 1988  - [[9 Meitheamh]] [[2026]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/ciaran-o-lionaird-cork-macroom-633278|teideal=Death Notice of Ciarán Ó LIONÁIRD (Macroom, Cork) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-06-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/condolences/ciaran-o-lionaird-cork-macroom-633278|teideal=Condolence Book for Ciarán Ó LIONÁIRD (Macroom, Cork) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-06-12}}&lt;/ref&gt;   Ghlac sé páirt sa chomórtas 1500 méadar ar son na hÉireann sna [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012|Cluichí Oilimpeacha i Londain in 2012]] agus bhuaigh sé an bonn cré-umha sa chomórtas 3000 méadar i gCraobh Faoi Dhíon na hEorpa in [[Göteborg]] sa tSualainn in 2013.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-iar-reathaí Oilimpeach Ciarán Ó Lionáird tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0610/1577671-an-t-iar-reathai-oilimpeach-ciaran-o-lionaird-tar-eis-bhais/|date=2026-06-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:394 finish finale 3000m (14999985122).jpg|clé|mion|220px|Bhuaigh sé an bonn cré-umha sa chomórtas 3000 méadar i gCraobh Faoi Dhíon na hEorpa in [[Göteborg]] sa tSualainn in 2013]]

== Saol ==
Ba as [[Múscraí]] ó dhúchas do Chiarán, mac Sheáin, duine de theaghlach Uí Lionáird as Cúil Aodha a bhfuil aithne mhaith ag Gaeil orthu.  D'fhás sé suas i d[[Tuairín Ghaorthaidh]], [[Maigh Chromtha]].

Bhí luí nár bheag aige leis an lúthchleasaíocht raoin as a óige agus bhain sé clú amach nuair a bhuaigh sé an comórtas 1500 méadar i gCraobh Náisiúnta na Scoileanna.  Bhuaigh sé an bonn cré-umha sa chomórtas céanna ar son Chumann Lúthchleasaíochta Mhúscraí Thiar i bhFéile Oilimpeach Óige na hEorpa in 2005.

Ball de Chumann Lúthchleasaíochta Ghleann na Laoi ab ea Ciarán. Ar chríochnú na scoile dó, ghlac sé le scoláireacht lúthchleasaíochta ó Ollscoil Michigan sna Stáit Aontaithe. D'aistrigh sé ina dhiaidh sin go dtí Ollscoil Florida.

Bhain gortú don teannán Aichill ina chos chlé, áfach, agus chuir sin eang sa roth aige agus é ag ullmhú do na Cluichí Oilimpeacha i Londain.  Ghlac sé páirt sa chomórtas 1500 méadar ar son na hÉireann sna [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012|Cluichí Oilimpeacha i Londain in 2012]]  Ach bhí an-díomá ar Chiarán nach raibh sé ábalta cruthú de réir a chumais sna cluichí sin mar gheall ar an ngortú.   Bhuaigh sé an bonn cré-umha sa chomórtas 3000 méadar i gCraobh Faoi Dhíon na hEorpa in [[Göteborg]] sa tSualainn in 2013.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Níor chneasaigh na gortuithe éagsúla a bhain dó i gcaitheamh na mblianta mar ba cheart agus b'éigean dó éirí as an lúthchleasaíocht phroifisiúnta díreach roimh na Cluichí Oilimpeacha in Rio de Janeiro in 2016.

Rinne sé iarracht ar theacht ar ais in am do na Cluichí Oilimpeacha i dTóiceo in 2020 ach b'éigean dó éirí as arís nuair a buaileadh tinn é.

Bhí Ciarán Ó Lionaird ag obair do Nike i gceanncheathrú an chomhlachta in Beaverton, Oregon idir 2015 agus 2021, agus chaith sé trí bliana ag obair don chomhlacht Vizio in Los Angeles ina dhiaidh sin (2021-2024).  Bhí sé ag DJ-áil  ar feadh tamaill agus ansin bhí sé gan obair, is cosúil.

Thángthas ar a chorp ar an  [[9 Meitheamh]] [[2026]]  i [[Vancouver, An Cholóim Bhriotanach|Vancouver]], Ceanada, gan áit chónaithe agus bás anabaí. Cuireadh i gcré na cille i Múscraí é. Bhí sé 38 bliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/sport/othersport/arid-41860512.html|teideal=Cathal Dennehy: The impact Ciarán Ó Lionáird created in life means he will never be forgotten|údar=Cathal Dennehy|dáta=2026-06-11|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2026-06-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An lúthchleasaí Ciarán Ó Lionáird curtha i gcré na cille|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0624/1580113-an-luthchleasai-ciaran-o-lionaird-curtha-i-gcre-na-cille/|date=2026-06-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Páidí Ó Lionáird]]  agus [[Iarla Ó Lionáird]]
* [[Gaeltacht Mhúscraí]] 

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Lionaird, Ciarán Ó}}
[[Catagóir:Lúthchleasaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Gaeltacht Mhúscraí]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1988]]
[[Catagóir:Reathaithe]]</text>
      <sha1>o5lui26ffzwmcnudyriktth39tsjqde</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332599</id>
      <parentid>1332581</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Ciarán Ó Lionaird]] go [[Ciarán Ó Lionáird]]: Síneadh fada: Ó Lionáird (mar atá sa téacs agus ar en.wiki) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4580" sha1="o5lui26ffzwmcnudyriktth39tsjqde" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Reathaí Oilimpeach as [[Contae Chorcaí]] ba ea '''Ciarán Ó Lionáird''' (11 Aibreán 1988  - [[9 Meitheamh]] [[2026]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/ciaran-o-lionaird-cork-macroom-633278|teideal=Death Notice of Ciarán Ó LIONÁIRD (Macroom, Cork) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-06-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/condolences/ciaran-o-lionaird-cork-macroom-633278|teideal=Condolence Book for Ciarán Ó LIONÁIRD (Macroom, Cork) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-06-12}}&lt;/ref&gt;   Ghlac sé páirt sa chomórtas 1500 méadar ar son na hÉireann sna [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012|Cluichí Oilimpeacha i Londain in 2012]] agus bhuaigh sé an bonn cré-umha sa chomórtas 3000 méadar i gCraobh Faoi Dhíon na hEorpa in [[Göteborg]] sa tSualainn in 2013.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-iar-reathaí Oilimpeach Ciarán Ó Lionáird tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0610/1577671-an-t-iar-reathai-oilimpeach-ciaran-o-lionaird-tar-eis-bhais/|date=2026-06-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:394 finish finale 3000m (14999985122).jpg|clé|mion|220px|Bhuaigh sé an bonn cré-umha sa chomórtas 3000 méadar i gCraobh Faoi Dhíon na hEorpa in [[Göteborg]] sa tSualainn in 2013]]

== Saol ==
Ba as [[Múscraí]] ó dhúchas do Chiarán, mac Sheáin, duine de theaghlach Uí Lionáird as Cúil Aodha a bhfuil aithne mhaith ag Gaeil orthu.  D'fhás sé suas i d[[Tuairín Ghaorthaidh]], [[Maigh Chromtha]].

Bhí luí nár bheag aige leis an lúthchleasaíocht raoin as a óige agus bhain sé clú amach nuair a bhuaigh sé an comórtas 1500 méadar i gCraobh Náisiúnta na Scoileanna.  Bhuaigh sé an bonn cré-umha sa chomórtas céanna ar son Chumann Lúthchleasaíochta Mhúscraí Thiar i bhFéile Oilimpeach Óige na hEorpa in 2005.

Ball de Chumann Lúthchleasaíochta Ghleann na Laoi ab ea Ciarán. Ar chríochnú na scoile dó, ghlac sé le scoláireacht lúthchleasaíochta ó Ollscoil Michigan sna Stáit Aontaithe. D'aistrigh sé ina dhiaidh sin go dtí Ollscoil Florida.

Bhain gortú don teannán Aichill ina chos chlé, áfach, agus chuir sin eang sa roth aige agus é ag ullmhú do na Cluichí Oilimpeacha i Londain.  Ghlac sé páirt sa chomórtas 1500 méadar ar son na hÉireann sna [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012|Cluichí Oilimpeacha i Londain in 2012]]  Ach bhí an-díomá ar Chiarán nach raibh sé ábalta cruthú de réir a chumais sna cluichí sin mar gheall ar an ngortú.   Bhuaigh sé an bonn cré-umha sa chomórtas 3000 méadar i gCraobh Faoi Dhíon na hEorpa in [[Göteborg]] sa tSualainn in 2013.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Níor chneasaigh na gortuithe éagsúla a bhain dó i gcaitheamh na mblianta mar ba cheart agus b'éigean dó éirí as an lúthchleasaíocht phroifisiúnta díreach roimh na Cluichí Oilimpeacha in Rio de Janeiro in 2016.

Rinne sé iarracht ar theacht ar ais in am do na Cluichí Oilimpeacha i dTóiceo in 2020 ach b'éigean dó éirí as arís nuair a buaileadh tinn é.

Bhí Ciarán Ó Lionaird ag obair do Nike i gceanncheathrú an chomhlachta in Beaverton, Oregon idir 2015 agus 2021, agus chaith sé trí bliana ag obair don chomhlacht Vizio in Los Angeles ina dhiaidh sin (2021-2024).  Bhí sé ag DJ-áil  ar feadh tamaill agus ansin bhí sé gan obair, is cosúil.

Thángthas ar a chorp ar an  [[9 Meitheamh]] [[2026]]  i [[Vancouver, An Cholóim Bhriotanach|Vancouver]], Ceanada, gan áit chónaithe agus bás anabaí. Cuireadh i gcré na cille i Múscraí é. Bhí sé 38 bliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/sport/othersport/arid-41860512.html|teideal=Cathal Dennehy: The impact Ciarán Ó Lionáird created in life means he will never be forgotten|údar=Cathal Dennehy|dáta=2026-06-11|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2026-06-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An lúthchleasaí Ciarán Ó Lionáird curtha i gcré na cille|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0624/1580113-an-luthchleasai-ciaran-o-lionaird-curtha-i-gcre-na-cille/|date=2026-06-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Páidí Ó Lionáird]]  agus [[Iarla Ó Lionáird]]
* [[Gaeltacht Mhúscraí]] 

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Lionaird, Ciarán Ó}}
[[Catagóir:Lúthchleasaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Gaeltacht Mhúscraí]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1988]]
[[Catagóir:Reathaithe]]</text>
      <sha1>o5lui26ffzwmcnudyriktth39tsjqde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crith talún Veiniséala 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126901</id>
    <revision>
      <id>1332561</id>
      <parentid>1321930</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú agus Gaeilge; 6,500 marbh; eipealáir (en.wiki); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4192" sha1="hyuhrq9uhd2344bxmq4m3aj971f9b2x" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Maraíodh na mílte is na mílte duine (6,500 ar a laghad)&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Venezuela earthquakes|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Venezuela_earthquakes&amp;oldid=1366536055|journal=Wikipedia|date=2026-07-28|language=en}}&lt;/ref&gt; mar gheall ar dhá [[Crith talún|mhórchrith talún]] a tharla i bhfoisceacht nóiméid dá chéile i dtuaisceart Veiniséala ar an 24 Meitheamh 2026.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dhá chrith talún in éineacht i Veiniséala, go leor maraithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0625/1580252-dha-chrith-talun-in-eineacht-i-veiniseala-go-leor-maraithe/|date=2026-06-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;i mBéarla, ''2026 Venezuela earthquakes''&lt;/ref&gt;   Rinne na creathanna talún go leor damáiste i bpríomhchathair Veiniséala, [[Caracas]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cén chaoi a dtabharfar faoin obair fhóirthinte?|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22624821-angus-lambkin-oibri-daonchairdis-idirnaisiunt/|language=ga-IE|author=Angus Lambkin : Oibrí daonchairdis Idirnáisiúnta ar RnaG|date=26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tús Áite / RnaG: Creathanna Talúin sa Veinéiséala|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22624429-tus-aite-creathanna-taluin-sa-veineiseala/|language=ga-IE|author=Michael McCaughan, Iriseoir agus Údar.|date=25 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:2026-06-24 Yumare, Venezuela M7.2 earthquake shakemap (USGS).jpg|clé|mion|277x277px]]
[[Íomhá:Terremoto en La Pastora.webm|clé|mion|220px|Físeán]]
[[Íomhá:Alcaldesa Carmen Meléndez tras dos terremotos ocurridos en Venezuela este 24 junio 2026.webm|clé|mion|220px|Físeán]]
[[Íomhá:Al menos 16 rescatados tras colapso de dos edificios en Altamira.webm|clé|mion|220px|Físeán]]

[[Íomhá:Sismos Venezuela Earthquake Venezuela.jpg|clé|mion|220px]]

== Imeachtaí ==
Bhí [[Eipealár|eipealár]] an chéad chrith i mbardas Veroes, in Yaracuy, agus eipealár an dara crith amach ó chósta La Guaira, siar ó Catia La Mar, gar don phríomhchathair [[Caracas]].  Dar le suirbhéirí geolaíochta sna Stáit Aontaithe gur méid sheismeach de 7.2  M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;  agus 7.5  M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;  a bhí sa dá chrith talún faoi seach  (tá 7.5 M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;  beagnach trí uair&lt;ref&gt;2.84 le bheith cruinn beacht faoi&lt;/ref&gt; níos láidre ná 7.2 M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;  ar [[scála méide na móiminte]]). Bhuail siad an tír ag  18:04:33 agus ansin 18:05:11 VET (UTC-4). 

Tá Veiniséala suite ar éasclíne geolaíochta, áit a bhfuil dhá phláta theicteonacha ag brú in aghaidh a chéile go seasta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bhí a lán daoine eile sáinnithe i smionagar na bhfoirgneamh a leacaíodh de bharr na gcreathanna.  Bhí cuid mhór foirgneamh scriosta agus daoine fágtha gan dídean dá réir.

Baineadh croitheadh mór freisin as an réigiún máguaird, Caracas san áireamh, ceantar cathrach a bhfuil breis agus cúig mhilliún duine ina gcónaí ann.

Is cosúil nach ndearna na creathanna aon damáiste suntasach do bhonneagar ola Veiniséala, bunchloch eacnamaíochta na tíre.

== Cúnamh ==
D'iarr uachtarán eatramhach Veiniséala [[Delcy Rodríguez]] cabhair ar rialtais agus ar eagraíochtaí idirnáisiúnta féachaint le teacht ar na daoine sin, le fóirithint ar dhaoine i ngátar agus le bonneagar an réigiúin a atógáil.  Dúirt Uachtarán na Stát Aontaithe Donald Trump go mbeadh sé féin sásta an oiread cúnaimh agus ba ghá a thabhairt do mhuintir Veiniséala.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tháinig foirne tarrthála ó na Stáit Aontaithe, Meicsiceó, An Chátar, An Spáinn chomh maith leis Na Náisiúin Aontaithe chuig Veiniséala agus iad ar a ndícheall ag iarraidh teacht ar dhaoine sa smionagar, bíodh siad beo nó marbh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=600 duine maraithe i Veiniséala ag na creathanna talún|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0626/1580451-200-duine-maraithe-i-veiniseala-ag-na-creathanna-talun/|date=2026-06-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Crith talún]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair Veiniséala]]
[[Catagóir:Creathanna talún]]</text>
      <sha1>hyuhrq9uhd2344bxmq4m3aj971f9b2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>St Sepulchre's Palace</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126928</id>
    <redirect title="Pálás Naomh Sepulchre" />
    <revision>
      <id>1332621</id>
      <parentid>1332102</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59344-66</username>
        <id>78680</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Pálás Naomh Sepulchre]]</comment>
      <origin>1332621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="epdpw119ul713oro5rkuphnkkbxsp80" xml:space="preserve">#REDIRECT[[Pálás Naomh Sepulchre]]</text>
      <sha1>epdpw119ul713oro5rkuphnkkbxsp80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Annie Courtney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127199</id>
    <revision>
      <id>1332537</id>
      <parentid>1322096</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge: fuair bás (básaíodh = cuireadh chun báis) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1808" sha1="9ekmv1iram7hmxcbvbei649ihtcrdrj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba pholaiteoir Éireannach í '''Annie Courtney''', a fuair bás ar an [[23 Iúil]] [[2026]].  Ba [[Comhalta den Tionól Reachtach (Tuaisceart Éireann)|Chomhalta den Tionól Reachtach]] í don [[An Feabhal (Toghcheantar Tionóil)|Fheabhal]], ó 2000 go [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2003|2003]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&amp;aff=643&amp;per=109&amp;sel=1&amp;ind=2&amp;prv=1|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Gairm==
Ba bhanaltra í Courtney i n[[Doire]]. Chuaigh sí i n[[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|PSDLO]] agus toghadh ar [[Comhairle Cathrach Dhoire|Chomhairle Cathrach Dhoire]] sa bhliain 1985. Bhí sí ina Méara Dhoire sa bhliain 1993. D'éirigh sí as altranas sa bhliain 1997.

I mí na Nollag 2000, rinneadh Courtney ina [[Comhalta den Tionól Reachtach (Tuaisceart Éireann)|Comhalta den Tionól Reachtach]], trí chomhthoghadh, nuair a d'éirigh [[John Hume]] as an [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól]]. Bhí fonn uirthi seasamh sa [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2003|toghchán ina dhiaidh sin]] ach níor roghnaíodh í. Mar sin, d'éirigh Courtney as an pháirtí agus d'éirigh sí [[Neamhspleáchas (polaitíocht)|neamhspleách]]. Sheas sí sa Toghchán 2003 ach ní bhfuair sí ach 802 vóta, mar sin, níor toghadh í.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-ni}}


{{DEFAULTSORT:Courtney, Annie}}
[[Catagóir:Comhaltaí den Chéad Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (1998-2003)]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhoire]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]]
[[Catagóir:Banaltraí]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>9ekmv1iram7hmxcbvbei649ihtcrdrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Falscaithe sa bhFrainc, 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127202</id>
    <revision>
      <id>1332550</id>
      <parentid>1322291</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Litriú; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12166" sha1="aq9r2100lo6jqy3287w0md62coegen3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Tharla '''falscaithe''' ar fud na Fraince i mí Iúil 2026, tar éis tréimhse fhada teasa agus triomaigh.&lt;ref name=&quot;mappr&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mappr.co/europe-wildfires-map/|teideal=Wildfires Across Europe in 2026: Mapping the Fires, the Deaths, and the Record Heat|údar=Mappr|dáta=2026-07-29|language=en|work=Mappr|dátarochtana=2026-07-31}}&lt;/ref&gt; Bhí an chéad cheann de na mórdhóiteáin i bhforaois [[Fontainebleau]], ó dheas de Pháras, ag tús na míosa.&lt;ref name=&quot;euronews&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/14/fontainebleau-fire-still-burning-as-850-firefighters-tackle-blaze|teideal=Fontainebleau fire still burning as 850 firefighters tackle blaze|údar=Euronews|dáta=2026-07-14|language=en|work=Euronews|dátarochtana=2026-07-31}}&lt;/ref&gt; Ón 22 Iúil ar aghaidh, tháinig an dóiteán ba mheasa ar fad chun cinn i réigiún Gironde, san iardheisceart, gar do chathair [[Bordeaux]].&lt;ref name=&quot;tuairisc1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Loscadh is lot déanta ag falscaithe sa Fhrainc agus sa Spáinn|url=https://tuairisc.ie/loscadh-is-lot-deanta-ag-falscaithe-sa-fhrainc-agus-sa-spainn/|date=2026-07-27|language=ga-IE|author=Tuairisc.ie}}&lt;/ref&gt; Dódh thart ar 42,000 heicteár sa dóiteán sin, ceann de na dóiteáin foraoise is mó sa bhFrainc riamh, agus aslonnaíodh os cionn 220,000 duine dá bharr.&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://abcnews.com/International/major-wildfire-france-stabilized-contained-interior-minister/story?id=135123975|teideal=Major wildfire in France 'stabilized' but not contained: Interior minister|údar=ABC News|dáta=2026-07-28|language=en|work=ABC News|dátarochtana=2026-07-31}}&lt;/ref&gt; 

Bhuail tonnta teasa os cionn 40C an réigiún i mí na Bealtaine agus tháinig an brothall ar ais i mí an Mheithimh agus mí Iúil.  Faoin 29 Iúil, bhí os cionn 115,000 heicteár dóite ar fud na tíre i rith na bliana go léir — curiarracht náisiúnta.&lt;ref name=&quot;mappr&quot; /&gt;   Ghabh na mílte lucht dóiteáin agus na scórtha soithíoch speisialta aeir i ndréim leis na lasracha agus leis an deatach nimhiúil.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Loscadh gan staonadh sa bhFrainc agus brothall nua geallta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0727/1585269-loscadh-gan-staonadh-sa-bhfrainc-agus-brothall-nua-geallta/|date=2026-07-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;I mBéarla, ''2026 France wildfires''&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Smoke from Record-Breaking Wildfires in Spain and France (SVS5666 - SmokeIntensity EuropeanWildfires 5760x3240).png|clé|mion|220px|Deatach ar fud na hEorpa]]
[[Íomhá:Smoke from Record-Breaking Wildfires in France (SVS5666 - HLS Bordeaux 072626 3600x2700).png|clé|mion|220px|Ceantar Bordeaux,  26 Iúil]]
[[Íomhá:Remplissage d'un hélicoptère bombardier d'eau, feu de forêt, Nantua et Les Neyrolles, 8 juillet 2026 en fin de journée.webm|clé|mion|220px|héileacaptar'','' Lac de Seylans, 8 Iúil 2026]]
[[Íomhá:Intervention d'un hélicoptère bombardier d'eau, feu de forêt, Nantua et Les Neyrolles, 8 juillet 2026 en fin de journée.webm|clé|mion|220px|an héileacaptar céanna, tamall níos déanaí, Nantua &amp; Les Neyrolles, 8 Iúil 2026]]
[[Íomhá:2026-07-15 11-38-59 - Fontainebleau - Incendie.jpg|clé|mion|220px|Fontainebleau, 15 Iúil]]
[[Íomhá:Camping Le Brasilia incendie 2.jpg|clé|mion|220px|Scrios, Camping Le Brasilia ]]

== Cúlra ==
Tharla tubaistí eile sa  [[Gascogne]] cheana :  in 1949, maraíodh 89 i lá amháin (20 Lúnasa 1949), agus cailleadh 130,000 heicteár.

Bhí dóiteáin mhóra i réigiún Gironde cheana i mí Iúil 2022, in La Teste-de-Buch agus i Landiras, a dhóigh thart ar 20,800 heicteár le chéile agus a chuir 36,750 duine as a dtithe, ach gan duine ar bith a bheith básaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/fr/france/20220725-incendies-en-gironde-la-situation-s-am%C3%A9liore-m%C3%AAme-si-le-feu-de-landiras-n-est-pas-fix%C3%A9|teideal=Incendies en Gironde : les feux de la Teste-de-Buch et Landiras fixés, mais pas éteints|údar=France 24|dáta=2022-07-25|language=fr|work=France 24|dátarochtana=2026-07-31}}&lt;/ref&gt; D'fhág sin gur mó go mór an dóiteán i nGironde in 2026 ná an dá cheann sin le chéile.

Bhí an Fhrainc, agus an Eoraip i gcoitinne, faoi bhrú ollmhór teasa i rith shamhradh na bliana 2026. Ar an 23 Meitheamh, thaifead an tAontas Eorpach an lá ba theo riamh ó cuireadh tús le taifeadadh na teochta i 1947. Idir an 17 Meitheamh agus an 2 Iúil, tuairiscíodh 5,764 bás sa bhreis ar an ngnáthfhigiúr, rud a cuireadh i leith na dtonnta teasa.&lt;ref name=&quot;mappr&quot; /&gt; Ba í seo an tríú tonn teasa a bhuail an Fhrainc ó mhí na Bealtaine, agus dúirt na Náisiúin Aontaithe go raibh baint ag an triomach agus an teas neamhghnách leis na falscaithe a bhris amach ar Leithinis na hIbéire agus i ndeisceart na Fraince go háirithe.&lt;ref name=&quot;tuairisc1&quot; /&gt; 

De réir an Aire Intíre, is de dhéantús an duine, trí thimpiste nó d'aon turas, a bhíonn naoi gcinn as gach deich ndóiteán foraoise sa bhFrainc.&lt;ref name=&quot;abc&quot; /&gt;    Ach sin ráite, chuir an chorraíl aeráide in 2026 go mór leis an tubaiste a deir lucht eolaíochta, agus an t-[[Athrú aeráide|athrú ar an aeráid]] de bharr ghníomhartha an duine ag cur le méid agus le minicíocht na dtinte, rud a d'fhág na foraoisí chomh tirim le sponc.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Imeachtaí ==

=== Dóiteán fhoraois Fontainebleau ===
Ar an 12 Iúil, bhris tine amach i bhforaois cháiliúil Fontainebleau, thart ar 60 ciliméadar ó dheas de Pháras. Bhris an dara tine amach an lá dár gcionn, gar do bhaile Fontainebleau féin. Idir an dá dhóiteán, dódh breis agus 2,000 heicteár d'fhoraois agus de thalamh feirme.&lt;ref name=&quot;france24fb&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/france/20260714-more-than-1-900-hectares-fontainebleau-forest-near-paris-destroyed-by-wildfires|teideal=Fontainebleau forest fire near Paris 'contained' but not extinguished|údar=France 24|dáta=2026-07-14|language=en|work=France 24|dátarochtana=2026-07-31}}&lt;/ref&gt; Aslonnaíodh thart ar 1,000 duine, ina measc lucht campála ar imeall na foraoise agus muintir 15 teach i sráidbhaile Le Vaudoué. Dúnadh an mótarbhealach A6, an bealach is tábhachtaí go dtí an deisceart, agus cuireadh isteach ar sheirbhísí traenach.&lt;ref name=&quot;euronews&quot; /&gt; 

Chuir na húdaráis 850 oibrí dóiteáin, thart ar 200 feithicil, agus roinnt eitleán agus héileacaptar a chaitheann uisce i mbun oibre; b'shin an chéad uair riamh gur baineadh úsáid as eitleáin den sórt sin i réigiún Pháras, agus uisce á tharraingt acu díreach as an abhainn tSéin.&lt;ref name=&quot;france24fb&quot; /&gt; Faoin 14 Iúil, bhí an dá dhóiteán faoi smacht, cé gur choinnigh na húdaráis oibrithe dóiteáin ar an láthair go ceann roinnt seachtainí ina dhiaidh sin. D'admhaigh fear óg amháin, ar oibrí dóiteáin deonach é féin, gur chuir sé craobhóga trí thine d'aon turas; d'admhaigh fear óg eile gur chaith sé toitín &quot;gan aire&quot;, dar leis, agus gurbh in ba chúis leis an dara tine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.climbing.com/news/arson-arrest-fontainebleau-fire/|teideal=Fontainebleau Fires Have Destroyed More Than 5,000 Acres|údar=Climbing Magazine|dáta=2026-07-15|language=en|work=Climbing|dátarochtana=2026-07-31}}&lt;/ref&gt;

=== Na dóiteáin i nGironde agus i Landes ===


in iardheisceart na Fraince, in aice le réigiún fíona Bordeaux (agus i gceartlár na Spáinne, ar chiumhais na príomhcathrach Madrid).

I gcroílár shéasúr na turasóireachta theith breis is 325,000 daoine ón réabadh a bhí  déanta ag loscadh sléibhe agus foraoise i réigiúin nach bhfaca braon báistí le dhá mhí. Chuaigh na hionaid tearmainn sa bhFrainc agus sa Spáinn thar maoil nuair a theith na daoine áitiúla agus na turasóirí araon ón oll-loscadh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ar an 22 Iúil, thosaigh dóiteán mór gar do Saumos, siar ó chathair Bordeaux. Scaip sé go gasta: bhí thart ar 20,000 heicteár dóite faoin 25 Iúil, agus shroich sé thart ar 42,000 heicteár faoin 26–27 Iúil.&lt;ref name=&quot;abc&quot; /&gt; Ba iad Lège-Cap-Ferret, Le Porge, Saumos agus Lacanau, in aice le Cuan Arcachon, na ceantair ba mheasa a bhí buailte.&lt;ref name=&quot;timeout&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.timeout.com/news/france-wildfires-is-it-safe-to-travel-to-bordeaux-072726|teideal=France Wildfires 2026: Is It Safe To Travel To Bordeaux?|údar=Timeout|dáta=2026-07-27|language=en|work=Timeout|dátarochtana=2026-07-31}}&lt;/ref&gt; Thug an tAire Intíre, Laurent Nuñez, le fios go raibh an tine ar cheann de na cinn ba fhíochmhaire dá bhfaca sé riamh: bhí na falscaithe chomh dona in áiteanna go raibh na tinte ag cothú mionchórais aimsire dá gcuid féin. Bhí 'piora-cumalainimbeas'&lt;ref&gt;i mBéarla, ''pyrocumulonimbus''&lt;/ref&gt; cruthaithe ag na tinte sa bhFrainc - néal ollmhór spreagthaí ag an lasadh a bhí ag cothú a cuaifeach féin chomh maith le tintreach a bhí ag cruthú tinte nua (cé gur mhinice é i Meiriceá Thuaidh agus san Astráil).&lt;ref name=&quot;abc&quot; /&gt;.  Níor fhacthas luas chomh tréan faoin lasadh riamh sna coillte ach an oiread.  

