Vicipéid:Halla baile

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vicipéid:Halla baile</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2217</id>
    <revision>
      <id>1332938</id>
      <parentid>1330640</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teachtaireacht Fáilte Nua &amp; Tacaíocht d'Eagarthóirí Nua */ mír nua</comment>
      <origin>1332938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75499" sha1="iij8tcb28hkjvhhousi6aii9vzozuoq" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
{{aicearra|VP:HB|VP:BAILE|VP:HOME}}
{{Cartlainne}}
Is áit é an '''halla baile''' chun na Vicipéide a phlé is ceisteanna a chur.
Is áit é chun fadhbanna teicniúla, polasaithe agus oibrithe na Vicipéide a phlé. Is féidir leat nithe eile a bhaineann leis an Vicipéid a lua anseo freisin.

== Ar Oscailt Anois: Ainmniúcháin do Ghradaim Vicipéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025 ==

Tá ár gcomhgleacaithe sna RA ag iarradh ainmniúcháin do Ghradaim Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025. 

Tá a bhfógra thíos, aistrithe ón [https://wikimedia.org.uk/2025/10/wikimedian-of-the-year-awards-call-for-nominations/ leagan Béarla]: 

Táimid ag lorg daoine aonair agus eagraíochtaí a ainmniú a bhí páirteach in iarrachtaí WMUK chun eolas oscailte a chur chun cinn i 2024/25. 

Is iad seo a leanas na catagóirí i mbliana:

* Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe (Duine Aonair)
* Comhpháirtíocht na Bliana (Eagraíocht)
* Vicípéideoirí atá ag Teacht Chun Cinn (Duine Aonair)

Cuireann WMUK fáilte roimh dhaoine agus comhpháirtíochtaí laistigh de phobal WMUK a ainmneofar do Ghradam chuir iontas mór orthu lena gcuid oibre eolais oscailte, i 2024/25. Táimid go háirithe ag tnúth le cloisteáil faoi dhaoine agus eagraíochtaí a sheachaid tionscadail a dhírigh ar ár dtéamaí straitéiseacha; Cothromas Eolais, Litearthacht Faisnéise, agus Aeráid agus Comhshaol.

Déanfaidh baill den Choiste Forbartha Pobail breithiúnas ar na hainmniúcháin agus fógrófar na buaiteoirí ag an gCeiliúradh Pobail Dé Sathairn an 15 Samhain 2025 (Sábháil an dáta, ba bhreá linn sibh a fheiceáil ann!).

Is féidir leat dhá ainmniúchán a chur isteach in aghaidh na catagóire. Úsáid an [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScVy7AmH0qRRZmQ-QHtYKKCBZY0O40JZN9MWl8Xu7-oqK1-fg/viewform Fhoirm Google seo] chun d’ainmniúcháin a chur isteach. Dúnann na hainmniúcháin ar an 22 Deireadh Fómhair.

Léigh faoi bhuaiteoirí na bliana seo caite [https://wikimedia.org.uk/2024/12/2024-uk-wikimedian-year-awards/ anseo].  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 14:57, 9 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

== Tá Pobal Éireann Wikimedia ag earcú! ==

Haigh a chairde,

Dá mbeadh tú ag an gcruinniú pobail deireanach ta a fhios agat go bhfuil roinnt athruithe ar an bhfoireann againn ag Pobal Éireann Wikimedia agus anois táimid ag lorg Oifigeach Gaeilge! Is deis uathúil í seo chun tacú leis an nGaeilge sa spás digiteach 

Tuilleadh eolais agus sonraí iarratais: [https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/?fbclid=IwY2xjawNfFdpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF1UkdHSWZIYnZHbVlTTXdiAR5q3n0VBwzwxYNE15qXVGjFOxrbkvItEYtt4OIXUgC01_4Q3r4I25f3T9Gwag_aem_ibWovoCfNe8BH6QCTZL81Q https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/]

Cuir isteach d’iarratas chuig info@wikimedia.ie leis an líne ábhair “Iarratas - Oifigeach Gaeilge”, le do thoil.  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 12:45, 17 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

:Dea-nuacht é sin! Ná déantar dearmad an folúntas a chlárú le [https://peig.ie/foluntais/ peig.ie] (agus le h[https://udaras.ie/oiliuint-fostaiocht/fostaiocht/ udaras.ie] más féidir) [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 17:16, 18 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
::Cinnte! Tá orm é a dhéanamh inniu :) Táim ag tnúth leis, beidh beirt againn fostaithe le Gaeilge ar an bhfoireann go luath  [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2025-29132-17|&amp;#126;2025-29132-17]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2025-29132-17|talk]]) 12:02, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
:::Nach breá an chuma atá ar an bh[https://sceal.ie/Fol%C3%BAntas/oifigeach-gaeilge-le-pobal-eireann-wikimedia-wikimedia-community-ireland-on-mbaile/ fógra] ar shuíomh nua Scéal.ie. Ádh mór oraibh sa chuardach!
:::Dála an scéil, an ndeachaigh sibh i dteagmháil leis na meáin faoin bhfolúntas freisin? Foilsíodh scéalta faoin Vicipéid cheana ar [[Tuairisc.ie]] agus ní chuirfeadh sé lá iontais orm dá mbeadh suim ag meáin eile sa scéal seo freisin amhail ''[[Nós (iris)|NÓS]]'', ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'', ''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'', ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'', ''[[Meon Eile]]'' srl. Má bhíonn an t-am agaibh, níor mhiste freisin dul i dteagmháil le grúpaí pobail mar [[AerachAiteachGaelach|AAG]], [[Bánú (grúpa feachtais)|Bánú]], an [[Dream dearg|Dream Dearg]], na comharchumainn Gaeltachta, agus cumainn Gaelacha na n-ollscoileanna b'fhéidir [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 19:14, 4 Samhain 2025 (UTC)
::::Haigh [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] - bhíos i dteaghmháil leo! Bhíos ag an Oireachtas an tseachtain seo chaite le h[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] agus bhí seastán againn - an-chuid suim sa ról! Rinneas agallamh ann le Raidió na Life faoinár gcuid oibre le Vicipéid agus maidir leis an bpost chomh maith. Dúirt an Páipéar go bhfuil siad sásta fógra a chur i gcló freisin, agus dúirt Tuairisc go bhfuil siad sásta rud a scríobh chomh maith! 
::::Sheolas an fógra chuig AAG (táim i mo bhall leo freisin agus ar an gcoiste) agus chuig CnaG, Foras na Gaeilge, RíRá, Raidió na Life, etc. Tá níos mó ná 25 iontrál faighte anois!  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:26, 7 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:42, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;
:I (Éamonn Ó Gribín) would like to volunteer to join several of the movement’s Affiliations Committee (AffCom)![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:36, 7 Samhain 2025 (UTC)
::Éamonn, a char, ta ort an teimpléad a líonadh - ta na sonraí ar fáil anseo: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 16:32, 18 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 Samhain 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Vicí Eolaíochta 2025 &amp; Ár gCéad Cruinniú Eile (Pobal Éireann Wikimedia) ==

'''📸 Wiki Science | Vicí Eolaíochta 2025 - Meabhrúchán!'''

Níl ach 10 lá fágtha chun d'íomhánna eolaíochta a chur isteach ar chomórtas grianghrafadóireachta WikiScience 2025!

'''📅 Spriocdháta:''' 30 Samhain

Tá fáilte roimh gach ábhar eolaíochta - ón réalteolaíocht go micreascóip, ó dhúlra na hÉireann go micribhitheolaíocht. 

[[commons:Commons:Wiki_Science_2025_in_Ireland|Faigh tuilleadh eolais anseo!]] 

-

'''💬 Cruinniú Pobail - Dé Máirt 25 Samhain @ 6:00 i.n.''' 

Mar is gnáth, beidh ár gcruinniú míosúil pobail ar siúl ar líne Dé Máirt seo chugainn - an Mháirt dheireanach den mhí. 

Bígí linn chun plé a dhéanamh ar:

* Pleananna ag teacht Athbhliain

* Nuacht ón bpobal


'''Chomh maith, bí cinnte go bhfuil tú cláraithe [[mail:wikimediaie|ar an liosta seoltaí!]]''' [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:45, 21 Samhain 2025 (UTC)

== Athbhliain faoi mhaise daoibh + Lá Breithe Sona do Wikipedia  ==

A chairde, 

Bhí tús an-ghnóthach againn do 2026 anseo ag Pobal Éireann Wikimedia, le hathruithe foirne agus go leor pleanála idir lámha. Bhogas go post nua mar Bhainisteoir Pobail agus cuirimid fáilte roimh ár nOifigeach Gaeilge nua, Lára. 

[[Plé úsáideora:Lára Nuinseann|Cuirigí fáilte roimh Lára ar a leathanach phlé anseo.]] 

Táimid ag tnúth go mór leis an obair atá amach romhainn chun tacú leis an bPobal Vicipéide. 

Táimid gnóthach freisin ag ullmhú d'fheachtais spreagúla sna seachtainí amach romhainn, lena n-áirítear Is Breá le Vici Béaloideas (Wiki Loves Folklore) (Feabhra–Márta) agus Seachtain na Gaeilge (1–17 Márta). Beidh tuilleadh nuashonruithe againn go luath, agus '''''ná déanaigí dearmad ar ár gcruinniú pobail ag deireadh na míosa ar an Máirt 27 Eanáir @ 18:00 ar líne.''''' 

'''&lt;u&gt;Lá Breithe: Wikipedia @ 25&lt;/u&gt;''' 

Beidh Vicipéid 25 bliain d'aois an Déardaoin seo (amárach), 15 Eanáir. Tá ceiliúradh fíorúil saor in aisce á reáchtáil ag an bhFondúireacht Wikimedia chun an sprioc thábhactach a cheiliúradh, atá bainte amach ag oibrithe deonacha.

📅 '''Cathain:''' Déardaoin 15 Eanáir 2026

🌍 '''Cá háit:''' Ar líne (saor in aisce)

🔗 '''Cláraigh:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration

Go raibh maith agaibh as a bheith mar chuid den phobal seo.

Le gach dea-ghuí,

Amy [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:26, 14 Eanáir 2026 (UTC)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 13:21, 18 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 27 Eanáir ==

'''A chairde,'''

'''Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 27 Eanáir ag 18:00 UTC.'''

'''Nasc Google Meet:''' https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré! 

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy (Bainisteoir Pobail, Pobal Éireann Wikimedia) [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 11:47, 20 Eanáir 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 21:59, 23 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&amp;oldid=29972868 --&gt;

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Evertype]] (administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Úsáideoir:EPIC|EPIC]] ([[Plé úsáideora:EPIC|plé]]) 17:39, 14 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl ar líne '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 08:45, 19 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe eile. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:54, 19 Feabhra 2026 (UTC)

:Amy, a chara,
:Cathain a bheidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl?̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:26, 22 Márta 2026 (UTC)

== Céiliúradh na mBan 2026 — Togra Nua! ==

A chairde, Mar chuid de [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/Seachtain_na_Gaeilge#Campaigns|Seachtain na Gaeilge 2026 ag Pobal Éireann Wikimedia]] agus Mí Staire na mBan, tá tionscadal nua á sheoladh againn: &lt;nowiki&gt;'''
[[Vicipéid:Céiliúradh_na_mBan_2026|Céiliúradh na mBan 2026]]'''


&lt;/nowiki&gt; 

Is é an sprioc atá againn ná ailt a chruthú agus a fheabhsú faoi mhná Éireannacha, go háirithe mná atá ag cur na Gaeilge chun cinn ar líne agus sna meáin. 

Tá deais eagraithe agamsa, agus liosta ann de: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Mná Dearga' mná nach bhfuil ailt acu fós 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Ailt le Feabhsú' ailt atá ann cheana ach a dteastaíonn obair uathu Is féidir libh bhur n-ainm a chur in aice le duine ar mhaith libh obair uirthi  

👉 [[Vicipéid:Céiliúradh na mBan 2026]]

Beidh [https://www.eventbrite.ie/e/bi-an-t-eolas-ceardlann-vicipeide-wikipedia-workshop-tickets-1982968870271 ceardlann ar siúl againn i gCorcaigh ar an 7ú Márta freisin] - saor in aisce le lón san áireamh. 

Tuilleadh eolais ar an leathanach tionscadail. 

Ar scáth a chéile a thagann na mná! 

💚  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:57, 2 Márta 2026 (UTC)

== Requesting help with translating templates ==

Hello,&lt;/br&gt;
I have only recently joined the Irish language version of Wikipedia, and there are many templates missing here that I regularly use on the English language version. I think these should also be accessible here. I've tried reading up on how to copy over templates to another language version, but I'm still not sure how to do it properly. The following templates are the most important to me for now:
{{div col}}
*[[:en:Template:Au]]
*[[:en:Template:Speciesbox]]
&lt;!--*[[:en:Template:Cn]]--&gt;
*[[:en:Template:Automatic taxobox]]
*[[:en:Template:Unreferenced section]]
*[[:en:Template:Unreferenced]]
*[[:en:Template:More citations needed]]
*[[:en:Template:More footnotes needed]]
*[[:en:Template:More citations needed section]]
&lt;!--*[[:en:Template:collapsible list]]--&gt;
*[[:en:Template:Multiple issues]]
&lt;!--*[[:en:Template:Multiple image]]--&gt;
*[[:en:Template:CSS image crop]]
*[[:en:Template:Biota infobox]]
{{div col end}}
Can anyone here help me with this issue?&lt;/br&gt;
Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:37, 15 Márta 2026 (UTC)

:Hi Conan. I'm pretty busy, but I'll try chip away at them in the coming days / weeks - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 21:48, 15 Márta 2026 (UTC)
::Hello @[[Úsáideoir:Alison|Alison]],&lt;/br&gt;
::that would be great, thank you!&lt;/br&gt;
::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:53, 15 Márta 2026 (UTC)

== Double spaces and punctuation/references; links ==

Hi, I don’t usually use Vicipéid but, in the sample of articles I have glanced through, I noticed a number of issues I believe can be easily addressed (assuming that bot edits are allowed here and that there is is an editor able to set one up).

* There are so many strings of spaces after and before punctuation in articles e.g. &quot;Ba í banríon na Réalta.   Bhí cumhachtaí dochreidte aici .        Dúradh gur bhean is cumhachtaí riamh í&quot;.
** Single spacing is definitely the norm nowadays and most of these strings of spaces are well over three characters long. I’d appreciate if someone would like to work on resolving this (if there is no one here who could facilitate this, I could try find someone on another wiki project who’d be willing to help).
** I think it should fairly straightforward for someone with bot knowledge to set one up so that it tidies all this up and would run continuously to maintain it. It would possibly involve automating a site wide search and replace of any string of space characters (starting with the longest) to a single character?

* An extremely similar issue is citations. There seems to be a lot of inconsistency in the formatting of citations some are before the punctuation others are after and they are often buffered by random strings of spaces
** This gives articles a messy appearance and I think citations after punctuation is the norm so a bot could potentially address this too?, though I am not sure on how it would best be carried out.

* Also, are there any standards for how mutations and inflection is handled in relation to links? e.g. I see a mix of n[[Dlí]]the and [[Dlí|nDlíthe]].
** Templates from (en) Wiktionary could probably be adapted to avoid clutter in the wikieditor:
*** e.g. for eclipsis (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|xlink]])
{{u|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|xlink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]])
{{u|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]].
*** e.g. for lenition (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|lxink]])
{{s|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|lxink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]])
{{s|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]].
** I’m using &lt;nowiki&gt;
{{u|FOO}}&lt;/nowiki&gt; for '''U'''rú and &lt;nowiki&gt;
{{s|FOO}}&lt;/nowiki&gt; '''S'''éimhiú. Obviously this would only work for inflected forms that simply involve adding an ending to the base spelling but I think it could still be a useful thing.
* Lastly the home page has several broken links or links to blank pages or pages that are very old and unhelpful for such a prominent position on the site, maybe someone could evaluate them?
[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 03:42, 17 Márta 2026 (UTC)

:Hello @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]],&lt;/br&gt;
:I also noticed unnecessary spaces in articles, such as in the [[Special:Permalink/1189460|Rosaceae]] article. Given the small number of active editors on the Irish Wikipedia, I think it would be very handy to have a bot fix these smaller issues. However, I don't know how that would work technically.&lt;/br&gt;
:I think an Vicipéid would benefit greatly from expanding its technical possibilities and making more use of things like maintenance bots and further useful templates/ maintenance tags, as seen on the English Wikipedia. I believe this could make maintenance easier and improve the overall quality of the articles.&lt;/br&gt;
:Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 10:51, 21 Márta 2026 (UTC)
::@[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]]
::There are bots running on Vicipéid which are correcting some issues, but thank you for highlighting the above additional ones.
::We have a community meeting on 31st March (details in the next post below on the Halla Baile) and it would be great to have you there to dicsuss the above.
::@[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] could you please let us know which links are broken ro going to blank pages on the Príomhleathanach?
::Le dea-ghuí
::[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)Amy Uí Ríordáin
:::Hello @[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]],&lt;/br&gt;
:::thanks for the invitation to the community meeting. I think I will join in, but I hope it would be fine if I speak English, since my Irish is quite limited and slow.&lt;/br&gt;
:::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 22:09, 25 Márta 2026 (UTC)
::::Haigh @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]]
::::The Community meetings with Wikimedia Community Ireland are done through English as the community is a mix of Irish speakers with varying levels and non Irish speakers 
::::We talk about both the Vicipéid work and also wider Wikimedia work in English and Irish focused on Irish culture, history and heritage, as well as Open Knowledge in Ireland. 
::::You can find our more on our [https://wikimedia.ie/ website] and also on [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|our Meta Wiki Page]] (which has links to the previous meeting notes) 
::::Tá fáilte romhat, you're very welcome!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:53, 26 Márta 2026 (UTC)
::Bainisteoir Pobail
::[[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/ga|Pobal Éíreann Wikimedia]] [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt, 31 Márta ag 18:00 UTC. ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 31 Márta ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:51, 23 Márta 2026 (UTC)
: Beidh mé ann! - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 09:09, 24 Márta 2026 (UTC)
::Yéééé - ag tnuth le tú a fheiceáil! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:20, 24 Márta 2026 (UTC)
:::D.V&gt; beidh mé ann! ̃ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:26, 24 Márta 2026 (UTC)
::::Iontach!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:54, 26 Márta 2026 (UTC)

== Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki ==

[Please help translate this message into your language]

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[metawiki:Talk:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|talk page]]. Additionally, I would like to translate this text: &quot;'''Legal &amp; safety contacts'''&quot;. The context is that I want to use it to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;showMessage=wikimedia-legal-safety-contacts&amp;group=ext-wikimediamessages&amp;language=ga&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate translate a string on translatewiki.net] to help localise a link which will appear in the footer of the Czech Wikipedia later. Your support will be appreciated. Thank you in advance. – [[Úsáideoir:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Plé úsáideora:STei (WMF)|plé]]) 18:38, 26 Márta 2026 (UTC)

:{{Déanta}} - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 16:16, 27 Márta 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 17:11, 3 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Meabhrúchán | Reminder : Cruinniú Pobail Dé Máirt 28 Aibreán | Community Meeting Tuesday 28 April ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta - beidh ár gCruinniú Pobail ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 28 Aibreán ag 18:00 UTC, ar líne.

Just a quick reminder that our Community Meeting is taking place next Tuesday, 28 April at 18:00 UTC, online.

Beidh muid ag roinnt nuashonruithe agus ag eagrú na míonna amach romhainn le chéile.

We'll be sharing updates and organising the months ahead together.

-

'''Conas páirt a ghlacadh | How to join'''

Beidh an cruinniú ar Google Meet. [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|Cliceáil anseo chun na sonraí a fháíl.]] 

Is féidir leat nótaí cruinnithe 2026 go dtí seo a léamh anseo: 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland/Meeting_minutes_2026#Next_meeting%3A_28_April_2026

Mura bhfuil d'ainm le feiceáil ar ár leathanach Meta fós, cuir leis é! 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland

Tá fáilte roimh chách - idir bhaill nua agus sheanbhaill! Táimid ag tnúth le sibh a fheiceáil! We look forward to seeing you!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail | Community Manager

Pobal Éireann Wikimedia | Wikimedia Community Ireland [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:41, 20 Aibreán 2026 (UTC)

:Tá an cruinniú anocht, 28 Aibreán, curtha ar ceal ar an drochuair. Beidh an chéad chruinniú eile ar siúl Dé Máirt, 26 Bealtaine ag 18:00 UTC+1, ar líne. Beidh an Nuachtlitir amach níos déanaí an tseachtain seo.
:Unfortunately, tonight's meeting, 28 April, is cancelled. The next meeting will take place on Tuesday, 26 May at 18:00 UTC+1, online. The Newsletter will be out later this week. [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 15:03, 28 Aibreán 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 00:57, 26 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Is Breá le Vicí an Domhan 2026: Cuireadh chun páirt a ghlacadh ==

Ag cruinniú mhí an Mhárta de chuid Pobal Éireann Wikimedia, mhol @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] díriú ar '''luibheolaíocht''' mar ábhar le feabhsú ar Vicipéid na Gaeilge agus ag an am bhíomar ag eagrú le linn ‘’Is Breá le Vicí an Domhan 2026’’ - ag tabhairt chun suntais an bhearna mhór atá ar Vicipéid i gcomhair ailt faoi phlandaí dúchasacha agus ionracha na hÉireann.

'''Buíochas le Conan as an moladh sin.'''

Mar thoradh air sin, tá [[Vicipéid:Is Breá le Vicí an Domhan 2026]] cruthaithe agam: togra eagarthóireachta atá dírithe ar an mbearna seo a líonadh i rith thréimhse an chomórtais grianghrafadóireachta (1 Bealtaine - 30 Meitheamh 2026).

Tá dhá bhealach ann le bheith páirteach:

* '''Bearna a aithint''':más eol duit speiceas planda nó gnáthóg nach bhfuil alt air fós ar Vicipéid, cuir leis an liosta ar leathanach an tionscadail anseo: [[Vicipéid:Is Breá le Vicí an Domhan 2026]]

* '''Bearna a líonadh''': cruthaigh alt nua nó feabhsaigh ceann atá ann cheana. Ní gá a bheith i d'eagarthóir taithíoch.

Tá liostaí tosaithe de speicis le cruthú agus le feabhsú ar an leathanach tionscadail cheana féin, mar aon le hacmhainní úsáideacha.

Chun léargas a fháil ar obair eile na foirne le déanaí, féach ar [https://wikimedia.ie/2026/04/30/nuachtlitir-aibrean-2026-athbhreithniu-ar-aibrean/ Nuachtlitir Aibreán 2026] de chuid Pobal Éireann Wikimedia 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:41, 6 Bealtaine 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail Dé Máirt 26 Bealtaine ==

A chairde,

Tá ár gCruinniú Pobail míosúil ar siúl Dé Máirt, 26 Bealtaine ag 6:00in (UTC+1), ar líne ar Google Meet.

Nasc físghlaoch: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc

Tuilleadh eolais: 

as Gaeilge: https://wikimedia.ie/2026/05/15/cruinniu-pobail-bealtaine-2026/

i mBéarla: https://wikimedia.ie/2026/05/15/community-meeting-may-2026/

Tá fáilte roimh chách! 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:58, 15 Bealtaine 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Bealtaine 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Call to participate: Proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard ==

Hello-hello!

I am inviting you to participate in the public discussion regarding a proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard. The proposed baseline is meant for the Wikipedias which do not yet have an NPOV policy, for these communities to adopt, use, and build upon. [[m:Proposed_baseline_NPOV_standard#Proposed_baseline_NPOV_standard|You can find the proposed text here]].

As your Wikipedia does not seem to have an NPOV policy, we hope that this public discussion and proposed baseline standard will support your project community in adopting one. [[m:Talk:Proposed_baseline_NPOV_standard|You can join the public discussion on meta]]&lt;nowiki&gt;. The timeframe for the discussion is from June 17 - July 15, 2026. Looking forward to engagement from your community and hopefully seeing your community to adopt the Neutral Point of View policy! --~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Úsáideoir:KVaidla (WMF)|KVaidla (WMF)]] ([[Plé úsáideora:KVaidla (WMF)|plé]]) 09:26, 19 Meitheamh 2026 (UTC)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|plé]])&lt;/bdi&gt; 17:11, 23 Meitheamh 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Meabhrúchán | Reminder: Cruinniú Pobail | Community Meeting &gt;&gt; 28/07 @ 18:00 UTC ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 28 Iúil ag 18:00 UTC'''.

🔗 https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách! 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré. Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:31, 23 Iúil 2026 (UTC) 

:Amy, a chara,
:Tá go maithǃ DV tá súil agam a bheith annǃ̴
:Éamonn [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:52, 23 Iúil 2026 (UTC)

Bainisteoir Pobail le Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:31, 23 Iúil 2026 (UTC)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  12:24, 24 Iúil 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Fóraim plé ==

Tá moltaí agam maidir leis na fóraim plé éagsúla ar Vicipéid. Creidim go bhfuil an leathanach seo an príomhfhóraim plé, áfach, tá leathanaigh eile ann a fheiceas cosúil le fóraim plé. 'Siad: 
*[[Vicipéid:Lárionad comhphobail]]
** Creidim nach fóraim plé fíor é seo ach d'úsaidtí sé mar fhóraim plé ar aon nós. 
** Sa &quot;sidebar&quot;, is é &quot;Tairseach chomhphobail&quot; a thugtar air. Measaim ba cheart dúinn an neamhleanúnachas seo a '''cheartú'''.
* [[Vicipéid:Fógraí]]
** Cruthaíodh an leathanach seo agus tá nasc chuige ar an phríomhleathanach ach tá sé folamh.
** Creidim ba cheart go '''scriostar''' é agus an nasc ar an phríomhleathanach
* [[Vicipéid:Teagmháil]]
** Cosúil leis an cheann thuas.

'''Measaim''' go mbeadh sé buntáisteach:
* '''1)''' béim níos mó a chur ar an fhíric gur í an fóraim plé lárnach an tsuímh (do phléd'ábhair ghinearálta, do pholasaithe, d'fhógraí, srl.) an leathanach seo.
* '''2)''' fóraim plé eile a chruthú chun leathanach (nó teimpléad, catagóir, srl.) amháin a phlé agus/nó nasc go plé ag a leathanach plé a chur in iúl d'úsaideoirí eile (mar shampla iarratais cealaithe, bogtha, cunaisc, fíorúcháin, srl.).
** B’fhéidir go dtabharfaí [[Vicipéid:Iarratais]] air.
** Creidim go mbeadh sé níos fearr an leathanach sin a úsáid chun plé ag na leathanaigh plé a chur chun cinn don pháirt is mó mar ní bheadh gá dúinn iad a chartlannú chomh minic agus bheadh an eolas éasca a lorg ón alt (teimpléad, catagóir, srl.) i gceist.
Ag an am céanna, creidim gur cheart dúinn an leathanach seo a '''athainmniú''' go [[Vicipéid:Halla an Bhaile]] (&quot;Halla an Bhaile&quot;). Níl an fhoirm &quot;halla baile&quot; mícheart ([https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/halla+baile tá sé le feiceáil mar shampla i bhfoclóirí]) ach creidim gur rogha níos fearr é &quot;Halla an Bhaile&quot; ([https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/town+hall atá san fhoclóir freisin]) (agus [https://www.tearma.ie/q/Town%20hall/ tá an beirt acu le feiceáil ar tearma.ie]) mar tá cinnteacht níos láidre ag &quot;go Halla an Bhaile&quot; ná &quot;go dtí an Halla Baile&quot;. Sin é a rá, níl aon &quot;halla baile&quot; éigin atá i gceist ach &quot;halla an bhaile&quot;. Is pointe éadrom é seo (ar shuíomh gan fhuaim go háirithe), áfach, measaim go bhfuil fuaim níos nádúrtha ag &quot;Halla an Bhaile&quot; (Halla''''n Bh'''aile) ná &quot;Halla Baile&quot; fosta. [[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 07:25, 8 Lúnasa 2026 (UTC)

:Scrios mé na nascanna chun &quot;[[Vicipéid:Fógraí]]&quot; agus &quot;[[Vicipéid:Teagmháil]]&quot; ón phríomhleathanach agus chuir mé nasc go [[Vicipéid:Lárionad comhphobail]] leis. [[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 22:34, 9 Lúnasa 2026 (UTC)
::Haigh @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]]! Fáilte chuig Vicipéid 
::Aontaím leat go bhfuil forbairt de dhith agus - faoi láthair táimid ag obair ar sin agus Slí na Vicipéideoirí soléir a cruthú. Bhí roinnt againn ag an gcruinniú míosúil ag [[m:Wikimedia_Community_Ireland|Pobal Éireann Wikimedia]] le déanaí ag plé athrutihe atá ag teastáil agus ta postáil ag teach inniu ar seo. Má tá suim agat a bheith páirteach tá fíorfháilte romhat. 
::Tá stráitéis Vicipéide idir lámha againn agus ba mhaith linn daoine a bheith páriteach sa phobal :) [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:45, 11 Lúnasa 2026 (UTC)

== Grúpa nua straitéise + post nua don fhoireann ==

A Vicipéideoirí,

Cúpla nuashonrú tar éis ár gcruinniú pobail ag deireadh mhí Iúil:

'''1. Grúpa Google nua don straitéis'''

Tá grúpa Google curtha ar bun againn le go bhféadfaimid plé agus obair a dhéanamh ar straitéis Vicipéide le chéile, mar chuid d'obair Phobal Éireann Wikimedia. Tá fáilte roimh chách, is cuma cén leibhéal taithí atá agat.

Táimid ag cur snas ar fhormáid na n-ábhar oiliúna agus ar an bplean straitéiseach, agus is é aidhm an ghrúpa seo ná straitéis chomhtháite a fhorbairt a chuideoidh linn oibriú níos fearr le chéile mar phobal. Ní neart go cur le chéile, mar a deirtear. Le bhur dtoil, téigh i dteagmháil liomsa le r-phoist anseo &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;bainisteoir.pobail@wikimedia.ie&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; nó [[Speisialta:EmailUser/Amy Uí Ríordáin|tríd Vicipéid.]] 

'''2. Post nua: Oifigeach Gaeilge'''

Táimid ag earcú d'Oifigeach Gaeilge nua san fhoireann. Tuilleadh eolais anseo:

https://wikimedia.ie/2026/08/10/taimid-ag-earcu-oifigeach-gaeilge/

Go raibh maith agaibh as bhur dtacaíocht leanúnach a chairde. 

Le gach dea-ghuí 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 11:39, 11 Lúnasa 2026 (UTC)

== Infobox briste ==
D'athraigh an t-uasal ChomponU Pongsawet Module:Infobox  oiche aréir.  Faraor bhris sé é agus chaill muid an style &quot;format box as column on the right&quot;  &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Rinne mé rollback
16:37, 30 August 2026 TGcoa talk contribs m 17,380 bytes −3,923 Cealaíodh athruithe ChomponU Pongsawet (Plé); ar ais chuig leagan le Alison rollback 1 editundo Tag: Rollback&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Ach is fearr an ceartúchán a leanas a dhéanamh (deisíonn an aicsean an suíomh ar fad  — tá bloc ar iarraidh i Module:Infobox/styles.css.  Mar shampla:&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
@media (min-width: 640px) { .infobox { /* @noflip / margin-left: 1em; / @noflip / float: right; / @noflip */ clear: right; width: 22em; } }
&lt;br&gt;
⚠️ Ach tá an leathanach seo  faoi ghlas riaracháin (sysop). &lt;br&gt;
Caithfidh riarthóir é a dhéanamh  — Alison nó Guliolopez le bhur dtoil ? [[Úsáideoir:TGcoa|TGcoa]] ([[Plé úsáideora:TGcoa|plé]]) 14:54, 30 Lúnasa 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 Meán Fómhair 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:26, 21 Meán Fómhair 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067433 --&gt;

==  Earráidí Lua sna boscaí sonraí (mw.lua:656): an chúis agus an réiteach ==
bhí an teachtaireacht ''Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.'' le feiceáil ar chuid mhór de na hailt, go háirithe sna boscaí sonraí a bhaineann úsáid as Wikidata (m.sh. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{WD Bosca Sonraí Duine}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). Ar an alt [[Benito Mussolini]] amháin, bhí 127 earráid sa bhosca sonraí.

'''An chúis:''' Rinneadh athrú le déanaí ar Scribunto, an t-inneall Lua atá ag MediaWiki ([https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/Scribunto/+/1339616 Gerrit 1339616]). Roimhe sin, nuair a thugadh feidhm i modúl ''nil'' ar ais agus luach eile ina dhiaidh, ní thaispeántaí aon rud. Anois, teipeann ar &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; agus taispeántar an earráid thuas. Sin go díreach a dhéanadh [[Module:Wikidades]] agus [[Module:Wikidata]] nuair nach raibh aon luach ar Wikidata. Dá bharr sin, bhí earráidí le feiceáil sna réimsí ba chóir a bheith folamh.

'''Ní hé [[Module:TableTools]] ba chúis leis.''' Tá sé luaite i mionsonraí na hearráide, ach níl baint aige leis an bhfadhb. Rinneadh [[Special:Diff/1327193|athrú Hamish]] ar an 3 Meán Fómhair, i bhfad sula raibh aon earráid ann, agus níor imigh na hearráidí nuair a cealaíodh é. Is féidir é a chur ar ais.

'''An réiteach:''' D'athraigh mo chara Claude trí líne (dhá cheann i [[Module:Wikidades]] agus ceann amháin i [[Module:Wikidata]]) ionas go dtugann siad luach folamh (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) ar ais in áit ''nil''. Rinne Vicipéid na Catalóinise an rud céanna ([[:ca:Mòdul:Wikidades]]), mar is uaithi a tháinig an dá mhodúl seo. Tá ceartú do Scribunto féin á ullmhú freisin ([[phab:T439809]]).

Ba chóir go n-imeoidh na hearráidí diaidh ar ndiaidh, de réir mar a athnuaitear na leathanaigh. Más mian leat alt áirithe a dheisiú láithreach, oscail é le &lt;code&gt;?action=purge&lt;/code&gt;.

[[Úsáideoir:Alison|Alison]], [[Úsáideoir:Hamish|Hamish]]: .... [[Úsáideoir:TGcoa|TGcoa]] ([[Plé úsáideora:TGcoa|plé]]) 22:34, 1 Deireadh Fómhair 2026 (UTC)

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 09:28, 9 Deireadh Fómhair 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;

== Cruinniú Pobail Dé Máirt 27/10 @ 18:00 ==
A chairde,

Meabhrúchán gasta, beidh ár gcéad Cruinniú Pobail eile ar siúl Dé Máirt, an 27 Deireadh Fómhair ag 18:00 UTC, ar líne.

Beidh muid ag roinnt nuashonruithe maidir le [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]], straitéis Vicipéide, agus ag eagrú na míonna amach romhainn le chéile.

'''Conas páirt a ghlacadh'''

Beidh an cruinniú ar Google Meet. Cliceáil [https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc anseo] chun páirt a ghlacadh. 

Mura bhfuil d'ainm le feiceáil ar ár leathanach Meta fós, cuir leis é!

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland

Tá fáilte roimh chách!

Táimid ag tnúth libh a fheiceáil agus bíodh deireadh seachtaine deas agaibh go léir! 

Le meas,

Amy

Bainisteoir Pobail

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:23, 16 Deireadh Fómhair 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-10-28|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-10-28|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:01, 26 Deireadh Fómhair 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

==  Teachtaireacht Fáilte Nua &amp; Tacaíocht d'Eagarthóirí Nua  ==
Dia dhaoibh, a Vicipéideoirí!

Tá teachtaireacht fháilte nuashonraithe ullmhaithe agam d'eagarthóirí nua, agus tá an teimpléad chomh maith leis an bplé ar fáil anois ar [[Plé Vicipéide:Fáilte]].

Ba mhaith linn gach duine sa phobal a ghríosú chun fáilte chroíúil, shibhialta a chur roimh eagarthóirí nua agus tacaíocht chuiditheach a thabhairt dóibh go luath ina dturas eagarthóireachta.

'''Conas is féidir leat cabhrú?'''

* '''Úsáid an Teimpléad Fáilte:''' Má fheiceann tú eagarthóir nua ar an suíomh, is féidir leat an teachtaireacht a chóipeáil ó [[Plé Vicipéide:Fáilte]] agus í a ghreamú ar a leathanach plé.
* '''Aiseolas Sibhialta &amp; Cuiditheach:''' Má fheiceann tú duine nua ag déanamh botúin, le bhur dtoil fág nóta cineálta, sibhialta ar a leathanach plé chun iad a stiúradh ar an mbealach ceart.
* '''Mura bhfuil an t-am nó an fhoighne agat:''' Níl aon fhadhb ar bith! Mura bhfuil an t-am, an fonn, nó an fhoighne agat dul i dteagmháil leo tú féin, cuir ainm úsáideora an duine sin chugam ar ríomhphost (`bainisteoi.pobail@wikimedia.ie`). Beidh mé thar a bheith sásta dul i dteagmháil leo go díreach, tacaíocht a thairiscint dóibh, agus cabhrú leo foghlaim faoi bheartais na Vicipéide.

Go raibh maith agaibh go léir as gach a ndéanann sibh chun pobal fáilteach, sábháilte, agus tacaíochta a chruthú ar Vicipéid! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 14:16, 11 Samhain 2026 (UTC)

''Looking to welcome new editors or offer advice to newcomers making beginner mistakes? A refreshed welcome template is now available on [[Plé Vicipéide:Fáilte]]. Please consider leaving friendly, civil guidance on newcomers' talk pages! If you don't have the time, capacity, or patience to mentor someone directly, please drop their username on [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|my talk page]] and or email I will be happy to reach out and provide them with full support.'' [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 14:16, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>iij8tcb28hkjvhhousi6aii9vzozuoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332944</id>
      <parentid>1332938</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teachtaireacht Fáilte Nua &amp; Tacaíocht d'Eagarthóirí Nua */ ceartúchan</comment>
      <origin>1332944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75500" sha1="bx9ln04665qd4jzbbxv0vw38o128eqv" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
{{aicearra|VP:HB|VP:BAILE|VP:HOME}}
{{Cartlainne}}
Is áit é an '''halla baile''' chun na Vicipéide a phlé is ceisteanna a chur.
Is áit é chun fadhbanna teicniúla, polasaithe agus oibrithe na Vicipéide a phlé. Is féidir leat nithe eile a bhaineann leis an Vicipéid a lua anseo freisin.

== Ar Oscailt Anois: Ainmniúcháin do Ghradaim Vicipéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025 ==

Tá ár gcomhgleacaithe sna RA ag iarradh ainmniúcháin do Ghradaim Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025. 

Tá a bhfógra thíos, aistrithe ón [https://wikimedia.org.uk/2025/10/wikimedian-of-the-year-awards-call-for-nominations/ leagan Béarla]: 

Táimid ag lorg daoine aonair agus eagraíochtaí a ainmniú a bhí páirteach in iarrachtaí WMUK chun eolas oscailte a chur chun cinn i 2024/25. 

Is iad seo a leanas na catagóirí i mbliana:

* Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe (Duine Aonair)
* Comhpháirtíocht na Bliana (Eagraíocht)
* Vicípéideoirí atá ag Teacht Chun Cinn (Duine Aonair)

Cuireann WMUK fáilte roimh dhaoine agus comhpháirtíochtaí laistigh de phobal WMUK a ainmneofar do Ghradam chuir iontas mór orthu lena gcuid oibre eolais oscailte, i 2024/25. Táimid go háirithe ag tnúth le cloisteáil faoi dhaoine agus eagraíochtaí a sheachaid tionscadail a dhírigh ar ár dtéamaí straitéiseacha; Cothromas Eolais, Litearthacht Faisnéise, agus Aeráid agus Comhshaol.

Déanfaidh baill den Choiste Forbartha Pobail breithiúnas ar na hainmniúcháin agus fógrófar na buaiteoirí ag an gCeiliúradh Pobail Dé Sathairn an 15 Samhain 2025 (Sábháil an dáta, ba bhreá linn sibh a fheiceáil ann!).

Is féidir leat dhá ainmniúchán a chur isteach in aghaidh na catagóire. Úsáid an [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScVy7AmH0qRRZmQ-QHtYKKCBZY0O40JZN9MWl8Xu7-oqK1-fg/viewform Fhoirm Google seo] chun d’ainmniúcháin a chur isteach. Dúnann na hainmniúcháin ar an 22 Deireadh Fómhair.

Léigh faoi bhuaiteoirí na bliana seo caite [https://wikimedia.org.uk/2024/12/2024-uk-wikimedian-year-awards/ anseo].  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 14:57, 9 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

== Tá Pobal Éireann Wikimedia ag earcú! ==

Haigh a chairde,

Dá mbeadh tú ag an gcruinniú pobail deireanach ta a fhios agat go bhfuil roinnt athruithe ar an bhfoireann againn ag Pobal Éireann Wikimedia agus anois táimid ag lorg Oifigeach Gaeilge! Is deis uathúil í seo chun tacú leis an nGaeilge sa spás digiteach 

Tuilleadh eolais agus sonraí iarratais: [https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/?fbclid=IwY2xjawNfFdpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF1UkdHSWZIYnZHbVlTTXdiAR5q3n0VBwzwxYNE15qXVGjFOxrbkvItEYtt4OIXUgC01_4Q3r4I25f3T9Gwag_aem_ibWovoCfNe8BH6QCTZL81Q https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/]

Cuir isteach d’iarratas chuig info@wikimedia.ie leis an líne ábhair “Iarratas - Oifigeach Gaeilge”, le do thoil.  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 12:45, 17 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

:Dea-nuacht é sin! Ná déantar dearmad an folúntas a chlárú le [https://peig.ie/foluntais/ peig.ie] (agus le h[https://udaras.ie/oiliuint-fostaiocht/fostaiocht/ udaras.ie] más féidir) [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 17:16, 18 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
::Cinnte! Tá orm é a dhéanamh inniu :) Táim ag tnúth leis, beidh beirt againn fostaithe le Gaeilge ar an bhfoireann go luath  [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2025-29132-17|&amp;#126;2025-29132-17]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2025-29132-17|talk]]) 12:02, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
:::Nach breá an chuma atá ar an bh[https://sceal.ie/Fol%C3%BAntas/oifigeach-gaeilge-le-pobal-eireann-wikimedia-wikimedia-community-ireland-on-mbaile/ fógra] ar shuíomh nua Scéal.ie. Ádh mór oraibh sa chuardach!
:::Dála an scéil, an ndeachaigh sibh i dteagmháil leis na meáin faoin bhfolúntas freisin? Foilsíodh scéalta faoin Vicipéid cheana ar [[Tuairisc.ie]] agus ní chuirfeadh sé lá iontais orm dá mbeadh suim ag meáin eile sa scéal seo freisin amhail ''[[Nós (iris)|NÓS]]'', ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'', ''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'', ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'', ''[[Meon Eile]]'' srl. Má bhíonn an t-am agaibh, níor mhiste freisin dul i dteagmháil le grúpaí pobail mar [[AerachAiteachGaelach|AAG]], [[Bánú (grúpa feachtais)|Bánú]], an [[Dream dearg|Dream Dearg]], na comharchumainn Gaeltachta, agus cumainn Gaelacha na n-ollscoileanna b'fhéidir [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 19:14, 4 Samhain 2025 (UTC)
::::Haigh [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] - bhíos i dteaghmháil leo! Bhíos ag an Oireachtas an tseachtain seo chaite le h[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] agus bhí seastán againn - an-chuid suim sa ról! Rinneas agallamh ann le Raidió na Life faoinár gcuid oibre le Vicipéid agus maidir leis an bpost chomh maith. Dúirt an Páipéar go bhfuil siad sásta fógra a chur i gcló freisin, agus dúirt Tuairisc go bhfuil siad sásta rud a scríobh chomh maith! 
::::Sheolas an fógra chuig AAG (táim i mo bhall leo freisin agus ar an gcoiste) agus chuig CnaG, Foras na Gaeilge, RíRá, Raidió na Life, etc. Tá níos mó ná 25 iontrál faighte anois!  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:26, 7 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:42, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;
:I (Éamonn Ó Gribín) would like to volunteer to join several of the movement’s Affiliations Committee (AffCom)![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:36, 7 Samhain 2025 (UTC)
::Éamonn, a char, ta ort an teimpléad a líonadh - ta na sonraí ar fáil anseo: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 16:32, 18 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 Samhain 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Vicí Eolaíochta 2025 &amp; Ár gCéad Cruinniú Eile (Pobal Éireann Wikimedia) ==

'''📸 Wiki Science | Vicí Eolaíochta 2025 - Meabhrúchán!'''

Níl ach 10 lá fágtha chun d'íomhánna eolaíochta a chur isteach ar chomórtas grianghrafadóireachta WikiScience 2025!

'''📅 Spriocdháta:''' 30 Samhain

Tá fáilte roimh gach ábhar eolaíochta - ón réalteolaíocht go micreascóip, ó dhúlra na hÉireann go micribhitheolaíocht. 

[[commons:Commons:Wiki_Science_2025_in_Ireland|Faigh tuilleadh eolais anseo!]] 

-

'''💬 Cruinniú Pobail - Dé Máirt 25 Samhain @ 6:00 i.n.''' 

Mar is gnáth, beidh ár gcruinniú míosúil pobail ar siúl ar líne Dé Máirt seo chugainn - an Mháirt dheireanach den mhí. 

Bígí linn chun plé a dhéanamh ar:

* Pleananna ag teacht Athbhliain

* Nuacht ón bpobal


'''Chomh maith, bí cinnte go bhfuil tú cláraithe [[mail:wikimediaie|ar an liosta seoltaí!]]''' [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:45, 21 Samhain 2025 (UTC)

== Athbhliain faoi mhaise daoibh + Lá Breithe Sona do Wikipedia  ==

A chairde, 

Bhí tús an-ghnóthach againn do 2026 anseo ag Pobal Éireann Wikimedia, le hathruithe foirne agus go leor pleanála idir lámha. Bhogas go post nua mar Bhainisteoir Pobail agus cuirimid fáilte roimh ár nOifigeach Gaeilge nua, Lára. 

[[Plé úsáideora:Lára Nuinseann|Cuirigí fáilte roimh Lára ar a leathanach phlé anseo.]] 

Táimid ag tnúth go mór leis an obair atá amach romhainn chun tacú leis an bPobal Vicipéide. 

Táimid gnóthach freisin ag ullmhú d'fheachtais spreagúla sna seachtainí amach romhainn, lena n-áirítear Is Breá le Vici Béaloideas (Wiki Loves Folklore) (Feabhra–Márta) agus Seachtain na Gaeilge (1–17 Márta). Beidh tuilleadh nuashonruithe againn go luath, agus '''''ná déanaigí dearmad ar ár gcruinniú pobail ag deireadh na míosa ar an Máirt 27 Eanáir @ 18:00 ar líne.''''' 

'''&lt;u&gt;Lá Breithe: Wikipedia @ 25&lt;/u&gt;''' 

Beidh Vicipéid 25 bliain d'aois an Déardaoin seo (amárach), 15 Eanáir. Tá ceiliúradh fíorúil saor in aisce á reáchtáil ag an bhFondúireacht Wikimedia chun an sprioc thábhactach a cheiliúradh, atá bainte amach ag oibrithe deonacha.

📅 '''Cathain:''' Déardaoin 15 Eanáir 2026

🌍 '''Cá háit:''' Ar líne (saor in aisce)

🔗 '''Cláraigh:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration

Go raibh maith agaibh as a bheith mar chuid den phobal seo.

Le gach dea-ghuí,

Amy [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:26, 14 Eanáir 2026 (UTC)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 13:21, 18 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 27 Eanáir ==

'''A chairde,'''

'''Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 27 Eanáir ag 18:00 UTC.'''

'''Nasc Google Meet:''' https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré! 

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy (Bainisteoir Pobail, Pobal Éireann Wikimedia) [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 11:47, 20 Eanáir 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 21:59, 23 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&amp;oldid=29972868 --&gt;

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Evertype]] (administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Úsáideoir:EPIC|EPIC]] ([[Plé úsáideora:EPIC|plé]]) 17:39, 14 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl ar líne '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 08:45, 19 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe eile. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:54, 19 Feabhra 2026 (UTC)

:Amy, a chara,
:Cathain a bheidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl?̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:26, 22 Márta 2026 (UTC)

== Céiliúradh na mBan 2026 — Togra Nua! ==

A chairde, Mar chuid de [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/Seachtain_na_Gaeilge#Campaigns|Seachtain na Gaeilge 2026 ag Pobal Éireann Wikimedia]] agus Mí Staire na mBan, tá tionscadal nua á sheoladh againn: &lt;nowiki&gt;'''
[[Vicipéid:Céiliúradh_na_mBan_2026|Céiliúradh na mBan 2026]]'''


&lt;/nowiki&gt; 

Is é an sprioc atá againn ná ailt a chruthú agus a fheabhsú faoi mhná Éireannacha, go háirithe mná atá ag cur na Gaeilge chun cinn ar líne agus sna meáin. 

Tá deais eagraithe agamsa, agus liosta ann de: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Mná Dearga' mná nach bhfuil ailt acu fós 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Ailt le Feabhsú' ailt atá ann cheana ach a dteastaíonn obair uathu Is féidir libh bhur n-ainm a chur in aice le duine ar mhaith libh obair uirthi  

👉 [[Vicipéid:Céiliúradh na mBan 2026]]

Beidh [https://www.eventbrite.ie/e/bi-an-t-eolas-ceardlann-vicipeide-wikipedia-workshop-tickets-1982968870271 ceardlann ar siúl againn i gCorcaigh ar an 7ú Márta freisin] - saor in aisce le lón san áireamh. 

Tuilleadh eolais ar an leathanach tionscadail. 

Ar scáth a chéile a thagann na mná! 

💚  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:57, 2 Márta 2026 (UTC)

== Requesting help with translating templates ==

Hello,&lt;/br&gt;
I have only recently joined the Irish language version of Wikipedia, and there are many templates missing here that I regularly use on the English language version. I think these should also be accessible here. I've tried reading up on how to copy over templates to another language version, but I'm still not sure how to do it properly. The following templates are the most important to me for now:
{{div col}}
*[[:en:Template:Au]]
*[[:en:Template:Speciesbox]]
&lt;!--*[[:en:Template:Cn]]--&gt;
*[[:en:Template:Automatic taxobox]]
*[[:en:Template:Unreferenced section]]
*[[:en:Template:Unreferenced]]
*[[:en:Template:More citations needed]]
*[[:en:Template:More footnotes needed]]
*[[:en:Template:More citations needed section]]
&lt;!--*[[:en:Template:collapsible list]]--&gt;
*[[:en:Template:Multiple issues]]
&lt;!--*[[:en:Template:Multiple image]]--&gt;
*[[:en:Template:CSS image crop]]
*[[:en:Template:Biota infobox]]
{{div col end}}
Can anyone here help me with this issue?&lt;/br&gt;
Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:37, 15 Márta 2026 (UTC)

:Hi Conan. I'm pretty busy, but I'll try chip away at them in the coming days / weeks - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 21:48, 15 Márta 2026 (UTC)
::Hello @[[Úsáideoir:Alison|Alison]],&lt;/br&gt;
::that would be great, thank you!&lt;/br&gt;
::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:53, 15 Márta 2026 (UTC)

== Double spaces and punctuation/references; links ==

Hi, I don’t usually use Vicipéid but, in the sample of articles I have glanced through, I noticed a number of issues I believe can be easily addressed (assuming that bot edits are allowed here and that there is is an editor able to set one up).

* There are so many strings of spaces after and before punctuation in articles e.g. &quot;Ba í banríon na Réalta.   Bhí cumhachtaí dochreidte aici .        Dúradh gur bhean is cumhachtaí riamh í&quot;.
** Single spacing is definitely the norm nowadays and most of these strings of spaces are well over three characters long. I’d appreciate if someone would like to work on resolving this (if there is no one here who could facilitate this, I could try find someone on another wiki project who’d be willing to help).
** I think it should fairly straightforward for someone with bot knowledge to set one up so that it tidies all this up and would run continuously to maintain it. It would possibly involve automating a site wide search and replace of any string of space characters (starting with the longest) to a single character?

* An extremely similar issue is citations. There seems to be a lot of inconsistency in the formatting of citations some are before the punctuation others are after and they are often buffered by random strings of spaces
** This gives articles a messy appearance and I think citations after punctuation is the norm so a bot could potentially address this too?, though I am not sure on how it would best be carried out.

* Also, are there any standards for how mutations and inflection is handled in relation to links? e.g. I see a mix of n[[Dlí]]the and [[Dlí|nDlíthe]].
** Templates from (en) Wiktionary could probably be adapted to avoid clutter in the wikieditor:
*** e.g. for eclipsis (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|xlink]])
{{u|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|xlink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]])
{{u|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]].
*** e.g. for lenition (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|lxink]])
{{s|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|lxink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]])
{{s|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]].
** I’m using &lt;nowiki&gt;
{{u|FOO}}&lt;/nowiki&gt; for '''U'''rú and &lt;nowiki&gt;
{{s|FOO}}&lt;/nowiki&gt; '''S'''éimhiú. Obviously this would only work for inflected forms that simply involve adding an ending to the base spelling but I think it could still be a useful thing.
* Lastly the home page has several broken links or links to blank pages or pages that are very old and unhelpful for such a prominent position on the site, maybe someone could evaluate them?
[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 03:42, 17 Márta 2026 (UTC)

:Hello @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]],&lt;/br&gt;
:I also noticed unnecessary spaces in articles, such as in the [[Special:Permalink/1189460|Rosaceae]] article. Given the small number of active editors on the Irish Wikipedia, I think it would be very handy to have a bot fix these smaller issues. However, I don't know how that would work technically.&lt;/br&gt;
:I think an Vicipéid would benefit greatly from expanding its technical possibilities and making more use of things like maintenance bots and further useful templates/ maintenance tags, as seen on the English Wikipedia. I believe this could make maintenance easier and improve the overall quality of the articles.&lt;/br&gt;
:Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 10:51, 21 Márta 2026 (UTC)
::@[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]]
::There are bots running on Vicipéid which are correcting some issues, but thank you for highlighting the above additional ones.
::We have a community meeting on 31st March (details in the next post below on the Halla Baile) and it would be great to have you there to dicsuss the above.
::@[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] could you please let us know which links are broken ro going to blank pages on the Príomhleathanach?
::Le dea-ghuí
::[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)Amy Uí Ríordáin
:::Hello @[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]],&lt;/br&gt;
:::thanks for the invitation to the community meeting. I think I will join in, but I hope it would be fine if I speak English, since my Irish is quite limited and slow.&lt;/br&gt;
:::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 22:09, 25 Márta 2026 (UTC)
::::Haigh @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]]
::::The Community meetings with Wikimedia Community Ireland are done through English as the community is a mix of Irish speakers with varying levels and non Irish speakers 
::::We talk about both the Vicipéid work and also wider Wikimedia work in English and Irish focused on Irish culture, history and heritage, as well as Open Knowledge in Ireland. 
::::You can find our more on our [https://wikimedia.ie/ website] and also on [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|our Meta Wiki Page]] (which has links to the previous meeting notes) 
::::Tá fáilte romhat, you're very welcome!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:53, 26 Márta 2026 (UTC)
::Bainisteoir Pobail
::[[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/ga|Pobal Éíreann Wikimedia]] [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt, 31 Márta ag 18:00 UTC. ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 31 Márta ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:51, 23 Márta 2026 (UTC)
: Beidh mé ann! - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 09:09, 24 Márta 2026 (UTC)
::Yéééé - ag tnuth le tú a fheiceáil! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:20, 24 Márta 2026 (UTC)
:::D.V&gt; beidh mé ann! ̃ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:26, 24 Márta 2026 (UTC)
::::Iontach!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:54, 26 Márta 2026 (UTC)

== Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki ==

[Please help translate this message into your language]

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[metawiki:Talk:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|talk page]]. Additionally, I would like to translate this text: &quot;'''Legal &amp; safety contacts'''&quot;. The context is that I want to use it to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;showMessage=wikimedia-legal-safety-contacts&amp;group=ext-wikimediamessages&amp;language=ga&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate translate a string on translatewiki.net] to help localise a link which will appear in the footer of the Czech Wikipedia later. Your support will be appreciated. Thank you in advance. – [[Úsáideoir:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Plé úsáideora:STei (WMF)|plé]]) 18:38, 26 Márta 2026 (UTC)

:{{Déanta}} - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 16:16, 27 Márta 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 17:11, 3 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Meabhrúchán | Reminder : Cruinniú Pobail Dé Máirt 28 Aibreán | Community Meeting Tuesday 28 April ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta - beidh ár gCruinniú Pobail ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 28 Aibreán ag 18:00 UTC, ar líne.

Just a quick reminder that our Community Meeting is taking place next Tuesday, 28 April at 18:00 UTC, online.

Beidh muid ag roinnt nuashonruithe agus ag eagrú na míonna amach romhainn le chéile.

We'll be sharing updates and organising the months ahead together.

-

'''Conas páirt a ghlacadh | How to join'''

Beidh an cruinniú ar Google Meet. [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|Cliceáil anseo chun na sonraí a fháíl.]] 