Tháinig na lasracha i bhfoisceacht 15 ciliméadar de chathair Bordeaux féin, áit a bhfuil thart ar 850,000 duine ina gcónaí. Cé nár bagraíodh an chathair féin go díreach, bhí sí clúdaithe le deatach, agus chuaigh na mílte a aslonnaíodh chun cónaithe in Ionad Taispeántas na cathrach.&lt;ref name=&quot;tuairisc1&quot; /&gt; Ordaíodh do bhreis is 40,000 duine leithinis Cap Ferret a fhágáil go hiomlán. In iomlán, aslonnaíodh os cionn 220,000 duine i réigiún Gironde, agus tuairim is 36,000 eile i réigiún Landes in aice láimhe, áit ar dódh breis is 3,500 heicteár i ndóiteán ar leith i mBiscarrosse.&lt;ref name=&quot;timeout&quot; /&gt; Scriosadh 240 teach i réigiún Gironde, 170 díobh i mbaile Le Porge amháin.&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.atlas-mag.net/en/articles/frances-gironde-engulfed-wildfires|teideal=France's Gironde engulfed by wildfires|údar=Atlas Magazine|dáta=2026-07-27|language=en|work=Atlas Mag|dátarochtana=2026-07-31}}&lt;/ref&gt;

Faoin 29 Iúil, bhí an dóiteán i nGironde faoi smacht, agus bhí na mílte a aslonnaíodh ag filleadh ar a dtithe.&lt;ref name=&quot;mappr&quot; /&gt;

=== Freagra na n-údarás ===
Ar an 27 Iúil, thionóil Uachtarán na Fraince, Emmanuel Macron, cruinniú éigeandála rialtais faoin ngéarchéim.&lt;ref name=&quot;tuairisc1&quot; /&gt; An lá roimhe sin, d'iarr an Fhrainc cabhair ó Shásra Cosanta Sibhialta an Aontais Eorpaigh: gealladh dhá eitleán uisce Canadair ón gCróit, dhá eitleán Air Tractor ón bPortaingéil, agus dhá héileacaptar throma Black Hawk ón tSeicia agus ón tSlóvaic.&lt;ref name=&quot;mappr&quot; /&gt; D'fhógair an tAire Eacnamaíochta, tar éis dó dul i gcomhairle le heagraíocht na gcuideachtaí árachais France Assureurs, go gclúdódh na cuideachtaí árachais costas lóistín sealadach na ndaoine a aslonnaíodh.&lt;ref name=&quot;atlas&quot; /&gt; Choinnigh na húdaráis i réigiún Gironde turasóirí amach as an gceantar, agus cuireadh cosc ar champaí do leanaí agus do dhaoine faoi mhíchumas sa cheantar sin go ceann tamaill.&lt;ref name=&quot;tuairisc1&quot; /&gt;

=== Comhthéacs na hEorpa ===
Bhí an Spáinn buailte go dona freisin i rith an tsamhraidh chéanna. Ba é an dóiteán in aice le hÁvila, siar ó Mhaidrid, ceann de na dóiteáin ba mhó riamh i stair na Spáinne, tar éis dó thart ar 50,000 heicteár a dhó.&lt;ref name=&quot;mappr&quot; /&gt; Chuaigh dóiteáin eile gar do Mhaidrid le chéile ina n-aon tine amháin a shroich thart ar 80,000 heicteár, an dóiteán ba mheasa i stair an réigiúin sin.&lt;ref name=&quot;mappr&quot; /&gt; Faoin 22 Iúil, bhí breis agus 320,000 heicteár dóite ar fud an Aontais Eorpaigh, níos mó ná dhá oiread an meánmhéid deich mbliana is fiche, cé go raibh sé sin i bhfad faoi bhun fhigiúirí uafásacha na bliana 2025, nuair a dódh os cionn milliún heicteár.&lt;ref name=&quot;mappr&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Athrú aeráide]]
* [[An Fhrainc]]
* [[Bordeaux]]
* [[Falscaithe san Astráil]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Falscaithe]]
[[Catagóir:Aimsir na bliana 2026]]
[[Catagóir:Bordeaux]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]</text>
      <sha1>aq9r2100lo6jqy3287w0md62coegen3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aimsir na bliana 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127298</id>
    <revision>
      <id>1332580</id>
      <parentid>1322752</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Abairt bhriste (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="rxtu0p7dy72fio9yfe5d1aj3upa3bb7" xml:space="preserve">

Bhí teochtaí curiarrachta nua ann ar fud an domhain, aon uair amháin eile, le linn 2025.

== Éire ==
Bhí mí Iúil 2026 ar cheann de na míonna ba theo, ba thirime agus ba ghrianmhaire a taifeadadh riamh in Éirinn. Ba é an t-ardbhrú san atmaisféar an ghné ba shuntasaí den aimsir an mhí sin, agus bhí teocht ard ar fud na tíre mar thoradh air. Mar gheall ar an ardbhrú san atmaisféar, níor tháinig frontaí aimsire ón Atlantach chomh fada le hÉirinn go dtí earr na míosa.  
Dar le Met Éireann bhí mí Iúil 2026 ar an dara mí Iúil ba theo ón mbliain 1900 agus ar an tríú mí ba theo a taifeadadh riamh, agus an mí Iúil ba thirime a taifeadadh riamh (níor thit ach 16 milliméadar báistí i gcaitheamh na míosa).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An mhí seo caite ar cheann de na míonna ba theo in Éirinn riamh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0805/1586538-an-mhi-seo-caite-ar-cheann-de-na-mionna-ba-theo-in-eirinn-riamh/|date=2026-08-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/met-eireann-mi-iuil-seo-an-triu-mi-ba-theo-o-1900/|teideal=MET ÉIREANN: Mí Iúil seo an tríú mí ba theo ó 1900|dáta=2026-08-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-06}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Aimsir na bliana 2026]]</text>
      <sha1>rxtu0p7dy72fio9yfe5d1aj3upa3bb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strictly Come Dancing (sraith 24)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127671</id>
    <revision>
      <id>1332605</id>
      <parentid>1332271</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T20:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown artist</username>
        <id>32980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cairt Scórála */</comment>
      <origin>1332605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="1s7uforvz5vnvgsvhv1a0akfe47ep41" xml:space="preserve">{{Bosca comórtas ceoil
|ainm_cláir          = [[Strictly Come Dancing]] 
|sraith              = 24
|tír                 = [[An Ríocht Aontaithe]]
|céad_chraoladh      = 19 Meán Fómhair 2026
|craoladh_deireanach = 19 Nollaig 2026
|breithiúna          = [[Craig Revel Horwood]]&lt;br&gt;[[Motsi Mabuse]]&lt;br&gt;[[Shirley Ballas]]&lt;br&gt;[[Anton Du Beke]]
|óstaigh             = [[Emma Willis]]&lt;br&gt;[[Josh Widdecombe]]&lt;br&gt;[[Johannes Radebe]]
|craoltóir           = [[BBC One]]
|buaiteoir           = 
|as                  = 
|amhrán              = 
|seánra              = 
|seo_caite           = Strictly Come Dancing (sraith 23)
|seo_chugainn        = 
|bliain              = 2026
}}
Is comórtas damhsa teilifíse é '''''[[Strictly Come Dancing]]''''', a thosaigh sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] sa bhliain 2004. Tá sé ar [[BBC One]]. Cuireadh tús leis an bhfichiú sraith ar 19 Meán Fómhair 2026, agus chríochnóidh sí i mí na 19 Nollag 2026.

Is iad [[Shirley Ballas]], [[Craig Revel Horwood]], [[Motsi Mabuse]] agus [[Anton du Beke]] na breithimh don sraith seo.

==Cúplaí==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto; text-align:center; font-size:95%;&quot;
|-
! Duine cáiliúil
! Gairmí
! Toradh
|-
|[[Chris Appleton]]
|[[Amy Dowden]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 1&lt;br&gt;{{small|4 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Melanie Walters]]
|[[Aljaž Škorjanec]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 2&lt;br&gt;{{small|11 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Sarah Storey]]
|[[Julian Caillon]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 3&lt;br&gt;{{small|18 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Shaun Wright-Phillips]]
|[[Alexis Warr]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 4&lt;br&gt;{{small|25 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Lawrence Robb]]
|[[Jowita Przystał]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 5&lt;br&gt;{{small|1 Samhain 2026}}
|-
|[[Bethany Antonia]]
|[[Nancy Xu]]
|style=&quot;background:#f4c7b8;&quot;|Seachtain 6&lt;br&gt;{{small|8 Samhain 2026}}
|-
|[[Cach Mercer]]
|[[Maddie Ingoldsby]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Dani Dyer]]
|[[Nikita Kuzmin]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Delta Goodrem]]
|[[Kai Widdrington]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Graeme Hall]]
|[[Lauren Oakley]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Jamie Winstone]]
|[[Carlos Gu]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[John Nellis]]
|[[Katya Jones]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Lacey Turner]]
|[[Vito Coppola]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Tabby Stoecker]]
|[[Mark Karmalita]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|-
|[[Will Best]]
|[[Dianne Buswell]]
|style=&quot;background:lightblue&quot;|Rannpháirteach
|}

== Cairt Scórála ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto; text-align: center&quot;
|-
!Cúpla
!Áit
!1
!2
!1+2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Cach &amp; Maddie
|
|20
|29
|49
|31
|{{green|'''34'''}}
|bgcolor=lightgreen|24
|33
|bgcolor=lightblue|{{red|''26''}}
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Dani &amp; Nikita
|
|22
|23
|45
|27
|25
|bgcolor=lightgreen|31
|32
|{{green|'''36'''}}
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Delta &amp; Kai
|
|29
|30
|{{green|'''59'''}}
|{{green|'''33'''}}
|—
|34
|33
|31
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Graeme &amp; Lauren
|
|24
|{{green|'''31'''}}
|55
|bgcolor=lightgreen|25
|28
|31
|{{red|''25''}}
|28
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Jamie &amp; Carlos
|
|21
|21
|bgcolor=lightblue|42
|28
|{{green|'''34'''}}
|bgcolor=lightblue|25
|bgcolor=lightblue|27
|—
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;John &amp; Katya
|
|{{green|'''31'''}}
|23
|54
|20
|29
|32
|35
|bgcolor=lightgreen|{{red|''26''}}
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Lacey &amp; Vito
|
|27
|28
|55
|26
|bgcolor=lightgreen|29
|28
|{{green|'''36'''}}
|30
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Tabby &amp; Mark
|
|22
|28
|50
|31
|bgcolor=lightgreen|29
|{{green|'''37'''}}
|{{red|''25''}}
|33
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Will &amp; Dianne
|
|18
|19
|bgcolor=lightgreen|37
|25
|31
|31
|32
|bgcolor=lightgreen|29
|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Bethany &amp; Nancy
|10
|26
|27
|53
|bgcolor=lightgreen|27
|bgcolor=lightblue|27
|25
|bgcolor=lightblue|30
|bgcolor=orange|30
|bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Lawrence &amp; Jowita
|11
|20
|19
|bgcolor=lightgreen|39
|20
|30
|19
|bgcolor=orange|26
|colspan=2 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Shaun &amp; Alexis
|12
|{{red|''15''}}
|25
|40
|bgcolor=lightblue|{{red|''15''}}
|28
|bgcolor=orange|{{red|''17''}}
|colspan=3 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Sarah &amp; Julian
|13
|{{red|''15''}}
|24
|39
|20
|bgcolor=orange|{{red|''21''}}
|colspan=4 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Melanie &amp; Aljaž
|14
|{{red|''15''}}
|{{red|''15''}}
|{{red|''30''}}
|bgcolor=orange|17
|colspan=5 bgcolor=darkgrey|
|-
|&lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Chris &amp; Amy
|15
|16
|17
|bgcolor=orange|33
|colspan=6 bgcolor=darkgrey|
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Strictly Come Dancing}}

[[Catagóir:Strictly Come Dancing]]
[[Catagóir:2026 séasúir teilifíse]]</text>
      <sha1>1s7uforvz5vnvgsvhv1a0akfe47ep41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coimhlint idir na Houthi agus an Araib Shádach 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128424</id>
    <revision>
      <id>1332560</id>
      <parentid>1328052</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge; dróin ón Iaráic, ní Houthi (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2061" sha1="43gt8kyyf6mmthnjhqlsek3axmvc0e9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ar an 11 Meán Fómhair 2026 ghabh na [[Houthi]], comhghuaillí eile de chuid na hIaráine, calafort gar don [[Caolas Bab-el-Mandab]] agus oileán i lár an Chaolais, agus fuair smacht ar an gCaolas. Mar gheall ar na heachtraí sin bhí easpórtálacha ola ón Araib Shádach go léir i mbaol.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nios-mo-eiginnteachta-ar-leithinis-na-haraibe-na-riamh/|teideal=Níos mó éiginnteachta ar Leithinis na hAraibe ná riamh|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=15 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== Cúlra ==
Tá na Hútaithe lonnaithe, go háirithe, i dtuaisceart agus in iarthar [[Éimin]] (ar chósta na [[An Mhuir Rua|Mara Rua]]). 

Thosaigh [[Géarchéim na Mara Rua]] ar 19 Deireadh Fómhair 2023 nuair a chaith na Hútaithe,&lt;ref&gt;i mBearla, na [[Houthi]]&lt;/ref&gt; [[Diúracán treoraithe|diúracáin]] in aghaidh [[Iosrael]].  I mí na Samhna 2023 chuir na Hútaithe tús le feachtas ag ionsaí longa tráchtála sa [[An Mhuir Rua|Mhuir Rua]].
[[Íomhá:East-West crude oil pipeline.svg|mion|2026:  buaileadh an &quot;East West&quot;, píblíne ola a úsáideann an Araib Shádach ]]

== Imeachtaí ==
Ar an 10 Meán Fómhair 2026  bhuail dróin a seoladh ón Iaráic píblíne ola a úsáideann an Araib Shádach mar an príomhbhealach chun ola a easpórtáil, agus bhí uirthi í a dhúnadh. Bhí na mílístí Síteacha san Iaráic, comhghuaillithe de chuid na hIaráine, taobh thiar den ionsaí sin.

Bhí a spriocanna féin ag na Houthi chun an lámh in uachtar a fháil sa chogadh cathartha atá ar siúl san Éimin idir 2014-2022. Ach bhí lámh na nIaránach sna hionsaithe chomh maith.
{{Príomhalt|Cogadh Cathartha Éimin (2014-2022)}}

== Féach freisin ==

* [[Géarchéim na Mara Rua]]
* [[Cogadh na hIaráine 2026]]
* [[Cogadh Cathartha Éimin (2014-2022)]]
* [[Comhaontú Mheice um Chomhchosaint]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:An Araib Shádach]]
[[Catagóir:Cogadh na hIaráine 2026]]
[[Catagóir:Éimin]]
[[Catagóir:2026]]</text>
      <sha1>43gt8kyyf6mmthnjhqlsek3axmvc0e9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olltoghchán na Spáinne 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128522</id>
    <revision>
      <id>1332609</id>
      <parentid>1329278</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin Ghaeilge agus fíricí (sa Pharlaimint, ag an bPríomh-Aire, leanúint, i bhfad amach ar an eite dheas, an lámh in uachtar a fháil ar…), Sánchez, 220px, catagóir 2026 in áit 2023 (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="p4vslk95gaozh8e8y1064yusohc9176" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Toghchán}}

Ar an 5 Deireadh Fómhair 2026, d'fhógair Príomh-Aire na Spáinne, [[Pedro Sánchez]], go mbeadh '''olltoghchán''' roimh am ann ar an 29 Samhain 2026.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Rialtas na Spáinne tite tar éis agóidí tithíochta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1005/1594065-rialtas-na-spainne-tite-tar-eis-agoidi-tithiochta/|date=2026-10-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:2018-06-14, Pedro Sánchez recibe al primer ministro de Irlanda, Leo Varadkar 1.jpg|clé|mion|220px|Pedro Sánchez agus [[Leo Varadkar]], 2018]]

== Cúlra ==
Dé hAoine, an 2 Deireadh Fómhair 2026, theip sa Pharlaimint ar bheartais nua an Rialtais le tithíocht a chur ar fáil, agus ba léir ansin go mbeadh sé an-deacair ar an Rialtas leanúint ar aghaidh go dtí an t-olltoghchán a bhí le bheith ann sa bhliain 2027. Sna deich mbliana roimhe sin, tháinig dúbailt ar an gcíos ar an meán sa Spáinn, agus tháinig ardú 90% ar phraghsanna tithe.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dé Sathairn, an 3 Deireadh Fómhair, chuaigh na scórtha míle i mbun agóide sa phríomhchathair, [[Maidrid]], agus i mbailte móra eile ar fud na tíre.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bhí súil ag an bPríomh-Aire Sóisialach tacaíocht an Rialtais a threisiú leis an olltoghchán. Dúirt Sánchez in aitheasc teilifíse: &quot;Caithfimid tacaíocht na ndaoine a athnuachan, agus caithfimid móramh forásach i bhfad níos mó a bhaint amach sa Pharlaimint, móramh a bheidh in ann an lámh in uachtar a fháil ar an dream a bhfuil leasanna dílsithe acu, ionas go mbeimid in ann leanúint leis an bhforbairt shóisialta sa tír.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

De réir na bpobalbhreitheanna, bhí an Rialtas i dtrioblóid: bhí thart ar 26% ag an bPáirtí Sóisialach ([[PSOE]]), agus thart ar 34% ag na caomhaigh i bPáirtí an Phobail ([[Partido Popular]], PP). Bhíothas ag tuar gur comhrialtas idir an PP agus an páirtí [[Vox]] (thart ar 18% sna pobalbhreitheanna) a bhí i ndán don Spáinn. D'fhágfadh an toradh sin páirtí atá i bhfad amach ar an [[Eite dheis|eite dheas]] i gcumhacht sa rialtas náisiúnta, don chéad uair ó athbhunaíodh an daonlathas sa Spáinn tar éis do [[Francisco Franco|Franco]] bás a fháil in 1975.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Measadh ag an am, áfach, go neartódh na Sóisialaigh, ó tharla gur chuir an freasúra ar an eite dheas a gcuid iarrachtaí dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta de dhroim seoil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Olltoghchán na Spáinne, 2023]]
* [[Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023]]
* [[Vox]]
* [[An Spáinn]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Olltoghcháin]]
[[Catagóir:Polaitíocht na Spáinne]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Toghcháin 2026]]
[[Catagóir:Toghcháin na Spáinne]]
[[Catagóir:2026 sa Spáinn]]</text>
      <sha1>p4vslk95gaozh8e8y1064yusohc9176</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olltoghchán na Brasaíle, 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128530</id>
    <revision>
      <id>1332530</id>
      <parentid>1330937</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúchán: an dara babhta, 25 Deireadh Fómhair 2026; aimsir chaite; toradh an dara babhta (25 D.F., Lula 51.79%); íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5339" sha1="jmgbuar2yol3z6159guya6adsct5o81" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Toghchán}}
Reáchtáladh '''Olltoghchán na Brasaíle, 2026''', an dara babhta, ar an 25 Deireadh Fómhair 2026.  Bhí an t-uachtarán reatha [[Luiz Inácio Lula da Silva|Luiz Inácio da Silva]] (Lula, mar is fearr aithne air) ó Pháirtí na nOibrithe (PT) á fhéachaint le Flávio Bolsonaro de chuid an Pháirtí Liobrálaigh (PL), páirtí atá i bhfad amach ar an eite dheis. Bhuaigh Lula an dara babhta, le 51.79% de na vótaí bailí in aghaidh 48.21% do Flávio Bolsonaro.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Brazilian general election|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Brazilian_general_election|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Lula 2026 logo.svg|clé|mion|220px]]
[[Íomhá:29.08.2026 - Ato Nacional Mulheres com Lula (55495855105).jpg|clé|mion|220px]]
[[Íomhá:06.06.2026 - Presidente Lula com camisa da Seleção Brasileir - 55319796941.jpg|clé|mion|422x422px]]
[[Íomhá:Flávio Bolsonaro 2026 logo (10).svg|mion|220px|Lógó]]
[[Íomhá:Flávio Bolsonaro 04 2026.jpg|mion|287x287px]]
[[Íomhá:Entrevista com Flávio Bolsonaro - CEO Conference 2026.webm|mion|220px]]

== Feachtas ==
D’ainneoin gurbh é iarrthóir na heite clé agus uachtarán reatha na Brasaíle, Lula, a bhí chun cinn sna pobalbhreitheanna, ba ag iarrthóir na heite fíordheise, Flávio Bolsonaro, a bhí an lá i gcéad bhabhta an toghcháin uachtaránachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bolsonaro-og-chun-cinn-i-gcead-bhabhta-thoghchan-uachtaranachta-na-brasaile/|teideal=‘Bolsonaro Óg’ chun cinn i gcéad bhabhta thoghchán uachtaránachta na Brasaíle|údar=Alex Hijmans|dáta=5 Deireadh Fómhair  2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-06}}&lt;/ref&gt; Tá an ‘Lulismo’ agus an ‘Bolsonarismo’ in adharca a chéile sa Bhrasaíl.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lulismo-agus-an-bolsonarismo-in-adharca-a-cheile-aris-eile-sa-bhrasail/|teideal=An ‘Lulismo’ agus an ‘Bolsonarismo’ in adharca a chéile arís eile sa Bhrasaíl|údar=Alex Hijmans|dáta=30 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-06}}&lt;/ref&gt;

Tá os cionn 158 milliún vótóirí sa Bhrasaíl ach sa chéad bhabhta, ní raibh ach difear 2.2 milliún vóta idir Flávio Bolsonaro agus Lula.   Bhí rud beag le cois 47 faoin gcéad de na vótaí ag Bolsonaro sa chéad bhabhta vótála agus bhí rud beag le cois 45 faoin gcéad ag Lula. Toisc nach raibh móramh 50 faoin gcéad +1 ag ceachtar iarrthóir, bhí gá leis an vóta réitigh ar an 25 Deireadh Fómhair.  Cé go bhfuil dualgas ar chuile Bhrasaíleach idir 18 agus 70 bliain d’aois vóta a chaitheamh sna toghcháin, níor bhac duine as gach ceathrar é sin a dhéanamh sa chéad bhabhta vótála. Ar an mórgóir, bíonn níos mó faobhair faoi vótóirí na heite deise vóta a chaitheamh.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-bhrasail-deja-vu-agus-duine-de-mhuintir-bolsonaro-chun-cinn-sa-ras-don-uachtaranacht/|teideal=An Bhrasaíl: ‘Déjà vu’ agus duine de mhuintir Bolsonaro chun cinn sa rás don uachtaránacht|údar=Alex Hijmans|dáta=21 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-21}}&lt;/ref&gt;

Dath dearg (Lula) ar an leath ó thuaidh den tír den chuid is mó agus dath gorm (Flávio Bolsonaro) ar an leath eile, ó dheas. Bíonn dath níos gile ar chraiceann na mBrasaíleach ó dheas, agus is fearr caighdeán an tsaoil sna bólaí sin go minic.

Bhí Lula i gceannas ar an mBrasaíl cheana idir 2003 agus 2011 agus arís ó 2023 i leith agus i súile go leor Brasaíleach, is ionann é agus an tseanpholaitíocht.

Bhí Flávio Bolsonaro agus Lula gob ar ghob roimh an dara babhta, de réir na bpobalbhreitheanna (51.1% á thuar do Bolsonaro agus 48.9 faoin gcéad do Lula sa cheann is deireanaí, ag AtlasIntel/Bloomberg.)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Beartais ===
Féirín d’aicme oibre na Brasaíle a chuir rialtas Lula i bhfeidhm díreach in am don dara babhta vótála ná deireadh a chur leis an tseachtain oibre 6 lá; seachtain oibre 40 uair an chloig atá i bhfeidhm feasta.  Ní raibh an dífhoraoisiú sa dufair is mó ar domhan ag leibhéal níos ísle riamh ná mar a bhí le blianta beaga anuas, le linn an tríú tréimhse ag Lula ina uachtarán.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Chuir Lula i leith mhuintir Bolsonaro lena chois gur puipéid de chuid Donald Trump iad, agus go bhfuil siad ag iarraidh an Bhrasaíl a thabhairt ar láimh do na Stáit Aontaithe.&lt;ref&gt;Ar feadh cúpla lá i mí Dheireadh Fómhair, ar éigean go bhféadfaí teacht ar [[Instagram]], ardán de chuid an chomhlachta Mheiriceánaigh [[Meta Platforms|META]], ar chuntas Lula. ‘Fabht theicniúil’ a dúirt META nuair a d’éiligh an t-údarás toghchánaíochta míniú&lt;/ref&gt;

Fearacht a athar, tá dearcadh Flávio Bolsonaro ar cheisteanna sóisialta seanfh fíorchoimeádach. Drochnuacht don timpeallacht agus do chúrsaí aeráide a bheidh ann freisin má thoghtar Bolsonaro óg.  Mhaígh Flávio Bolsonaro go mbeidh cead ag feirmeoirí ‘a rogha rud a dhéanamh ar a gcuid tailte féin’ má thoghtar é.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022]]
* [[Luiz Inácio Lula da Silva]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Polaitíocht na Brasaíle]]
[[Catagóir:Lula]]</text>
      <sha1>jmgbuar2yol3z6159guya6adsct5o81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128644</id>
    <revision>
      <id>1332575</id>
      <parentid>1330458</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Aimsir chaite; íomhánna 220px (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5605" sha1="bm7rkhbdkhzluzl9fsc6c3epd41k9a9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Ba é '''reifreann ar neamhspleáchas Alberta''' an vótáil a reáchtáladh in [[Alberta]], cúige in iarthar [[Ceanada|Cheanada]], ar an 19 Deireadh Fómhair 2026, ar cheist scaradh an chúige ó Cheanada. Ní ar an neamhspleáchas féin a vótáladh, áfach, ach ar cheart do Rialtas Alberta tús a chur leis an bpróiseas dlí a bheadh riachtanach faoi Bhunreacht Cheanada chun reifreann ceangailteach ar scaradh a reáchtáil.&lt;ref name=&quot;enwiki&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Alberta_independence_referendum|teideal=2026 Alberta independence referendum|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt; Dhiúltaigh beagnach trí cheathrú de na vótálaithe don mholadh.
[[Íomhá:'Remain' sign for 2026 Alberta independence referendum, Edmonton, Alberta, 2026-09-24 (cropped).jpg|clé|mion|220px|Comhartha ar son fanacht i gCeanada in [[Edmonton]], Meán Fómhair 2026]]

[[Íomhá:Republic of Alberta Flag 2.jpg|clé|mion|220px|Bratach Alberta]]
[[Íomhá:Alberta Separatist Poster Seba Beach (cropped).jpg|clé|mion|220px|Póstaer de chuid lucht an neamhspleáchais in Seba Beach]]

== Cúlra ==
Is fada cuid de mhuintir Alberta míshásta le cumhacht an rialtais fheidearálaigh. Maíonn lucht an neamhspleáchais go n-íocann an cúige níos mó le Ceanada ná mar a fhaigheann sé ar ais, agus go ndéanann srianta feidearálacha ar thionscal na hola agus an gháis dochar do gheilleagar an chúige.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/20/alberta-rejects-separation-referendum-whats-next-for-canadian-province|teideal=Alberta rejects separation referendum: What's next for Canadian province?|dáta=2026-10-20|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Ag deireadh na bliana 2025 bhí brú ar Phríomh-Aire Alberta, Danielle Smith, reifreann ar an scaradh a ghairm, agus ar an 11 Nollaig 2025 leasaigh a rialtas an dlí ionas go bhféadfaí a leithéid a reáchtáil. Bhailigh an grúpa scarúnaíoch Stay Free Alberta sínithe ar achainí ag éileamh reifrinn ar an neamhspleáchas, agus mhaígh sé gur shínigh 300,000 duine í. Ar an 13 Bealtaine 2026, áfach, chuir cúirt in Alberta an achainí ar ceal, de bhrí nach raibh comhairliúchán ceart ag lucht an neamhspleáchais leis na pobail dhúchais. Idir an dá linn, shínigh breis is 400,000 duine achainí eile, a d'eagraigh Thomas Lukaszuk, ar son fanacht i gCeanada.&lt;ref name=&quot;enwiki&quot; /&gt;

== Feachtas ==
Ar an 21 Bealtaine 2026, d'fhógair Smith go gcuirfí ceist an neamhspleáchais leis na naoi gceist eile a bhí socraithe cheana don vótáil i mí Dheireadh Fómhair.&lt;ref name=&quot;enwiki&quot; /&gt; Bhí sí féin in aghaidh an scartha, ach dúirt sí gur theastaigh uaithi meas a léiriú ar na daoine a shínigh an achainí.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot; /&gt; Bhain na ceisteanna eile leis an inimirce go Alberta, le rochtain ar sheirbhísí leasa shóisialaigh, le cruthúnas saoránachta a éileamh ar vótálaithe, agus le leasuithe ar Bhunreacht Cheanada.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-diultu-tugtha-ag-triur-as-gach-ceathrar-de-phobal-alberta-don-neamhspleachas-o-cheanada/|teideal=An diúltú tugtha ag triúr as gach ceathrar de phobal Alberta don neamhspleáchas ó Cheanada|dáta=2026-10-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Alberta_referendums|teideal=2026 Alberta referendums|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

== Torthaí ==
Caitheadh breis is dhá mhilliún vóta ar cheist an neamhspleáchais. De réir na dtorthaí neamhoifigiúla, vótáil 1,549,666 duine (74.9%) ar son fanacht i gCeanada, agus 519,207 duine (25.1%) ar son an reifrinn.&lt;ref name=&quot;enwiki&quot; /&gt; Bhí tromlach mór ar son fanacht i gCeanada in [[Calgary]] agus in [[Edmonton]], agus ba sna ceantair thuaithe agus i dtuaisceart an chúige ba láidre an tacaíocht don reifreann.&lt;ref name=&quot;enwiki&quot; /&gt; Bhí na torthaí oifigiúla le foilsiú ar an 29 Deireadh Fómhair 2026.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://dailyhive.com/calgary/alberta-referendum-unofficial-results|teideal=Majority of Albertans vote to stay in Canada in historic referendum|údar=Laine Mitchell|dáta=2026-10-20|language=en|work=Daily Hive|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Ba mhór an díomá an toradh do lucht an neamhspleáchais. Mhaígh a gceannairí, áfach, nach raibh deireadh leis an gcath agus go mbeadh ceist an neamhspleáchais lárnach i bpolaitíocht Alberta i gcónaí.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt; Dúirt Príomh-Aire Cheanada, [[Mark Carney]], go raibh &quot;rogha shoiléir&quot; déanta ag muintir Alberta.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt; Dúirt Smith gur vótáil muintir Alberta &quot;ar son Alberta níos láidre i gCeanada aontaithe&quot;,&lt;ref&gt;Béarla: ''&quot;Albertans have voted for a stronger Alberta in a united Canada.&quot;'' {{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/newshour/world/alberta-voters-reject-independence-from-canada-in-victory-for-carney|teideal=Alberta voters reject independence from Canada in victory for Carney|údar=Rob Gillies|dáta=2026-10-20|language=en|work=PBS News|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt; agus nach mbeadh reifreann eile ann fad a bheadh sí ina Príomh-Aire.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Alberta]]
* [[Mark Carney]]
* [[Québec]]
* [[Neamhspleáchas na hAlban]]
* [[Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine, 2017]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Alberta]]
[[Catagóir:Stair Cheanada]]
[[Catagóir:Reifrinn]]</text>
      <sha1>bm7rkhbdkhzluzl9fsc6c3epd41k9a9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olltoghchán Iosrael 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128700</id>
    <revision>
      <id>1332553</id>
      <parentid>1330874</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5524" sha1="psmc0jhnu0nfxn2l6on1rhb7gvj51pk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Reáchtáladh '''Olltoghchán Iosrael 2026''' ar an 27 Deireadh Fómhair 2026. B'é seo an chéad toghchán in Iosrael ó [[Cogadh Iosrael-Gaza|ionsaí Hamas ar an 7 Deireadh Fómhair 2023]] agus léirscrios agus [[Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza|cinedhíothú]] Iosrael i nGaza ina dhiaidh sin agus an [[Cogadh na hIaráine 2026|cogadh a d’fhear an tír sin agus na Stáit Aontaithe ar an Iaráin]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/a-vota-caite-ag-an-lion-is-mo-votoiri-le-fada-i-dtoghchan-cinniunach-iosrael/|teideal=A vóta caite ag an líon is mó vótóirí le fada i dtoghchán cinniúnach Iosrael|dáta=2026-10-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-27}}&lt;/ref&gt;

== Cúlra ==
I ndiaidh an olltoghcháin in 2022, bhuaigh [[Likud]] 32 suíochán. Chuaigh [[Benjamin Netanyahu]] i bpáirt le páirtithe ar an eite dheis chun comhrialtas a dhéanamh, agus 64 suíochán ag an mbloc sin sa Knesset. Idir 2022-2026, bhí Netanyahu i gceannas ar an rialtas is faide ar dheis ó bunaíodh Iosrael

Dar leis na pobalbhreitheanna, bhí an Príomh-Aire Netanyahu agus a bhloc gob ar ghob leis an iarcheannasaí míleata, [[Gadi Eisenkot]]&lt;ref&gt;Ba cheann foirne le hArm Iosrael, an IDF, é Eisenkot sula ndeachaigh sé leis an bpolaitíocht. Maraíodh a mhac sa gcogadh in Gaza

&lt;/ref&gt; agus a bhloc féin. Bhí caint go leor ann nach mbeadh dóthain tacaíochta ag ceachtar taobh, comhrialtas Netanyahu le ceartchreidmhigh dhochta ná an freasúra, leis an 61 suíochán a fháil a theastaíonn le rialtas a chur i dtoll a chéile.

Bhí an freasúra faoi cheannas Eisenkot ag éileamh go mbeadh ar Netanyahu íoc as an teip, mar a fheiceann siadsan é, ionsaí an 7 Deireadh Fómhair 2023 a chosc, ionsaí a d’fhág 1,200 duine marbh.

Bhí sé geallta freisin ag ceannairí an fhreasúra go mbeidís an-dian ar antoiscigh Iosraelacha a bhíonn sáite i bhforéigean in aghaidh na bPalaistíneach ar an m[[An Bruach Thiar|Bruach Thiar]] gafa agus go dtabharfaidís faoi cháil Iosrael thar lear a athbhunú. I ráiteas ó Choimisiún Idirnáisiúnta Fiosrúcháin na Náisiún Aontaithe ar Chríocha Gafa na Palaistíne roimh an olltoghcháin, dúradh go raibh údaráis Iosrael fós i mbun “gníomhartha cinedhíothaithe a raibh d’aidhm chinedhíothaithe leo na Palaistínigh in Gaza a scrios go hiomlán nó cuid díobh”.  Ach ní raibh an [[Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza|cinedhíothú]] in Gaza ina chnámh spairne le linn an fheachtais toghchánaíochta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://english.elpais.com/international/2026-10-27/with-75000-killed-gaza-is-conspicuously-absent-from-the-israeli-elections.html|teideal=With 75,000 killed, Gaza is conspicuously absent from the Israeli elections|údar=Beatriz Lecumberri|dáta=2026-10-27|language=en-us|work=EL PAÍS English|dátarochtana=2026-10-27}}&lt;/ref&gt;

Bhí 15 milliún duine ina gcónaí i gcríocha faoi riail Iosrael in 2026, agus astu sin bhí breis is 5.5 milliún Palaistíneach ar an mBruach Thiar gafa nach raibh aon vóta acu, an scéal céanna a bhí ag breis is 350,000 Palaistíneach a bhí ag cur fúthu in Oirthear Iarúsailéim gafa agus an dá mhilliún Palaistíneach in Gaza.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.btselem.org/publications/fulltext/202101_this_is_apartheid|teideal=A regime of Jewish supremacy from the Jordan River to the Mediterranean Sea: This is apartheid|údar=btselem.org|dáta=DF|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

'''Eachtra'''

Bhí amhras ann gur iarracht a bhí in Tel Aviv  ceannaire pháirtí na nDaonlathach, Yair Golan, a shá.  Tháinig “fear anaithnid a raibh seaicéad air” faoi dhéin Golan “agus gothaí bagrach” air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.jpost.com/israel-election-2026/article-913026|teideal=Man suspected of trying to stab Democrats' Golan during Election Day {{!}} The Jerusalem Post|údar=ByMIRIAM SELA-EITAM|dáta=2026-10-27|language=en|work=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|dátarochtana=2026-10-27}}&lt;/ref&gt;

== Torthaí ==
Tá 120 suíochán sa Knesset, parlaimint Iosrael. Caithfidh bloc 61 suíochán a bhuachaint, le go mbeidh siad in ann comhrialtas a chur ar bun eatarthu.  Bíonn comhrialtais i gceist in Iosrael i gcónaí, agus níor bhuaigh aon pháirtí amháin go leor suíochán riamh le rialtas a dhéanamh as a stuaim féin.

Fuair na páirtithe a thacaíonn le Benjamin Netanyahu 53 suíochán in aghaidh 48 suíochán ag an bhfreasúra. Fuair na páirtithe Arabacha naoi suíochán déag.  Le 26 suíochán, tá páirtí Benjamin Netanyahu, an [[Likud]], ar an bpáirtí is mó sa Knesset aon uair amháin eile.  Tá Yashar&lt;ref&gt;Bhunaigh Gadi Eisenkot an páirtí sin in 2025. Is páirtí é atá sa lár, ó thaobh na polaitíochta de.

&lt;/ref&gt; ar an bpáirtí is mó sa bhfreasúra; bhuaigh siadsan 21 suíochán.

Ní raibh aon bhloc in ann rialtas a dhéanamh as a stuaim féin.   Thug fórmhór na bpáirtithe sa bhfreasúra le fios i rith an fheachtais nach mbeidís sásta dul i mbun comhrialtais leis na páirtithe Arabacha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Deacair a thuar cén cruth a bheas ar rialtas Iosrael amach anseo|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1028/1597099-deacair-a-thuar-cen-cruth-a-bheas-ar-rialtas-iosrael-amach-anseo/|date=2026-10-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Olltoghcháin]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Iosrael]]
[[Catagóir:Benjamin Netanyahu]]</text>
      <sha1>psmc0jhnu0nfxn2l6on1rhb7gvj51pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éalú Flávio Bolsonaro ó cheartas, 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128712</id>
    <revision>
      <id>1332548</id>
      <parentid>1330917</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Gaeilge (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14585" sha1="jw5yezhmkbdr774oy16ygfvkgh3ngyy" xml:space="preserve">{{Scrios}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%;&quot;
|+ style=&quot;font-size:110%; font-weight:bold;&quot; | Éalú Flávio Bolsonaro ó cheartas, 2026
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Íomhá:Foto oficial do senador Flávio Bolsonaro (v. AgSen) (3x4).jpg|220px|alt=Flávio Bolsonaro]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot; | Flávio Bolsonaro, an seanadóir a d'fhág an Bhrasaíl i nDeireadh Fómhair 2026.
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Cuid de
| [[Olltoghchán na Brasaíle, 2026]]
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Dáta
| 27–28 Deireadh Fómhair 2026
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Áit
| An Bhrasaíl · An Airgintín · Eacuadór · Stáit Aontaithe Mheiriceá
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Cúiseanna
| Teip Flávio Bolsonaro i gcoinne Luiz Inácio Lula da Silva in olltoghchán 2026; ordú ón gCúirt Uachtarach Chónaidhme (STF) pasanna an tseanadóra a thabhairt ar láimh agus cosc a chur air an tír a fhágáil; imscrúdú ar sciúradh airgid.
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Toradh
| D'éirigh leis an éalú; tháinig Flávio Bolsonaro i dtír i Miami ar 28 Deireadh Fómhair 2026.
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Páirtithe
| Flávio Bolsonaro, Fernanda Bolsonaro, Eduardo Bolsonaro
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Tacaíocht sheachtrach líomhnaithe
| Rialtas Javier Milei (An Airgintín; rannpháirtíocht líomhnaithe) · Rialtas Donald Trump (Stáit Aontaithe; glacadh agus víosaí)
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Ceannairí
| Flávio Bolsonaro; Javier Milei; Donald Trump
|}

Ba eachtra pholaitiúil í '''éalú Flávio Bolsonaro ó cheartas''' a tharla idir 27 agus 28 Deireadh Fómhair 2026, nuair a d'fhág an seanadóir Brasaíleach agus iarrthóir uachtaránachta a bhí curtha le ceart, Flávio Bolsonaro, an Bhrasaíl in ainneoin ordú ón gCúirt Uachtarach Chónaidhme (STF) a chuir cosc air an tír a fhágáil.&lt;ref name=&quot;ABArrival&quot;&gt;[https://agenciabrasil.ebc.com.br/es/node/1707054 &quot;Flávio Bolsonaro desembarca nos EUA com a família após fugir do Brasil&quot;], ''Agência Brasil'', 28 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP&quot;&gt;[https://www.ctinsider.com/news/world/article/fl-vio-bolsonaro-flees-brazil-through-argentina-22497904.php &quot;Defeated presidential candidate Flávio Bolsonaro and his family land in Miami after fleeing Brazil&quot;], Associated Press, 28 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Thrasnaigh sé an teorainn go dtí an Airgintín ar an Droichead Idirnáisiúnta Tancredo Neves idir Foz do Iguaçu agus Puerto Iguazú, agus d'eitil sé ansin trí Guayaquil san Eacuadór go Miami sna Stáit Aontaithe, áit ar tháinig sé i dtír ar maidin 28 Deireadh Fómhair.&lt;ref name=&quot;ABArrival&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AP&quot; /&gt; Bhí a bhean chéile, Fernanda, agus a dhá iníon in éineacht leis.&lt;ref name=&quot;Folha&quot;&gt;[https://www1.folha.uol.com.br/poder/2026/10/aviao-em-que-flavio-bolsonaro-estaria-pousa-em-miami.shtml &quot;Flávio Bolsonaro e família desembarcam em Miami após fuga do Brasil&quot;], ''Folha de S.Paulo'', 28 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

Tharla an t-éalú dhá lá tar éis do Lula da Silva Flávio Bolsonaro a bhualadh i ndara babhta olltoghchán na Brasaíle, 2026. Bhí Flávio Bolsonaro faoi imscrúdú ag an STF maidir le héilliú, sciúradh airgid agus seachaint cánach, agus bhí sé díreach tar éis a dhiúltú toradh an toghcháin a admháil go poiblí.&lt;ref name=&quot;AP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MoraesG1&quot;&gt;[https://g1.globo.com/politica/noticia/2026/10/26/moraes-determina-que-flavio-bolsonaro-entregue-passaporte-e-proibe-que-ele-deixe-o-pais.ghtml &quot;Moraes determina que Flávio Bolsonaro entregue passaporte e proíbe que ele deixe o país&quot;], ''G1'', 26 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; D'eisigh sé litir ina dhiaidh sin inar thug sé “an fíor-uachtarán tofa” air féin agus inar mhaígh sé, gan fianaise, go raibh calaois sa toghchán.&lt;ref name=&quot;GloboLetter&quot;&gt;[https://oglobo.globo.com/politica/noticia/2026/10/28/flavio-bolsonaro-divulga-carta-com-teor-golpista-na-qual-se-autoproclama-presidente-eleito-do-brasil.ghtml &quot;Flávio divulga carta golpista em que se declara ‘presidente eleito’ e agradece a Trump e a Milei após fuga do Brasil&quot;], ''O Globo'', 28 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

== Cúlra ==
=== Toghchán 2026 ===
Chuaigh an t-uachtarán reatha Luiz Inácio Lula da Silva (Páirtí na nOibrithe, PT) agus an seanadóir Flávio Bolsonaro (an Páirtí Liobrálach, PL) chun babhta eile d'olltoghchán na Brasaíle ar 25 Deireadh Fómhair 2026. Bhuaigh Lula le 51.79% de na vótaí bailí, nó 64,256,232 vóta, i gcomparáid le 48.21% (59,826,041 vóta) a fuair Flávio Bolsonaro.&lt;ref name=&quot;TSE&quot;&gt;[https://www.tse.jus.br/comunicacao/noticias/2026/Outubro/presidente-do-tse-anuncia-reeleicao-de-lula-e-faz-balanco-do-2o-turno-das-eleicoes-2026 &quot;Presidente do TSE anuncia reeleição de Lula e faz balanço do 2º turno das Eleições 2026&quot;], Tribunal Superior Eleitoral, 26 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Ba é an difríocht idir an bheirt ná 4,430,191 vóta.&lt;ref name=&quot;TSE&quot; /&gt;

Ar dtús, dhiúltaigh Flávio Bolsonaro an toradh a admháil. Thug sé óráid in Brasília inar dhírigh sé ar an gcinneadh ón Aire Cristiano Zanin den STF an tréimhse vótála a shíneadh go dtí 19h, agus d'fhógair sé go lorgódh sé an toghchán a chur ar ceal.&lt;ref name=&quot;EstadaoDiscurso&quot;&gt;[https://www.estadao.com.br/politica/eleicoes/flavio-bolsonaro-diz-ser-impossivel-reconhecer-resultado-da-eleicao-e-promete-recorrer-npr/ &quot;Flávio Bolsonaro diz ser ‘impossível reconhecer resultado da eleição’ e que pedirá anulação&quot;], ''Estadão'', 26 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Cuireadh ina leith gur lorg a fheachtas féin agus an PL síneadh ar an tréimhse vótála i roinnt áiteanna freisin.&lt;ref name=&quot;EstadaoDiscurso&quot; /&gt;

=== Ordú ón gCúirt Uachtarach ===
Ar 26 Deireadh Fómhair, d'ordaigh an tAire Alexandre de Moraes den STF do Flávio Bolsonaro a chuid pasanna Brasaíleacha agus taidhleoireachta a thabhairt don Phóilíní Cónaidhme faoi mheán lae an 27 Deireadh Fómhair, agus chuir sé cosc air an tír a fhágáil. Bhí an t-ordú mar chuid d'imscrúdú ar sciúradh airgid a bhain leis féin agus leis an dlíodóir Willer Tomaz.&lt;ref name=&quot;MoraesG1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Folha&quot; /&gt; Dúirt Flávio Bolsonaro go poiblí nach raibh sé ar intinn aige an tír a fhágáil agus go dtabharfadh sé a chuid pasanna ar láimh.&lt;ref name=&quot;ABArrival&quot; /&gt; Cuireadh na pasanna ar ceal go díreach ag an bPóilíní Cónaidhme nuair nár comhlíonadh an t-ordú in am.&lt;ref name=&quot;ABLevy&quot;&gt;[https://agenciabrasil.ebc.com.br/politica/noticia/2026-10/aliado-de-trump-diz-que-flavio-bolsonaro-chegou-aos-eua &quot;Aliado de Trump diz que Flávio Bolsonaro chegou aos EUA&quot;], ''Agência Brasil'', 27 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

== An t-éalú ==
=== Trasnú na teorann ===
Tráthnóna an 27 Deireadh Fómhair, bhí Flávio Bolsonaro fós sa Bhrasaíl. D'fhág sé Brasília agus thaistil sé go dtí an teorainn le Paraná. Ag 22h50, thrasnaigh sé an Droichead Idirnáisiúnta Tancredo Neves, idir Foz do Iguaçu agus Puerto Iguazú i gCúige Misiones na hAirgintíne, in éineacht lena bhean agus lena dhá iníon. De réir na hAirgintíne, bhí páipéir thaistil bhailí ag an teaghlach uile agus níor cuireadh aon chosc dlí orthu teacht isteach.&lt;ref name=&quot;Folha&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Publica&quot;&gt;[https://apublica.org/2026/10/em-fuga-flavio-bolsonaro-embarcou-da-argentina-rumo-ao-equador-e-ainda-nao-chegou-aos-eua/ &quot;A fuga de Flávio Bolsonaro: a verdadeira rota que levou o senador de Brasília até Miami&quot;], ''Agência Pública'', 28 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

D'úsáid Flávio Bolsonaro pas Iodálach chun dul isteach san Airgintín, rud a bhí aige ó 2023; bhí pasanna Brasaíleacha ag a bhean agus ag a chuid iníonacha. Níor thug an teaghlach faoi deara aon phost rialaithe ag an bPóilíní Cónaidhme agus iad ag fágáil na Brasaíle, toisc nach mbíonn rialú ag teastáil le haghaidh teacht amach thar theorainn talún.&lt;ref name=&quot;Folha&quot; /&gt;

=== Eitilt trí Guayaquil go Miami ===
Ag 23h30, chuaigh an teaghlach ar bord eitleáin phríobháidigh de chuid na cuideachta Airgintíne Baires Fly S.A., Gulfstream G400 le huimhir chláraithe LV-JQW, a bhí ag dul go Guayaquil san Eacuadór. D'fhág an t-eitleán an tAerfort Idirnáisiúnta Puerto Iguazú ag 0h22 ar 28 Deireadh Fómhair. Chuaigh an t-eitleán timpeall ar aerspás na Brasaíle, bealach a d'úsáid níos mó breosla ach a sheachain údaráis na Brasaíle.&lt;ref name=&quot;Folha&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Publica&quot; /&gt;

Tháinig an t-eitleán i dtír i nGuayaquil beagán roimh 6h, agus d'eitil sé arís timpeall 6h22 i dtreo Miami. Tháinig sé i dtír ag Aerfort Feidhmiúcháin Miami-Opa Locka ag 10h23–10h24 de réir am Brasília ar 28 Deireadh Fómhair.&lt;ref name=&quot;Folha&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ABArrival&quot; /&gt; Bhí Flávio Bolsonaro gléasta go neamhfhoirmiúil agus é ag teacht amach as an eitleán lena bhean agus lena chuid iníonacha.&lt;ref name=&quot;AP&quot; /&gt;

=== Tuairiscí contrártha ===
Le linn an lae ar 27 Deireadh Fómhair, bhí go leor tuairiscí contrártha ann faoi áit a raibh Flávio Bolsonaro. Ar maidin, shéan an Stiúrthóireacht Náisiúnta Imirce san Airgintín go raibh aon taifead acu gur tháinig sé isteach sa tír, agus bhí tuairiscí ann go raibh an eitilt curtha ar ceal.&lt;ref name=&quot;EstadaoAliados&quot;&gt;[https://www.estadao.com.br/politica/aliados-propagaram-fuga-de-flavio-bolsonaro-enquanto-ele-ainda-estava-no-brasil/ &quot;Aliados propagaram fuga de Flávio Bolsonaro enquanto ele ainda estava no Brasil&quot;], ''Estadão'', 28 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Idir an dá linn, scaip comhghuaillithe de chuid Flávio Bolsonaro, lena n-áirítear an fear gnó Meicsiceach Simón Levy, an tuairisc go raibh sé slán sábháilte sna Stáit Aontaithe cheana féin, fiú agus é fós sa Bhrasaíl nó ar an mbóthar.&lt;ref name=&quot;EstadaoAliados&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ABLevy&quot; /&gt; Níor deimhníodh an fhíorscéal go luath ar maidin an 28 Deireadh Fómhair, nuair a d'fhoilsigh údaráis na hAirgintíne a gcuid taifead oifigiúil.&lt;ref name=&quot;Publica&quot; /&gt;

== Iarmhairtí ==
=== Litir “an t-uachtarán tofa” ===
Ar an 28 Deireadh Fómhair, tar éis dó teacht i dtír i Miami, d'fhoilsigh Flávio Bolsonaro litir inar thug sé “an fíor-uachtarán tofa” air féin agus inar mhaígh sé go raibh “calaois toghcháin” ann, gan aon fhianaise a chur ar fáil. Mhol sé do na huachtaráin Javier Milei agus Donald Trump as ucht a chur fáilte roimhe, agus dúirt sé go mbeadh sé i gceannas ar an bhfreasúra in aghaidh rialtas Lula óna áit sna Stáit Aontaithe.&lt;ref name=&quot;GloboLetter&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EstadaoLetter&quot;&gt;[https://www.estadao.com.br/politica/eleicoes/apos-fuga-flavio-agradece-milei-e-trump-e-se-autodeclara-como-verdadeiro-presidente-eleito/ &quot;Após fuga, Flávio agradece Milei e Trump e se autodeclara como ‘verdadeiro presidente eleito’&quot;], ''Estadão'', 28 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

Bhí droch-chló ar an gcéad leagan den litir: úsáideadh armas stairiúil na Brasaíle air a raibh an inscríbhinn “Estados Unidos do Brazil”, seanainm a bhíodh ar an tír, agus dáta ó 1989. Eisíodh leagan ceartaithe ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;EstadaoLetter&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GloboLetter&quot; /&gt;

=== “Operação Alba” ===
An lá roimhe, an 27 Deireadh Fómhair, d'fhógair Simón Levy, fear gnó agus dlíodóir Meicsiceach a chuireann síos air féin mar chomhghuaillí de chuid Donald Trump, go raibh Flávio Bolsonaro tagtha slán sábháilte go dtí na Stáit Aontaithe. Dúirt sé go raibh an “oibríocht” á stiúradh ag Rúnaí Stáit na Stát Aontaithe, Marco Rubio, agus thug sé “Operação Alba” uirthi.&lt;ref name=&quot;ABLevy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JdBLevy&quot;&gt;[https://jornaldebrasilia.com.br/noticias/politica-e-poder/simon-levy-afirma-que-flavio-bolsonaro-chegou-aos-eua-em-operacao-ligada-a-marco-rubio/ &quot;Simón Levy afirma que Flávio Bolsonaro chegou aos EUA em operação ligada a Marco Rubio&quot;], ''Jornal de Brasília'', 27 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Níor dhearbhaigh aon údarás oifigiúil Brasaíleach ná Meiriceánach na líomhaintí sin, agus níor thug siad aon fhianaise phoiblí ar an líomhain go raibh baint ag an CIA nó ag rialtas Milei leis an éalú.&lt;ref name=&quot;ABLevy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JdBLevy&quot; /&gt;

=== Freagairtí ===
Dúirt an tUachtarán Lula go raibh an t-éalú “náireach” agus gur chóir do Flávio Bolsonaro fanacht sa Bhrasaíl chun a neamhchiontacht a chruthú.&lt;ref name=&quot;AP&quot; /&gt; Dúirt Donald Trump go raibh Flávio Bolsonaro agus a theaghlach “daoine breátha” agus thug sé le fios go raibh an toghchán “aisteach” agus, gan fianaise, go raibh sé “rigged”; dúirt sé freisin go n-aontódh sé le teacht isteach Flávio Bolsonaro sna Stáit Aontaithe.&lt;ref name=&quot;AP&quot; /&gt; D'fhormheas Roinn Stáit na Stát Aontaithe víosaí do Flávio Bolsonaro agus dá theaghlach.&lt;ref name=&quot;AP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ABArrival&quot; /&gt;

De réir tuairiscí, bhí a dheartháir Eduardo Bolsonaro, a bhí ina chónaí sna Stáit Aontaithe cheana féin, i láthair chun fáilte a chur roimhe.&lt;ref name=&quot;GloboReception&quot;&gt;[https://oglobo.globo.com/politica/noticia/2026/10/28/eduardo-bolsonaro-teria-recebido-flavio-nos-eua-apos-fuga-do-brasil.ghtml &quot;Eduardo Bolsonaro teria recebido Flávio nos EUA após fuga do Brasil&quot;], ''O Globo'', 28 Deireadh Fómhair 2026. Dáta rochtana: 28 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt; Dúirt an STF nach raibh aon oibríocht phóilíneach, cuardach ná urghabháil á meas acu ag an am sin i leith Flávio Bolsonaro ná a chuid seoltaí.&lt;ref name=&quot;ABArrival&quot; /&gt;

Ba é éalú Flávio Bolsonaro an dara heachtra de chineál den sórt sin sa teaghlach Bolsonaro le ceithre bliana anuas: theith a athair, an t-iaruachtarán Jair Bolsonaro, go Florida freisin tar éis dó an toghchán uachtaránachta 2022 a chailleadh, sular fhill sé ar an mBrasaíl trí mhí ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;AP&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Olltoghchán na Brasaíle, 2026]]
* [[Luiz Inácio Lula da Silva]]
* [[Jair Bolsonaro]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Commonscat|Flávio Bolsonaro}}

[[Catagóir:An Bhrasaíl]]
[[Catagóir:Polaitíocht]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Eachtraí polaitiúla]]</text>
      <sha1>jw5yezhmkbdr774oy16ygfvkgh3ngyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tubaiste traenach Toledo 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128715</id>
    <revision>
      <id>1332527</id>
      <parentid>1331104</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ceartúcháin: 69 marbh (en.wiki); i gcúige; an dara (CO) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3685" sha1="g1bcvud44y21m7an3d8pzenz2jv9m97" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Tharla '''tubaiste traenach Toledo'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''2026 Toledo train collision''

&lt;/ref&gt; ar an 28 Deireadh Fómhair 2026 nuair a bhuail dhá [[Traein|thraein]] faoina chéile i ndeisceart na [[An Spáinn|Spáinne]]. D'imigh ceann de na traenacha de na ráillí agus bhuail ceann ar aghaidh faoin traein eile in [[Los Yébenes]] i gcúige [[Toledo]]. Maraíodh 69 duine ar a laghad, agus gortaíodh os cionn 200 eile.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Urda train collision|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Urda_train_collision|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=68, ar a laghad, maraithe sa Spáinn i dtimpiste iarnróid|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1028/1597080-30-ar-a-laghad-maraithe-sa-spainn-i-dtimpiste-iarnroid/|date=2026-10-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Cúlra ==
Ba í seo an tubaiste traenach is measa sa Spáinn ó 2013. I mí Iúil 2013, tharla tubaiste traenach gar le [[Santiago de Compostela]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/president-higgins-pays-respects-to-the-victims-of-the-recent-rail-disaster|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;  Maraíodh 79. D'íoc Allianz Global agus comhlachtaí eile €25 milliún mar chúiteamh.... in 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.swissinfo.ch/eng/train-driver,-safety-official-convicted-over-spain's-worst-train-crash-in-decades/85055244|teideal=Train driver, safety official convicted over Spain's worst train crash in decades|údar=S. W. I. swissinfo.ch|dáta=2024-07-26|language=en|work=SWI swissinfo.ch|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Santiago de Compostela derailment|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Santiago_de_Compostela_derailment&amp;oldid=1333772472|journal=Wikipedia|date=2026-01-19|language=en}}&lt;/ref&gt;

Tá an líonra traenach ardluais is mó san [[An Eoraip|Eoraip]] ag an Spáinn do thraenacha a théann os cionn 250 ciliméadar san uair, le níos mó ná 3,100 ciliméadar. Bhí níos mó ná 25 milliún paisinéir thraenacha ardluas ag [[Renfe]] in 2024, agus 40 milliún in iomlán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.trenvista.net/en/news/flash/renfe-breaks-all-time-passenger-record-in-2024/|teideal=Renfe breaks all-time passenger record in 2024|údar=Miguel Bustos|dáta=2025-02-10|language=en-GB|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;

== Imeachtaí ==
 
Bhuail dhá thraein a chéile ar an líne traenach idir [[Maidrid]] agus an [[An Andalúis|Andalúis]] i ndeisceart na tíre. Tá an eachtra seo ar an dara timpiste dá leithéid ar an líne chéanna le bliain anuas. Bhuail traein de chuid chomhlacht stáit iarnróid na Spáinne, Renfe, agus traein de chuid an chomhlachta phríobháidigh, Iryo, a chéile go gairid tar éis 9am, am na Spáinne, ar maidin. Cuireadh dhá charráiste de thraein Iryo de na ráillí de bharr an imbhuailte.