Is féidir leat nótaí cruinnithe 2026 go dtí seo a léamh anseo: 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland/Meeting_minutes_2026#Next_meeting%3A_28_April_2026

Mura bhfuil d'ainm le feiceáil ar ár leathanach Meta fós, cuir leis é! 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland

Tá fáilte roimh chách - idir bhaill nua agus sheanbhaill! Táimid ag tnúth le sibh a fheiceáil! We look forward to seeing you!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail | Community Manager

Pobal Éireann Wikimedia | Wikimedia Community Ireland [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:41, 20 Aibreán 2026 (UTC)

:Tá an cruinniú anocht, 28 Aibreán, curtha ar ceal ar an drochuair. Beidh an chéad chruinniú eile ar siúl Dé Máirt, 26 Bealtaine ag 18:00 UTC+1, ar líne. Beidh an Nuachtlitir amach níos déanaí an tseachtain seo.
:Unfortunately, tonight's meeting, 28 April, is cancelled. The next meeting will take place on Tuesday, 26 May at 18:00 UTC+1, online. The Newsletter will be out later this week. [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 15:03, 28 Aibreán 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 00:57, 26 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Is Breá le Vicí an Domhan 2026: Cuireadh chun páirt a ghlacadh ==

Ag cruinniú mhí an Mhárta de chuid Pobal Éireann Wikimedia, mhol @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] díriú ar '''luibheolaíocht''' mar ábhar le feabhsú ar Vicipéid na Gaeilge agus ag an am bhíomar ag eagrú le linn ‘’Is Breá le Vicí an Domhan 2026’’ - ag tabhairt chun suntais an bhearna mhór atá ar Vicipéid i gcomhair ailt faoi phlandaí dúchasacha agus ionracha na hÉireann.

'''Buíochas le Conan as an moladh sin.'''

Mar thoradh air sin, tá [[Vicipéid:Is Breá le Vicí an Domhan 2026]] cruthaithe agam: togra eagarthóireachta atá dírithe ar an mbearna seo a líonadh i rith thréimhse an chomórtais grianghrafadóireachta (1 Bealtaine - 30 Meitheamh 2026).

Tá dhá bhealach ann le bheith páirteach:

* '''Bearna a aithint''':más eol duit speiceas planda nó gnáthóg nach bhfuil alt air fós ar Vicipéid, cuir leis an liosta ar leathanach an tionscadail anseo: [[Vicipéid:Is Breá le Vicí an Domhan 2026]]

* '''Bearna a líonadh''': cruthaigh alt nua nó feabhsaigh ceann atá ann cheana. Ní gá a bheith i d'eagarthóir taithíoch.

Tá liostaí tosaithe de speicis le cruthú agus le feabhsú ar an leathanach tionscadail cheana féin, mar aon le hacmhainní úsáideacha.

Chun léargas a fháil ar obair eile na foirne le déanaí, féach ar [https://wikimedia.ie/2026/04/30/nuachtlitir-aibrean-2026-athbhreithniu-ar-aibrean/ Nuachtlitir Aibreán 2026] de chuid Pobal Éireann Wikimedia 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:41, 6 Bealtaine 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail Dé Máirt 26 Bealtaine ==

A chairde,

Tá ár gCruinniú Pobail míosúil ar siúl Dé Máirt, 26 Bealtaine ag 6:00in (UTC+1), ar líne ar Google Meet.

Nasc físghlaoch: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc

Tuilleadh eolais: 

as Gaeilge: https://wikimedia.ie/2026/05/15/cruinniu-pobail-bealtaine-2026/

i mBéarla: https://wikimedia.ie/2026/05/15/community-meeting-may-2026/

Tá fáilte roimh chách! 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:58, 15 Bealtaine 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Bealtaine 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Call to participate: Proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard ==

Hello-hello!

I am inviting you to participate in the public discussion regarding a proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard. The proposed baseline is meant for the Wikipedias which do not yet have an NPOV policy, for these communities to adopt, use, and build upon. [[m:Proposed_baseline_NPOV_standard#Proposed_baseline_NPOV_standard|You can find the proposed text here]].

As your Wikipedia does not seem to have an NPOV policy, we hope that this public discussion and proposed baseline standard will support your project community in adopting one. [[m:Talk:Proposed_baseline_NPOV_standard|You can join the public discussion on meta]]&lt;nowiki&gt;. The timeframe for the discussion is from June 17 - July 15, 2026. Looking forward to engagement from your community and hopefully seeing your community to adopt the Neutral Point of View policy! --~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Úsáideoir:KVaidla (WMF)|KVaidla (WMF)]] ([[Plé úsáideora:KVaidla (WMF)|plé]]) 09:26, 19 Meitheamh 2026 (UTC)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|plé]])&lt;/bdi&gt; 17:11, 23 Meitheamh 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Meabhrúchán | Reminder: Cruinniú Pobail | Community Meeting &gt;&gt; 28/07 @ 18:00 UTC ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 28 Iúil ag 18:00 UTC'''.

🔗 https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách! 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré. Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:31, 23 Iúil 2026 (UTC) 

:Amy, a chara,
:Tá go maithǃ DV tá súil agam a bheith annǃ̴
:Éamonn [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:52, 23 Iúil 2026 (UTC)

Bainisteoir Pobail le Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:31, 23 Iúil 2026 (UTC)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  12:24, 24 Iúil 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Fóraim plé ==

Tá moltaí agam maidir leis na fóraim plé éagsúla ar Vicipéid. Creidim go bhfuil an leathanach seo an príomhfhóraim plé, áfach, tá leathanaigh eile ann a fheiceas cosúil le fóraim plé. 'Siad: 
*[[Vicipéid:Lárionad comhphobail]]
** Creidim nach fóraim plé fíor é seo ach d'úsaidtí sé mar fhóraim plé ar aon nós. 
** Sa &quot;sidebar&quot;, is é &quot;Tairseach chomhphobail&quot; a thugtar air. Measaim ba cheart dúinn an neamhleanúnachas seo a '''cheartú'''.
* [[Vicipéid:Fógraí]]
** Cruthaíodh an leathanach seo agus tá nasc chuige ar an phríomhleathanach ach tá sé folamh.
** Creidim ba cheart go '''scriostar''' é agus an nasc ar an phríomhleathanach
* [[Vicipéid:Teagmháil]]
** Cosúil leis an cheann thuas.

'''Measaim''' go mbeadh sé buntáisteach:
* '''1)''' béim níos mó a chur ar an fhíric gur í an fóraim plé lárnach an tsuímh (do phléd'ábhair ghinearálta, do pholasaithe, d'fhógraí, srl.) an leathanach seo.
* '''2)''' fóraim plé eile a chruthú chun leathanach (nó teimpléad, catagóir, srl.) amháin a phlé agus/nó nasc go plé ag a leathanach plé a chur in iúl d'úsaideoirí eile (mar shampla iarratais cealaithe, bogtha, cunaisc, fíorúcháin, srl.).
** B’fhéidir go dtabharfaí [[Vicipéid:Iarratais]] air.
** Creidim go mbeadh sé níos fearr an leathanach sin a úsáid chun plé ag na leathanaigh plé a chur chun cinn don pháirt is mó mar ní bheadh gá dúinn iad a chartlannú chomh minic agus bheadh an eolas éasca a lorg ón alt (teimpléad, catagóir, srl.) i gceist.
Ag an am céanna, creidim gur cheart dúinn an leathanach seo a '''athainmniú''' go [[Vicipéid:Halla an Bhaile]] (&quot;Halla an Bhaile&quot;). Níl an fhoirm &quot;halla baile&quot; mícheart ([https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/halla+baile tá sé le feiceáil mar shampla i bhfoclóirí]) ach creidim gur rogha níos fearr é &quot;Halla an Bhaile&quot; ([https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/town+hall atá san fhoclóir freisin]) (agus [https://www.tearma.ie/q/Town%20hall/ tá an beirt acu le feiceáil ar tearma.ie]) mar tá cinnteacht níos láidre ag &quot;go Halla an Bhaile&quot; ná &quot;go dtí an Halla Baile&quot;. Sin é a rá, níl aon &quot;halla baile&quot; éigin atá i gceist ach &quot;halla an bhaile&quot;. Is pointe éadrom é seo (ar shuíomh gan fhuaim go háirithe), áfach, measaim go bhfuil fuaim níos nádúrtha ag &quot;Halla an Bhaile&quot; (Halla''''n Bh'''aile) ná &quot;Halla Baile&quot; fosta. [[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 07:25, 8 Lúnasa 2026 (UTC)

:Scrios mé na nascanna chun &quot;[[Vicipéid:Fógraí]]&quot; agus &quot;[[Vicipéid:Teagmháil]]&quot; ón phríomhleathanach agus chuir mé nasc go [[Vicipéid:Lárionad comhphobail]] leis. [[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 22:34, 9 Lúnasa 2026 (UTC)
::Haigh @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]]! Fáilte chuig Vicipéid 
::Aontaím leat go bhfuil forbairt de dhith agus - faoi láthair táimid ag obair ar sin agus Slí na Vicipéideoirí soléir a cruthú. Bhí roinnt againn ag an gcruinniú míosúil ag [[m:Wikimedia_Community_Ireland|Pobal Éireann Wikimedia]] le déanaí ag plé athrutihe atá ag teastáil agus ta postáil ag teach inniu ar seo. Má tá suim agat a bheith páirteach tá fíorfháilte romhat. 
::Tá stráitéis Vicipéide idir lámha againn agus ba mhaith linn daoine a bheith páriteach sa phobal :) [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:45, 11 Lúnasa 2026 (UTC)

== Grúpa nua straitéise + post nua don fhoireann ==

A Vicipéideoirí,

Cúpla nuashonrú tar éis ár gcruinniú pobail ag deireadh mhí Iúil:

'''1. Grúpa Google nua don straitéis'''

Tá grúpa Google curtha ar bun againn le go bhféadfaimid plé agus obair a dhéanamh ar straitéis Vicipéide le chéile, mar chuid d'obair Phobal Éireann Wikimedia. Tá fáilte roimh chách, is cuma cén leibhéal taithí atá agat.

Táimid ag cur snas ar fhormáid na n-ábhar oiliúna agus ar an bplean straitéiseach, agus is é aidhm an ghrúpa seo ná straitéis chomhtháite a fhorbairt a chuideoidh linn oibriú níos fearr le chéile mar phobal. Ní neart go cur le chéile, mar a deirtear. Le bhur dtoil, téigh i dteagmháil liomsa le r-phoist anseo &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;bainisteoir.pobail@wikimedia.ie&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; nó [[Speisialta:EmailUser/Amy Uí Ríordáin|tríd Vicipéid.]] 

'''2. Post nua: Oifigeach Gaeilge'''

Táimid ag earcú d'Oifigeach Gaeilge nua san fhoireann. Tuilleadh eolais anseo:

https://wikimedia.ie/2026/08/10/taimid-ag-earcu-oifigeach-gaeilge/

Go raibh maith agaibh as bhur dtacaíocht leanúnach a chairde. 

Le gach dea-ghuí 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 11:39, 11 Lúnasa 2026 (UTC)

== Infobox briste ==
D'athraigh an t-uasal ChomponU Pongsawet Module:Infobox  oiche aréir.  Faraor bhris sé é agus chaill muid an style &quot;format box as column on the right&quot;  &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Rinne mé rollback
16:37, 30 August 2026 TGcoa talk contribs m 17,380 bytes −3,923 Cealaíodh athruithe ChomponU Pongsawet (Plé); ar ais chuig leagan le Alison rollback 1 editundo Tag: Rollback&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Ach is fearr an ceartúchán a leanas a dhéanamh (deisíonn an aicsean an suíomh ar fad  — tá bloc ar iarraidh i Module:Infobox/styles.css.  Mar shampla:&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
@media (min-width: 640px) { .infobox { /* @noflip / margin-left: 1em; / @noflip / float: right; / @noflip */ clear: right; width: 22em; } }
&lt;br&gt;
⚠️ Ach tá an leathanach seo  faoi ghlas riaracháin (sysop). &lt;br&gt;
Caithfidh riarthóir é a dhéanamh  — Alison nó Guliolopez le bhur dtoil ? [[Úsáideoir:TGcoa|TGcoa]] ([[Plé úsáideora:TGcoa|plé]]) 14:54, 30 Lúnasa 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 Meán Fómhair 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:26, 21 Meán Fómhair 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067433 --&gt;

==  Earráidí Lua sna boscaí sonraí (mw.lua:656): an chúis agus an réiteach ==
bhí an teachtaireacht ''Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.'' le feiceáil ar chuid mhór de na hailt, go háirithe sna boscaí sonraí a bhaineann úsáid as Wikidata (m.sh. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{WD Bosca Sonraí Duine}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). Ar an alt [[Benito Mussolini]] amháin, bhí 127 earráid sa bhosca sonraí.

'''An chúis:''' Rinneadh athrú le déanaí ar Scribunto, an t-inneall Lua atá ag MediaWiki ([https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/Scribunto/+/1339616 Gerrit 1339616]). Roimhe sin, nuair a thugadh feidhm i modúl ''nil'' ar ais agus luach eile ina dhiaidh, ní thaispeántaí aon rud. Anois, teipeann ar &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; agus taispeántar an earráid thuas. Sin go díreach a dhéanadh [[Module:Wikidades]] agus [[Module:Wikidata]] nuair nach raibh aon luach ar Wikidata. Dá bharr sin, bhí earráidí le feiceáil sna réimsí ba chóir a bheith folamh.

'''Ní hé [[Module:TableTools]] ba chúis leis.''' Tá sé luaite i mionsonraí na hearráide, ach níl baint aige leis an bhfadhb. Rinneadh [[Special:Diff/1327193|athrú Hamish]] ar an 3 Meán Fómhair, i bhfad sula raibh aon earráid ann, agus níor imigh na hearráidí nuair a cealaíodh é. Is féidir é a chur ar ais.

'''An réiteach:''' D'athraigh mo chara Claude trí líne (dhá cheann i [[Module:Wikidades]] agus ceann amháin i [[Module:Wikidata]]) ionas go dtugann siad luach folamh (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) ar ais in áit ''nil''. Rinne Vicipéid na Catalóinise an rud céanna ([[:ca:Mòdul:Wikidades]]), mar is uaithi a tháinig an dá mhodúl seo. Tá ceartú do Scribunto féin á ullmhú freisin ([[phab:T439809]]).

Ba chóir go n-imeoidh na hearráidí diaidh ar ndiaidh, de réir mar a athnuaitear na leathanaigh. Más mian leat alt áirithe a dheisiú láithreach, oscail é le &lt;code&gt;?action=purge&lt;/code&gt;.

[[Úsáideoir:Alison|Alison]], [[Úsáideoir:Hamish|Hamish]]: .... [[Úsáideoir:TGcoa|TGcoa]] ([[Plé úsáideora:TGcoa|plé]]) 22:34, 1 Deireadh Fómhair 2026 (UTC)

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 09:28, 9 Deireadh Fómhair 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;

== Cruinniú Pobail Dé Máirt 27/10 @ 18:00 ==
A chairde,

Meabhrúchán gasta, beidh ár gcéad Cruinniú Pobail eile ar siúl Dé Máirt, an 27 Deireadh Fómhair ag 18:00 UTC, ar líne.

Beidh muid ag roinnt nuashonruithe maidir le [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]], straitéis Vicipéide, agus ag eagrú na míonna amach romhainn le chéile.

'''Conas páirt a ghlacadh'''

Beidh an cruinniú ar Google Meet. Cliceáil [https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc anseo] chun páirt a ghlacadh. 

Mura bhfuil d'ainm le feiceáil ar ár leathanach Meta fós, cuir leis é!

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland

Tá fáilte roimh chách!

Táimid ag tnúth libh a fheiceáil agus bíodh deireadh seachtaine deas agaibh go léir! 

Le meas,

Amy

Bainisteoir Pobail

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:23, 16 Deireadh Fómhair 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-10-28|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-10-28|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:01, 26 Deireadh Fómhair 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

==  Teachtaireacht Fáilte Nua &amp; Tacaíocht d'Eagarthóirí Nua  ==
Dia dhaoibh, a Vicipéideoirí!

Tá teachtaireacht fháilte nuashonraithe ullmhaithe agam d'eagarthóirí nua, agus tá an teimpléad chomh maith leis an bplé ar fáil anois ar [[Plé Vicipéide:Fáilte]].

Ba mhaith linn gach duine sa phobal a ghríosú chun fáilte chroíúil, shibhialta a chur roimh eagarthóirí nua agus tacaíocht chuiditheach a thabhairt dóibh go luath ina dturas eagarthóireachta.

'''Conas is féidir leat cabhrú?'''

* '''Úsáid an Teimpléad Fáilte:''' Má fheiceann tú eagarthóir nua ar an suíomh, is féidir leat an teachtaireacht a chóipeáil ó [[Plé Vicipéide:Fáilte]] agus í a ghreamú ar a leathanach plé.
* '''Aiseolas Sibhialta &amp; Cuiditheach:''' Má fheiceann tú duine nua ag déanamh botúin, le bhur dtoil fág nóta cineálta, sibhialta ar a leathanach plé chun iad a stiúradh ar an mbealach ceart.
* '''Mura bhfuil an t-am nó an fhoighne agat:''' Níl aon fhadhb ar bith! Mura bhfuil an t-am, an fonn, nó an fhoighne agat dul i dteagmháil leo tú féin, cuir ainm úsáideora an duine sin chugam ar ríomhphost (`bainisteoir.pobail@wikimedia.ie`). Beidh mé thar a bheith sásta dul i dteagmháil leo go díreach, tacaíocht a thairiscint dóibh, agus cabhrú leo foghlaim faoi bheartais na Vicipéide.

Go raibh maith agaibh go léir as gach a ndéanann sibh chun pobal fáilteach, sábháilte, agus tacaíochta a chruthú ar Vicipéid! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 14:16, 11 Samhain 2026 (UTC)

''Looking to welcome new editors or offer advice to newcomers making beginner mistakes? A refreshed welcome template is now available on [[Plé Vicipéide:Fáilte]]. Please consider leaving friendly, civil guidance on newcomers' talk pages! If you don't have the time, capacity, or patience to mentor someone directly, please drop their username on [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|my talk page]] and or email I will be happy to reach out and provide them with full support.'' [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 14:16, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bx9ln04665qd4jzbbxv0vw38o128eqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tallahassee, Florida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4708</id>
    <revision>
      <id>1332949</id>
      <parentid>1329638</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2210" sha1="6savfh7nzs8myvw4uoxy9daua61f5pm" xml:space="preserve">{{glanadh}}

{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is í '''Tallahassee''' príomhchathair [[Florida]], stát de [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]. Tá tuairim is 170,000 duine ina gcónaí sa chathair.

== An chathair ==
I dTallahassee atá Florida A&amp;M University, Florida State University, Keiser University-Tallahassee, Tallahassee Community College, brainsí de Barry University agus Flagler College. Lárionad trádála agus talmhaíochta atá ann. Is é Tallahassee Regional Airport an príomhaerfort.

== Stair ==
Bhí daoine ina gcónaí sa cheantar 12,000 bliain ó shin,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.city-data.com/us-cities/The-South/Tallahassee-History.html |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310223104/http://www.city-data.com/us-cities/The-South/Tallahassee-History.html |archivedate=2010-03-10 |dátarochtana=2010-05-13}}&lt;/ref&gt; agus bhí lonnaíochtaí i gceantar Lake Jackson timpeall na bliana 1200. Focal Seminole is ea Tallahassee agus is í an bhrí atá leis &quot;seanpháirceanna&quot;. 

Chuir Seminole as [[Georgia]] agus [[Alabama]] fúthu sa cheantar san 18ú haois agus sa 19ú haois. Na hApalachee a bhí ina gcónaí ann roimhe sin. Sa 19ú haois a rinneadh príomhchathair Florida de Tallahassee.

== Comhchathracha ==

* {{bratach|Russia}} [[Krasnodar]], [[An Rúis]].
* {{bratach|Ghana}} [[Konongo-Odumase]], [[Gána]]. 
* [[Íomhá:Flag of the Netherlands Antilles (1986-2010).svg|22px]] [[Saint Martin]], [[Aintillí na hÍsiltíre]].
* {{bratach|Ireland}} [[Sligeach]], [[Éire]]. 
* {{bratach|Philippines}} [[Zamboanga City]], [[Na hOileáin Fhilipíneacha]].
* {{bratach|Israel}} [[Ramat HaSharon]], [[Iosrael]]. 
* {{bratach|Indonesia}} [[Banjarbaru]], [[An Indinéis]].
* {{bratach|Indonesia}} [[Semarang]], [[An Indinéis]]. 
* {{bratach|China}} [[Rugao]], [[Daon-Phoblacht na Síne|Síne]].

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc ==
* [http://talgov.com/ Suíomh oifigiúil]

{{Síol}}
{{Florida}}

[[Catagóir:Florida]]
[[Catagóir:Cathracha in Florida]]
[[Catagóir:Príomhchathracha na SAM]]
[[Catagóir:Lárionaid daonra in Florida]]
[[Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá]]
[[Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe]]</text>
      <sha1>6savfh7nzs8myvw4uoxy9daua61f5pm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Páirc an Chrócaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4873</id>
    <revision>
      <id>1332924</id>
      <parentid>1241889</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5941" sha1="ho5278ia8659n0xyh9ucv0980kyt6ao" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh‎}}

Is í '''Páirc an Chrócaigh''' ([[Béarla]]: ''Croke Park'') ceanncheathrú [[Cumann Lúthchleas Gael|Chumann Lúthchleas Gael]]. Tá sí suite i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] in [[Éire|Éirinn]] i m[[bruachbhaile]] [[Cluain Life|Chluain Life]]. Sa lá atá inniu ann, is í an [[staidiam]] is mó in [[Éirinn]], agus í ar ceann de na staidiam is mó san [[An Eoraip|Eoraip]] féin. Inniu, is féidir 82,500 duine a thoilleadh ansin, tar éis na hatógála a rinneadh ar Chnoc 16, an t-aon chuid den staidiam inar féidir seasamh anois. Tá an pháirc lonnaithe idir líne [[Traein|traenach]] ar thaobh amháin agus an [[An Chanáil Ríoga|Chanáil Ríoga]] ar an taobh eile.
 
== Stair ==

Páirc [[lúthchleasaíocht]]a a bhí san áit fiú sular tógadh an staidiam, agus is é an t-ainm a bhí air ná ''Jones Road Sportsground''. I ndiaidh bhunú Chumann Lúthchleas na nGael sa bhliain [[1884]], thosaigh lucht an chumainn ag baint úsáide as an bpáirc seo go tráthrialta le [[Cluiche|cluichí]] Gaelacha a imirt agus le [[liathróid]] a bhualadh. B'anseo a himríodh an dá chluiche ceannais uile-Éireannach sa bhliain [[1896]] mar chlabhsúr ar chraobh na bliana [[1895]]. Sna blianta sin, bhí an CLG ag síorfhás, agus tábhacht na [[páirc]]e ag dul i méid dá réir. Tuigeadh do Phroinsias Ó Duinnín, ball den ChLG a bhí ina iriseoir, cé chomh tábhachtach agus a bhí an pháirc ag na lúthchleasaithe Gaelacha, agus cheannaigh sé í luach £3,250 sa bhliain [[1908]]. Dhíol seisean an pháirc leis an gCumann sa bhliain [[1913]], agus b'ansin a fuair an áit an t-ainm atá uirthi inniu, is é sin, ''Páirc an Chrócaigh'', in onóir phátrún an Chumainn, an t-Ard-Easpag [[Thomas Croke]]. 

[[Íomhá:Croke Park from the Hill, 2004 All-Ireland Football Championship Final.jpg|thumb|left|400px|Páirc an Chrócaigh tar éis a cuid athchóirithe, le linn [[Craobh Shinsir Peile na hÉireann|Chluiche Ceannais Peile na hÉireann]] i [[2004]].]]

Sa bhliain [[1913]], ní raibh ach dhá ardán ar an taobh den pháirc a bhfuil Ardán Uí Ógáin inniu. Sa bhliain [[1917]], baineadh úsáid as brablach ón [[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach]] an bhliain roimhe sin chun Cnoc 16 a thógáil.

Ar an [[21 Samhain]] [[1920]], tharla sléacht ann faoi lámh na bpóilíní cúnta inar maraíodh triúr duine déag, beirt imreoir ina measc ón gcluiche peile a bhí ar siúl idir Baile Átha Cliath agus [[CLG Chontae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] ar an lá, Séamus Ó hAogáin agus Mícheál Ó hÓgáin. Tugtar [[Domhnach na Fola (1920)|Domhnach na Fola]] ar an eachtra seo. Bhí an [[Cogadh Angla-Éireannach]] faoi lán seol san am agus ní ba luaithe ar an lá céanna, mharaigh scuad [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin]] ceathrar oifigeach faisnéise déag de chuid [[Sasana|Shasana]], agus cineál díoltas ab ea an t-ionsaí a rinneadh ar Pháirc an Chrócaigh.

Sna [[1920í|fichidí]], thosaigh an CLG ar staidiam mhór a thógáil. Tógadh Ardán Uí Chíosóig sa bhliain [[1927]], agus é ainmnithe as [[Mícheál Ó Cíosóig]] ón g[[Contae an Chláir|Clár]], duine de bhunaitheoirí an Chumainn. Sa bhliain [[1952]] tógadh Ardán Nally, agus é ainmnithe i ndil[[Cuimhne|chuimhne]] ar dhuine eile de na bunaitheoirí, P.W.Nally.

== Inniu ==
[[Íomhá:Croke park 2.jpg|thumb|300px|right|[[Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann]] ag imirt [[rugbaí]] i bPáirc an Chrócaigh.]]

Ó thaobh an [[Spórt|spóirt]] de, úsáidtear an staid le haghaidh [[Cumann Lúthchleas Gael|cluichí Gaelacha]] ach baineadh úsáid aisti freisin le haghaidh [[ceol|cheol]]choirmeacha móra agus ócáidí ar nós na [[Cluichí Oilimpeacha]] Speisialta, a osclaíodh agus a dúnadh ann i [[2003]]. 

==== Chluichí Iasachta ====

Um Cháisc [[2005]], i gComhdháil Bhliantúil Chumann Lúthchleas Gael, socraíodh go mbeadh an CLG sásta go n-imreofaí [[sacar]] agus [[rugbaí]] sa Pháirc fad is a bheadh an staid ag [[Bóthar Lansdún]] dúnta agus obair tógála ar siúl ann. Ba é Riail a 42 de chuid an Chumainn a bhí ina chnámh spairne le fada. Rinne siad leasú ar an riail.

Ar an [[24 Feabhra]] [[2007]], d'imir Sasana in aghaidh Éirinn i bPáirc an Crócaigh i gcluiche [[rugbaí]].

Bhí an tinreamh is mó do chluiche rugbaí club riamh i Páirc an Chrócaigh ar an [[2 Bealtaine]] [[2009]] nuair a d'imir [[Laighean]] agus [[Mumhain]] ós comhair 82,208 daoine&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8030912.stm&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Fireworks at the First Tailteann Games August 15, 1924.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Fireworks%20at%20the%20First%20Tailteann%20Games%20August%2015,%201924.jpg|clé|mion|Taispeántas [[Tinte ealaíne|tinte ealaíne,]] Aonach Tailteann, Páirc an Chrácaigh, Baile Átha Cliath, 2 - 17 Lúnasa 1924]]

== Liathróid Láimhe ==
Tá [[pinniúr]] breá [[liathróid láimhe]] i bPáirc an Chrócaigh agus imrítear go leor cluichí ann. Tá sé suite díreach amach ó phríomhdoirse Cnoc 16, agus tá dhá [[pinniúr|phinniúr]] ann, ceann amháin 60x30 agus ceann eile 40x20. 

Bhí neart conspóide ag baint leis an Ionad Liathróid Láimhe thar na bliana. Bhí caint leanúnach faoi ionad nua náisiúnta Liathróid Láimhe a thógáil in áit an tseanionaid&lt;ref&gt;http://www.rte.ie/sport/gaa/2016/0907/814789-gaa-handball/ RTE 2016&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Agóid liathróid Láimhe.jpg|thumb|left|200px|Biléog faoi agóid an ionad Sóisialta agus Liathróid Láimhe.]]

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20071001182803/http://www.crokepark.ie/ Croke Park.ie]

== Tagairtí: ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Pairc an Chrocaigh}}
[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann]]
[[Catagóir:CLG Chontae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Staideanna spóirt in Éirinn]]</text>
      <sha1>ho5278ia8659n0xyh9ucv0980kyt6ao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>12 Samhain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5922</id>
    <revision>
      <id>1333024</id>
      <parentid>1286475</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1333024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4930" sha1="tr3pfrxcoynzf4rdte7i34wovxjx99w" xml:space="preserve">{{Samhain}}
Is é an '''12 Samhain''' an 316ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 317ú lá i mbliain bhisigh. Tá 49 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[An Asarbaiseáin (tír)|An Asarbaiseáin]] - ''Lá an Bhunreachta''

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1759]] — [[Maria Petraccini]], anatamaí agus lia Iodálach (b. [[1791]])
* [[1840]] — [[Auguste Rodin]], dealbhóir Francach (b.[[1917]])
* [[1842]] — [[An Tiarna Rayleigh]], fisiceoir Sasanach (b. [[1919]])
* [[1864]] — [[Paddy Duffy]], dornálaí Gael-Mheiriceánach (b. [[1890]])
* [[1895]] — [[Dolores Ibárruri]], La Pasionaria (b.[[1989]])
* [[1903]] — [[Patrick Mooney]], polaiteoir Éireannach (b. [[1989]])
* [[1909]] — [[Laxmi Prasad Devkota]], file Neipealach (b. [[1959]])
* [[1920]] — [[Richard Quine]], aisteoir Meiriceánach (b. [[1989]])
* [[1929]] — [[Grace Kelly]], aisteoir (b.[[1982]])
* [[1933]] — [[Hiroshi Suzuki (trombónaí)|Hiroshi Suzuki]], trombónaí Seapánach (b. [[2020]])
* [[1934]] — [[Charles Manson]], Dúnmharfóir míchlúiteach Meiriceánach (b. [[2017]])
* [[1934]] — [[John McGahern]], úrscéalaí (b.[[2006]])
* [[1943]] — [[Errol Brown]], amhránaí agus cumadóir amhrán (b. [[2015]])
* [[1943]] — [[Wallace Shawn]], aisteoir Meiriceánach
* [[1945]] — [[Neil Young]], ceoltóir
* [[1948]] — [[Hassan Rouhani]], Uachtarán na hIaráine ó 2013 go 2021
* [[1949]] — [[Jack Reed]], seanadóir Meiriceánach as Oileán Rhode
* [[1961]] — [[Enzo Francescoli]], imreoir sacair Uraguach
* [[1961]] — [[Nadia Comaneci]], gleacaí Rómánach
* [[1967]] — [[Michael Moorer]], dornálaí Meiriceánach
* [[1970]] — [[Bláthnaid Ní Chofaigh]], craoltóir Éireannach
* [[1970]] — [[Tonya Harding]], scátálaí Meiriceánach
* [[1975]] — [[Des Bishop]], fuirseoir Gael-Mheiriceánach
* [[1980]] — [[Ryan Gosling]], aisteoir Ceanadach
* [[1982]] — [[Anne Hathaway]], aisteoir Meiriceánach
* [[1990]] — [[James McCarthy]], imreoir sacair Éireannach
* [[1992]] — [[Miley Cyrus]], aisteoir agus ceoltóir Meiriceánach
* [[1994]] — [[Janet Devlin]], ceoltóir as Contae Thír Eoghain

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1742]] — [[Friedrich Hoffmann]], fisiceoir agus ceimiceoir Gearmánach (r.[[1660]])
* [[1754]] — [[Jacob de Wit]], péintéir Ísiltíreach (r. [[1695]])
* [[1870]] — [[Edward Hayes]], scoláire Gaeilge agus náisiúnach Éireannach (r. [[1810]])
* [[1900]] — [[Marcus Daly]], fear gnó Meiriceánach (r. [[1841]])
* [[1916]] — [[Percival Lowell]], réalteolaí Meiriceánach (r. [[1855]])
* [[1942]] — [[Philadelphia Jack O'Brien]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1878]])
* [[1988]] — [[Vincent Buckley]], file Astrálach (r .[[1925]])
* [[1990]] — [[Eve Arden]], ban-aisteoir (r. [[1908]])
* [[1995]] — [[Bruno Bréguet]], coirpeach Eilvéiseach (r. [[1950]])
* [[2008]] — [[Mitch Mitchell]], drumadóir le ''The Jimi Hendrix Experience'' (r.[[1947]])
* [[2010]] — [[Henryk Górecki]], cumadóir Polannach (r. [[1933]])
* [[2013]] — [[Tom Bheairtle Tom Ó Flatharta]], scéalaí Éireannach (r. [[1926]])
* [[2018]] — [[Stan Lee]], scríbhneoir greannán Meiriceánach (r. [[1922]])
* [[2020]] — [[Masatoshi Koshiba]], fisiceoir (r. [[1926]])

== Tarluithe eile ==
* [[1927]] - Ruaigeadh [[Leon Trotscaí]] as an Pháirtí Chumannach Shóivéadach, mar sin, tá smacht iomlán d'[[Aontas Sóivéadach]] ag [[Iósaf Stailín]]
* [[1954]] - Chuir [[Oileán an Choraintín]] deireadh le hoibríochtaí
* [[1956]] - Glacadh [[Maracó]], [[An tSúdáin]] agus [[An Túinéis]] leis [[na Náisiúin Aontaithe]] 
* [[1975]] - Chuaigh [[Aontas Oileáin Chomóra]] s[[na Náisiúin Aontaithe]] 
* [[1980]] - Rinne [[Voyager 1]] a bhealach isteach is cóngaraí chuig [[Satarn]] agus ghlac sé grianghraif dá fháinní
* [[1982]] - Rinneadh Ard-Rúnaí Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh de [[Yuri Andropov]], tháinig sé i ndiaidh [[Leonid Brezhnev]]
* [[1984]] - Cuireadh deireadh leis an nóta 1 [[Punt steirling|punt]] i [[Sasana]]
* [[1990]] - Rinneadh [[Akihito]] ina Impire na Seapáine.
* [[1990]] - D'fhoilsigh [[Tim Berners-Lee]] moladh foirmiúil don [[ an Gréasán Domhanda|Ghréasán Domhanda]]
* [[1997]] - Fuarthas Ramzi Yousef ciontach i [[Ionsaí ar an Ionad Trádála Domhanda (1993)|mbuamáil d'Ionad Trádála Domhanda]]
* [[2001]] - Maraíodh 260 duine i dtimpiste [[eitleán|eitleáin]] de chuid American Airlines i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
* [[2001]] - [[Cogadh na hAfganastáine (2001 - 2021)|Cogadh na hAfganastáine]]: d'fhág an [[Taliban]] [[Cabúl]] sula tháinig trúpaí de chuid Comhaontais Thuaisceartaigh
* [[2011]] - Thairg [[Silvio Berlusconi]], Príomh-aire na hIodáile, éirí as oifig, i bhfeidhm ó 16 Samhain. 
* [[2020]] - Eisíodh an [[Sony PlayStation|Playstation 5]]

[[Catagóir:Dátaí|1112]]
[[Catagóir:Míonna|Samhain, 12]]</text>
      <sha1>tr3pfrxcoynzf4rdte7i34wovxjx99w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Bhotsuáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7631</id>
    <revision>
      <id>1332995</id>
      <parentid>1330494</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1352" sha1="7hujpzocsm8l92od54klhlrxuhb0xds" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír thalamhiata i ndeisceart na [[An Afraic|hAfraice]] í '''an Bhotsuáin''', nó '''Poblacht na Botsuáine''' go hoifigiúil. ''Lefatshe la Botswana'' an t-ainm atá uirthi sa [[An tSuáinis|tSuáinis]]. Is í [[Gaborone]] an phríomhchathair. Ba chosantóir Briotanach í tráth, ar a dtugtaí ''Bechuanaland''. Fuair sí a hainm nua sa bhliain 1966, nuair a bhain sí neamhspleáchas amach mar thír dhaonlathach. ''Batswana'' a thugtar ar mhuintir na tíre (uatha: ''Motswana'').&lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://theworldfactbook.org/country/botswana.html|teideal=The World Factbook: Botswana|foilsitheoir=CIA World Factbook|dátarochtana=11 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

Clúdaíonn [[Fásach Kalahari]] suas le 70% den tír. Tá [[an Afraic Theas]], [[an Namaib]], [[an tSiombáib]] agus [[an tSaimbia]] ag críochantacht léi.

[[Íomhá:Okavango Delta, Botswana.jpg|mion|clé|220px|Deilt an Okavango sa Bhotsuáin]]

== Féach freisin ==
* [[Gaborone]]
* [[Fásach Kalahari]]
* [[An tSuáinis]]
* [[An Namaib]]
* [[An tSiombáib]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síol}}

{{Comhlathas na Náisiún}}

{{DEFAULTSORT:Botsuáin, An}}
[[Catagóir:An Bhotsuáin]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|B]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]
[[Catagóir:Tíortha talamhiata]]</text>
      <sha1>7hujpzocsm8l92od54klhlrxuhb0xds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Bhurúin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7632</id>
    <revision>
      <id>1332986</id>
      <parentid>1329867</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5566" sha1="81gag1uyywu59gpzcivbmaz5wtphmf4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is tír thalamhiata san Afraic Thoir í '''an Bhurúin''', nó '''Poblacht na Burúine''' go hoifigiúil. Tá sí suite i n[[Gleann na Claise Móire]], ag an bpointe a dtagann réigiún Lochanna Móra na hAfraice agus oirdheisceart na hAfraice le chéile, agus tá breis agus 14 milliún duine ina gcónaí inti.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.unfpa.org/data/world-population/BI|teideal=World Population Dashboard: Burundi|language=en|foilsitheoir=Ciste Daonra na Náisiún Aontaithe (UNFPA)|dátarochtana=2026-10-13}}&lt;/ref&gt; 

Tá teorainn aici le [[Ruanda]] ó thuaidh, leis an [[An Tansáin|Tansáin]] ar an taobh thoir agus thoir theas, agus le [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]] ar an taobh thiar. Tá [[Loch na Tangainíce]] suite feadh a teorann thiar theas. Is í [[Gitega]] príomhchathair pholaitiúil na tíre, agus is í [[Bujumbura]] a príomhchathair eacnamaíoch agus an chathair is mó inti.

== Stair ==
Tá na Twa, na Hutu agus na Tutsi ina gcónaí sa Bhurúin le 500 bliain ar a laghad. Ar feadh breis agus 200 bliain den tréimhse sin, bhí an Bhurúin ina ríocht neamhspleách. Sa bhliain 1885, rinneadh cuid d'Afraic Thoir na Gearmáine di.&lt;ref&gt;Béarla: ''German East Africa''; Gearmáinis: ''Deutsch-Ostafrika''.&lt;/ref&gt;

Tar éis an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]] agus an chailliúint a d'fhulaing an Ghearmáin sa chogadh, chuir [[Conradh na Náisiún]] Ruanda agus an Bhurúin faoi shainordú na [[An Bheilg|Beilge]]. Riaradh an dá chríoch le chéile faoin ainm Ruanda-Urundi. Tar éis an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], rinneadh críoch iontaobhais de chuid na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] den chríoch.

Bhain an Bhurúin neamhspleáchas amach sa bhliain 1962, agus choinnigh sí an mhonarcacht ar dtús. Cuireadh deireadh leis an [[monarcacht]], áfach, agus bunaíodh poblacht aonpháirtí tar éis coup d'état in 1966. Ar feadh na seacht mbliana is fiche ina dhiaidh sin, bhí sraith deachtóirí de chuid mhuintir na Tutsi i gceannas ar an tír. Le linn na tréimhse sin, tharla [[cinedhíothú]] ar mhuintir na Hutu sa bhliain 1972, eachtra ar a dtugtar ''Ikiza''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ebsco.com/research-starters/history/ikiza-or-burundi-killings-1972|teideal=Ikiza or Burundi Killings of 1972|language=en|work=EBSCO Research Starters|dátarochtana=2026-10-13}}&lt;/ref&gt; 

Sa bhliain 1993, toghadh Melchior Ndadaye ina chéad uachtarán de chuid mhuintir na Hutu, sa chéad toghchán uachtaránachta ilpháirtí sa tír. Dúnmharaíodh é trí mhí ina dhiaidh sin le linn iarrachta ar coup d'état, rud a spreag Cogadh Cathartha na Burúine, a mhair dhá bhliain déag. Glacadh le Comhaontú Arusha sa bhliain 2000, agus ionchorpraíodh cuid mhór dá fhorálacha i mbunreacht nua in 2005. Ó na toghcháin a reáchtáladh in 2005 tar éis an chogaidh, is í an Chomhairle Náisiúnta um Chosaint an Daonlathais – Fórsaí um Chosaint an Daonlathais (CNDD–FDD), páirtí atá faoi cheannas na Hutu, an páirtí ceannasach sa tír.

== Sochaí ==
Is sochaí thuaithe den chuid is mó í an Bhurúin, agus ní raibh ach 13.4% den daonra ina gcónaí i gceantair uirbeacha in 2019. Tá dlús daonra ard sa tír, agus téann cuid mhór daoine óga ar imirce chun deiseanna a lorg in áiteanna eile. Is de bhunadh Hutu thart ar 81% den daonra, is de bhunadh Tutsi 18%, agus is de bhunadh Twa níos lú ná 1% díobh.

Is iad an Rúindis, an [[An Fhraincis|Fhraincis]] agus an [[An Béarla|Béarla]] teangacha oifigiúla na tíre. Is í an Rúindis an t-aon teanga náisiúnta a bhfuil aitheantas oifigiúil aici.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://bnub.unmissions.org/en/country-profile|teideal=Country profile|dáta=2025-06-19|language=en|work=BNUB|foilsitheoir=United Nations Peace Operations|dátarochtana=2026-10-13}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Burundi - Lake Tanganyika fisheries.jpg|mion|clé|220px|Iascairí ar bhruach [[Loch na Tangainíce]] sa Bhurúin]]

== Litríocht ==
Ba é ''Petit Pays'' an chéad úrscéal de chuid an scríbhneora Gaël Faye, a rugadh in Bujumbura. Is é gasúr óg, Gaby, reacaire an scéil, atá suite sa Bhurúin sa bhliain 1993. Idir trí thír atá Gaby, ar bhealach, sáinnithe i stair choilíneach na Fraince agus i stair fhuilteach na Burúine agus Ruanda.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deanfaidh-tu-dearmad-gur-aistriuchan-ata-i-leagan-nua-gaeilge-dursceal-sardhiola-on-bhfrainc/|teideal=Déanfaidh tú dearmad gur aistriúchán atá i leagan nua Gaeilge d’úrscéal sárdhíola ón bhFrainc|údar=Pól Ó Muirí|dáta=4 Márta 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-01}}&lt;/ref&gt; Bhuaigh ''Tír Bheag'', aistriúchán [[Antain Mac Lochlainn|Mhic Lochlainn]] ar ''Petit Pays'', Gradam de Bhaldraithe do shaothair aistrithe ag Oireachtas na Gaeilge sa bhliain 2025.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/buaiteoiri-ghradaim-leabhar-na-bliana-2025-fogartha-ag-oireachtas-na-gaeilge/|teideal=Buaiteoirí ghradaim leabhar na bliana 2025 fógartha ag Oireachtas na Gaeilge|dáta=30 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Ruanda]]
* [[Loch na Tangainíce]]
* [[Bujumbura]]
* [[Gleann na Claise Móire]]
* [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]]
* [[Cinedhíothú na Ruandach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Burúin, An}}
[[Catagóir:An Bhurúin]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|B]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
[[Catagóir:Tíortha talamhiata]]</text>
      <sha1>81gag1uyywu59gpzcivbmaz5wtphmf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leosóta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7643</id>
    <revision>
      <id>1332990</id>
      <parentid>1330217</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20267" sha1="sv8czfttlnvrvm2p2y5xnsyr680kokr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír thalamhiata i ndeisceart na h[[An Afraic|Afraice]] í '''Leosóta''', nó Ríocht Leosóta go hoifigiúil. Tá sí timpeallaithe go hiomlán ag an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus tá achar de thart ar 30,355 km² inti. Is í [[Maseru]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Tá tírdhreach sléibhtiúil aici, agus is í an t-aon tír neamhspleách ar domhan a bhfuil a críoch go hiomlán os cionn 1,000 méadar os cionn leibhéal na farraige.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ls/about-lesotho/|teideal=About Lesotho|language=en|work=Government of Lesotho|dátarochtana=2026-10-19}}&lt;/ref&gt; Tá daonra de thart ar 2.36 milliún duine ag Leosóta, de réir sonraí an Bhainc Dhomhanda don bhliain 2025.&lt;ref name=&quot;WorldBankPopulation&quot;&gt;[https://data.worldbank.org/country/LS Lesotho — Data], an Banc Domhanda.&lt;/ref&gt; Is iad an tSeasóitis agus an [[An Béarla|Béarla]] teangacha oifigiúla na tíre. Bhain Leosóta neamhspleáchas amach ón m[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Breatain]] ar an 4 Deireadh Fómhair 1966, agus is monarcacht bhunreachtúil í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/ext/en/country/lesotho|teideal=Lesotho {{!}} World Bank Group|language=en|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-19}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Mokorotlo.jpg|mion|220px|An ''mokorotlo'', hata traidisiúnta mhuintir na Basotho]]

== Tíreolaíocht agus aeráid ==
Is tír thalamhiata í Leosóta atá suite i ndeisceart na hAfraice agus atá timpeallaithe go hiomlán ag an Afraic Theas. Tá achar de thart ar 30,355 ciliméadar cearnach inti. Tá tírdhreach sléibhtiúil aici, agus is í an t-aon tír neamhspleách ar domhan a bhfuil a críoch go hiomlán os cionn 1,000 méadar os cionn leibhéal na farraige.&lt;ref name=&quot;WBgeography&quot;&gt;[https://climateknowledgeportal.worldbank.org/sites/default/files/country-profiles/15930-WB_Lesotho%20Country%20Profile-WEB.pdf ''Lesotho: Climate Risk Country Profile''], an Banc Domhanda.&lt;/ref&gt;

Roinntear an tír go geografach i gceithre phríomhréigiún: na hísealchríocha san iarthar, na bunchnoic, na hardtailte sléibhtiúla agus gleann na Senqu. Tá na hísealchríocha suite feadh theorainn thiar na tíre, áit a bhfuil cuid mhór den daonra agus den ghníomhaíocht eacnamaíoch comhchruinnithe. Tá na hardtailte, lena n-áirítear sliabhraonta na Maloti agus na Drakensberg, níos airde agus níos garbha. Is é Thabana Ntlenyana, atá 3,482 méadar ar airde, an pointe is airde sa tír agus i ndeisceart na hAfraice ar fad.&lt;ref name=&quot;WBgeography&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GovLesotho&quot;&gt;[https://www.gov.ls/about-lesotho/ “About Lesotho”], Rialtas Leosóta.&lt;/ref&gt;

Tá tábhacht mhór ag baint le haibhneacha Leosóta. Tá foinse na Senqu (ar a dtugtar Abhainn Oráiste san Afraic Theas) sa tír, agus tá córais abhann eile, lena n-áirítear an Mohokare agus an Makhaleng, tábhachtach don tíreolaíocht agus d'acmhainní uisce an réigiúin.&lt;ref name=&quot;WBgeography&quot; /&gt; Tá ról suntasach ag acmhainní uisce Leosóta sa soláthar uisce agus i bhforbairt eacnamaíoch na tíre agus na hAfraice Theas.&lt;ref&gt;[https://www.worldbank.org/en/country/lesotho/publication/climate-change-key-for-lesothos-domestic-and-industrial-water-security-agricultural-production-and-regional-water-transfers “Climate Change Key for Lesotho’s Domestic and Industrial Water Security”], an Banc Domhanda.&lt;/ref&gt;

Tá [[aeráid]] mheasartha ag Leosóta, ach bíonn difríochtaí suntasacha ann de réir airde agus réigiúin. Bíonn na samhraí níos teo agus níos fliche de ghnáth, agus bíonn na geimhrí fuar agus tirim. Titeann formhór na báistí i rith na míonna teo, agus bíonn sioc agus titim sneachta coitianta sna hardtailte le linn an gheimhridh.&lt;ref name=&quot;GovLesotho&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WBgeography&quot; /&gt; Tá éagsúlacht mhór sa bháisteach ar fud na tíre, agus bíonn ceantair áirithe níos leochailí ná ceantair eile i leith triomaigh agus tuilte.&lt;ref&gt;[https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/lesotho/era5-historical “Lesotho: Historical Climate”], Tairseach Eolais Aeráide an Bhainc Dhomhanda.&lt;/ref&gt;

Bíonn tionchar ag an aeráid agus ag an tírdhreach ar [[Talmhaíocht|thalmhaíocht]], ar innilt beostoic agus ar shlí bheatha na ndaoine. Tá dúshláin chomhshaoil roimh an tír, lena n-áirítear creimeadh ithreach, triomaigh agus tuilte, agus tá [[athrú aeráide]] ag cur leis an éiginnteacht a bhaineann le báisteach agus le hacmhainní uisce.&lt;ref&gt;[https://www.worldbank.org/en/country/lesotho/publication/climate-change-key-for-lesothos-domestic-and-industrial-water-security-agricultural-production-and-regional-water-transfers “Climate Change Key for Lesotho’s Domestic and Industrial Water Security”], an Banc Domhanda.&lt;/ref&gt;

== Stair ==

=== Bunús Ríocht na Basotho ===
Bhí pobail éagsúla ina gcónaí sa réigiún ina bhfuil Leosóta anois sular tháinig ríocht na Basotho chun cinn. Le linn an 19ú haois, chuir cogaí agus imirce i ndeisceart na hAfraice isteach go mór ar an réigiún. Sa chomhthéacs sin, tháinig ceannaire darb ainm Moshoeshoe I chun cinn agus bhunaigh sé pobal polaitiúil ar fhás Ríocht na Basotho as.&lt;ref name=&quot;OxfordHistory&quot;&gt;Motlatsi Thabane, [[doi:10.1093/acrefore/9780190277734.013.1328|“History of Lesotho”]], ''Oxford Research Encyclopedia of African History'', 20 Meán Fómhair 2023.&lt;/ref&gt;

Faoi cheannaireacht Moshoeshoe I, tháinig grúpaí éagsúla le chéile agus bunaíodh lonnaíocht dhaingean ar ardchlár Thaba Bosiu. Bhí ról lárnach ag an gceannaireacht sin i gcruthú fhéiniúlacht pholaitiúil na Basotho agus i gcosaint a gcuid tailte ar bhrú ó chumhachtaí comharsanacha.&lt;ref name=&quot;OxfordHistory&quot; /&gt;

=== Cosaint na Breataine agus riail choilíneach ===
De réir mar a leathnaigh lonnaitheoirí [[Bóraigh|Bóracha]] ón Saorstát Oráisteach isteach sa réigiún, tháinig coimhlintí chun cinn idir iad agus na Basotho maidir le talamh. D'iarr Moshoeshoe I cosaint na Breataine, agus rinneadh cosantóir Briotanach de Basutoland ar an 12 Márta 1868. Chaill na Basotho cuid dá dtailte le linn na gcoimhlintí sin.&lt;ref name=&quot;SAHistory&quot;&gt;[https://sahistory.org.za/dated-event/basutoland-now-lesotho-becomes-british-territory “Basutoland (now Lesotho) becomes British territory”], South African History Online.&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1871, cuireadh Basutoland faoi riarachán [[Coilíneacht na Rinne|Choilíneacht na Rinne]], ach in 1884 tugadh ar ais faoi rialú díreach [[Impireacht na Breataine|Choróin na Breataine]] é. Tharla an t-athrú tar éis coimhlintí idir na Basotho agus údaráis choilíneacha, lena n-áirítear an Cogadh Gunnaí in 1880–1881. D'fhan Basutoland faoi riail na Breataine go dtí gur bhain sé neamhspleáchas amach.&lt;ref name=&quot;OxfordHistory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SAHistory&quot; /&gt;

=== Neamhspleáchas ===
Le linn an 20ú haois, tháinig méadú ar an éileamh ar fhéinriail pholaitiúil. Bunaíodh institiúidí ionadaíocha agus reáchtáladh toghcháin i Basutoland sna blianta roimh an neamhspleáchas. Ar an 4 Deireadh Fómhair 1966, rinneadh stát neamhspleách de Basutoland faoin ainm Leosóta, agus ba é Moshoeshoe II an rí. Ba é Leabua Jonathan an chéad phríomh-aire tar éis an neamhspleáchais.&lt;ref name=&quot;UKIndependence&quot;&gt;[https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/24/enacted ''Lesotho Independence Act 1966''], reachtaíocht na Ríochta Aontaithe.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordHistory&quot; /&gt;

=== Éagobhsaíocht pholaitiúil agus filleadh ar an daonlathas ===
Bhí éagobhsaíocht pholaitiúil ann i mblianta tosaigh an neamhspleáchais. Tar éis thoghchán 1970, dhiúltaigh rialtas Leabua Jonathan glacadh le toradh a thug an bua, de réir tuairiscí forleathana, don fhreasúra. Cuireadh an toghchán ar ceal, fógraíodh staid éigeandála agus cuireadh srianta ar an saol polaitiúil. Bhí an Basotho National Party i gceannas ar an tír go dtí gur cuireadh deireadh lena réimeas le coup míleata in 1986.&lt;ref name=&quot;USHistory&quot;&gt;[https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/2831.htm “Lesotho”], Roinn Stáit na Stát Aontaithe, ''Background Notes''.&lt;/ref&gt;

Tháinig an t-arm i gcumhacht in 1986, agus tháinig athruithe ar ról an rí agus ar struchtúr an rialtais sna blianta ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1993, reáchtáladh toghcháin dhaonlathacha agus tháinig an Basutoland Congress Party i gcumhacht. Níor imigh an teannas polaitiúil as an tír, áfach, agus lean díospóidí faoi thoghcháin, faoi chomhghuaillíochtaí páirtithe agus faoi ról na n-institiúidí stáit sna blianta ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;USHistory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FreedomHouse&quot;&gt;[https://freedomhouse.org/country/lesotho/freedom-world/2025 ''Freedom in the World 2025: Lesotho''], Freedom House.&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2022, bhuaigh páirtí Revolution for Prosperity, faoi cheannaireacht Sam Matekane, an toghchán náisiúnta. Bunaíodh comhrialtas, agus insealbhaíodh Matekane ina phríomh-aire ar an 28 Deireadh Fómhair 2022. Leanann leasú bunreachtúil agus athchóiriú toghcháin de bheith ina saincheisteanna tábhachtacha i bpolaitíocht na tíre.&lt;ref name=&quot;BTI&quot;&gt;[https://bti-project.org/en/reports/country-report/LSO ''BTI 2026 Country Report: Lesotho''].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LENA2026&quot;&gt;[https://www.lena.gov.ls/lesotho-reflects-on-six-decades-of-independence/ “Lesotho reflects on six decades of independence”], Lesotho News Agency, Márta 2026.&lt;/ref&gt;

== Daonra agus cultúr ==
Tá daonra Leosóta comhdhéanta den chuid is mó de mhuintir na Basotho, pobal a bhfuil teanga agus traidisiúin chomhroinnte acu. De réir meastachán ón mBanc Domhanda, bhí 2,363,325 duine ina gcónaí sa tír in 2025.&lt;ref name=&quot;WorldBankPopulation&quot; /&gt; Sa daonáireamh náisiúnta a rinneadh in 2016, taifeadadh daonra de 2,007,201 duine.&lt;ref name=&quot;Census&quot;&gt;[https://www.bos.gov.ls/census.htm Lesotho Population and Housing Census], Biúró Staidrimh Leosóta.&lt;/ref&gt;

=== Teangacha ===
Is iad an tSeasóitis (''Sesotho'') agus an [[An Béarla|Béarla]] teangacha oifigiúla Leosóta.&lt;ref name=&quot;Factbook&quot;&gt;[https://theworldfactbook.org/country/lesotho.html ''The World Factbook: Lesotho''], CIA World Factbook.&lt;/ref&gt; Is í an tSeasóitis príomhtheanga mhuintir na Basotho agus úsáidtear í go forleathan sa ghnáthshaol, sa chultúr agus sa chumarsáid phoiblí. Úsáidtear an Béarla go háirithe sa riarachán, san oideachas agus i gcomhthéacsanna foirmiúla. Labhraítear teangacha eile i bpobail áirithe freisin, lena n-áirítear teanga Phuthi, an [[An Chóisis|Chóisis]] agus an [[An tSúlúis|tSúlúis]].&lt;ref name=&quot;Factbook&quot; /&gt;

=== Creideamh agus féiniúlacht ===
Tugtar ''Mosotho'' ar dhuine amháin de mhuintir na Basotho agus ''Basotho'' ar an bpobal ina iomláine. Tá féiniúlacht na Basotho ceangailte go dlúth le stair ríocht Leosóta, leis an tSeasóitis agus le traidisiúin a forbraíodh thar na glúnta. Baineann formhór dhaonra na tíre leis an ngrúpa eitneach Sotho, agus tá pobail eile ann freisin, lena n-áirítear pobail Nguni.&lt;ref name=&quot;Factbook&quot; /&gt; Is í an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] an príomhreiligiún i Leosóta. Tá pobail [[An Protastúnachas|Phrotastúnacha]] agus [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha]] araon suntasach, agus tá traidisiúin reiligiúnacha eile agus daoine nach mbaineann le reiligiún ar leith sa tír freisin.&lt;ref name=&quot;Factbook&quot; /&gt; Tá ról tábhachtach ag eaglaisí i gcuid de shaol sóisialta agus pobail na tíre, lena n-áirítear an t-oideachas agus gníomhaíochtaí pobail.