Bhí an traein de chuid Iryo stoptha ag bothán comharthaí, nuair a bhuail traein ardluais de chuid Renfe ina héadan. Theip ar an mbothán comharthaí agus ansin tugadh comhartha lochtach don traein de chuid Iryo tosú arís, nuair ba chóir dó fanacht.

Bhí trí lá oifigiúla dobhróin fógartha sa Spáinn.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Fiosrúcháin ==

== Féach freisin ==

* [[Tubaiste traenach Adamuz 2026]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Tubaistí]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair na Spáinne]]
[[Catagóir:Eachtraí traenach]]
[[Catagóir:Cúige Toledo]]
[[Catagóir:An Andalúis]]
[[Catagóir:Andalúis]]</text>
      <sha1>g1bcvud44y21m7an3d8pzenz2jv9m97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332601</id>
      <parentid>1332527</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>- Catagóir:An Andalúis, - Catagóir:Andalúis (tá Los Yébenes i gcúige Toledo, ní san Andalúis) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3634" sha1="secasznw4dfcjc4j3wwxgcwqaw27qv8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Tharla '''tubaiste traenach Toledo'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''2026 Toledo train collision''

&lt;/ref&gt; ar an 28 Deireadh Fómhair 2026 nuair a bhuail dhá [[Traein|thraein]] faoina chéile i ndeisceart na [[An Spáinn|Spáinne]]. D'imigh ceann de na traenacha de na ráillí agus bhuail ceann ar aghaidh faoin traein eile in [[Los Yébenes]] i gcúige [[Toledo]]. Maraíodh 69 duine ar a laghad, agus gortaíodh os cionn 200 eile.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2026 Urda train collision|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Urda_train_collision|journal=Wikipedia|date=2026-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=68, ar a laghad, maraithe sa Spáinn i dtimpiste iarnróid|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1028/1597080-30-ar-a-laghad-maraithe-sa-spainn-i-dtimpiste-iarnroid/|date=2026-10-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Cúlra ==
Ba í seo an tubaiste traenach is measa sa Spáinn ó 2013. I mí Iúil 2013, tharla tubaiste traenach gar le [[Santiago de Compostela]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/president-higgins-pays-respects-to-the-victims-of-the-recent-rail-disaster|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;  Maraíodh 79. D'íoc Allianz Global agus comhlachtaí eile €25 milliún mar chúiteamh.... in 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.swissinfo.ch/eng/train-driver,-safety-official-convicted-over-spain's-worst-train-crash-in-decades/85055244|teideal=Train driver, safety official convicted over Spain's worst train crash in decades|údar=S. W. I. swissinfo.ch|dáta=2024-07-26|language=en|work=SWI swissinfo.ch|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Santiago de Compostela derailment|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Santiago_de_Compostela_derailment&amp;oldid=1333772472|journal=Wikipedia|date=2026-01-19|language=en}}&lt;/ref&gt;

Tá an líonra traenach ardluais is mó san [[An Eoraip|Eoraip]] ag an Spáinn do thraenacha a théann os cionn 250 ciliméadar san uair, le níos mó ná 3,100 ciliméadar. Bhí níos mó ná 25 milliún paisinéir thraenacha ardluas ag [[Renfe]] in 2024, agus 40 milliún in iomlán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.trenvista.net/en/news/flash/renfe-breaks-all-time-passenger-record-in-2024/|teideal=Renfe breaks all-time passenger record in 2024|údar=Miguel Bustos|dáta=2025-02-10|language=en-GB|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;

== Imeachtaí ==
 
Bhuail dhá thraein a chéile ar an líne traenach idir [[Maidrid]] agus an [[An Andalúis|Andalúis]] i ndeisceart na tíre. Tá an eachtra seo ar an dara timpiste dá leithéid ar an líne chéanna le bliain anuas. Bhuail traein de chuid chomhlacht stáit iarnróid na Spáinne, Renfe, agus traein de chuid an chomhlachta phríobháidigh, Iryo, a chéile go gairid tar éis 9am, am na Spáinne, ar maidin. Cuireadh dhá charráiste de thraein Iryo de na ráillí de bharr an imbhuailte.

Bhí an traein de chuid Iryo stoptha ag bothán comharthaí, nuair a bhuail traein ardluais de chuid Renfe ina héadan. Theip ar an mbothán comharthaí agus ansin tugadh comhartha lochtach don traein de chuid Iryo tosú arís, nuair ba chóir dó fanacht.

Bhí trí lá oifigiúla dobhróin fógartha sa Spáinn.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Fiosrúcháin ==

== Féach freisin ==

* [[Tubaiste traenach Adamuz 2026]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Tubaistí]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair na Spáinne]]
[[Catagóir:Eachtraí traenach]]
[[Catagóir:Cúige Toledo]]</text>
      <sha1>secasznw4dfcjc4j3wwxgcwqaw27qv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marta Shahbazi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128779</id>
    <revision>
      <id>1332545</id>
      <parentid>1331811</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Poncaíocht (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11441" sha1="mih5ei6j2o207d2ymniqtqgnk47lbnz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba [[Bitheolaíocht mhóilíneach|bhitheolaí móilíneach]] [[Spáinnigh|Spáinneach]] í '''Marta Nasila Shahbazi Alonso''' ([[León]], Iúil 1985 – 28 Deireadh Fómhair 2026) a bhí i gceannas ar Shaotharlann Shahbazi ag Saotharlann Bitheolaíochta Móilíní den MRC.

== Saol agus gairmré ==
Rugadh í i León sa bhliain 1985, iníon le múinteoir bunscoile i gCarrizo de la Ribera a raibh a hathair ina hIaránach agus a chuaigh ar imircea i ndiaidh [[Réabhlóid na hIaráine]]. &lt;ref name=&quot;Ansede 2019&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://elpais.com/elpais/2019/11/08/ciencia/1573233919_379457.html|title=&quot;La gente puede pensar que tenemos casi bebés en el laboratorio, pero son como un grano de arena&quot;|author=Ansede|first=Manuel|date=2019-11-13|language=es|work=El País|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ansede 2026&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://elpais.com/ciencia/2026-10-30/desaparecida-en-el-accidente-de-trenes-marta-shahbazi-una-de-las-cientificas-espanolas-mas-brillantes.html|title=Desaparecida en el accidente de trenes Marta Shahbazi, una de las científicas españolas más brillantes|author=Ansede|first=Manuel|date=2026-10-30|language=es|work=El País|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; Ollamh taighde le [[Matamaitic]] in Ollscoil Náisiúnta Cianoideachais na Spáinne is ea a dheartháir, Carlos Shahbazi. &lt;ref name=&quot;Guerrero 2026&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.elmundo.es/ciencia/2026/10/30/6ae4cea5e9cf4a2d718b4574.html|title=Las científicas leonesas Marta Shahbazi Alonso y Tamara González Costa, entre los desaparecidos en el accidente de tren de Urda|author=Guerrero|first=Teresa|date=2026-10-30|language=es|work=El Mundo|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/world/europe/article/spain-train-crash-sanchez-crisis-7fxdrzgbq|title=Days after Spain crash, Cambridge professor’s family learn she died|author=Gatens|first=Katie|date=2026-11-01|work=The Times and The Sunday Times|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

Bhain sí céim Mháistreachta sa [[Bitheolaíocht mhóilíneach|Bhitheolaíocht Mhóilíneach]] amach ó Roinn na Bitheolaíochta in Ollscoil Uathrialach Mhaidrid, agus an taifead acadúil is fearr aici i measc a chomhghleacaithe a bhí ag baint céime amach ag an am céanna. &lt;ref name=&quot;Ansede 2026&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Guerrero 2026&quot; /&gt; Chríochnaigh sí a tráchtas dochtúireachta ar na meicníochtaí a chaomhnaíonn cruth agus sláine [[Gaschill|gaschealla]] eipideirmeacha ag Ionad Náisiúnta Taighde Ailse na Spáinne faoi mhaoirseacht Mirna Pérez-Moreno. &lt;ref name=&quot;embo&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://mrclmb.ac.uk/news-events/articles/marta-shahbazi-joins-embo-young-investigator-programme/|title=Marta Shahbazi joins EMBO Young Investigator Programme|work=mrclmb.ac.uk|publisher=MRC Laboratory of Molecular Biology|access-date=2 November 2026-11-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Guerrero 2026&quot; /&gt;

Sa bhliain 2014, thosaigh sí ag obair in [[Ollscoil Cambridge]] sa [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]]. &lt;ref name=&quot;Ansede 2019&quot; /&gt; Sa bhliain 2016, d’éirigh lena foireann suthanna daonna a fhás lasmuigh den útaras ar feadh 13 lá, rud a shocraigh taifead domhanda. &lt;ref name=&quot;Ansede 2019&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Shahbazi, Jedrusik, Vuoristo, Recher &amp; al 2016&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/5049689|title=Self-organization of the human embryo in the absence of maternal tissues|author=Shahbazi|first=Marta N.|date=2016|journal=Nature Cell Biology|volume=18|issue=6|pages=700–708|accessdate=2026-11-02|issn=1465-7392|doi=10.1038/ncb3347|pmc=5049689|pmid=27144686}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Astorga Digital 2020&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.astorgadigital.com/marta-shahbazi-la-joven-leonesa-que-investiga-el-desarrollo-de-celulas-madre-y-embriones/|title=Marta Shahbazi, la joven leonesa que investiga el desarrollo de células madre y embriones|date=2020-01-15|language=es|work=Astorga Digital|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

I mí Feabhra 2020, thosaigh sí ag stiúradh a grúpa taighde féin i Saotharlann na Bitheolaíochta Móilíní in Ollscoil Cambridge. &lt;ref name=&quot;Murphy 2026&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.huntspost.co.uk/news/26687909.cambridge-scientist-killed-deadly-spanish-train-crash/|title=Cambridgeshire scientist dies in high-speed Spanish train crash|author=Murphy|first=Oliver|date=2026-11-01|publisher=The Hunts Post|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Rennolds 2026&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/2026/11/01/university-of-cambridge-scientist-among-victims-of-deadly-spain-train-crash|title=Cambridge University scientist among victims of Spain train crash|author=Rennolds|first=Nathan|date=2026-11-01|publisher=euronews|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; D'fhéach an grúpa oibre seo le tuiscint níos fearr a fháil ar an gcaoi a dtéann  cealla suthacha in oiriúint chun bheith ina gcodanna sonracha den chorp. &lt;ref name=&quot;Ansede 2026&quot; /&gt; Bhí sí ina hollamh comhlach den Cambridge Stem Cell Institute. &lt;ref name=&quot;Applegate 2026&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.bbc.com/news/articles/cq5ynzvkn1d8o|title=Cambridge scientist Marta Shahbazi dies in Spanish train crash|author=Applegate|first=Zoe|date=2026-11-01|publisher=BBC News|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Siddique 2026&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.theguardian.com/world/2026/nov/01/tributes-marta-shahbazi-university-of-cambridge-scientist-spanish-train-crash|title=Tributes paid to 'inspiring' Cambridge scientist who died in Spain train crash|author=Siddique|first=Haroon|date=2026-11-01|publisher=The Guardian|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2024, chuaigh sí isteach i gClár Taighdeoirí Óga na hEagraíochta Eorpaí um Bhitheolaíocht Mhóilíneach. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://sruk.org.uk/es/marta-shahbazi-alonso-talento-emergente-sruk-ceru-2026/|title=La Dra. Marta Shahbazi Alonso recibe el Premio al Talento Emergente SRUK/CERU 2026|last=Vicepresident|first=SRUK|date=2026-10-20|language=es-ES|work=CERU|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

Fuair sí bás i mí Dheireadh Fómhair 2026 i [[Tubaiste traenach Toledo 2026|dtimpiste traenach Urda]] agus í ag taisteal ar an traein ardluais AVE chun Duais José Luis Gómez-Skarmeta a fháil ó Chumann Bitheolaíochta Forbartha na Spáinne. &lt;ref name=&quot;Rennolds 2026&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Applegate 2026&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Siddique 2026&quot; /&gt;

== Duaiseanna ==
Sa bhliain 2019, bhronn an Centro Nacional para el Reemplazo, Refinamiento y Reducción de Animales en la Investigación Duais na 3R ar Shahbazi agus ar an eolaí Francesca Nunn as a gcuid foilseachán a phléann conas líon na n-ainmhithe a úsáidtear sa taighde a laghdú. &lt;ref name=&quot;NC3Rs 2020&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://nc3rs.org.uk/news/international-prize-awarded-two-researchers-working-reduce-animal-use|title=International prize awarded to two researchers working to reduce animal use|date=2020-06-10|work=NC3Rs|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2024, fuair sí an ''Suffrage Science award'' i gcatagóir na n-eolaíochtaí beatha. &lt;ref name=&quot;LS 2024 awards&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.suffragescience.com/copy-of-ls-2020-award-handover|title=Life Sciences 2024 Awards|work=Suffrage Science|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2026, bhronn an ''Society of Spanish Scientists in the United Kingdom'' (SRUK/CERU) an gradam ' Emerging Talent Award' uirthi. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.redaccionmedica.com/politica/sanidad-hoy/20261030/la-biologa-marta-shahbazi-alonso-entre-los-desaparecidos-del-accidente-ferroviario-de-urda/363953_0.html|title=La bióloga Marta Shahbazi Alonso, entre los desaparecidos del accidente ferroviario de Urda|date=2026-10-30|language=es|work=Redacción médica|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; An bhliain chéanna sin, bhronn an ''Sociedad Española de Biología del Desarrolloro''nnadh duais José Luis Gómez-Skarmeta uirthi, as sármhaitheas eolaíochta ó Chumann Bitheolaíochta Forbartha na Spáinne. &lt;ref name=&quot;Ansede 2026&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;SEBD 2026&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://sebd.es/novedades-de-la-sociedad/#1767784126221-786461a4-0b7b|title=Novedades de la Sociedad|date=12 September 2026|language=es|work=Sociedad Española de Biología del Desarrollo (SEBD)|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.redaccionmedica.com/politica/sanidad-hoy/20261030/la-biologa-marta-shahbazi-alonso-entre-los-desaparecidos-del-accidente-ferroviario-de-urda/363953_0.html|title=La bióloga Marta Shahbazi Alonso, entre los desaparecidos del accidente ferroviario de Urda|date=2026-10-30|language=es|work=Redacción médica|access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

== Foilseacháin roghnaithe ==

* {{Luaigh foilseachán|url=https://www.protocols.io/view/culture-of-human-embryos-through-implantation-stag-d26e8hbe.pdf|title=Culture of human embryos through implantation stages in vitro|author=Shahbazi|first=Marta|date=2016-05-05|journal=Protocol Exchange|accessdate=2026-11-02|issn=2043-0116|doi=10.1038/protex.2016.017|oclc=6035066333}}
* {{Luaigh foilseachán|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/5049689|title=Self-organization of the human embryo in the absence of maternal tissues|author=Shahbazi|first=Marta N.|date=2016|journal=Nature Cell Biology|volume=18|issue=6|pages=700–708|accessdate=2026-11-02|issn=1465-7392|doi=10.1038/ncb3347|pmc=5049689|pmid=27144686}}
* {{Luaigh foilseachán|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/5768241|title=Pluripotent state transitions coordinate morphogenesis in mouse and human embryos|author=Shahbazi|first=Marta N.|date=2017-12-14|journal=Nature|volume=552|issue=7684|pages=239–243|accessdate=2026-11-02|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature24675}}
* {{Luaigh foilseachán|title=Deconstructing and reconstructing the mouse and human early embryo|author=Shahbazi|first=Marta N.|date=2018|journal=Nature Cell Biology|volume=20|issue=8|pages=878–887|issn=1465-7392|doi=10.1038/s41556-018-0144-x}}
* {{Luaigh foilseachán|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/8300856|title=Self-organization of stem cells into embryos: A window on early mammalian development|author=Shahbazi|first=Marta N.|date=2019-06-07|journal=Science|volume=364|issue=6444|pages=948–951|accessdate=2026-11-02|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.aax0164|pmc=8300856|pmid=31171690}}
* {{Luaigh foilseachán|url=http://www.cell.com/article/S1934590920303544/pdf|title=Introductions to the Community: Early-Career Researchers in the Time of COVID-19|author=Shahbazi|first=Marta|date=2020|journal=Cell Stem Cell|volume=27|issue=2|pages=200–201|accessdate=2026-11-02|doi=10.1016/j.stem.2020.07.016|oclc=9093301588|pmc=7409799|pmid=32763182}}
* {{Luaigh foilseachán|url=https://journals.biologists.com/dev/article-pdf/147/14/dev190629/1967449/dev190629.pdf|title=Mechanisms of human embryo development: from cell fate to tissue shape and back|author=Shahbazi|first=Marta N.|date=2020-07-15|journal=Development|volume=147|issue=14|accessdate=2026-11-02|issn=1477-9129|doi=10.1242/dev.190629|pmc=7375473|pmid=32680920}}
==Naisc sheachtracha==
* [https://www.theguardian.com/world/2026/nov/01/tributes-marta-shahbazi-university-of-cambridge-scientist-spanish-train-crash Tributes paid to ‘inspiring’ Cambridge scientist who died in Spain train crash]
== Tagairtí ==
{{Reflist|2}}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]]
[[Catagóir:Mná]]
[[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]]</text>
      <sha1>mih5ei6j2o207d2ymniqtqgnk47lbnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciarán Ó Lionaird</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128838</id>
    <redirect title="Ciarán Ó Lionáird" />
    <revision>
      <id>1332600</id>
      <timestamp>2026-11-08T17:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Ciarán Ó Lionaird]] go [[Ciarán Ó Lionáird]]: Síneadh fada: Ó Lionáird (mar atá sa téacs agus ar en.wiki) (le cúnamh Claude)</comment>
      <origin>1332600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="tmgcfz3sd9qdq5ytaxlyv9tuwiv9duq" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Ciarán Ó Lionáird]]</text>
      <sha1>tmgcfz3sd9qdq5ytaxlyv9tuwiv9duq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diablo, Washington</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128839</id>
    <revision>
      <id>1332606</id>
      <timestamp>2026-11-08T21:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Finnfrog99</username>
        <id>69468</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} '''Diable''' é an neamhcomhlacht bhaile corpraithe  i Whatcom County, [[Washington]], United States. É ag an [[Abhainn Skagit]] i North Cascades, Ross Lake National Recreation Area. Tógaim Seattle City Light Diablo ag at 1920s.&lt;ref&gt;{{cite book |last1 = Pitzer |first1 = Paul C. |title = Building the Skagit: A Century of Upper Skagit Valley History 1870-1970 |date = 1978 |publisher = Galley Press |location = Portland, Or...'</comment>
      <origin>1332606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="19kvrq374lvkxito1dtlgmstenjo4g4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
'''Diable''' é an neamhcomhlacht bhaile corpraithe  i Whatcom County, [[Washington]], United States. É ag an [[Abhainn Skagit]] i North Cascades, Ross Lake National Recreation Area. Tógaim Seattle City Light Diablo ag at 1920s.&lt;ref&gt;{{cite book |last1 = Pitzer |first1 = Paul C. |title = Building the Skagit: A Century of Upper Skagit Valley History 1870-1970 |date = 1978 |publisher = Galley Press |location = [[Portland, Oregon]] |language = en |oclc = 4449395 |ol = 13632270M }}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Washington}}
{{Cathracha na SAM}}
{{síol-tír-us}}

[[Catagóir:Washington (stát)]]
[[Catagóir:Cathracha in Washington]]</text>
      <sha1>19kvrq374lvkxito1dtlgmstenjo4g4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 in Éirinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128840</id>
    <revision>
      <id>1332613</id>
      <timestamp>2026-11-09T01:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Imeacht|item=Q137359999}}  Liostaítear thíos imeachtaí na bliana [[2026]] in [[Éire|Éirinn]], agus na Gaeil agus na hÉireannaigh a fuair bás le linn na bliana.  [[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 20.jpg|mion|220px|Tarracóirí agus trucailí ar [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill]], Baile Átha Cliath, le linn [[Aighneas an bhreosla 2026|na n-agóidí faoi phraghas an bhreosla]], 10 Aibreán 2026. Bhí praghas...'</comment>
      <origin>1332613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26283" sha1="2kxkq4s41p1nnwt9jb55i9a9xi2ke0k" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht|item=Q137359999}}

Liostaítear thíos imeachtaí na bliana [[2026]] in [[Éire|Éirinn]], agus na Gaeil agus na hÉireannaigh a fuair bás le linn na bliana.

[[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 20.jpg|mion|220px|Tarracóirí agus trucailí ar [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill]], Baile Átha Cliath, le linn [[Aighneas an bhreosla 2026|na n-agóidí faoi phraghas an bhreosla]], 10 Aibreán 2026. Bhí praghas an bhreosla ag ardú go mór de bharr an chogaidh sa Mheánoirthear, agus Caolas Hormuz dúnta.]]

== Imeachtaí ==
* [[2026]]: imeachtaí ar fud an domhain
* [[Aimsir na bliana 2026]]
* Básanna: [[Básanna sa bhliain 2026]]; [[:Catagóir:Básanna in 2026|an liosta iomlán]]

=== Samhain ===
'''Básanna:'''
* 1 Samhain — [[Ciara Mageean]], reathaí
* 1 Samhain — [[Gerry Collins]], polaiteoir (Fianna Fáil)

=== Deireadh Fómhair ===
* 15 Deireadh Fómhair — Gearradh 15 bliana príosúin ar [[Jeffrey Donaldson]], iarcheannaire [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|an DUP]], a ciontaíodh i mí an Mheithimh in 18 gcion gnéis, éigniú ina measc, in aghaidh beirt pháistí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Donaldson|teideal=Jeffrey Donaldson|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 14 Deireadh Fómhair — Stailc aon lae ag breis is 300,000 oibrí san earnáil phoiblí, múinteoirí, altraí agus státseirbhísigh ina measc, faoi chomhaontú nua pá: dúnadh scoileanna agus na céadta foirgneamh poiblí. Ba í an stailc ba mhó in Éirinn le beagnach fiche bliain í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-rialtas-ag-suil-le-teacht-ar-phlean-reitigh-a-sheachnoidh-an-dara-stailc/|teideal=An rialtas ag súil le teacht ar phlean réitigh a sheachnódh an dara stailc, ceardchumainn le cúrsaí a phlé inniu|dáta=2026-10-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 13 Deireadh Fómhair — Seoladh imscrúdú dúnmharaithe tar éis do lánúin agus do bheirt dá bpáistí bás a fháil i ndóiteán tí i gcathair [[Port Láirge|Phort Láirge]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 12 Deireadh Fómhair — Gearradh cúig bliana déag go leith príosúin ar an iarmhúinteoir snámha George Gibney, a ciontaíodh i mí Iúil i mí-úsáid ghnéis a dhéanamh ar chailíní sna 1970idí agus sna 1980idí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuig-bliana-deag-go-leith-priosuin-gearrtha-ar-an-iarmhuinteoir-snamha-george-gibney/|teideal=Cúig bliana déag go leith príosúin gearrtha ar an iarmhúinteoir snámha, George Gibney|dáta=2026-10-12|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 6 Deireadh Fómhair — [[Buiséad (rialtais)|Buiséad 2027]]: d'fhógair an tAire Airgeadais, [[Simon Harris]], agus an tAire Caiteachais Phoiblí, [[Seán Mac Ambróis|Jack Chambers]], méadú ar an liúntas breosla agus ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/buisead-2027-fogartha-meadu-ar-an-liuntas-breosla-agus-iocaiochtai-leasa-shoisialaigh-ardu-beag-don-ghaeilge/|teideal=Buiséad 2027 fógartha, méadú ar an liúntas breosla agus íocaíochtaí leasa shóisialaigh, ardú beag don Ghaeilge|dáta=2026-10-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 26 Deireadh Fómhair — [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir, cumadóir agus oide
* 23 Deireadh Fómhair — [[Donal Lunny]], ceoltóir agus léiritheoir
* 21 Deireadh Fómhair — [[Seán de Fréine]], scríbhneoir agus scoláire
* 10 Deireadh Fómhair — [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail agus cumadóir amhrán

=== Meán Fómhair ===
* 17 Meán Fómhair — D'fhógair [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] nach nglacfadh Éire páirt i g[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] 2027, toisc go raibh Iosrael páirteach ann.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 12–13 Meán Fómhair — Cuairt Donald Trump ar Éirinn: bhuail sé leis an Uachtarán agus leis an Taoiseach i mBaile Átha Cliath, agus bhronn sé trófaí Chraobhchomórtas Oscailte Gailf na hÉireann ar [[Shane Lowry]] sa [[An Dún Beag|Dún Beag]]. Dúirt sé gur mhaith leis Éire aontaithe a fheiceáil, agus gheall sé deireadh a chur leis na taraifí ar uisce beatha na hÉireann. Bhí agóidí i mBaile Átha Cliath, ag Aerfort na Sionainne agus sa Dún Beag.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clabhsur-curtha-ar-chuairt-dha-la-trump-le-gealltanas-go-gcuirfidh-se-deireadh-ar-tharaifi-ar-uisce-beatha-na-heireann/|teideal=Clabhsúr curtha ar chuairt dhá lá Trump le gealltanas go gcuirfidh sé deireadh le taraifí ar uisce beatha na hÉireann|dáta=2026-09-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 8 Meán Fómhair — D'éirigh [[Máire Mhic Giolla Íosa]] as mar chathaoirleach ar an gcoiste a bhí ag obair chun aon eagraíocht amháin a dhéanamh de [[Cumann Lúthchleas Gael|Chumann Lúthchleas Gael]], de Chumann Peile Gael na mBan agus den [[An Cumann Camógaíochta|Chumann Camógaíochta]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 5 Meán Fómhair — Bhuaigh [[Katie Taylor]] ar Flora Pili ina troid dheireanach mar dhornálaí gairmiúil, os comhair breis is 80,000 duine i b[[Páirc an Chrócaigh]]; chinn na moltóirí d'aon ghuth gur aici a bhí an bua.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gailearai-scoth-na-bpictiur-o-throid-dheireanach-katie-taylor-i-bpairc-an-chrocaigh/|teideal=GAILEARAÍ: Scoth na bpictiúr ó throid dheireanach Katie Taylor i bPáirc an Chrócaigh|dáta=2026-09-07|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 9 Meán Fómhair — [[Paddy Keenan]], píobaire uilleann (The Bothy Band)

=== Lúnasa ===
* 18 Lúnasa — Ba í Caoilfhinn Ní Choiligh, Rós na hIarmhí, a bhuaigh comórtas [[Rós Thrá Lí (Féile)|Rós Thrá Lí]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 16 Lúnasa — Maraíodh cúigear déagóirí agus gortaíodh ceathrar eile nuair a bhuail dhá charr faoina chéile ar an mótarbhealach M9 i g[[Contae Chill Dara]]; bhí carr goidte á thiomáint ar an taobh contráilte den bhóthar.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 12 Lúnasa — [[Urú na gréine]]: bhí 94% den ghrian folaithe in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_eclipse_of_August_12,_2026|teideal=Solar eclipse of August 12, 2026|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 9 Lúnasa — Eiseachadadh [[Drong coireacht eagraithe Kinahan|Daniel Kinahan]], a líomhnaítear a bheith i gceannas ar dhrong Kinahan, ó Dubai go Baile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Daniel_Kinahan|teideal=Daniel Kinahan|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 9 Lúnasa — Bhuaigh Corcaigh ar Ghaillimh i gcluiche ceannais [[Camógaíocht|camógaíochta]] na hÉireann, 2–14 in aghaidh 0–19.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;

'''Básanna:'''
* 10 Lúnasa — [[James McHugh]], peileadóir (Dún na nGall), i dtimpiste bhóthair
* 4 Lúnasa — [[Liam Ó Néill]], Uachtarán Chumann Lúthchleas Gael 2012–2015
* 4 Lúnasa — [[Michael Conaghan]], polaiteoir (Páirtí an Lucht Oibre)
* 3 Lúnasa — [[Jimmy Cricket]], fuirseoir

=== Iúil ===
* 26 Iúil — Bhuaigh Maigh Eo ar Chiarraí, 1–20 in aghaidh 1–17, i gcluiche ceannais peile na hÉireann, agus thug siad [[Corn Shomhairle Mhig Uidhir|Corn Sam Maguire]] abhaile den chéad uair ó 1951.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_All-Ireland_Senior_Football_Championship_final|teideal=2026 All-Ireland Senior Football Championship final|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 23 Iúil — Síníodh ina dhlí an tAcht um Lonnaíochtaí de chuid Iosrael sa Chríoch Phalaistíneach faoi Fhorghabháil (Toirmeasc ar Earraí a Allmhairiú), 2026, a chuireann cosc ar earraí ó lonnaíochtaí Iosrael ar an [[An Bruach Thiar|mBruach Thiar]] a allmhairiú; tháinig an cosc i bhfeidhm ar an 8 Meán Fómhair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/57/|teideal=An tAcht um Lonnaíochtaí de chuid Iosrael sa Chríoch Phalaistíneach faoi Fhorghabháil (Toirmeasc ar Earraí a Allmhairiú), 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 22 Iúil — Fuarthas iarsmaí 22 naíonán eile ar shuíomh [[Áras Máithreacha agus Naíonán Thuama|Árais Máithreacha agus Naíonán Thuama]]; 99 an líon iomlán a fuarthas go dtí sin.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 21 Iúil — Síníodh [[Dlí Jennie]] (an tAcht um Chlár Breithiúnas Foréigin Baile, 2026) ina dhlí: cuirtear clár poiblí ar bun de chiontuithe i bhforéigean baile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/62/|teideal=An tAcht um Chlár Breithiúnas Foréigin Baile, 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 21 Iúil — Ceapadh [[Chris Bryant]] ina Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann i rialtas nua Andy Burnham.
* 19 Iúil — Bhuaigh Luimneach ar Ghaillimh, 1–29 in aghaidh 1–18, i gcluiche ceannais iomána na hÉireann, agus thug siad [[Corn Liam Mhic Cárthaigh]] leo an séú huair in ocht mbliana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gailearai-scoth-na-bpictiur-agus-gaillimh-pluchta-ag-luimneach-i-gcluiche-ceannais-na-heireann/|teideal=GAILEARAÍ: Scoth na bpictiúr agus Gaillimh plúchta ag Luimneach i gcluiche ceannais na hÉireann|dáta=2026-07-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 1 Iúil — Thosaigh [[Uachtaránacht ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh|Uachtaránacht na hÉireann ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh]], go ceann sé mhí, le searmanas i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]; bhí António Costa, Uachtarán na Comhairle Eorpaí, agus [[Volodymyr Zelenskyy]], Uachtarán na hÚcráine, i láthair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/caislean-bhaile-atha-cliath-tir-an-eorpach-i-gconai-i-eire-treimhse-uachtaranacht-ar-an-ae-seolta/|teideal=CAISLEÁN BHAILE ÁTHA CLIATH: ‘Tír an-Eorpach i gcónaí í Éire’ – tréimhse uachtaránacht ar an AE seolta|dáta=2026-07-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* Iúil — Bhí mí Iúil ar an dara mí Iúil ba theo a taifeadadh in Éirinn ón mbliain 1900, agus níor thit ach 16 milliméadar báistí ([[Aimsir na bliana 2026]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/met-eireann-mi-iuil-seo-an-triu-mi-ba-theo-o-1900/|teideal=MET ÉIREANN: Mí Iúil seo an tríú mí ba theo ó 1900|dáta=2026-08-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 29 Iúil — [[Glen Hansard]], ceoltóir agus amhránaí, i dtimpiste ghluaisrothair
* 23 Iúil — [[Annie Courtney]], polaiteoir (PSDLO)
* 16 Iúil — [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir

=== Meitheamh ===
* 17 Meitheamh — Vótáil an Dáil, 86–70, ar son deireadh a chur leis an tréimhse mhachnaimh éigeantach trí lá roimh [[ginmhilleadh|ghinmhilleadh]].&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 13–14 Meitheamh — Cuairt Phríomh-Aire Cheanada, [[Mark Carney]], ar Éirinn: bhuail sé leis an Taoiseach i mBaile Átha Cliath agus leis an Uachtarán i gContae Mhaigh Eo, agus thug sé cuairt ar an mbaile as ar fhág a sheantuismitheoirí ar imirce go Ceanada.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 9 Meitheamh — Bhris [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2026|círéibeacha ciníocha]] amach i mBéal Feirste tar éis ionsaí scine an oíche roimhe sin; leath siad ar fud Thuaisceart Éireann, agus dódh tithe, gnólachtaí agus feithiclí.
* 5 Meitheamh — Chuir Rialtas na hÉireann cosc ar bheirt airí de chuid Iosrael, [[Itamar Ben-Gvir]] agus [[Bezalel Smotrich]], teacht isteach sa tír, mar gheall ar an gcaoi ar chaith siad le gníomhaithe ó Chabhlachán Global Sumud agus ar ráitis a rinne siad in aghaidh na bPalaistíneach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Itamar_Ben-Gvir|teideal=Itamar Ben-Gvir|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 3 Meitheamh — Síníodh ina dhlí an tAcht um Chomhar Idirnáisiúnta (Fiosrúchán faoi [[Buamáil na hÓmaí (1998)|Bhuamáil na hÓmaí]]), 2026, a ligeann do bhaill agus d'iarbhaill den Gharda Síochána, d'Óglaigh na hÉireann agus den státseirbhís páirt a ghlacadh san fhiosrúchán faoin [[Buamáil na hÓmaí (1998)|mbuamáil]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/28/|teideal=An tAcht um Chomhar Idirnáisiúnta (Fiosrúchán faoi Bhuamáil na hÓmaí), 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 30 Meitheamh — [[David Andrews]], polaiteoir (Fianna Fáil)
* 18 Meitheamh — [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis, sa phríosún
* 9 Meitheamh — [[Ciarán Ó Lionáird]], reathaí Oilimpeach
* 5 Meitheamh — [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir (Corcaigh)

=== Bealtaine ===
* 26 Bealtaine — Taifeadadh 30.6 °C ag Aerfort na Sionainne, an teocht ab airde riamh in Éirinn i mí na Bealtaine ([[Aimsir na bliana 2026]]).&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 22 Bealtaine — Dhá fhothoghchán Dála: bhuaigh Daniel Ennis (na Daonlathaithe Sóisialta) [[Fothoghchán Bhaile Átha Cliath Láir 2026|i mBaile Átha Cliath Láir]], agus [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]] (Fine Gael) [[Fothoghchán Ghaillimh Thiar, 2026|i nGaillimh Thiar]].
* 18 Bealtaine — Ghlac an Rí [[Séarlas III]] le cuireadh ón Uachtarán, [[Catherine Connolly]], cuairt stáit a thabhairt ar Éirinn, nuair a bhuail siad le chéile i bPálás Buckingham.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot; /&gt;
* 12–16 Bealtaine — [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2026]] i Vín: níor ghlac Éire páirt ann, mar go ndearna RTÉ agus craoltóirí eile baghcat air toisc go raibh Iosrael páirteach.&lt;ref name=&quot;2026-en&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026|teideal=2026|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* Bealtaine — Shínigh an tAire Fiontar, Turasóireachta agus Fostaíochta, Peter Burke, [[Comhaontuithe Artemis]] thar ceann na hÉireann, i gceanncheathrú [[NASA]] in Washington. Tá na comhaontuithe ceangailte le [[clár Artemis]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/eire-agus-na-comhaontuithe-artemis/|teideal=Éire agus na Comhaontuithe Artemis|údar=John Donovan|dáta=2026-05-15|work=An Páipéar|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 31 Bealtaine — [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh
* 2 Bealtaine — [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse (''[[Bosco]]'')

=== Aibreán ===
* 22 Aibreán — Shínigh an tUachtarán, [[Catherine Connolly]], [[Acht um Chosaint Idirnáisiúnta|an Bille um Chosaint Idirnáisiúnta, 2026]], ina dhlí: ainmnítear tíortha sábháilte ann, agus tugtar dlí na hÉireann i gcomhréir le [[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh|comhaontú imirce agus tearmainn an Aontais Eorpaigh]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2026/6/|teideal=An Bille um Chosaint Idirnáisiúnta, 2026|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga-IE|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 18 Aibreán — Foilsíodh ar líne na foirmeacha ó [[Daonáireamh na hÉireann 1926|Dhaonáireamh 1926]], céad bliain go díreach tar éis an daonáirimh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/1926_Irish_Free_State_census|teideal=1926 Irish Free State census|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 17 Aibreán — Gabhadh [[Drong coireacht eagraithe Kinahan|Daniel Kinahan]] in Dubai, de bhun barántais gabhála a d'eisigh cúirteanna na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2026/0417/1568838-daniel-kinahan-arrest/|teideal=Daniel Kinahan arrested in United Arab Emirates|údar=Paul Reynolds|dáta=2026-04-17|work=RTÉ News|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 14 Aibreán — Bhuaigh an Rialtas rún muiníne sa Dáil faoi [[Aighneas an bhreosla 2026|na hagóidí breosla]]; d'éirigh [[Michael Healy-Rae]] as mar Aire Stáit.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/run-muinine-faoi-na-hagoidi-breosla-buaite-ag-an-rialtas-ach-michael-healy-rae-ag-eiri-as-mar-aire-stait/|teideal=Rún muiníne faoi na hagóidí breosla buaite ag an Rialtas ach Michael Healy-Rae ag éirí as mar Aire Stáit|dáta=2026-04-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 9 Aibreán — Thug an Coimisiún Pleanála cead pleanála nua do [[Cuarbhóthar Chathair na Gaillimhe]].
* 7–14 Aibreán — [[Aighneas an bhreosla 2026|Agóidí faoi phraghas an bhreosla]] ar fud na hÉireann: chuir tiománaithe trucailí, feirmeoirí agus oibrithe eile bac ar bhóithre, ar chalafoirt agus ar scaglann an Gheata Bháin, agus ní raibh breosla ar fáil i gcuid mhór stáisiún peitril. D'fhógair an Rialtas pacáiste €505 milliún ar an 12 Aibreán.
* 1 Aibreán — D'fhoilsigh an Chomhairle Chomhairleach ar an Athrú Aeráide tuarascáil inar cáineadh an fhaillí a rinne rialtas i ndiaidh rialtais ([[Athrú aeráide in 2026]]).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Praiseach&quot; ó neamart Rialtas cáinte ag Ceannasaí Athrú Aeráide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566232-praiseach-neamart-rialtas-cainte-ag-ceannasai-athru-aeraide/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
* Aibreán — Seoladh [[Cogar (ardán sóisialta)|Cogar]], ardán sóisialta agus aip do phobal na Gaeilge.

'''Básanna:'''
* 13 Aibreán — [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]] (Moya Brennan), amhránaí (Clannad)
* 6 Aibreán — [[Gabriel Rosenstock]], file agus aistritheoir
* 6 Aibreán — [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]], polaiteoir (Fine Gael), Ceann Comhairle 2011–2016

=== Márta ===
* 26 Márta — Chaill [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|foireann sacair na hÉireann]] ar Phoblacht na Seice i bPrág, i gcomórtas ciceanna éirice, agus níor cháiligh sí do [[Corn FIFA an Domhain 2026|Chorn an Domhain]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oiche-bhronach-i-bprag-gaisce-stairiuil-gan-tabhacht-easpa-roghanna-agus-fanacht-fada-roimh-an-gcead-chluiche-mor-eile/|teideal=Oíche bhrónach i bPrág, gaisce stairiúil gan tábhacht, easpa roghanna agus fanacht fada roimh an gcéad chluiche mór eile|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 15 Márta — [[Gradaim Oscar, 2026|Gradaim Oscar]]: ba í [[Jessie Buckley]] an chéad Éireannach a bhuaigh an gradam don bhan-aisteoir is fearr, as a ról in ''Hamnet''.
* 14 Márta — Bhuaigh an Fhrainc [[Comórtas na Sé Náisiún 2026|Comórtas na Sé Náisiún]] den dara bliain as a chéile; bhuaigh Éire an Choróin Thriarach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Six_Nations_Championship|teideal=2026 Six Nations Championship|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;
* 10 Márta — Seoladh ''[[An Dearcán]]'', iris liteartha Ghaeilge, in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.
* Márta — Eisíodh ''[[Báite]]'', scannán Gaeilge de chuid Cine4, sna pictiúrlanna le linn Sheachtain na Gaeilge.

'''Básanna:'''
* 31 Márta — [[Rory O'Hanlon]], polaiteoir (Fianna Fáil), Ceann Comhairle 2002–2007
* 21 Márta — [[Michael Lyster]], craoltóir spóirt
* 16 Márta — [[Dolores Keane]], amhránaí
* 11 Márta — [[Ronnie Delany]], reathaí, curadh Oilimpeach 1956

=== Feabhra ===
* 2 Feabhra — D'fhógair [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Ollscoil na Banríona]] go scarfadh sí a naisc le [[George J. Mitchell|George Mitchell]], i bhfianaise na conspóide faoi [[Jeffrey Epstein]].
* Feabhra — D'fhógair an Rialtas go dtabharfaí isteach reachtaíocht chun srian a chur le rochtain daoine óga ar [[Cosc ar na meáin shóisialta don aos óg in Éirinn|na meáin shóisialta]].
* Feabhra — D'fhoilsigh [[Andrew Callaghan]] físeán faisnéise, ''Irish Language Revival'', ar [[YouTube]]; féachadh air 768,000 uair laistigh de thrí lá.

'''Básanna:'''
* 28 Feabhra — [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir

=== Eanáir ===
* 31 Eanáir — D'éirigh [[Jon Burrows]], [[Póilíní|iarphóilín]], ina cheannaire ar [[Páirtí Aontachtach Uladh|Aontachtóirí Uladh]].
* 27 Eanáir — D'aontaigh an India agus an tAontas Eorpach [[Comhaontú Saorthrádála idir an tAontas Eorpach agus India|comhaontú saorthrádála]]; sheol Príomh-Aire na hIndia, [[Narendra Modi]], teachtaireacht i nGaeilge ar X.
* 5 Eanáir — Bhuail an Taoiseach, [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]], le hUachtarán na Síne, [[Xi Jinping]], i mBéising.&lt;ref name=&quot;2026-en-ie&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_in_Ireland|teideal=2026 in Ireland|work=Wikipedia (Béarla)|language=en|dátarochtana=2026-11-08}}&lt;/ref&gt;

'''Básanna:'''
* 31 Eanáir — [[Joe Mulholland]], léiritheoir teilifíse (''Féach'') agus bunaitheoir Scoil Samhraidh MacGill
* 28 Eanáir — [[Brian O'Shea]], polaiteoir (Páirtí an Lucht Oibre)
* 23 Eanáir — [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], Feisire Eorpach (Fianna Fáil)
* 22 Eanáir — [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí
* 16 Eanáir — [[Mickey Brady]], polaiteoir (Sinn Féin)
* 13 Eanáir — [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí (''An Poc ar Buile'')

== Básanna ==
* Na Gaeil a fuair bás in 2026: [[Seán de Fréine]], scríbhneoir; [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir agus oide; [[James McHugh]], peileadóir; [[Joe Mulholland]], léiritheoir teilifíse; [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]], amhránaí; [[Ciarán Ó Lionáird]], reathaí; [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí; [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí; [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir; [[Gabriel Rosenstock]], file; [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail; agus [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse
* Na hÉireannaigh: [[David Andrews]], FF; [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]], FG; [[Mickey Brady]], SF; [[Gerry Collins]], FF; [[Michael Conaghan]], Páirtí an Lucht Oibre; [[Annie Courtney]], PSDLO; [[Jimmy Cricket]], fuirseoir; [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], FF; [[Ronnie Delany]], lúthchleasaí; [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir; [[Glen Hansard]], ceoltóir; [[Dolores Keane]], amhránaí; [[Paddy Keenan]], píobaire; [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis; [[Donal Lunny]], ceoltóir; [[Michael Lyster]], craoltóir; [[Ciara Mageean]], lúthchleasaí; [[Rory O'Hanlon]], FF; [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir; [[Liam Ó Néill]], CLG; [[Brian O'Shea]], Páirtí an Lucht Oibre; agus [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh

=== Liosta ===
* 1 Samhain — [[Ciara Mageean]], reathaí Éireannach (r. [[1992]])
* 1 Samhain — [[Gerry Collins]], polaiteoir Éireannach (r. [[1938]])
* 26 Deireadh Fómhair — [[Fearghas Mac Lochlainn]], scríbhneoir, cumadóir agus oide Éireannach (r. [[1961]])
* 23 Deireadh Fómhair — [[Donal Lunny]], ceoltóir agus léiritheoir Éireannach (r. [[1947]])
* 21 Deireadh Fómhair — [[Seán de Fréine]], scríbhneoir agus scoláire Éireannach (r. [[1927]])
* 10 Deireadh Fómhair — [[Tom a’ tSeoighe]], file pobail agus cumadóir amhrán Éireannach
* 9 Meán Fómhair — [[Paddy Keenan]], píobaire uilleann Éireannach (r. [[1950]])
* 10 Lúnasa — [[James McHugh]], peileadóir Éireannach (r. [[1964]])
* 4 Lúnasa — [[Liam Ó Néill]], Uachtarán Chumann Lúthchleas Gael 2012–2015 (r. [[1955]])
* 4 Lúnasa — [[Michael Conaghan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1944]])
* 3 Lúnasa — [[Jimmy Cricket]], fuirseoir Éireannach (r. [[1945]])
* 29 Iúil — [[Glen Hansard]], ceoltóir agus amhránaí Éireannach (r. [[1970]])
* 23 Iúil — [[Annie Courtney]], polaiteoir Éireannach
* 16 Iúil — [[Brenda Fricker]], ban-aisteoir Éireannach (r. [[1945]])
* 30 Meitheamh — [[David Andrews]], polaiteoir Éireannach (r. [[1935]])
* 18 Meitheamh — [[Bill Kenneally (ciontóir gnéis)|Bill Kenneally]], ciontóir gnéis Éireannach
* 9 Meitheamh — [[Ciarán Ó Lionáird]], reathaí Éireannach (r. [[1988]])
* 5 Meitheamh — [[Donncha Ó Cochláin]], iománaí agus peileadóir Éireannach (r. [[1945]])
* 31 Bealtaine — [[Tomi Reichental]], marthanóir ón Uileloscadh, Éireannach a rugadh sa tSlóvaic (r. [[1935]])
* 2 Bealtaine — [[Gráinne Uí Mhaitiú]], láithreoir teilifíse Éireannach
* 13 Aibreán — [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]], amhránaí agus cláirseoir Éireannach (r. [[1952]])
* 6 Aibreán — [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]], polaiteoir Éireannach (r. [[1944]])
* 6 Aibreán — [[Gabriel Rosenstock]], file agus aistritheoir Éireannach (r. [[1949]])
* 31 Márta — [[Rory O'Hanlon]], polaiteoir Éireannach (r. [[1934]])
* 21 Márta — [[Michael Lyster]], craoltóir Éireannach (r. [[1954]])
* 16 Márta — [[Dolores Keane]], amhránaí Éireannach (r. [[1953]])
* 11 Márta — [[Ronnie Delany]], lúthchleasaí Éireannach (r. [[1935]])
* 28 Feabhra — [[Peadar Ó Treasaigh]], aisteoir Éireannach
* 31 Eanáir — [[Joe Mulholland]], léiritheoir agus feidhmeannach teilifíse Éireannach (r. [[1940]])
* 28 Eanáir — [[Brian O'Shea]], polaiteoir Éireannach (r. [[1944]])
* 23 Eanáir — [[Brian Mac Amhlaidh|Brian Crowley]], polaiteoir Éireannach (r. [[1964]])
* 22 Eanáir — [[Máirtín Ó Murchú]], teangeolaí Éireannach (r. [[1932]])
* 16 Eanáir — [[Mickey Brady]], polaiteoir Éireannach (r. [[1950]])
* 13 Eanáir — [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]], amhránaí Éireannach (r. [[1936]])

[[:Catagóir:Básanna in 2026|Básanna in 2026: an liosta iomlán]]

== Féach freisin ==
* [[2026]]
* [[Básanna sa bhliain 2026]]
* [[Aimsir na bliana 2026]]
* [[Aighneas an bhreosla 2026]]
* [[Athrú aeráide in 2026]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:2026|Éire]]
[[Catagóir:2026 in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Blianta in Éirinn]]
[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]
[[Catagóir:2020idí]]
[[Catagóir:2020idí in Éirinn]]</text>
      <sha1>2kxkq4s41p1nnwt9jb55i9a9xi2ke0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pálás Naomh Sepulchre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128841</id>
    <revision>
      <id>1332617</id>
      <timestamp>2026-11-09T07:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59344-66</username>
        <id>78680</id>
      </contributor>
      <comment>Pálás Naomh Sepulchre</comment>
      <origin>1332617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42014" sha1="bfsi9ovh0kovv52oxm7158xul2scsj4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
[[Íomhá:Archbishop's Palace, Dublin (1765).png|mion|Pálás Naomh Sepulchre i léaráid le Gabriel Beranger, 1765.]]
''Maidir leis an gceantar riaracháin, féach [[:en:Manor of St Sepulchre|Máinéar Naomh Sepulchre]].''

Is coimpléasc foirgneamh ón 12ú haois é '''Pálás Naomh Sepulchre'''. Ba é áit chónaithe agus ionad riaracháin ardeaspaig Bhaile Átha Cliath é tráth, i gceantar [[Na Saoirsí]] i [[Baile Átha Cliath]], [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]]. Bhunaigh John Comyn, an chéad ardeaspag Angla-Normannach i mBaile Átha Cliath, an pálás thart ar 1184.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; Bhí sé ina áit chónaithe ag ardeaspaig Bhaile Átha Cliath ar feadh na gcéadta bliain; ba é Charles Agar, Iarla Normanton, an t-ardeaspag deireanach a bhí ina chónaí ann, agus d'fhág sé an áit in 1806.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;

Tá sé ar cheann den bheagán foirgneamh sa chathair a bhí in úsáid gan bhriseadh ó aimsir na Normannach, agus tá sé i measc na bhfoirgneamh is sine atá fós ina seasamh i mBaile Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;IT_Kelly&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.irishtimes.com/culture/heritage/kevin-street-garda-station-s-walls-hide-medieval-palace-1.2289094 |teideal=Kevin Street Garda station's walls hide medieval palace |last=Kelly |first=Olivia |date=2015-04-18 |website=The Irish Times |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Tá formhór fhoirgnimh an pháláis fós ann.&lt;ref name=&quot;RTE_Archives&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.rte.ie/archives/2023/0514/1380695-kevin-street-garda-station/ |teideal=Historic Police Station Closes |date=2018-05-14 |website=[[RTÉ Archives]] |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Níl rochtain ag an bpobal ar an áitreabh ná ar na foirgnimh máguaird faoi láthair.&lt;ref name=&quot;IT_Kelly&quot;/&gt;

== Suíomh ==
Tá an pálás ar chúinne Shráid Bhríde agus Shráid Chaoimhín Uachtaraigh, in aice le [[Leabharlann Marsh]]. Ba é ceanncheathrú Mháinéar Naomh Sepulchre é, agus bhí riarachán an mháinéir lonnaithe ann.&lt;ref&gt;Murray, James (2011). ''Enforcing the English Reformation in Ireland: Clerical Resistance and Political Conflict in the Diocese of Dublin, 1534-1590''. Cambridge University Press. lch. 31. ISBN 978-0-521-36994-7. [https://www.google.fr/books/edition/Enforcing_the_English_Reformation_in_Ire/kvFpuRoiL24C?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=%22sepulchre%22+%22palace%22+%22dublin%22+architecture&amp;pg=PA31&amp;printsec=frontcover Google Books]&lt;/ref&gt; Ní féidir le cuairteoirí ná le baill den phobal dul isteach i bpríomhfhoirgnimh an pháláis faoi láthair, áfach.

== Luathstair ==
=== Bunú agus ainmniú ===
Sular tógadh an pálás, bhí áit chónaithe ag [[Ard-Easpag Bhaile Átha Cliath|ardeaspaig Bhaile Átha Cliath]] cheana féin in aice le hEaglais Chríost. Le linn aimsir an Ardeaspaig [[Lorcán Ua Tuathail]], rinneadh eaglais rialta d'Eaglais Chríost in 1163, nuair a tháinig canónaigh rialta d'Ord Arrouaise in áit na gcanónach saolta.&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot;/&gt;

Manach Beinidicteach as Evesham ab ea John Comyn, fear léannta a bhí ina bhreitheamh, ina thaidhleoir agus ina riarthóir. Ceapadh é ar chúiseanna polaitiúla seachas ar chúiseanna spioradálta. Bhí Baile Átha Cliath faoi smacht na Normannach faoin am sin, agus bhí [[Anraí II Shasana|Anraí II]] ag iarraidh a údarás ríoga a leathnú ar Eaglais na hÉireann.&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot;/&gt; Ba dhiacon é nuair a ceapadh é, agus níor oirníodh ina shagart go dtí 1181. Go gairid ina dhiaidh sin, coisriceadh ina easpag é agus rinneadh ardeaspag Bhaile Átha Cliath de. Idir 1181 agus 1189, bhronn an choróin tailte ar an ardeaspacht. Thug sé cuairt ghearr ar an gcathair in 1184 in éineacht leis an bPrionsa Eoin, oidhre choróin Shasana, agus shocraigh sé síos go buan i mBaile Átha Cliath in 1185.&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot;/&gt;
[[Íomhá:Section of the 1610 John Speed Map of Dublin showing St. Patrick's Cathedral and St. Sepulchre's Palace.png|mion|Cuid de mhapa Bhaile Átha Cliath le John Speed (1610). Tá Pálás Naomh Sepulchre marcáilte mar uimhir '''66'''.]]

=== Tógáil ===
Tagraíonn an t-ainm Naomh Sepulchre don Uaigh Naofa agus do na Crosáidí a raibh sé mar aidhm acu í a athghabháil.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; Bhronn an choróin talamh ar John Comyn don ardeaspacht, agus ba é sin bunús Mháinéar Naomh Sepulchre. Bhí an pálás ina áit chónaithe ag ardeaspaig Bhaile Átha Cliath go dtí tús an 19ú haois; d'fhág an t-ardeaspag deireanach a bhí ina chónaí ann, Charles Agar, in 1806.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.jstor.org/stable/30100909 |teideal=The Palace of St. Sepulchre |last=Holmes |first=Margaret |date=1989 |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}} ''Dublin Historical Record'' 42 (4): 122–126. Old Dublin Society.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;par&quot;&gt;Parliamentary Papers: Reports from Commissioners, Vol. 24. Session: 4 February - 20 August 1836. House of Commons, London.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoI&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/50110025/kevin-street-garda-station-41-kevin-street-upper-dublin-8-dublin |teideal=Kevin Street Garda Station, 41 Kevin Street Upper, Dublin 8, DUBLIN |website=Buildings of Ireland |dátarochtana=2024-04-15 |language=en}}&lt;/ref&gt; Iompaíodh ina stáisiún póilíní é ina dhiaidh sin.