=== Traidisiúin agus cultúr ===
Ceann de na siombailí cultúrtha is aitheanta i Leosóta is ea an ''mokorotlo'', hata traidisiúnta cónúil a dhéantar as féar fite. Tá an hata le feiceáil i siombalachas náisiúnta na tíre agus tá dlúthbhaint aige le féiniúlacht na Basotho. Tá ceardaíocht na hataí seo, lena n-áirítear na scileanna agus an t-eolas a bhaineann lena ndéanamh, ina cuid thábhachtach d'oidhreacht chultúrtha Leosóta.&lt;ref name=&quot;UNESCOHat&quot;&gt;[https://ich.unesco.org/en/sustainable-development-and-living-heritage-01395 “The knowledge, craft techniques and skill of making the Basotho hat / Moliea-Nyeoe”], UNESCO, ainmniúchán 2026.&lt;/ref&gt;

Is gné shuntasach eile d'éadaí traidisiúnta na Basotho iad na pluideanna daite ar a dtugtar ''likobo''. Caitear iad chun cosaint a thabhairt ar an bhfuacht agus mar chuid den ghnáthéadaí agus den fheisteas traidisiúnta. Tá clú ar Leosóta freisin as táirgí déanta as [[olann]] agus as mohair, snáithín a fhaightear ó [[Gabhar|ghabhair]] Angóra.&lt;ref name=&quot;HighCommission&quot;&gt;[https://lesothohc.org.uk/people-and-culture/ “People and Culture”], Ard-Choimisiún Ríocht Leosóta sa Ríocht Aontaithe.&lt;/ref&gt;

Tá ceol, damhsa, scéalaíocht agus searmanais phobail mar chuid de shaol cultúrtha na tíre. Cuirtear traidisiúin ar aghaidh ó ghlúin go glúin, agus tá an tSeasóitis tábhachtach i litríocht, i gceol agus i nathanna béaloidis na Basotho. Bíonn tionchar ag an saol comhaimseartha, ag an oideachas agus ag na naisc eacnamaíocha leis an Afraic Theas ar chultúr na tíre chomh maith.

== Geilleagar ==
Tá geilleagar Leosóta dlúthcheangailte le geilleagar na hAfraice Theas, an tír a thimpeallaíonn Leosóta go hiomlán. Tá talmhaíocht, teicstílí, mianadóireacht agus onnmhairiú uisce i measc na bpríomhghníomhaíochtaí eacnamaíocha. Bíonn tionchar suntasach ag trádáil réigiúnach agus ag an éileamh idirnáisiúnta ar fheidhmíocht gheilleagar na tíre.&lt;ref name=&quot;WorldBankEconomy&quot;&gt;[https://www.worldbank.org/ext/en/country/lesotho ''Lesotho''], an Banc Domhanda.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TradeGov&quot;&gt;[https://www.trade.gov/country-commercial-guides/lesotho-market-overview ''Lesotho: Market Overview''], Roinn Tráchtála na Stát Aontaithe, 6 Lúnasa 2025.&lt;/ref&gt;

=== Talmhaíocht agus beostoc ===
Tá talmhaíocht agus feirmeoireacht beostoic tábhachtach do shlite beatha i gceantair thuaithe. Saothraítear [[arbhar Indiach]] agus [[cruithneacht]], agus coinnítear [[Caora|caoirigh]] agus gabhair. Tá tábhacht ar leith ag baint le táirgeadh olann agus mohair, snáithín a fhaightear ó ghabhair Angóra. Cuireann an tírdhreach sléibhtiúil, creimeadh ithreach agus triomaigh teorainn le táirgeacht talmhaíochta, agus bíonn tionchar ag dálaí aimsire ar ioncam feirmeoirí.&lt;ref name=&quot;WorldBankEconomy&quot; /&gt;

=== Tionscal agus mianadóireacht ===
Tá tionscal na teicstíle agus na n-éadaí ar cheann de na príomhthionscail déantúsaíochta i Leosóta agus is foinse thábhachtach fostaíochta é. Déantar éadaí le honnmhairiú chuig margaí eachtracha, go háirithe chuig [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|na Stáit Aontaithe]] agus chuig an Afraic Theas. Tá an earnáil leochaileach d'athruithe i mbeartas trádála idirnáisiúnta agus d'éileamh ó mhargaí eachtracha.&lt;ref name=&quot;TradeGov&quot; /&gt; Tá mianadóireacht [[Diamant|diamant]] tábhachtach freisin. Tá mianach Letseng aitheanta as diamaint mhóra ardluacha a tháirgeadh. Mar sin féin, bíonn tionchar ag praghsanna idirnáisiúnta agus ag éileamh an mhargaidh ar fhostaíocht agus ar ioncam na hearnála. In 2025, laghdaigh an mianach a lucht saothair de bharr an laghdaithe ar phraghsanna diamant.&lt;ref name=&quot;ReutersDiamonds&quot;&gt;[https://www.reuters.com/business/world-at-work/lesothos-biggest-diamond-mine-cuts-20-workforce-price-slump-persists-2025-09-04/ “Lesotho's biggest diamond mine cuts 20% of workforce as price slump persists”], Reuters, 4 Meán Fómhair 2025.&lt;/ref&gt;

=== Acmhainní uisce ===
Tá uisce ar cheann de na hacmhainní nádúrtha is luachmhaire atá ag Leosóta. Trí Thionscadal Uisce Gharbhchríocha Leosóta, aistrítear uisce ó ardchríocha na tíre chuig an Afraic Theas. Faigheann Leosóta ioncam as an soláthar seo, agus cuireann an tionscadal bonneagar ar fáil chun uisce a stóráil agus a iompar. Tá tábhacht réigiúnach leis freisin, mar go soláthraíonn sé uisce do cheantair thionsclaíocha agus uirbeacha san Afraic Theas.&lt;ref name=&quot;WorldBankEconomy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;LHWP&quot;&gt;[https://www.lhda.org.ls/ Lesotho Highlands Development Authority], faisnéis faoin Tionscadal Uisce Gharbhchríocha Leosóta.&lt;/ref&gt;

=== Trádáil agus dúshláin eacnamaíocha ===
Is í an Afraic Theas an príomhchomhpháirtí trádála atá ag Leosóta, agus tagann cuid mhór d'allmhairí na tíre ón tír chomharsanach sin.&lt;ref name=&quot;TradeGov&quot; /&gt; Bíonn dúshláin shuntasacha roimh an ngeilleagar, lena n-áirítear dífhostaíocht, bochtaineacht agus spleáchas ar líon measartha beag earnálacha onnmhairithe. Tá éagsúlú an gheilleagair, forbairt gnólachtaí agus feabhas ar scileanna agus ar bhonneagar tábhachtach chun fostaíocht agus ioncam a mhéadú san fhadtéarma.&lt;ref name=&quot;WorldBankEconomy&quot; /&gt;

== Rialtas agus polaitíocht ==

Is monarcacht bhunreachtúil í Leosóta. Is é an rí ceann stáit na tíre agus is é an príomh-aire ceann an rialtais. Tá an córas polaitiúil bunaithe ar bhunreacht 1993, arna leasú ó shin. Tá dhá sheomra i bParlaimint Leosóta: an Tionól Náisiúnta agus an Seanad.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;&gt;[https://parliament.ls/ Parliament of Lesotho], suíomh oifigiúil Pharlaimint Leosóta.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;[https://www.constituteproject.org/constitution/Lesotho_2025 Bunreacht Leosóta], Constitute Project.&lt;/ref&gt;

=== An mhonarcacht agus an rialtas ===

Is é [[Letsie III]] rí Leosóta. Is monarc oidhreachtúil é, agus tá a ról rialaithe teoranta ag an mbunreacht. Feidhmíonn sé mar cheann stáit agus mar shiombail d'aontacht náisiúnta mhuintir na Basotho. De réir na socruithe bunreachtúla, níor cheart don mhonarcacht a bheith páirteach i bpolaitíocht na bpáirtithe.&lt;ref name=&quot;King&quot;&gt;[https://theking.parliament.ls/about/ The Office of the King], Oifig an Rí.&lt;/ref&gt; Is é Sam Matekane an príomh-aire. Bhunaigh sé páirtí Revolution for Prosperity (RFP) in 2022, agus bhuaigh an páirtí sin olltoghchán Dheireadh Fómhair na bliana céanna. Insealbhaíodh Matekane ina phríomh-aire ar an 28 Deireadh Fómhair 2022.&lt;ref name=&quot;Cabinet&quot;&gt;[https://www.gov.ls/cabinet/ Cabinet], Rialtas Leosóta.&lt;/ref&gt; Tá an príomh-aire agus an chomh-aireacht freagrach as beartas an rialtais agus as riarachán laethúil na tíre.

=== An pharlaimint agus an córas toghcháin ===

Tá 120 ball sa Tionól Náisiúnta, an seomra íochtarach den pharlaimint. Toghtar 80 acu i dtoghcheantair aonair, agus leithdháiltear na 40 suíochán eile de réir ionadaíochta cionmhaire. Comhcheanglaíonn an córas sin ionadaíocht áitiúil agus ionadaíocht bunaithe ar thacaíocht na bpáirtithe ar fud na tíre. Maireann téarma na parlaiminte cúig bliana de ghnáth, mura ndíscaoiltear í níos luaithe.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Constitution&quot; /&gt; Tá 33 ball sa Seanad, an seomra uachtarach. Is taoisigh oidhreachtúla iad 22 acu, agus ainmnítear an aon bhall déag eile de réir na socruithe bunreachtúla. I measc fheidhmeanna na parlaiminte tá reachtaíocht a achtú agus maoirseacht a dhéanamh ar obair an rialtais.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot; /&gt;

=== Dúshláin pholaitiúla agus athchóiriú ===

Bhí éagobhsaíocht pholaitiúil agus comhrialtais leochaileacha ina ndúshláin do Leosóta le blianta fada. Bhí díospóireachtaí ann faoi athchóiriú bunreachtúil, faoin gcóras toghcháin agus faoi fheidhmiú na n-institiúidí stáit. In 2026, bhí athchóiriú an chórais toghcháin fós ina cheist pholaitiúil thábhachtach. I mí na Bealtaine na bliana sin, foilsíodh bille leasaithe maidir le toghcháin an Tionóil Náisiúnta ar shuíomh oifigiúil na parlaiminte.&lt;ref name=&quot;ElectoralBill&quot;&gt;[https://nationalassembly.parliament.ls/2026/05/31/national-assembly-electoral-amendment-bill-2026-from-parliament/ “National Assembly Electoral (Amendment) Bill, 2026 from Parliament”], Tionól Náisiúnta Leosóta.&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Letsie III]]
* [[Maseru]]
* [[An Afraic Theas]]
* [[Ríocht Esuaitíní]]
* [[An Bhotsuáin]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Comhlathas na Náisiún}}

{{DEFAULTSORT:Leosota}}
[[Catagóir:Leosóta]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
[[Catagóir:Tíortha talamhiata]]</text>
      <sha1>sv8czfttlnvrvm2p2y5xnsyr680kokr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Madagascar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7646</id>
    <revision>
      <id>1332989</id>
      <parentid>1331119</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23819" sha1="jrdnpdm8bp1u9nghnoa369u9gba9ewi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is é an ceathrú hoileán is mó ar domhan é, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.

Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá léamair, caimileoin agus crainn baobab.

Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|mion|clé|220px|Páirc Náisiúnta Isalo]]
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|mion|clé|220px|Sráid mhargaidh in Antananairíveo]]
[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|mion|clé|220px|Daoine i gCúige Fianarantsoa]]
== Stair ==
=== Na chéad lonnaíochtaí agus na ríochtaí ===
Thosaigh lonnaíocht dhaonna i Madagascar na mílte bliain ó shin, agus tháinig grúpaí daoine ó oileáin Oirdheisceart na hÁise agus ón Afraic Thoir chun cónaithe ann. D’fhorbair sochaithe agus ríochtaí éagsúla ar an oileán le himeacht ama. Bhí naisc trádála ag Madagascar le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India, agus bhí an trádáil ina cuid thábhachtach den saol eacnamaíoch agus sóisialta.

Faoin 19ú haois, bhí Ríocht Merina, a raibh a lárionad sna hardtailte lárnacha, tar éis a tionchar a leathnú thar chuid mhór den oileán. Faoi cheannairí amhail Radama I, neartaíodh an stát agus forbraíodh caidreamh taidhleoireachta leis an m[[Impireacht na Breataine|Breatain]]. Bhí an trádáil sclábhaithe ina cuid thábhachtach de gheilleagar an réigiúin, agus rinneadh iarrachtaí chun trádáil sclábhaithe thar lear a shrianadh, cé gur lean an sclábhaíocht ar aghaidh sa tsochaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://govarchive.org/factbook/madagascar|teideal=Madagascar — CIA World Factbook Archive|údar=Gov Glance Foundation|language=en|work=govarchive.org|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíneachas na Fraince ===
Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag teacht go Madagascar sa 16ú haois, agus tháinig trádálaithe agus cumhachtaí Eorpacha eile ina ndiaidh. Baineadh úsáid as codanna den oileán mar bhunáiteanna trádála agus mar thearmainn do phíoráidí le linn an 17ú agus an 18ú haois.

Sa 19ú haois, tháinig méadú ar an iomaíocht idir an [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus an Bhreatain maidir le tionchar a imirt ar Mhadagascar. Rinne an Fhrainc ionradh ar an oileán in 1883. Faoi chonradh 1885, cuireadh Madagascar faoi chosaint na Fraince, agus d’aithin an Bhreatain an chosaint sin in 1890. Rinne fórsaí na Fraince ionradh eile in 1895, agus rinneadh coilíneacht de Mhadagascar go hoifigiúil in 1896. Cuireadh deireadh le monarcacht Merina, agus cuireadh an Bhanríon Ranavalona III ar deoraíocht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Madagascar_histoire/187014|teideal=Madagascar : histoire - LAROUSSE|údar=Éditions Larousse|language=fr|work=www.larousse.fr|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== An Dara Cogadh Domhanda agus an neamhspleáchas ===
Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí Madagascar faoi rialtas Vichy na Fraince. Ghabh fórsaí na Breataine an t-oileán in 1942 chun cosc a chur ar chumhachtaí na haise é a úsáid mar bhunáit straitéiseach. Aistríodh rialú an oileáin chuig na Francaigh Shaora ina dhiaidh sin.

In 1947, thosaigh éirí amach mór in aghaidh riail na Fraince. Cuireadh faoi chois go foréigneach é, agus maraíodh na mílte duine; tá éagsúlacht mhór sna meastacháin ar líon iomlán na ndaoine a fuair bás. Lean athruithe polaitiúla agus riaracháin ina dhiaidh sin, agus bhain Madagascar neamhspleáchas amach ón bhFrainc ar an 26 Meitheamh 1960. Ba é Philibert Tsiranana an chéad uachtarán ar an tír neamhspleách.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://wildmadagascar.org/history/index.html|teideal=A Historical Timeline for Madagascar|work=wildmadagascar.org|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== Polaitíocht tar éis an neamhspleáchais (1960–2009) ===
Bhí dlúthnaisc eacnamaíocha agus pholaitiúla idir Madagascar agus an Fhrainc le linn uachtaránacht Tsiranana. Mhéadaigh an mhíshástacht leis an rialtas agus leis an tionchar leanúnach Francach, agus chuir oll-léirsithe in 1972 deireadh lena uachtaránacht. Bhí tréimhse éagobhsaíochta polaitiúla agus athraithe rialtais ann ina dhiaidh sin.

Tháinig Didier Ratsiraka i gcumhacht in 1975 agus chuir sé córas sóisialach i bhfeidhm. Bhí ról mór ag an arm i bpolaitíocht na tíre le linn na tréimhse seo. Faoi dheireadh na 1980idí, cuireadh tús le hathchóirithe eacnamaíocha agus le príobháidiú. Mar gheall ar agóidí agus ar bhrú ar son athruithe daonlathacha, reáchtáladh toghcháin i dtús na 1990idí. Chaill Ratsiraka an uachtaránacht in 1993, ach d’fhill sé ar an gcumhacht in 1997.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm|teideal=Madagascar (01/09)|údar=Bureau of Public Affairs Department Of State. The Office of Electronic Information|dáta=2004-11-03|language=en|work=2001-2009.state.gov|foilsitheoir=Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs.|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Bhí conspóid ann faoi thoghchán uachtaránachta 2001 idir Ratsiraka agus Marc Ravalomanana, méara Antananairíveo. D’éiligh Ravalomanana gur bhuaigh sé an toghchán, agus in 2002 dhearbhaigh an Chúirt Bhunreachtúil Uachtarach gurbh é an buaiteoir é. Le linn a uachtaránachta, leag sé béim ar fhorbairt eacnamaíoch, ar infheistíocht agus ar athchóiriú riaracháin, ach cáineadh é freisin maidir le comhchruinniú na cumhachta agus leis an gcaoi ar láimhseáladh leasanna gnó.

In 2009, thosaigh agóidí in aghaidh Ravalomanana faoi cheannas Andry Rajoelina, méara Antananairíveo. Tháinig an t-arm isteach sa ghéarchéim, agus d’éirigh Ravalomanana as an gcumhacht. Ghlac Rajoelina ceannas ar an riarachán idirthréimhseach i ndiaidh aistrithe cumhachta ar thug go leor ''coup d’état'' air.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-rajoelina-military-6d56fcb2653557e359ffb74cf0481f41|teideal=A timeline of all the major events in Madagascar's military coup|dáta=2025-10-16|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== Géarchéimeanna polaitiúla agus forbairtí le déanaí (2009–2025) ===
Tar éis na géarchéime in 2009, bhí tréimhse idirthréimhseach ann agus reáchtáladh toghcháin in 2013. Bhuaigh Hery Rajaonarimampianina an toghchán uachtaránachta agus tháinig sé i gcumhacht in 2014. In 2018, toghadh Andry Rajoelina ina uachtarán arís, agus atoghadh é in 2023 i dtoghchán a bhí faoi chonspóid agus ar bhaghcatáil roinnt iarrthóirí freasúra é.

I Meán Fómhair 2025, thosaigh agóidí faoi bhristeacha leanúnacha leictreachais agus uisce, chomh maith le míshástacht níos leithne maidir le bochtaineacht, éilliú agus rialachas. Tháinig na hagóidí chun cinn faoi cheannas daoine óga agus leathnaigh siad ar fud na tíre. Chuaigh cuid den arm isteach sa ghéarchéim, agus theith Rajoelina ón tír tar éis don pharlaimint é a chur as oifig i mí Dheireadh Fómhair.

Ar an 17 Deireadh Fómhair 2025, cuireadh an Coirnéal Michael Randrianirina faoi mhionn ina uachtarán idirthréimhseach. D’fhógair sé go mbeadh tréimhse idirthréimhseach ann, agus go n-eagrófaí toghcháin laistigh de dhá bhliain. Chuir an tAontas Afracach Madagascar ar fionraí mar bhall, toisc gur athraíodh an rialtas ar bhealach míbhunreachtúil.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-president-oath-randrianirina-a484f9233876ef559af0c2e3029f1f7a|teideal=An army colonel who led a lightning-fast coup takes over as Madagascar's president|dáta=2025-10-17|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

I Márta 2026, cheap Randrianirina Mamitiana Rajaonarison, iarcheannaire ar chomhlacht frith-éillithe na tíre, ina phríomh-aire nua, tar éis dó an rialtas agus an chomh-aireacht a dhíscaoileadh. Lean an t-aistriú polaitiúil ar aghaidh agus bhí ceisteanna fós ann maidir le hathchóiriú institiúidí, rialachas agus an bealach chun toghchán daonlathach a reáchtáil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/16/madagascar-names-anticorruption-chief-as-pm-days-after-cabinet-dissolved|teideal=Madagascar names anticorruption chief as PM days after cabinet dissolved|údar=AFP and Reuters|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Tíreolaíocht agus aeráid ==
Tá tírdhreach Mhadagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar fhána thoir an oileáin. Bíonn aeráid níos measartha sna hardtailte mar gheall ar an airde, báisteach throm ar an gcósta thoir agus dálaí níos tirime san iarthar agus san iardheisceart.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar Mhadagascar freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch [[Gonduanalainn]] tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile thar na milliúin bliain. Chuir an leithlisiú geografach a lean as sin go mór le tírdhreach agus le bithéagsúlacht shainiúil an oileáin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}&lt;/ref&gt;

== Bithéagsúlacht ==
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir WWF, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Mhadagascar eindéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí ann nach bhfásann go nádúrtha in aon áit eile, seacht speiceas baobab ina measc. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamair, agus tá éagsúlacht mhór caimileon, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Mhadagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar ina bhfuil éagsúlacht mhór coiréal; tuairiscíonn WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.

[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|mion|220px|''Lemur catta'' i bPáirc Náisiúnta Isalo]]
[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|mion|220px|Tírdhreach i bPáirc Náisiúnta Isalo]]

== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Mhadagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamair agus caimileoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.

Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.

Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Mhadagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Íomhá:Madagascar-carte.png|mion|220px|Léarscáil Mhadagascar]]

== Geilleagar ==
Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Mhadagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha.&lt;ref name=&quot;MEU&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Mhadagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is í an [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan.&lt;ref name=&quot;MEU&quot; /&gt;

Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Mhadagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[bithéagsúlacht]], lena páirceanna náisiúnta, lena fiadhúlra uathúil agus lena tránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|mion|220px|Rís á saothrú gar d'Antananairíveo]]

== Daonra agus cultúr ==

=== Teangacha ===
Is í an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] (''malagasy'') an teanga is mó a labhraítear i Madagascar agus tá sí ar cheann den dá theanga oifigiúla sa tír, in éineacht leis an bhFraincis.&lt;ref name=&quot;CIAteangacha&quot;&gt;[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook.&lt;/ref&gt; Baineann an Mhalagáisis le craobh Mhalae-Pholainéiseach na dteangacha Astrainéiseacha, agus tá gaol teangeolaíoch aici le teangacha a labhraítear in oirdheisceart na hÁise, go háirithe le teanga Ma'anyan ar oileán [[Boirneo|Bhoirneo]].&lt;ref name=&quot;Malagasy&quot;&gt;[[:en:Malagasy_language|''Malagasy language'']], Wikipedia as Béarla.&lt;/ref&gt; Léiríonn an gaol sin na naisc stairiúla idir Madagascar agus oileáin na hÁise. Tá canúintí éagsúla den Mhalagáisis á labhairt ar fud an oileáin. Úsáidtear an Fhraincis sa riarachán, san oideachas agus sa ghnó, agus tá ról tábhachtach aici sa saol poiblí.&lt;ref name=&quot;CIAteangacha&quot; /&gt;

=== Bunús agus grúpaí eitneacha ===
Tá bunús ilchineálach ag daonra Mhadagascar, mar thoradh ar imirce agus ar theagmhálacha idir pobail éagsúla thar na céadta bliain. Tugann fianaise stairiúil agus theangeolaíoch le fios gur tháinig lonnaitheoirí luatha ó oileáin Oirdheisceart na hÁise, agus gur tháinig pobail ón Afraic Thoir chuig Madagascar chomh maith. Bhí teagmhálacha ag an oileán freisin le trádálaithe Arabacha agus Peirseacha agus le pobail eile timpeall an Aigéin Indiaigh.

Is minic a deirtear go bhfuil ocht bpríomhghrúpa déag eitneacha i measc dhaonra Mhadagascar. Ina measc tá na Merina, na Betsileo, na Betsimisaraka, na Tsimihety agus na Sakalava. Tá difríochtaí stairiúla agus cultúrtha idir na pobail seo, ach tá an Mhalagáisis agus go leor gnéithe cultúrtha i gcoiteann acu. Ní grúpaí atá go hiomlán scartha óna chéile iad, agus tá féiniúlachtaí éagsúla fite fuaite ina chéile i saol na tíre.

=== Creideamh agus traidisiúin ===
Tá an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] ar cheann de na príomhreiligiúin i Madagascar, agus tá pobail [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha]] agus [[An Protastúnachas|Phrotastúnacha]] araon forleathan. Tá creidimh thraidisiúnta, go háirithe meas ar na sinsear, fós tábhachtach i saol cultúrtha na tíre. Tá pobail [[Moslamach|Mhoslamacha]] agus daoine nach mbaineann le reiligiún ar leith sa tír freisin; athraíonn cleachtais agus creidimh ó phobal go pobal.&lt;ref name=&quot;CIAreiligiun&quot;&gt;[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook, rannóg “Religions”.&lt;/ref&gt; Ceann de na traidisiúin is cáiliúla is ea an ''famadihana'', ar a dtugtar uaireanta “casadh na gcnámh”. Is searmanas é a chleachtaítear i roinnt pobal ar ardchríocha Mhadagascar, go háirithe i measc na Merina agus grúpaí gaolmhara. Le linn an tsearmanais, tugtar iarsmaí na sinsear amach as tuamaí teaghlaigh agus filltear iad in éadaí nua sula gcuirtear ar ais sa tuama iad. Feidhmíonn an nós mar bhealach chun cuimhneamh ar na sinsear agus chun naisc idir na glúnta agus an pobal a neartú.&lt;ref name=&quot;Famadihana&quot;&gt;David Graeber, [https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/ae.1995.22.2.02a00030 “Dancing with Corpses Reconsidered: An Interpretation of Famadihana (in Arivonimamo, Madagascar)”], ''American Ethnologist'', 22(2), 1995, lgh. 258–278.&lt;/ref&gt;

=== Bia agus saol sóisialta ===
Tá ról lárnach ag rís, ar a dtugtar ''vary'' sa Mhalagáisis, i réim bia Mhadagascar agus itear í go minic ag na príomhbhéilí. De ghnáth, déantar rís a sheirbheáil le mias tionlacain ar a dtugtar ''laoka'', a d'fhéadfadh feoil, iasc, glasraí nó pischineálaigh a bheith inti.&lt;ref name=&quot;Bia&quot;&gt;[https://www.madagascartours.travel/madagascar/malagasy-food-guide/ ''Malagasy Food Guide: Rice, Laoka and What to Order''].&lt;/ref&gt; I measc na miasa aitheanta tá ''romazava'', [[stobhach]] a ullmhaítear le feoil agus glasraí duilleacha, agus ''ravitoto'', mias a dhéantar le duilleoga [[Casabhach|casabhaigh]] brúite agus a chócaráiltear go minic le muiceoil. Bíonn bia mara coitianta sna ceantair chósta, agus athraíonn na miasa de réir na dtáirgí áitiúla agus na dtraidisiún réigiúnach.&lt;ref name=&quot;Bia&quot; /&gt;

Tá ceangail teaghlaigh agus pobail tábhachtach i gcuid mhór de thraidisiúin Mhadagascar. Is minic a bhíonn gaolta páirteach in imeachtaí teaghlaigh agus i searmanais a bhaineann le breitheanna, póstaí agus sochraidí. Léiríonn traidisiúin ar nós an ''famadihana'' an tábhacht a bhaineann le cuimhne na sinsear agus le leanúnachas an teaghlaigh i roinnt pobal ar an ardchlár.&lt;ref name=&quot;Famadihana&quot; /&gt; Athraíonn nósanna sóisialta ó réigiún go réigiún, agus tá an saol comhaimseartha á mhúnlú freisin ag an uirbiú, an t-oideachas, an imirce agus athruithe eacnamaíocha.

== Féach freisin ==
* [[Antananairíveo]]
* [[An Mhalagáisis]]
* [[Gonduanalainn]]
* [[An tAigéan Indiach]]
* [[Boirneo]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Oileáin an Aigéin Indiaigh]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]</text>
      <sha1>jrdnpdm8bp1u9nghnoa369u9gba9ewi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Namaib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7652</id>
    <revision>
      <id>1332997</id>
      <parentid>1330500</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24079" sha1="po15cw7dxeh4upzutqk5as82cnac7ln" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír í an '''Namaib''', nó '''Poblacht na Namaibe''' go hoifigiúil, atá suite in iardheisceart na h[[An Afraic|Afraice]], ar chósta an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Tá teorainn aici le [[Angóla|hAngóla]] ó thuaidh, leis an [[An tSaimbia|tSaimbia]] san oirthuaisceart, leis an mBotsuáin san oirthear agus leis an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] ó dheas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Country Info: Namibia
| url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info
}}&lt;/ref&gt; Ní roinneann sí teorainn leis an [[An tSiombáib|tSiombáib]], ach níl ach thart ar 200 méadar eatarthu san oirthuaisceart. Tá achar de 825,418 ciliméadar cearnach aici.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;/&gt; Is í [[Windhoek]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Namibia Fact File
| url = https://www.parliament.na/namibia-fact-file/
}}&lt;/ref&gt;

De réir an daonáirimh a rinneadh in 2023, bhí 3,022,401 duine ina gcónaí sa Namaib, agus ba é 3.7 duine in aghaidh an chiliméadair chearnaigh an dlús daonra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín
| teideal = 2023 Population and Housing Census Main Report
| url = https://nsa.org.na/document/2023-population-and-housing-census-main-report/
}}&lt;/ref&gt; Tá tírdhreacha éagsúla sa tír, lena n-áirítear [[Fásach Namib]] feadh an chósta, [[Fásach Kalahari]] san oirthear agus ardchlár lárnach a shíneann ó thuaidh go deisceart.&lt;ref name=&quot;geography&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Geography
| url = https://visitnamibia.com.na/geography/
}}&lt;/ref&gt; Tá aeráid thirim agus leath-thirim i gcuid mhór den tír, cé go bhfuil réigiúin níos taise san oirthuaisceart.&lt;ref name=&quot;UNinfo&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Country Info: Namibia
| url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info
}}&lt;/ref&gt;

Is é an [[An Béarla|Béarla]] teanga oifigiúil na Namaibe, de réir Bhunreacht na tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Chapter 1: The Republic
| url = https://www.un.int/namibia/namibia/chapter-1-republic
}}&lt;/ref&gt; Labhraítear teangacha eile go forleathan freisin, lena n-áirítear na teangacha Oshiwambo, Khoekhoegowab agus Otjiherero.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín
| teideal = About Namibia
| url = https://namibiaembassyusa.org/about-namibia/
}}&lt;/ref&gt; Bhain an Namaib neamhspleáchas amach ar an 21 Márta 1990.&lt;ref name=&quot;UNinfo&quot; /&gt;

[[Íomhá:Namibia Natural Earth 1.jpg|mion|clé|220px|Léarscáil fhisiceach na Namaibe]]
[[Íomhá:Thorn Tree Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004a.JPG|mion|220px|Crann deilgneach (''Acacia erioloba'') in Sossusvlei, i bhFásach Namib]]

== Stair ==

=== Na chéad phobail agus an tréimhse réamhchoilíneach ===

Léiríonn suíomhanna seandálaíochta agus ealaín carraige go bhfuil stair dhaonna fhada ag an réigiún. Tá níos mó ná 1,200 suíomh ealaíne carraige sa Namaib; baineann formhór na suíomhanna a bhfuil taighde déanta orthu le traidisiúin sealgairí-bailitheoirí i ndeisceart na hAfraice, agus tá pictiúir agus greantaí ar charraigeacha le fáil i réigiúin éagsúla na tíre.&lt;ref name=&quot;namibiaRockArt&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Namibia
| foilsitheoir = British Museum, African Rock Art
| url = https://africanrockart.britishmuseum.org/country/namibia/
}}&lt;/ref&gt; Bhí pobail San ina bpobail thábhachtacha seilge agus bailithe sa réigiún, agus bhí pobail éagsúla eile lena dteangacha agus lena nósanna féin ina gcónaí ann freisin.&lt;ref name=&quot;achpr&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia
| foilsitheoir = African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs
| bliain = 2008
| url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf
}}&lt;/ref&gt;

Tháinig pobail eile isteach sa réigiún le himeacht ama. Bhí pobail Nama agus Damara ina gcónaí in áiteanna éagsúla den tír, agus tháinig pobail a labhraíonn teangacha [[Bantúigh|Bantúcha]] isteach ón tuaisceart de réir a chéile. Ina measc bhí pobail Oshiwambo, [[Herero]] agus grúpaí gaolmhara. Bhí córais éagsúla eagraíochta sóisialta agus polaitiúla ag na pobail seo, agus bhí slí bheatha na ndaoine ag brath ar an réigiún ina raibh cónaí orthu. Bhí ról lárnach ag feirmeoireacht, ag tréadaíocht beostoic, ag sealgaireacht agus ag bailiú bia i ngeilleagair éagsúla an réigiúin.&lt;ref name=&quot;achpr&quot; /&gt;

Faoin 19ú haois, bhí pobail agus ríochtaí éagsúla bunaithe sa réigiún. Bhí na ríochtaí Oshiwambo sa tuaisceart, agus bhí pobail Herero agus Mbanderu scaipthe ar fud codanna den ardchlár lárnach agus den oirthear. Bhí pobail Nama agus grúpaí eile i ndeisceart na tíre freisin. Bhí trádáil agus teagmháil idir na pobail seo, ach bhí iomaíocht ann chomh maith maidir le talamh, uisce agus féarach do bheostoc.&lt;ref name=&quot;achpr&quot; /&gt;

=== Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíniú na Gearmáine ===

Thosaigh taiscéalaithe agus mairnéalaigh Eorpacha ag tabhairt cuairte ar chósta na Namaibe ag deireadh an 15ú haois. Ar feadh i bhfad, áfach, ba bheag smacht díreach a bhí ag cumhachtaí Eorpacha ar an taobh istigh den tír. Sa 19ú haois, mhéadaigh gníomhaíocht thrádála, mhisinéireachta agus pholaitiúil na hEorpa sa réigiún.&lt;ref name=&quot;meftHistory&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = History, Population, Language and Culture
| foilsitheoir = Ministry of Environment and Tourism, Namibia
| url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/
}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1878, chuir an Bhreatain [[Walvis Bay]], calafort tábhachtach ar chósta an Atlantaigh, faoina smacht thar ceann [[Coilíneacht na Rinne|Choilíneacht na Rinne]]. Sa bhliain 1884, dhearbhaigh an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] cosaint choilíneach ar chuid mhór den chríoch ar a dtugtar an Namaib inniu. Tugadh Afraic Thiar Theas na Gearmáine&lt;ref&gt;Béarla: ''German South West Africa''; Gearmáinis: ''Deutsch-Südwestafrika''. Is é ''an Afraic Thiar Theas'' an téarma Gaeilge ar ''South West Africa'' (téarma.ie).&lt;/ref&gt; ar an gcoilíneacht, agus mhéadaigh údaráis na Gearmáine a smacht ar an réigiún sna blianta ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;meftHistory&quot;/&gt;

Bhí an coilíniú bunaithe ar leathnú rialú na Gearmáine, ar shealbhú talún agus ar shaothrú acmhainní. D'eascair teannas idir na húdaráis choilíneacha agus pobail áitiúla as cailleadh talún, srianta ar úsáid acmhainní agus an chaoi ar caitheadh le pobail dhúchasacha. Mhéadaigh an teannas seo go mór ag tús an 20ú haois, agus d'éirigh sé ina chogadh idir fórsaí na Gearmáine agus pobail Herero agus Nama.&lt;ref name=&quot;commemorationher&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama
| foilsitheoir = Federal Government of Germany
| dáta = 28 Bealtaine 2025
| url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762
}}&lt;/ref&gt;

=== Cinedhíothú na Herero agus na Nama (1904–1908) ===

Ba thréimhse thar a bheith foréigneach i stair na Namaibe í an tréimhse idir 1904 agus 1908, nuair a rinne fórsaí coilíneacha na Gearmáine cinedhíothú ar phobail Herero agus Nama. Bhí an foréigean mar chuid den iarracht a rinne an chumhacht choilíneach a smacht a dhaingniú ar an gcríoch agus ar a muintir.&lt;ref name=&quot;commemorationher&quot;/&gt;

==== Éirí amach na Herero ====

Sa bhliain 1904, d'éirigh na Herero amach in aghaidh riail na Gearmáine. Bhí an choimhlint fréamhaithe i ngearáin faoi shealbhú talún, cailliúint beostoic, fiacha agus mí-úsáid cumhachta ag lonnaitheoirí agus ag údaráis choilíneacha. Bhí sé mar aidhm ag na Herero cur i gcoinne leathnú na cumhachta Gearmánaí agus a gcuid talún agus slí bheatha a chosaint.&lt;ref name=&quot;commemorationher&quot;/&gt;

Tar éis troid tosaigh, chuir fórsaí na Gearmáine feachtas míleata ar bun faoi cheannas an Leifteanant-Ghinearál Lothar von Trotha. I ndiaidh Chath Waterberg i mí Lúnasa 1904, theith cuid mhór de na Herero soir i dtreo réigiún Omaheke. I mí Dheireadh Fómhair na bliana sin, d'eisigh von Trotha ordú díothaithe a d'ordaigh na Herero a dhíbirt ón gcríoch agus a bhain le polasaí d'aon ghnó chun an pobal a scriosadh. Cuireadh cosc ar go leor acu filleadh ar fhoinsí uisce agus bia, agus fuair líon mór daoine bás de bharr foréigin, tarta agus ocrais.&lt;ref name=&quot;commemorationher&quot;/&gt;

==== Na Nama agus leathnú an chinedhíothaithe ====

Sa bhliain 1904 agus sna blianta ina dhiaidh sin, lean fórsaí na Gearmáine den fhoréigean i gcoinne na Herero. Sa bhliain 1905, chuaigh codanna de phobal Nama i mbun troda in aghaidh riail na Gearmáine freisin. Bhí ceannairí éagsúla páirteach san fhriotaíocht, lena n-áirítear Hendrik Witbooi agus Jakob Morenga. D'fhreagair údaráis na Gearmáine le feachtais mhíleata agus le príosúnú, agus leathnaíodh an polasaí díothaithe chuig na Nama.&lt;ref name=&quot;commemorationher&quot;/&gt;

Cuireadh marthanóirí i gcampaí príosúnachta agus saothair éigeantais, áit a raibh dálaí maireachtála an-dona, galar, ocras agus drochíde forleathan. Fuair na mílte duine bás sna campaí agus de bharr iarmhairtí an chogaidh. Measann caibidil scolártha de chuid Cambridge University Press gur cailleadh thart ar 75,000 duine de phobail Herero agus Nama idir 1904 agus 1908. Tugann rialtas na Gearmáine meastachán de thart ar 100,000 duine; léiríonn an difríocht seo go n-athraíonn na meastacháin de réir na foinse agus na modheolaíochta.&lt;ref name=&quot;genocideCambridge&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = ‘Rivers of Blood and Rivers of Money’: The Herero and Nama Genocides in German Southwest Africa, 1904–1908
| foilsitheoir = Cambridge University Press
| dáta = 23 Meitheamh 2023
| url = https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-world-history-of-genocide/rivers-of-blood-and-rivers-of-money/FD80F4320201914194A68C6A59FA4593
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;commemorationher&quot;/&gt;

==== Iarmhairtí agus cuimhne stairiúil ====

Bhí iarmhairtí fadtéarmacha ag an gcinedhíothú ar phobail Herero agus Nama, lena n-áirítear cailliúint mhór beatha, talún agus beostoic, agus cur isteach ar struchtúir shóisialta agus ar shlite beatha. Tá an eachtra fós lárnach i gcuimhne stairiúil na Namaibe agus i ndíospóireachtaí faoi cheartas, cúiteamh agus oidhreacht an choilínithe.&lt;ref name=&quot;krautwald2022&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Genocide and the Politics of Memory in the Decolonisation of Namibia
| foilsitheoir = Journal of Southern African Studies
| údar = Fabian Krautwald
| dáta = 2022
| url = https://doi.org/10.1080/03057070.2022.2127587
}}&lt;/ref&gt;

I mí na Bealtaine 2021, d'aithin rialtas na Gearmáine an [[cinedhíothú]] agus ghlac sé freagracht mhorálta, stairiúil agus pholaitiúil as na coireanna a rinneadh le linn na tréimhse coilíní. Bhí comhráití idir rialtais na Gearmáine agus na Namaibe mar bhonn le dearbhú comhpháirteach maidir leis an gcaoi le dul i ngleic leis na coireanna; léiríonn foinsí oifigiúla gur lean cainteanna agus obair athmhuintearais ar aghaidh ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;commemorationher&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;krautwald2022&quot;/&gt;

=== Riail na hAfraice Theas ===

Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], ghabh fórsaí na hAfraice Theas críoch Afraic Thiar Theas na Gearmáine. Tar éis an chogaidh, thug [[Conradh na Náisiún]] sainordú don Afraic Theas an chríoch a riaradh. Tugadh an Afraic Thiar Theas ar an gcríoch faoin riarachán nua, agus lean rialtas na hAfraice Theas den smacht a bhí aige uirthi tar éis an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], in ainneoin iarrachtaí idirnáisiúnta chun stádas na críche a réiteach.&lt;ref name=&quot;meftHistory&quot;/&gt;

Le himeacht ama, leathnaíodh beartais [[Cinedheighilt|chinedheighilte]] na hAfraice Theas chuig an gcríoch. Cuireadh srian ar chearta polaitiúla agus sóisialta fhormhór an daonra dhúchasaigh, agus bhí leithscaradh ciníoch agus neamhionannas i gceist le rochtain ar thalamh, ar oideachas agus ar dheiseanna eacnamaíocha. Bhí [[mianadóireacht]] agus leasanna eacnamaíocha lonnaitheoirí ina ngnéithe tábhachtacha den riarachán freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín
| teideal = The Namibian struggle for independence – 1966–1990: a historical background
| foilsitheoir = South African History Online
| dáta = 29 Meitheamh 2015
| url = https://sahistory.org.za/article/namibian-struggle-independence-1966-1990-historical-background
}}&lt;/ref&gt;

=== An streachailt ar son neamhspleáchais ===

Tháinig gluaiseachtaí polaitiúla náisiúnacha chun cinn i gcoinne riail na hAfraice Theas i lár an 20ú haois. Bunaíodh Eagraíocht Phobal na hAfraice Thiar Theas (SWAPO) sa bhliain 1960, agus bhí ról lárnach aici sa streachailt ar son neamhspleáchais. Sa bhliain 1966, thosaigh SWAPO ar streachailt armtha in aghaidh riail na hAfraice Theas, agus lean an choimhlint ar feadh blianta fada.&lt;ref name=&quot;175155unsrolenam&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = The UN's role in Namibian Independence
| foilsitheoir = United Nations in Namibia
| dáta = 17 Márta 2022
| url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence
}}&lt;/ref&gt;

Bhí ról tábhachtach ag na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]] sa phróiseas díchoilínithe. Sa bhliain 1971, chinn an [[An Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta|Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]] go raibh láithreacht leanúnach na hAfraice Theas sa chríoch mídhleathach. Ghlac [[Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]] Rún 435 sa bhliain 1978, inar leagadh síos creat do thoghcháin faoi mhaoirseacht idirnáisiúnta. Tháinig brú taidhleoireachta agus athruithe polaitiúla sa réigiún le chéile sna 1980idí chun an bealach a réiteach don neamhspleáchas.&lt;ref name=&quot;175155unsrolenam&quot;/&gt;

Sa bhliain 1989, reáchtáladh toghcháin faoi mhaoirseacht na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]]. Bhuaigh SWAPO tromlach na suíochán sa Tionól Bunreachtúil, agus ullmhaíodh bunreacht nua don stát neamhspleách. Ar an 21 Márta 1990, rinneadh tír neamhspleách den Namaib, agus ba é Sam Nujoma a chéad uachtarán.&lt;ref name=&quot;175155unsrolenam&quot;/&gt;

=== An Namaib neamhspleách ===

Ó baineadh neamhspleáchas amach in 1990, tá an Namaib ina poblacht bhunreachtúil le córas ilpháirtí. Bhí Sam Nujoma ina uachtarán ó 1990 go 2005, agus tháinig Hifikepunye Pohamba i gcomharbacht air. Tá an tír tar éis leanúint de thoghcháin náisiúnta a reáchtáil agus de na hinstitiúidí bunreachtúla a fhorbairt.&lt;ref name=&quot;175155unsrolenam&quot;/&gt;

Tháinig an comhaontú idir an Afraic Theas agus an Namaib maidir le Walvis Bay agus na hoileáin amach ón gcósta i bhfeidhm ar an 1 Márta 1994, rud a chuir an chríoch faoi cheannasacht na Namaibe.&lt;ref name=&quot;walvisUN&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Agreement between the Government of the Republic of South Africa and the Government of the Republic of Namibia with respect to Walvis Bay and the off-shore islands
| foilsitheoir = United Nations Treaty Collection
| dáta = 1 Márta 1994
| url = https://treaties.un.org/pages/showDetails.aspx?objid=0800000280209176
}}&lt;/ref&gt;

== Tíreolaíocht ==
Tá an Namaib suite in iardheisceart na hAfraice, idir domhanleithead 17° agus 29° ó dheas agus domhanfhad 11° agus 26° soir. De réir Pharlaimint na Namaibe, tá achar de 825,418 ciliméadar cearnach aici; tá cósta fada aici feadh an Aigéin Atlantaigh Theas.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;chapter1&quot;/&gt; Tá tírdhreacha éagsúla sa tír, lena n-áirítear [[Fásach|fásaigh]], machairí cósta, ardchlár, [[Sliabhraon|sliabhraonta]], féarthailte agus bogaigh. Bíonn tionchar mór ag an tíreolaíocht agus ag an aeráid ar dháileadh an daonra, ar an bhfásra agus ar na hainmhithe.&lt;ref name=&quot;chapter1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://atlasofnamibia.online/chapter-1|teideal=Atlas of Namibia: its land, water and life}}&lt;/ref&gt;

Is féidir tírdhreach na Namaibe a roinnt ina chúig phríomhréigiún gheografacha: Fásach Namib, an Scairp Mhór,&lt;ref&gt;Béarla: ''Great Escarpment''. Is é ''scairp'' an téarma Gaeilge ar ''escarpment'' (téarma.ie).&lt;/ref&gt; an tArdchlár Lárnach, Fásach Kalahari agus an t-oirthuaisceart, a bhfuil níos mó báistí agus fásra níos dlúithe ann.&lt;ref name=&quot;geography&quot;/&gt;

=== Fásach Namib agus an machaire cósta ===
Síneann [[Fásach Namib]] feadh chósta thiar na Namaibe, agus leanann sé ó dheas isteach i dtuaisceart na hAfraice Theas agus ó thuaidh isteach in Angóla. Tá dumhcha gainimh, machairí gairbhéil, gleannta tirime abhann agus cainneoin le fáil ann. Tá an réigiún thar a bheith tirim, agus bíonn tionchar ag Feacht Benguela, sruth fuar aigéin, ar an aeráid chósta. Cruthaíonn an t-aer fuar agus tais ón Atlantach ceo go minic, cé nach mbíonn mórán báistí ann.&lt;ref name=&quot;geography&quot;/&gt;

Tá Muir Ghainimh Namib (''Namib Sand Sea'') i gcuid den fhásach, agus tá réimsí móra dumhcha inti. Tá an limistéar seo aitheanta mar Láithreán Oidhreachta Domhanda de chuid [[EOECNA|UNESCO]] mar gheall ar a thírdhreach agus ar na próisis nádúrtha a chruthaíonn agus a athraíonn na dumhcha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/1430/|teideal=Namib Sand Sea}}&lt;/ref&gt;

=== An Scairp Mhór ===
Ar an taobh istigh den mhachaire cósta, ardaíonn an talamh go géar in áiteanna chun an Scairp Mhór a chruthú. Síneann an córas seo trí chuid mhór d'iarthar agus de dheisceart na tíre agus scarann sé na limistéir chósta ísle ón ardchlár intíre. Tá sléibhte, fánaí géara, gleannta agus lomáin charraige le fáil sa réigiún seo.&lt;ref name=&quot;climate20change2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.meft.gov.na/files/files/Climate%20Change%20Vulnerability%20and%20Adaptation%20Assessment%20for%20Namibia%27s%20Biodiversity%20and%20Protected%20Area%20System%202010.pdf|teideal=Climate Change Vulnerability and Adaptation Assessment for Namibia's Biodiversity and Protected Area System}}&lt;/ref&gt;

Tá cuid de na pointí is airde sa Namaib suite sna limistéir shléibhtiúla intíre. Is é [[Sliabh Königstein]], i maise sléibhe Brandberg, an pointe is airde sa tír; sroicheann sé airde thart ar 2,579 méadar os cionn leibhéal na farraige.&lt;ref name=&quot;climate20change2&quot;/&gt;

=== An tArdchlár Lárnach ===
Síneann an tArdchlár Lárnach ó thuaidh go deisceart tríd an Namaib agus tá sé suite idir an Scairp Mhór san iarthar agus réigiúin ghainmheacha an oirthir. Tá an t-ardchlár idir 1,000 agus 2,000 méadar os cionn leibhéal na farraige, tríd is tríd. Tá sléibhte, cnoic, gleannta agus machairí leathana ann.&lt;ref name=&quot;geography&quot;/&gt;

Tá Windhoek, príomhchathair na Namaibe, suite ar an ardchlár. Tá cuid mhór de lonnaíochtaí agus de bhailte na tíre lonnaithe sa réigiún seo. Tá dálaí níos fuaire ann ná ar an gcósta íseal, ach bíonn an aeráid tirim go ginearálta agus braitheann fásra nádúrtha ar an méid báistí a thiteann gach bliain.&lt;ref name=&quot;chapter1&quot;/&gt;

=== Fásach Kalahari ===
Tá réigiún Kalahari suite in oirthear na Namaibe agus síneann sé isteach sa Bhotsuáin agus san Afraic Theas. Tá ithreacha gainmheacha, dumhcha ársa agus fásra atá oiriúnaithe do dhálaí tirime mar thréithe den réigiún. Ní fásach fíorthirim é ar fud a raoin ar fad; tá féarthailte, toir agus crainn ann freisin, agus athraíonn an méid báistí de réir an tsuímh.&lt;ref name=&quot;geography&quot;/&gt;

=== An t-oirthuaisceart ===
Tá oirthuaisceart na Namaibe níos taise ná formhór na tíre. Tá coillearnacha, savanna agus féarthailte le fáil sa réigiún seo, chomh maith le haibhneacha agus tuilemhánna. Tá réigiúin Kavango agus Zambezi san oirthuaisceart, áit a mbíonn báisteach níos flúirsí agus fásra níos dlúithe ná mar a bhíonn sna fásaigh san iarthar agus san oirthear.&lt;ref name=&quot;geography&quot;/&gt;

Tá tábhacht ar leith ag baint le réigiún Zambezi mar gheall ar a ghaireacht d'aibhneacha móra agus do thuilemhánna chóras na [[An tSaimbéis|Saimbéise]]. Cruthaíonn an t-uisce agus an fásra dálaí atá oiriúnach do réimse leathan speiceas fiadhúlra.&lt;ref name=&quot;secondnationalis&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://sdacnamibia.org/wp-content/uploads/2024/09/Second-National-ISOER-Namibia-2021.pdf|teideal=Second National Integrated State of the Environment Report for Namibia}}&lt;/ref&gt;

=== Aeráid ===
Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór den Namaib. Bíonn an bháisteach íseal agus neamhrialta, agus tá difríochtaí móra idir an cósta, an t-ardchlár lárnach agus an t-oirthuaisceart. Bíonn tionchar ag Feacht fuar Benguela ar an gcósta, rud a chabhraíonn le ceo a chruthú agus a chuireann srian ar an mbáisteach. Bíonn an taobh istigh níos teo go minic i rith an lae, agus d'fhéadfadh na teochtaí titim go mór san oíche.&lt;ref name=&quot;climate20change2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;chapter1&quot;/&gt;

Titeann an chuid is mó den bháisteach intíre i rith mhíonna an tsamhraidh, go háirithe idir Samhain agus Márta. Bíonn an tuaisceart agus an t-oirthuaisceart níos fliche ná an deisceart agus an t-iarthar. Is minic a bhíonn triomaigh ann, agus bíonn tionchar acu ar fheirmeoireacht, ar fhoinsí uisce agus ar an bhfiadhúlra.

=== Aibhneacha agus foinsí uisce ===
Tá ganntanas uisce ina ghné shuntasach de thíreolaíocht na Namaibe. Ní shreabhann formhór na n-aibhneacha intíre ar feadh na bliana; ina ionad sin, líonann siad le huisce tar éis báistí agus d'fhéadfadh siad triomú ar feadh tréimhsí fada. Is minic a bhíonn siad tábhachtach mar chonairí fásra agus mar fhoinsí uisce do dhaoine agus d'ainmhithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://atlasofnamibia.online/chapter-1/some-essentials|teideal=Atlas of Namibia: its land, water and life}}&lt;/ref&gt;

Tá na haibhneacha a shreabhann feadh na dteorainneacha idirnáisiúnta níos iontaofa ó thaobh uisce de. I measc na n-aibhneacha tábhachtacha tá an Kunene agus an Okavango sa tuaisceart, córas na [[An tSaimbéis|Saimbéise]] san oirthuaisceart agus Abhainn Oráiste sa deisceart.&lt;ref name=&quot;secondnationalis&quot;/&gt;

Tá [[Imchuach Etosha]] ar cheann de na gnéithe geografacha is suntasaí sa tír. Is dúlagar salainn éadomhain é atá suite i dtuaisceart na Namaibe agus ba chuid de loch mór é san am atá thart. Nuair a bhíonn báisteach ann, bailíonn uisce sa limistéar seo, ach triomaíonn sé arís go minic, rud a fhágann go mbíonn dromchla fairsing salainn ann.&lt;ref name=&quot;etoshaMEFT&quot;&gt;{{Lua idirlín
| teideal = Etosha National Park
| foilsitheoir = Ministry of Environment, Forestry and Tourism, Namibia
| url = https://www.meft.gov.na/national-parks/etosha-national-park/217/
}}&lt;/ref&gt;

=== Cósta agus an tAigéan Atlantach ===
Tá cósta fada ag an Namaib ar an Aigéan Atlantach Theas. Bíonn tionchar mór ag Feacht fuar Benguela ar theocht an uisce, ar fhoirmiú ceo agus ar shaol na mara. Tá an cósta tábhachtach don iascaireacht agus don bhithéagsúlacht mhuirí, agus tá limistéir chósta mar an ''Skeleton Coast'' suntasach mar gheall ar a dtimpeallacht gharbh agus thirim.&lt;ref name=&quot;chapter1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;geography&quot;/&gt;

=== Limistéir chosanta ===
Tá roinnt páirceanna náisiúnta agus limistéar caomhantais sa Namaib chun tírdhreacha agus fiadhúlra na tíre a chosaint. Tá [[Páirc Náisiúnta Namib-Naukluft]] ar cheann de na limistéir chosanta is mó sa tír, agus tá dumhcha, machairí gairbhéil, gleannta tirime agus sléibhte inti. Tá páirceanna agus tearmainn eile, lena n-áirítear [[Páirc Náisiúnta Etosha]], tábhachtach freisin do chaomhnú na bithéagsúlachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://meft.gov.na/national-parks/namib-naukluft-park/224/|teideal=Namib-Naukluft Park}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;etoshaMEFT&quot;/&gt;

== Féach freisin ==
* [[Fásach Namib]]
* [[Fásach Kalahari]]
* [[Windhoek]]
* [[An Bhotsuáin]]
* [[An Afraic Theas]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Comhlathas na Náisiún}}

{{DEFAULTSORT:Namaib, An}}
[[Catagóir:An Namaib]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|N]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]</text>
      <sha1>po15cw7dxeh4upzutqk5as82cnac7ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tubaiste Stardust</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7685</id>
    <revision>
      <id>1332952</id>
      <parentid>1323711</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11767" sha1="8qr1p2pi769y7def2gtab556tcav8t9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Is éard atá i d'''Tubaiste ''Stardust''''' ná dóiteán a tharla ag club oíche ''Stardust'' in [[Ard Aidhin]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]], ar [[14 Feabhra]] [[1981]]; maraíodh ocht nduine agus dhá scór idir 16-27 bliain (agus bhí  214 duine leonta i gcorp agus in intinn) de bharr dóiteáin sa chlub oíche. Bhí 841 duine i láthair ag an [[dioscó]], a tharla ar [[Lá Fhéile Vailintín]].    