Is in 1216 a rinneadh an chéad tagairt stairiúil don phálás.&lt;ref name=&quot;LibertiesDublin&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://libertiesdublin.ie/time-is-swift-a-new-purpose-for-the-medieval-wonders-of-kevin-street/ |teideal=Time is Swift – a new purpose for the medieval wonders of Kevin Street |last=Murray |first=Paddy |date=2020-11-20 |website=The Liberties Dublin |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; In 1316, dhóigh fórsaí [[Edward Bruce]] na foirgnimh le linn a fheachtais i gcoinne Bhaile Átha Cliath. De réir tuairisce a scríobhadh in 1326, bhí halla cloiche sa phálás, agus díon slinne adhmaid air, chomh maith le seomra príobháideach, cistin agus séipéal.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DublinInquirer&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.dublininquirer.com/construction-of-new-kevin-street-garda-station-lagging/ |teideal=Construction of New Kevin Street Garda Station Lagging |last=Daly |first=Nicky |date=2017-02-08 |website=Dublin InQuirer |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Dheisigh agus leathnaigh Hugh Inge, ardeaspag ó 1521 go 1528, na foirgnimh in 1523, rud a d'fhág gur áit chónaithe tharraingteach a bhí ann.&lt;ref&gt;D'Alton, John (1838). ''Memoirs of the Archbishops of Dublin''. Baile Átha Cliath. lch. 183. [https://archive.org/details/memoirsofarchbis00dalt Internet Archive]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IT_Thompson&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/homes-and-property/buildings-at-risk-dublin-garda-stations-in-need-of-protection-1.2152616 |teideal=Buildings at risk: Dublin Garda stations in need of protection |last=Thompson |first=Sylvia |date=2015-03-26 |website=The Irish Times |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Níos déanaí, thóg [[Narcissus Marsh]] Leabharlann Marsh ar thalamh an pháláis, agus bhí an leabharlann ceangailte leis an bpálás ar dtús.&lt;ref name=&quot;MarshHistory&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://marshlibrary.ie/about/history/ |teideal=Discover Our History |website=Marsh's Library |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IT_Thompson&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WACS&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://wideandconvenientstreets.wordpress.com/2014/04/05/the-kevin-street-medley-1-st-sepulchres-palace/ |teideal=The Kevin Street Medley: 1. St Sepulchre's Palace |last=Seery |first=Michael |date=2014-04-05 |website=Wide and Convenient Streets |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Archbishops Palace and St Patrick's Cathedral on 1797 Dublin Map.jpg|clé|mion|Mapa de Bhaile Átha Cliath ina bhfuil ''Archbishops Palace'' marcáilte (1797).]]

=== Áit chónaithe na nArdeaspag (1185–1806) ===
I mí Aibreáin 1619, fuair an tArdeaspag Thomas Jones bás sa phálás.&lt;ref&gt;McClintock, John (1887). ''Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature: Supplement''. Harper. lch. 613. [https://www.google.fr/books/edition/Cyclopedia_of_Biblical_Theological_and_E/PsosAAAAYAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=%22sepulchre%22+%22palace%22+%22dublin%22+architecture&amp;pg=PA613&amp;printsec=frontcover Google Books]&lt;/ref&gt; Faoi dheireadh an 17ú haois, tógadh tithe brící ar aghaidh na sráide in áit fhoirgnimh chúnta an pháláis. Inimircigh Ollannacha a bhí ag teitheadh ó ghéarleanúint reiligiúnach a thóg na tithe sin.&lt;ref name=&quot;Simpson2008&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.dublincity.ie/sites/default/files/media/file-uploads/2018-06/DCAA.01.34_Kevin_St_Garda_Station.pdf |teideal=Kevin Street Garda Station (04E0294) Collection |last=Simpson |first=Linzi |publisher=Dublin City Archaeological Archive |dátarochtana=2024-05-22 |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:1stEarlOfNormanton.jpg|mion|170px|An t-ardeaspag deireanach a bhí ina chónaí sa phálás, Charles Agar (1809).]]
Bhí 41 ardeaspag ina gcónaí sa phálás le linn tréimhse sé chéad bliain.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; Fuair an tArdeaspag Charles Cobbe bás ann in 1765.&lt;ref name=&quot;DHR1960&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.google.fr/books/edition/Dublin_Historical_Record/h4UMAQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22sepulchre%22+%22palace%22+%22dublin%22+architecture&amp;dq=%22sepulchre%22+%22palace%22+%22dublin%22+architecture&amp;printsec=frontcover |teideal=A TOUR THROUGH DUBLIN CITY IN 1782 |website=Dublin Historical Record |date=1960 |publisher=Old Dublin Society |language=en}} lch. 5.&lt;/ref&gt; Faoi Acht Phálás Ardeaspag Bhaile Átha Cliath 1804, aistríodh an t-áitreabh chuig an gCoróin. D'fhág an t-ardeaspag deireanach a bhí ina chónaí ann, Charles Agar (Iarla Normanton), an pálás in 1806, nuair a bhí ceantar na Saoirsí máguaird tar éis meath go mór.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ISB1804&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/1804/act/63/enacted/en/print.html |teideal=Archbishop's Palace Dublin Act, 1804 |website=Irish Statute Book |publisher=Office of the Attorney General |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; D'ordaigh Acht 1804 go n-úsáidfí an t-airgead ceannaigh chun talamh a fháil d'áit chónaithe nua don ardeaspag agus do theach cúirte do sheanascal Shaoirse Naomh Sepulchre.&lt;ref name=&quot;ISB1804&quot;/&gt; Scríobh an taistealaí John Carr in 1806 go raibh an seanphálás iompaithe ina bheairic, agus é timpeallaithe ag ceantar a bhí, dar leis, níos boichte ná na ceantair is measa i Londain.&lt;ref name=&quot;WACS&quot;/&gt;

=== Ospidéal Aleyn (thart ar 1500) ===
Thart ar 1500, bhronn an t-ardeaspag Walter Fitzsimon láithreán folamh idir an pálás agus Sráid Chaoimhín chun teach cloiche a thógáil do dheichniúr bocht. Ar an 18 Meitheamh 1504, bhunaigh John Aleyn, déan Ardeaglais Naomh Pádraig, ospidéal ar an talamh sin do dhaoine bochta breoite ó dheoise Bhaile Átha Cliath agus ó dheoise na Mí. D'fhan an t-ospidéal ann tar éis dhíscaoileadh na mainistreacha, agus coinníodh é mar theach déirce go dtí na blianta deireanacha den 16ú haois.&lt;ref&gt;Bradley, John; King, Heather A. (1988). ''Urban Archaeology Survey Part VIII (i): Dublin City''. Office of Public Works. lch. 136. [https://www.archaeology.ie/app/uploads/2025/05/Dublin_City_Urban_Archaeology_Survey_1988-1.pdf PDF]&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Section of the Dublin 1846 Bird-eye view engraving of Dublin by SMYTH.jpg|mion|An pálás mar a léiríodh é in greanadh Smyth de Bhaile Átha Cliath ó spéir-radharc (1846).]]

=== Leabharlann Naomh Sepulchre (Leabharlann Marsh) (1707–an lá atá inniu ann) ===
{{Main|Leabharlann Marsh}}

Is sampla annamh í Leabharlann Marsh de leabharlann ón 18ú haois atá fós slán agus in úsáid chun na críche ar tógadh í ina leith. Tógadh í ar thalamh Pháláis Naomh Sepulchre agus bhí sí ceangailte leis an bpálás ar dtús.&lt;ref name=&quot;MarshHistory&quot;/&gt; Cuireadh tús lena tógáil sna blianta tosaigh den 18ú haois faoi stiúir an Ardeaspaig Narcissus Marsh; ritheadh an tAcht lena bunú in 1707, agus osclaíodh don phobal í an bhliain chéanna.&lt;ref name=&quot;MarshHistory&quot;/&gt; Ba í an chéad leabharlann phoiblí in Éirinn í.&lt;ref name=&quot;MarshHistory&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.churchofireland.org/cmsfiles/pdf/AboutUs/library/records/C2.pdf |teideal=Church of Ireland Records: Grant of liberty to erect pillars in churchyard |last=Dean and Chapter of St Patrick's Cathedral |date=1701-07-09 |dátarochtana=2026-06-25 |quote=Dean &amp; Chapter to Narcissus Marsh, Archbishop of Dublin. Grant of liberty to erect pillars in the churchyard and to demolish and re-erect a wall rel. to the building of a library adjoining the palace of St Sepulchre. |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De Breffny, Brian (1983). ''Ireland: A Cultural Encyclopedia''. London: Thames and Hudson. lch. 149.&lt;/ref&gt; Ba é Sir William Robinson a dhear í. Nuair a osclaíodh í, bhí thart ar 10,000 imleabhar ó bhailiúchán Edward Stillingfleet inti; cheannaigh Marsh an bailiúchán in 1704. Bhí bailiúchán Marsh féin agus leabhair Élie Bouhéreau, an chéad choimeádaí, inti chomh maith.&lt;ref name=&quot;MarshHistory&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Marsh,_Narcissus |teideal=Marsh, Narcissus |website=Dictionary of National Biography |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://celt.ucc.ie/document/E730002-001/ |teideal=Diary of a Tour in 1732 |website=CELT, University College Cork |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McCarthy, Muriel (2003). &quot;Elie Bouhéreau, First Keeper of Marsh's Library&quot;. ''Dublin Historical Record'' 56 (2): 132–145.&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Marsh´s Library.jpg|mion|Leabharlann Naomh Sepulchre, ar a dtugtar Leabharlann Marsh (2007).]]

Tá thart ar 26,000 leabhar agus 300 lámhscríbhinn sa bhailiúchán. Léiríonn siad na hábhair léinn ba mhó a raibh spéis iontu le linn na hAthbheochana agus an tSoilsithe, agus béim ar leith ar an diagacht, ar an dlí, ar an leigheas, ar an eolaíocht agus ar an litríocht chlasaiceach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.discoverireland.com/us/ireland-things-to-see-and-do/listings/product/?fid=FI_30707 |teideal=Search what is available in Ireland |website=Ireland.com}}&lt;/ref&gt; Tá 80 incunabula (leabhair a clóbhuaileadh roimh 1501) ina measc, chomh maith le bailiúcháin thábhachtacha de théacsanna Eabhraise agus Giúdacha, saothair stairiúla Fraincise agus lámhscríbhinní Éireannacha a fuarthas ó Dudley Loftus in 1695.&lt;ref&gt;McCarthy, Muriel (1996). &quot;Narcissus Marsh &amp; His Library&quot;. ''History Ireland'' 4 (3): 17–22.&lt;/ref&gt; Is fianaise infheicthe ar stair fhada na leabharlainne iad a gnéithe ailtireachta: na seilfeanna darach bunaidh, na cásanna sreinge a cuireadh isteach chun goid a chosc, agus na poill philéar ó [[Éirí Amach na Cásca]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.atlasobscura.com/places/marshs-library |teideal=Marsh's Library |website=Atlas Obscura |dátarochtana=2017-03-02}}&lt;/ref&gt;

Ó bunaíodh í, tá an leabharlann faoi chúram Ghobharnóirí agus Chaomhnóirí na Leabharlainne. Cuirtear fáilte roimh scoláirí agus turasóirí araon inti, agus is leabharlann thaighde bheo í fós agus institiúid chultúrtha i mBaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.marshlibrary.ie/history |teideal=History |website=Marsh's Library – Home}}&lt;/ref&gt;

=== Beairic, teach cúirte agus príosún (1804–1836) ===
In 1804, ghlac Coróin na Breataine seilbh ar an áitreabh. Go luath sa 19ú haois, tógadh teach cúirte agus príosún, mar chuid den choimpléasc, in aice leis an bpálás, ar chúinne Long Lane agus Shráid Bhríde.
[[Íomhá:Monasticon Hibernicum 1876 Volume 2 St Patricks Cathedral Ground Plan.png|mion|Plean d'Ardeaglais Naomh Pádraig a thaispeánann an pálás agus na foirgnimh máguaird freisin (1876).]]
Deirtear gur féichiúnaithe dócmhainneacha a bhí i gcuid mhór de na príosúnaigh. Bhí an chúirt ag plé go príomha le cúrsaí trádála, aontaí, meáchain agus tomhais. Bhí sé deacair ar dhaoine a bhí ina gcónaí i bhfad ón gcathair, i Sord, i Lusca nó in áiteanna eile, freastal ar an gcúirt, mar bhí an chuid is mó acu an-bhocht. Bhí an deacracht chéanna ag giúróirí, a ghearrfaí fíneáil orthu mura bhfreastalaídís nuair a ghlaofaí orthu.&lt;ref name=&quot;par&quot;/&gt; Bhí cúirt agus príosún ag feidhmiú i dtréimhse níos luaithe freisin, nuair a bhí na hArdeaspaig fós ina gcónaí sa phálás, mar a léirigh tochailtí ar na láithreáin béal dorais. Fuarthas cloigeann scartha ón gcorp thart ar thrí mhéadar faoin talamh; bhí sé sin ag teacht le cleachtas meánaoiseach inar taispeánadh iarsmaí daoine a cuireadh chun báis mar rabhadh. Fuarthas earraí cré-umha as Baile Átha Cliath, as an bhFrainc agus as an nGearmáin ón tréimhse chéanna.&lt;ref name=&quot;IT_Kelly&quot;/&gt; Ina dhiaidh sin, bhunaigh Coróin na Breataine beairic mhíleata ann do na Póilíní Marcaíochta.&lt;ref name=&quot;Jackson 1975 82–92&quot;&gt;Jackson, Victor (1975). &quot;The Palace of St. Sepulchre&quot;. ''Dublin Historical Record'' 28 (3): 82–92. ISSN 0012-6861. [https://www.jstor.org/stable/30103936 JSTOR]&lt;/ref&gt;

== Stáisiún póilíní ==
[[Íomhá:The Dublin Metropolitan Police at St. Sepulchre's Palace.jpg|mion|center|610px|Póilíní Cathrach Bhaile Átha Cliath ag Pálás Naomh Sepulchre (1922).]]

=== Póilíní Cathrach Bhaile Átha Cliath (1836–1925) ===
Tugadh an seanphálás do [[Póilíní Chathair Átha Cliath]] (''Dublin Metropolitan Police''), agus úsáideadh mar bheairic é. Rinneadh ceanncheathrú an fhórsa de. Roimhe sin, bhí an t-ardeaspag ina bhreitheamh freisin, agus cuireadh daoine chun báis ar an láithreán, de réir na bhfoinsí a luann an traidisiún seo. Deirtear gur caitheadh na coirp síos i dtobar domhain a raibh nasc aige le [[An Poitéal|hAbhainn na Poddle]].&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.rte.ie/news/dublin/2018/0514/963521-kevin-street-garda-station/ |teideal=Door closes on 200 years of policing history in Dublin |last=Reynolds |first=Paul |date=2018-05-14 |publisher=RTÉ |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Tá fáinní fós le feiceáil ar na ballaí seachtracha, ar cheanglaítí capaill leo. D'fhan sraith doirse maisithe (a deirtear a tháinig ón bhFrainc ar dtús) ann go dtí na blianta deireanacha a bhí an foirgneamh in úsáid mar stáisiún.&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;

=== Stáisiún Gardaí Shráid Chaoimhín (1925–an lá atá inniu ann) ===
In 1925, ghlac an [[Garda Síochána]] seilbh ar fhoirgnimh an pháláis mar Stáisiún Gardaí Sráid Chaoimhín, agus tugadh na heochracha do [[Saorstát Éireann|Shaorstát Éireann]] a bhí nuabhunaithe. D'fhan an t-áitreabh mar stáisiún de chuid an Gharda Síochána tar éis bhunú an Stáit. Ba é stáisiún Shráid Chaoimhín an stáisiún ba shine de chuid an Gharda Síochána a bhí ag feidhmiú sa tír nuair a dúnadh é i mí na Bealtaine 2018 agus a feidhmeanna á n-aistriú chuig foirgneamh nua béal dorais. Bhí seanfhoirgnimh an stáisiúin in úsáid gan bhriseadh ag na póilíní le breis agus 200 bliain.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RTE_Archives&quot;/&gt;
[[Íomhá:Kevin Street Garda premises within the old St Sepulchre's Palace in Dublin.jpg|mion|400px|Áitreabh an Gharda Síochána laistigh de sheanphálás Naomh Sepulchre (2024).]]
Cuireadh tús le tógáil mhór cheanncheathrú nua na Roinne an 19 Feabhra 2015 ar láithreán Shráid Bhríde béal dorais, agus bronnadh conradh de thart ar €31 milliún ar J. J. Rhatigan.&lt;ref name=&quot;DublinInquirer&quot;/&gt; Tá achar urláir thart ar 6,840 méadar cearnach sa cheanncheathrú nua, lena n-áirítear íoslach dúbailte le haghaidh páirceála faoi thalamh. Foirgnimh a cuireadh leis an bpálás tar éis do na póilíní seilbh a ghlacadh air ab ea na foirgnimh a leagadh; ní cuid den choimpléasc ardeaspagúil bunaidh iad.&lt;ref name=&quot;DublinInquirer&quot;/&gt; I 2019, chríochnaigh [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] (OPW) an cheanncheathrú nua-aimseartha ar an láithreán.&lt;ref name=&quot;OPW_Kevin&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.gov.ie/en/office-of-public-works/news/kevin-street-garda-station/ |teideal=Kevin Street Garda Station |publisher=Office of Public Works |date=2020-01-23 |dátarochtana=2024-05-22 |language=en}}&lt;/ref&gt; Osclaíodh áis Theach Walter Scott i mí na Samhna 2022 ina dhiaidh sin, agus d'aistrigh aonaid speisialta éagsúla isteach ann.&lt;ref name=&quot;Garda_MilitaryRd&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.garda.ie/en/about-us/our-departments/office-of-corporate-communications/press-releases/2022/november/an-garda-siochana-officially-open-walter-scott-house-friday-25th-november-2022.html |teideal=An Garda Síochána Officially Open Walter Scott House |publisher=An Garda Síochána |date=2022-11-25 |dátarochtana=2024-05-22 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Tá sé ráite ag an OPW go bhfuil sé ar intinn aige úsáid oiriúnach ó thaobh na hoidhreachta de a aimsiú d'fhoirgnimh mheánaoiseacha an pháláis nuair nach mbeidh na póilíní á n-úsáid a thuilleadh.&lt;ref name=&quot;OPW_Kevin&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;LibertiesDublin&quot;/&gt; I measc na moltaí maidir le húsáid an fhoirgnimh amach anseo tá é a chur san áireamh i mbealach turasóireachta [[Jonathan Swift]]. Is é Jason McElligott, coimeádaí Leabharlann Marsh béal dorais, a mhol sin, mar gheall ar an gceangal a bhí ag Swift leis an gceantar nuair a bhí sé ina dhéan ar Ardeaglais Naomh Pádraig in aice láimhe.&lt;ref name=&quot;LibertiesDublin&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.irishtimes.com/opinion/what-lies-beneath-an-irishman-s-diary-on-kevin-street-station-s-medieval-wonders-1.3950516 |teideal=What lies beneath – An Irishman's Diary on Kevin Street station's medieval wonders |last=Murray |first=Paddy |date=2019-07-08 |website=The Irish Times |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Mhol Iontaobhas Cathartha Bhaile Átha Cliath (''Dublin Civic Trust'') músaem cathartha freisin a nascfadh an foirgneamh le hArdeaglais Naomh Pádraig agus le Leabharlann Marsh i gceathrú chultúrtha.&lt;ref name=&quot;IT_Thompson&quot;/&gt; Thaifead suirbhé seandálaíochta a rinne an OPW ballaí agus taiscí meánaoiseacha atá fós ann, chomh maith le damáiste a rinneadh de bharr píopaí a leagadh roimhe sin gan maoirseacht seandálaíochta.&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot;/&gt;

== Ailtireacht ==
[[Íomhá:Irish researchers and academics at St Sepulchre's Palace in Dublin.jpg|clé|mion|Foirgnimh an pháláis atá fós ina seasamh (2024).]]
Sa sciathán thiar tá túr ar an gcúinne thiar thuaidh agus trí íoslach bhoghtacha. Tá rianta de shaothar slata fite le feiceáil sna híoslaigh fós; úsáideadh an saothar sin mar mhúnla le linn na tógála. I measc a ghnéithe tá doras aolchloiche le múnlálacha air ó thús an 16ú haois, fráma dorais snoite go hálainn ó dheireadh an 17ú haois agus doras i stíl Gibbs ón 18ú haois.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; Tá suaitheantas aolchloiche le múnlaí air ann freisin, agus an mana Laidine ''Virtus Nobilitat'' (&quot;Uaisleann an bhua&quot;) agus an dáta 1723 air. Taobh istigh tá staighre ón 18ú haois, corbail dín meánaoiseacha agus urláir tílithe ó dheireadh an 19ú haois.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;

Tá na foirgnimh rangaithe mar fhoirgnimh a bhfuil &quot;tábhacht náisiúnta&quot; leo ar an gClár Náisiúnta d'Oidhreacht Ailtireachta (NIAH), agus tá tábhacht seandálaíochta, ailtireachta, ealaíne, stairiúil agus shóisialta ag baint leo. Dátaíonn an clár an fhoirgníocht idir 1180 agus 1705.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''Dublin City Development Plan 2016–2022: Written Statement, Volume 1''. Dublin City Council, 2020. lch. 200. Chapter 11 – Ref. CHC21. [https://www.dublincity.ie/sites/default/files/2020-08/written-statement-volume-1.pdf PDF] (dátarochtana 2026-06-23)&lt;/ref&gt; Is é an sciathán thuaidh an chuid is rialta den fhoirgneamh, agus tá seacht mbá ar a éadan; is é an sciathán thiar an chuid is neamhrialta. Tá coirnéil tosaigh na sciathán thoir agus thiar marcáilte le tacaí cúinne céimnithe, agus tá fianaise ar bhonn fánach le feiceáil.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; Tá na focail &quot;Police Station&quot; le feiceáil ar laindéar os cionn shean-áirse na gcarráistí sa sciathán thiar.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;

[[Íomhá:NEWENHAM(1830) p129 DUBLIN - ST. PATRICKS CATHEDRAL.jpg|mion|Greanadh de chuid den phálás ''(ar dheis)'' agus d'Ardeaglais Naomh Pádraig ''(ar chlé)'' (1830).]]

I measc na luathléaráidí den phálás tá uiscedhath mionsonraithe de chuid [[Gabriel Beranger]] ó 1765. Taispeánann sé an foirgneamh le simléir atá neamhghnách ard (29 san iomlán, de réir tuairisce ó 1792),&lt;ref name=&quot;DHR1960&quot;/&gt; binn mhaisithe os cionn an dorais agus bosca faire beag.&lt;ref name=&quot;NLI&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000053466 |teideal=The Archiepiscopal Palace, Dublin |website=National Library of Ireland |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Tá simléir de bhrící dearga le feiceáil ar feadh na sciathán thiar agus thoir, rud a léiríonn céimeanna athraithe i ndiaidh a chéile ar an gcoimpléasc thar roinnt céadta bliain.&lt;ref&gt;Usher, Robin. &quot;The archbishops of Armagh and Drogheda's 'faire house', 1613–1783&quot;. ''Irish Georgian Society Journal'': 14–37. [https://search.igsjournal.ie/pdfs/bIXuNyxzD1a4zYQTihXZejZwSxLhLuaN4eCkraTA.pdf PDF] (dátarochtana 2026-06-23)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;

Bhí struchtúr eile, Píolóid an Ardeaspaig (''Archbishop's Pillory''), laistigh de thalamh an pháláis, in aice le geataí iontrála bheairic Gardaí Shráid Chaoimhín.&lt;ref&gt;Bradley, John; King, Heather A. (1988). ''Urban Archaeology Survey Part VIII (i): Dublin City''. Office of Public Works. [https://www.archaeology.ie/app/uploads/2025/05/Dublin_City_Urban_Archaeology_Survey_1988-1.pdf PDF]&lt;/ref&gt;

In 1825, fostaíodh an tógálaí Patrick Byrne chun piléir gheata a thógáil agus ráillí a chur timpeall an choimpléasc; is iad sin a shainíonn an teorainn mar atá sí in 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.dia.ie/works/view/57694/CO.+DUBLIN%2C+DUBLIN%2C+KEVIN+STREET+UPPER%2C+NO.+041+%28POLICE+BARRACKS%29 |teideal=Dictionary of Irish Architects |website=www.dia.ie |dátarochtana=2024-04-15 |language=en}}&lt;/ref&gt; Is ó thart ar 1720 a thagann an dá phost mhóra gheata ar an láithreán.&lt;ref name=&quot;WACS&quot;/&gt;

== Daoine suntasacha ==
=== Ardeaspaig a bhí ina gcónaí ann nó a bhí i gceannas ar áitreabh an pháláis ===
&lt;div style=&quot;column-count:3; column-gap:1.5em; max-width:900px;&quot;&gt;
* John Comyn ''(1181–1212)'', luaite mar an té a chuir tús le tógáil an pháláis &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Henry de Loundres ''(1213–1228)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Luke ''(1230–1255)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Fulk Basset ''(1256–1271)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John de Derlington ''(1279–1284)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John de Sandford ''(1286–1294)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Thomas de Chaddesworth ''(1295–1299)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* William Houghton ''(1296–1298)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Richard de Ferings ''(1299–1306)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Richard de Havering ''(1307–1310)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John de Leche ''(1311–1313)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Alexander de Bicknor ''(1317–1349)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John de St Paul ''(1349–1362)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Thomas Minot ''(1363–1375)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Robert Wikeford ''(1375–1390)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Robert Waldby ''(1390–1395)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Richard Northalis ''(1395–1397)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Thomas Cranley ''(1397–1417)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Richard Talbot ''(1417–1449)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Michael Tregury ''(1449–1471)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John Walton ''(1472–1484)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Walter Fitzsimon ''(1484–1511)'', a bhronn an láithreán d'Ospidéal Aleyn laistigh d'áitreabh an pháláis &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* William Rokeby ''(1512–1521)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Hugh Inge ''(1523–1528)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John Alen ''(1529–1534)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* George Browne ''(1536–1554)'', an chéad Ardeaspag Protastúnach sa phálás tar éis an Reifirméisin &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Hugh Curwen ''(1555–1567)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Adam Loftus ''(1567–1605)'', an chéad Phropast ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]; fuair sé bás sa phálás &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Thomas Jones ''(1605–1619)'', fuair sé bás sa phálás&lt;ref&gt;Blacker, Beaver Henry (1892). &quot;Jones, Thomas (1550?-1619)&quot;. ''Dictionary of National Biography'', imleabhar 30, lgh. 163–164.&lt;/ref&gt; &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Lancelot Bulkeley ''(1619–1650)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* James Margetson ''(1661–1663)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Michael Boyle ''(1663–1679)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* John Parker ''(1679–1681)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Francis Marsh ''(1682–1693)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Narcissus Marsh ''(1694–1703)'', a bhunaigh Leabharlann Marsh (ar a dtugtaí Leabharlann Naomh Sepulchre ar dtús) ar eastát an pháláis &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* William King ''(1703–1729)'', fuair sé bás sa phálás &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* John Hoadly ''(1730–1742)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Charles Cobbe ''(1743–1765)'', fuair sé bás sa phálás &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* William Carmichael ''(1765)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Arthur Smyth ''(1766–1771)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* John Cradock ''(1772–1778)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Robert Fowler ''(1779–1801)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Charles Agar ''(1801–1806)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;: ''Caitliceach''; &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;: ''Protastúnach''; léiríonn na dátaí ''(–)'' tréimhse oifige an ardeaspaig.&lt;/small&gt;

=== Ionadaithe an Rí in Éirinn (''Lord Deputy'') ===
* Walter Fitzsimon: chomh maith lena oifig mar ardeaspag, bhí sé ina Ionadaí an Rí idir 1492 agus 1493.

Ar roinnt ócáidí, chuir Ionadaithe an Rí fúthu sa phálás go sealadach:
* [[Thomas Radclyffe, 3ú Iarla Sussex|Thomas Radclyffe]], 3ú Iarla Sussex, in 1558&lt;ref name=&quot;Jackson 1975 82–92&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Falkiner&quot;/&gt;
* Sir [[Henry Sidney, 1ú Iarla Romney|Henry Sidney]]&lt;ref name=&quot;Falkiner&quot;&gt;Falkiner, Caesar Litton. ''From His Majesty's Castle of Dublin''. lch. 16. [https://celt.ucc.ie/published/E900000-002.html CELT] (dátarochtana 2026-07-02). &quot;The dissolution of the monasteries struck a heavy blow at the prestige of King John's Castle. The Priory of Kilmainham, becoming vested in the Crown, was at once recognised as a convenient appanage of the Sovereign, and was utilised accordingly for the principal State functions. The dissolution of the Cathedral Chapter of St. Patrick's by Edward VI. provided an opportunity, which was quickly seized, to find more desirable lodgings than either Castle or Priory appears to have afforded. The Chapter having been suppressed, it was evident that the Dean had no further need of his residence. This was accordingly assigned to the Archbishop of Dublin, who was desired to evacuate the Palace of St. Sepulchre's, which became a place of lodging for the Lord Deputy. And although in a very few years this arrangement was upset, under Queen Mary, by the restoration of the Cathedral and its dignitaries to their former status, the Deputies were slow to surrender the footing they had acquired in the archiepiscopal palace. Sussex, Sidney, and others of the deputies of both Mary and Elizabeth, were so fond of coming to St. Sepulchre's that an Archbishop of Dublin, who found their visits inconvenient, is said to have actually fired his palace 'that the Deputies should not have so good liking to his house' (citing Holinshed, lch. 28).&quot;&lt;/ref&gt;
* Ionadaithe agus Tiarnaí Breithiúna eile le linn réimeas Anraí VIII, Edward VI, Máire I agus Eilís I&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://wideandconvenientstreets.wordpress.com/tag/st-sepulchres-palace/ |teideal=St Sepulchre's Palace |website=Wide and Convenient Streets |dátarochtana=2026-07-02 |quote=The poor archbishop was bounced in and out of the palace over the centuries. Edward VI, Henry VIII's son, dissolved St Patrick's Cathedral and moved the Lord Lieutenant (&quot;the Deputy of our Realm&quot;) into the palace, with the Archbishop moving to the Deanery. Edward's sister Mary moved the bishop back in, but then the Earl of Sussex (Elizabeth's Lord Deputy) moved him back out again, but this, again, appears to be short lived, for in Archbishop Adam Loftus' time there at the end of the sixteenth century, it was described as &quot;a semi-regal abode well pleasantlie sited as gorgeously builded&quot;. |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Príosúnaigh a coinníodh ann ===
Nuair a bhí sé in úsáid mar stáisiún póilíní, coinníodh go leor príosúnach cáiliúil sa fhoirgneamh, ina measc:
* John Gilligan&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;
* Tony Felloni&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;
* Daoine a raibh baint acu le coimhlint Hutch–Kinahan ina dhiaidh sin&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;
* Fat Freddie Thompson&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.thejournal.ie/fat-freddie-thompson-arrested-2593096-Feb2016/ |teideal='Fat Freddie' Thompson arrested in Dublin city centre |last=Hennessy |first=Michelle |date=2016-02-09 |website=TheJournal.ie |dátarochtana=2026-07-01 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Príosúnaigh Fhíníneacha&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.theirishstory.com/2011/03/05/today-in-irish-history-%E2%80%93the-fenian-rebellion-march-5-1867/ |teideal=Today in Irish History – The Fenian Rebellion, March 5, 1867 |website=The Irish Story |date=2011-03-05 |dátarochtana=2026-07-02 |quote=The police noted that a large number of (horse-drawn) cars left the Combe and Kevin Street area for the countryside. Others walked to Tallaght. The police sergeant at Crumlin reported that, &quot;the Dublin road is crowded with young men, all taking the direction of Tallaght&quot;... As many as 10,000 armed Fenians came out in rebellion. |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Daoine eile a bhfuil baint acu le drong choireachta eagraithe Kinahan, mar Gareth Brophy&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;

== An lá inniu ==
=== Daoine suntasacha a bhí lonnaithe i Stáisiún Gardaí Shráid Chaoimhín ===
* James &quot;Lugs&quot; Branigan: dornálaí cáiliúil Éireannach agus garda a bhí lonnaithe i stáisiún Shráid Chaoimhín.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.dib.ie/biography/branigan-james-christopher-jim-lugs-a0899 |teideal=Branigan, James Christopher ('Jim', 'Lugs') |last=Quinn |first=James |date=2009-10-01 |website=Dictionary of Irish Biography |publisher=Royal Irish Academy |dátarochtana=2026-07-02 |language=en}} doi:10.3318/dib.000899.v1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Neary, Bernard (1985). ''Lugs: The Life and Times of Jim Branigan''. Dublin: Lenhar Publications. [https://www.garda.ie/en/about-us/our-history/james-lugs-branigan-bernard-neary.pdf PDF] (dátarochtana 2026-07-02)&lt;/ref&gt;
* An Leas-Choimisinéir John Twomey: a raibh cáil air mar gheall ar a chuid imscrúduithe ar dhrong Kinahan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.inkl.com/news/dublin-garda-steps-down-after-39-years-of-smashing-ireland-s-most-notorious-gangs-including-the-kinahan-s |teideal=Top Dublin garda steps down after 39 years of smashing Ireland's most notorious gangs including the Kinahans |date=2021-04-26 |website=inkl |dátarochtana=2026-06-24 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Seandálaíocht ==
Léirigh tochailtí seandálaíochta ar chúinne Shráid Chaoimhín agus Shráid Bhríde gur ón bpálás meánaoiseach atá príomhstruchtúr buan an tseanstáisiúin de chuid an Gharda Síochána. Tá sciathán thiar an imfhálaithe cheathairshleasaigh mheánaoisigh fós le feiceáil sna foirgnimh atá ina seasamh.&lt;ref name=&quot;EIAR_Ch15_p26&quot;&gt;''Kimmage to City Centre Core Bus Corridor Scheme: Environmental Impact Assessment Report, Volume 2 – Chapter 15: Archaeology and Cultural Heritage''. Transport Infrastructure Ireland, 2023. lch. 26. [https://kimmagescheme.ie/wp-content/uploads/sites/4/2023/07/Chapter-15-%E2%80%93-Archaeology-Cultural-Heritage.pdf PDF]&lt;/ref&gt; Léirigh tochailtí in 2007–2008 go raibh an láithreán socraithe ina phlotaí maoine i dtírdhreach tuaithe faoi dheireadh an 12ú haois. Fuarthas poill phoist agus áith mhór le bonn cloiche; d'fhéadfadh baint a bheith aici le hobair mhiotalóireachta, mar fuarthas blúirí breogán, copar agus grán dóite i líonadh na háithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://excavations.ie/report/2008/Dublin/0019408/ |teideal=2008:394 – Dublin: Kevin Street Garda Station, 35–47 Bride Street |last=Simpson |first=Linzi |via=Excavations.ie |language=en}}&lt;/ref&gt; Ina dhiaidh sin, cuireadh imfhálú an ardeaspaig laistigh de dhíog chosanta a athghearradh go minic le linn an 13ú agus an 14ú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://excavations.ie/report/2008/Dublin/0019408/ |teideal=2008:394 – Dublin: Kevin Street Garda Station, 35–47 Bride Street (Licence 04E0294 ext.), directed by Linzi Simpson of Margaret Gowen &amp; Co. Ltd. |last=Simpson |first=Linzi |publisher=Margaret Gowen &amp; Co. Ltd. |via=Excavations.ie, Wordwell Ltd. |dátarochtana=2026-06-23 |language=en}}&lt;/ref&gt; I gceann de na claiseanna, fuarthas leagan cloiche a bhí clúdaithe le mata slata. Cuireadh cloigeann fir óig (17–25 bliain d'aois) ar an mata sin, agus fuarthas cnámharlach iomlán madra sa chlais chéanna. Léirigh an cloigeann gortuithe, lena n-áirítear créachtaí a d'fhéadfadh a bheith déanta le claíomh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://excavations.ie/report/2008/Dublin/0019408/ |teideal=2008:394 – Dublin: Kevin Street Garda Station, 35–47 Bride Street |last=Simpson |first=Linzi |via=Excavations.ie |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://excavations.ie/report/2007/Dublin/0017455/ |teideal=2007:479 – Dublin: Kevin Street Garda Station/35–47 Bride Street |last=Simpson |first=Linzi |publisher=Margaret Gowen &amp; Co. Ltd. |via=Excavations.ie, Wordwell Ltd. |dátarochtana=2026-06-23 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Léirigh scrúdú a rinne Danielle O'Donovan go bhfuil cuid mhór den imfhálú ceathairshleasach meánaoiseach caomhnaithe laistigh de na foirgnimh atá ann, agus go bhfuil an sciathán thiar thar a bheith slán.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;&gt;''Dublin City Archaeological Archive'', DCAA.01.34: Kevin Street Garda Station. [https://www.dublincity.ie/sites/default/files/media/file-uploads/2018-06/DCAA.01.34_Kevin_St_Garda_Station.pdf PDF] (dátarochtana 2026-06-26)&lt;/ref&gt; Bhí halla mór, seomra príobháideach agus séipéal sa choimpléasc ar dtús, agus b'fhéidir dhá thúr, ceann acu in aice le Leabharlann Marsh.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; Túr ab ea an struchtúr thiar theas (seomra bia na n-oifigeach) ar dtús, rud a léiríonn a bhallaí an-tiubha agus na corbail chloiche istigh a thacaíonn leis an díon. Tá doras sa bhalla thiar a chuir an tArdeaspag Hugh Inge (1523–1528) isteach.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt;

Rinneadh réamh-mheasúnú i mí an Mheithimh 2004. Idir Meán Fómhair agus Nollaig 2007, rinneadh measúnú breise trí cheithre thrinse a thochailt agus clár monatóireachta a chur i bhfeidhm, lena n-áirítear tochailt trinse seirbhíse, claiseanna tástála innealtóireachta agus poill thollta.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; Léirigh patrúin lonnaíochta ó dheireadh an 12ú haois roinnt maoine críochraithe le díoga i dtírdhreach tuaithe.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; Fuarthas bailiúcháin mhóra potaireachta in dhá thobar mheánaoiseacha sa chuid theas den láithreán, crúiscín iomlán ón 13ú haois ina measc.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; Léiríonn bóthar miotalaithe cuartha ag deisceart an láithreáin seanailíniú meánaoiseach Shráid Chaoimhín agus Shráid Bhríde.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; I gcéim iarmheánaoiseach an láithreáin, bhí dhá fhoirgneamh mhóra adhmaid ar a laghad, a tógadh d'adhmad sprúis allmhairithe, chomh maith le tithe brící &quot;Dutch Billy&quot; a thóg lonnaitheoirí Ollannacha a bhí ag teitheadh ó ghéarleanúint reiligiúnach faoi dheireadh an 17ú haois.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; Aithníodh trí íoslach bhoghtacha a bhfuil iarsmaí de lárú slata fite iontu; tá na boghtaí sin fós le feiceáil sna foirgnimh atá ina seasamh.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt;

Idir dúnadh an stáisiúin agus aon úsáid eile amach anseo, thaifead suirbhé seandálaíochta a choimisiúnaigh an OPW ballaí meánaoiseacha agus taiscí faoin gclós, chomh maith le blúirí potaireachta, blúirí de thíleanna urláir agus dín, plástar maisithe, cuid de ghloine fíona ón 17ú haois agus ceithre bhlúire de chloch Dundry (ábhar a úsáideadh in Éirinn ón 12ú haois ar aghaidh).&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot;/&gt; Dhoiciméadaigh an suirbhé freisin damáiste a rinneadh de bharr píopaí a leagadh roimhe sin gan maoirseacht seandálaíochta, agus tháinig sé ar an gconclúid gur cheart tuilleadh tochailte a dhéanamh chun halla mór agus cistineacha meánaoiseacha a nochtadh agus a chur ar taispeáint.&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot;/&gt;

== Naisc sheachtracha ==
{{Commonscat|St. Sepulchre's Palace}}
* [https://digital.ucd.ie/view/ivrla:3507 Léaráid den phálás i Leabharlann UCD]
* [https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000053466 Líníocht Beranger ó 1765 de Phálás an Ardeaspaig i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>bfsi9ovh0kovv52oxm7158xul2scsj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332619</id>
      <parentid>1332617</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59344-66</username>
        <id>78680</id>
      </contributor>
      <origin>1332619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41995" sha1="nzfeotpq59hpnxotdqthcsi3gzz10si" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
[[Íomhá:Archbishop's Palace, Dublin (1765).png|mion|Pálás Naomh Sepulchre i léaráid le Gabriel Beranger, 1765.]]
''Maidir leis an gceantar riaracháin, féach [[:en:Manor of St Sepulchre|Máinéar Naomh Sepulchre]].''

Is coimpléasc foirgneamh ón 12ú haois é '''Pálás Naomh Sepulchre'''. Ba é áit chónaithe agus ionad riaracháin ardeaspaig Bhaile Átha Cliath é tráth, i gceantar [[Na Saoirsí]] i [[Baile Átha Cliath]], [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]]. Bhunaigh John Comyn, an chéad ardeaspag Angla-Normannach i mBaile Átha Cliath, an pálás thart ar 1184.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; Bhí sé ina áit chónaithe ag ardeaspaig Bhaile Átha Cliath ar feadh na gcéadta bliain; ba é Charles Agar, Iarla Normanton, an t-ardeaspag deireanach a bhí ina chónaí ann, agus d'fhág sé an áit in 1806.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;

Tá sé ar cheann den bheagán foirgneamh sa chathair a bhí in úsáid gan bhriseadh ó aimsir na Normannach, agus tá sé i measc na bhfoirgneamh is sine atá fós ina seasamh i mBaile Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;IT_Kelly&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.irishtimes.com/culture/heritage/kevin-street-garda-station-s-walls-hide-medieval-palace-1.2289094 |teideal=Kevin Street Garda station's walls hide medieval palace |last=Kelly |first=Olivia |date=2015-04-18 |website=The Irish Times |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Tá formhór fhoirgnimh an pháláis fós ann.&lt;ref name=&quot;RTE_Archives&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.rte.ie/archives/2023/0514/1380695-kevin-street-garda-station/ |teideal=Historic Police Station Closes |date=2018-05-14 |website=[[RTÉ Archives]] |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Níl rochtain ag an bpobal ar an áitreabh ná ar na foirgnimh máguaird faoi láthair.&lt;ref name=&quot;IT_Kelly&quot;/&gt;

== Suíomh ==
Tá an pálás ar chúinne Shráid Bhríde agus Shráid Chaoimhín Uachtaraigh, in aice le [[Leabharlann Marsh]]. Ba é ceanncheathrú Mháinéar Naomh Sepulchre é, agus bhí riarachán an mháinéir lonnaithe ann.&lt;ref&gt;Murray, James (2011). ''Enforcing the English Reformation in Ireland: Clerical Resistance and Political Conflict in the Diocese of Dublin, 1534-1590''. Cambridge University Press. lch. 31. ISBN 978-0-521-36994-7. [https://www.google.fr/books/edition/Enforcing_the_English_Reformation_in_Ire/kvFpuRoiL24C?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=%22sepulchre%22+%22palace%22+%22dublin%22+architecture&amp;pg=PA31&amp;printsec=frontcover Google Books]&lt;/ref&gt; Ní féidir le cuairteoirí ná le baill den phobal dul isteach i bpríomhfhoirgnimh an pháláis faoi láthair, áfach.

== Luathstair ==
=== Bunú agus ainmniú ===
Sular tógadh an pálás, bhí áit chónaithe ag [[Ard-Easpag Bhaile Átha Cliath|ardeaspaig Bhaile Átha Cliath]] cheana féin in aice le hEaglais Chríost. Le linn aimsir an Ardeaspaig [[Lorcán Ua Tuathail]], rinneadh eaglais rialta d'Eaglais Chríost in 1163, nuair a tháinig canónaigh rialta d'Ord Arrouaise in áit na gcanónach saolta.&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot;/&gt;

Manach Beinidicteach as Evesham ab ea John Comyn, fear léannta a bhí ina bhreitheamh, ina thaidhleoir agus ina riarthóir. Ceapadh é ar chúiseanna polaitiúla seachas ar chúiseanna spioradálta. Bhí Baile Átha Cliath faoi smacht na Normannach faoin am sin, agus bhí [[Anraí II Shasana|Anraí II]] ag iarraidh a údarás ríoga a leathnú ar Eaglais na hÉireann.&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot;/&gt; Ba dhiacon é nuair a ceapadh é, agus níor oirníodh ina shagart go dtí 1181. Go gairid ina dhiaidh sin, coisriceadh ina easpag é agus rinneadh ardeaspag Bhaile Átha Cliath de. Idir 1181 agus 1189, bhronn an choróin tailte ar an ardeaspacht. Thug sé cuairt ghearr ar an gcathair in 1184 in éineacht leis an bPrionsa Eoin, oidhre choróin Shasana, agus shocraigh sé síos go buan i mBaile Átha Cliath in 1185.&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot;/&gt;
[[Íomhá:Section of the 1610 John Speed Map of Dublin showing St. Patrick's Cathedral and St. Sepulchre's Palace.png|mion|Cuid de mhapa Bhaile Átha Cliath le John Speed (1610). Tá Pálás Naomh Sepulchre marcáilte mar uimhir '''66'''.]]

=== Tógáil ===
Tagraíonn an t-ainm Naomh Sepulchre don Uaigh Naofa agus do na Crosáidí a raibh sé mar aidhm acu í a athghabháil.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; Bhronn an choróin talamh ar John Comyn don ardeaspacht, agus ba é sin bunús Mháinéar Naomh Sepulchre. Bhí an pálás ina áit chónaithe ag ardeaspaig Bhaile Átha Cliath go dtí tús an 19ú haois; d'fhág an t-ardeaspag deireanach a bhí ina chónaí ann, Charles Agar, in 1806.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.jstor.org/stable/30100909 |teideal=The Palace of St. Sepulchre |last=Holmes |first=Margaret |date=1989 |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}} ''Dublin Historical Record'' 42 (4): 122–126. Old Dublin Society.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;par&quot;&gt;Parliamentary Papers: Reports from Commissioners, Vol. 24. Session: 4 February - 20 August 1836. House of Commons, London.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoI&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/50110025/kevin-street-garda-station-41-kevin-street-upper-dublin-8-dublin |teideal=Kevin Street Garda Station, 41 Kevin Street Upper, Dublin 8, DUBLIN |website=Buildings of Ireland |dátarochtana=2024-04-15 |language=en}}&lt;/ref&gt; Iompaíodh ina stáisiún póilíní é ina dhiaidh sin.

Is in 1216 a rinneadh an chéad tagairt stairiúil don phálás.&lt;ref name=&quot;LibertiesDublin&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://libertiesdublin.ie/time-is-swift-a-new-purpose-for-the-medieval-wonders-of-kevin-street/ |teideal=Time is Swift – a new purpose for the medieval wonders of Kevin Street |last=Murray |first=Paddy |date=2020-11-20 |website=The Liberties Dublin |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; In 1316, dhóigh fórsaí [[Edward Bruce]] na foirgnimh le linn a fheachtais i gcoinne Bhaile Átha Cliath. De réir tuairisce a scríobhadh in 1326, bhí halla cloiche sa phálás, agus díon slinne adhmaid air, chomh maith le seomra príobháideach, cistin agus séipéal.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DublinInquirer&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.dublininquirer.com/construction-of-new-kevin-street-garda-station-lagging/ |teideal=Construction of New Kevin Street Garda Station Lagging |last=Daly |first=Nicky |date=2017-02-08 |website=Dublin InQuirer |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Dheisigh agus leathnaigh Hugh Inge, ardeaspag ó 1521 go 1528, na foirgnimh in 1523, rud a d'fhág gur áit chónaithe tharraingteach a bhí ann.&lt;ref&gt;D'Alton, John (1838). ''Memoirs of the Archbishops of Dublin''. Baile Átha Cliath. lch. 183. [https://archive.org/details/memoirsofarchbis00dalt Internet Archive]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IT_Thompson&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/homes-and-property/buildings-at-risk-dublin-garda-stations-in-need-of-protection-1.2152616 |teideal=Buildings at risk: Dublin Garda stations in need of protection |last=Thompson |first=Sylvia |date=2015-03-26 |website=The Irish Times |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Níos déanaí, thóg [[Narcissus Marsh]] Leabharlann Marsh ar thalamh an pháláis, agus bhí an leabharlann ceangailte leis an bpálás ar dtús.&lt;ref name=&quot;MarshHistory&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://marshlibrary.ie/about/history/ |teideal=Discover Our History |website=Marsh's Library |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IT_Thompson&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WACS&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://wideandconvenientstreets.wordpress.com/2014/04/05/the-kevin-street-medley-1-st-sepulchres-palace/ |teideal=The Kevin Street Medley: 1. St Sepulchre's Palace |last=Seery |first=Michael |date=2014-04-05 |website=Wide and Convenient Streets |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Archbishops Palace and St Patrick's Cathedral on 1797 Dublin Map.jpg|clé|mion|Mapa de Bhaile Átha Cliath ina bhfuil ''Archbishops Palace'' marcáilte (1797).]]

=== Áit chónaithe na nArdeaspag (1185–1806) ===
I mí Aibreáin 1619, fuair an tArdeaspag Thomas Jones bás sa phálás.&lt;ref&gt;McClintock, John (1887). ''Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature: Supplement''. Harper. lch. 613. [https://www.google.fr/books/edition/Cyclopedia_of_Biblical_Theological_and_E/PsosAAAAYAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=%22sepulchre%22+%22palace%22+%22dublin%22+architecture&amp;pg=PA613&amp;printsec=frontcover Google Books]&lt;/ref&gt; Faoi dheireadh an 17ú haois, tógadh tithe brící ar aghaidh na sráide in áit fhoirgnimh chúnta an pháláis. Inimircigh Ollannacha a bhí ag teitheadh ó ghéarleanúint reiligiúnach a thóg na tithe sin.&lt;ref name=&quot;Simpson2008&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.dublincity.ie/sites/default/files/media/file-uploads/2018-06/DCAA.01.34_Kevin_St_Garda_Station.pdf |teideal=Kevin Street Garda Station (04E0294) Collection |last=Simpson |first=Linzi |publisher=Dublin City Archaeological Archive |dátarochtana=2024-05-22 |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:1stEarlOfNormanton.jpg|mion|170px|An t-ardeaspag deireanach a bhí ina chónaí sa phálás, Charles Agar (1809).]]
Bhí 41 ardeaspag ina gcónaí sa phálás le linn tréimhse sé chéad bliain.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; Fuair an tArdeaspag Charles Cobbe bás ann in 1765.&lt;ref name=&quot;DHR1960&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.google.fr/books/edition/Dublin_Historical_Record/h4UMAQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22sepulchre%22+%22palace%22+%22dublin%22+architecture&amp;dq=%22sepulchre%22+%22palace%22+%22dublin%22+architecture&amp;printsec=frontcover |teideal=A TOUR THROUGH DUBLIN CITY IN 1782 |website=Dublin Historical Record |date=1960 |publisher=Old Dublin Society |language=en}} lch. 5.&lt;/ref&gt; Faoi Acht Phálás Ardeaspag Bhaile Átha Cliath 1804, aistríodh an t-áitreabh chuig an gCoróin. D'fhág an t-ardeaspag deireanach a bhí ina chónaí ann, Charles Agar (Iarla Normanton), an pálás in 1806, nuair a bhí ceantar na Saoirsí máguaird tar éis meath go mór.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ISB1804&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/1804/act/63/enacted/en/print.html |teideal=Archbishop's Palace Dublin Act, 1804 |website=Irish Statute Book |publisher=Office of the Attorney General |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; D'ordaigh Acht 1804 go n-úsáidfí an t-airgead ceannaigh chun talamh a fháil d'áit chónaithe nua don ardeaspag agus do theach cúirte do sheanascal Shaoirse Naomh Sepulchre.&lt;ref name=&quot;ISB1804&quot;/&gt; Scríobh an taistealaí John Carr in 1806 go raibh an seanphálás iompaithe ina bheairic, agus é timpeallaithe ag ceantar a bhí, dar leis, níos boichte ná na ceantair is measa i Londain.&lt;ref name=&quot;WACS&quot;/&gt;

=== Ospidéal Aleyn (thart ar 1500) ===
Thart ar 1500, bhronn an t-ardeaspag Walter Fitzsimon láithreán folamh idir an pálás agus Sráid Chaoimhín chun teach cloiche a thógáil do dheichniúr bocht. Ar an 18 Meitheamh 1504, bhunaigh John Aleyn, déan Ardeaglais Naomh Pádraig, ospidéal ar an talamh sin do dhaoine bochta breoite ó dheoise Bhaile Átha Cliath agus ó dheoise na Mí. D'fhan an t-ospidéal ann tar éis dhíscaoileadh na mainistreacha, agus coinníodh é mar theach déirce go dtí na blianta deireanacha den 16ú haois.&lt;ref&gt;Bradley, John; King, Heather A. (1988). ''Urban Archaeology Survey Part VIII (i): Dublin City''. Office of Public Works. lch. 136. [https://www.archaeology.ie/app/uploads/2025/05/Dublin_City_Urban_Archaeology_Survey_1988-1.pdf PDF]&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Section of the Dublin 1846 Bird-eye view engraving of Dublin by SMYTH.jpg|mion|An pálás mar a léiríodh é in greanadh Smyth de Bhaile Átha Cliath ó spéir-radharc (1846).]]

=== Leabharlann Naomh Sepulchre (Leabharlann Marsh) (1707–an lá atá inniu ann) ===
{{Main|Leabharlann Marsh}}

Is sampla annamh í Leabharlann Marsh de leabharlann ón 18ú haois atá fós slán agus in úsáid chun na críche ar tógadh í ina leith. Tógadh í ar thalamh Pháláis Naomh Sepulchre agus bhí sí ceangailte leis an bpálás ar dtús.&lt;ref name=&quot;MarshHistory&quot;/&gt; Cuireadh tús lena tógáil sna blianta tosaigh den 18ú haois faoi stiúir an Ardeaspaig Narcissus Marsh; ritheadh an tAcht lena bunú in 1707, agus osclaíodh don phobal í an bhliain chéanna.&lt;ref name=&quot;MarshHistory&quot;/&gt; Ba í an chéad leabharlann phoiblí in Éirinn í.&lt;ref name=&quot;MarshHistory&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.churchofireland.org/cmsfiles/pdf/AboutUs/library/records/C2.pdf |teideal=Church of Ireland Records: Grant of liberty to erect pillars in churchyard |last=Dean and Chapter of St Patrick's Cathedral |date=1701-07-09 |dátarochtana=2026-06-25 |quote=Dean &amp; Chapter to Narcissus Marsh, Archbishop of Dublin. Grant of liberty to erect pillars in the churchyard and to demolish and re-erect a wall rel. to the building of a library adjoining the palace of St Sepulchre. |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De Breffny, Brian (1983). ''Ireland: A Cultural Encyclopedia''. London: Thames and Hudson. lch. 149.&lt;/ref&gt; Ba é Sir William Robinson a dhear í. Nuair a osclaíodh í, bhí thart ar 10,000 imleabhar ó bhailiúchán Edward Stillingfleet inti; cheannaigh Marsh an bailiúchán in 1704. Bhí bailiúchán Marsh féin agus leabhair Élie Bouhéreau, an chéad choimeádaí, inti chomh maith.&lt;ref name=&quot;MarshHistory&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Marsh,_Narcissus |teideal=Marsh, Narcissus |website=Dictionary of National Biography |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://celt.ucc.ie/document/E730002-001/ |teideal=Diary of a Tour in 1732 |website=CELT, University College Cork |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McCarthy, Muriel (2003). &quot;Elie Bouhéreau, First Keeper of Marsh's Library&quot;. ''Dublin Historical Record'' 56 (2): 132–145.&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Marsh´s Library.jpg|mion|Leabharlann Naomh Sepulchre, ar a dtugtar Leabharlann Marsh (2007).]]