Mar sin tharraing an tragóid conspóid agus fiosrúcháin go leor le linn na mblianta.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bua-tabhachtach-don-fhirinne-an-breithiunas-a-tugadh-i-gcas-an-stardust/|teideal=Bua tábhachtach don fhírinne an breithiúnas a tugadh i gcás an Stardust|údar=Cathal Mac Coille|dáta=20 Aibreán 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-20}}&lt;/ref&gt; Fuair na húinéirí cúiteamh breá sna [[1980idí]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2024/04/21/nuacht/uineir-stardust-agus-cuiteamh/|teideal=Ní mór d’úinéir Stardust cúiteamh £600k ‘a thabhairt ar ais’|údar=extrag.ie|dáta=2024-04-21|language=ga-IE|dátarochtana=2024-04-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sundayworld.com/news/irish-news/how-stardust-manager-eamon-butterly-disappeared-from-public-view-after-horror-blaze/a2037582856.html|teideal=How Stardust manager Eamon Butterly disappeared from public view after horror blaze|dáta=2024-04-21|language=en|work=SundayWorld.com|dátarochtana=2024-04-21}}&lt;/ref&gt; Ach faoi dheireadh, in 2024, tugadh an breithiúnas &quot;marú neamhdhleathach a bhí i mbás an 48 duine&quot; sa tubaiste.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/maru-neamhdhleathach-a-bhi-i-mbas-an-48-duine-a-bhasaigh-i-ndoitean-stardust/|teideal=Marú neamhdhleathach a bhí i mbás an 48 duine a bhásaigh i ndóiteán Stardust|dáta=2024-04-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-18}}&lt;/ref&gt;    [[Íomhá:Stardustplan.jpg|mion|clé|Léarscáil: bhí na doirse éalaithe faoi ghlas]]

== Imeachtaí ==

Oíche San Vailintín, an 14 Feabhra 1981, bhí 841 duine ag ceiliúradh fhéile an ghrá ag dioscó i gClub an Stardust in Ard Aidhin i dtuaisceart na príomhchathrach, nuair a réab tine mharfach tríd an gclub.   

I gcófra te sa bpríomhbheár a thosaigh an tine agus gur fabht leictreachais ba shiocair léi.   

Bhí na bealaí éalaithe ar fad as bálseomra an chlub oíche faoi ghlas, ceangailte le slabhraí nó go raibh bac éigin sa mbealach orthu nuair a tharla an tine. Chuidigh na tíleanna cairpéid a bhí ar bhallaí an Stardust leis an tine a scaipeadh.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;   

Fuarthas os cionn fiche corp in aice le doirse éalaithe i ndiaidh an dóiteáin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stardust: 'leath de na coirp faighte in aice le doirse éalaithe'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1004/1408961-stardust-leath-de-na-coirp-faighte-in-aice-le-doirse-ealaithe/|date=2023-10-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;    

== Fiosrúcháin ==
'''1981'''

Bhí an Breitheamh [[Ronan Keane]] i gceannas ar fhiosrúchán poiblí Stardust ag an am. Measadh go raibh &quot;dó mailíseach&quot; i gceist.   

Ba leis muintir Butterley an Stardust nuair a tharla an dóiteán. Mar sin saoradh ó gach cúis muintir Butterly (an bainisteoir Éamon Butterly agus daoine eile óna theaghlach).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/families-unable-to-sue-but-stardust-owners-took-3m-claim-1.2950808|teideal=Families unable to sue but Stardust owners took £3m claim -  Finding of probable arson stopped relatives suing club owners and operators for alleged negligence.|údar=Irish Times|dáta=2017|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-02-14}}&lt;/ref&gt; Ina theannta sin fuair siad cúiteamh as an damáiste, IRL 581,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/opinion/commentanalysis/arid-40017512.html|teideal=The fighting life of Christine Keegan|údar=Aoife Moore|dáta=2020-07-17|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2023-02-14}}&lt;/ref&gt; 

'''1986'''

Reáchtáladh an Victims Compensation Tribunal agus an breitheamh [[Domhnaill Ó Bearáin|Donal Barrington]] i mbun,

'''2008'''

Ar an [[22 Meán Fómhair]] [[2008]], bhí tús curtha le fiosrúchán [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleách]] féachaint ar cheart an fiosrúchán poiblí maidir le dóiteán an Stardust a athoscailt.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cinnlínte Nuachta|url=https://www.rte.ie/news/2008/0922/108339-cinnlinte/|date=2008-09-22|language=en|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Ach níor tharla mórán. Níos déanaí mhol an t-abhcóide Paul Coffey, a rinne athbhreithniú ar an bhfianaise, go gcuirfí an tuairim faoi chúis dhóchúil na tine i leataobh (mar a tharla) ach níor mhol sé fiosrúchán mar a d’iarr na gaolta.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

'''2009'''

Cuireadh an breithiúnas de chuid Keane ar neamhní. 

'''2017'''

In 2017 rinne an t-iarbhreitheamh Patrick McCartan athbhreithniú eile ar an bhfianaise thar ceann an rialtais ach mhol sé gur chóir diúltú don iarratas go mbunófaí fiosrúchán nua. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Dúirt an Taoiseach [[Éanna Ó Coinnigh|Enda Kenny]] sa Dáil gur cheart Coimisiún Fiosrúcháin a bhunú faoin dóiteán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coimsiún Fiosrúcháin faoi thubaiste Stardust á phlé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0125/847555-cainteanna-faoi-run-dala-maidir-le-tubaiste-stardust/|date=2017-01-25|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

'''2022'''

Sa bhliain 2022, d'iarr Éamon Butterly,  ar an Ard-Chúirt ordú a thabhairt nach mbeadh cead ag giúiré an choiste cróinéara a rialú go raibh marú neamhdhleathach i gceist.  Bhí sé á mhaíomh ag Butterly gur air féin a leagfaí an milleán dá rialófaí go raibh marú neamhdhleathach i gceist.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Iarratas ó iarbhainisteoir an Stardust caite amach san Ard-Chúirt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1102/1332746-iarratas-o-iarbhainisteoir-an-stardust-caite-amach-san-ard-chuirt/|date=2022-11-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Chuir gaolta na marbh agus an cróinéir  in aghaidh iarratas Éamoin Butterly. Agus bhí an bua leo... rialaigh an breitheamh go raibh cead ag giúiré fíorasc mar é a dhearbhú ar acht nach leagfaí an marú ar aon duine ar leith. Is faoin gcróinéir féin atá sé treoir a thabhairt don ghiúiré maidir leis an bhfíorasc, a dúirt an breitheamh ag an am.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[Íomhá:Dancing Couple 3.jpg|clé|mion|Cuimhneacháin]]

'''2023'''

Cuireadh tús le hionchoisne nua faoi thubaiste an Stardust ar 25 Aibreán 2023, an t-ionchoisne is mó riamh sa Stát.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stardust: 20 seachtain eile sula gcuirfear tús le hionchoisne nua|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1123/1337892-stardust-20-seachtain-eile-sula-gcuirfear-tus-le-hionchoisne-nua/|date=2022-11-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stardust: ní dhéanfaidh máthair dearmad &quot;ar an bhfuarchúis&quot;|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0425/1378978-stardust-ni-dheanfaidh-mathair-dearmad-ar-an-bhfuarchuis/|date=2023-04-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Tháinig an coiste cróinéara le chéile ceithre lá sa tseachtain agus chuir gaolta na marbh, saineolaithe agus finnéithe éagsúla eile fianaise os a gcomhair.   Ar ócáid amháin, taispeánadh léaráid don choiste cróinéara de gach ball den chlub oíche ina bhfuarthas na coirp. De réir na léaráide, is in aice le trí dhoras éalaithe a fuarthas a leath acu..&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tugadh fianaise  go raibh doirse Stardust faoi ghlas nuair a chuaigh an club oíche trí thine; bhí glas fraincín ar na doirse. (Dúirt Michael Kavanagh leis na Gardaí agus leis na meáin i 1981 go raibh na bealaí éalaithe éigeandála ar oscailt nuair a chuaigh an club trí thine. Ach tharraing sé an ráiteas siar ina dhiaidh. Dúirt sé gur nuair a tharla an tragóid, gur bhraith sé go ndearnadh ceap milleáin dó).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Glas fraincín ar dhoirse Stardust nuair a chuaigh sé trí thine&quot;|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1110/1415851-glas-fraincin-ar-dhoirse-stardust-nuair-a-chuaigh-se-tri-thine/|date=2023-11-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Stardust Memorial Park pond.jpg|clé|mion|[[Páirc Chuimhneacháin Stardust]], ]]

==== 2024 ====
Tháinig deireadh le héisteacht na fianaise.. Seachtar ban agus cúigear fear a bhí ar an ngiúiré agus chuaigh siad i mbun a marana ar an gcás ar an 3 Aibreán 2024. Sna treoracha a thug sí do na giúróirí, dúirt an cróinéir an Dr Myra Cullinane go raibh rogha de chúig fhíorasc acu, mar atá, bás tionóisceach, bás de bharr míthapa, marú neamhdhleathach, fíorasc oscailte nó fíorasc tuairisciúil.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tubaiste Stardust: fíoraisc le tabhairt ag giúiré 'go gairid'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0416/1443915-tubaiste-stardust-fioraisc-le-tabhairt-ag-giuire-go-gairid/|date=2024-04-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2024, tugadh breithiúnas ag Cúirt an Chróinéara gur marú neamhdhleathach ba chúis le bás 48 ógánach i dtine an Stardust.  Chuir an breithiúnas sin ar neamhní an breithiúnas a thug Binse Fiosraithe Keane sa bhliain 1982 &quot;gur dóigh gur in aon turas a lasadh an tine.&quot; (Cuireadh ar neamhní ón taifead oifigiúil é i 2009 ach ghoill an an breithiúnas Keane go trom go dtí 2024).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gile agus Fuascailt ón Dólás do 48 Ógánach an Stardust|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0418/1444328-teaghlaigh-na-marbh-i-dtubaiste-stardust-ag-feitheamh/|date=2024-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

D'iarr gaolta íospartaigh Stardust go dtabharfaí ar ais an t-airgead (IR £ 580,000, suim ollmhór ag an am) a bronnadh ar theaghlach Butterly i 1983.Déanadh éileamh oifigiúil ar airgead a íocadh mar chúiteamh le teaghlach Butterly a aisíoc.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Páirc Chuimhneacháin Stardust]],  suite sa [[An Sruthán Aoibhinn|Sruthán Aoibhinn]], [[An Chúlóg]].  Osclaíodh í ar 18 Meán Fómhair 1993.
* [[Tubaiste Hillsborough]]. Tá ar tharla sa Stardust cosúil ar go leor bealaí le fulaingt ghaolta 97 duine a fuair bás i staid Hillsborough i Sasana i 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* ''Finné'' - Scéal Lisa Lawlor: ní raibh sí ach seacht mí dhéag nuair a fágadh ina dílleachta í tar éis dá máthair agus dá hathair bás a fháil i dtragóid an Stardust.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Finné: Sraith nua ag tosú ar TG4 anocht|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2022/0203/1276512-finne-sraith-nua-ag-tosu-ar-tg4-anocht/|date=2022-02-03|language=ga}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Finné - Lisa Lawlor {{!}} Seinnteoir {{!}} TG4 {{!}} Irish Television Channel, Súil Eile|url=https://dev.tg4.ie/ga/player/catagoir/saolchlar/seinn/?pid=6294978164001&amp;title=Lisa%20Lawlor&amp;series=Finn%C3%A9&amp;pcode=607795&amp;genre=Faisneis|language=ga-IE|archive-date=2023-02-14|access-date=2023-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214092749/https://dev.tg4.ie/ga/player/catagoir/saolchlar/seinn/?pid=6294978164001&amp;title=Lisa%20Lawlor&amp;series=Finn%C3%A9&amp;pcode=607795&amp;genre=Faisneis|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230214092749/https://dev.tg4.ie/ga/player/catagoir/saolchlar/seinn/?pid=6294978164001&amp;title=Lisa%20Lawlor&amp;series=Finn%C3%A9&amp;pcode=607795&amp;genre=Faisneis |date=2023-02-14 }}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dóiteáin in Éirinn]]
[[Catagóir:1981]]
[[Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn]]</text>
      <sha1>8qr1p2pi769y7def2gtab556tcav8t9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éamonn Ceannt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9440</id>
    <revision>
      <id>1332959</id>
      <parentid>1314958</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7043" sha1="cu7kcmbsvupddy4x9vktquia91s3xqq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Náisiúnachas|Náisiúnaí]] agus [[Réabhlóid|réabhlóidí]] [[Éire]]annach ab ea '''Éamonn Ceannt''' (rugadh ''Edward Thomas Kent'', [[21 Meán Fómhair]], [[1881]] – [[8 Bealtaine]], [[1916]]).&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=414|title=CEANNT, Éamonn (1881–1916) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Seachtar na Cásca Éamonn Ceannt 4 5|url=https://www.youtube.com/watch?v=8aWgVcOPPRk&amp;feature=youtu.be|date=2016-05-22|author=Timothy Cahalan}}&lt;/ref&gt; 

Duine de ceannairí [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]] ab ea é, agus duine den seachtar a shínigh [[Forógra na Poblachta]]. Cuireadh é chun báis i b[[Príosún Chill Mhaighneann]] tar éis theip an Éirí Amach.

== Saol ==

=== Tús a shaoil ===
Rugadh Ceannt mar Edward Thomas Kent i mbeairic na bpóilíní ag Béal Átha Mó, Co. na Gaillimhe, mac le James Kent, oifigeach i g[[Constáblacht Ríoga na hÉireann]], agus a bhean, Joanne Galway.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nli.ie/1916/exhibition/ga/content/sevensignatories/eamonnceannt/|teideal=National Library of Ireland - 1916 Exhibition|work=www.nli.ie|dátarochtana=2021-05-09}}&lt;/ref&gt;  

Aistríodh James Kent chuig Baile Átha Fhirdhia, Co. Lú, áit ar fhreastail Éamonn ar scoil náisiúnta De La Salle, bhí sé ina fhreastalaí Aifrinn agus bhí sé ina Chaitliceach cráifeach ar feadh a shaoil. Ansin, bhog an teaghlach chuig Droichead Átha, áit ar fhreastail sé ar scoil na mBráithre Críostaí ag Geata Rí an Domhnaigh.  

Nuair a d'éirigh a athair as i 1892, bhog sé féin agus a theaghlach go Baile Átha Cliath, agus Edward 11 bhliain d'aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1916 Seachtar na Cásca - Éamonn Ceannt {{!}} Seinnteoir {{!}} TG4 {{!}} Irish Television Channel, Súil Eile|url=https://www.tg4.ie/ga/player/seinn/?pid=5720155770001&amp;title=%C3%89amonn%20Ceannt&amp;series=1916%20Seachtar%20na%20C%C3%A1sca&amp;pcode=305624&amp;genre=Faisneis|language=ga}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508230634/https://www.tg4.ie/ga/player/seinn/?pid=5720155770001&amp;title=%C3%89amonn%20Ceannt&amp;series=1916%20Seachtar%20na%20C%C3%A1sca&amp;pcode=305624&amp;genre=Faisneis |date=2021-05-08 }}&lt;/ref&gt; 

D'fhreastail Éamonn ar Scoileanna Uí Chonaill ar Shráid Richmond Thuaidh, a bhí á rith ag na [[Bráithre Críostaí]], agus níos déanaí, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]]. D'éirigh leis post a fháil le Bardas Bhaile Átha Cliath i rannóg na rátaí agus níos déanaí in oifig cistíochta na cathrach. 

Bhí suim mhór ag Ceannt i gcúrsaí cultúrtha agus polaitaíochta. Chomh maith le bheith páirteach i ngníomhaíochtaí poblachtánacha bhí spéis aige freisin i gcultúr na hÉireann, go háirithe an Ghaeilge agus stair na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ireland2016.gov.ie/may-8th-eamonn-ceannt-michael-mallin-sean-heuston-con-colbert|teideal=May 8th: Éamonn Ceannt, Michael Mallin, Seán Heuston, Con Colbert|dáta=2016-04-25|language=en|work=Ireland 2016|dátarochtana=2021-05-08|archivedate=2021-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508193923/https://www.ireland2016.gov.ie/may-8th-eamonn-ceannt-michael-mallin-sean-heuston-con-colbert}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sé isteach i g[[Conradh na Gaeilge]] agus d'athraigh sé a ainm go Éamonn Ceannt agus d'fhoghlaim sé chun na píb uilleann a chasadh. 

Roimh an Éirí Amach bhí sé fostaithe ag Bardas Bhaile Átha Cliath.   

=== Polaitíocht ===
[[Íomhá:Éamonn Ceannt portrait.jpg|clé|mion|1910]]
Sa bhliain 1907, chuaigh Ceannt isteach i bpáirtí polaitiúil nua [[Art Ó Gríofa|Arthur Griffith]], [[Sinn Féin]], a bhí i gcoinne an [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dhúchais]], a chur chun cinn coincheap an fhéintuilleamaíocht náisiúnta, agus a bhí dírithe ar [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas náisiúnta]]. Níos déanaí, toghadh ar chomhairle náisiúnta Shinn Féin é.   

Is cosúil gur chuir [[Seán Mac Diarmada]] faoi mhóid é i m[[Bráithreachas na Poblachta|Bráithreachas Phoblacht na hÉireann]] an 12 Nollaig 1912.   

Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí na nÓglach: nuair a bunaíodh [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] i Samhain 1913, toghadh Ceannt ar an gcoiste sealadach, agus bhí sé páirteach in airgead a bhailiú chun airm a fháil. Bhí Ceannt i láthair nuair a thug na gunnaí isteach i m[[Binn Éadair]] agus [[Cill Chomhghaill]] in 1914.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

Tar éis cuid den Óglaigh tarraingt amach as an eagraíocht faoi [[John Redmond|Redmond]], toghadh Ceannt, [[Pádraig Mac Piarais|an Piarsach]] agus an [[Seosamh Pluincéad|Pluincéadach]] chuig poist thábhachtacha in Óglaigh na hÉireann, rud a thug smacht dóibh.   [[Íomhá:Eamonn Ceannt (28158420417).png|clé|mion]]Ceapadh Ceannt ina [[Ceannfort|cheannfort]] ar an 4ú Chathlán de Bhriogáid Bhaile Átha Cliath i Márta 1915. Go gairid ina dhiaidh sin, comhthoghadh ar Chomhairle Mhíleata an IRB é. Reáchtáladh go leor de chruinnithe de chuid na Comhairle Míleata ina theach sa Charnán.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

=== 1916 ===
Ba é an ceannfort é ar Cheathrú Cathlán na nÓglach le linn an Éirí Amach.
[[Íomhá:Éamonn Ceannt Memorial Close-Up - geograph.org.uk - 448392.jpg|clé|mion|tógadh leacht i gcuimhne air; páirc phoiblí, [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]]]
Ar Luain Cásca 1916, ghabh Ceannt agus 120 fear a tháinig ar dualgas i 4ú Chathlán d'Óglaigh na hÉireann, Aontas Bhaile Átha Cliath Theas, teach oibre/ospidéal scaipthe thar dhá acra is caoga ar Shráid San Séamas agus roinnt [[foirgneamh]] clúdaithe (an South Dublin Union, an áit a bhfuil [[Ospidéal Naomh Séamas]] anois). Choinnigh siad cuid den ionad go dtí gur dúradh leo faoin ngéilleadh ginearálta an Domhnach ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Íomhá:Éamonn Ceannt Memorial - geograph.org.uk - 448389.jpg|clé|mion|leacht cuimhneacháin i mBÁC]]

=== Bású ===
Cuireadh Ceannt ar thriail agus cuireadh chun báis é le scuad lámhaigh i bPríosún Chill Mhaighneann ar an 8 Bealtaine. I measc a ghaolta a bhí fágtha ina dhiaidh, bhí a bhean Áine O'Brennan, a mhac óg Rónán, a dheartháir William, maorsháirsint bhratach i bhFiúsailéirí Ríoga Bhaile Átha Cliath ([[arm na Breataine]]) a bhí lonnaithe i [[Mainistir Fhear Maí]], [[Contae Chorcaí|Co. Chorcaí]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Éirí Amach na Cásca}}

{{DEFAULTSORT:Ceannt, Éamonn}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1881]]
[[Catagóir:Básanna i 1916]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill de BPÉ]]
[[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Sínitheoirí Fhorógra na Poblachta]]</text>
      <sha1>cu7kcmbsvupddy4x9vktquia91s3xqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ríocht Esuaitíní</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10072</id>
    <revision>
      <id>1332994</id>
      <parentid>1332131</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20937" sha1="4c7cjjafgz76k50of5ns83bw81mqheb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is tír thalamhiata i ndeisceart na hAfraice í '''Ríocht Esuaitíní''' (sa tSuaisis: ''Umbuso weSwatini''), ar a dtugtaí '''an tSuasalainn''' go hoifigiúil go dtí 2018, nuair a d’athraigh an Rí [[Mswati III]] ainm na tíre go Esuaitíní.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.britannica.com/place/Eswatini |teideal=Eswatini |foilsitheoir=Encyclopaedia Britannica |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tagann ainm nua na tíre ó ainm dúchais na treibhe [[Suasaigh|Suasaí]], treibh [[Bantúigh|Bhantúch]]. Tá sí suite idir [[an Afraic Theas]] agus [[Mósaimbíc]], agus tá achar de thart ar 17,364 ciliméadar cearnach aici.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://data.un.org/legacy/en/iso/sz.html |teideal=UNData: Eswatini |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Is í [[Mbabane]] an phríomhchathair riaracháin, agus is lárionad ríoga agus reachtach í [[Lobamba]]. Is monarcacht í Esuaitíní, agus is é Mswati III rí na tíre. Is iad an [[Suaisis|tSuaisis]] agus an [[An Béarla|Béarla]] na teangacha oifigiúla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Tá daonra de thart ar 1.26 milliún duine sa tír.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://data.worldbank.org/country/Eswatini |teideal=Eswatini: Population, total |foilsitheoir=An Banc Domhanda |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tá dlúthnaisc eacnamaíocha aici leis an Afraic Theas, go háirithe i réimsí na trádála agus na tionsclaíochta.

[[Íomhá:Eswatini_Regions_map.png|mion|clé|220px|Réigiúin Esuaitíní]]
[[Íomhá:Swaziland - umhlanga or reed dance (6404664597).jpg|mion|220px|Mná óga ag an Umhlanga]]

== Tíreolaíocht agus aeráid ==
Athraíonn an tírdhreach go suntasach ó iarthar go hoirthear. Tá ardchríocha agus sléibhte in iarthar na tíre, agus tá machairí níos ísle agus níos teo san oirthear. Roinntear an tír go traidisiúnta ina ceithre phríomhréigiún gheografacha: an Highveld, an Middleveld, an Lowveld agus Ardchlár Lubombo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.unfccc.int/sites/default/files/resource/2376591_Eswatini-BUR1-1-Eswatini%2520BUR1.pdf|teideal=Eswatini: First Biennial Update Report|foilsitheoir=Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Tá an Highveld suite in iarthar na tíre agus tá aeráid níos fuaire agus níos fliche ann. Tá an Middleveld níos ísle agus tá cuid mhór de dhaonra agus de ghníomhaíocht tráchtála na tíre ann. Tá an Lowveld níos teo agus níos tirime, agus síneann Ardchlár Lubombo feadh chuid den teorainn thoir le Mósaimbíc.

Tá aeráid fhotrópaiceach ag Esuaitíní, le samhraí teo fliucha agus geimhrí níos fuaire agus níos tirime. Titeann formhór na báistí idir Deireadh Fómhair agus Márta, ach athraíonn an méid báistí de réir airde agus suímh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0038-23532026000100021&amp;script=sci_arttext&amp;tlng=en|teideal=Analysis of rainfall and temperature trends in Eswatini from 1981 to 2020|foilsitheoir=South African Journal of Science|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Faigheann na hardchríocha san iarthar níos mó báistí ná na machairí ísle san oirthear. Bíonn an Lowveld níos mó i mbaol triomaigh, agus is féidir le teochtaí an tsamhraidh éirí an-ard ann. Bíonn tionchar ag na difríochtaí réigiúnacha seo ar an talmhaíocht, ar an bhfásra agus ar infhaighteacht an uisce.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7744714/|teideal=Nationwide temporal variability of droughts in Eswatini: 1981–2018|foilsitheoir=Scientific Reports|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==

Tháinig sinsir na Suasach isteach i ndeisceart na hAfraice mar chuid d’imirce na bpobal Bantúch, agus bhog siad isteach sa réigiún ina bhfuil Esuaitíní inniu le linn na gcéadta bliain roimh an 19ú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.sahistory.org.za/place/eswatini-formerly-swaziland |teideal=Eswatini (formerly Swaziland) |foilsitheoir=South African History Online |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Le linn an 19ú haois, neartaigh an Rí Sobhuza I an ríocht agus d’éirigh leis a neamhspleáchas a chosaint i measc na gcoimhlintí idir pobail éagsúla sa réigiún. Le linn réimeas Mswati II, leathnaigh tionchar na ríochta agus tháinig an t-ainm ''Swazi'' chun cinn mar ainm ar an bpobal agus ar an stát.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Thosaigh tionchar na hEorpa ag méadú sa réigiún le linn an 19ú haois, de réir mar a tháinig lonnaitheoirí agus trádálaithe isteach agus a lorg siad talamh agus cearta mianadóireachta. In 1894, rinneadh cosantóir de chuid Phoblacht na dTrasvaal den tSuasalainn. Tar éis an Dara Cogadh Bórach, tháinig an chríoch faoi riarachán na [[Impireacht na Breataine|Breataine]] in 1902.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4068754/files/E_C.12_SWZ_1-EN.pdf |teideal=Initial report submitted by Eswatini under the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

De réir a chéile, tugadh níos mó freagrachta riaracháin do mhuintir na tíre, agus bunaíodh comhlachtaí reachtacha sna 1960idí. Bhain an tSuasalainn neamhspleáchas amach ón mBreatain ar an 6 Meán Fómhair 1968 mar ríocht neamhspleách, agus Sobhuza II ina rí uirthi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://history.state.gov/countries/swaziland |teideal=Eswatini (Swaziland) |foilsitheoir=Office of the Historian, Roinn Stáit na Stát Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

In 1973, chuir Sobhuza II bunreacht na tíre ar ceal agus ghlac sé cumhachtaí fairsinge dó féin. Cuireadh srian ar ghníomhaíochtaí polaitiúla agus cuireadh córas rialtais ar bun inar díríodh cumhacht ar an monarcacht. Tar éis bhás Sobhuza II in 1982, bhí rialtóirí sealadacha i gceannas go dtí gur corónaíodh Mswati III ina rí in 1986.&lt;ref name=&quot;icj&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.icj.org/wp-content/uploads/2025/01/FINAL-No-Situation-Is-Permanent-February-2025.pdf |teideal=No Situation Is Permanent: The Struggle for Constitutionalism in Eswatini |foilsitheoir=An Coimisiún Idirnáisiúnta na nDlíodóirí |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Le linn réimeas Mswati III, leanadh den chóras polaitiúil ina bhfuil ról lárnach ag an rí. Glacadh bunreacht nua in 2005, a tháinig i bhfeidhm in 2006, ach tá cumhachtaí suntasacha fós ag an monarc, agus tá srianta ar an iomaíocht pholaitiúil idir páirtithe.&lt;ref name=&quot;icj&quot; /&gt;

== Déimeagrafaíocht ==

=== Daonra agus grúpaí eitneacha ===
De réir an daonáirimh a rinneadh in 2017, bhí thart ar 1.09 milliún duine ina gcónaí in Esuaitíní.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Vital Statistics|foilsitheoir=Government of Eswatini|url=https://www.gov.sz/index.php/component/content/article/397-vital-statistics?Itemid=376}}&lt;/ref&gt; Is [[Suasaigh]] formhór mór an daonra. Tá pobail eile ina gcónaí sa tír freisin, lena n-áirítear daoine de bhunadh Súlúch agus Eorpach.

=== Teangacha ===
Is iad an tSuaisis (''siSwati'') agus an Béarla teangacha oifigiúla Esuaitíní. Is teanga de chuid an bhrainse Nguni de theaghlach na dteangacha Bantúcha í an tSuaisis, agus labhraíonn formhór an daonra í. Tá dlúthghaol aici leis an [[An tSúlúis|tSúlúis]] agus le teangacha eile de chuid an ghrúpa Nguni. Úsáidtear an Béarla go forleathan sa riarachán, san oideachas agus i gcúrsaí gnó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Frequently Asked Questions|foilsitheoir=Parliament of the Kingdom of Eswatini|url=https://parliament.gov.sz/about/faqs/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260511202607/https://parliament.gov.sz/about/faqs/ |date=2026-05-11 }}&lt;/ref&gt;

=== Creideamh ===
Is í an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] an reiligiún is forleithne in Esuaitíní. De réir an daonáirimh chéanna, bhí thart ar 89% den daonra ina gCríostaithe. Tá roinnt sainchreideamh Críostaí sa tír, lena n-áirítear an [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceachas Rómhánach]], an [[Anglacánachas|tAnglacánachas]] agus an [[Modhachas]]. Tá na heaglaisí Siónacha Afracacha forleathan freisin; nascann siad gnéithe den Chríostaíocht le traidisiúin agus cleachtais dhúchasacha na hAfraice. Cleachtaítear creidimh thraidisiúnta na hAfraice agus reiligiúin eile sa tír chomh maith.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=HRI/CORE/SWZ/2022|foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe|url=https://digitallibrary.un.org/record/4004091/files/HRI_CORE_SWZ_2022-EN.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Cultúr ==
Tá traidisiúin na Suasach lárnach i saol cultúrtha Esuaitíní. Cuirtear béim ar an bpobal, ar an teaghlach ríoga agus ar thraidisiúin a cuireadh ar aghaidh ó ghlúin go glúin. Tá ról tábhachtach ag searmanais náisiúnta, ag ceol, ag damhsa agus ag ceardaíocht i gcaomhnú na hoidhreachta cultúrtha. Cé go bhfuil athruithe sóisialta agus nua-aimseartha tar éis dul i bhfeidhm ar an tír, maireann cuid mhór de na traidisiúin sin fós sa saol comhaimseartha.

I measc na searmanas traidisiúnta is tábhachtaí tá an [[Umhlanga]], ar a dtugtar Féile na nGiolcach freisin, agus an [[Incwala]], searmanas ríoga a bhaineann le hathnuachan, le tús na bliana traidisiúnta agus le ról an rí. Bíonn an Umhlanga ar siúl de ghnáth ag deireadh mhí Lúnasa nó ag tús mhí Mheán Fómhair. Bailíonn na mílte bean óg ó áiteanna éagsúla sa tír chun [[Giolcach|giolcacha]] a ghearradh agus a thabhairt chuig áit chónaithe na Máthar Banríona, áit a nglacann siad páirt in amhránaíocht agus i ndamhsaí traidisiúnta. Tá baint ag an searmanas le traidisiúin ríoga agus le féiniúlacht náisiúnta na Suasach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

Bíonn an Incwala ar siúl de ghnáth i mí na Nollag nó i mí Eanáir. Uaireanta tugtar Féile na Chéad Torthaí air, ach tá tábhacht níos leithne leis ná an fómhar amháin. Tá an searmanas ceangailte le cumhacht ríoga, le hathnuachan spioradálta agus le haontacht an náisiúin. Glacann an rí, baill den teaghlach ríoga agus rannpháirtithe ó réigiúin éagsúla páirt sna deasghnátha agus sna damhsaí. Tá gnéithe áirithe den searmanas teoranta dóibh siúd a bhfuil ról sonrach acu ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.sz/index.php?id=2369:the-annual-incwala-ceremony-begins|teideal=The Annual Incwala Ceremony Begins|foilsitheoir=Rialtas Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

Tá féilte eile ann a bhaineann le nósanna agus le táirgí nádúrtha na tíre. Sampla amháin is ea an fhéile marúla, ar a dtugtar ''Buganu'' freisin, a bhíonn ar siúl de ghnáth idir Feabhra agus Aibreán, nuair a bhíonn torthaí an chrainn marúla á mbaint agus á n-úsáid chun deochanna agus táirgí eile a dhéanamh. Bíonn cruinnithe pobail, amhránaíocht agus damhsa mar chuid den cheiliúradh seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

Tá ceol agus damhsa traidisiúnta tábhachtach i gcultúr Esuaitíní. Déantar amhráin agus damhsaí ag searmanais ríoga, ag féilte pobail agus ag ócáidí teaghlaigh. I measc na stíleanna damhsa tá an ''sibhaca'', damhsa fuinniúil grúpa a mbíonn gluaiseachtaí rithimeacha agus amhránaíocht ag gabháil leis. Is minic a bhíonn feisteas traidisiúnta mar chuid de na léirithe sin, agus cuidíonn siad le stair agus le féiniúlacht chultúrtha na tíre a chur in iúl.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/culture/|teideal=Culture|foilsitheoir=Eswatini Tourism Authority}}&lt;/ref&gt;

Tá ceardaíocht thraidisiúnta le fáil ar fud na tíre. I measc na n-earraí a dhéantar tá ciseáin fhite, obair choirníní, [[snoíodóireacht adhmaid]], seodra agus earraí maisiúla. Úsáidtear ábhair nádúrtha agus modhanna ceardaíochta a foghlaimíodh ó ghlúin go glúin. Sa lá atá inniu ann, tá tábhacht chultúrtha agus eacnamaíoch ag baint leis an gceardaíocht seo, mar go ndíoltar cuid de na táirgí i margaí áitiúla agus le cuairteoirí ón gcoigríoch.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/culture/|teideal=Culture|foilsitheoir=Eswatini Tourism Authority}}&lt;/ref&gt;

Go traidisiúnta, bhí an teach cónaithe teaghlaigh, nó an ''umuzi'', ina chuid lárnach de shaol sóisialta na Suasach. D'fhéadfadh roinnt foirgneamh a bheith i gceist leis, agus feidhm faoi leith ag gach ceann acu, amhail codladh, stóráil bia nó cruinnithe teaghlaigh. Bhí an t-imfhálú eallaigh, ar a dtugtar ''sibaya'', tábhachtach freisin, mar bhí baint ag eallach le saibhreas, le stádas sóisialta agus le nósanna traidisiúnta. Sa lá atá inniu ann, tá meascán d'fhoirgnimh thraidisiúnta agus de thithe nua-aimseartha le fáil i gceantair thuaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

== Geilleagar ==
Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Esuaitíní, agus tá dlúthcheangal aige le geilleagar na hAfraice Theas. Braitheann an tír go mór ar thrádáil réigiúnach, ar onnmhairí earraí agus ar ioncam ó [[Aontas Custaim Dheisceart na hAfraice]] (SACU). Tá ról suntasach ag an earnáil seirbhísí, ag an tionsclaíocht agus ag an talmhaíocht i ngeilleagar na tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}&lt;/ref&gt;

Tá an talmhaíocht tábhachtach do shlite beatha cuid mhór den daonra, go háirithe i gceantair thuaithe. I measc na bpríomhbharra tá [[cána siúcra]], [[arbhar Indiach]] agus [[Cadás|cadás]]. Tá tábhacht ar leith ag baint le táirgeadh cána siúcra don tionscal próiseála bia agus do na honnmhairí. Bíonn tionchar ag triomaigh agus ag athruithe ar an aimsir ar tháirgeacht talmhaíochta na tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}&lt;/ref&gt;

Tá an tionsclaíocht ar cheann de phríomhcholúin an gheilleagair. I measc na dtionscal tábhachtach tá próiseáil siúcra, táirgeadh deochanna, déantúsaíocht teicstílí agus próiseáil táirgí talmhaíochta. Déantar cuid mhór de na hearraí a tháirgtear sa tír a onnmhairiú chuig margaí réigiúnacha, go háirithe chuig an Afraic Theas. Tá ról ag infheistíocht eachtrach i bhforbairt na hearnála tionsclaíche freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}&lt;/ref&gt;

Tá Esuaitíní ina ball d'Aontas Custaim Dheisceart na hAfraice, in éineacht leis an Afraic Theas, leis an [[An Bhotsuáin|mBotsuáin]], le [[Leosóta]] agus leis an [[An Namaib|Namaib]].

== Polaitíocht ==
Is monarcacht í Esuaitíní ina bhfuil ról lárnach ag an rí sa chóras polaitiúil. Tá an córas rialtais bunaithe ar an mbunreacht agus ar institiúidí traidisiúnta na tíre. Shínigh an rí bunreacht nua ar an 26 Iúil 2005, agus tháinig sé i bhfeidhm in 2006.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eswatinilii.org/akn/sz/act/2005/1/eng@2005-07-26|teideal=Constitution of the Kingdom of Swaziland, 2005|foilsitheoir=Eswatini Legal Information Institute}}&lt;/ref&gt;

=== An mhonarcacht ===
Is é [[Mswati III]] rí Esuaitíní ó 1986 i leith. Is monarcacht oidhreachtúil í an tír, agus tá cumhachtaí feidhmiúcháin suntasacha ag an rí. Feidhmíonn sé mar [[Ceann Stáit|cheann stáit]] agus tá ról aige i gceapadh an [[Príomh-Aire|phríomh-aire]], na n-airí agus daoine eile a bhfuil poist thábhachtacha phoiblí acu. Tá baint ag an rí freisin le próiseas reachtaíochta na tíre. Tá áit lárnach ag an monarcacht i gcóras traidisiúnta rialachais na Suasach. Feidhmíonn ceannairí traidisiúnta agus taoisigh áitiúla taobh leis na hinstitiúidí stáit nua-aimseartha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://parliament.gov.sz/about/background/|teideal=Background|foilsitheoir=Parliament of the Kingdom of Eswatini}}&lt;/ref&gt;

=== An bunreacht ===
Is é bunreacht 2005 an dlí is airde sa tír. Foráiltear ann do thrí bhrainse rialtais: an feidhmeannas, an reachtas agus an breithiúnas. Leagtar amach ann freisin córas rialachais atá bunaithe ar na ''tinkhundla'', arb iad na haonaid gheografacha agus riaracháin a úsáidtear chun ionadaithe a roghnú agus chun cumhachtaí rialtais a dhílárú. Cé go n-aithníonn an bunreacht institiúidí daonlathacha agus rannpháirtíocht an phobail, tá cumhachtaí fairsinge ag an rí laistigh den chóras polaitiúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Constitution of the Kingdom of Swaziland Act, 2005|foilsitheoir=Government of Eswatini|url=https://www.elections.org.sz/2023/wp-content/uploads/2023/08/Constitution-of-Swaziland-2005.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260527123947/https://www.elections.org.sz/2023/wp-content/uploads/2023/08/Constitution-of-Swaziland-2005.pdf |date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt;

=== An pharlaimint ===
Tá dhá theach i bParlaimint Esuaitíní: an Seanad agus Teach an Tionóil. Tá an dá theach páirteach i bpróiseas reachtaíochta na tíre. Tá suas le 31 ball sa Seanad de réir an bhunreachta. Ceapann an rí 20 díobh, agus roghnaíonn Teach an Tionóil deichniúr eile. Tá suas le 76 ball i dTeach an Tionóil; toghtar cuid acu trí thoghcháin sna ceantair ''tinkhundla'', agus ceapann an rí cuid eile. Tá cumhachtaí bunreachtúla ag an rí maidir le tionól agus díscaoileadh na parlaiminte agus maidir le haontú le billí sula ndéantar dlí díobh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.sz/index.php/about-us-sp-15933109/governance/legislature|teideal=The Legislature|foilsitheoir=Government of Eswatini}}&lt;/ref&gt;

Úsáidtear córas ''tinkhundla'' i dtoghcháin pharlaiminteacha Esuaitíní. Tá an tír roinnte ina haonaid riaracháin agus toghcháin ar a dtugtar tinkhundla (uatha: inkhundla). Úsáidtear na haonaid sin chun ionadaithe a roghnú do Theach an Tionóil. Toghann vótálaithe ionadaithe dá gceantair, agus leagtar béim sa chóras ar iarrthóirí aonair seachas ar iomaíocht idir páirtithe polaitiúla i dtoghcháin pharlaiminteacha. Tá díospóireacht leanúnach sa tír agus go hidirnáisiúnta maidir le méid na rannpháirtíochta polaitiúla, ról na monarcachta agus na hathruithe atá á lorg ag lucht tacaíochta an daonlathais.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://freedomhouse.org/country/eswatini/freedom-world/2025|teideal=Freedom in the World 2025: Eswatini|foilsitheoir=Freedom House|dátarochtana=11 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Mswati III]]
* [[Suaisis]]
* [[Suasaigh]]
* [[Mbabane]]
* [[Leosóta]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
{{Commons|Eswatini}}
* [http://www.gov.sz/ Láithreán Gréasáin an Rialtais]
* [https://www.thekingdomofeswatini.com/ Láithreán Gréasáin Oifigiúil Turasóireachta]
* [http://eswatininaturereserves.com/ Eswatini National Trust Commission] — tuairiscí cuimsitheacha ar stair, ar chultúr agus ar nádúr na tíre
* [http://www.biggameparks.org/ The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks] — leathanach faoi na trí pháirc ghéim
* [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eswatini/ Eswatini – CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231101755/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/wz.html |date=2018-12-31 }}

{{Comhlathas na Náisiún}}

{{DEFAULTSORT:Esuaitíní, Ríocht}}
[[Catagóir:Ríocht Esuaitíní| ]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|E]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]
[[Catagóir:Tíortha talamhiata]]</text>
      <sha1>4c7cjjafgz76k50of5ns83bw81mqheb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aer Lingus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11581</id>
    <revision>
      <id>1332981</id>
      <parentid>1328042</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7354" sha1="ebouhtor9zsmasbr4brzwqx40qcxjub" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Aerlíne is ea '''Aer Lingus''', cuid de Ghrúpa [[IAG]] (British Airways, Iberia, srl)  inniu. Tá an t-ainm branda, leagan [[An Béarla|Béarlaithe]], díorthaithe ón bhfocal &quot;Aer Loingeas&quot; nó ''&quot;''Aerloingeas''&quot;.''  

Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]], agus bhí 41 [[aerárthach]] de dhéantús [[Airbus]] ann (sa bhliain 2010) ag taisteal chuig [[an Eoraip]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] agus Tuaisceart na h[[An Afraic|Afraice]].

[[Íomhá:Aer.lingus.a320-200.ei-dea.may06.arp.jpg|clé|mion|Airbus A320-200 de chuid Aer Lingus.|220x220px]]
== Rialachas ==
Roimh 2006, bhí 85% den gcomhlacht faoi úinéireacht an [[Rialtas|Rialtais]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://aviationstrategy.aero/newsletter/Nov-1999/7/Aer-Lingus:Flying-Celtic-Tiger#:~:text=At%20the%20start%20of%20the%201990s%20the,with%20low%20cost%20airlines%20such%20as%20Ryanair.|teideal=Aviation Strategy - Aer Lingus: Flying Celtic Tiger|work=aviationstrategy.aero|dátarochtana=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://businessmodelcanvastemplate.com/blogs/owners/aer-lingus-who-owns|teideal=Who Owns Aer Lingus Company?|údar=businessmodelcanvastemplate|dáta=2026-03-17|language=en|work=Business Model Canvas Research|dátarochtana=2026-08-02|archivedate=2026-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260802232453/https://businessmodelcanvastemplate.com/blogs/owners/aer-lingus-who-owns}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://scispace.com/pdf/the-strategic-evolution-of-aer-lingus-from-a-full-service-1w5rd9g4i3.pdf|teideal=The Strategic evolution of Aer Lingus from a Full Service Airline to a Low Cost Carrier
and finally positioning itself into a Value Hybrid Airline.|údar=Tourism Economics|dátarochtana=2026}}{{Dead link|date=Lúnasa 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Cuireadh an comhlacht i Stocmhalartán na hÉireann agus Stocmhalartán Londain ar an [[2 Deireadh Fómhair]] [[2006]], i ndiaidh do Rialtas na hÉireann an cinneadh a ghlacadh go ndíolfaí breis is leath den bhun 85.1 % a bhí ag an Stát sa chomhlacht. Choinnigh lucht oibre an chomhlachta an bun a bhí acusan ann, is é sin, 15 %. Ag an am, bhí fós 28% den aerlíne faoi úinéireacht [[Rialtais na hÉireann]]. 

Díoladh an chuid seo do IAG sa bhliain 2016 agus is cuid den ghrúpa IAG (IAirGroup.com) Aer Lingus inniu.[[Íomhá:Aer Lingus Building, Dublin Airport, County Dublin, Ireland - August 2014.jpg|thumb|Ceanncheathrú na haerlíne|220x220px]]
[[Íomhá:EI-ABI DH.84 Dragon Aer Lingus Historic MAN 05AUG00 (6812512275).jpg|mion|&quot;Iolar&quot;, EI-ABI DH.84 Dragon Aer Lingus|220x220px]]
[[Íomhá:Ryanair (EI-CCW), Dublin, July 1993.jpg|mion|Aer Lingus agus Ryanair, 1993|220x220px]]
[[Íomhá:E4411-Ryanair-planes-in-Dublin.jpg|mion|Aer Lingus agus Ryanair, 2007|220x220px]]

=== Tairiscint Táthcheangail de chuid Ryanair ===
Rinne  [[Ryanair]]  iarracht a dhéanamh chun [[Aer Lingus]] a cheannach faoi dhó, i 2006 agus 2008, ach theip orthu an dá uair.

Sa bhliain 2006 rinne Ryanair tairiscint táthcheangail ar 1.48 billiún euro ag iarraidh Aer Lingus a cheannach. Dúirt [[Michael O'Leary (Ryanair)|Michael O'Leary]], príomhoifigeach feidhmiúcháin Ryanair, gur &quot;áiméar gan a leithéid&quot; a bhí ann le gnólacht eitl'''íochta''' Éireannach amháin a chur ar bun a d'iompródh breis agus leathchéad milliún paisinéir in aghaidh na bliana. 

Ar dtús bhí na scaireanna ag dul €2.20 an ceann, ionas gur luacháladh an comhlacht ar 1.13 billiún euro ar fad. Chuir Ryanair in iúl go raibh sé tar éis bun 16 % a cheannach in Aer Lingus, agus go raibh sé ag tairiscint €2.80 an ceann ar na scaireanna a bhí fágtha. Ar an lá céanna, dhiúltaigh Aer Lingus don tairiscint táthcheangail, ó bhí sí ag teacht salach uirthi féin. Bhí 47 % de scaireanna an chomhlachta ag an Stát, ag iontaobhas úinéireachta an lucht oibre agus ag slánaonaid eile nach raibh sásta glacadh le tairiscint Ryanair.

Thairis sin, bhí seilbh ar 4 % eile ag [[Banc na hÉireann]] agus ag Bainc-Aontas Éireann, nach raibh an chuma orthu go mbeidís sásta a gcuid a dhíol le Ryanair. Mar sin, thit an tóin as an tairiscint táthcheangail.
== Oibríochtaí ==
B'ábhar conspóide é in [[Éirinn]] (go háirithe san iardheisceart) nuair a d'fhógair Aer Lingus i mí Lúnasa, 2007, go raibh sé ag bogadh a chuid [[Eitil|eitilt]]í idir [[Aerfort na Sionainne]] agus [[Aerfort Londain-Heathrow|Aerfort Heathrow]] i [[Londain]] go dtí [[Aerfort Idirnáisiúnta Bhéal Feirste]], áit atá siad ag bunú mol nua don aerlíne. I mí Aibreáin 2009 thosaigh Aer Lingus ag eitilt chuig Heathrow ó Aerfort na Sionainne arís de bharr mórán conspóide.

I mí Aibreáin 2009 bhunaigh Aer Lingus a chéad bhunáit taobh amuigh d'oileáin na hÉireann in [[Aerfort Londain-Gatwick|Aerfort Gatwick]] i Londain.

Is ball é Aer Lingus den chomhaontas aerlínte Oneworld. D'fhág sé é sin ar an [[1 Aibreán]] 2007 &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.unison.ie/business/stories.php3?ca=80&amp;si=1622439 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2006-12-22 |archivedate=2007-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312210302/http://www.unison.ie/business/stories.php3?ca=80&amp;si=1622439 }}&lt;/ref&gt;. Sa bhliain 2016, mar chuid den ghrúpa IAG, is ball é arís&lt;ref&gt;https://www.aerlingus.com/aerclub/&lt;/ref&gt;. 

==Stair==
* [[15 Aibreán]] 1936 - Bunaíodh Aer Lingus
* [[27 Bealtaine]] 1936 - Céad eitilt Aer Lingus

Sna [[1970idí]], bhí Tony Ryan ina fheidhmeannach de chuid Aer Lingus. Ansin bhí sé páirteach i mbunú an chomhlachta úd Guinness Peat Aviation i 1975, agus bhunaigh sé Ryanair sa bhliain 1985.  Bhí Ryanair ag eitilt idir [[Aerfort Gatwick]] i [[Londain]] agus [[Aerfort Phort Láirge]] in Éirinn, agus an comhlacht ag iarraidh dé-oplacht (monaplacht dhéroinnte) Aer Lingus agus [[British Airways]] a bhriseadh sa trácht eitilte idir an [[Ríocht Aontaithe]] agus [[Poblacht na hÉireann]]. 

Sna [[1990idí]], bhí an eitlíocht leathliobrálaithe ag [[An tAontas Eorpach|an Aontas Eorpach]]: go bunúsach, bhí cead agat freastal ar aerchúrsa idir dhá bhallstát má fuair comhlacht faomhadh aon cheann acu. San [[am]] seo, ní raibh [[rialtas|údaráis]] na hÉireann sásta cead a thabhairt don Ryanair, ó bhí siad ag iarraidh Aer Lingus a chosaint ar iomaíocht. Ach bhí [[rialtas]] [[Margaret Thatcher]] i gceannas ar an [[Ríocht Aontaithe]], agus saoirse an mhargaidh á chur chun cinn acu ar chúiseanna idé-eolaíochta. Mar sin, cheadaigh an Ríocht Aontaithe don Ryanair cúrsaí nua a eitilt, agus bhí iomaíocht i ndáiríre ann do Aer Lingus.

Sa bhliain 2015, cheannaigh [[British Airways|IAG]] an aerlíne Éireannach chun [[barainneachtaí scála]] a chruthú agus acmhainní a tharraingt le chéile
==Timpistí==
* [[10 Eanáir]] [[1952]]. An chéad timpiste eitleáin ag ''Aer Lingus''. Maraíodh 20 i dtimpiste sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]].
* [[24 Márta]] [[1968]]. [[Bás]]aíodh 61 duine nuair a thit Eitilt 712 de chuid Aer Lingus in aice leis an [[An Tuscar|Tuscar]] i g[[Contae Loch Garman]].

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.aerlingus.com/ Aer Lingus] - aerlingus.com
* [http://www.iairgroup.com/ IAG - iairgroup.com]

== Tagairtí ==
{{reflist}}


[[Catagóir:Aerlínte Éireannacha]]</text>
      <sha1>ebouhtor9zsmasbr4brzwqx40qcxjub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>São Tomé agus Príncipe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13847</id>
    <revision>
      <id>1333019</id>
      <parentid>1330225</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1333019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22349" sha1="ryg8urvr53prodbqfgkx98mwei1qok7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''São Tomé agus Príncipe''' atá suite i [[Murascaill na Guine]], amach ó chósta na h[[An Afraic|Afraice]] Láir, gar don mheánchiorcal. Tá dhá phríomh-oileán sa tír, São Tomé agus Príncipe, atá timpeall 145 ciliméadar óna chéile, chomh maith le roinnt oileán níos lú, iad uile de bhunús bolcánach. Is í [[São Tomé (Cathair)|São Tomé]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Is í an [[An Phortaingéilis|Phortaingéilis]] teanga oifigiúil na tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://turismo.gov.st/en/pourquoi-sao-tome-et-principe/nature/island-paradise |teideal=An Island Paradise |foilsitheoir=Turismo de São Tomé e Príncipe |dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

D'aimsigh taiscéalaithe [[An Phortaingéil|Portaingéalacha]] na hoileáin sa 15ú haois, agus rinneadh coilíneacht Phortaingéalach díobh. Le linn na tréimhse coilíní, forbraíodh plandálacha [[siúcra]], [[caife]] agus [[Crann cacó|cócó]], agus baineadh leas as saothar [[Sclábhaíocht|sclábhaithe]] agus, ina dhiaidh sin, as saothar oibrithe ar conradh faoi dhálaí dúshaothraithe. Bhain São Tomé agus Príncipe neamhspleáchas amach ón bPortaingéil ar an 12 Iúil 1975. Ó shin i leith, tá córas polaitiúil ilpháirtí forbartha aici, cé go bhfuil dúshláin eacnamaíocha agus pholaitiúla fós le sárú ag an tír.

De réir meastachán ón mBanc Domhanda, bhí thart ar 240,000 duine ina gcónaí in São Tomé agus Príncipe in 2025.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://data.worldbank.org/country/sao-tome-and-principe |teideal=Sao Tome and Principe: Data |foilsitheoir=An Banc Domhanda |dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Is de shliocht Afracach formhór an daonra, agus tá pobal ilchineálach ann a bhfuil tionchar ag cultúir na hAfraice agus na Portaingéile air. Chomh maith leis an bPortaingéilis, labhraítear roinnt teangacha [[Criól|criólacha]] ar na hoileáin.

[[Íomhá:Johannes Vingboons - 't eylant St. Thome (1665).jpg|mion|clé|220px|Léarscáil de São Tomé le Johannes Vingboons (1665)]]
[[Íomhá:S. Tomé 1 023 (2269889386).jpg|mion|clé|220px|Ilhéu das Rolas]]
[[Íomhá:Fresh Cacao from São Tomé &amp; Príncipe (4859837584).jpg|mion|clé|220px|Cócó as São Tomé]]
[[Íomhá:In the city center, the new marketplace bustles with activity..jpg|mion|clé|220px|''Mercado Côco-côco'', margadh i gcathair São Tomé]]
[[Íomhá:Airside View of the Terminal Building - São Tomé International Airport.JPG|mion|clé|220px|Aerfort Idirnáisiúnta São Tomé]]
[[Íomhá:Sao_Tome_Cathedral_7_(16223085806).jpg|mion|clé|220px|Ardeaglais São Tomé]]
== Stair ==

Ní raibh cónaí ar aon duine ar São Tomé ná ar Príncipe nuair a shroich na Portaingéalaigh iad timpeall 1470. Ba iad João de Santarém agus Pêro Escobar a d'aimsigh iad. Síleadh go mbeadh na hoileáin go maith chun trádáil a dhéanamh leis an mórthír. Ba dheacair lonnaitheoirí a mhealladh, agus ba dhaoine nach raibh meas orthu sa Phortaingéil, go háirithe [[An Giúdachas|Giúdaigh]], is mó a tháinig ar dtús.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aish.com/h/9av/aas/52421817.html |teideal=The Expulsion 1492 Chronicles, mír XI: &quot;The Vale of Tears&quot;, ag lua Joseph Hacohen (1496–1577); agus mír XVII, ag lua Samuel Usque, údar ón 16ú haois |publisher=Aish.com |date=2009-08-04 |accessdate=2013-09-29 |dátarochtana=2019-05-12 |archivedate=2013-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131003125410/http://www.aish.com/h/9av/aas/52421817.html }}&lt;/ref&gt;

Faoi 1515, b’iostaí sclábhaithe iad São Tomé agus Príncipe agus iad ag freastal ar thrádáil sclábhaithe an chósta timpeall Elmina.&lt;ref name=&quot;Bakewell&quot;&gt;{{cite book|author=Ivor Wilks and Akan Wangara|editor=Peter John Bakewell|title=Mines of Silver and Gold in the Americas|url=https://books.google.com/books?id=oBhmQgAACAAJ|date=January 1997|publisher=Variorum|isbn=978-0-86078-513-2|chapter=Portuguese in the Fifteenth and Sixteenth Centuries|location=Aldershot|page=24}}&lt;/ref&gt;

Bhí dianghá le hoibrithe chun siúcra a shaothrú, agus thug na Portaingéalaigh na táintí sclábhaithe isteach ón mórthír. Faoi lár an 16ú haois, ba iad na hoileáin an t-onnmhaireoir siúcra ba mhó san Afraic. Ghlac Ríocht na Portaingéile seilbh ar São Tomé agus Príncipe in 1522 agus in 1573 faoi seach.

Ach tháinig laghdú ar an mbrabach de bharr a raibh de shiúcra á shaothrú sa leathsféar thiar, agus ba dheacair smacht a choinneáil ar an daonra mór sclábhaithe toisc nach raibh sé d’acmhainní ag an bPortaingéil chuige. Chuaigh saothrú an tsiúcra i laghad ar feadh céad bliain. Faoi lár an 17ú haois bhí athrú tagtha ar gheilleagar São Tomé agus é mar chaladh idirthurais ag longa a bhí ag iompar sclábhaithe idir mórthír na hAfraice agus an Domhan Thiar.

Sa 19ú haois tugadh dhá bharr airgid nua isteach, caife agus pónairí cócó, barra a d’oir don ithir bholcánach. Ba ghearr go raibh plandálacha móra (nó &quot;roças&quot;) le fáil ar an gcuid is mó den talamh maith agus iad i seilbh comhlachtaí Portaingéalacha nó tiarnaí talún thar lear. Faoi 1908, ba é São Tomé an táirgeoir cócó ba mhó ar domhan, agus is é an cócó an barr is tábhachtaí ann fós.

Thug córas seo na bplandálacha údarás mór do na bainisteoirí plandála, agus tugadh drochíde do na hoibrithe dá bharr. Chuir [[an Phortaingéil]] deireadh leis an sclábhaíocht in 1876, ach ní raibh deireadh leis an obair éigeantais. I dtús an 20ú haois, tharla conspóid idirnáisiúnta faoin drochúsáid a baineadh as oibrithe conartha ó Angóla. Lean achrann lucht oibre i bhfad ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1953, bhí círéibeacha ann, agus mharaigh na húdaráis cúpla céad oibrí Afracach. Tá cuimhne fós ar “shléacht Batepá”, agus déanann an rialtas comóradh oifigiúil air.