Tá thart ar 26,000 leabhar agus 300 lámhscríbhinn sa bhailiúchán. Léiríonn siad na hábhair léinn ba mhó a raibh spéis iontu le linn na hAthbheochana agus an tSoilsithe, agus béim ar leith ar an diagacht, ar an dlí, ar an leigheas, ar an eolaíocht agus ar an litríocht chlasaiceach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.discoverireland.com/us/ireland-things-to-see-and-do/listings/product/?fid=FI_30707 |teideal=Search what is available in Ireland |website=Ireland.com}}&lt;/ref&gt; Tá 80 incunabula (leabhair a clóbhuaileadh roimh 1501) ina measc, chomh maith le bailiúcháin thábhachtacha de théacsanna Eabhraise agus Giúdacha, saothair stairiúla Fraincise agus lámhscríbhinní Éireannacha a fuarthas ó Dudley Loftus in 1695.&lt;ref&gt;McCarthy, Muriel (1996). &quot;Narcissus Marsh &amp; His Library&quot;. ''History Ireland'' 4 (3): 17–22.&lt;/ref&gt; Is fianaise infheicthe ar stair fhada na leabharlainne iad a gnéithe ailtireachta: na seilfeanna darach bunaidh, na cásanna sreinge a cuireadh isteach chun goid a chosc, agus na poill philéar ó [[Éirí Amach na Cásca]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.atlasobscura.com/places/marshs-library |teideal=Marsh's Library |website=Atlas Obscura |dátarochtana=2017-03-02}}&lt;/ref&gt;

Ó bunaíodh í, tá an leabharlann faoi chúram Ghobharnóirí agus Chaomhnóirí na Leabharlainne. Cuirtear fáilte roimh scoláirí agus turasóirí araon inti, agus is leabharlann thaighde bheo í fós agus institiúid chultúrtha i mBaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.marshlibrary.ie/history |teideal=History |website=Marsh's Library – Home}}&lt;/ref&gt;

=== Beairic, teach cúirte agus príosún (1804–1836) ===
In 1804, ghlac Coróin na Breataine seilbh ar an áitreabh. Go luath sa 19ú haois, tógadh teach cúirte agus príosún, mar chuid den choimpléasc, in aice leis an bpálás, ar chúinne Long Lane agus Shráid Bhríde.
[[Íomhá:Monasticon Hibernicum 1876 Volume 2 St Patricks Cathedral Ground Plan.png|mion|Plean d'Ardeaglais Naomh Pádraig a thaispeánann an pálás agus na foirgnimh máguaird freisin (1876).]]
Deirtear gur féichiúnaithe dócmhainneacha a bhí i gcuid mhór de na príosúnaigh. Bhí an chúirt ag plé go príomha le cúrsaí trádála, aontaí, meáchain agus tomhais. Bhí sé deacair ar dhaoine a bhí ina gcónaí i bhfad ón gcathair, i Sord, i Lusca nó in áiteanna eile, freastal ar an gcúirt, mar bhí an chuid is mó acu an-bhocht. Bhí an deacracht chéanna ag giúróirí, a ghearrfaí fíneáil orthu mura bhfreastalaídís nuair a ghlaofaí orthu.&lt;ref name=&quot;par&quot;/&gt; Bhí cúirt agus príosún ag feidhmiú i dtréimhse níos luaithe freisin, nuair a bhí na hArdeaspaig fós ina gcónaí sa phálás, mar a léirigh tochailtí ar na láithreáin béal dorais. Fuarthas cloigeann scartha ón gcorp thart ar thrí mhéadar faoin talamh; bhí sé sin ag teacht le cleachtas meánaoiseach inar taispeánadh iarsmaí daoine a cuireadh chun báis mar rabhadh. Fuarthas earraí cré-umha as Baile Átha Cliath, as an bhFrainc agus as an nGearmáin ón tréimhse chéanna.&lt;ref name=&quot;IT_Kelly&quot;/&gt; Ina dhiaidh sin, bhunaigh Coróin na Breataine beairic mhíleata ann do na Póilíní Marcaíochta.&lt;ref name=&quot;Jackson 1975 82–92&quot;&gt;Jackson, Victor (1975). &quot;The Palace of St. Sepulchre&quot;. ''Dublin Historical Record'' 28 (3): 82–92. ISSN 0012-6861. [https://www.jstor.org/stable/30103936 JSTOR]&lt;/ref&gt;

== Stáisiún póilíní ==
[[Íomhá:The Dublin Metropolitan Police at St. Sepulchre's Palace.jpg|mion|center|610px|Póilíní Cathrach Bhaile Átha Cliath ag Pálás Naomh Sepulchre (1922).]]

=== Póilíní Cathrach Bhaile Átha Cliath (1836–1925) ===
Tugadh an seanphálás do [[Póilíní Chathair Átha Cliath]] (''Dublin Metropolitan Police''), agus úsáideadh mar bheairic é. Rinneadh ceanncheathrú an fhórsa de. Roimhe sin, bhí an t-ardeaspag ina bhreitheamh freisin, agus cuireadh daoine chun báis ar an láithreán, de réir na bhfoinsí a luann an traidisiún seo. Deirtear gur caitheadh na coirp síos i dtobar domhain a raibh nasc aige le [[An Poitéal|hAbhainn na Poddle]].&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.rte.ie/news/dublin/2018/0514/963521-kevin-street-garda-station/ |teideal=Door closes on 200 years of policing history in Dublin |last=Reynolds |first=Paul |date=2018-05-14 |publisher=RTÉ |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Tá fáinní fós le feiceáil ar na ballaí seachtracha, ar cheanglaítí capaill leo. D'fhan sraith doirse maisithe (a deirtear a tháinig ón bhFrainc ar dtús) ann go dtí na blianta deireanacha a bhí an foirgneamh in úsáid mar stáisiún.&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;

=== Stáisiún Gardaí Shráid Chaoimhín (1925–an lá atá inniu ann) ===
In 1925, ghlac an [[Garda Síochána]] seilbh ar fhoirgnimh an pháláis mar Stáisiún Gardaí Sráid Chaoimhín, agus tugadh na heochracha do [[Saorstát Éireann|Shaorstát Éireann]] a bhí nuabhunaithe. D'fhan an t-áitreabh mar stáisiún de chuid an Gharda Síochána tar éis bhunú an Stáit. Ba é stáisiún Shráid Chaoimhín an stáisiún ba shine de chuid an Gharda Síochána a bhí ag feidhmiú sa tír nuair a dúnadh é i mí na Bealtaine 2018 agus a feidhmeanna á n-aistriú chuig foirgneamh nua béal dorais. Bhí seanfhoirgnimh an stáisiúin in úsáid gan bhriseadh ag na póilíní le breis agus 200 bliain.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RTE_Archives&quot;/&gt;
[[Íomhá:Kevin Street Garda premises within the old St Sepulchre's Palace in Dublin.jpg|mion|400px|Áitreabh an Gharda Síochána laistigh de sheanphálás Naomh Sepulchre (2024).]]
Cuireadh tús le tógáil mhór cheanncheathrú nua na Roinne an 19 Feabhra 2015 ar láithreán Shráid Bhríde béal dorais, agus bronnadh conradh de thart ar €31 milliún ar J. J. Rhatigan.&lt;ref name=&quot;DublinInquirer&quot;/&gt; Tá achar urláir thart ar 6,840 méadar cearnach sa cheanncheathrú nua, lena n-áirítear íoslach dúbailte le haghaidh páirceála faoi thalamh. Foirgnimh a cuireadh leis an bpálás tar éis do na póilíní seilbh a ghlacadh air ab ea na foirgnimh a leagadh; ní cuid den choimpléasc ardeaspagúil bunaidh iad.&lt;ref name=&quot;DublinInquirer&quot;/&gt; I 2019, chríochnaigh [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] (OPW) an cheanncheathrú nua-aimseartha ar an láithreán.&lt;ref name=&quot;OPW_Kevin&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.gov.ie/en/office-of-public-works/news/kevin-street-garda-station/ |teideal=Kevin Street Garda Station |publisher=Office of Public Works |date=2020-01-23 |dátarochtana=2024-05-22 |language=en}}&lt;/ref&gt; Osclaíodh áis Theach Walter Scott i mí na Samhna 2022 ina dhiaidh sin, agus d'aistrigh aonaid speisialta éagsúla isteach ann.&lt;ref name=&quot;Garda_MilitaryRd&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.garda.ie/en/about-us/our-departments/office-of-corporate-communications/press-releases/2022/november/an-garda-siochana-officially-open-walter-scott-house-friday-25th-november-2022.html |teideal=An Garda Síochána Officially Open Walter Scott House |publisher=An Garda Síochána |date=2022-11-25 |dátarochtana=2024-05-22 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Tá sé ráite ag an OPW go bhfuil sé ar intinn aige úsáid oiriúnach ó thaobh na hoidhreachta de a aimsiú d'fhoirgnimh mheánaoiseacha an pháláis nuair nach mbeidh na póilíní á n-úsáid a thuilleadh.&lt;ref name=&quot;OPW_Kevin&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;LibertiesDublin&quot;/&gt; I measc na moltaí maidir le húsáid an fhoirgnimh amach anseo tá é a chur san áireamh i mbealach turasóireachta [[Jonathan Swift]]. Is é Jason McElligott, coimeádaí Leabharlann Marsh béal dorais, a mhol sin, mar gheall ar an gceangal a bhí ag Swift leis an gceantar nuair a bhí sé ina dhéan ar Ardeaglais Naomh Pádraig in aice láimhe.&lt;ref name=&quot;LibertiesDublin&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.irishtimes.com/opinion/what-lies-beneath-an-irishman-s-diary-on-kevin-street-station-s-medieval-wonders-1.3950516 |teideal=What lies beneath – An Irishman's Diary on Kevin Street station's medieval wonders |last=Murray |first=Paddy |date=2019-07-08 |website=The Irish Times |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Mhol Iontaobhas Cathartha Bhaile Átha Cliath (''Dublin Civic Trust'') músaem cathartha freisin a nascfadh an foirgneamh le hArdeaglais Naomh Pádraig agus le Leabharlann Marsh i gceathrú chultúrtha.&lt;ref name=&quot;IT_Thompson&quot;/&gt; Thaifead suirbhé seandálaíochta a rinne an OPW ballaí agus taiscí meánaoiseacha atá fós ann, chomh maith le damáiste a rinneadh de bharr píopaí a leagadh roimhe sin gan maoirseacht seandálaíochta.&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot;/&gt;

== Ailtireacht ==
[[Íomhá:Irish researchers and academics at St Sepulchre's Palace in Dublin.jpg|clé|mion|Foirgnimh an pháláis atá fós ina seasamh (2024).]]
Sa sciathán thiar tá túr ar an gcúinne thiar thuaidh agus trí íoslach bhoghtacha. Tá rianta de shaothar slata fite le feiceáil sna híoslaigh fós; úsáideadh an saothar sin mar mhúnla le linn na tógála. I measc a ghnéithe tá doras aolchloiche le múnlálacha air ó thús an 16ú haois, fráma dorais snoite go hálainn ó dheireadh an 17ú haois agus doras i stíl Gibbs ón 18ú haois.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; Tá suaitheantas aolchloiche le múnlaí air ann freisin, agus an mana Laidine ''Virtus Nobilitat'' (&quot;Uaisleann an bhua&quot;) agus an dáta 1723 air. Taobh istigh tá staighre ón 18ú haois, corbail dín meánaoiseacha agus urláir tílithe ó dheireadh an 19ú haois.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;

Tá na foirgnimh rangaithe mar fhoirgnimh a bhfuil &quot;tábhacht náisiúnta&quot; leo ar an gClár Náisiúnta d'Oidhreacht Ailtireachta (NIAH), agus tá tábhacht seandálaíochta, ailtireachta, ealaíne, stairiúil agus shóisialta ag baint leo. Dátaíonn an clár an fhoirgníocht idir 1180 agus 1705.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''Dublin City Development Plan 2016–2022: Written Statement, Volume 1''. Dublin City Council, 2020. lch. 200. Chapter 11 – Ref. CHC21. [https://www.dublincity.ie/sites/default/files/2020-08/written-statement-volume-1.pdf PDF] (dátarochtana 2026-06-23)&lt;/ref&gt; Is é an sciathán thuaidh an chuid is rialta den fhoirgneamh, agus tá seacht mbá ar a éadan; is é an sciathán thiar an chuid is neamhrialta. Tá coirnéil tosaigh na sciathán thoir agus thiar marcáilte le tacaí cúinne céimnithe, agus tá fianaise ar bhonn fánach le feiceáil.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt; Tá na focail &quot;Police Station&quot; le feiceáil ar laindéar os cionn shean-áirse na gcarráistí sa sciathán thiar.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;

[[Íomhá:NEWENHAM(1830) p129 DUBLIN - ST. PATRICKS CATHEDRAL.jpg|mion|Greanadh de chuid den phálás ''(ar dheis)'' agus d'Ardeaglais Naomh Pádraig ''(ar chlé)'' (1830).]]

I measc na luathléaráidí den phálás tá uiscedhath mionsonraithe de chuid [[Gabriel Beranger]] ó 1765. Taispeánann sé an foirgneamh le simléir atá neamhghnách ard (29 san iomlán, de réir tuairisce ó 1792),&lt;ref name=&quot;DHR1960&quot;/&gt; binn mhaisithe os cionn an dorais agus bosca faire beag.&lt;ref name=&quot;NLI&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000053466 |teideal=The Archiepiscopal Palace, Dublin |website=National Library of Ireland |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Tá simléir de bhrící dearga le feiceáil ar feadh na sciathán thiar agus thoir, rud a léiríonn céimeanna athraithe i ndiaidh a chéile ar an gcoimpléasc thar roinnt céadta bliain.&lt;ref&gt;Usher, Robin. &quot;The archbishops of Armagh and Drogheda's 'faire house', 1613–1783&quot;. ''Irish Georgian Society Journal'': 14–37. [https://search.igsjournal.ie/pdfs/bIXuNyxzD1a4zYQTihXZejZwSxLhLuaN4eCkraTA.pdf PDF] (dátarochtana 2026-06-23)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoI&quot;/&gt;

Bhí struchtúr eile, Píolóid an Ardeaspaig (''Archbishop's Pillory''), laistigh de thalamh an pháláis, in aice le geataí iontrála bheairic Gardaí Shráid Chaoimhín.&lt;ref&gt;Bradley, John; King, Heather A. (1988). ''Urban Archaeology Survey Part VIII (i): Dublin City''. Office of Public Works. [https://www.archaeology.ie/app/uploads/2025/05/Dublin_City_Urban_Archaeology_Survey_1988-1.pdf PDF]&lt;/ref&gt;

In 1825, fostaíodh an tógálaí Patrick Byrne chun piléir gheata a thógáil agus ráillí a chur timpeall an choimpléasc; is iad sin a shainíonn an teorainn mar atá sí in 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.dia.ie/works/view/57694/CO.+DUBLIN%2C+DUBLIN%2C+KEVIN+STREET+UPPER%2C+NO.+041+%28POLICE+BARRACKS%29 |teideal=Dictionary of Irish Architects |website=www.dia.ie |dátarochtana=2024-04-15 |language=en}}&lt;/ref&gt; Is ó thart ar 1720 a thagann an dá phost mhóra gheata ar an láithreán.&lt;ref name=&quot;WACS&quot;/&gt;

== Daoine suntasacha ==
=== Ardeaspaig a bhí ina gcónaí ann nó a bhí i gceannas ar áitreabh an pháláis ===
&lt;div style=&quot;column-count:3; column-gap:1.5em; max-width:900px;&quot;&gt;
* John Comyn ''(1181–1212)'', luaite mar an té a chuir tús le tógáil an pháláis &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Henry de Loundres ''(1213–1228)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Luke ''(1230–1255)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Fulk Basset ''(1256–1271)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John de Derlington ''(1279–1284)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John de Sandford ''(1286–1294)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Thomas de Chaddesworth ''(1295–1299)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* William Houghton ''(1296–1298)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Richard de Ferings ''(1299–1306)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Richard de Havering ''(1307–1310)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John de Leche ''(1311–1313)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Alexander de Bicknor ''(1317–1349)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John de St Paul ''(1349–1362)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Thomas Minot ''(1363–1375)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Robert Wikeford ''(1375–1390)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Robert Waldby ''(1390–1395)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Richard Northalis ''(1395–1397)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Thomas Cranley ''(1397–1417)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Richard Talbot ''(1417–1449)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Michael Tregury ''(1449–1471)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John Walton ''(1472–1484)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Walter Fitzsimon ''(1484–1511)'', a bhronn an láithreán d'Ospidéal Aleyn laistigh d'áitreabh an pháláis &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* William Rokeby ''(1512–1521)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* Hugh Inge ''(1523–1528)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* John Alen ''(1529–1534)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;
* George Browne ''(1536–1554)'', an chéad Ardeaspag Protastúnach sa phálás tar éis an Reifirméisin &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Hugh Curwen ''(1555–1567)'' &lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Adam Loftus ''(1567–1605)'', an chéad Phropast ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]; fuair sé bás sa phálás &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Thomas Jones ''(1605–1619)'', fuair sé bás sa phálás&lt;ref&gt;Blacker, Beaver Henry (1892). &quot;Jones, Thomas (1550?-1619)&quot;. ''Dictionary of National Biography'', imleabhar 30, lgh. 163–164.&lt;/ref&gt; &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Lancelot Bulkeley ''(1619–1650)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* James Margetson ''(1661–1663)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Michael Boyle ''(1663–1679)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* John Parker ''(1679–1681)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Francis Marsh ''(1682–1693)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Narcissus Marsh ''(1694–1703)'', a bhunaigh Leabharlann Marsh (ar a dtugtaí Leabharlann Naomh Sepulchre ar dtús) ar eastát an pháláis &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* William King ''(1703–1729)'', fuair sé bás sa phálás &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* John Hoadly ''(1730–1742)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Charles Cobbe ''(1743–1765)'', fuair sé bás sa phálás &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* William Carmichael ''(1765)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Arthur Smyth ''(1766–1771)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* John Cradock ''(1772–1778)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Robert Fowler ''(1779–1801)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
* Charles Agar ''(1801–1806)'' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;✟&lt;/span&gt;: ''Caitliceach''; &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✞&lt;/span&gt;: ''Protastúnach''; léiríonn na dátaí ''(–)'' tréimhse oifige an ardeaspaig.&lt;/small&gt;

=== Ionadaithe an Rí in Éirinn (''Lord Deputy'') ===
* Walter Fitzsimon: chomh maith lena oifig mar ardeaspag, bhí sé ina Ionadaí an Rí idir 1492 agus 1493.

Ar roinnt ócáidí, chuir Ionadaithe an Rí fúthu sa phálás go sealadach:
* [[Thomas Radclyffe, 3ú Iarla Sussex|Thomas Radclyffe]], 3ú Iarla Sussex, in 1558&lt;ref name=&quot;Jackson 1975 82–92&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Falkiner&quot;/&gt;
* Sir [[Henry Sidney, 1ú Iarla Romney|Henry Sidney]]&lt;ref name=&quot;Falkiner&quot;&gt;Falkiner, Caesar Litton. ''From His Majesty's Castle of Dublin''. lch. 16. [https://celt.ucc.ie/published/E900000-002.html CELT] (dátarochtana 2026-07-02). &quot;The dissolution of the monasteries struck a heavy blow at the prestige of King John's Castle. The Priory of Kilmainham, becoming vested in the Crown, was at once recognised as a convenient appanage of the Sovereign, and was utilised accordingly for the principal State functions. The dissolution of the Cathedral Chapter of St. Patrick's by Edward VI. provided an opportunity, which was quickly seized, to find more desirable lodgings than either Castle or Priory appears to have afforded. The Chapter having been suppressed, it was evident that the Dean had no further need of his residence. This was accordingly assigned to the Archbishop of Dublin, who was desired to evacuate the Palace of St. Sepulchre's, which became a place of lodging for the Lord Deputy. And although in a very few years this arrangement was upset, under Queen Mary, by the restoration of the Cathedral and its dignitaries to their former status, the Deputies were slow to surrender the footing they had acquired in the archiepiscopal palace. Sussex, Sidney, and others of the deputies of both Mary and Elizabeth, were so fond of coming to St. Sepulchre's that an Archbishop of Dublin, who found their visits inconvenient, is said to have actually fired his palace 'that the Deputies should not have so good liking to his house' (citing Holinshed, lch. 28).&quot;&lt;/ref&gt;
* Ionadaithe agus Tiarnaí Breithiúna eile le linn réimeas Anraí VIII, Edward VI, Máire I agus Eilís I&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://wideandconvenientstreets.wordpress.com/tag/st-sepulchres-palace/ |teideal=St Sepulchre's Palace |website=Wide and Convenient Streets |dátarochtana=2026-07-02 |quote=The poor archbishop was bounced in and out of the palace over the centuries. Edward VI, Henry VIII's son, dissolved St Patrick's Cathedral and moved the Lord Lieutenant (&quot;the Deputy of our Realm&quot;) into the palace, with the Archbishop moving to the Deanery. Edward's sister Mary moved the bishop back in, but then the Earl of Sussex (Elizabeth's Lord Deputy) moved him back out again, but this, again, appears to be short lived, for in Archbishop Adam Loftus' time there at the end of the sixteenth century, it was described as &quot;a semi-regal abode well pleasantlie sited as gorgeously builded&quot;. |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Príosúnaigh a coinníodh ann ===
Nuair a bhí sé in úsáid mar stáisiún póilíní, coinníodh go leor príosúnach cáiliúil sa fhoirgneamh, ina measc:
* John Gilligan&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;
* Tony Felloni&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;
* Daoine a raibh baint acu le coimhlint Hutch–Kinahan ina dhiaidh sin&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;
* Fat Freddie Thompson&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.thejournal.ie/fat-freddie-thompson-arrested-2593096-Feb2016/ |teideal='Fat Freddie' Thompson arrested in Dublin city centre |last=Hennessy |first=Michelle |date=2016-02-09 |website=TheJournal.ie |dátarochtana=2026-07-01 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Príosúnaigh Fhíníneacha&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.theirishstory.com/2011/03/05/today-in-irish-history-%E2%80%93the-fenian-rebellion-march-5-1867/ |teideal=Today in Irish History – The Fenian Rebellion, March 5, 1867 |website=The Irish Story |date=2011-03-05 |dátarochtana=2026-07-02 |quote=The police noted that a large number of (horse-drawn) cars left the Combe and Kevin Street area for the countryside. Others walked to Tallaght. The police sergeant at Crumlin reported that, &quot;the Dublin road is crowded with young men, all taking the direction of Tallaght&quot;... As many as 10,000 armed Fenians came out in rebellion. |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Daoine eile a bhfuil baint acu le drong choireachta eagraithe Kinahan, mar Gareth Brophy&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;/&gt;

=== Daoine suntasacha a bhí lonnaithe i Stáisiún Gardaí Shráid Chaoimhín ===
* James &quot;Lugs&quot; Branigan: dornálaí cáiliúil Éireannach agus garda a bhí lonnaithe i stáisiún Shráid Chaoimhín.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.dib.ie/biography/branigan-james-christopher-jim-lugs-a0899 |teideal=Branigan, James Christopher ('Jim', 'Lugs') |last=Quinn |first=James |date=2009-10-01 |website=Dictionary of Irish Biography |publisher=Royal Irish Academy |dátarochtana=2026-07-02 |language=en}} doi:10.3318/dib.000899.v1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Neary, Bernard (1985). ''Lugs: The Life and Times of Jim Branigan''. Dublin: Lenhar Publications. [https://www.garda.ie/en/about-us/our-history/james-lugs-branigan-bernard-neary.pdf PDF] (dátarochtana 2026-07-02)&lt;/ref&gt;
* An Leas-Choimisinéir John Twomey: a raibh cáil air mar gheall ar a chuid imscrúduithe ar dhrong Kinahan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.inkl.com/news/dublin-garda-steps-down-after-39-years-of-smashing-ireland-s-most-notorious-gangs-including-the-kinahan-s |teideal=Top Dublin garda steps down after 39 years of smashing Ireland's most notorious gangs including the Kinahans |date=2021-04-26 |website=inkl |dátarochtana=2026-06-24 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Seandálaíocht ==
Léirigh tochailtí seandálaíochta ar chúinne Shráid Chaoimhín agus Shráid Bhríde gur ón bpálás meánaoiseach atá príomhstruchtúr buan an tseanstáisiúin de chuid an Gharda Síochána. Tá sciathán thiar an imfhálaithe cheathairshleasaigh mheánaoisigh fós le feiceáil sna foirgnimh atá ina seasamh.&lt;ref name=&quot;EIAR_Ch15_p26&quot;&gt;''Kimmage to City Centre Core Bus Corridor Scheme: Environmental Impact Assessment Report, Volume 2 – Chapter 15: Archaeology and Cultural Heritage''. Transport Infrastructure Ireland, 2023. lch. 26. [https://kimmagescheme.ie/wp-content/uploads/sites/4/2023/07/Chapter-15-%E2%80%93-Archaeology-Cultural-Heritage.pdf PDF]&lt;/ref&gt; Léirigh tochailtí in 2007–2008 go raibh an láithreán socraithe ina phlotaí maoine i dtírdhreach tuaithe faoi dheireadh an 12ú haois. Fuarthas poill phoist agus áith mhór le bonn cloiche; d'fhéadfadh baint a bheith aici le hobair mhiotalóireachta, mar fuarthas blúirí breogán, copar agus grán dóite i líonadh na háithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://excavations.ie/report/2008/Dublin/0019408/ |teideal=2008:394 – Dublin: Kevin Street Garda Station, 35–47 Bride Street |last=Simpson |first=Linzi |via=Excavations.ie |language=en}}&lt;/ref&gt; Ina dhiaidh sin, cuireadh imfhálú an ardeaspaig laistigh de dhíog chosanta a athghearradh go minic le linn an 13ú agus an 14ú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://excavations.ie/report/2008/Dublin/0019408/ |teideal=2008:394 – Dublin: Kevin Street Garda Station, 35–47 Bride Street (Licence 04E0294 ext.), directed by Linzi Simpson of Margaret Gowen &amp; Co. Ltd. |last=Simpson |first=Linzi |publisher=Margaret Gowen &amp; Co. Ltd. |via=Excavations.ie, Wordwell Ltd. |dátarochtana=2026-06-23 |language=en}}&lt;/ref&gt; I gceann de na claiseanna, fuarthas leagan cloiche a bhí clúdaithe le mata slata. Cuireadh cloigeann fir óig (17–25 bliain d'aois) ar an mata sin, agus fuarthas cnámharlach iomlán madra sa chlais chéanna. Léirigh an cloigeann gortuithe, lena n-áirítear créachtaí a d'fhéadfadh a bheith déanta le claíomh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://excavations.ie/report/2008/Dublin/0019408/ |teideal=2008:394 – Dublin: Kevin Street Garda Station, 35–47 Bride Street |last=Simpson |first=Linzi |via=Excavations.ie |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://excavations.ie/report/2007/Dublin/0017455/ |teideal=2007:479 – Dublin: Kevin Street Garda Station/35–47 Bride Street |last=Simpson |first=Linzi |publisher=Margaret Gowen &amp; Co. Ltd. |via=Excavations.ie, Wordwell Ltd. |dátarochtana=2026-06-23 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Léirigh scrúdú a rinne Danielle O'Donovan go bhfuil cuid mhór den imfhálú ceathairshleasach meánaoiseach caomhnaithe laistigh de na foirgnimh atá ann, agus go bhfuil an sciathán thiar thar a bheith slán.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;&gt;''Dublin City Archaeological Archive'', DCAA.01.34: Kevin Street Garda Station. [https://www.dublincity.ie/sites/default/files/media/file-uploads/2018-06/DCAA.01.34_Kevin_St_Garda_Station.pdf PDF] (dátarochtana 2026-06-26)&lt;/ref&gt; Bhí halla mór, seomra príobháideach agus séipéal sa choimpléasc ar dtús, agus b'fhéidir dhá thúr, ceann acu in aice le Leabharlann Marsh.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; Túr ab ea an struchtúr thiar theas (seomra bia na n-oifigeach) ar dtús, rud a léiríonn a bhallaí an-tiubha agus na corbail chloiche istigh a thacaíonn leis an díon. Tá doras sa bhalla thiar a chuir an tArdeaspag Hugh Inge (1523–1528) isteach.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt;

Rinneadh réamh-mheasúnú i mí an Mheithimh 2004. Idir Meán Fómhair agus Nollaig 2007, rinneadh measúnú breise trí cheithre thrinse a thochailt agus clár monatóireachta a chur i bhfeidhm, lena n-áirítear tochailt trinse seirbhíse, claiseanna tástála innealtóireachta agus poill thollta.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; Léirigh patrúin lonnaíochta ó dheireadh an 12ú haois roinnt maoine críochraithe le díoga i dtírdhreach tuaithe.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; Fuarthas bailiúcháin mhóra potaireachta in dhá thobar mheánaoiseacha sa chuid theas den láithreán, crúiscín iomlán ón 13ú haois ina measc.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; Léiríonn bóthar miotalaithe cuartha ag deisceart an láithreáin seanailíniú meánaoiseach Shráid Chaoimhín agus Shráid Bhríde.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; I gcéim iarmheánaoiseach an láithreáin, bhí dhá fhoirgneamh mhóra adhmaid ar a laghad, a tógadh d'adhmad sprúis allmhairithe, chomh maith le tithe brící &quot;Dutch Billy&quot; a thóg lonnaitheoirí Ollannacha a bhí ag teitheadh ó ghéarleanúint reiligiúnach faoi dheireadh an 17ú haois.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt; Aithníodh trí íoslach bhoghtacha a bhfuil iarsmaí de lárú slata fite iontu; tá na boghtaí sin fós le feiceáil sna foirgnimh atá ina seasamh.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;/&gt;

Idir dúnadh an stáisiúin agus aon úsáid eile amach anseo, thaifead suirbhé seandálaíochta a choimisiúnaigh an OPW ballaí meánaoiseacha agus taiscí faoin gclós, chomh maith le blúirí potaireachta, blúirí de thíleanna urláir agus dín, plástar maisithe, cuid de ghloine fíona ón 17ú haois agus ceithre bhlúire de chloch Dundry (ábhar a úsáideadh in Éirinn ón 12ú haois ar aghaidh).&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot;/&gt; Dhoiciméadaigh an suirbhé freisin damáiste a rinneadh de bharr píopaí a leagadh roimhe sin gan maoirseacht seandálaíochta, agus tháinig sé ar an gconclúid gur cheart tuilleadh tochailte a dhéanamh chun halla mór agus cistineacha meánaoiseacha a nochtadh agus a chur ar taispeáint.&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot;/&gt;

== Naisc sheachtracha ==
{{Commonscat|St. Sepulchre's Palace}}
* [https://digital.ucd.ie/view/ivrla:3507 Léaráid den phálás i Leabharlann UCD]
* [https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000053466 Líníocht Beranger ó 1765 de Phálás an Ardeaspaig i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>nzfeotpq59hpnxotdqthcsi3gzz10si</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>