== Neamhspleáchas (1975) ==

Ag deireadh na 1950idí, nuair a bhí náisiúin nua eile san Afraic ag éileamh neamhspleáchais, bhunaigh baicle de mhuintir São Tomé an ''Movimento de Libertação de São Tomé e Príncipe'' (“An Ghluaiseacht um Shaoradh São Tomé agus Príncipe”, MLSTP), agus chuir siad lárionad ar bun sa Ghabúin, tír in aice láimhe. Treascraíodh [[deachtóireacht]] Marcelo Caetano sa Phortaingéil i mí Aibreáin 1974 agus shocraigh an rialtas nua ar scaradh le coilíneachtaí na Portaingéile. Tar éis tréimhse rialtais idirthréimhsigh, bhain São Tomé agus Príncipe neamhspleáchas amach ar an 12 Iúil 1975, agus toghadh Manuel Pinto da Costa, iar-ardrúnaí an MLSTP, ina chéad uachtarán ar an tír.

In 1990, bhí São Tomé ar cheann de na chéad tíortha Afracacha inar cuireadh leasuithe daonlathacha i bhfeidhm. Ceadaíodh páirtithe freasúra, agus reáchtáladh toghcháin shaora as sin amach.

Ghabh an t-arm an chumhacht ar feadh seachtaine i mí Iúil 2003, ag gearán faoi bhreabaireacht agus nach roinnfí an t-ioncam ón ola go cothrom. Rinneadh socrú a lig don Uachtarán Fradique de Menezes (a toghadh in 2001) filleadh ar an gcumhacht. Sa bhliain 2009, rinneadh iarracht ar an Uachtarán a threascairt, ach thug sé pardún do na cealgairí tar éis iad a ghabháil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110826043116/http://www.orange.co.bw/news/?m=201001&amp;paged=450 Sao Tome president pardons coup plotter]. Orange Botswana Portal. January 7, 2010.&lt;/ref&gt;

== Polaitíocht ==

Toghtar Uachtarán na Poblachta ar feadh téarma cúig bliana trí vótáil uilechoiteann agus ballóid rúnda, agus caithfidh sé tromlach glan na vótaí a fháil. Tá cead ag an Uachtarán fanacht i gcumhacht ar feadh dhá théarma i ndiaidh a chéile. Is é an tUachtarán a roghnaíonn an príomh-aire, agus roghnaíonn an príomh-aire na ceithre bhall déag den chomh-aireacht.

Tá cúig bhall is caoga ag Tionól Náisiúnta São Tomé agus Príncipe. Toghtar iad ar feadh téarma ceithre bliana, agus tagann siad le chéile faoi dhó sa bhliain.

Is í an Chúirt Uachtarach an t-údarás is airde i gcúrsaí dlí. Tá na breithiúna neamhspleách de réir an bhunreachta.

== Tíreolaíocht ==

Tá São Tomé agus Príncipe suite i Murascaill na Guine, san Atlantach meánchiorclach, timpeall 300 ciliméadar agus 250 ciliméadar faoi seach amach ó chósta thiar thuaidh na [[An Ghabúin|Gabúine]]. Baineann siad le líne bholcánach Chamarún, líne a bhfuil baint aici freisin le hoileáin Annobón san iardheisceart agus le Bioko san oirthuaisceart (ar cuid den Ghuine Mheánchiorclach iad), agus le Sliabh Chamarún ar chósta Murascaill na Guine.

Tá São Tomé 50 ciliméadar ar fad agus 30 ciliméadar ar leithead agus é ar an gceann is sléibhtiúla den dá oileán. Tá Príncipe timpeall 30 ciliméadar ar fad agus sé chiliméadar ar leithead. Ritheann srutháin síos le fánaí na sléibhte ar an dá oileán, trí na foraoisí agus trí na páirceanna chun na farraige. Tá an Meánchiorcal le fáil díreach laisteas d’Oileán São Tomé.

=== Aeráid ===
Aeráid thrópaiceach atá ann ag leibhéal na farraige: é te agus marbhánta le meánteocht 27 °C nach n-athraíonn mórán. Níos airde suas, tá meánteocht bhliantúil 20 °C ann agus bíonn na hoícheanta fionnuar. Ní hionann an bháisteach bhliantúil i ngach áit, 5,000 mm ar na learga thiar theas agus 1,000 mm sna hísleáin thuaidh. Idir mí Dheireadh Fómhair agus mí an Mheithimh a thiteann an bháisteach.

=== Fiadhúlra ===
Níl mórán mamach le fáil in São Tomé agus Príncipe, cé go bhfuil dallóg fraoigh ann agus roinnt speiceas sciathán leathair. Tá i bhfad níos mó éan agus plandaí ann. Ina measc tá an íbis is lú ar domhan, an t-éan gréine is mó ar domhan, scréachán neamhchoitianta São Tomé agus roinnt speiceas mór de bheagóinia.

Tá tábhacht leis an tír mar áit neadaireachta do thurtair mhara. Ina measc tá an turtar frithghobach (''Eretmochelys imbricata'').

[[Íomhá:Sao Tome 9 (16061450608).jpg|mion|220px|Lár chathair São Tomé]]
[[Íomhá:Casa da Cultura à São Tomé (1).jpg|mion|220px|''Casa da Cultura'', São Tomé]]
[[Íomhá:São Tomé - Pico Cão Grande.jpg|mion|220px|Pico Cão Grande]]
[[Íomhá:Palais présidentiel à São Tomé (7).jpg|mion|220px|Pálás an Uachtaráin, São Tomé]]
[[Íomhá:Forte_de_S%C3%A3o_Sebasti%C3%A3o_-_S%C3%A3o_Tom%C3%A9_(8084256064).jpg|mion|220px|Dún São Sebastião in São Tomé, ina iarsmalann anois]]
[[Íomhá:Grainsofparadisefruits.jpg|mion|220px|''Aframomum melegueta'' (ossame), spíosra a fhástar in São Tomé agus Príncipe]]
== Caidreamh eachtrach ==

Tá ambasáidí ag São Tomé agus Príncipe in Angóla, sa Bheilg, sa Ghabúin, sa Phortaingéil agus sna Stáit Aontaithe. Thug an tír aitheantas do Dhaon-Phoblacht na Síne in 2016. Tá misean buan aici chuig na Náisiúin Aontaithe i Nua-Eabhrac.

Tá São Tomé agus Príncipe ar cheann de bhunstáit an Chomhphobail de Thíortha Labhartha na Portaingéilise (CPLP).

== Cúrsaí míleata ==

Is beag iad fórsaí míleata São Tomé agus Príncipe. Tá ceithre chraobh ann: an tArm, an Garda Cósta, Garda an Uachtaráin agus an Garda Náisiúnta.

== Geilleagar ==

Tá geilleagar São Tomé agus Príncipe ag brath ar churaíocht phlandála ón 19ú haois i leith. Nuair a d’éirigh an tír neamhspleách bhí plandálacha le fáil ar 90% den talamh curaíochta, plandálacha ar le Portaingéalaigh iad. Ghlac gnólachtaí stáit seilbh ar na plandálacha sin. Is é an cócó an barr is mó a shaothraítear, agus is ionann é agus 95% d’onnmhairí talmhaíochta na tíre. Onnmhairítear copra, eithní pailme agus caife chomh maith.

Allmhairíonn an tír formhór a cuid bia, mar nach bhfástar a dhóthain barr bia sa tír chun an pobal a chothú.&lt;ref name=&quot;AMD&quot;&gt;{{cite book|author1=Mary E. Lassanyi|author2=Wayne Olson|title=Agricultural Marketing Directory for U.S. &amp; Africa Trade|url=https://books.google.com/books?id=ep5oOZ8m0PoC&amp;pg=PA206|date=1 July 1997|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-4479-0|page=206}}&lt;/ref&gt; In 1997, measadh gur allmhairíodh 90% de bhia na tíre.&lt;ref name=&quot;AMD&quot;/&gt; Le beagán blianta anuas tá an rialtas ag iarraidh saothrú barr bia a mhéadú. Cuireadh go leor tionscadal ar bun chuige sin, agus fuarthas cuid mhór den mhaoiniú ó dheontóirí thar lear.

Cé is moite den churaíocht, is iad na gnóthaí is tábhachtaí an iascaireacht agus beagán tionscal a phróiseálann táirgí talmhaíochta áitiúla agus a dhéanann roinnt bunearraí. D’fhéadfaí an turasóireacht a chur chun cinn, agus tá an rialtas ag iarraidh feabhas a chur ar bhonneagar an tionscail sin. Tá iarracht éigin á déanamh ar ghnólachtaí príobháideacha a ghríosú sa tionscal turasóireachta.&lt;ref&gt;Brígida Rocha Brito and others, ''Turismo em Meio Insular Africano: Potencialidades, constrangimentos e impactos'', Lisbon: Gerpress, 2010&lt;/ref&gt; Tá timpeall 11% d’oibrithe ar fostú ag an rialtas.

Tar éis an neamhspleáchais, bhí an chuid ba mhó de na modhanna táirgeachta faoi smacht an stáit. Sna 1980idí agus sna 1990idí, tháinig laghdú mór ar shaothrú cócó agus mheath an geilleagar dá réir. In 1987 chuir an rialtas clár athchóirithe de chuid an Chiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta (CAI) i bhfeidhm agus thosaigh sé ag ligean gnólachtaí príobháideacha isteach. In 2000 laghdaíodh cuid mhór d’fhiacha na tíre mar gheall ar thionscnamh de chuid CAI agus an Bhainc Dhomhanda ach tá an laghdú seo á mheasúnú i gcónaí. Tá súil ag an rialtas go bhfaighidh an tír teacht isteach mór de thoradh shaothrú na hola.

Déantar cuid mhór trádála leis an bPortaingéil, go háirithe allmhairí. Is ón Aontas Eorpach is mó a allmhairítear bia, earraí monaraithe, innealra agus trealamh iompair.

== Daonra ==
In 2010 measadh go raibh 163,784 duine ina gcónaí ann.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120315200529/http://www.ine.st/populacao.htm População: Observada, Estimada e Projectada (1991/2001)]. Ine.st. Aimsithe ar 2013-08-09.&lt;/ref&gt; Bhí timpeall 157,000 duine ina gcónaí ar São Tomé agus 6,000 duine ar Príncipe ag an am sin.

Shíolraigh a bhformhór mór ó dhaoine as tíortha éagsúla a thug na Portaingéalaigh chun na n-oileán ón mbliain 1470 amach. Sna 1970idí, bhí gluaiseacht mhór daoine isteach agus amach: d’imigh formhór na bPortaingéalach agus tháinig na céadta daoine de chuid São Tomé abhaile ina ndídeanaithe ó Angóla.

=== Grúpaí eitneacha ===
Tá na grúpaí eitneacha a leanas le fáil in São Tomé agus Príncipe:

* ''Mestiços'' nó daoine de shíol measctha a shíolraíonn ó choilínigh Phortaingéalacha agus ó sclábhaithe Afracacha a tháinig fadó ó Bheinin, ón nGabúin, ó chríoch an Chongó agus ó Angóla. Tugtar ''filhos da terra'' nó &quot;clann na tíre&quot; ar na daoine seo freisin.
* ''Angolares'', daoine a deirtear a shíolraíonn ó sclábhaithe ó Angóla a tháinig slán as longbhriseadh in 1540; is le hiascaireacht a shaothraíonn siad a mbeatha.
* ''Forros'', daoine a shíolraíonn ó na sclábhaithe a saoradh nuair a cuireadh deireadh leis an sclábhaíocht.
* ''Serviçais'', oibrithe conartha ó Angóla, ó Mhósaimbíc agus ó Cabo Verde atá ina gcónaí go sealadach ar na hoileáin.
* ''Tongas'', clann oibrithe conartha a rugadh ar na hoileáin.
* Eorpaigh.
* Áisigh, Sínigh den chuid is mó, lena n-áirítear daoine de shliocht Portaingéalach agus Síneach as Macau.

=== Teangacha ===
Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil, agus í á labhairt ag timpeall 98% den daonra. Tá crióil á labhairt ann freisin: Forro (36%), Criól Cabo Verde (8%), Angolar (6%) agus Príncipense (1%). Múintear Fraincis (6%) agus Béarla (4%) ar scoil.

=== Reiligiún ===

Baineann an chuid is mó de na daoine leis an Eaglais Chaitliceach. Tá a lán daoine ann a bhaineann le hEaglais Ateachtach an tSeachtú Lá agus le heaglaisí Soiscéalacha eile. Tá pobal beag Ioslamach ann atá ag dul i méid.

== Oideachas ==
Ní mór do dhaltaí fanacht ar scoil ar feadh ceithre bliana. Ach tá seomraí ranga, téacsleabhair agus ábhar foghlama gann, agus tá na múinteoirí oilte agus íoctha go dona. Ní reáchtáiltear na scoileanna go héifeachtúil agus is beag lámh atá ag an bpobal i riar na scoileanna. Is beag airgead atá le fáil sa tír féin chun na scoileanna a choinneáil ar siúl agus tagann tromlach an mhaoinithe ón iasacht.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101111073741/http://www.dol.gov/ILAB/media/reports/iclp/tda2001/sao-tome-principe.htm &quot;São Tomé and Príncipe&quot;]. ''2001 Findings on the Worst Forms of Child Labor''. Bureau of International Labor Affairs, U.S. Department of Labor (2002).&lt;/ref&gt;

Tá dhá institiúid tríú leibhéal ann: an Licéam Náisiúnta agus Ollscoil São Tomé agus Príncipe.

== Cultúr ==
D’fhág an Afraic agus an Phortaingéil a rian ar chultúr na tíre.

Rugadh a lán scríbhneoirí in São Tomé agus Príncipe, cé gur minic a chuaigh siad chun cónaithe i dtíortha eile.

* Olinda Beja (1946–), úrscéalaí&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.palimage.pt/autor.php?autorid=aut14 |teideal=Palimage: Olinda Beja |publisher=Palimage.pt |date= |accessdate=2011-11-11 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725001140/http://www.palimage.pt/autor.php?autorid=aut14 |archivedate=2011-07-25 |df= }}&lt;/ref&gt;
* Sara Pinto Coelho (1913–1990), drámadóir agus scríbhneoir ficsin
* Caetano da Costa Alegre (1864–1890), file
* Mário Domingues (1899–1977), úrscéalaí&lt;ref&gt;{{cite web |author=Cavaleiro da Torre |url=http://torredahistoriaiberica.blogspot.com/2009/01/admirvel-mrio-domingues-das-pasmosas.html |teideal=Torre da História Ibérica: Admirável Mário Domingues |publisher=Torredahistoriaiberica.blogspot.com |date=2004-02-27 |accessdate=2011-11-11 |dátarochtana=2019-05-12 |archivedate=2015-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713165015/http://torredahistoriaiberica.blogspot.com/2009/01/admirvel-mrio-domingues-das-pasmosas.html }}&lt;/ref&gt;
* Conceição Lima (1962–), file
* M. Manuela Margarido (1925–2007), file&lt;ref&gt;[http://www.publico.pt/Cultura/morreu-a-poetisa-saotomense-manuela-margarido_1287955 Morreu a poetisa são-tomense Manuela Margarido] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905152949/http://www.publico.pt/Cultura/morreu-a-poetisa-saotomense-manuela-margarido_1287955 |date=2012-09-05 }}, ''Publico'', 11 March 2007.&lt;/ref&gt;
* Alda do Espírito Santo (1926–2010), file
* José Francisco Tenreiro (1921–1963), criticeoir agus file&lt;ref&gt;Hans M. Zell, Carol Bundy, Virginia Coulon, ''A New Reader's Guide to African Literature'', 1983, lch 498.&lt;/ref&gt;

=== Ceol ===
Baineann na rithimí ''ússua'' agus ''socopé'' le São Tomé agus baineann ''dêxa'' le Príncipe. Tá damhsaí ag gabháil leo, agus maítear go bhfuil lorg na Portaingéile ar an gceol agus ar na damhsaí.

Bhí tábhacht leis an mbanna Leoninos, a bunaíodh in 1959 agus a díscaoileadh in 1965. Ansin bunaíodh Os Úntués, banna a raibh lorg Mheiriceá, na hAirgintíne, an Chongó agus Chúba ar a cheol, agus a thug an giotár leictreach isteach. Bunaíodh bannaí eile, leithéidí Mindelo, grúpa a nasc rithimí de chuid São Tomé le rebita, rithim Angólach, chun ''puxa'' a chruthú.

Sa dara leath den 20ú haois tháinig scríbhneoirí amhrán agus ceoltóirí nua ar an bhfód, agus bhain ceol São Tomé a áit féin amach i Liospóin.

=== Cócaireacht ===
Is iad iasc, arbhar, pónairí agus bananaí bruite an príomhbhia.&lt;ref name=&quot;Evans&quot;&gt;{{cite book|title=The Recipes of Africa|url=https://books.google.com/books?id=FJxlWwrVcKcC&amp;pg=PA174|publisher=Dyfed Lloyd Evans|pages=174–176}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Becker&quot;&gt;{{cite book|author=Kathleen Becker|title=Sao Tome and Principe|url=https://books.google.com/books?id=e59TqbPNAB0C&amp;pg=PA74|date=23 July 2008|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-216-3|pages=74–79}}&lt;/ref&gt; Tá éileamh mór ar bhananaí, ar anainn agus ar abhcáid, agus úsáidtear spíosraí teo go forleathan.&lt;ref name=&quot;Evans&quot;/&gt; Úsáidtear caife mar spíosra nó mar bhlastanas.&lt;ref name=&quot;Evans&quot;/&gt; Is minic a réitítear bricfeasta as fuílleach an tsuipéir agus tá tóir ar uibheagáin.&lt;ref name=&quot;Becker&quot;/&gt;

=== Spórt ===
Is é an sacar an spórt is mó a bhfuil tóir air. Is í Cónaidhm Shacair São Tomé, atá ina ball de Chónaidhm Sacair na hAfraice, a rialaíonn é.&lt;ref&gt;{{cite web|author= |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17293721 |teideal=BBC Sport&amp;nbsp;– Sao Tome e Principe rocket up Fifa rankings |publisher=Bbc.co.uk |date=2012-03-07 |accessdate=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Murascaill na Guine]]
* [[An Ghabúin]]
* [[Cabo Verde]]
* [[An Phortaingéil]]
* [[Criól]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20091224031040/http://www.gov.st/ Página Oficial do Governo de São Tomé e Príncipe] – Leathanach Oifigiúil Rialtas São Tomé agus Príncipe
* [https://web.archive.org/web/20051022122318/http://www.presidencia.st/ Presidência da República Democrática de São Tomé e Príncipe] – Uachtaránacht Phoblacht Dhaonlathach São Tomé agus Príncipe
* [http://www.parlamento.st/ Assembleia Nacional de São Tomé e Príncipe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430035407/http://www.parlamento.st/ |date=2011-04-30 }} – Tionól Náisiúnta São Tomé agus Príncipe
* [http://www.ine.st/ Instituto Nacional de Estatística] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113141805/http://www.ine.st/ |date=2009-11-13 }} – Institiúid Náisiúnta Staidrimh
* [http://www.bcstp.st/ Banc Lárnach São Tomé agus Príncipe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115142646/http://www.bcstp.st/ |date=2019-11-15 }}
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/sao-tome-and-principe.html An Ceann Stáit agus Baill na Comh-Aireachta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130917181644/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/sao-tome-and-principe.html |date=2013-09-17 }}

{{commons|Category:São Tomé and Príncipe}}

[[Catagóir:São Tomé agus Príncipe| ]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
[[Catagóir:Oileáin an Aigéin Atlantach]]</text>
      <sha1>ryg8urvr53prodbqfgkx98mwei1qok7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nunavut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15268</id>
    <revision>
      <id>1332987</id>
      <parentid>1330092</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9166" sha1="pjyydmgjjfyc1s1i4iqeni9f2nvzhcu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is é '''Nunavut''' an chríoch is mó i [[Ceanada|gCeanada]]. Bunaíodh an chríoch sa bhliain 1999, nuair a scaradh ó [[Críocha an Iarthuaiscirt|Chríocha an Iarthuaiscirt]] í. Is é [[Iqaluit]], ar [[Oileán Baffin]], an príomhbhaile.

[[Íomhá:Baffin Island Northeast Coast 1997-08-07.jpg|mion|clé|220px|Cósta oirthuaisceart [[Oileán Baffin]]]]
[[Íomhá:Nunavut license plate 1999 bear design.jpg|mion|220px|Pláta clárúcháin Nunavut, i gcruth béir bháin]]

== Tíreolaíocht ==
Clúdaíonn Nunavut 1,932,255 km² (746,048 míle cearnach) de thalamh agus 160,935 km² (62,137 míle cearnach) d'uisce i dtuaisceart Cheanada. Cuimsíonn an chríoch cuid den mhórthír, an chuid is mó d'oileánra Artach Cheanada, agus na hoileáin go léir i m[[Bá Hudson]], in James Bay agus in Ungava Bay (Oileáin Belcher san áireamh) a bhain le [[Críocha an Iarthuaiscirt]] roimh an scoilt. Dá mba thír neamhspleách í Nunavut, ba í an 15ú tír is mó ar domhan í.

Tá teorainn talún aici le Críocha an Iarthuaiscirt, ar an mórthír agus ar roinnt oileán, le [[Manitoba]] ó dheas ar an mórthír, agus le [[Saskatchewan]] san iardheisceart. Tá teorainn ghearr talún aici freisin le [[Talamh an Éisc agus Labradar]] ar Oileán Killiniq. Tá teorainneacha muirí aici le cúigí [[Québec]], [[Ontario]] agus Manitoba, agus leis an n[[An Ghraonlainn|Graonlainn]].

Is é Barbeau Peak (2,616 m), ar Oileán Ellesmere, an pointe is airde in Nunavut. Is é 0.015 duine in aghaidh an chiliméadair chearnaigh an dlús daonra, ar cheann de na dlúis daonra is ísle ar domhan. Mar chomparáid, tá achar den mhéid céanna, nach mór, ag an nGraonlainn, agus beagnach dhá oiread daonra.

== Stair ==
Sna blianta roimh na 1970idí, pléadh Críocha an Iarthuaiscirt a roinnt ina dhá chríoch ar leith, chun léiriú níos fearr a thabhairt ar charachtar déimeagrafach na gcríoch. Sa bhliain 1966, mhol coimisiún fiosrúcháin phoiblí ar rialtas Chríocha an Iarthuaiscirt gan an chríoch a roinnt ag an am sin. Sa bhliain 1976, mar chuid den idirbheartaíocht faoi éilimh talún a bhí ar bun idir Inuit Tapiriit Kanatami agus an rialtas cónaidhme, pléadh roinnt Chríocha an Iarthuaiscirt arís. Ar an 14 Aibreán 1982, reáchtáladh reifreann ar fud Chríocha an Iarthuaiscirt faoin roinnt; vótáil tromlach na vótálaithe ina fabhar, agus thug an rialtas cónaidhme comhaontú coinníollach seacht mí ina dhiaidh sin. Socraíodh an comhaontú talún i Meán Fómhair 1992, agus dhaingnigh beagnach 85% de vótálaithe Nunavut é. Ar an 9 Iúil 1993, ritheadh an ''Nunavut Land Claims Agreement Act'' agus an ''Nunavut Act'' i bParlaimint Cheanada, agus cuireadh an roinnt i gcrích ar an 1 Aibreán 1999.

== Daonra ==
De réir dhaonáireamh Cheanada 2021, bhí daonra 36,858 duine ag Nunavut. D’aithin 31,050 duine díobh iad féin mar [[Ionúitigh]], arb ionann é agus 84.4% den daonra iomlán.&lt;ref&gt;Statistics Canada, ''Languages in Nunavut, 2021''.&lt;/ref&gt;

Tá daonra Nunavut ag fás le blianta fada. Is fachtóir tábhachtach é an ráta breithe ard san fhás sin, agus tá daonra na críche níos óige ná daonra Cheanada ina iomláine. Ar an 1 Iúil 2026, bhí 29.5% de dhaonra Nunavut faoi bhun 15 bliana d’aois, i gcomparáid le 15% de dhaonra Cheanada. Ba é 27.6 bliain an aois airmheánach in Nunavut ag an am sin.&lt;ref&gt;Statistics Canada, ''Population and demography statistics''.&lt;/ref&gt;

De réir an mheastacháin is déanaí, bhí daonra 43,091 duine ag Nunavut ar an 1 Iúil 2026. Is meastachán daonra é seo, seachas toradh daonáirimh.&lt;ref&gt;Statistics Canada, ''Table 17-10-0009-01, Population estimates, quarterly''.&lt;/ref&gt;

== Creideamh ==
Ar an iomlán, bhí 73.5% de dhaonra Nunavut ina gCríostaithe de réir dhaonáireamh Cheanada 2021. Ba ionann sin agus 26,915 duine. Thuairiscigh 24.9% den daonra, nó 9,115 duine, nach raibh aon chleamhnacht reiligiúnach acu nó gur bhain siad le dearcadh tuata.&lt;ref&gt;Statistics Canada, ''Census of Population, 2021 – Religion''.&lt;/ref&gt;

I measc na gCríostaithe, ba iad an Eaglais Anglacánach agus an [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]] na hainmníochtaí ba mhó. De réir an daonáirimh chéanna, d’aithin 7,365 duine iad féin mar [[Anglacánachas|Anglacánaigh]] agus 4,665 mar Chaitlicigh. Thuairiscigh 1,295 duine cleamhnacht leis an bPeinteacóstachas nó le grúpaí carasmatacha eile.&lt;ref&gt;Statistics Canada, ''Census Profile, 2021 Census of Population''.&lt;/ref&gt;

== Teanga ==
Is iad an Ionúitis ([[An Ionúitis|Inuktitut]]), an Inuinnaqtun, an [[An Béarla|Béarla]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] na ceithre theanga oifigiúla atá ag Nunavut. Tá ról lárnach ag na teangacha Ionúiteacha i gcultúr agus i bhféiniúlacht mhuintir na críche. Úsáidtear an téarma ''Inuktut'' chun tagairt a dhéanamh do na teangacha Ionúiteacha éagsúla a labhraítear in Nunavut, lena n-áirítear an Ionúitis agus an Inuinnaqtun.

De réir dhaonáireamh Cheanada 2021, bhí Inuktut mar mháthairtheanga ag 62.7% de dhaonra Nunavut, ina aonar nó in éineacht le teanga eile. Ba í an Ionúitis an t-aon mháthairtheanga a bhí ag 52.2% den daonra, agus ba í an Inuinnaqtun an t-aon mháthairtheanga a bhí ag 0.6%. Thuairiscigh 33.1% den daonra an Béarla mar mháthairtheanga amháin, 1.4% an Fhraincis agus 2.9% teanga eile.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/89-657-x/89-657-x2024007-eng.htm|teideal=Languages in Nunavut, 2021|údar=Statistics Canada|dáta=2024-11-07|work=www150.statcan.gc.ca|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Seo a leanas céatadáin an daonra de réir na máthairtheanga a tuairiscíodh i ndaonáireamh 2021:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| Inuktut, lena n-áirítear freagraí a luaigh teanga eile freisin || 62.7%
|-
| Ionúitis amháin || 52.2%
|-
| Inuinnaqtun amháin || 0.6%
|-
| [[An Béarla|Béarla]] amháin || 33.1%
|-
|[[An Fhraincis|Fraincis]] amháin
|1.4%
|-
|Teangacha eile
|2.9%
|}

Tá forluí idir na catagóirí sa tábla seo, mar go bhféadfadh níos mó ná máthairtheanga amháin a bheith luaite ag duine. Dá bhrí sin, níor cheart na céatadáin uile a shuimiú le chéile.

Maidir le cumas teanga, bhí ar chumas 70.0% de dhaonra Nunavut comhrá a dhéanamh in Inuktut in 2021, agus bhí ar chumas 94.1% comhrá a dhéanamh i mBéarla. Bhí ar chumas 4.0% comhrá a dhéanamh i bhFraincis. Bhí ar chumas 68.0% den daonra comhrá a dhéanamh in dhá theanga nó níos mó, an ráta ilteangachais ab airde i measc chúigí agus chríocha Cheanada.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá dúshláin roimh tharchur na dteangacha Ionúiteacha ó ghlúin go glúin. In 2021, bhí Inuktut mar mháthairtheanga ag 73.1% de dhaonra na nIonúiteach, ina aonar nó in éineacht le teanga eile. Bhí difríochtaí suntasacha idir aoisghrúpaí: thuairiscigh 65.6% de na hIonúitigh faoi bhun 15 bliana d'aois Inuktut mar mháthairtheanga, i gcomparáid le 90.9% díobh siúd a bhí 55 bliana d'aois nó níos sine. Léiríonn na figiúirí sin an tábhacht a bhaineann le húsáid agus le cur chun cinn na dteangacha Ionúiteacha i measc na nglúnta óga.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá cosaint reachtúil ag na teangacha Ionúiteacha in Nunavut. Glacadh leis an ''Inuit Language Protection Act'' sa bhliain 2008, agus aithníonn reachtaíocht na críche ceart na nIonúiteach a dteanga a úsáid. Tá cláir agus beartais rialtais ann chun úsáid na dteangacha Ionúiteacha a chur chun cinn sa chóras oideachais, i seirbhísí poiblí agus i saol laethúil na bpobal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.nu.ca/en/culture-language-heritage-and-art/we-speak-inuktut|teideal=We Speak Inuktut|language=en|work=Government of Nunavut|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Geilleagar ==

Tá an geilleagar ag brath go mór ar an earnáil phoiblí, ar mhianadóireacht agus ar sheirbhísí. Tá ról tábhachtach ag an bhfiach, ag an iascaireacht agus ag gníomhaíochtaí traidisiúnta eile i saol agus i gcultúr na nIonúiteach freisin. Cruthaíonn iargúltacht na bpobal, an aeráid Artach agus an spleáchas ar iompar aeir agus farraige dúshláin shuntasacha maidir le costas earraí, tithíocht agus forbairt bonneagair.

Bhí olltáirgeacht intíre (OTI) Nunavut cothrom le C$3.483 billiún in 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.nu.ca/en/nunavummit-kiglisiniartiit-nunavut-bureau-statistics|teideal=Nunavut Bureau of Statistics|údar=Nunavut Bureau of Statistics|dátarochtana=18 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

== Plátaí clárúcháin ==
Tá clú agus cáil ar fud an domhain ar [[pláta clárúcháin|phlátaí clárúcháin]] Nunavut, mar gheall ar a gcruth: tá siad múnlaithe i gcruth [[béar bán|béir bháin]]. Bhí an cruth seo in úsáid i gCríocha an Iarthuaiscirt ó na 1970idí, agus choinnigh Nunavut an dearadh uathúil nuair a bunaíodh í sa bhliain 1999.

== Féach freisin ==
* [[Críocha an Iarthuaiscirt]]
* [[Iqaluit]]
* [[Ionúitigh]]
* [[An Ionúitis]]
* [[Oileán Baffin]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Cúigí agus Dúichí Cheanada}}

[[Catagóir:Cúigí agus dúichí Cheanada]]
[[Catagóir:An tArtach]]</text>
      <sha1>pjyydmgjjfyc1s1i4iqeni9f2nvzhcu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332988</id>
      <parentid>1332987</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9055" sha1="5yd3stpl2j6hkaiw6aa8m95ju2ycxqb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is é '''Nunavut''' an chríoch is mó i [[Ceanada|gCeanada]]. Bunaíodh an chríoch sa bhliain 1999, nuair a scaradh ó [[Críocha an Iarthuaiscirt|Chríocha an Iarthuaiscirt]] í. Is é [[Iqaluit]], ar [[Oileán Baffin]], an príomhbhaile.[[Íomhá:Nunavut license plate 1999 bear design.jpg|mion|220px|Pláta clárúcháin Nunavut, i gcruth béir bháin|clé]]

== Tíreolaíocht ==
Clúdaíonn Nunavut 1,932,255 km² (746,048 míle cearnach) de thalamh agus 160,935 km² (62,137 míle cearnach) d'uisce i dtuaisceart Cheanada. Cuimsíonn an chríoch cuid den mhórthír, an chuid is mó d'oileánra Artach Cheanada, agus na hoileáin go léir i m[[Bá Hudson]], in James Bay agus in Ungava Bay (Oileáin Belcher san áireamh) a bhain le [[Críocha an Iarthuaiscirt]] roimh an scoilt. Dá mba thír neamhspleách í Nunavut, ba í an 15ú tír is mó ar domhan í.

Tá teorainn talún aici le Críocha an Iarthuaiscirt, ar an mórthír agus ar roinnt oileán, le [[Manitoba]] ó dheas ar an mórthír, agus le [[Saskatchewan]] san iardheisceart. Tá teorainn ghearr talún aici freisin le [[Talamh an Éisc agus Labradar]] ar Oileán Killiniq. Tá teorainneacha muirí aici le cúigí [[Québec]], [[Ontario]] agus Manitoba, agus leis an n[[An Ghraonlainn|Graonlainn]].

Is é Barbeau Peak (2,616 m), ar Oileán Ellesmere, an pointe is airde in Nunavut. Is é 0.015 duine in aghaidh an chiliméadair chearnaigh an dlús daonra, ar cheann de na dlúis daonra is ísle ar domhan. Mar chomparáid, tá achar den mhéid céanna, nach mór, ag an nGraonlainn, agus beagnach dhá oiread daonra.

== Stair ==
Sna blianta roimh na 1970idí, pléadh Críocha an Iarthuaiscirt a roinnt ina dhá chríoch ar leith, chun léiriú níos fearr a thabhairt ar charachtar déimeagrafach na gcríoch. Sa bhliain 1966, mhol coimisiún fiosrúcháin phoiblí ar rialtas Chríocha an Iarthuaiscirt gan an chríoch a roinnt ag an am sin. Sa bhliain 1976, mar chuid den idirbheartaíocht faoi éilimh talún a bhí ar bun idir Inuit Tapiriit Kanatami agus an rialtas cónaidhme, pléadh roinnt Chríocha an Iarthuaiscirt arís. Ar an 14 Aibreán 1982, reáchtáladh reifreann ar fud Chríocha an Iarthuaiscirt faoin roinnt; vótáil tromlach na vótálaithe ina fabhar, agus thug an rialtas cónaidhme comhaontú coinníollach seacht mí ina dhiaidh sin. Socraíodh an comhaontú talún i Meán Fómhair 1992, agus dhaingnigh beagnach 85% de vótálaithe Nunavut é. Ar an 9 Iúil 1993, ritheadh an ''Nunavut Land Claims Agreement Act'' agus an ''Nunavut Act'' i bParlaimint Cheanada, agus cuireadh an roinnt i gcrích ar an 1 Aibreán 1999.

== Daonra ==
De réir dhaonáireamh Cheanada 2021, bhí daonra 36,858 duine ag Nunavut. D’aithin 31,050 duine díobh iad féin mar [[Ionúitigh]], arb ionann é agus 84.4% den daonra iomlán.&lt;ref&gt;Statistics Canada, ''Languages in Nunavut, 2021''.&lt;/ref&gt;

Tá daonra Nunavut ag fás le blianta fada. Is fachtóir tábhachtach é an ráta breithe ard san fhás sin, agus tá daonra na críche níos óige ná daonra Cheanada ina iomláine. Ar an 1 Iúil 2026, bhí 29.5% de dhaonra Nunavut faoi bhun 15 bliana d’aois, i gcomparáid le 15% de dhaonra Cheanada. Ba é 27.6 bliain an aois airmheánach in Nunavut ag an am sin.&lt;ref&gt;Statistics Canada, ''Population and demography statistics''.&lt;/ref&gt;

De réir an mheastacháin is déanaí, bhí daonra 43,091 duine ag Nunavut ar an 1 Iúil 2026. Is meastachán daonra é seo, seachas toradh daonáirimh.&lt;ref&gt;Statistics Canada, ''Table 17-10-0009-01, Population estimates, quarterly''.&lt;/ref&gt;

== Creideamh ==
Ar an iomlán, bhí 73.5% de dhaonra Nunavut ina gCríostaithe de réir dhaonáireamh Cheanada 2021. Ba ionann sin agus 26,915 duine. Thuairiscigh 24.9% den daonra, nó 9,115 duine, nach raibh aon chleamhnacht reiligiúnach acu nó gur bhain siad le dearcadh tuata.&lt;ref&gt;Statistics Canada, ''Census of Population, 2021 – Religion''.&lt;/ref&gt;

I measc na gCríostaithe, ba iad an Eaglais Anglacánach agus an [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]] na hainmníochtaí ba mhó. De réir an daonáirimh chéanna, d’aithin 7,365 duine iad féin mar [[Anglacánachas|Anglacánaigh]] agus 4,665 mar Chaitlicigh. Thuairiscigh 1,295 duine cleamhnacht leis an bPeinteacóstachas nó le grúpaí carasmatacha eile.&lt;ref&gt;Statistics Canada, ''Census Profile, 2021 Census of Population''.&lt;/ref&gt;

== Teanga ==
Is iad an Ionúitis ([[An Ionúitis|Inuktitut]]), an Inuinnaqtun, an [[An Béarla|Béarla]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] na ceithre theanga oifigiúla atá ag Nunavut. Tá ról lárnach ag na teangacha Ionúiteacha i gcultúr agus i bhféiniúlacht mhuintir na críche. Úsáidtear an téarma ''Inuktut'' chun tagairt a dhéanamh do na teangacha Ionúiteacha éagsúla a labhraítear in Nunavut, lena n-áirítear an Ionúitis agus an Inuinnaqtun.

De réir dhaonáireamh Cheanada 2021, bhí Inuktut mar mháthairtheanga ag 62.7% de dhaonra Nunavut, ina aonar nó in éineacht le teanga eile. Ba í an Ionúitis an t-aon mháthairtheanga a bhí ag 52.2% den daonra, agus ba í an Inuinnaqtun an t-aon mháthairtheanga a bhí ag 0.6%. Thuairiscigh 33.1% den daonra an Béarla mar mháthairtheanga amháin, 1.4% an Fhraincis agus 2.9% teanga eile.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/89-657-x/89-657-x2024007-eng.htm|teideal=Languages in Nunavut, 2021|údar=Statistics Canada|dáta=2024-11-07|work=www150.statcan.gc.ca|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Seo a leanas céatadáin an daonra de réir na máthairtheanga a tuairiscíodh i ndaonáireamh 2021:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| Inuktut, lena n-áirítear freagraí a luaigh teanga eile freisin || 62.7%
|-
| Ionúitis amháin || 52.2%
|-
| Inuinnaqtun amháin || 0.6%
|-
| [[An Béarla|Béarla]] amháin || 33.1%
|-
|[[An Fhraincis|Fraincis]] amháin
|1.4%
|-
|Teangacha eile
|2.9%
|}

Tá forluí idir na catagóirí sa tábla seo, mar go bhféadfadh níos mó ná máthairtheanga amháin a bheith luaite ag duine. Dá bhrí sin, níor cheart na céatadáin uile a shuimiú le chéile.

Maidir le cumas teanga, bhí ar chumas 70.0% de dhaonra Nunavut comhrá a dhéanamh in Inuktut in 2021, agus bhí ar chumas 94.1% comhrá a dhéanamh i mBéarla. Bhí ar chumas 4.0% comhrá a dhéanamh i bhFraincis. Bhí ar chumas 68.0% den daonra comhrá a dhéanamh in dhá theanga nó níos mó, an ráta ilteangachais ab airde i measc chúigí agus chríocha Cheanada.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá dúshláin roimh tharchur na dteangacha Ionúiteacha ó ghlúin go glúin. In 2021, bhí Inuktut mar mháthairtheanga ag 73.1% de dhaonra na nIonúiteach, ina aonar nó in éineacht le teanga eile. Bhí difríochtaí suntasacha idir aoisghrúpaí: thuairiscigh 65.6% de na hIonúitigh faoi bhun 15 bliana d'aois Inuktut mar mháthairtheanga, i gcomparáid le 90.9% díobh siúd a bhí 55 bliana d'aois nó níos sine. Léiríonn na figiúirí sin an tábhacht a bhaineann le húsáid agus le cur chun cinn na dteangacha Ionúiteacha i measc na nglúnta óga.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá cosaint reachtúil ag na teangacha Ionúiteacha in Nunavut. Glacadh leis an ''Inuit Language Protection Act'' sa bhliain 2008, agus aithníonn reachtaíocht na críche ceart na nIonúiteach a dteanga a úsáid. Tá cláir agus beartais rialtais ann chun úsáid na dteangacha Ionúiteacha a chur chun cinn sa chóras oideachais, i seirbhísí poiblí agus i saol laethúil na bpobal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.nu.ca/en/culture-language-heritage-and-art/we-speak-inuktut|teideal=We Speak Inuktut|language=en|work=Government of Nunavut|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Geilleagar ==

Tá an geilleagar ag brath go mór ar an earnáil phoiblí, ar mhianadóireacht agus ar sheirbhísí. Tá ról tábhachtach ag an bhfiach, ag an iascaireacht agus ag gníomhaíochtaí traidisiúnta eile i saol agus i gcultúr na nIonúiteach freisin. Cruthaíonn iargúltacht na bpobal, an aeráid Artach agus an spleáchas ar iompar aeir agus farraige dúshláin shuntasacha maidir le costas earraí, tithíocht agus forbairt bonneagair.

Bhí olltáirgeacht intíre (OTI) Nunavut cothrom le C$3.483 billiún in 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.nu.ca/en/nunavummit-kiglisiniartiit-nunavut-bureau-statistics|teideal=Nunavut Bureau of Statistics|údar=Nunavut Bureau of Statistics|dátarochtana=18 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

== Plátaí clárúcháin ==
Tá clú agus cáil ar fud an domhain ar [[pláta clárúcháin|phlátaí clárúcháin]] Nunavut, mar gheall ar a gcruth: tá siad múnlaithe i gcruth [[béar bán|béir bháin]]. Bhí an cruth seo in úsáid i gCríocha an Iarthuaiscirt ó na 1970idí, agus choinnigh Nunavut an dearadh uathúil nuair a bunaíodh í sa bhliain 1999.

== Féach freisin ==
* [[Críocha an Iarthuaiscirt]]
* [[Iqaluit]]
* [[Ionúitigh]]
* [[An Ionúitis]]
* [[Oileán Baffin]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Cúigí agus Dúichí Cheanada}}

[[Catagóir:Cúigí agus dúichí Cheanada]]
[[Catagóir:An tArtach]]</text>
      <sha1>5yd3stpl2j6hkaiw6aa8m95ju2ycxqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cabo Verde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15424</id>
    <revision>
      <id>1332992</id>
      <parentid>1330322</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21999" sha1="9kajwbry6ufwa3wbdpwjwmmkij8ez15" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Cabo Verde''', ar a dtugtaí '''Rinn Verde''' i nGaeilge roimhe seo,&lt;ref&gt;Is é ''Poblacht Cabo Verde'' an t-ainm oifigiúil Gaeilge; tá ''Rinn Verde'' marcáilte &quot;dímholta&quot; ar {{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Cabo%20Verde/|teideal=Cabo Verde|foilsitheoir=téarma.ie|dátarochtana=11 Samhain 2026}}.&lt;/ref&gt; atá suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] amach ó chósta thiar na h[[An Afraic|Afraice]]. Is í [[Praia (Rinn Verde)|Praia]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.

Tá deich n-oileán san oileánra, agus tá daoine ina gcónaí ar naoi gcinn díobh. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach ag an tír. Fuair sí neamhspleáchas ón b[[An Phortaingéil|Portaingéil]] ar an 5 Iúil 1975.

Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil. Labhraíonn formhór an daonra [[Criól]] Cabo Verde, teanga a d'fhorbair as an b[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]] agus as teangacha Iarthar na hAfraice. Tá tábhacht mhór ag an gceol, ag an gcultúr agus ag an diaspóra i bhféiniúlacht na tíre.

[[Íomhá:Pico do Fogo volcano in Cape Verde.jpg|mion|clé|220px|Pico do Fogo, Cabo Verde]]
== Stair ==
Is dócha gurbh iad loingseoirí Portaingéalacha agus Eorpacha eile a d'aimsigh oileáin Cabo Verde den chéad uair, sa bhliain 1460. Cuireadh tús le lonnú buan na n-oileán in 1462, ar oileán Santiago. Faoi riail na Portaingéile, d'éirigh Cabo Verde ina lárionad trádála tábhachtach san Atlantach, lena n-áirítear trádáil thrasatlantach na ndaoine a bhí faoi sclábhaíocht. Bhí tionchar mór ag an meascán de phobail ón [[An Eoraip|Eoraip]] agus ón Afraic ar fhorbairt shochaí agus chultúr na tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/historia/|teideal=História|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1956, bhunaigh Amílcar Cabral Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas na Guine agus Cabo Verde (PAIGC), a bhí ag iarraidh deireadh a chur le riail choilíneach na Portaingéile. Tar éis Réabhlóid na gCairnéas sa Phortaingéil in 1974, cuireadh tús leis an bpróiseas foirmiúil chun neamhspleáchas a bhaint amach. Fógraíodh neamhspleáchas Cabo Verde ar an 5 Iúil 1975.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/conhecer/historia-an/1974-VIIILegislatura.php|teideal=Historia do Parlamento - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Tar éis an neamhspleáchais, bhí an PAIGC i gceannas ar an tír. Sa bhliain 1981, bunaíodh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) tar éis scaradh polaitiúil idir Cabo Verde agus [[Guine Bissau]]. In 1990, cuireadh deireadh le córas an pháirtí aonair, agus reáchtáladh na chéad toghcháin ilpháirtí in 1991. Tháinig córas daonlathach ilpháirtí chun cinn dá bharr.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/historia.php|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Tíreolaíocht ==
Is tír oileánda í Cabo Verde atá suite san Aigéan Atlantach Thuaidh, timpeall 450–500 ciliméadar amach ó chósta thiar na hAfraice, siar ón t[[An tSeineagáil|Seineagáil]]. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach aici. Tá deich n-oileán sa tír, naoi gcinn díobh áitrithe, chomh maith le roinnt oileán beag agus sceirí. Tá bunús [[Bolcánacht|bolcánach]] ag na hoileáin ar fad.

Roinntear oileáin Cabo Verde ina dhá ghrúpa gheografacha. Is iad Barlavento, nó na hOileáin Ghaoithe, an grúpa thuaidh, agus is iad Sotavento, nó na hOileáin Fothana, an grúpa theas.

Tá sé oileán i ngrúpa Barlavento: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal agus Boa Vista. Tá ceithre oileán i ngrúpa Sotavento: Maio, Santiago, Fogo agus Brava. Is é Santiago an t-oileán is mó, agus tá an phríomhchathair, Praia, suite ar an oileán sin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/geografia/|teideal=Geografia|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Tá tírdhreach na n-oileán éagsúil. Tá cuid de na hoileáin, go háirithe Sal, Boa Vista agus Maio, measartha cothrom, tirim agus gaineamhach. I gcodarsnacht leis sin, tá tírdhreach garbh sléibhtiúil ar oileáin amhail Santo Antão, Santiago, São Nicolau agus Fogo, le fánaí géara, gleannta doimhne agus iarsmaí de ghníomhaíocht bholcánach. Is é Pico do Fogo, ar oileán Fogo, an pointe is airde sa tír, ag thart ar 2,829 méadar os cionn leibhéal na farraige. Is bolcán gníomhach é; tharla an brúchtadh is déanaí uaidh idir Samhain 2014 agus Feabhra 2015.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Ministry of Agriculture and Environment &amp; National Institute of Meteorology and Geophysics|date=2017|url=https://portaldoclima.gov.cv/wp-content/uploads/2023/11/Terceira-Com.-Nacional-MC.pdf|title=Third National Communication on Climate Change}}&lt;/ref&gt;

Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór de Cabo Verde. Is beag báisteach a thiteann, agus bíonn sí neamhrialta ó bhliain go bliain. Dá bharr sin, bíonn tréimhsí [[Triomach|triomaigh]] coitianta agus is féidir leo tionchar suntasach a imirt ar an [[talmhaíocht]], ar sholáthar uisce agus ar an bh[[fásra]]. Is gnách go dtiteann formhór na báistí i rith mhíonna an tsamhraidh agus thús an fhómhair, go háirithe idir Iúil agus Deireadh Fómhair.

Bíonn tionchar measartha ag an Aigéan Atlantach agus ag na gaotha trádála ar theocht na n-oileán, agus ní bhíonn na hathruithe teochta chomh mór agus a bhíonn siad i gceantair ilchríochacha. Mar sin féin, bíonn difríochtaí idir na hoileáin: is minic a bhíonn na ceantair shléibhtiúla níos fliche ná na hoileáin ísle thoir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Bithéagsúlacht ==
Tá bithéagsúlacht shuntasach ar fud oileáin Cabo Verde, cé go gcuireann an aeráid thirim, an easpa uisce agus díghrádú gnáthóg brú ar an timpeallacht nádúrtha. De réir Rialtas Cabo Verde, tá 755 speiceas plandaí sa tír, agus tá 83 díobh dúchasach don oileánra amháin. Sampla suntasach is ea an ''dragoeiro'' (''Dracaena draco''), crann atá dúchasach do réigiúin áirithe san Atlantach agus a bhfuil tábhacht leis mar chuid d’oidhreacht nádúrtha na n-oileán.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá tábhacht ar leith ag baint le héin i bhfána na tíre. I measc na speiceas a luaitear tá an ''passarinha'', an ''corvo'' agus an ''corredeira''. Tá tábhacht idirnáisiúnta ag baint le roinnt éan mara freisin, agus tá oileán Santa Luzia agus na hoileáin bheaga Branco agus Raso ina ngnáthóga tábhachtacha do speicis neamhchoitianta agus faoi bhagairt, lena n-áirítear an fhuiseog Raso (''Alauda razae''), speiceas atá dúchasach do Cabo Verde.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.birdlife.org/news/2020/11/05/how-cabo-verde-is-becoming-a-safe-haven-for-seabirds/|teideal=Cabo Verde: safe haven for seabirds|dáta=2020-11-05|language=en-GB|work=BirdLife International|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Tá páirceanna nádúrtha agus limistéir chosanta bunaithe ar fud na n-oileán chun speicis agus gnáthóga a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Nádúrtha Serra Malagueta ar Santiago, Páirc Nádúrtha Monte Gordo ar São Nicolau agus Páirc Nádúrtha Fogo. Tá ról tábhachtach ag na limistéir seo i gcosaint na bplandaí dúchasacha, in athbhunú an fhásra agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=4º Relatório Sobre a Biodiversidade em cabo Verde|url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8935|date=2009|language=Portuguese|author=United Nations Environment Programme}}&lt;/ref&gt;

== Daonra ==
De réir an daonáirimh a rinneadh in 2021, bhí 491,233 duine ina gcónaí in Cabo Verde.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://ine.cv/censo2020/?p=5489|teideal=INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021) – Recenseamento Geral da População e Habitação|language=pt-PT|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt; Tá an daonra dáilte go míchothrom idir na hoileáin. Is é Santiago an t-oileán is mó daonra, agus tá Praia, príomhchathair agus cathair is mó na tíre, suite ann. Tá São Vicente ar cheann de na príomhionaid daonra eile, agus tá cathair Mindelo suite ar an oileán sin. Tá pobail níos lú ar oileáin eile, agus tá difríochtaí suntasacha idir na hoileáin ó thaobh méid an daonra agus patrúin lonnaíochta de.

Tá an daonra uirbithe go mór. De réir an daonáirimh chéanna, bhí cónaí ar 74.1% den daonra i gceantair uirbeacha, agus bhí cónaí ar 25.9% i gceantair thuaithe. Léiríonn sé seo an tábhacht atá le cathracha agus bailte i saol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre, cé go bhfuil talmhaíocht agus gníomhaíochtaí tuaithe fós tábhachtach i roinnt ceantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Instituto Nacional de Saúde Pública|date=2022|url=https://insp.gov.cv/wp-content/uploads/2024/02/PNASS_ENG_12-10_FINAL.cleaned.pdf|title=National Action Plan for Health Security of Cabo Verde 2022 – 2026}}&lt;/ref&gt;

Gné shuntasach de dhaonra Cabo Verde is ea an diaspóra mór atá scaipthe ar fud an domhain. Tá pobail mhóra de bhunadh Cabo Verdeach sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], sa Phortaingéil, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], san [[An Ísiltír|Ísiltír]] agus i dtíortha eile. Measann Rialtas Cabo Verde go bhfuil an diaspóra níos mó ná an daonra atá ina chónaí sna hoileáin féin. Tá ról tábhachtach ag na pobail seo i gcaomhnú na féiniúlachta cultúrtha agus i gcaidreamh eacnamaíoch agus sóisialta na tíre leis an gcuid eile den domhan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/ministro-das-comunidades-abre-mesa-redonda-internacional-sobre-producao-de-estatisticas-oficiais-da-diaspora-cabo-verdiana/|teideal=Ministro das Comunidades abre Mesa Redonda Internacional sobre Produção de Estatísticas Oficiais da Diáspora Cabo-verdiana|údar=Marketing Governo|dáta=2023-01-28|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Cultúr ==
Tá cultúr Cabo Verde bunaithe ar mheascán d’oidhreacht na hAfraice agus na hEorpa, a d’fhorbair le linn stair choilíneach na n-oileán agus na teagmhála idir pobail éagsúla. Tá ról lárnach ag an gceol, ag an damhsa, ag an litríocht, ag an mbia agus ag traidisiúin an phobail i bhféiniúlacht chultúrtha na tíre. Tá tionchar ag an diaspóra freisin ar chultúr Cabo Verde, agus tá traidisiúin na n-oileán á gcaomhnú agus á bhforbairt i bpobail thar lear.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== Ceol agus damhsa ===
Tá cáil idirnáisiúnta ar cheol Cabo Verde. Ceann de na seánraí is aitheanta is ea an ''morna'', stíl cheoil mhall, mhothúchánach a chuimsíonn amhránaíocht, filíocht agus tionlacan uirlise. Is minic a bhíonn téamaí amhail grá, scaradh, imirce, cumha agus ceangal leis an tír dhúchais le fáil sna hamhráin. Is minic a chantar an morna i gCriól Cabo Verde, agus úsáideann ceoltóirí uirlisí amhail an giotár agus an veidhlín. Cuireadh an morna ar Liosta Ionadaíoch Oidhreacht Chultúrtha Doláimhsithe na Daonnachta [[EOECNA|UNESCO]] in 2019.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ich.unesco.org/en/RL/morna-musical-practice-of-cabo-verde-01469|teideal=Morna, musical practice of Cabo Verde|údar=UNESCO|dáta=2019|dátarochtana=18 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

I measc na seánraí ceoil eile tá an ''coladeira'', a bhíonn níos bríomhaire agus níos rithimiúla go minic, agus an ''funaná'', a bhfuil baint ar leith aige le hoileán Santiago agus le traidisiúin phobail tuaithe. Tá an ''batuque'' tábhachtach freisin: traidisiún ceoil agus damhsa a bhaineann go háirithe le mná agus le hoileán Santiago. Is cuid lárnach de cheiliúradh, d’fhéilte agus de shaol sóisialta na n-oileán iad an ceol agus an damhsa.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/classificacao-do-genero-musical-funana-a-patrimonio-cultural-imaterial-nacional/|teideal=Classificação do género musical Funaná a Património Cultural Imaterial Nacional|údar=Marketing Governo|dáta=2024-04-10|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== Teanga agus litríocht ===
Is í an Phortaingéilis teanga oifigiúil Cabo Verde, ach is é Criól Cabo Verde an teanga is mó a úsáidtear sa ghnáthshaol. Tá traidisiún láidir filíochta agus amhránaíochta sa tír, agus tá an teanga Chriólach ina meán tábhachtach don léiriú cultúrtha. Scríobhann údair Cabo Verdeacha faoin saol ar na hoileáin, faoin imirce, faoin bhféiniúlacht, faoin mbochtaineacht agus faoin gcaidreamh idir an tír agus a diaspóra.

I measc na scríbhneoirí is aitheanta tá Eugénio Tavares, a raibh ról tábhachtach aige i bhforbairt na filíochta i gCriól,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eugeniotavares.org/|teideal=Bem-vindo a Eugénio Tavares.org|work=www.eugeniotavares.org|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt; agus Baltasar Lopes da Silva, duine de bhunaitheoirí na hirise liteartha ''Claridade'', a foilsíodh den chéad uair in 1936 agus a raibh tionchar suntasach aici ar fhorbairt litríocht nua-aimseartha Cabo Verde.

=== Bia ===
Léiríonn cócaireacht Cabo Verde meascán de thraidisiúin na hAfraice agus na hEorpa, chomh maith le tionchar láidir an Atlantaigh. Is é ''cachupa'' ceann de na miasa náisiúnta is cáiliúla. Is [[stobhach]] é a dhéantar le [[Gránbharr|gránbharra]], pónairí agus glasraí, agus is féidir [[feoil]] nó iasc a chur leis. Bíonn éagsúlacht sna comhábhair agus sna modhanna ullmhúcháin ó theaghlach go teaghlach agus ó oileán go hoileán.

Tá iasc agus bia mara tábhachtach san aiste bia, agus úsáidtear [[Arbhar Indiach|arbhar]], [[Pónaire|pónairí]], [[Práta|prátaí]], [[Casabhach|casabhaigh]] agus [[Banana|bananaí]] cócaireachta i roinnt miasa traidisiúnta. Is cuid lárnach den chultúr bia iad béilí teaghlaigh agus ceiliúradh pobail.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== Féilte agus traidisiúin ===
Reáchtáiltear féilte ceoil, [[Carnabhal|carnabhail]] agus ceiliúradh reiligiúnach ar fud na n-oileán. Tá Carnabhal Mindelo ar São Vicente ar cheann de na himeachtaí is cáiliúla, agus bíonn paráidí, cultacha ildaite, ceol agus damhsa mar chuid de. Reáchtáiltear féilte áitiúla ar oileáin eile freisin, agus bíonn ceiliúradh na naomh pátrún agus imeachtaí pobail tábhachtach i go leor bailte agus sráidbhailte.

Tá an coincheap ''morabeza'' bainteach go minic le féiniúlacht chultúrtha Cabo Verde. Úsáidtear an focal chun cur síos a dhéanamh ar fháilteachas, ar chairdiúlacht agus ar an gcaoi a gcuirtear fáilte roimh dhaoine. Cé nach féidir tréithe cultúrtha iomlána a chur i leith gach duine, is minic a luaitear an morabeza mar chuid thábhachtach den íomhá atá ag an tír di féin agus don chaoi a gcuirtear fáilte roimh chuairteoirí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/about-cabo-verde/people-and-culture|teideal=Visit Cabo Verde: Experience Morabeza Culture|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Rialtas agus polaitíocht ==
Is poblacht dhaonlathach ilpháirtí í Cabo Verde. Tá an t[[Uachtarán]] ina cheann stáit agus toghtar é nó í go díreach ar feadh téarma cúig bliana. Is é an [[Príomh-Aire]] ceann an rialtais agus tá sé nó sí freagrach as beartais an rialtais a chur i bhfeidhm.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Is é an Tionól Náisiúnta (''Assembleia Nacional'') parlaimint na tíre agus tá sé freagrach as reachtaíocht a phlé agus a ghlacadh. Tá córas breithiúnach ar leithligh ann chun an dlí a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm. Tá an córas polaitiúil bunaithe ar scaradh na gcumhachtaí idir an uachtaránacht, an rialtas, an pharlaimint agus na cúirteanna.

I dtoghcháin pharlaiminteacha an 17 Bealtaine 2026, bhuaigh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) 37 de na 72 suíochán sa Tionól Náisiúnta, rud a chuir deireadh le deich mbliana de rialtas faoi cheannas na Gluaiseachta ar son an Daonlathais (MpD). Ceapadh Francisco Carvalho, ceannaire an PAICV, ina Phríomh-Aire i mí an Mheithimh 2026. Bhuaigh an MpD 33 suíochán. Is é José Maria Neves Uachtarán na Poblachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.idea.int/democracytracker/report/cabo-verde/may-2026|teideal=Cabo Verde - May 2026 {{!}} The Global State of Democracy|work=www.idea.int|dátarochtana=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Razo lark.jpg|mion|220px|Fuiseog Raso (''Alauda razae'')]]

== Geilleagar ==
Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Cabo Verde, agus tá an earnáil seirbhísí chun tosaigh ann. Tá an [[turasóireacht]] ar cheann de na príomhearnálacha eacnamaíocha, agus meallann tránna, aeráid the agus oidhreacht chultúrtha na n-oileán cuairteoirí ó thíortha éagsúla, go háirithe ón Eoraip. Cuireann an turasóireacht le fostaíocht agus le forbairt earnálacha eile, amhail iompar, lóistín, bialanna agus tógáil.&lt;ref name=&quot;WBupdate&quot;&gt;An Banc Domhanda, [https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf ''Cabo Verde: Economic Update''].&lt;/ref&gt;

Tá talmhaíocht agus iascaireacht tábhachtach do shlí bheatha roinnt pobal, ach tá teorainn leis an táirgeadh talmhaíochta de bharr na haeráide tirime, an triomaigh agus an ghanntanais uisce agus talún arúil. I measc na mbarr a fhástar tá arbhar agus pónairí. Braitheann an tír go mór ar allmhairí bia, breosla agus earraí monaraithe, rud a fhágann go bhfuil sí leochaileach d’athruithe ar phraghsanna idirnáisiúnta agus do shuaitheadh sa trádáil dhomhanda.&lt;ref name=&quot;WBupdate&quot; /&gt;

Tá ról suntasach ag an diaspóra sa gheilleagar freisin, trí airgead a sheolann daoine atá ina gcónaí thar lear chuig a dteaghlaigh in Cabo Verde. In 2025, b’ionann na seoltáin phearsanta sin agus thart ar 11.7% d’olltáirgeacht intíre na tíre.&lt;ref&gt;An Banc Domhanda, [https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?locations=CV ''Personal remittances received (% of GDP)''].&lt;/ref&gt;

I measc na ndúshlán eacnamaíoch atá roimh Cabo Verde tá spleáchas ar an turasóireacht, fiachas poiblí ard, dífhostaíocht agus tionchar an athraithe aeráide. Dá bhrí sin, tá éagsúlú an gheilleagair, forbairt fuinnimh in-athnuaite agus feabhas ar bhonneagar agus ar shlándáil uisce tábhachtach d'fhorbairt fhadtéarmach na tíre.&lt;ref&gt;An Banc Domhanda, [https://thedocs.worldbank.org/en/doc/77351105a334213c64122e44c2efe523-0500072021/related/mpo-sm26.pdf ''Cabo Verde: Macro Poverty Outlook, Spring 2026''].&lt;/ref&gt;

== Spórt ==
Tá nasc suntasach idir Cabo Verde agus [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] trí [[Pico Lopes|Roberto “Pico” Lopes]], peileadóir a rugadh i g[[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]], [[Baile Átha Cliath]], d’athair de bhunadh Cabo Verdeach agus do mháthair Éireannach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Pico díomách ach breathnóidh sé chun cinn'-A Mháthair Judy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0704/1581760-pico-diomach-ach-breathnoidh-se-chun-cinn-a-mhathair-judy/|date=2026-07-04|language=ga}}&lt;/ref&gt; D’imir sé peil i sraitheanna na hÉireann, lena n-áirítear le [[Bohemian F.C.|Bohemians]] agus le [[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]], agus rinne sé ionadaíocht ar Éirinn ag leibhéal faoi 19 mbliana d’aois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://api.ireland.ie/en/portugal/dublin-world-cup-roberto-pico-lopes-on-football-family-representing-cape-verde/|teideal=From Dublin to the World Cup: Roberto 'Pico' Lopes on football, family and representing Cape Verde|foilsitheoir=Ireland.ie|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Rinne Lopes a chéad láithreas idirnáisiúnta d'fhoireann shinsearach Cabo Verde in 2019, tar éis do bhainisteoir na foirne teagmháil a dhéanamh leis trí [[LinkedIn]]. Bhí sé ina bhall d’fhoireann Cabo Verde ag Corn na Náisiún san Afraic in 2021 agus in 2023, agus chuidigh sé leis an tír cáiliú do [[Corn FIFA an Domhain 2026|Chorn Domhanda FIFA 2026]], an chéad uair a cháiligh Cabo Verde do chluichí ceannais an chomórtais sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa.com/en/articles/cabo-verde-team-profile-history|teideal=Cabo Verde team profile|foilsitheoir=FIFA|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Léiríonn gairm Lopes an nasc idir Cabo Verde agus a diaspóra, chomh maith leis an gcaoi ar féidir le himreoirí a bhfuil fréamhacha teaghlaigh acu i níos mó ná tír amháin cur le foirne náisiúnta. Tharraing a roghnú d’fhoireann Cabo Verde aird ar an gcaidreamh idir an dá thír agus ar an bpobal Cabo Verdeach atá ag fás in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://api.ireland.ie/en/portugal/dublin-world-cup-roberto-pico-lopes-on-football-family-representing-cape-verde/|teideal=From Dublin to the World Cup: Roberto 'Pico' Lopes on football, family and representing Cape Verde|foilsitheoir=Ireland.ie|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Praia (Rinn Verde)|Praia]]
* [[Guine Bissau]]
* [[An Phortaingéil]]
* [[Criól]]
* [[Pico Lopes]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Rinn Verde]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
[[Catagóir:Oileáin an Aigéin Atlantach]]</text>
      <sha1>9kajwbry6ufwa3wbdpwjwmmkij8ez15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An tAbhallort</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19514</id>
    <revision>
      <id>1332956</id>
      <parentid>1244588</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shem04</username>
        <id>78743</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */</comment>
      <origin>1332956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11968" sha1="0val6ktoeb08eac9zsia1emm92xjc9n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is baile beag é '''an tAbhallort'''&lt;ref name='Logainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1416691|title=An tAbhallort/Oulart {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-24|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; i gcuinéir oirdheisceart na hÉireann. Tá sé suite i gContae Loch Garman díreach as an mbóthar réigiúnach R741 leathbhealach idir bailte Gorey ó thuaidh agus Loch Garman go deas. I 2016 bhí daonra de 274 ag an tAbhallort.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://citypopulation.info/php/ireland.php?cityid=0763|teideal=Oulart (Wexford, All Towns, Ireland) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information|language=en|work=citypopulation.info|dátarochtana=2018-12-03}}&lt;/ref&gt;Tá an tAbhallort ar eolas go leor ar chúiseanna éagsúla, mar shampla; spórt, cultúr agus cath 1798. Tá go leor áiseanna sa sráidbhaile seo, atá roinnte ina thrí Kyle, Raheenduff agus Kilnamanagh. I Raheenduff tá siopa gráin áitiúil Cooney’s, an siopa sráidbhaile agus an Teach tábhairne, á reáchtáil ag teaghlach Redmond ó na 1950idí. Tá áiteanna ar an dá bhaile eile; Naíonra Hyland, Iompar Henry Cleary, Marty's Bar, Ollmhargadh SPAR Corrigan, Boinn  Matty Parle agus téach tábhairne Cooney's atá á reáchtáil faoi láthair ag Gary agus Birdie O'Leary.

Tá gnéithe tábhachtacha eile den sráidbhaile mar an gcéanna do spórt [[Iomáint|iománaíochta]] agus ar [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach 1798]] a tharla ar cnoc Abhallort.      

== Spórt ==
Nuair a chloiseann an chuid is mó daoine faoi an tAbhallort cheapann siad faoi an rath a bhí acu i rith an ama leis an spórt iománaíochta. Is é an tAbhallort an Bealach (Oulart the Ballagh) an cumann lúthcleas gael áitiúla. Bhuaigh siad Craobhchomórtas Iomána Sinsearach Loch Garman ar trí uair déag, is déanaí i 2016. Is iad a gcuid príomh-iomaitheoirí a sráidbhaile in aice láimhe, Aillí na Buffairi. Tháinig cuid de na imreoirí íomanaíchta  is cáiliúla agus imreoirí na camógaíocht ó an tAbahllort an Bealach, mar shampla; Liam Dunne, Martin Storey,Keith Rossiter, Ursula Jacob agus Mary agus Una Leacy ach a phiocadh le cúpla.

I dtéarmaí iománaíochta bhuaigh siad an Craobhchomórtas Iomanaíocht Sinsearach Loch Garman ar 1994, 1995, 1997, 2004, 2005, 2007, 2009- 2013 agus 2015-2016. Bhuaigh siad an Craobh Iomanaíocht Club Sinsearach Laighean sa bhliain 2015.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=2015|url=http://dx.doi.org/10.1349/ddlp.616|title=Robert Keen, letter, to Nathaniel Whitaker, 1767 November 30|doi=10.1349/ddlp.616}}&lt;/ref&gt; D'iomaigh siad sa chomórtas seo freisin 1994-1995 agus  2010- 2013. Tá rath eile ann mar shampla: Buaiteoirí Craobhchomórtas Iománaíochta idirmheánach Loch Garman sa bhliain 1968, buaiteoirí Craobh Iomanaíocht Sóisearach Loch Garman i mbliainta 1967 agus2005, buaiteoirí Craobhchomórtais Iomanaíocht Faoi 21 Loch Garman i mblianta 2001, 2003, 2004, 2006 agus 2013 agus buaiteoirí i gcomhar le Aillí na Buffairi  i mblianta 1965 agus 1966, buaiteoirí Craobhchomórtais Iománaíochta Mionúr Loch Garman i mblianta 1999, 2002, 2003, 2005 agus 2015 agus buaiteoirí  i gcomhar leis Aillí na Buffairi sa bhliain 1967.

An tAbhallort an Bealach cumann camogaíocht - Bunaíodh cumann camogíocht ag deireadh na 1970í. Ó bunaíodh é, tá an-rath ar an gClub, ar dtús ag leibhéal faoi aois agus ansin ag leibhéil Shóisearacha, Idirmheánacha agus Sinsearacha. D'éirigh leis an gclár teidil is mó de 5 a chéile ar an gcluiche Camogie Feile na nGael a bhaint amach ó 1998 go 2002. Gné iontach den 5 seo i ndiaidh a chéile ná go raibh ról tábhachtach ag ball foirne reatha Una Leacy sa 5 bhuaigh go léir. Bhuaigh an cumann seo dhá cheann déag de na Craobh Camogaíocht Sóisearach Loch Garman, sé Craobh Camogíocht Club Sinsearach Laighean agus dhá Craobh na hÉireann, i mblianta 2011 agus 2014. Is é an rath óg é a bheith bródúil as an mbealach ar fad a bhaint amach trí dhaoine faoi aois.Tá an cumann seo an bhrodúil as na rudaí  bhuaigh siad agus tá súil acu nach deireadh na bealaí a bhuaigh siad.

== Daoine Cáiliúla ==
'''''Liam  Ó Dúinn'''-''

D’imir Liam Ó Dúinn den fhoireann Sinsearach Loch Garman agus Abhallort an Bealach. Rugadh é ar an 12 Meitheamh 1968.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.hoganstand.com/Wexford/ArticleForm.aspx?ID=48433|teideal=Dunne, Liam - HoganStand|work=www.hoganstand.com|dátarochtana=2018-12-03}}&lt;/ref&gt; D’imir sé ar leathchúlaí láir le dhá fhoireann. Mar bhall d'fhoireann idir-chúige Laighean ar roinnt uaireanta, bhuaigh Ó Dúinn bonn amháin de chuid Corn an Iarnróid. Ag leibhéal an chlub, bhí sé ina bhuannóir craobhchomórtais sé-uaire le Oulart-the Ballagh. Rinne Dunne 39 seomraí craobhchomórtais do Loch Garman ar feadh a ghairm bheatha. D'éirigh sé as iomána idirchontae tar éis chríochchomórtais 2003 a thabhairt i gcrích. Tar éis é a bheith ag dul ar scor ba é bainisteoir an oulart as foireann shinsearach an bhallaigh agus foireann bheag Loch Garman. Sula dtiocfaidh sé ar bhainisteoir foireann shinsearaíochta Loch Garman i 2011. Bhuaigh sé trí réaltaí ar fad agus tá sé ar aon fhoireann a vótáladh go speisialta. Bhuaigh sé Craobh na hÉireann I 1996, chun a bhuaigh sé imreoir an cluiche.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Wexford hold edge in previous meetings|url=http://www.offalyexpress.ie/sport/gaelic-games/wexford-hold-edge-in-previous-meetings-1-3898289|dátarochtana=2018-12-03}}&lt;/ref&gt;

'''''Máirtín Ó Stoirín-'''''

Rugadh é ar 28 Meán Fómhair 1964. Mar gheall ar dhuine de na himreoirí is mó de Loch Garman a bhí i gcónaí ar fad, rinne Stoirín an chéad chuma ar an bhfoireann i rith chraobhchomórtais 1986 agus bhí sé ina bhall rialta de na cúig déag ag tosú go dtí go scoir sé roimh chraobhchomórtas 2001. Bhuaigh sé Craobh na hÉireann I 1996. Le linn an ama sin, bhuaigh sé bonn uile-Éireann, dhá Bonn Laighean agus trí dhuais All-Star. Ag leibhéal an chlub, bhí cúigear-uaireanta buaiteoir craobhchomórtais chontae Loch Garman le an tAbhallort an Bealach .&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Kevin Ryan|date=2008|url=http://dx.doi.org/10.2307/25564962|title=Once Removed, Kevin Ryan, Wexford Arts Centre, Wexford, June - July 2008|journal=Circa|issue=125|pages=96|doi=10.2307/25564962|issn=0263-9475}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|url=http://dx.doi.org/10.1007/0-387-21625-1_62|title=Mu Cephei|journal=The Hundred Greatest Stars|pages=124–125|publisher=Springer-Verlag|location=New York}}&lt;/ref&gt;

'''''Ursula Íácób-'''''

Is urramaí camógaíochta í Ursula Íácób, buaiteoir na ndámhachtainí All Star in 2010, 2011, 2012 agus 2014.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=2007-12-01|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u214876|title=O’Connell, Rev. Frederick William, (22 Oct. 1876–19 Oct. 1929), Lecturer in Celtic Languages and Literatures, Queen’s University, Belfast; Extern Examiner to National University, 1914–19, and since 1923; Advising Examiner in Irish to Intermediate Board of Education, 1908–13; Examiner in Irish to Intermediate Board of Northern Ireland, 1923|journal=Who Was Who|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Colin Graham|date=2010-08|url=http://dx.doi.org/10.1080/09670882.2010.493036|title=Irish times: temporalities of modernity|journal=Irish Studies Review|volume=18|issue=3|pages=374–376|doi=10.1080/09670882.2010.493036|issn=0967-0882}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rte.ie/sport/gaa/championship/2011/0911/wexford_galway.html|teideal=RTÉ Sport: GAA - Wexford 2-07 Galway 1-08|dáta=2012-01-03|dátarochtana=2018-12-03|archivedate=2012-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120103225417/http://www.rte.ie/sport/gaa/championship/2011/0911/wexford_galway.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=2007-06-15|url=http://dx.doi.org/10.1126/science.316.5831.1547d|title=NETWATCH: Botany's Wayback Machine|journal=Science|volume=316|issue=5831|pages=1547d–1547d|doi=10.1126/science.316.5831.1547d|issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt; Bainn Shinsearacha uile-Éireann in 2007,  2010,  2011 agus 2012, i 2011 scóráil sí sprioc drámatúil de 52 nóiméad a d'athraigh cúrsa deiridh na hÉireann agus bua buailte do Loch Garman. Bhí sí ina imreoir den chluiche i bua leathnach deiridh Loch Garman thar Corcaigh agus ina bhall d'fhoireann na Craobhchomórtais do 2011. Le iomlán de 3-54 bhí sí ina imreoir scórála is airde i gCraobhchomórtais Sinsearach na bliana 2011. Tá sí 33 bliana déag d’aois agus bhuaigh sé 4 craobh na hÉireann, 10 craobh na Laighean le Loch Garman, a lán craobh contae Loch Garman agus dhá craoch na hÉireann lena cumann, an tAbhallort an Bealach.

'''''Máire agus Úna Léasaigh-'''''

Is iad na deirfiúracha Léasaigh dhá cheann de na himreoirí camógaíochta is cáiliúla le deich mbliana anuas. Bhuaigh an dá cheann de 4 Craobh na hÉireann le Loch Garman, dhá Craobh na hÉireann leis an tAbhallort, cúpla Craobh na Laigheann le contae agus cumann, agus bhuaigh Máire dhá All-Stars agus Úna ceann amháin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://wexfordcamogie.ie/player/una-leacy/|teideal=Una Leacy - Wexford Camogie|language=en-GB|work=wexfordcamogie.ie|dátarochtana=2018-12-03|archivedate=2019-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191210162434/http://wexfordcamogie.ie/player/una-leacy/}}&lt;/ref&gt;I &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://wexfordcamogie.ie/?s=mary+leacy|teideal=Search Results    mary leacy - Wexford Camogie|language=en-GB|work=wexfordcamogie.ie|dátarochtana=2018-12-03}}&lt;/ref&gt;s é Máire 31 agus Una 30. Ní rabhthas ag críochnú a n-rath chomhpháirteach a ainmniú. Dhá imreoir speisialta sa domhan camógaíochta.

== Stair ==
Is é an Cath Cnoc an tAbhallort, cuid d'éirí amach 1798, an píosa eolais is tábhachtaí a bhaineann leis an sráidbhaile. Bhí Cath cnoc an tAbhallort ar siúl ar an 27 Bealtaine 1798 nuair a chuireadh bailiú reibiliúnach de idir 4,000 agus 5,000 ar marthain 110 míleata a cuireadh ó bhaile Loch Garman chun an t-éirí amach scaipeadh i gContae Loch Garman a stampáil.Shroich an mhílíste sráidbhaile Oulart ag 2 p.m. an 27 Bealtaine. Ag fáil mais &quot;ó cheathrar go cúig mhíle comhraiceoir&quot; ag áitiú ar thalamh ard cnoc Oulart, d'éirigh siad chun cinn agus lean na reibiliúnaithe ar aghaidh chuig an gcruinniú mullaigh. Chreid na ceannairí reibiliúnach go mearbhall go raibh comhlacht mór de chuid marcach na seachtaine ag fanacht lena n-eitilt a chosc, agus mar sin d'iompaigh a gcuid fórsaí go géar chun aghaidh a thabhairt ar a n-namhaid agus &quot;maraíodh an díliú iomlán i dtoll&quot;, ag fágáil ach an t-oifigeach ceannais, an Coirnéal Foote, agus ceithre cinn eile marthanóirí chun éalú dá mbonn ag Loch Garman. Thuairiscigh Foote go raibh an mhíleata ag dul chun cinn go neamhspleách, agus a bhí sásta ar a chuid orduithe, agus go ndearna na líon reibiliúnach mór mór, a bhí armtha le pikes, timpeall orthu agus go raibh siad ró-chumhachta agus gur maraíodh &quot;líon mór&quot; na reibiliúnaithe.Tar éis bua na reibiliúnaithe, chuaigh beagnach Loch Garman go léir ar an éirí amach. Thug fórsaí na Corónach agus sibhialtaigh dílseachta rialú ar an tuath, ag tarraingt siar go bailte cosúil le Inis Córthaidh, Gorey agus Loch Garman.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Abhba|date=1854-09-16|url=http://dx.doi.org/10.1093/nq/s1-x.255.224f|title=Clarendon's “history, of the Irish rebellion.”|journal=Notes and Queries|volume=s1-X|issue=255|pages=224–224|doi=10.1093/nq/s1-x.255.224f|issn=1471-6941}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Oulart, County Wexford - geograph.org.uk - 1817146.jpg|mion|'''Séadchomhartha Cuimhneacháin san Abhallort''']]
&lt;br /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Abhallort, An t}}</text>
      <sha1>0val6ktoeb08eac9zsia1emm92xjc9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seán Heuston</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20873</id>
    <revision>
      <id>1332942</id>
      <parentid>1308192</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6278" sha1="o7398rtlskoxxwi689naaj1b5hweoj0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Réabhlóidí]] Éireannach agus ball de [[Fianna Éireann]] ab ea '''Seán Mac Aodha''' nó '''Seán Heuston''' as Béarla ([[21 Feabhra]] [[1891]] - [[8 Bealtaine]] [[1916]]). Bhí sé gníomhach maidir le bunú na bhFianna agus ba ghearr go raibh sé ina oifigeach agus ag mealladh tuilleadh fear ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1916 Seachtar Dearmadta - Sean Heuston {{!}} Seinnteoir {{!}} TG4 {{!}} Irish Television Channel, Súil Eile|url=https://www.tg4.ie/ga/player/seinn/?pid=5719378120001&amp;title=Sean%20Heuston&amp;series=1916%20Seachtar%20Dearmadta&amp;genre=Faisneis&amp;pcode=387238|language=ga}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508214114/https://www.tg4.ie/ga/player/seinn/?pid=5719378120001&amp;title=Sean%20Heuston&amp;series=1916%20Seachtar%20Dearmadta&amp;genre=Faisneis&amp;pcode=387238 |date=2021-05-08 }}&lt;/ref&gt; 

Cuireadh chun báis é i g[[Príosún Chill Mhaighneann]] sa bhliain 1916. Ní raibh sé ach 25 bliana d'aois ag an am.

== Saol ==
Rugadh Heuston ar 21 Feabhra 1891 ag 24 Shráid Gloucester Íochtarach, [[Baile Átha Cliath]], mac le John Heuston, cléireach, agus le Maria McDonald.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nli.ie/1916/exhibition/ga/content/executed/seanheuston/|teideal=National Library of Ireland - 1916 Exhibition|work=www.nli.ie|dátarochtana=2021-05-08}}&lt;/ref&gt;

Fuair sé [[oideachas]] go dtí an an grád idirmheánach ó na [[Bráithre Críostaí]] ar Scoileanna O'Connell ar Shráid Richmond Thuaidh. 

=== Luimneach ===
Agus é seacht mbliana déag d'aois (1908), chuaigh sé isteach sa [[Great Southern and Western Railway Company]] mar chléireach. Bhí sé lonnaithe i Luimneach ar feadh sé bliana, áit a raibh sé gníomhach mar mhaor le Fianna Éireann.  

Chuaigh sé isteach i bh[[Fianna Éireann]], an club gasógaíochta a rinne [[Bulmer Hobson]] agus an [[Constance Gore-Booth Markiewicz|Chuntaois Markievicz]], i mí Lúnasa 1909. D'eagraigh sé brainse an-ghníomhach i Luimneach, ag a raibh ballraíocht de 250 buachaill sa deireadh thiar thall.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Chaith sé an chuid is mó den am saor a bhí aige san eagraíocht: ag múineadh Gaeilge agus stair, ag déanamh druileanna, ag máirseáil agus chabhraigh sé le baill íoc as a gcuid éidí.
[[Íomhá:Dublin - St. Enda's School - 20200926185708.jpg|clé|mion]]

=== Ar ais i mBÁC, 1913-1916 ===
Aistríodh go Baile Átha Cliath é ag an GSWR in 1913 agus cuireadh chuig oifig an bhainisteoir tráchtála ag stáisiún traenach Kingsbridge é (stáisiún Heuston atá air anois).
[[Íomhá:Sean Heuston (41217247170).png|clé|mion]]
Sna blianta 1913-1916, bhí Heuston, páirteach in [[oideachas]] na mbuachaillí i [[Scoil Éanna]] agus d’eagraigh siad druileáil agus cleachtadh le muscaedaíocht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ireland2016.gov.ie/may-8th-eamonn-ceannt-michael-mallin-sean-heuston-con-colbert|teideal=May 8th: Éamonn Ceannt, Michael Mallin, Seán Heuston, Con Colbert|dáta=2016-04-25|language=en|work=Ireland 2016|dátarochtana=2021-05-08|archivedate=2021-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508193923/https://www.ireland2016.gov.ie/may-8th-eamonn-ceannt-michael-mallin-sean-heuston-con-colbert}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Heustonbridge.jpg|clé|mion|Is ina dhiaidh atá stáisiún Heuston agus Droichead Heuston i mBaile Átha Cliath ainmnithe.]]
Lean sé lena chuid oibre le Fianna Éireann, áit ar chas sé le [[Con Colbert]] agus [[Liam Mellows]], an bheirt acu feiceálach san eagraíocht. Tugadh ceannas ar bhrainse dó ar an taobh ó thuaidh den chathair, lonnaithe in Hardwick Hall.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tugadh ardú céime dó mar leas-cheannfort de Bhriogáid Bhaile Átha Cliath agus rinneadh stiúrthóir traenála de freisin. D'earcaigh Colbert agus Pádraig Mac Piarais é chun traenáil a thabhairt do na mic léinn ar [[Scoil Éanna]] i ndruileáil agus muscaedaíocht. Ar ócáid na hairm a theacht i dtír i m[[Binn Éadair]] i mí Iúil 1914, stiúir sé fórsa Fhianna a thug seachadadh gunnaí ar ais go Baile Átha Cliath go sábháilte ar chairt.

Chuaigh Heuston le hÓglaigh na hÉireann go gairid i ndiaidh a bhunaithe i mí na Samhna 1913. Rinneadh captaen de sa deireadh thiar thall ar an 1ú Cathlán de chuid Ned Daly. D'oibrigh sé go crua leis a chomplacht, ag eagrú máirseálacha agus inlíochtaí, ag cothú meon dúthrachta agus comrádaíochta, agus ag soláthar airm agus trealaimh trí cheannach agus úsáid á bhaint aige as gach meán a raibh ar láimh aige.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:Sean Heuston Phoenix Park.JPG|clé|mion|Cuimneachán i b[[Páirc an Fhionnuisce]]]]

=== Eirí Amach ===
Ar Luan Cásca tugadh ceannas ar an Institiúid Déiríochta dó, [[foirgneamh]] ar an taobh ó dheas ó Abhainn na Life, laistiar de na [[Na Ceithre Cúirteanna|Cheithre Cúirteanna]], mar a raibh Daly agus an 1ú Cathlán lonnaithe. Is é an chúram a bhí ar Heuston ná an bealach idir an Bheairic Ríoga (Dún Uí Choileáin ní ba dhéanaí, agus anois ina [[Ard-Mhúsaem na hÉireann]]) agus na [[Na Ceithre Cúirteanna|Ceithre Cúirteanna]] ar feadh roinnt uaireanta sa chaoi is go mbeadh am go leor ag Daly agus a raibh fágtha den 1ú Briogáid socrú isteach.

Mar a tharla, sheas Heuston agus a chomplacht de 30 fear an fód ar feadh níos mó ná dhá lá. 

Agus iad timpeallaithe agus gan cúis dóchais acu, ghéill Heuston ar an Chéadaoin.

=== Bású ===
Cuireadh Seán Heuston os comhair chúirt airm agus daoradh chun báis é. Coinníodh é i nDún Richmond sular tugadh go Príosún Chill Mhaighneann é. Cuireadh chun báis é ar an 8ú Bealtaine 1916 agus é cúig déag is fiche bliain d'aois. B'é an fear is óige dóibh siúd a cuireadh chun báis. 

Níor phós sé roimh a bhás. D'fhág sé a mháthair agus a dheartháir Michael ina dhiaidh, a bhí ina mhac léinn ar an Dominican Priory i d[[Tamhlacht]] agus é ag dul le sagartacht.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cuimhneachán ==
I 1966, ainmníodh  [[Stáisiún Heuston|Stáisiúin Heuston]] i mBaile Átha Cliath ina chuimhne.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Éirí Amach na Cásca}}

{{DEFAULTSORT:Heuston, Seán}}
[[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1891]]
[[Catagóir:Básanna i 1916]]</text>
      <sha1>o7398rtlskoxxwi689naaj1b5hweoj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stefan Zweig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22282</id>
    <revision>
      <id>1332947</id>
      <parentid>1319858</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5254" sha1="dr3pnxu7oytlvkg5ckr6m4wetow6dnh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[scríbhneoir]] clúiteach i n[[Gearmáinis]] é [[Stefan Zweig]] (a rugadh ar an [[28 Samhain]] [[1881]] i [[Vín]] agus a d'éag [[22 Feabhra]] [[1942]] sa [[An Bhrasaíl|Bhrasaíl]]).  De bhunadh na h[[An Ostair|Ostaire]] ba ea é, [[An Giúdachas|Giúdach]], fear léannta, agus duine de na daoine sin a chonaic uafáis an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad]] agus an [[Dara Cogadh Domhanda]]. Chuir sé féin agus a chéile mná, Lotte, lámh ina mbás féin sa bhliain 1942 ar mhéid a n-éadóchais, creidtear.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/let-us-then-make-common-cause-each-in-their-own-mother-tongue-gair-chatha-stefan-zweig/|teideal=‘Let us then make common cause…each in their own mother tongue’ – gáir chatha Stefan Zweig|údar=Pól Ó Muirí|dáta=29 Meitheamh 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-21}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Wien08 Kochgasse008 2017-03-31 GuentherZ GD Zweig 0661.jpg|clé|mion|Plaic chuimhneacháin, Kochgasse 8, [[Vín]]]]
[[Íomhá:Stefan Zweig Friderike Zweig 1922 by Ludwig Boedecker.jpg|clé|mion|lena bhean Lotte, in Salzburg, 1922]]

== Saol ==
Ba den [[bourgeoisie]] [[Vín|Víneach]] é, sách rachmasach. Thart ar chasadh an chéid, bhí Vín ar cheann de chathracha úd na gcéadfaí, agus bhain na tithe caife go dlúth leis sin. ‘B’fhusa a bheith i d’Eorpach anseo ná in aon áit eile,’ a scríobh Zweig, agus mhínigh sé go raibh príomhnuachtáin na hEorpa ar fad sna tithe caife, ‘chomh maith le móririsí liteartha agus cultúir an domhain uile.’ Na tithe caife is mó a chuir dlús le héagsúlacht intleachtach Vín, a bhraith sé.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://freeexampapers.com/exam-papers/Irish-Leaving-Certificate-Examination/Art/Higher/2008/1496954197_1226117.pdf|teideal=SCRÚDÚ NA hARDTEISTIMÉIREACHTA 2008:  EALAÍN|údar=Coimisiún na Scrúduithe Stáit|dáta=2008|dátarochtana=2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222004700/https://freeexampapers.com/exam-papers/Irish-Leaving-Certificate-Examination/Art/Higher/2008/1496954197_1226117.pdf|archivedate=2024-02-22}}&lt;/ref&gt; 

Bhí cónaí ar Zweig ó [[1919]] go [[1934]] i [[Salzburg]] s[[an Ostair]]. 

Bhí saol cruthaitheach scríbhneoireachta thar a bheith torthúil aige agus ráchairt mhór ar a chuid scríbhneoireachta sna [[1920idí]] agus [[1930idí]]. Chuir sé idir dánta, gearrscéalta, úrscéalta, drámaí agus sleachta stairiúla i bhfoirm [[beathaisnéis]]í i gcló.  Bhí lámh aige i bhforbairt an teach foilseacháin Insel-Verlag.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2017/09/|teideal=Smaointe Fánacha Aonghusa|work=aonghus.blogspot.com|dátarochtana=2024-02-22}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:IV 1927.521 Stefan Zweig WP.jpg|clé|mion|Fógra de chuid Insel-Verlag, 1927 ]]
[[An Giúdachas|Giúdach]] ab ea Zweig agus theith sé lena anam as an Ostair sular cuireadh bac ar dhaoine imeacht.  Chuaigh sé go dtí  [[Sasana]], i dtús. Ansin chaith sé achar gairid i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] sular chuir sé faoi sa [[An Bhrasaíl|Bhrasaíl]].

Agus é ar [[Imirce (daonra)|deoraíocht]] sa [[An Bhrasaíl|Bhrasaíl]] de bharr na Naitsithe, tháinig [[dúlagar]] air. Ainneoin an fháilte a chuir údaráis na Brasaíle roimhe ghéill sé don éadóchas.  Shíl sé gur parthas iar-chiníoch a bhí sa Bhrasaíl.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Sa bhliain 1942, agus dóchas caillte aige sa chine dhaonna, i bhfianaise an uafáis bhí ar siúl s[[an Eoraip]] chuir sé féin agus a bhean chéile lámha ina mbásanna féin.
[[Íomhá:Stamp of Albania - 2017 - Colnect 754208 - Stefan Zweig.jpeg|clé|mion]]

== Saothar ==

* Ceann de na húrscéalta is aitheanta dár scríobh sé ná [[Schachnovelle (ÚrscéalFichille)|Schachnovelle (Úrscéal Fichille)]], a [[úrscéal]] deireanach sa bhliain 1942.
* Sraith bheag aistí dá chuid atá in ''Messages from a lost world: Europe on the brink''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pushkinpress.com/books/messages-from-a-lost-world/|teideal=Messages from a Lost World by Stefan Zweig {{!}} Pushkin Press|language=en|work=pushkinpress.com|dátarochtana=2024-02-21}}&lt;/ref&gt;  Idir 1914 agus 1941 a foilsíodh na haistí seo agus is dea-shampla iad de chumhacht na haiste mar fhoirm ealaíne inti féin, mar dhán próis den scoth. Scríobhann Zweig ar theangacha, ar an stair, ar fhorbairt na smaointeoireachta san Eoraip agus ar aontas na hEorpa fiú.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* A [[Dírbheathaisnéis|dhírbheathaisnéis]], ''The World of Yesterday'' (''Die Welt von Gestern'' - ''- Erinnerungen eines Europäers''; Saol an lae inné - cuimhní cinn Eorpaigh, 1942).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The World of Yesterday|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_World_of_Yesterday&amp;oldid=1192224543|journal=Wikipedia|date=2023-12-28|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Schachnovelle (ÚrscéalFichille)|Schachnovelle (Úrscéal Fichille)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Zweig, Stefan}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1881]]
[[Catagóir:Básanna i 1942]]
[[Catagóir:Giúdaigh Ghearmánacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Ostaracha]]
[[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]]
[[Catagóir:Stefan Zweig]]</text>
      <sha1>dr3pnxu7oytlvkg5ckr6m4wetow6dnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seascann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26931</id>
    <revision>
      <id>1332978</id>
      <parentid>1273275</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3400" sha1="6evn3clyr1qkf4vthwmoe997zur3pzq" xml:space="preserve">[[File:A swamp in Poland.jpg|thumb|Seascann sa Pholainn]]
Is éard is '''seascann''' ann ná talamh fliuch faoi [[Foraois|fhoraois]].&lt;ref name=&quot;Keddy, P.A 2010&quot;&gt;Keddy, P.A. 2010. Wetland Ecology: Principles and Conservation (2nd edition). Cambridge University Press, Cambridge, UK. 497 p.&lt;/ref&gt; Meastar gur criosanna trasdula iad seascainn mar tá ról ag talamh agus uisce araon i gcruthú na timpeallachta.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/swamp/|title=swamp|author=Society|first=National Geographic|date=2011-01-21|language=en|work=National Geographic Society|access-date=2019-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303151031/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/swamp/|archive-date=2021-03-03}}&lt;/ref&gt; D'fhéadfadh [[fionnuisce]], uisce goirt nó sáile a bheith sa seascann. Feictear '''seascainn fionnuisce''' ar bhruach aibhneacha nó lochanna móra, áit a mbíonn siad ag brath go mór ar uisce báistí agus ar thuilte séasúracha chun athruithe nádúrtha i leibhéal an uisce a chaomhnú.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hughes, F.M.R. 2003&quot;&gt;Hughes, F.M.R. (ed.). 2003. The Flooded Forest: Guidance for policy makers and river managers in Europe on the restoration of floodplain forests. FLOBAR2, Department of Geography, University of Cambridge, Cambridge, UK. 96 p.&lt;/ref&gt; Is in aice le haibhneacha móra ar nós an [[An Amasóin (abhainn)|Amasóin]], an [[Abhainn Mississippi|Mississippi]], agus an [[An Congó (abhainn)|Congó]] a fhaightear cuid de na seascainn is mó ar domhan.&lt;ref&gt;Keddy, P.A., L.H. Fraser, A.I. Solomeshch, W.J. Junk, D.R. Campbell, M.T.K. Arroyo and C.J.R. Alho. 2009. Wet and wonderful: the world's largest wetlands are conservation priorities. BioScience 59: 39–51.&lt;/ref&gt; Feictear '''seascainn sáile''' ar chóstaí trópaiceacha agus fothrópaiceacha.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Mitsch, W.J., &amp; Gosselink, J.G.(2015). ''Wetlands''. Hoboken, NJ: John Wiley &amp; Sons Inc.&lt;/ref&gt;

== Riasc vs. seascann ==
[[Íomhá:USGS_image_cropped.jpg|mion| An difríocht idir '''seascann''' agus '''riasc''']]
Is cineálacha sainiúla bogaigh iad seascainn agus [[Corcach|riasca]] (nó ''corcacha'') a fhoirmíonn i ngar do réimse uisce, in áiteanna a bhfuil ithir shaibhir sháithithe iontu.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://nhpbs.org/natureworks/nwep7i.htm|title=Swamps|work=Nature Works- New Hampshire PBS|access-date=2019-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112182744/https://nhpbs.org/natureworks/nwep7i.htm|archive-date=2019-11-12}}&lt;/ref&gt; Is bogach é riasc a bhíonn faoi thuilte go leanúnach nó go minic, a bhfuil plandaí luibheacha chun cinn. Ar an lámh eile, bíonn ithir sháithithe agus/nó uisce bodhar i seascann, agus ó thaobh fásra de, is crainn, toir, agus sceacha uiscefhulangacha atá chun tosaigh.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.epa.gov/wetlands/classification-and-types-wetlands#swamps|title=Classification and Types of Wetlands|date=9 April 2015|work=EPA|access-date=26 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123074644/https://www.epa.gov/wetlands/classification-and-types-wetlands#swamps|archive-date=23 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Mitsch, W.J., &amp; Gosselink, J.G.(2015). ''Wetlands''. Hoboken, NJ: John Wiley &amp; Sons Inc.&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}


[[Catagóir:Limistéir uisce]]
[[Catagóir:Ithireolaíocht]]
[[Catagóir:Bogaigh]]</text>
      <sha1>6evn3clyr1qkf4vthwmoe997zur3pzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26932</id>
    <revision>
      <id>1332977</id>
      <parentid>1320558</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6518" sha1="4668e9ewth60gqsvq6arw3hlucr6zak" xml:space="preserve">[[File:Peat-bog-Ireland.jpg|thumb|Portach móna in Éirinn]]
Is éard is '''portach''' ann ná talamh bogaigh ina gcarnann go leor fásra marbh — [[súsán]] go minic — mar [[Móin|mhóin]].&lt;ref name=&quot;Keddy&quot;&gt;{{Cite book-en|author-link=Paul Keddy|last=Keddy|first=P.A.|date=2010|title=Wetland Ecology: Principles and Conservation|edition=2nd|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521739672}}&lt;/ref&gt; Tugtar '''caorán''', '''criathrach''', nó '''móinteán''' ar phortach freisin. Tá sé ar cheann de na ceithre chineál bogaigh atá ann (is iad [[eanach]], [[riasc]], [[muskeg]] agus [[seascann]] na cinn eile). Is minic a bhíonn siad faoi chlúdach [[Fraoch|fraoigh]] atá fréamhaithe sa súsán agus sa móin. Feidhmíonn an t-ábhar planda lofa i bportaigh mar linn charbóin thábhachtach.&lt;ref name=&quot;NYT10612&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2012/10/07/science/earth/british-gardeners-battle-over-peat-for-bogs-sake.html|work=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007082146/http://www.nytimes.com/2012/10/07/science/earth/british-gardeners-battle-over-peat-for-bogs-sake.html|archivedate=7 Deireadh Fómhair 2012|teideal=British Soil Is Battlefield Over Peat, for Bogs' Sake}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.iucn.org/resources/issues-briefs/peatlands-and-climate-change|title=Peatlands and climate change|date=2017-11-06|language=en|work=IUCN|access-date=2019-08-15}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Bogland, Cloghfin - geograph.org.uk - 4266257.jpg|mion|Portach'','' [[An Chloch Fhionn]] (Cloghfin), [[Tír Chonaill]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/16147|teideal=An Chloch Fhionn/Cloghfin|language=ga|work=logainm.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt; Athchóiriú 30,000 heicteár in Éirinn sna [[2020idí]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.euractiv.com/section/climate-environment/news/nature-needs-to-be-restored-quickly-says-irish-minister/|teideal=Nature needs to be restored quickly, says Irish minister|údar=euractiv.com|dáta=20 Meitheamh 2023|language=en-IE|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;]]

== Bunús ==
Cruthaítear portaigh nuair a bhíonn an t-uisce ar dhromchla na talún [[Aigéad|aigéadach]] agus ar bheagán cothaitheach. Go hiondúil, faightear portach ar thalamh bog fionnuisce a bhfuil ábhar planda lofa air (ar a dtugtar ''móin''), agus in aeráidí tuaisceartacha níos fuaire.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/bog|title=Bog|language=en|work=education.nationalgeographic.org|access-date=2023-02-25}}&lt;/ref&gt; I gcodarsnacht le [[Eanach|heanaigh]], faigheann siad an chuid is mó dá gcuid uisce ó fhrasaíocht seachas ó screamhuisce nó ó uisce dromchla atá lán de mhianraí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book-en|last=Rydin|first=Håkan|title=The biology of peatlands|date=2013|isbn=978-0-19-150828-8|edition=Second|location=Oxford, UK|oclc=861559248}}&lt;/ref&gt;

== Tréithe ==
Tá dath donn sainiúil ag uisce a shreabhann as portach, dath a thagann ó [[Tainniní|thainniní]] móna tuaslagtha. Go ginearálta, fásann plandaí i bportach sách mall mar thoradh ar an aeráid fhionnuar, ach tá an lobhadh fiú níos moille mar gheall ar leibhéil ísle ocsaigine in ithreacha sáithithe an phortaigh. Mar sin, carnann móin thar am, agus is féidir le limistéir mhóra a bheith faoi chlúdach domhain móna, roinnt méadar ar doimhneacht.&lt;ref name=&quot;Keddy&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|last=Gorham|first=E.|date=1957|title=The development of peatlands|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1957-06_32_2/page/145|journal=Quarterly Review of Biology|volume=32|issue=2|pages=145–66|doi=10.1086/401755}}&lt;/ref&gt;

Faightear éagsúlacht shainiúil speiceas i bportaigh, idir ainmhithe, fungais, agus plandaí, agus tá tábhacht ar leith ag baint leo ó thaobh [[Bithéagsúlacht|na bithéagsúlachta]] de, go háirithe i gceantair áitrithe ina ndéantar feirmeoireacht.

== Portaigh in Éirinn ==
Ritheadh An tAcht um Fhiadhúlra (Leasú), 2023&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2016/77/|teideal=An tAcht um Fhiadhúlra (Leasú), 2023|údar=oireachtas.ie|dáta=2023|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt; agus an Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Bithéagsúlacht, 2023 don tréimhse 2023-2030.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.npws.ie/legislation/national-biodiversity-action-plan|teideal=National Biodiversity Action Plan {{!}} National Parks &amp; Wildlife Service|work=www.npws.ie|dátarochtana=2024-02-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.npws.ie/sites/default/files/files/4%C3%BA_Plean_Gn%C3%ADomha%C3%ADochta_N%C3%A1isi%C3%BAnta_um_Bith%C3%A9ags%C3%BAlacht.pdf|teideal=Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Bithéagsúlacht 2023–2030|údar=npws.ie|dáta=2023|language=ga-IE|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt; Tá ar gach údarás áitiúil in Éirinn plean bithéagsúlachta dá gcuid féin a chur i dtoll a chéile, a nuashonrú agus a chur i ngníomh. Cuireadh acmhainn bhreise ar fáil don t[[Seirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra]], de réir an phlean, le dul i ngleic le daoine agus le heagraíochtaí a sháraíonn an dlí.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Plean Bithéagsúlachta athnuaite le dúil tuilleadh meatha a chosc|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0125/1428525-plean-bitheagsulachta-athnuaite-le-duil-tuilleadh-meatha-a-chosc/|date=2024-01-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ / Ciarán Lenoach}}&lt;/ref&gt;

=== Caomhnú ===
Sna 2020idí, cuireadh stop le baint na [[Móin|móna]] ar chuid na bportach in Éirinn.  Bhí 53 portach ainmhithe mar cheantair speisialta caomhnaithe agus dá réir d'éirigh sé i gcoinne an dlí móin a bhaint ann. Bhí portach i b[[Port Omna|Port Umna]] ar cheann do na portaigh is mó a raibh achrann i gceist níos déanaí. In 2025, bhí easaontas idir úinéirí talún ar phortach i ndeisceart Chontae na Gaillimhe agus an tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra maidir leis an bportach a athfhliuchadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Easaontas maidir le portach i ndeisceart na Gaillimhe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0213/1496652-easaontas-maidir-le-portach-i-ndeisceart-na-gaillimhe/|date=2025-02-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Muskeg]], [[eanach]], [[riasc]], agus [[seascann]]
* [[Móin]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Portaigh| ]][[Catagóir:Tírghnéithe]]
[[Catagóir:Talamh]]
[[Catagóir:Linneolaíocht]]
[[Catagóir:Bithéagsúlacht]]
[[Catagóir:Bogaigh]]</text>
      <sha1>4668e9ewth60gqsvq6arw3hlucr6zak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colm Ó Gaora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30437</id>
    <revision>
      <id>1333022</id>
      <parentid>1219882</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sudsy69</username>
        <id>78592</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1333022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5046" sha1="tnct1emzplgnme9ivfp8t99f1utg4ft" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Scríbhneoir agus náisiúnaí Éireannach a bhí i g'''Colm Ó Gaora''' (1887–1954).&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=337|title=Ó GAORA, Colm (1887–1954) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Scríobh ó Gaora do nuachtán [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]], ''[[An Claidheamh Soluis|An Claidheamh Solais]]'' agus foilsíodh dhá leabhar óna pheann ''Mise'' agus ''Obair is Luadhainn''. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/caint-le-tabhairt-faoin-scribhneoir-cholm-o-gaora-ar-an-gceathru-rua/|teideal=Caint le tabhairt faoin scríbhneoir Colm Ó Gaora ar an gCeathrú Rua|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=23 Feabhra 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-23}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
Rugadh Ó Gaora in Inbhear i [[Ros Muc]], [[Conamara]], ar an 29ú Eanáir 1887. Ba é Colm an tríú mac, agus an séú duine, de chlann Sheáin Phádraic Mhicil Éamuinn Mhaolra Uí Ghaora agus Mháire Ní Shúilleabháin. D'fhreastail sé ar scoil náisiúnta an Ghoirt Mhóir. Ní raibh Gaeilge ar bith á múineadh sa scoil, cé gurbh í an Ghaeilge príomhtheanga na ndaltaí. Bhí an-dúil sa Ghaeilge agus san oideachas aige.
[[Íomhá:An claideamn soluis.jpg|mion|[[An Claidheamh Soluis]]]]
Chuir sé aithne ar Phádraig Mac Piarais nuair a thosaigh an Piarsach ag teacht go Ros Muc. Bhí fonn scríbhneoireachta ar Cholm, agus thaispeáin a shaothar don Phiarsach. Mhol seisean dó leanacht air. Fuair sé scéal dar teideal 'Scolbglas Mac Rí 'n Éirinn' óna athair Seán, agus cuireadh i gcló é sa [[An Claidheamh Soluis|Chlaidheamh Solais]], agus lean ar feadh seacht seachtaine sa nuachtán sin. Fuair sé post mar mhúinteoir de chuid Chonradh na Gaeilge i dTuar Mhic Éadaigh. Ina dhiaidh sin cheannaigh sé rothar agus chuaigh sé i mbun oibre mar mhúinteoir taistil.

Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha. Sa mbliain 1905, bhailigh Ó Gaora cnuasach amhrán ina cheantar dúchais féin agus d'fhoilsigh 'Fíbín' é. 

Sa mbliain 1911 a foilsíodh ''Sídheóg na Rann'', amhráin a raibh bailithe aige i Ros Muc, [[Loch Con]] Aortha, agus Maigh Eo. 'An Gruagach Bán' an t-ainm cleite a bhí air. 

Bhí sé ina bhaill de Chumann Bhráithreachas Poblachta na hÉireann agus fuair cead cumainn a chur ar bun i gConamara. Bunaíodh ceithre chathlán i gConamara agus bhí Ó Gaora i gceannas ar chathlán a dó. Gabhadh é i mbliain [[Éirí Amach na Cásca]].

Sa mbliain 1917, tionóladh comhdháil faoi rún i bPáirc an Chrócaigh agus socraíodh ar athbheochan a dhéanamh ar na hÓglaigh ar fud na hÉireann. Toghadh Ó Gaora ar an Árd Chómhairle. Bhí sé páirteach i gCogadh na Saoirse agus i gCogadh na gCarad agus chaith tréimhsí fada i bpríosún. Sa mbliain 1920 cuireadh é féin agus seisear eile i bpríosún na Gaillimhe cé nach raibh tada curtha ina leith, agus chuaigh siad ar stailc ocrais. Agus é sa bpríosún sin, ceapadh ar Chomhairle Chontae na Gaillimhe é, agus toghadh mar chathaoirleach ar Bhord Cheantar [[Uachtar Ard]]. Bhí Ó Gaora agus a ''[[buíon aistreach|bhuíon aistreach]]'', mar thugadh sé orthu páirteach sa luíochán idir Scríb agus Ros Muc, agus an troid i Muintireoin, i nDúiche Sheoigheach.

Bhí baint aige le bunú [[An Stoc]], páipéar Gaeilge míosúil Connachtach. [[Tomás Ó Máille]] a bhí mar eagarthóir, agus ba é an tAthair Tomás Ó Ceallaigh an bainisteoir. Mhair an nuachtán go dtí 1932. Scríobhadh Ó Gaora 'Cúinne an tSeanóra' go dtí 1921 ach ní raibh aon déileáil aige leis an bpáipéar ina dhiaidh sin mar thaobhaigh sé leis an gconradh Angla-Éireannach. Dhóigh na Dúchrónaigh tigh Uí Ghaora sa mbliain 1921.

Chaith Ó Gaora cúig bliana i Meiriceá, áit a raibh scoil Ghaeilge aige i gcathair Nua-Eabhrac. Bhíodh scoil oíche aige ina ceantar dúchais, agus in Iorras Aithneach. Scríobh sé saothar dírbheathaisnéiseach, ''Mise''

Cailleadh Colm Ó Gaora ar an 14 Márta 1954, agus cuireadh i reilig Chill Bhriocáin i Ros Muc é.

== Saothar ==
Chomh maith le hailt agus litreacha, cuireadh seo i gcló:
* Fíbín, bailiúchán amhráin, 1905.
* Sidheóg na Rann, bailiúchán amhráin 1911.
* Obair is Luadhainn, saoghal na Gaeltachta 1937.
* Mise, a bheathaisnéis, 1943.

=== Aistriúcháin ===
* Emmet's Days le Séamus Ó Murchadha go Gaeilge.
* The Autobiography of a Supertramp le W.A. Davis go Gaeilge.
==Féach freisin ==

* [[An Claidheamh Soluis]]

== Tagairtí ==
* Oliver Snoddy, ‘Notes on Literature in Irish Dealing with the Fight for Freedom’, in Éire-Ireland, 3, 2 (Summer 1968), pp. 138-48.
{{reflist}}

[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe|Gaora, Colm O]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1887|Gaora, Colm O]]
[[Catagóir:Básanna i 1954|Gaora, Colm O]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
{{DEFAULTSORT: Gaora}}</text>
      <sha1>tnct1emzplgnme9ivfp8t99f1utg4ft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Na Cloigne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32752</id>
    <revision>
      <id>1332913</id>
      <parentid>1324261</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="t3q2g1qlztxdtonbiuyu57ftf17zvor" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse
|image=Lógó Na Cloigne.gif
}}

Is scéinscéal osnádúrtha é '''''[[Na Cloigne]]''''', a craoladh ar [[TG4]]. Is léiriúchán Gaeilge de chuid [[ROSG]] é. Tá trí chlár sa tsraith, le gach clár timpeall 50 nóiméad ar fhad. Léiríodh leagan speisialta mar scannán freisin. Rinneadh '''''Na Cloigne''''' a chraoladh don chéad uair ar an tríú lá déag d'[[Eanáir]] [[2010]].

== Cláir sa tSraith: ==
[[Íomhá:Na Cloigne Taibhse.jpg|thumb]]

==== 1: An Bradán: ====
An chéad chlár sa tsraith, agus tús foréigneach atá ann. Go luath is léir nach bhfuil caidreamh Seán agus Nuala chomh sona sin. Imíonn Nuala i lár na hoíche san charr tar éis argóint le Seán. An maidin dár gcionn tá reathaí ag rith tríd an coill, feiceann sí corp leis an ceann bainte de. Níl fios ag na Gardaí cé hí an corp... agus níl trácht ar Nuala.

==== 2: Corp Gan Cheann: ====
Tá na Gardaí ag fiosrú eolas, fós níl fios acu cé hí an corp. Tagann an Garda Colm Ó Cadhain ar gluaisteáin Nuala bun ós cionn. Chuaigh sí as an bóthair, agus tá sí thámhach don clár.

==== 3: An Taobh Eile: ====
An clár deireanach san srath.

== Daoine ar ''Na Cloigne'': ==
* Stiúrthóir: [[Robert Quinn]]&lt;ref name=&quot;IFB_1&quot;&gt;http://www.filmboard.ie/news/Sraith_nua_Gaeilge_Na_Cloigne_d_thaifeadadh_faoi_lthair_i_nGaillimh/937 {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* Léiritheoir: [[Ciarán Ó Cofaigh]]&lt;ref name=&quot;IFB_1&quot;/&gt;
* Scríbhneoirí: [[Lauren MacKenzie]] agus [[Darach Ó Scolaí]]&lt;ref name=&quot;IFB_1&quot;/&gt;

==== Carachtair:&lt;ref&gt;http://www.rosg.ie/ie/productions/Na_Cloigne_11/characters&lt;/ref&gt; ====
* Seán Ó Dónaill ([[Dara Devaney]])
* Ceannfort Ó Sé ([[Barry McGovern]])
* Nuala Ní Dhireáin ([[Siobhán O'Kelly|Siobhán O’Kelly]])
* Bleachtaire Ó Giollagáin ([[Mike P Ó Conaola]])
* Garda Colm Ó Cadhain ([[Seán T. Ó Meallaigh]])
* Áine Seoige ([[Áine Ní Dhroighneáin]])
* Diarmaid Ó Máille ([[Joe Steve Ó Neachtain]])
* Jacko Ó Murchú ([[Micheál Ó Dubhghaill]])

== Naisc Sheachtracha: ==
* [http://tg4.ie/clar/cloigne/index.asp Leathanach TG4 faoin gclár] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123010100/http://www.tg4.ie/clar/cloigne/index.asp |date=2010-01-23 }}&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.tg4.ie/clar/cloigne/index.asp |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2025-07-05 |archivedate=2010-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100123010100/http://www.tg4.ie/clar/cloigne/index.asp }}&lt;/ref&gt;
* [http://www.rosg.ie/ie/productions/Na_Cloigne_11| Leathanach ROSG faoin gclár]

== Tagairtí: ==
{{reflist}}
====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{DEFAULTSORT:Cloigne, Na}}
[[Catagóir:Cláir TG4]]
[[Catagóir:Cláir ficsean uafáis]]
[[Catagóir:Cláir dráma]]
[[Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha]]
[[Catagóir:Cláir theilifíse]]
[[Catagóir:Scannáin uafáis i nGaeilge]]
[[Catagóir:Scannáin uafáis Éireannacha]]
[[Catagóir:Scannáin uafáis]]
[[Catagóir:Scannáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]]
[[Catagóir:Scannáin TG4]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis]]
[[Catagóir:An t-osnádúr]]
[[Catagóir:Scéinséirí]]</text>
      <sha1>t3q2g1qlztxdtonbiuyu57ftf17zvor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An tSúdáin Theas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34019</id>
    <revision>
      <id>1333018</id>
      <parentid>1331217</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1333018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20476" sha1="emoa9v1ggei0or3k3daplys4rib9n5y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír thalamhiata san Afraic Thoir í '''an tSúdáin Theas''', nó '''Poblacht na Súdáine Theas''' go hoifigiúil. Is í [[Juba]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Tá teorainneacha aici leis an [[An tSúdáin|tSúdáin]] ó thuaidh, leis an [[An Aetóip|Aetóip]] ar an taobh thoir, leis an [[An Chéinia|Chéinia]] agus le [[Uganda]] ó dheas, le [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]] san iardheisceart agus le [[Poblacht na hAfraice Láir]] san iarthar.

Bhain an tSúdáin Theas neamhspleáchas amach ón tSúdáin ar an 9 Iúil 2011, tar éis reifrinn inar vótáil tromlach mór ar son an neamhspleáchais. Rinneadh ballstát de chuid na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] di ar an 14 Iúil 2011.

[[Íomhá:South Sudan Independence Celebration (5963420792).jpg|mion|clé|220px|Ceiliúradh neamhspleáchais na Súdáine Theas, 2011]]
[[Íomhá:Ganado, Imehejek, Sudán del Sur, 2024-01-21, DD 09.jpg|mion|220px|Tréadú eallaigh sa tSúdáin Theas]]
[[Íomhá:Washing, White Nile.jpg|mion|220px|An Níl Bhán]]
[[Íomhá:Oil processing facility in South Sudan, 2012.jpg|mion|220px|Áis phróiseála ola sa tSúdáin Theas]]

== Daonra ==
De réir meastachán ón mBanc Domhanda, bhí 12,188,788 duine ina gcónaí sa tSúdáin Theas in 2025.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.worldbank.org/country/SS|teideal=South Sudan|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Níor cheart na meastacháin sin a ghlacadh mar chomhaireamh cruinn den daonra, áfach. Tá dúshláin ann maidir le sonraí daonra na tíre a bhailiú agus a nuashonrú, agus tá tionchar ag coinbhleacht, ag easáitiú agus ag gluaiseachtaí daonra ar na meastacháin.

Tá daonra na Súdáine Theas éagsúil ó thaobh eitneachta agus teanga de. I measc na ngrúpaí eitneacha is mó tá na Dinka, na Nuer agus na Shilluk, chomh maith leis na Azande, na Bari agus pobail eile. Tá go leor pobal éagsúil ina gcónaí i réigiúin éagsúla na tíre, agus tá a dteangacha agus a dtraidisiúin féin ag cuid mhór díobh.&lt;ref name=&quot;WBgroups&quot;&gt;[https://documents1.worldbank.org/curated/en/099070925104574438/pdf/P181385-75e5f49b-0824-4fd0-b244-693d07c43ef7.pdf Tuarascáil ón mBanc Domhanda ar an tSúdáin Theas], 2025.&lt;/ref&gt;

Tá cuid mhór den daonra ag brath ar an talmhaíocht, ar an bhfeirmeoireacht beostoic, ar an iascaireacht agus ar acmhainní nádúrtha eile chun slí bheatha a bhaint amach. Tá pobail thuaithe scaipthe ar fud na tíre, agus is é Juba an príomhionad uirbeach agus riaracháin. Bíonn tionchar ag easpa bonneagair, ag bochtaineacht agus ag coinbhleacht ar rochtain daoine ar sheirbhísí bunúsacha agus ar dheiseanna eacnamaíocha.&lt;ref name=&quot;WBgroups&quot; /&gt;

== Stair ==
Bhí an tSúdáin Theas mar chuid den tSúdáin, a bhain neamhspleáchas amach ón mBreatain agus ón [[An Éigipt|Éigipt]] in 1956. Bhí teannas ann le fada idir tuaisceart agus deisceart na Súdáine, mar gheall ar dhifríochtaí polaitiúla, reiligiúnacha agus cultúrtha, chomh maith le díospóidí faoi chumhacht agus faoi acmhainní. Thosaigh an chéad chogadh cathartha sa tSúdáin in 1955 agus tháinig deireadh leis in 1972 le Comhaontú Addis Ababa, a thug féinriail áirithe don deisceart.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.unmissions.org/en/unmis-0/comprehensive-peace-agreement|teideal=Comprehensive Peace Agreement|foilsitheoir=Misean na Náisiún Aontaithe sa tSúdáin|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Thosaigh an dara cogadh cathartha in 1983, nuair a thosaigh coimhlint nua idir rialtas na Súdáine agus Arm Fuascailte Phobal na Súdáine (SPLA) agus a ghluaiseacht pholaitiúil, an SPLM. Mhair an cogadh breis agus fiche bliain agus bhí tionchar millteach aige ar an daonra agus ar bhonneagar an réigiúin. Ar an 9 Eanáir 2005, shínigh an dá thaobh an Comhaontú Cuimsitheach Síochána, a chuir deireadh leis an gcogadh agus a leag síos an bealach do reifreann ar neamhspleáchas an deiscirt.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://peacemaker.un.org/en/documents/2005-sudanese-comprehensive-peace-agreement|teideal=2005 Sudanese Comprehensive Peace Agreement|foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Reáchtáladh an [[reifreann]] i mí Eanáir 2011, agus vótáil 98.83% de na rannpháirtithe ar son an neamhspleáchais. Rinneadh stát neamhspleách den tSúdáin Theas ar an 9 Iúil 2011, agus glacadh léi mar bhallstát de chuid na Náisiún Aontaithe ar an 14 Iúil den bhliain chéanna.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://peacekeeping.un.org/sites/default/files/past/unmis/referendum.shtml|teideal=Referendum in Southern Sudan|foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Níor tháinig deireadh leis an éagobhsaíocht leis an neamhspleáchas. I mí na Nollag 2013, bhris coinbhleacht pholaitiúil agus mhíleata amach sa tír, agus leathnaigh an foréigean go réigiúin éagsúla. Síníodh comhaontú síochána athnuaite in 2018, ach tá dúshláin mhóra fós ann maidir lena chur i bhfeidhm, leis an tslándáil agus le reáchtáil toghchán náisiúnta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://unmiss.unmissions.org/en/unmiss-background|teideal=UNMISS Background|foilsitheoir=Misean na Náisiún Aontaithe sa tSúdáin Theas|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.consilium.europa.eu/ga/press/press-releases/2018/04/16/south-sudan-council-adopts-conclusions/|teideal=An tSúdáin Theas: Conclúidí glactha ag an gComhairle|language=ga|work=Consilium|dátarochtana=2026-10-20}}&lt;/ref&gt;

== Tíreolaíocht agus aeráid ==
Tá an tSúdáin Theas suite san Afraic Thoir, agus tá achar de thart ar 644,000 ciliméadar cearnach aici. Tá an tír suite laistigh d'abhantrach na [[An Níl|Níle]] agus is cuid thábhachtach den tíreolaíocht é an córas fairsing aibhneacha agus bogach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099111825134319339/pdf/P500553-4d9e8a50-a1f2-488d-92fe-ee2d10660a1a.pdf|teideal=Environmental and Social Management Framework for the South Sudan Resilient Livelihoods Project|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Is machairí ísle, féarthailte agus sabhánaí atá i gcuid mhór den tír, agus tá coillearnacha agus limistéir shléibhtiúla le fáil go háirithe sa deisceart agus san oirthear. Tá ithreacha créafóige coitianta sna machairí lárnacha, agus tá ithreacha eile le fáil i gceantair níos airde agus feadh aibhneacha. Athraíonn an tírdhreach agus an fásra de réir na báistí agus na dtuilte séasúracha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099051023155111702/pdf/P1776630b8d23c0a408da003b3b48f99709.pdf|teideal=South Sudan: Environmental and Social Management Framework|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Tá an [[An Níl Bhán|Níl Bhán]] ar cheann de na príomhghnéithe geografacha sa tír. Sníonn sí ón deisceart go dtí an tuaisceart, agus téann sí trí limistéir fhairsinge bhogaigh agus tuilemhánna. Tá tábhacht mhór ag aibhneacha agus craobh-aibhneacha na tíre don talmhaíocht, don iascaireacht, don bheostoc agus do shlite beatha na bpobal áitiúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/03/27/new-report-with-inclusion-and-accountability-water-security-is-key-for-development-and-stability-in-afe-south-sudan|teideal=New World Bank Report: Water Security Is Key for Development and Stability in South Sudan|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Ceann de na gnéithe nádúrtha is suntasaí sa tír is ea an [[Sudd]], ceann de na bogaigh fhionnuisce is mó ar domhan. Cruthaíonn uiscí na Níle Báine agus a craobh-aibhneacha líonra fairsing de bhogaigh, locháin, féarthailte faoi uisce agus tuilemhánna. Athraíonn achar an Sudd de réir na báistí agus na dtuilte séasúracha. Tá tábhacht mhór éiceolaíoch leis an limistéar, mar cuireann sé gnáthóga ar fáil do go leor speiceas éan, iasc agus mamach, agus tacaíonn sé le slite beatha na bpobal sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6/full|teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan|foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Tá aeráid thrópaiceach sa tSúdáin Theas, agus is iad an bháisteach agus fad an tséasúir thirim na príomhfhachtóirí a mbíonn tionchar acu ar na dálaí aeráide. Maireann an séasúr tirim go ginearálta ó thús na bliana go dtí mí an Mhárta, agus tosaíonn an séasúr báistí thart ar mhí Aibreáin. Bíonn an bháisteach níos flúirsí i gcuid mhór den deisceart agus san iarthar, agus bíonn ceantair eile níos tirime. Bíonn na teochtaí arda i rith na bliana, agus is minic a bhíonn teas agus stoirmeacha toirní ann le linn an tséasúir báistí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099051023155111702/pdf/P1776630b8d23c0a408da003b3b48f99709.pdf|teideal=South Sudan: Environmental and Social Management Framework|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Bíonn tuilte agus triomaigh ina ndúshláin chomhshaoil sa tír. Is féidir le tuilte fairsinge pobail a easáitiú agus damáiste a dhéanamh do thithe, do bhóithre agus do bharra, agus is féidir le tréimhsí tirime cur isteach ar sholáthar uisce agus ar tháirgeadh bia. Tá imní ann freisin faoi éifeachtaí an athraithe aeráide ar infhaighteacht uisce, ar thalmhaíocht agus ar éiceachórais na tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/03/27/new-report-with-inclusion-and-accountability-water-security-is-key-for-development-and-stability-in-afe-south-sudan|teideal=Water Security Is Key for Development and Stability in South Sudan|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

== Rialtas agus polaitíocht ==
Is poblacht í an tSúdáin Theas a bhfuil córas uachtaránach rialtais aici. Is é an tUachtarán ceann stáit agus ceann rialtais na tíre, agus tá an córas polaitiúil á rialú ag Bunreacht Idirthréimhseach Phoblacht na Súdáine Theas, a glacadh in 2011. Tá sé beartaithe bunreacht buan a dhréachtú mar chuid den phróiseas aistrithe chuig córas polaitiúil níos cobhsaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://mojca.gov.ss/constitution-and-government/|teideal=Constitution and Government|foilsitheoir=Aireacht Dlí agus Cúrsaí Bunreachtúla na Súdáine Theas|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Is é Salva Kiir Mayardit uachtarán na tíre. Bhí sé ina cheannaire ar an ngluaiseacht a bhí ag troid ar son neamhspleáchas na Súdáine Theas, agus bhí sé ina uachtarán nuair a bhain an tír neamhspleáchas amach in 2011. Tá dhá sheomra sa reachtas náisiúnta: an Tionól Reachtach Náisiúnta agus Comhairle na Stát. Tá freagracht ar an reachtas as dlíthe a achtú agus as maoirseacht a dhéanamh ar obair an rialtais. Tá an tír roinnte ina stáit agus ina limistéir riaracháin, agus tá institiúidí rialtais ag leibhéil éagsúla den riarachán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nla.gov.ss/background/|teideal=Background|foilsitheoir=Tionól Reachtach Náisiúnta Idirthréimhseach na Súdáine Theas|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Tá an t-aistriú chuig rialtas bunaithe ar thoghcháin ina cheist lárnach i bpolaitíocht na tíre. Le Comhaontú Athbheochana Síochána 2018, rinneadh iarracht deireadh a chur leis an gcoimhlint idir na príomhpháirtithe agus córas comhroinnte cumhachta a bhunú. Cuireadh síneadh leis an tréimhse idirthréimhseach arís agus arís eile, áfach, agus bhí cur chun feidhme an chomhaontaithe mall. I measc na saincheisteanna conspóideacha bhí comhtháthú na bhfórsaí armtha, dréachtú bunreachta bhuain agus ullmhúchán na dtoghchán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://digitallibrary.un.org/record/4102065/files/S_2026_58-EN.pdf|teideal=Situation in South Sudan: Report of the Secretary-General|dáta=2 Feabhra 2026|foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Cháin an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] agus roinnt tíortha eile athruithe a rinneadh go haontaobhach ar an gcomhaontú síochána, agus d’iarr siad go bhfillfeadh na páirtithe ar an idirphlé. I gcomhráiteas a foilsíodh i mí na Bealtaine 2026, dúirt siad gur cheart don chomhaontú síochána leanúint de bheith mar bhunús le dlisteanacht an rialtais idirthréimhsigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eeas.europa.eu/delegations/south-sudan/joint-statement-current-situation-south-sudan_en|teideal=Joint Statement on the current situation in South Sudan|dáta=21 Bealtaine 2026|foilsitheoir=An tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

I mí Mheán Fómhair 2026, shínigh an tUachtarán Kiir leasuithe ar an dlí toghcháin a bhain an ceanglas go mbeadh bunreacht buan agus daonáireamh náisiúnta curtha i gcrích roimh thoghcháin. Fógraíodh ansin go ndíscaoilfí an rialtas idirthréimhseach mar chuid den phróiseas toghcháin. Bhí na chéad toghcháin náisiúnta i stair na tíre sceidealaithe don 22 Nollaig 2026, ach bhí imní fós ann faoi ullmhúcháin an phróisis, lena n-áirítear clárú vótálaithe agus an timpeallacht pholaitiúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/africa/south-sudans-president-signs-election-law-changes-ahead-december-vote-2026-09-22/|teideal=South Sudan's Kiir dissolves government, clears hurdles to delayed election|dáta=22 Meán Fómhair 2026|foilsitheoir=Reuters|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Tá dúshláin mhóra fós le sárú ag an tír maidir le cobhsaíocht pholaitiúil, slándáil agus cosaint na gceart sibhialta. Tá imní curtha in iúl ag breathnóirí idirnáisiúnta faoi shrianta ar ghníomhaíochtaí an fhreasúra, ar shaoirse na meán agus ar obair chosantóirí chearta an duine. Tá rath an phróisis toghcháin ag brath ar ullmhúchán cuimsitheach, ar shlándáil agus ar rannpháirtíocht na bpáirtithe polaitiúla éagsúla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://capacity4dev.europa.eu/system/files/documents/2026-05/Final%20South%20Sudan%202026%20Snapshot%20%281%29.pdf|teideal=South Sudan Enabling Environment Baseline Snapshot|dáta=Bealtaine 2026|foilsitheoir=An tAontas Eorpach|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}} {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Geilleagar agus acmhainní nádúrtha ==
Tá geilleagar na Súdáine Theas ag brath go mór ar tháirgeadh agus ar onnmhairiú [[ola]]. Is í an ola príomhfhoinse ioncaim an rialtais agus is cuid mhór d’onnmhairí na tíre í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.afdb.org/en/documents/country-focus-report-2026-south-sudan-mobilizing-south-sudans-development-financing-scale-fragmented-world|teideal=Country Focus Report 2026: South Sudan|dáta=29 Iúil 2026|foilsitheoir=Banc Forbartha na hAfraice|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Dá bhrí sin, bíonn tionchar mór ag athruithe ar tháirgeadh ola agus ag praghsanna idirnáisiúnta ar airgeadas an stáit agus ar an ngeilleagar i gcoitinne. Tá tábhacht ar leith ag baint leis na réimsí ola i stáit ar nós Unity agus Níl Uachtarach. Cé go dtáirgtear an ola sa tSúdáin Theas, braitheann a honnmhairiú ar phíblínte agus ar bhonneagar atá suite sa tSúdáin chomharsanach. Mar gheall ar an spleáchas sin, tá an tír leochaileach i leith coinbhleachtaí agus bristeacha sa soláthar. Chuir damáiste don bhonneagar agus cur isteach ar iompar na hola isteach ar tháirgeadh agus ar ioncam an rialtais le blianta beaga anuas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2024/06/10/republic-of-south-sudan-2023-article-iv-consultation-and-first-and-second-reviews-under-the-550191|teideal=Republic of South Sudan: 2023 Article IV Consultation|dáta=10 Meitheamh 2024|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Is í an talmhaíocht ceann de na príomhfhoinsí slí bheatha sa tír. Bíonn teaghlaigh i gceantair thuaithe ag brath ar bharra a shaothrú agus ar bheostoc a choinneáil; tá eallach an-tábhachtach do shlí bheatha agus do chultúr roinnt pobal. I measc na mbarr a shaothraítear tá [[Sorgam|sorgam]], [[muiléad]], [[arbhar Indiach]] agus [[Casabhach|casabhaigh]]. De réir an [[An Banc Domhanda|Bhainc Dhomhanda]], tá acmhainneacht shuntasach ag an talmhaíocht tacú le téarnamh eacnamaíoch agus le slándáil bia.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2022/06/15/world-bank-report-with-peace-and-accountability-oil-and-agriculture-can-support-early-recovery-in-south-sudan|teideal=With Peace and Accountability, Oil and Agriculture Can Support Early Recovery in South Sudan|dáta=15 Meitheamh 2022|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Mar sin féin, cuireann coinbhleacht, tuilte agus easpa bonneagair srian ar tháirgeadh talmhaíochta. Bíonn deacrachtaí ag feirmeoirí freisin maidir le hiompar, stóráil agus rochtain ar mhargaí, rud a fhágann go mbíonn an tír ag brath ar allmhairí bia.

Tá tábhacht eacnamaíoch agus shóisialta ag baint le hacmhainní nádúrtha eile. Soláthraíonn aibhneacha agus bogaigh éisc do phobail áitiúla, agus is foinse bia agus ioncaim í an [[iascaireacht]] do go leor teaghlach. Tá acmhainní foraoiseachta ann freisin, lena n-áirítear adhmad agus táirgí neamh-adhmaid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/01/27/world-bank-report-afe-south-sudan-renewable-natural-resources-potential-can-promote-inclusive-economic-growth|teideal=Renewable Natural Resources Potential Can Promote Inclusive Economic Growth in South Sudan|dáta=27 Eanáir 2025|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tá acmhainneacht ag baint leis an bhfiadhúlra agus leis an turasóireacht dúlra freisin, ach bheadh infheistíocht, bonneagar agus cosaint chomhshaoil riachtanach chun an acmhainneacht sin a fhorbairt ar bhealach inbhuanaithe.

Tá dúshláin shuntasacha os comhair an gheilleagair, lena n-áirítear boilsciú, luaineachtaí in ioncam ola agus easpa deiseanna fostaíochta. Thug an Banc Domhanda foláireamh in 2025 faoi ghéarchéim eacnamaíoch agus faoin tionchar a bhí ag cur isteach ar onnmhairí ola ar ionchais fáis na tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/03/13/world-banks-afe-south-sudan-economic-monitor-urges-swift-and-sustained-reforms|teideal=South Sudan Economic Monitor: A Pathway to Overcome the Crisis|dáta=13 Márta 2025|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Bíonn tionchar ag boilsciú agus ag dímheas an airgeadra ar chumhacht ceannaigh na dteaghlach, agus cuireann spleáchas an rialtais ar ioncam ola srian ar mhaoiniú seirbhísí poiblí agus bonneagair. Tá éagsúlú an gheilleagair ar cheann de na príomhdhúshláin atá roimh an tír. D’fhéadfadh forbairt na talmhaíochta, na hiascaireachta agus na [[Foraoiseacht|foraoiseachta]] níos mó fostaíochta agus ioncaim a chruthú lasmuigh den earnáil ola. Bheadh síocháin níos buaine, bainistíocht phoiblí éifeachtach agus feabhas ar an iompar agus ar rochtain ar mhargaí tábhachtach chun an acmhainneacht sin a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/01/27/world-bank-report-afe-south-sudan-renewable-natural-resources-potential-can-promote-inclusive-economic-growth|teideal=Renewable Natural Resources Potential Can Promote Inclusive Economic Growth in South Sudan|dáta=27 Eanáir 2025|foilsitheoir=An Banc Domhanda|dátarochtana=20 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[An tSúdáin|Poblacht na Súdáine]]
* [[Juba]]
* [[Sudd]]
* [[An Níl Bhán]]
* [[Uganda]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Súdáin Theas, An t}}
[[Catagóir:An tSúdáin Theas]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Tíortha talamhiata]]</text>
      <sha1>emoa9v1ggei0or3k3daplys4rib9n5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Róisín Shortall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35218</id>
    <revision>
      <id>1332937</id>
      <parentid>1331149</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4764" sha1="44pgu5g8hz2fm9mfix7y6yhz1qwp7x3" xml:space="preserve">
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is iar-pholaiteoir [[Éire]]annach agus [[Teachta Dála]] í '''Róisín Ní Shoirtéil'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/seanad/2011-04-20/7/|teideal=Seanad Éireann díospóireacht - Wednesday, 20 Apr 2011. Vol. 207 No. 13|údar=[[Oireachtas|Tithe an Oireachtas]]|dáta=20 Aibreán 2011|dátarochtana=01/11/2026}} {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ([[Béarla]]: ''Róisín Shortall''; [[25 Aibreán]], [[1954]] a rugadh í). Bhí sí ina ball de [[na Daonlathaigh Shóisialta]] agus ina comhcheannaire in éineacht le [[Catherine Murphy]] go dtí Feabhra 2023, nuair a d'éirigh siad araon as an ról sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Róisín Shorthall, Catherine Murphy le n-éirí as an bpolaitíocht|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0702/1457787-roisin-shorthall-catherine-murphy-le-n-eiri-as-an-bpolaitiocht/|date=2024-07-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí Róisín Ní Shoirtéil ina Teachta Dála i m[[Baile Átha Cliath]] le breis is 30 bliain agus thug sí seal ina haire stáit nuair a bhí sí i b[[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]], Is í an teachta dála mná le seirbhís is faide i stair an stáit.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fogra-deanta-ag-bunaitheoiri-na-ndaonlathaithe-soisialta-nach-mbeidh-siad-ag-seasamh-san-olltoghchan/|teideal=Fógra déanta ag bunaitheoirí na nDaonlathaithe Sóisialta nach mbeidh siad ag seasamh san olltoghchán|dáta=2024-07-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-03}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Róisín Shortall TD and Catherine Murphy TD .jpg|clé|mion|Róisín Shortall agus Catherine Murphy, 2018, bunaitheoirí na Daonlathach Sóisialta]]
[[Íomhá:Róisín Shortall June 2022.jpg|clé|mion|2022]]

== Gairm ==
Rugadh i n[[Droim Conrach]], [[Baile Átha Cliath]] í. Is iníon í le iar-chomhairleoir de chuid [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] a throid i g[[Cogadh na gCarad]].

Bhíodh Ní Shoirtéil ina ball de [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] go dtí 2012 nuair a d'éirigh sí as an bpáirtí siúd. Is é [[Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh|Baile Átha Cliath Thuaidh Thiar]] a dáilcheantar.

Toghadh í don [[Dáil Éireann|Dáil]] don chéad uair sa bhliain [[1992]] mar bhall den Lucht Oibre. Bhí sí ina hAire Stáit sa Roinn Sláinte, agus d'éirigh sí as i 2012 nuair nár aontaigh sí le cur chuige an Aire [[James Reilly]] faoin tsláinte príomhúil.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Bhí sí ina teachtaire Dála neamhspleách ó 2012 go dtí 2015 

Bhunaigh sí Páirtí na nDaonlathaithe Sóisialta in 2015. Sheas sí san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh í le 29% de na vótaí céad rogha. 

Tháinig [[Holly Cairns]] i gcomharbacht uirthi sa bhliain 2023. 

Ar an 2 Iúil 2024, d'fhógair Róisín Ní Shoirtéil agus Catherine Murphy go raibh siad le n-éirí as an bpolaitíocht ag an gcéad olltoghchán eile. Chreid sí, a dúirt sí, gur féidir saol agus sochaí níos féaráilte bheith ann agus gur prionsabail an daonlathais shóisialta a lean sí i gcónaí chuige sin. Chreid sí chomh maith go láidir sa bpolaitíocht mar chumhacht chun tairbhe an phobail.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Féach freisin ==
* [[Holly Cairns]]
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh  |Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh ]]
* [[Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh  (Dáilcheantar)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh ]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]


== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.labour.ie/roisinshortall/ Labour.ie/roisinshortall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212025112/http://www.labour.ie/roisinshortall/ |date=2006-12-12 }}
* [http://oireachtas.ie/members-hist/default.asp?housetype=0&amp;HouseNum=29&amp;MemberID=1041&amp;ConstID=86 Súiomh Idirlín Oireachtais] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310194700/http://oireachtas.ie/members-hist/default.asp?housetype=0&amp;HouseNum=29&amp;MemberID=1041&amp;ConstID=86 |date=2007-03-10 }}

{{DEFAULTSORT:Shoirteil, Roisin Ni}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}

[[Catagóir:Baill na nDaonlathaithe Sóisialta]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954|Shoirteil, Roisin Ni]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil|Shoirteil, Roisin Ni]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil|Shoirteil, Roisin Ni]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil|Shoirteil, Roisin Ni]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil|Shoirteil, Roisin Ni]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil|Shoirteil, Roisin Ni]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh]]</text>
      <sha1>44pgu5g8hz2fm9mfix7y6yhz1qwp7x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Na Sceirí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36980</id>
    <revision>
      <id>1332915</id>
      <parentid>1332407</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12442" sha1="bnwrwmz8c1gzsgbb1c4nn6r1anz9fz7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
{{glanadh}}
Tá '''na Sceirí'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/127107|title=Na Sceirí/Skerries {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; suite ar an gcósta i bh[[Fine Gall]] i dtuaisceart [[Contae Bhaile Átha Cliath]]. Tá na Sceirí i mbarúntacht [[Baile an Ridire Thoir|Bhaile an Ridire Thoir]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/127107|teideal=Na Sceirí/Skerries|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Is baile uirbeach comaitéireachta é Na Sceirí. Tá 10,043 duine ina gcónaí sa bhaile seo de réir an daonáirimh is déanaí in 2016.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://citypopulation.de/en/ireland/towns/fingal/0854__skerries/|teideal=Skerries (Fingal, All Towns, Ireland) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information|work=citypopulation.de|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Téann stair na Sceirí siar i bhfad. Tá an chéad tagairt don bhaile ar fáil in [[Annála Inis Faithlinn]]. San fhoinse seo, léirítear an nasc idir [[Naomh Pádraig]] agus Na Sceirí. Ar cheann dé na hoileáin atá suite ar imeall an chósta, bhunaigh Naomh Pádraig mainistir ar an oileán. Ní hé seo an nasc amháin idir Na Sceirí agus Naomh Pádraig. Nuair a bhog Naomh Pádraig go dtí an ceantar, bhí gabhar mar chomhluadar dó. Rinne Naomh Pádraig iarracht na daoine áitiúla a iompú go Críostaíocht toisc go raibh na daoine ina bpágánach. Nuair bhí Naomh Pádraig ag triail na daoine a iompú chun na Críostaíochta, ghoid an pobal an gabhar agus d’ith siad é. Nuair a chuaigh Naomh Pádraig ar ais go dtí an t-oileán, thug Pádraig faoi dheara go raibh an gabhar imithe. D’fhill sé ar ais go dtí an baile. Deirtear gur léim sé ón oileán. Nuair a chuir Naomh Pádraig ceisteanna ar dhaoine faoin ghabhar, tharla rud aisteach. Rinne an pobal áitiúil iarrachtaí bréaga a rá do Phádraig ach ní raibh siad in ann ach a bheith ag éagaoineadh agus torann gabhair a thabhairt ar ais do Phádraig. Nuair a bhí siad réidh le hadmháil gur goid agus gur ith siad an gabhar, tháinig an caint ar ais chucu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.skerrieshomepage.com/skerries-and-st-patrick/|teideal=Skerries and St.Patrick|language=en-US|work=VisitSkerries.com and Skerries Homepage - Official Site for Skerries, Dublin, Ireland|dátarochtana=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218014450/http://www.skerrieshomepage.com/skerries-and-st-patrick/|archivedate=2020-02-18}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1145 bhí sionad ar oileán Naomh Pádraig. Bhí ceannairí reiligiúnacha ag iarraidh teacht ar réiteach chun todhchaí deoise na hÉireann a shocrú. Tháinig easpaig na hÉireann le chéile ar an Oileán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.goodreads.com/book/show/38250011-early-medieval-ireland-431-1169|teideal=Early Medieval Ireland 431-1169|work=www.goodreads.com|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

{{glanadh}}
== Réabhlóid na hÉireann ==
Ghlac Na Sceirí ról beag i réabhlóid na hÉireann. Le linn an éirí amach na casca, Tháinig dhá chéad saighdiúirí na Breataine ón ‘North Staffordshire regiment ’ i dtír Na Sceirí agus cuirtear an baile faoi chuirfiú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/localnotes/rising-recalled-from-skerries-perspective-29660118.html|teideal=Rising recalled from Skerries perspective|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Le linn an cogadh na Saoirse, bhí dhá eachtraí suntasach. I 1919, fuair Vol. Terrence Sherlock bás. Bhí sé in a bhall de óglaigh na hÉireann. Ar an Oíche an 27ú lá de mhí mheán fomhair, thogadh Sherlock amach ón a theach agus cailleadh é de bharr a sháite.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/skerries-hero-terry-sherlock-remembered-some-99-years-later-38637943.html|teideal=Skerries hero Terry Sherlock remembered some 99 years later|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Fuair T[[homas Hand]] bás sa sceirí ar an 5ú la de mhí Nollaig 1920. Thimpeallaigh na Dúbhchronach a theach agus rinne siad dúnmharú ar Thomas. I dhá mhíle is a cúig d’fhoilsigh plaic chuimhneacháin do.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/skerries-honour-for-irish-volunteer-thomas-hand-27770270.html|teideal=Skerries honour for Irish volunteer Thomas Hand|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; I rith an Chogadh na gCarad, maraíodh [[Énrí Ó Beóláin|Harry Boland]] sa ‘ Skerries Grand Hotel’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/harry-boland-wounded-in-skerries-hotel-27785580.html|teideal=Harry Boland wounded in Skerries hotel|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;Duine cáiliúil ab é agus tionchar iontach láidre i gcoadh na saoirse agus i gcogadh na gCarad.

== Oileáin na Sceirí ==
Sá lá atá inniu ann tá trí oileáin suite as an gcosta. ‘Shenick Island, Colt Island agus St. Patrick’s Island. Tá teachsolas ann chomh maith. Nuair atá an taoide amach is féidir le héinne súil amach go dtí shenick Island. 

== Tionscal ==
Go trádisúin, bhí Na Sceirí mar shraidbhaile iascaireachta. Níl sé chomh láidre sa lá atá inniu mar a bhí sé ach fós tá an oidhreacht fós ann. Tá báid i gcónaí le feiceáil san cuan. 

== Muilleann Gaoithe ==
Tá dhá muileann Gaoithe sa sceirí. An chéad muileann Gaoithe a thogadh i 1525 agus an dára muileann agus an ceann is mó a thogadh i 1725. Bhain na muilte gaoithe úsáid as cumhacht na gaoithe agus cumhacht na huisce chun cruithneacht, coirce agus eorna a mhaslú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://curiousireland.ie/the-great-windmill-skerries/|teideal=The Skerries Windmills, Skerries, County Dublin 1525 &amp; 1750|údar=emmet|language=en-US|work=Curious Ireland|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Níl na muilte ag feidhmiú inniu ach meallean sé a lán turasóirí don áit. 

== Martello Towers ==
Tá dhá Martello towers lonnaithe sa scéirí. Thógadh iad mar chosaint in aghaidh Napoleon agus na fraince i gcas go mbeadh ionsaithe ag teacht. Níor tháinig ionradh ón bhfrainach. Tá ceann amháin suite ar oileán Naomh Pádraig agus an ceann eile suite ar Red Island ‘Oileán dhearg’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://oldskerries.ie/the-martello-towers/|teideal=The Martello Towers {{!}} Skerries Historical Society|language=en-GB|dátarochtana=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024114506/https://oldskerries.ie/the-martello-towers/|archivedate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

== Aiseanna ==
Is baile turasóireacht é Na Sceirí. In aice leis an piara, ta neart bialainne, teach tábhairne, caiféanna, siopaí agus siopa uachtar reoite. Tá dhá tránna sa scéirí. ''The north beach'' An trá thuaidh agus The South beach An trá theas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.visitdublin.com/see-do/details/skerries-south-beach|teideal=Skerries Beaches|údar=|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;

== Scoileanna ==
Tá ceithre búnscoil ar fáil do phaistí sna Sceirí. Réalt na Mara, Scoil Naomh Pádraig, Holmpatrick N.S agus Educate Together.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://skerriesnews.ie/directory/|teideal=Business Directory|language=en-US|work=Skerries News|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Tá meánscoil amháin sa Sceirí, ''Skerries Community College'', Cólaiste Pobal Na Sceirí. Bunaíodh an scoil i 1982, is scoil mheasctha é. Tá thart ar 1000 dalta ag freastail ar Chólasite Pobal Na Sceirí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://skerriesnews.ie/directory/|teideal=Business Directory|language=en-US|work=Skerries News|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Reiligiúin ==
Tá trí eaglaisí sa Sceirí. Tá eaglais Chaitliceach, eaglais Photastúnach agus eaglais mhitidisteach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tripadvisor.ie/Attractions-g551518-Activities-c47-t175-Skerries_County_Dublin.html|teideal=Skerries Churches &amp; Cathedrals - Tripadvisor|language=en-IE|work=www.tripadvisor.ie|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Spórt ==
Tá a lán áiseanna spóirt agus clubanna spóirt lonnaithe sa Sceirí. Na clubanna a bhfuil tóir air na, an club CLG cláirseacha na Sceirí, Skerries Harps&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.skerriesharps.ie/home|teideal=Skerries Harps|work=www.skerriesharps.ie|dátarochtana=2020-12-07|archivedate=2020-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125170612/http://www.skerriesharps.ie/home}}&lt;/ref&gt; an cumann rugbaí ''Skerries RFC''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.skerriesrfc.ie/|teideal=Home|language=en-US|work=Skerries RFC|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; agus an cumann sacair ''Skerries Town''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://skerriestownfc.ie/skerries-town-football-club|teideal=Skerries Town Football Club|dáta=2015-01-21|language=en|work=Skerries Town FC|dátarochtana=2020-12-07}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Tá Cumann hoca Na Sceirí, cumann seoltóireacht Na Sceirí, an cumann lúthchleas Na Sceirí, agus an cumann gleacaíochta Na Sceirí. Tá trí ionad aclaíochta ar fáil chomh maith. Ar an 5ú Deireadh Fómhair 2019, osclaíodh páirc scátálta sa bhaile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fingal.ie/news/new-skate-parks-balbriggan-and-skerries-officially-open|teideal=New Skate Parks in Balbriggan and Skerries Officially Open|language=en|work=Fingal County Council|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Ceol ==
Tá beirt daoine cáiliúil atá as Na Sceirí atá mór le rá i gcúrsaí ceol. Rugadh Grian Chattan sa Sceirí. Is é Chattan an príomhamhranaí sa bhanna ceoil ‘''Fontaines DC’''. D’iondaigh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/arts/2020/07/31/news/fontaines-dc-s-grian-chatten-it-s-hard-not-to-be-led-by-the-mass-adulation-2019548/|teideal=Fontaines DC's Grian Chatten: It's hard not to be led by the mass adulation|dáta=2020-07-31|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Ryan O’ Shaughnassey Éireann sa European Song contest i 2018.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/ryan-o-shaughnessy-holds-it-together-amid-eurovision-madness-1.3493703|teideal=Ryan O’Shaughnessy holds it Together amid Eurovision madness|údar=Karen Fricker|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an banna [[Miotal trom (ceol)|miotal trom]] [[Primordial (banna)|Primordial]] sa bhaile.

== Gradaim ==
I 2016, bhuaigh Na Sceirí an comórtas &quot;Tidy Towns&quot;. Bhain Na Sceirí an bua amach sa cátagóír ''Large Town'' don chéad uair riamh. Bhuaigh Na Sceirí corn agus duais de bhreis €10,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/tidy-towns-skerries-wins-competition-for-the-first-time-1.2805709|teideal=Tidy Towns: Skerries wins competition for the first time|údar=Ronan McGreevy|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; I 2015, bhí Na Sceirí líostaithe mar cheann de na cathracha is fearr san Eoraip. Bhí Na Sceirí sa líosta cheanna le Prág, An Roimh agus Vín.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eatingeurope.com/blog/europe-most-beautiful-cities/|teideal=10 of Europe's Most Beautiful Cities|dáta=2015-04-08|language=en-GB|work=Eating Europe|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Daoine cáiliúla ==
Tá roinnt réaltaí spóirt as Na Sceirí. Idir an Peil, rugbaí agus an saccar. Ach is é Bryan Cullen an duine sport is rathúil. Bhí sé mar chaptaen foireann peile Bhaile áth cliath nauir a bhuaigh Áth cliath an chraobh sínsir peile na hÉireann in dhá mhíle is haon déag.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2011 All-Ireland Senior Football Championship|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2011_All-Ireland_Senior_Football_Championship&amp;oldid=992727695|journal=Wikipedia|date=2020-12-06|language=en}}&lt;/ref&gt; Thug an fhoireann cuairt ar cláirseacha Na Sceirí leis an Sam Maguire an lá in a dhiaidh sin.

== Féach freisin ==
* ''[[Skerries News]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}}
{{Síol-tír-ie}}

{{DEFAULTSORT:Sceiri, Na}}
[[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fine Gall]]</text>
      <sha1>bnwrwmz8c1gzsgbb1c4nn6r1anz9fz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cill Scíre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41919</id>
    <revision>
      <id>1332967</id>
      <parentid>1162223</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shem04</username>
        <id>78743</id>
      </contributor>
      <comment>Níos mó eolais ar an sráidbhaile. Táim as an gceantar seo agus beidh mé in ann níos mó eolais a chur san áireamh so todhchaí.</comment>
      <origin>1332967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1318" sha1="b61plncm12r9c6inhohzvxi0d2d2kgl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is [[sráidbhaile]] suite i g[[Contae Thír Eoghain|Contae na Mí]] é '''Cill Scíre'''.&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1414667|title=Cill Scíre/Kilskeer {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Tá sé 10 gciliméadar siar ó dheas ó [[Ceanannas|Cheanannas]], agus tá séipéal, bunscoil, agus teach tábhairne ann. 

Rugadh iar-uachtarán [[Sinn Féin|Shinn Féin]] anseo, [[Brian Ó hUiginn]] in 1882&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.biographies.net/people/en/brian_ohiggins|teideal=Biography of Brian O'Higgins|work=www.biographies.net|dátarochtana=2026-11-11}}&lt;/ref&gt;. Rugadh Jim Connell i 1852 i mbaile fearainn in aice láimhe - clú agus cáil air mar chumadóir ar an aintiún sóisialach &quot;The Red Flag&quot;. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishcentral.com/roots/history/meath-jim-connell-red-flag|teideal=Meath man behind the international labor anthem &quot;Red Flag&quot;|dáta=2019-03-21|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-tír-ie}}
{{DEFAULTSORT:Cill Scire}}
[[Catagóir:Bailte in Éirinn]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain]]</text>
      <sha1>b61plncm12r9c6inhohzvxi0d2d2kgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corcach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46415</id>
    <revision>
      <id>1332975</id>
      <parentid>1273276</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="8drx1nezusnzv02feohf7t5qbpzufbg" xml:space="preserve">[[Íomhá:Wye_Marsh_panorama1.jpg|deas|250px|thumb|Corcach]]
Is éard is '''corcach''' (nó '''riasc'''&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/marsh/|title=“marsh” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-12}}&lt;/ref&gt;) ann ná réigiún talún atá báite an t-am ar fad agus fásra tiubh [[giolcach]] nó crann ann ({{lang-en|marsh}}). Tá corcacha mangróibh coitianta ar feadh inbhir aibhneacha sna [[trópaicí]] is na fo-thrópaicí. Sa [[Carbónmhar|tréimhse Charbónmhar]] bhíodh corcacha muirí an-choitianta, agus is iontu a cruthaíodh fosuithe guail an lae inniu.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Corcach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=172}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Tírghnéithe]]
[[Catagóir:Bogaigh]]</text>
      <sha1>8drx1nezusnzv02feohf7t5qbpzufbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tearmann Feichín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47214</id>
    <revision>
      <id>1332957</id>
      <parentid>1332478</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shem04</username>
        <id>78743</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1332957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8782" sha1="234txd1jvbvyeldpvu351ee4m03rtbe" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} 
{{glanadh-mar|drochlitriú, gramadach}}
Is baile suite i gContae Lú é '''Tearmann Feichín'''.&lt;ref name='Logainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1412242|title=Tearmann Feichín/Termonfeckin {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-24|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Ciallaíonn an t-ainm 'Fechín's refuge'. Bhí naomh cáiliúil ó seachtú aois é Naomh Feichín. Tá sé ar eolas aige an mhainistir a aimsiú ag Baile Fhobhair, Contae Íarmhí agus an sráidbhaile Tearmann Feichín i gContae Lú. Fuair sé bháis sa bhliain 665. Tá an sráidbhaile seo suite sa pharóiste le hainm céanna agus tá sé 8 ciliméadar ón Droichead Átha. Is baile beag é le 1443 duine de réir daonáireamh 2011. 

== Gnéithe stairiúila ==
Bunaíodh mainistir meánaoiseach sa Tearmann Feichín le Noamh Feichín sa 7ú haois. Deirtear go creachadh an mhainistir ag na Uigingeach sa bhliain 1013 agus arís ag an Clan Ui-Crichan ó Fearnaigh ar lá de Nollaig.Fuair an sráidbhaile tábhachtach nuair a bunaíodh mainistir Agaistíneach ag deireadh an 12ú haois. Tá cúpla radhairc stairiúla i dTearmann Feichín.

=== Caisleán Tearmann Feichín ===

[[File:Termonfekin Castle.jpg|thumb|Caisleáin Tearmann Feichín]]

Cruthaítear Caisleán Tearmann Feichín&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://irelandinruins.blogspot.com/2017/09/termonfeckin-castle-co-louth.html|teideal=Ireland In Ruins: Termonfeckin Castle Co Louth|údar=Castlehunter|dáta=2017-09-20|work=Ireland In Ruins|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; sa 15ú haois. Is [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomhartha náisiúnta]] éagus tá sé suite i lár na sráidbhaile. Is seadchomhartha dea-chaomhnaithe é.Bhí sé an áit chónaithe na Ardeaspaig na Macha. Is teach túr é le triúr urlár. Is é an díon an rud is neamhghnách den fhoirgneamh. Tugann coirbéal tacaíocht don díon, tá sé cosúil leis an díon ar an triúr urlár ar [[Brú na Bóinne]]. Tá túr teilgthe sustansach aige anois ach ar dtús tá dhá thúr teilgthe. Scroisadh an dara ceann i rith na eirí amach sa bhliain 1641. Shocraigh Captain James Brabazon an caisleán ag an am ach anois beidh sé níos mó ná fothracha.

=== An Ardchros ===

[[File:High Cross at Termonfeckin - geograph.org.uk - 864735.jpg|thumb|150px|Ardchros Tearmann Feichín]]

Tá an [[Ardchros]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.megalithicireland.com/High%20Cross%20Termonfeckin.htm|teideal=High Cross Termonfeckin|work=www.megalithicireland.com|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; suite i reilig Naomh Feichín sa sráidbhaile. Ní raibh sé cosiúl leis na ardchros eile mar ní raibh sé ró aird. Tá sé beag nach naoi gcos ar airde. Tá mionsonraí iontach ar an Cros. Ar an taobh thoir os comhair tá an ceasadh Chríost air, agus ar an taobh thiar os comhair tá íomhá de Chríost i glóir. Tá gréas ceiltigh ar fud an Chros seo. Tá bonn do Chroí eile gar.

=== An Grianan ===
Ghlac An Grianan&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishidentity.com/extras/places/stories/grianan.htm|teideal=An intrinsic part of Louth's history|work=www.irishidentity.com|dátarochtana=2018-12-05|archivedate=2017-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708144530/http://www.irishidentity.com/extras/places/stories/grianan.htm}}&lt;/ref&gt; páirt mhór don am faoi láthair agus sa todhchaí d'oidhreacht [[Contae Lú]]. Tugann an foirm bhunaidh siar go dtí 220 bliain. Is teach í a tógadh san 18ú haois. Tá sé suite idir an trá agus an Glenn na Bóinne. Úsáidtear an foirgneamh don choláiste agus ba é an chéad choláiste d'aosaigh. Tugann ICA úinéireacht don An Grianan ar feadh leath aois. Tá an ICA an grúpa is láidir agus is sine in Éirinn, bhunaíodh an grúpa sa bhliain 1910. Aistrigh An Grianan d'áit ina raibh an ghrian ag taitneamh. Anois tá croílár den fhoirgneamh fós i bhfeidhm. D'oscail an Grianan sa bhliain 1954 le Uachtarán na hÉireann ag an am, Sean Ó Cheallaigh. Sa bhliain 1958, thosaiagh siad ag athrú na stablaí go seomra ranga agus cóiríocht. Rinne siad níos mó oibre na blianta 1979 agus 1986. Chuir siad foirgneamh eile, níos mó seomraí ranga agus cóiríocht agus seomra Bia freisin.Cuireann An Grianan cúrsaí ar fáil do dhaoine mar shampla ealaíne, ceird, forbairt pearsanta agus gníomhaíochtaí scíthe. 

== Spórt ==

=== Cluichí Gaelach ===
Is é Tearmann Feichín an áit náisiúnta don chlub Gaelach 'St. Feichins'&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.stfechins.ie/Pages/ClubHistory.aspx|teideal=Club History|work=www.stfechins.ie|dátarochtana=2018-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212234626/http://www.stfechins.ie/Pages/ClubHistory.aspx|archivedate=2018-12-12}}&lt;/ref&gt;. Sa chéad blianta, d'imir an club sa pháirc ar bhóthair snáithe, agus bhog sé go dtí páirc ar Sheetland Road. San áit seo, tógadh teach club sa bhliain 1960. Tar éis cúpla bliain bhog an club go dtí Beaulieu sa 1999. Imríonn an club sa Pháirc Naomh Feichín agus d'imir an chéad chluiche ar an 21ú lá de Aibreán 2001. Tá dhá spóirt a imrítear sa chlub, iománaíocht agus peil Ghaelach. Maidir leis na cluichí peil Ghaelach, Bhuaigh an fhoireann shinsearach an craobhchomórtas sa bhliain 1983 agus bhuaigh siad an chraobh arís sa bhliain 1984. Sa bhliain 1997, bhí iománaíocht a tugtha isteach.

=== Gailf ===
Tá dhá chúrsa gailf sa cheantar. Tá club Rinn na Mara&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seapointgolflinks.com/|teideal=Seapoint Golf Links {{!}} Golf Club in Dublin|údar=Seapoint Golf Links|language=en-US|work=Seapoint Golf Links|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; agus tá Club Contae Lú&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.countylouthgolfclub.com/history/|teideal=County Louth Golf Club,|work=www.countylouthgolfclub.com|dátarochtana=2018-12-05|archivedate=2018-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181109153054/http://countylouthgolfclub.com/history/}}&lt;/ref&gt; i mBaile Trá. D'óstáil an Club Contae Lú an Oscailte na hÉire sa bhliain 2009. Tharlaíonn an club Rinn na Mara na Sléibhte Mourne agus an Mhúir Éireann. Tógadh an cúrsa i 1990 agus an teach club sa bhliain 1994. D'óstáil an club Croabhchomórtas na mban sa bhliain 2002. Sa bliain 2010 d'óstáil an club an chraobhchomórtas tábhachtach, An PGA. Bhunaíodh Club Contae Lú sa bhliain 1892 le Pentland agus Gilroy. D'óstáil an club seo cúpla mór-theidil, mar shampla an Oscailte na hÉire sa bhliain 2009 agus bhuaigh Shane Lowry an comórtas mór seo. Is áit aithnidúil é Club Contae Lú mar bhí comórtas amaitéarach a shealbhú. D'imir an comóraas seo ar chéad cheann sa bhliain 1941 agus tá sé sa chlub seo ó shin i leith. 

=== Peil ===
Sa bhliain 1997, bhunaíodh club Peile, Tearmann Feichín Ceiltis. Bhunaíodh fhoireann shinsearach ag an am seo agus sa bhliain 2008, cuireadh an fhoireann shóisearach le chéile. Níl aon fhoireann cailín go dtí an bhliain 2015 agus ó am sin bhí foireann do chailíní. tá an club seo suite ar an Sheetland Road, an áit ina raibh an Naomh Feichín a d'úsáid.

== Scoil ==
Tá dhá scoil sa pharóiste seo, Scoil Náisiúnta Mhuire Gan Smal&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.scoilmhuirec.ie/|teideal=Scoil Náisiúnta Muire Gan Smál, Cartown|language=en|work=Scoil Náisiúnta Muire Gan Smál, Cartown|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; agus Scoil Naomh Feichín&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.scoilnaomhfeichin.ie/|teideal=Scoil Naomh Feichín|language=en|work=Scoil Naomh Feichín|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt;. Is é bunscoileanna chaitiligh na scoileanna seo. Ar feadh a lán blianta, tá dhá scoil sa sráidbhaile, ceann do bhuachaillí agus ceann do chailíní, ach sa 1936 chuaigh siad le chéile. Ar dtús bhí an scoil suite ar Bearna Bhuí ach sa bhliain 1980 bhog an scoil go dtí bóthar Baile Trá. Bhunaigh Scoil Náisiúnta Mhuire Gan Smal sa bhliain 1837 agus tá sé ar athchóirithe sa bhliain 1956 le Tommy Simpson. 

== Iompar ==
Is sráidbhaile le rochtain éasca é Tearmann Feichín. Tá seirbhís busanna ó Bus Éireann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.buseireann.ie/|teideal=Bus Éireann - View Ireland Bus and Coach Timetables &amp; Buy Tickets|work=www.buseireann.ie|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; ag dul tríd an sráidbhaile a lán uair den lá. Nascann an tseirbhís bus an áit chuig na bailte agus na sraidbhailte mórthimpeall. Nascann an tseirbhís seo an áit leis Ceann Chlochair, Droichead Átha agus Damhliag. Oibríonn na mbusanna tríd Baile Trá agus Gráinseach an Dísirt. Freisin tá stáisiúin traenach gar i nDroichead Átha. Ní raibh sé ach 9 ciliméadar ar shiúl.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>234txd1jvbvyeldpvu351ee4m03rtbe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332963</id>
      <parentid>1332957</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shem04</username>
        <id>78743</id>
      </contributor>
      <comment>/* Caisleán Thearmann Feichín */</comment>
      <origin>1332963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8806" sha1="6fe8i28wm2tnrvwq202mmagh4k95cmp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} 
{{glanadh-mar|drochlitriú, gramadach}}
Is baile suite i gContae Lú é '''Tearmann Feichín'''.&lt;ref name='Logainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1412242|title=Tearmann Feichín/Termonfeckin {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-24|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Ciallaíonn an t-ainm 'Fechín's refuge'. Ba naomh cáiliúil ó seachtú aois é Naomh Feichín. Tá sé ar eolas aige an mhainistir a aimsiú ag Baile Fhobhair, Contae Íarmhí agus an sráidbhaile Tearmann Feichín i gContae Lú. Fuair sé bháis sa bhliain 665. Tá an sráidbhaile seo suite sa pharóiste le hainm céanna agus tá sé 8 ciliméadar ón Droichead Átha. Is baile beag é le 1,443 duine de réir daonáireamh 2011. 

== Gnéithe stairiúila ==
Bunaíodh mainistir meánaoiseach i dTearmann Feichín le Naomh Feichín sa 7ú haois. Deirtear go creachadh an mhainistir ag na hUigingeach sa bhliain 1013 agus arís ag an Clan Ui-Crichan ó Fearnaigh ar lá de Nollaig. Fuair an sráidbhaile tábhachtach nuair a bunaíodh mainistir Agaistíneach ag deireadh an 12ú haois. Tá cúpla radhairc stairiúla i dTearmann Feichín.

=== Caisleán Thearmann Feichín ===

[[File:Termonfekin Castle.jpg|thumb|Caisleáin Tearmann Feichín]]

Cruthaítear Caisleán Thearmann Feichín&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://irelandinruins.blogspot.com/2017/09/termonfeckin-castle-co-louth.html|teideal=Ireland In Ruins: Termonfeckin Castle Co Louth|údar=Castlehunter|dáta=2017-09-20|work=Ireland In Ruins|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; sa 15ú haois. Is [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomhartha náisiúnta]] é agus tá sé suite i lár an tsráidbhaile. Is seadchomhartha dea-chaomhnaithe é. B'áit chónaithe na hArdeaspaig Ard Mhacha í. Is teach túr é le trí urlár. Is é an díon an rud is neamhghnách den fhoirgneamh. Tugann coirbéal tacaíocht don díon, tá sé cosúil leis an díon ar an triúr urlár ar [[Brú na Bóinne]]. Tá túr teilgthe sustansach aige anois ach ar dtús bhí dhá thúr teilgthe. Scroisadh an dara ceann i rith na heirí amach sa bhliain 1641. Shocraigh Captain James Brabazon an caisleán ag an am ach anois beidh sé níos mó ná fothracha.

=== An Ardchros ===

[[File:High Cross at Termonfeckin - geograph.org.uk - 864735.jpg|thumb|150px|Ardchros Tearmann Feichín]]

Tá an [[Ardchros]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.megalithicireland.com/High%20Cross%20Termonfeckin.htm|teideal=High Cross Termonfeckin|work=www.megalithicireland.com|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; suite i reilig Naomh Feichín sa sráidbhaile. Ní raibh sé cosúil leis na hardchroise eile mar ní raibh sé ró-aird. Tá sé beagnach naoi gcos ar airde. Tá mionsonraí iontach ar an gCros. Ar an taobh thoir os comhair tá an ceasadh Chríost air, agus ar an taobh thiar os comhair tá íomhá de Chríost i glóir. Tá gréas ceiltigh ar fud an Chros seo. Tá bonn do Chroí eile gar.

=== An Grianan ===
Ghlac an Grianan&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishidentity.com/extras/places/stories/grianan.htm|teideal=An intrinsic part of Louth's history|work=www.irishidentity.com|dátarochtana=2018-12-05|archivedate=2017-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708144530/http://www.irishidentity.com/extras/places/stories/grianan.htm}}&lt;/ref&gt; páirt mhór don am faoi láthair agus sa todhchaí d'oidhreacht [[Contae Lú|Chontae Lú]]. Tugann an foirm bhunaidh siar go dtí 220 bliain. Is teach í a tógadh san 18ú haois. Tá sé suite idir an trá agus an Glenn na Bóinne. Úsáidtear an foirgneamh don choláiste agus ba é an chéad choláiste d'aosaigh. Tugann ICA úinéireacht don An Grianan ar feadh leath aois. Tá an ICA an grúpa is láidir agus is sine in Éirinn, bhunaíodh an grúpa sa bhliain 1910. Aistrigh an Grianan d'áit ina raibh an ghrian ag taitneamh. Anois tá croílár den fhoirgneamh fós i bhfeidhm. D'oscail an Grianan sa bhliain 1954 le Uachtarán na hÉireann ag an am, Sean Ó Cheallaigh. Sa bhliain 1958, thosaiagh siad ag athrú na stablaí go seomra ranga agus cóiríocht. Rinne siad níos mó oibre na blianta 1979 agus 1986. Chuir siad foirgneamh eile, níos mó seomraí ranga agus cóiríocht agus seomra bia freisin. Cuireann an Grianan cúrsaí ar fáil do dhaoine mar shampla ealaíne, ceird, forbairt pearsanta agus gníomhaíochtaí scíthe. 

== Spórt ==

=== Cluichí Gaelach ===
Is é Tearmann Feichín an áit náisiúnta don chlub Gaelach 'St. Feichins'&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.stfechins.ie/Pages/ClubHistory.aspx|teideal=Club History|work=www.stfechins.ie|dátarochtana=2018-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212234626/http://www.stfechins.ie/Pages/ClubHistory.aspx|archivedate=2018-12-12}}&lt;/ref&gt;. Sa chéad blianta, d'imir an club sa pháirc ar bhóthair snáithe, agus bhog sé go dtí páirc ar Sheetland Road. San áit seo, tógadh teach club sa bhliain 1960. Tar éis cúpla bliain bhog an club go dtí Beaulieu sa 1999. Imríonn an club sa Pháirc Naomh Feichín agus d'imir an chéad chluiche ar an 21ú lá de Aibreán 2001. Tá dhá spóirt a imrítear sa chlub, iománaíocht agus peil Ghaelach. Maidir leis na cluichí peil Ghaelach, Bhuaigh an fhoireann shinsearach an craobhchomórtas sa bhliain 1983 agus bhuaigh siad an chraobh arís sa bhliain 1984. Sa bhliain 1997, bhí iománaíocht a tugtha isteach.

=== Gailf ===
Tá dhá chúrsa gailf sa cheantar. Tá club Rinn na Mara&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seapointgolflinks.com/|teideal=Seapoint Golf Links {{!}} Golf Club in Dublin|údar=Seapoint Golf Links|language=en-US|work=Seapoint Golf Links|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; agus tá Club Contae Lú&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.countylouthgolfclub.com/history/|teideal=County Louth Golf Club,|work=www.countylouthgolfclub.com|dátarochtana=2018-12-05|archivedate=2018-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181109153054/http://countylouthgolfclub.com/history/}}&lt;/ref&gt; i mBaile Trá. D'óstáil an Club Contae Lú an Oscailte na hÉireann sa bhliain 2009. Tharlaíonn an club Rinn na Mara na Sléibhte Mourne agus an Mhúir Éireann. Tógadh an cúrsa i 1990 agus an teach club sa bhliain 1994. D'óstáil an club Croabhchomórtas na mban sa bhliain 2002. Sa bliain 2010 d'óstáil an club an chraobhchomórtas tábhachtach, An PGA. Bhunaíodh Club Contae Lú sa bhliain 1892 le Pentland agus Gilroy. D'óstáil an club seo cúpla mór-theidil, mar shampla an Oscailte na hÉireann sa bhliain 2009 agus bhuaigh Shane Lowry an comórtas mór seo. Is áit aithnidúil é Club Contae Lú mar bhí comórtas amaitéarach a shealbhú. D'imir an comórtas seo ar chéad cheann sa bhliain 1941 agus tá sé sa chlub seo ó shin i leith. 

=== Peil ===
Sa bhliain 1997, bhunaíodh club Peile, Tearmann Feichín Ceiltis. Bhunaíodh fhoireann shinsearach ag an am seo agus sa bhliain 2008, cuireadh an fhoireann shóisearach le chéile. Níl aon fhoireann cailín go dtí an bhliain 2015 agus ó am sin bhí foireann do chailíní. tá an club seo suite ar an Sheetland Road, an áit ina raibh an Naomh Feichín a d'úsáid.

== Scoil ==
Tá dhá scoil sa pharóiste seo, Scoil Náisiúnta Mhuire Gan Smal&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.scoilmhuirec.ie/|teideal=Scoil Náisiúnta Muire Gan Smál, Cartown|language=en|work=Scoil Náisiúnta Muire Gan Smál, Cartown|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; agus Scoil Naomh Feichín&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.scoilnaomhfeichin.ie/|teideal=Scoil Naomh Feichín|language=en|work=Scoil Naomh Feichín|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt;. Is é bunscoileanna chaitiligh na scoileanna seo. Ar feadh a lán blianta, tá dhá scoil sa sráidbhaile, ceann do bhuachaillí agus ceann do chailíní, ach sa 1936 chuaigh siad le chéile. Ar dtús bhí an scoil suite ar Bearna Bhuí ach sa bhliain 1980 bhog an scoil go dtí bóthar Baile Trá. Bhunaigh Scoil Náisiúnta Mhuire Gan Smal sa bhliain 1837 agus tá sé ar athchóirithe sa bhliain 1956 le Tommy Simpson. 

== Iompar ==
Is sráidbhaile le rochtain éasca é Tearmann Feichín. Tá seirbhís busanna ó Bus Éireann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.buseireann.ie/|teideal=Bus Éireann - View Ireland Bus and Coach Timetables &amp; Buy Tickets|work=www.buseireann.ie|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; ag dul tríd an sráidbhaile a lán uair den lá. Nascann an tseirbhís bus an áit chuig na bailte agus na sraidbhailte mórthimpeall. Nascann an tseirbhís seo an áit leis Ceann Chlochair, Droichead Átha agus Damhliag. Oibríonn na busanna tríd Baile Trá agus Gráinseach an Dísirt. Tá stáisiúin traenach gar i nDroichead Átha freisin. Ní raibh sé ach 9 gciliméadar ar shiúl.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>6fe8i28wm2tnrvwq202mmagh4k95cmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332964</id>
      <parentid>1332963</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shem04</username>
        <id>78743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Contae na hIarmhí (litriú mícheart). Rinne mé cúpla athraithe maidir le litreachta míchearta eile roimhe seo.</comment>
      <origin>1332964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8809" sha1="d0man4cjgctixbrlksj27x77hiemcfv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} 
{{glanadh-mar|drochlitriú, gramadach}}
Is baile suite i gContae Lú é '''Tearmann Feichín'''.&lt;ref name='Logainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1412242|title=Tearmann Feichín/Termonfeckin {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-24|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Ciallaíonn an t-ainm 'Fechín's refuge'. Ba naomh cáiliúil ó seachtú aois é Naomh Feichín. Tá sé ar eolas aige an mhainistir a aimsiú ag Baile Fhobhair, Contae na hIarmhí agus an sráidbhaile Tearmann Feichín i gContae Lú. Fuair sé bháis sa bhliain 665. Tá an sráidbhaile seo suite sa pharóiste le hainm céanna agus tá sé 8 ciliméadar ón Droichead Átha. Is baile beag é le 1,443 duine de réir daonáireamh 2011. 

== Gnéithe stairiúila ==
Bunaíodh mainistir meánaoiseach i dTearmann Feichín le Naomh Feichín sa 7ú haois. Deirtear go creachadh an mhainistir ag na hUigingeach sa bhliain 1013 agus arís ag an Clan Ui-Crichan ó Fearnaigh ar lá de Nollaig. Fuair an sráidbhaile tábhachtach nuair a bunaíodh mainistir Agaistíneach ag deireadh an 12ú haois. Tá cúpla radhairc stairiúla i dTearmann Feichín.

=== Caisleán Thearmann Feichín ===

[[File:Termonfekin Castle.jpg|thumb|Caisleáin Tearmann Feichín]]

Cruthaítear Caisleán Thearmann Feichín&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://irelandinruins.blogspot.com/2017/09/termonfeckin-castle-co-louth.html|teideal=Ireland In Ruins: Termonfeckin Castle Co Louth|údar=Castlehunter|dáta=2017-09-20|work=Ireland In Ruins|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; sa 15ú haois. Is [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomhartha náisiúnta]] é agus tá sé suite i lár an tsráidbhaile. Is seadchomhartha dea-chaomhnaithe é. B'áit chónaithe na hArdeaspaig Ard Mhacha í. Is teach túr é le trí urlár. Is é an díon an rud is neamhghnách den fhoirgneamh. Tugann coirbéal tacaíocht don díon, tá sé cosúil leis an díon ar an triúr urlár ar [[Brú na Bóinne]]. Tá túr teilgthe sustansach aige anois ach ar dtús bhí dhá thúr teilgthe. Scroisadh an dara ceann i rith na heirí amach sa bhliain 1641. Shocraigh Captain James Brabazon an caisleán ag an am ach anois beidh sé níos mó ná fothracha.

=== An Ardchros ===

[[File:High Cross at Termonfeckin - geograph.org.uk - 864735.jpg|thumb|150px|Ardchros Tearmann Feichín]]

Tá an [[Ardchros]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.megalithicireland.com/High%20Cross%20Termonfeckin.htm|teideal=High Cross Termonfeckin|work=www.megalithicireland.com|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; suite i reilig Naomh Feichín sa sráidbhaile. Ní raibh sé cosúil leis na hardchroise eile mar ní raibh sé ró-aird. Tá sé beagnach naoi gcos ar airde. Tá mionsonraí iontach ar an gCros. Ar an taobh thoir os comhair tá an ceasadh Chríost air, agus ar an taobh thiar os comhair tá íomhá de Chríost i glóir. Tá gréas ceiltigh ar fud an Chros seo. Tá bonn do Chroí eile gar.

=== An Grianan ===
Ghlac an Grianan&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishidentity.com/extras/places/stories/grianan.htm|teideal=An intrinsic part of Louth's history|work=www.irishidentity.com|dátarochtana=2018-12-05|archivedate=2017-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708144530/http://www.irishidentity.com/extras/places/stories/grianan.htm}}&lt;/ref&gt; páirt mhór don am faoi láthair agus sa todhchaí d'oidhreacht [[Contae Lú|Chontae Lú]]. Tugann an foirm bhunaidh siar go dtí 220 bliain. Is teach í a tógadh san 18ú haois. Tá sé suite idir an trá agus an Glenn na Bóinne. Úsáidtear an foirgneamh don choláiste agus ba é an chéad choláiste d'aosaigh. Tugann ICA úinéireacht don An Grianan ar feadh leath aois. Tá an ICA an grúpa is láidir agus is sine in Éirinn, bhunaíodh an grúpa sa bhliain 1910. Aistrigh an Grianan d'áit ina raibh an ghrian ag taitneamh. Anois tá croílár den fhoirgneamh fós i bhfeidhm. D'oscail an Grianan sa bhliain 1954 le Uachtarán na hÉireann ag an am, Sean Ó Cheallaigh. Sa bhliain 1958, thosaiagh siad ag athrú na stablaí go seomra ranga agus cóiríocht. Rinne siad níos mó oibre na blianta 1979 agus 1986. Chuir siad foirgneamh eile, níos mó seomraí ranga agus cóiríocht agus seomra bia freisin. Cuireann an Grianan cúrsaí ar fáil do dhaoine mar shampla ealaíne, ceird, forbairt pearsanta agus gníomhaíochtaí scíthe. 

== Spórt ==

=== Cluichí Gaelach ===
Is é Tearmann Feichín an áit náisiúnta don chlub Gaelach 'St. Feichins'&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.stfechins.ie/Pages/ClubHistory.aspx|teideal=Club History|work=www.stfechins.ie|dátarochtana=2018-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212234626/http://www.stfechins.ie/Pages/ClubHistory.aspx|archivedate=2018-12-12}}&lt;/ref&gt;. Sa chéad blianta, d'imir an club sa pháirc ar bhóthair snáithe, agus bhog sé go dtí páirc ar Sheetland Road. San áit seo, tógadh teach club sa bhliain 1960. Tar éis cúpla bliain bhog an club go dtí Beaulieu sa 1999. Imríonn an club sa Pháirc Naomh Feichín agus d'imir an chéad chluiche ar an 21ú lá de Aibreán 2001. Tá dhá spóirt a imrítear sa chlub, iománaíocht agus peil Ghaelach. Maidir leis na cluichí peil Ghaelach, Bhuaigh an fhoireann shinsearach an craobhchomórtas sa bhliain 1983 agus bhuaigh siad an chraobh arís sa bhliain 1984. Sa bhliain 1997, bhí iománaíocht a tugtha isteach.

=== Gailf ===
Tá dhá chúrsa gailf sa cheantar. Tá club Rinn na Mara&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seapointgolflinks.com/|teideal=Seapoint Golf Links {{!}} Golf Club in Dublin|údar=Seapoint Golf Links|language=en-US|work=Seapoint Golf Links|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; agus tá Club Contae Lú&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.countylouthgolfclub.com/history/|teideal=County Louth Golf Club,|work=www.countylouthgolfclub.com|dátarochtana=2018-12-05|archivedate=2018-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181109153054/http://countylouthgolfclub.com/history/}}&lt;/ref&gt; i mBaile Trá. D'óstáil an Club Contae Lú an Oscailte na hÉireann sa bhliain 2009. Tharlaíonn an club Rinn na Mara na Sléibhte Mourne agus an Mhúir Éireann. Tógadh an cúrsa i 1990 agus an teach club sa bhliain 1994. D'óstáil an club Croabhchomórtas na mban sa bhliain 2002. Sa bliain 2010 d'óstáil an club an chraobhchomórtas tábhachtach, An PGA. Bhunaíodh Club Contae Lú sa bhliain 1892 le Pentland agus Gilroy. D'óstáil an club seo cúpla mór-theidil, mar shampla an Oscailte na hÉireann sa bhliain 2009 agus bhuaigh Shane Lowry an comórtas mór seo. Is áit aithnidúil é Club Contae Lú mar bhí comórtas amaitéarach a shealbhú. D'imir an comórtas seo ar chéad cheann sa bhliain 1941 agus tá sé sa chlub seo ó shin i leith. 

=== Peil ===
Sa bhliain 1997, bhunaíodh club Peile, Tearmann Feichín Ceiltis. Bhunaíodh fhoireann shinsearach ag an am seo agus sa bhliain 2008, cuireadh an fhoireann shóisearach le chéile. Níl aon fhoireann cailín go dtí an bhliain 2015 agus ó am sin bhí foireann do chailíní. tá an club seo suite ar an Sheetland Road, an áit ina raibh an Naomh Feichín a d'úsáid.

== Scoil ==
Tá dhá scoil sa pharóiste seo, Scoil Náisiúnta Mhuire Gan Smal&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.scoilmhuirec.ie/|teideal=Scoil Náisiúnta Muire Gan Smál, Cartown|language=en|work=Scoil Náisiúnta Muire Gan Smál, Cartown|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; agus Scoil Naomh Feichín&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.scoilnaomhfeichin.ie/|teideal=Scoil Naomh Feichín|language=en|work=Scoil Naomh Feichín|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt;. Is é bunscoileanna chaitiligh na scoileanna seo. Ar feadh a lán blianta, tá dhá scoil sa sráidbhaile, ceann do bhuachaillí agus ceann do chailíní, ach sa 1936 chuaigh siad le chéile. Ar dtús bhí an scoil suite ar Bearna Bhuí ach sa bhliain 1980 bhog an scoil go dtí bóthar Baile Trá. Bhunaigh Scoil Náisiúnta Mhuire Gan Smal sa bhliain 1837 agus tá sé ar athchóirithe sa bhliain 1956 le Tommy Simpson. 

== Iompar ==
Is sráidbhaile le rochtain éasca é Tearmann Feichín. Tá seirbhís busanna ó Bus Éireann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.buseireann.ie/|teideal=Bus Éireann - View Ireland Bus and Coach Timetables &amp; Buy Tickets|work=www.buseireann.ie|dátarochtana=2018-12-05}}&lt;/ref&gt; ag dul tríd an sráidbhaile a lán uair den lá. Nascann an tseirbhís bus an áit chuig na bailte agus na sraidbhailte mórthimpeall. Nascann an tseirbhís seo an áit leis Ceann Chlochair, Droichead Átha agus Damhliag. Oibríonn na busanna tríd Baile Trá agus Gráinseach an Dísirt. Tá stáisiúin traenach gar i nDroichead Átha freisin. Ní raibh sé ach 9 gciliméadar ar shiúl.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>d0man4cjgctixbrlksj27x77hiemcfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piostáis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50781</id>
    <revision>
      <id>1332923</id>
      <parentid>1091647</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3692" sha1="9i5kis2m8ubj72m5wwynmvavovxeeqv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Crann]] beag [[Planda duillsilteach|duillsilteach]] a fhásann 6 m ar airde, dúchasach d'[[iarthar]] [[An Áise|na hÁise]] is ea '''an phiostáis'''. Na [[Duilleog|duilleoga]] cleiteach le 3-5 duilleoigín, is gais rud beag eiteach; na [[Bláth (planda)|bláthanna]] scothghlas i gcinn fhada scaoilte; an toradh 2.0-2.5 cm ar leithead, dearg/donn, cosúil le cnó. Fástar go forleathan í le haghaidh a [[Síolta|síolta]] inite a úsáidtear i sócamais.

Is minic a mhearaítear ''Pistacia vera'' le speicis eile sa ghéineas ''Pistacia'' ar a dtugtar piostáisí freisin. Is féidir na [[Speiceas|speicis]] eile seo a idirdhealú ag a gcuid dáiltí geografacha (san fhiántas) agus a gcuid [[Síolta|síolta]] atá i bhfad níos lú agus a bhfuil sliogáin bhoga acu.

==Sanasaíocht==
Tagann an téarma «piostáis» tríd an [[An Laidin|Laidin]] ''pistacium'' ón [[An tSean-Ghréigis|Ghréigis]] ''pistakion'' πιστακιον , é féin díorthaithe
ón [[An Pheirsis|Mheán-Peirsis]] pistakē.&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/pistachio Pistachio, Dictionary.com]&lt;/ref&gt;
==Stair==
Tá an crann pistéise dúchasach do réigiúin na hÁise Láir, lena n-áirítear [[An Iaráin|an Iaráin]] agus [[An Afganastáin|an Afganastáin]] sa lá atá inniu ann.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&amp;pg=PT1 Encyclopedia of Jewish Food]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:70280-1|teideal=Pistacia vera L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|access-date=24 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190524230646/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:70280-1|archivedate=24 Bealtaine 2019|dátarochtana=28 Lúnasa 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/plant/pistachio-plant|teideal=Pistachio {{!}} Description, Uses, &amp; Nutrition|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=24 May 2019|quote=The pistachio tree is believed to be indigenous to Iran.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=V. Tavallali and M. Rahemi|date=2007|title=Effects of Rootstock on Nutrient Acquisition by Leaf, Kernel and Quality of Pistachio (Pistacia vera L.)|url=http://pdfs.semanticscholar.org/53e4/b0db43473510e6cbadb0b076bb77791f498a.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224061521/http://pdfs.semanticscholar.org/53e4/b0db43473510e6cbadb0b076bb77791f498a.pdf|url-status=dead|archive-date=24 February 2019|journal=American-Eurasian J. Agric. &amp; Environ. Sci., 2 (3): 240–246, 2007|pages=240|s2cid=7346114|quote=Native P. vera forests are located in north eastern part of Iran particularly in Sarakhs region. This native P. vera is the origin of cultivated pistachio trees in Iran [1]. P. mutica is a wild species indigenous to Iran, growing with almond, oak and other forest trees common to most Alpine regions.}}&lt;/ref&gt; Léiríonn seandálaíocht gur bia coitianta a bhí i síolta na piostáise chomh luath le 6750 [[Comh-Ré|RCR]]. Go dtí seo, téann an fhianaise is luaithe ar chaitheamh pistéise ar ais go dtí an Chré - umhaois i Lár na hÁise agus tagann sí ó Jarqoʻton, san an Bhaictria (n ó an [[An Úisbéiceastáin|Úisbéiceastáin]] sa lá atá inniu). &lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7lK6l7oF_ccC&amp;pg=PA199|title= A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East, Volume 1|author= D. T. Potts|page= 199|isbn= 9781405189880|date= 21 May 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lpOqTUucwhUC&amp;pg=PA84|title= Cooks and Other People|author=Harlan Walker|page= 84|isbn= 9780907325727|year= 1996}}&lt;/ref&gt;
==Tagairtí==</text>
      <sha1>9i5kis2m8ubj72m5wwynmvavovxeeqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ródaideandrón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51263</id>
    <revision>
      <id>1332936</id>
      <parentid>1309122</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4178" sha1="i4v6b3rhy8qayh2pzkvizio1w6dar6m" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is éard is '''ródaideandrón (''rhododendron ponticum'')'''&lt;ref name='FGB'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/r%C3%B3daid%C3%A9andr%C3%B3n|title=Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill): ródaidéandrón|editor=[[Niall Ó Dónaill]], eag.|year=1977|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910384|access-date=2024-07-07|language=ga|work=Teanglann.ie}}&lt;/ref&gt; ann ná [[tom]] nó crann beag [[Planda síorghlas|síorghlas]], uaireanta [[eipifít]], dúchasach do réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh, ach cruinnithe sa réigiún mar a mbriseann na haibhneacha móra Áiseacha trí na [[Himiléithe]] Thoir, agus an Nua-Ghuine. 

[[Íomhá:Rhododendron - geograph.org.uk - 867878.jpg|mion|220x220px|i nDún na nGall]]
[[Íomhá:Rhododendrons at Dunloe.jpg|mion|220x220px|[[Dún Lóich]]]]
[[Íomhá:Killarney National Park - Muckross Garden.jpg|mion|220x220px|Mucros, [[Contae Chiarraí]]]]

== Tréithe ==
Faightear é in [[ithir]] aigéadach amháin. 

Na [[Duilleog|duilleoga]] ailtéarnach, ubhchruthach de ghnáth is leathrúil. 

Na [[Bláth (planda)|bláthanna]] i gcrobhaingí ag barra na bpríomhghéag, tonnadóirchruthach nó clogchruthach. 

Na seipil laghdaithe ina bhfaobhair uaireanta, 5-10 [[Peiteal|bpeiteal]] is staimíní. 

Na céadta saghsanna nádúrtha ceansaithe ar eolas, le bláthanna ar an iliomad méideanna is dathanna. 

Baineann asáilianna leis an ngné chéanna, agus bíonn an chuid is mó de na tréithe thuas acu freisin, ach amháin go bhfuil siad duillsilteach.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ródaidéandran (sic)|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=565}}&lt;/ref&gt; 
[[File:Alpenroos.jpg|thumb|''Rhododendron ferrugineum''|220x220px]]

==Tacsanomaíocht==
Rinne [[Carl von Linné]] cur síos ar an géineas ''Rhododendron'' L. sa bhliain 1753.&lt;ref&gt;''Rhododendron'' L. (n.d.). Plants of the World Online. Retrieved March 23, 2026, from https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:327085-2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109054144/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:327085-2 |date=2020-11-09 }}&lt;/ref&gt; Is é ''[[Rhododendron ferrugineum]]'' L. an leictitíopa.&lt;ref name = &quot;Tropicos&quot;&gt;Missouri Botanical Garden. (n.d.). ''Rhododendron'' L. Tropicos. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tropicos.org/name/40024927&lt;/ref&gt;

== Planda ionrach ==
Sceach le bláth álainn air is ea an róslabhras a thugann lán trioblóide, go háirithe an ródaideandrón fiáin. In Éirinn, is planda ionrach eachtrach é an planda seo nach bhfuil mórán creachadóirí dúchasacha aige agus a sháraíonn flóra dúchasach, agus an dá ghné ag teacht le chéile chun a fhágáil go bhfuil an tor seo ina fhadhb, cosúil le plandaí ionracha eile.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/plandai-ionracha-na-heireann/|teideal=Plandaí ionracha na hÉireann|údar=Diarmuid Breatnach|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}&lt;/ref&gt;

Tá an planda tocsaineach do dhaoine agus do ainmhithe i  gcásanna áirithe ([[grayanotoxin]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Grayanotoxin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Grayanotoxin&amp;oldid=1332789512|journal=Wikipedia|date=2026-01-13|language=en}}&lt;/ref&gt;).  Sa Tuirc agus sa Bhreatain Bheag bhí cásanna ann de ghalar na meala buile, is é sin fadhbanna cairdiacha agus duáini ndaoine a d’ith mil atá lán le tocsainí ó phailin a bhailigh beacha ó bhláthanna na bplandaí. Mar sin ní mór do bheachairí a bheith cúramach.

== In Éirinn ==
Ní i g[[Cill Airne]] i gCiarraí amháin atá fadhb an phlanda seo a thuilleadh, mar a bhí amhlaidh le blianta fada. Tá a n ródaideandrónag bagairt anois ar choillte, ar fhoraoisí, ar mhóinteáin agus ar thalamh féaraigh ó Ghaillimh go Maigh Eo go Dún na nGall.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Taxonbar|from1=Q189393}}

[[Catagóir:Bláthanna]]
[[Catagóir:Plandaí ionracha]]
[[Catagóir:Flóra na hÉireann]]</text>
      <sha1>i4v6b3rhy8qayh2pzkvizio1w6dar6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overcome (albam Alexandra Burke)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57141</id>
    <revision>
      <id>1332920</id>
      <parentid>1324755</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8851" sha1="qdieoblpifgtbo7nowxgub55vmq0qst" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Albam}}

Is é '''''Overcome''''' an chéad albam ó [[Alexandra Burke]]. Scaoileadh é ar an 19 Deireadh Fómhair, 2009.

==Rath Cairt==
Chuaigh an t-albam seo díreach go uimhir a haon sna RA ag díol 132,065 cóipeanna sa chéad seachtain agus díreach go uimhir a dó in Éirinn.

==Camchuairt==
Chuaigh Burke ar a céad camchuairt ''All Night Long'' i dtacaigh leis an albam seo. Thosaigh an chamchuairt ar an 14 Eanáir 2011 agus chríochnaigh sé ar an 14 Lúnasa 2011.

== Traicliosta ==
Is iad seo na hamhráin:
# &quot;Bad Boys&quot; (le [[Flo Rida]]) – 3:26
# &quot;Good Night Good Morning&quot; (le [[Ne-Yo]]) – 3:37
# &quot;The Silence&quot; – 4:01
# &quot;All Night Long&quot; – 4:23
# &quot;Bury Me (6 Feet Under)&quot; – 3:33
# &quot;Broken Heels&quot; – 4:09
# &quot;Dumb&quot; – 3:22
# &quot;Overcome&quot; – 3:53
# &quot;Gotta Go&quot; – 4:00
# &quot;You Broke My Heart&quot; – 3:37
# &quot;Nothing But the Girl&quot; – 3:37
# &quot;They Don't Know&quot; – 3:13
# &quot;Hallelujah&quot; – 3:37

==Singlí==
# &quot;[[Hallelujah]]&quot; - 17 Nollaig 2008
# &quot;[[Bad Boys]]&quot; - 9 Deieadh Fómhair 2009
# &quot;[[Broken Heels]]&quot; - 18 Eanáir 2010
# &quot;[[All Night Long]]&quot; - 3 Beltaine 2010
# &quot;[[Start Without You]]&quot;  31 Lúnasa 2010
# &quot;[[The Silence]]&quot; - 6 Nollaig 2010

== Cairteacha ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
===Cairteacha seachtainiúla===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! scope=col | Tír (2009/10)
! scope=col | Uimhir
|-
|{{bratach|Scotland}} [[Albain]]&lt;ref&gt;http://www.theofficialcharts.com/archive-chart/_/23/2009-10-31/&lt;/ref&gt;
| align=center|1
|-
|{{bratach|Australia}} [[An Astráil]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://ariacharts.com.au/pages/charts_display_urban.asp?chart=1Q40RB&amp;chart2=1R40RB |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-03 |archivedate=2009-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090218175151/http://ariacharts.com.au/pages/charts_display_urban.asp?chart=1Q40RB&amp;chart2=1R40RB }}&lt;/ref&gt;
| align=center|25
|-
|{{bratach|Belgium|An Bheilg}}&lt;ref&gt;http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Alexandra+Burke&amp;titel=Overcome&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|73
|-
|{{Bratach|Switzerland}} [[An Eilvéis]]&lt;ref&gt;http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|54
|-
|{{Bratach|Ireland}} [[Eire]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a183389/buble-beats-burke-on-irish-albums-chart.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-03 |archivedate=2014-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141106201758/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a183389/buble-beats-burke-on-irish-albums-chart.html }}&lt;/ref&gt;
| align=center|2
|-
|{{Bratach|Europe}} [[Eoraip]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/content_display/industry/e3ib2e664ce05ad759c87ce67b5df05f4e4 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-03 |archivedate=2009-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101122520/http://www.billboard.biz/bbbiz/content_display/industry/e3ib2e664ce05ad759c87ce67b5df05f4e4 }}&lt;/ref&gt;
| align=center|7
|-
|{{Bratach|Germany}} [[An Ghearmáin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/title/Burke%2CAlexandra/Overcome/longplay |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-03 |archivedate=2012-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120607213026/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/title/Burke,Alexandra/Overcome/longplay }}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|60
|-
|{{Bratach|Greece}} [[An Ghréig]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://greekcharts.com/weekchart.asp?cat=a&amp;year=2010&amp;date=201009 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-03 |archivedate=2011-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724033723/http://greekcharts.com/weekchart.asp?cat=a&amp;year=2010&amp;date=201009 }}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|20
|-
|{{Bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]]&lt;ref&gt;http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Alexandra+Burke&amp;titel=Overcome&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|61
|-
|{{bratach|Austria}} [[An Ostair]]&lt;ref&gt;http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Alexandra+Burke&amp;titel=Overcome&amp;cat=a&lt;/ref&gt;
|align=center|54
|-
|{{Bratach|Poland}} [[An Pholainn]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.zpav.pl/rankingi/listy/top100/index.php?lang=2 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-03 |archivedate=2011-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827023137/http://www.zpav.pl/rankingi/listy/top100/index.php?lang=2 }}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|79
|-
|{{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12222 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2012-12-08 |archivedate=2012-12-08 |archiveurl=https://archive.today/20121208155024/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12222 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://uk.reuters.com/article/idUKTRE59O1JW20091025 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-03 |archivedate=2009-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091027144037/http://uk.reuters.com/article/idUKTRE59O1JW20091025 }}&lt;/ref&gt;
|align=center|1
|}
|width=&quot;250&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|

===Cairteacha Deireadh na Bliana===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! scope=col | Tír (2009)
! scope=col | Uimhir
|-
|{{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]&lt;ref&gt;http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusYE2009.pdf&lt;/ref&gt;
|align=center|22
|}

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! scope=col | Tír (2010)
! scope=col | Uimhir
|-
|{{bratach|Ireland}} [[Éire]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.irma.ie/best2009.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-03 |archivedate=2012-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120607022105/http://www.irma.ie/best2009.htm }}&lt;/ref&gt;
| align=center|50
|-
|{{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]&lt;ref&gt;http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusYE2009.pdf&lt;/ref&gt;
|align=center|43
|}
|}

== Dátaí eisiúna ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Tír
!Dáta
!Lipéad
|-
|{{bratach|Ireland}} [[Éire]]
|16 Deireadh Fómhair 2009
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Syco Music]]
|-
|{{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]&lt;ref name=&quot;hmv&quot;&gt;{{cite web| url=http://hmv.com/hmvweb/displayProductDetails.do?ctx=280;0;-1;-1;-1&amp;sku=921098&amp;tduid=a400250cb67ed072373ea0043d5dd015| teideal=Alexandra Burke – Overcome| foilsitheoir=[[HMV]]| dátarochtana=2009-10-06| archivedate=2012-09-15| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915021817/http://hmv.com/hmvweb/displayProductDetails.do?ctx=280;0;-1;-1;-1&amp;sku=921098&amp;tduid=a400250cb67ed072373ea0043d5dd015}}&lt;/ref&gt;
|19 Deireadh Fómhair 2009
|-
|{{bratach|Canada}} [[Ceanada]]&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://hmv.ca/Products/Detail/546118.aspx| teideal=Alexandra Burke - Overcome| foilsitheoir=[[HMV]]| dátarochtana=2014-06-03| archivedate=2016-01-29| archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129072050/https://www.hmv.ca/Products/Detail/546118.aspx}}&lt;/ref&gt;
|2 Samhain 2009
|rowspan=&quot;8&quot;|[[Sony Music Entertainment]]
|-
|{{Bratach|Switzerland}} [[An Eilvéis]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://itunes.apple.com/ch/artist/alexandra-burke/id300109943?|teideal=Alexandra Burke - Musik von Alexandra Burke bei iTunes laden |foilsitheoir=Itunes.apple.com |dáta=2011-01-18 |dátarochtana=2011-08-17}}&lt;/ref&gt;
|15 Feabhra 2010
|-
|{{bratach|Austria}} [[An Ostair]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.alexandraburkeofficial.com/at/music/ |teideal=Alexandra Burke's release dates |dátarochtana=2014-06-03 |archivedate=2010-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100401204623/http://www.alexandraburkeofficial.com/at/music/ }}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;3&quot;|19 Feabhra 2010
|-
|{{Bratach|Germany}} [[An Ghearmáin]]&lt;ref name=&quot;Amazon.de: Alexandra Burke Overcome&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.amazon.de/dp/B001NIIUS2 |teideal=Alexandra Burke Overcome |foilsitheoir=Amazon.de |dáta= |dátarochtana=2011-08-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.amazon.de/dp/B001NIIUS2 |teideal=Overcome: Alexandra Burke: Amazon.de: Musik |foilsitheoir=Amazon.de |dáta= |dátarochtana=2011-08-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{bratach|Italy}} [[An Iodáil]]&lt;ref&gt;[http://www.alexandraburkeofficial.com/it/music/release/overcome3/]{{dead link|dáta=Lúnasa 2011}}&lt;/ref&gt;
|26 Feabhra 2010
|-
|{{bratach|Japan}} [[An tSeapáin]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hmv.co.jp/en/product/detail/3804148 |teideal=Alexandra Burke - Overcome (Japanese release date) |foilsitheoir=Hmv.co.jp |dáta= |dátarochtana=2011-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614071956/http://www.hmv.co.jp/en/product/detail/3804148 |archivedate=2011-06-14}}&lt;/ref&gt;
|26 Bealtaine 2010
|-
|{{bratach|Australia}} [[An Astráil]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sanity.com.au/products/2162812/Overcome |teideal=Alexandra's Overcome in Australia |foilsitheoir=Sanity.com.au |dáta=2010-06-04 |dátarochtana=2011-08-17}}&lt;/ref&gt;
|4 Meitheamh 2010
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Albaim a eisíodh in 2009]]
[[Catagóir:Alexandra Burke]]</text>
      <sha1>qdieoblpifgtbo7nowxgub55vmq0qst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Òsgaig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61802</id>
    <revision>
      <id>1332961</id>
      <parentid>1309369</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="muq3i41zc2odxm6q5gpmb5hy1z5nxru" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is baile beag ar thaobh thiar d'[[Ratharsair|Oileán Ratharsair]] é '''Òsgaig'''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.linguae-celticae.org/dateien/1891_GLP_083_Ratharsaigh_a_Deas.pdf |teideal=Linguæ Celticæ |dátarochtana=2015-04-30 |archivedate=2016-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160909105826/http://www.linguae-celticae.org/dateien/1891_GLP_083_Ratharsaigh_a_Deas.pdf }}&lt;/ref&gt; 

Rugadh [[Somhairle MacGill-Eain]], an [[file]] Gàidhlig cáiliúil, in Òsgaig i 1911, agus a dheartháir, [[Calum Iain MacGilleathain]], [[scríbhneoir]] agus cnuasaitheoir [[béaloideas]], i 1915.&lt;ref&gt;[http://www.calum-maclean-project.celtscot.ed.ac.uk/mu-chalum-macgilleathain/eachdraidh-beatha-chaluim-mhicgilleathain/ Eachdraidh-Beatha Chaluim MhicGilleathain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305041228/http://www.calum-maclean-project.celtscot.ed.ac.uk/mu-chalum-macgilleathain/eachdraidh-beatha-chaluim-mhicgilleathain/ |date=2016-03-05 }} aig Pròiseact Chaluim MhicGilleathain&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.gaelicplacenames.org/databasedetails.php?id=309 Logainmneacha na hAlban: Òsgaig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408024901/http://gaelicplacenames.org/databasedetails.php?id=309 |date=2016-04-08 }}
* [http://www.sorleymaclean.org/index.htm Somhairle MacGill-Eain ar líne]
* [http://www.calum-maclean-project.celtscot.ed.ac.uk/dachaigh/ Pròiseact Chaluim MhicGilleathain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150115142550/http://www.calum-maclean-project.celtscot.ed.ac.uk/dachaigh/ |date=2015-01-15 }}

==Tagairtí==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Bailte in Albain]]</text>
      <sha1>muq3i41zc2odxm6q5gpmb5hy1z5nxru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eanach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64046</id>
    <revision>
      <id>1332976</id>
      <parentid>1273273</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="exe1okxhesv86tx3x72b01ji90j2vle" xml:space="preserve">[[Íomhá:Wicken-Fen-Hide.jpg|deas|250px|thumb|Eanach]]
Is talamh íseal agus riascach nó ceantar talún a mbíonn faoin [[uisce]] go rialta é '''eanach'''.

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Eanach}}
[[Catagóir:Tírghnéithe]]
[[Catagóir:Bogaigh]]</text>
      <sha1>exe1okxhesv86tx3x72b01ji90j2vle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comhairle Contae Fhine Gall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64191</id>
    <revision>
      <id>1333001</id>
      <parentid>1330110</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T05:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Toghlimistéir Áitiúla */</comment>
      <origin>1333001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8389" sha1="oi7rik0g5bg9gdu0cv4hgxtzznpfonx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[File:Fingal County Hall, Swords, Co.Dublin - geograph.org.uk - 348395.jpg|thumb|250px|Halla Contae Fhine Gall, Sord, Co. Bhaile Átha Cliath]]Is comhairle i dTuaisceart [[Baile Átha Cliath | Bhaile Átha Cliath]] í '''Comhairle Chontae Fhine Gall'''. Tá Anne Marie Farrelly mar  Príomhfheidhmeannach na gcomhairle ó 2019 i leith agus tá Brian McDonagh mar an Mhéara den gcomhairle ó 2024 i leith agus tá JK Onwumereh mar an Leas Mhéara den dtréimhse céanna.

[[File:County Council Offices - geograph.org.uk - 573806.jpg|thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]


==Toghlimistéir Áitiúla==


Tá 40 suíocháin le haghaidh comhairleoirí contae i gComhairle Contae Fhine Gall.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!TA
!Suíocháin
|-
|[[Baile Brigín]]|| 5
|-
|[[Baile Bhlainséir]] – [[Mullach Eadrad]]|| 5
|-
|[[Caisleán Cnucha]]|| 6
|-
|[[Binn Éadair]] – [[Mullach Íde]]|| 7
|-
|[[Toghlimistéar Áitiúil Ongar]]|| 5
|-
|[[An Ros, Co. Átha Cliath | An Ros]] - [[Lusca]]|| 5
|-
|[[Sord]]|| 7
|}

==Comhairleoirí tofa (2024-2029)==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Páirithe
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
| [[Fine Gael]]
| align=&quot;right&quot;| 7
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
| align=&quot;right&quot;| 7
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
| [[Fianna Fáil]]
| align=&quot;right&quot;| 6
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
| [[Sinn Féin]]
| align=&quot;right&quot;| 4
|- 
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
| [[Aontú]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Comhaontas Glas/meta/color}}&quot; |
| [[Comhaontas Glas|Comhaontas Glas]]
| align=&quot;right&quot;| 1
|-
! style=&quot;background-color: {{Independents 4 Change/meta/color}}&quot; |
| [[Neamhspleáigh ar son an Athraithe]]
| align=&quot;right&quot;| 1
|- 
! style=&quot;background-color: {{An Páirtí Náisiúnta/meta/color}}&quot; |
| [[An Páirtí Náisiúnta]]
| align=&quot;right&quot;| 1
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
| align=&quot;right&quot;| 7
|}

==2024-2029==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Baile Brigín
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Tony Murphy|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Malachy Quinn|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Brendan Ryan|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Tom O'Leary|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Gráinne Maguire|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Baile Bhlainséir-Mullach Eadrad
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Mary McCamley|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Breda Hanaphy|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{An Páirtí Náisiúnta/meta/color}}&quot; |
|Patrick Quinlan|| [[An Páirtí Náisiúnta]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
|John Burtchaell|| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|John-Kingsley Onwumereh|| [[Fianna Fáil]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Caisleán Cnucha
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
|Kate Relihan|| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Siobhan Shovlin|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Ted Leddy|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|John Walsh|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Eimear Carbone-Mangan|| [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
|Ellen Troy|| [[Aontú]]
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Binn Éadair-Mullach Íde
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Eoghan O'Brien || [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Comhaontas Glas/meta/color}}&quot; |
|David Healy|| [[Comhaontas Glas]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
|Joan Hopkins|| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Brian McDonagh|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Jimmy Guerin|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Aoibhinn Tormey|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Cathal Haughey|| [[Fianna Fáil]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Ongar
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Angela Donnelly|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Tania Doyle|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Tom Kitt || [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Kieran Dennison|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
|Gerard Sheehan|| [[Aontú]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|An Ros-Lusca
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Kevin Humphreys|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Eoghan Dockrell|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Corina Johnston|| [[Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Cathal Boland|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
|Paul Mulville|| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Sord
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Darragh Butler|| [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independents 4 Change/meta/color}}&quot; |
|Dean Mulligan|| [[Neamhspleáigh ar son an Athraithe]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Luke Corkery|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|James Humphreys|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Joe Newman|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Darren Jack Kelly|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|John Smyth|| [[Sinn Féin]]
|-
|}

==Naisc sheachtracha==

* [https://www.fingal.ie/ga/ Comhairle Contae Fhine Gall (as Gaeilge)]

==Féach freisin==

* [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath]]
* [[Comhairle Contae Átha Cliath Theas]]
* [[Comhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Comhairle Contae Fhine Gall}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fine Gall]]</text>
      <sha1>oi7rik0g5bg9gdu0cv4hgxtzznpfonx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333009</id>
      <parentid>1333001</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <comment>/* Comhairleoirí tofa (2024-2029) */ Níl PQ ina bhall den bPáirtí Náisiúnta a thuilleadh.</comment>
      <origin>1333009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8267" sha1="4iuz8guffuwluh5nzuupj9oh09d805q" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[File:Fingal County Hall, Swords, Co.Dublin - geograph.org.uk - 348395.jpg|thumb|250px|Halla Contae Fhine Gall, Sord, Co. Bhaile Átha Cliath]]Is comhairle i dTuaisceart [[Baile Átha Cliath | Bhaile Átha Cliath]] í '''Comhairle Chontae Fhine Gall'''. Tá Anne Marie Farrelly mar  Príomhfheidhmeannach na gcomhairle ó 2019 i leith agus tá Brian McDonagh mar an Mhéara den gcomhairle ó 2024 i leith agus tá JK Onwumereh mar an Leas Mhéara den dtréimhse céanna.

[[File:County Council Offices - geograph.org.uk - 573806.jpg|thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]


==Toghlimistéir Áitiúla==


Tá 40 suíocháin le haghaidh comhairleoirí contae i gComhairle Contae Fhine Gall.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!TA
!Suíocháin
|-
|[[Baile Brigín]]|| 5
|-
|[[Baile Bhlainséir]] – [[Mullach Eadrad]]|| 5
|-
|[[Caisleán Cnucha]]|| 6
|-
|[[Binn Éadair]] – [[Mullach Íde]]|| 7
|-
|[[Toghlimistéar Áitiúil Ongar]]|| 5
|-
|[[An Ros, Co. Átha Cliath | An Ros]] - [[Lusca]]|| 5
|-
|[[Sord]]|| 7
|}

==Comhairleoirí tofa (2024-2029)==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Páirithe
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
| [[Fine Gael]]
| align=&quot;right&quot;| 7
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
| align=&quot;right&quot;| 7
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
| [[Fianna Fáil]]
| align=&quot;right&quot;| 6
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
| [[Sinn Féin]]
| align=&quot;right&quot;| 4
|- 
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
| [[Aontú]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Comhaontas Glas/meta/color}}&quot; |
| [[Comhaontas Glas|Comhaontas Glas]]
| align=&quot;right&quot;| 1
|-
! style=&quot;background-color: {{Independents 4 Change/meta/color}}&quot; |
| [[Neamhspleáigh ar son an Athraithe]]
| align=&quot;right&quot;| 1
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
| align=&quot;right&quot;| 8
|}

==2024-2029==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Baile Brigín
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Tony Murphy|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Malachy Quinn|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Brendan Ryan|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Tom O'Leary|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Gráinne Maguire|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Baile Bhlainséir-Mullach Eadrad
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Mary McCamley|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Breda Hanaphy|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{An Páirtí Náisiúnta/meta/color}}&quot; |
|Patrick Quinlan|| [[An Páirtí Náisiúnta]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
|John Burtchaell|| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|John-Kingsley Onwumereh|| [[Fianna Fáil]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Caisleán Cnucha
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
|Kate Relihan|| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Siobhan Shovlin|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Ted Leddy|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|John Walsh|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Eimear Carbone-Mangan|| [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
|Ellen Troy|| [[Aontú]]
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Binn Éadair-Mullach Íde
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Eoghan O'Brien || [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Comhaontas Glas/meta/color}}&quot; |
|David Healy|| [[Comhaontas Glas]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
|Joan Hopkins|| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Brian McDonagh|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Jimmy Guerin|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Aoibhinn Tormey|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Cathal Haughey|| [[Fianna Fáil]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Ongar
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Angela Donnelly|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Tania Doyle|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Tom Kitt || [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Kieran Dennison|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
|Gerard Sheehan|| [[Aontú]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|An Ros-Lusca
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Kevin Humphreys|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Eoghan Dockrell|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Corina Johnston|| [[Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Cathal Boland|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
|Paul Mulville|| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Sord
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Darragh Butler|| [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independents 4 Change/meta/color}}&quot; |
|Dean Mulligan|| [[Neamhspleáigh ar son an Athraithe]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Luke Corkery|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|James Humphreys|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Joe Newman|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Darren Jack Kelly|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|John Smyth|| [[Sinn Féin]]
|-
|}

==Naisc sheachtracha==

* [https://www.fingal.ie/ga/ Comhairle Contae Fhine Gall (as Gaeilge)]

==Féach freisin==

* [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath]]
* [[Comhairle Contae Átha Cliath Theas]]
* [[Comhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Comhairle Contae Fhine Gall}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fine Gall]]</text>
      <sha1>4iuz8guffuwluh5nzuupj9oh09d805q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333010</id>
      <parentid>1333009</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 2024-2029 */ Tá PQ mar neamhspléach anois.</comment>
      <origin>1333010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8288" sha1="7g4281rsovj704927lxsg653qen3rag" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[File:Fingal County Hall, Swords, Co.Dublin - geograph.org.uk - 348395.jpg|thumb|250px|Halla Contae Fhine Gall, Sord, Co. Bhaile Átha Cliath]]Is comhairle i dTuaisceart [[Baile Átha Cliath | Bhaile Átha Cliath]] í '''Comhairle Chontae Fhine Gall'''. Tá Anne Marie Farrelly mar  Príomhfheidhmeannach na gcomhairle ó 2019 i leith agus tá Brian McDonagh mar an Mhéara den gcomhairle ó 2024 i leith agus tá JK Onwumereh mar an Leas Mhéara den dtréimhse céanna.

[[File:County Council Offices - geograph.org.uk - 573806.jpg|thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]


==Toghlimistéir Áitiúla==


Tá 40 suíocháin le haghaidh comhairleoirí contae i gComhairle Contae Fhine Gall.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!TA
!Suíocháin
|-
|[[Baile Brigín]]|| 5
|-
|[[Baile Bhlainséir]] – [[Mullach Eadrad]]|| 5
|-
|[[Caisleán Cnucha]]|| 6
|-
|[[Binn Éadair]] – [[Mullach Íde]]|| 7
|-
|[[Toghlimistéar Áitiúil Ongar]]|| 5
|-
|[[An Ros, Co. Átha Cliath | An Ros]] - [[Lusca]]|| 5
|-
|[[Sord]]|| 7
|}

==Comhairleoirí tofa (2024-2029)==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Páirithe
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
| [[Fine Gael]]
| align=&quot;right&quot;| 7
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
| align=&quot;right&quot;| 7
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
| [[Fianna Fáil]]
| align=&quot;right&quot;| 6
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
| [[Sinn Féin]]
| align=&quot;right&quot;| 4
|- 
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
| [[Aontú]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Comhaontas Glas/meta/color}}&quot; |
| [[Comhaontas Glas|Comhaontas Glas]]
| align=&quot;right&quot;| 1
|-
! style=&quot;background-color: {{Independents 4 Change/meta/color}}&quot; |
| [[Neamhspleáigh ar son an Athraithe]]
| align=&quot;right&quot;| 1
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
| align=&quot;right&quot;| 8
|}

==2024-2029==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Baile Brigín
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Tony Murphy|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Malachy Quinn|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Brendan Ryan|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Tom O'Leary|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Gráinne Maguire|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Baile Bhlainséir-Mullach Eadrad
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Mary McCamley|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Breda Hanaphy|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{An Páirtí Náisiúnta/meta/color}}&quot; |
|Patrick Quinlan|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
|John Burtchaell|| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|John-Kingsley Onwumereh|| [[Fianna Fáil]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Caisleán Cnucha
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
|Kate Relihan|| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Siobhan Shovlin|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Ted Leddy|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|John Walsh|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Eimear Carbone-Mangan|| [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
|Ellen Troy|| [[Aontú]]
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Binn Éadair-Mullach Íde
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Eoghan O'Brien || [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Comhaontas Glas/meta/color}}&quot; |
|David Healy|| [[Comhaontas Glas]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
|Joan Hopkins|| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Brian McDonagh|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Jimmy Guerin|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Aoibhinn Tormey|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Cathal Haughey|| [[Fianna Fáil]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Ongar
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Angela Donnelly|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Tania Doyle|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Tom Kitt || [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Kieran Dennison|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
|Gerard Sheehan|| [[Aontú]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|An Ros-Lusca
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Kevin Humphreys|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Eoghan Dockrell|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Corina Johnston|| [[Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Cathal Boland|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
|Paul Mulville|| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Sord
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Darragh Butler|| [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independents 4 Change/meta/color}}&quot; |
|Dean Mulligan|| [[Neamhspleáigh ar son an Athraithe]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Luke Corkery|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|James Humphreys|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Joe Newman|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Darren Jack Kelly|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|John Smyth|| [[Sinn Féin]]
|-
|}

==Naisc sheachtracha==

* [https://www.fingal.ie/ga/ Comhairle Contae Fhine Gall (as Gaeilge)]

==Féach freisin==

* [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath]]
* [[Comhairle Contae Átha Cliath Theas]]
* [[Comhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Comhairle Contae Fhine Gall}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fine Gall]]</text>
      <sha1>7g4281rsovj704927lxsg653qen3rag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333011</id>
      <parentid>1333010</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T07:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <comment>Nuashonrú leis sonraí is déanaí.</comment>
      <origin>1333011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8295" sha1="ngxi59gkljmp05t59nzt5jm09vkfwz6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[File:Fingal County Hall, Swords, Co.Dublin - geograph.org.uk - 348395.jpg|thumb|250px|Halla Contae Fhine Gall, Sord, Co. Bhaile Átha Cliath]]Is comhairle i dTuaisceart [[Baile Átha Cliath | Bhaile Átha Cliath]] í '''Comhairle Chontae Fhine Gall'''. Tá Anne Marie Farrelly mar  Príomhfheidhmeannach na gcomhairle ó 2019 i leith agus tá Tony Murphy mar an Mhéara den gcomhairle ó shamhradh 2026 i leith agus tá Luke Corkery mar an Leas Mhéara den dtréimhse céanna.

[[File:County Council Offices - geograph.org.uk - 573806.jpg|thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]


==Toghlimistéir Áitiúla==


Tá 40 suíocháin le haghaidh comhairleoirí contae i gComhairle Contae Fhine Gall.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!TA
!Suíocháin
|-
|[[Baile Brigín]]|| 5
|-
|[[Baile Bhlainséir]] – [[Mullach Eadrad]]|| 5
|-
|[[Caisleán Cnucha]]|| 6
|-
|[[Binn Éadair]] – [[Mullach Íde]]|| 7
|-
|[[Toghlimistéar Áitiúil Ongar]]|| 5
|-
|[[An Ros, Co. Átha Cliath | An Ros]] - [[Lusca]]|| 5
|-
|[[Sord]]|| 7
|}

==Comhairleoirí tofa (2024-2029)==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Páirithe
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
| [[Fine Gael]]
| align=&quot;right&quot;| 7
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
| align=&quot;right&quot;| 7
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
| [[Fianna Fáil]]
| align=&quot;right&quot;| 6
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
| [[Sinn Féin]]
| align=&quot;right&quot;| 4
|- 
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
| [[Aontú]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
| align=&quot;right&quot;| 2
|-
! style=&quot;background-color: {{Comhaontas Glas/meta/color}}&quot; |
| [[Comhaontas Glas|Comhaontas Glas]]
| align=&quot;right&quot;| 1
|-
! style=&quot;background-color: {{Independents 4 Change/meta/color}}&quot; |
| [[Neamhspleáigh ar son an Athraithe]]
| align=&quot;right&quot;| 1
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
| align=&quot;right&quot;| 8
|}

==2024-2029==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Baile Brigín
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Tony Murphy|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Malachy Quinn|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Brendan Ryan|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Tom O'Leary|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Gráinne Maguire|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Baile Bhlainséir-Mullach Eadrad
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Mary McCamley|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Breda Hanaphy|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{An Páirtí Náisiúnta/meta/color}}&quot; |
|Patrick Quinlan|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
|John Burtchaell|| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|John-Kingsley Onwumereh|| [[Fianna Fáil]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Caisleán Cnucha
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}&quot; |
|Kate Relihan|| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Siobhan Shovlin|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Ted Leddy|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|John Walsh|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Eimear Carbone-Mangan|| [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
|Ellen Troy|| [[Aontú]]
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Binn Éadair-Mullach Íde
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Eoghan O'Brien || [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Comhaontas Glas/meta/color}}&quot; |
|David Healy|| [[Comhaontas Glas]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
|Joan Hopkins|| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Brian McDonagh|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Jimmy Guerin|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Aoibhinn Tormey|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Cathal Haughey|| [[Fianna Fáil]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Ongar
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|Angela Donnelly|| [[Sinn Féin]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Tania Doyle|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Tom Kitt || [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Kieran Dennison|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Aontú/meta/color}}&quot; |
|Gerard Sheehan|| [[Aontú]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|An Ros-Lusca
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|Kevin Humphreys|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Eoghan Dockrell|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Corina Johnston|| [[Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Cathal Boland|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}&quot; |
|Paul Mulville|| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
|-
|}


{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
!colspan=2|Sord
!Seats
|-
! style=&quot;background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}&quot; |
|Darragh Butler|| [[Fianna Fáil]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independents 4 Change/meta/color}}&quot; |
|Dean Mulligan|| [[Neamhspleáigh ar son an Athraithe]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Fine Gael/meta/color}}&quot; |
|Luke Corkery|| [[Fine Gael]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}&quot; |
|James Humphreys|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Joe Newman|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Independent politician/meta/color}}&quot; |
|Darren Jack Kelly|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style=&quot;background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
|John Smyth|| [[Sinn Féin]]
|-
|}

==Naisc sheachtracha==

* [https://www.fingal.ie/ga/ Comhairle Contae Fhine Gall (as Gaeilge)]

==Féach freisin==

* [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath]]
* [[Comhairle Contae Átha Cliath Theas]]
* [[Comhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Comhairle Contae Fhine Gall}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fine Gall]]</text>
      <sha1>ngxi59gkljmp05t59nzt5jm09vkfwz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Picture of Dorian Gray</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64202</id>
    <revision>
      <id>1332950</id>
      <parentid>1305169</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1994" sha1="7kysf7dyehj29simwa5pvrc1ime7nv6" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Is úrscéal Gotach é '''''The Picture of Dorian Gray''''' le [[Oscar Wilde]]. Scríobh sé an leabhar idir 1889 agus 1891. Foilsíodh den chéad uair é sa bhliain 1890 san iris, ''Lippincott's Monthly Magazine'', i [[Sasana]].

==An Plota==
Is é Dorian an príomhcharachtar sa scéal. Fear óg álainn is ea é. Phéinteáil a chara, Basil Hallward, é. Bhí Dorian agus Lord Henry Wotton ag comhrá nuair a bhí Basil ag péinteáil, agus dúirt Lord Henry gurb í an óige an rud is tábhachtaí sa saol. Déanann Dorian achainí go mbeidh sé óg go deo agus fuair sé a achainí. Thosaigh Dorian ag caitheamh [[óipiam]] agus ag déanamh rudaí eile mífholláin. Fuair an pictiúr an damáiste.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://audioreading.online/the-picture-of-dorian-gray/|teideal=The Picture of Dorian Gray by Oscar Wilde ᐈ Listen audiobook online for free on AudoReading|language=en-US|dátarochtana=2025-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250328184846/https://audioreading.online/the-picture-of-dorian-gray/|archivedate=2025-03-28}}&lt;/ref&gt;

Thit Dorian i ngrá le Sybil Vane, aisteoir san amharclann, ach chuir sí a lámh ina bás féin. Cheap Dorian go raibh James Vane, deartháir Sybil, ag seilg é féin. Scaoil cara Dorian James Vane bás de thimpiste nuair a bhí sé amach ag seilg ainmhithe. Cúpla bliain níos déanaí, bhreathnaigh Dorian ar an bpictiúr uafásach de féin agus rinne sé dúnmharú ar Basil le scian.&lt;ref&gt;http://www.turksheadreview.com/library/notes-doriangray.html&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Picture of Dorian Gray, The}}
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta Éireannacha]]
[[Catagóir:Ficsean Gotach]]
[[Catagóir:Ficsean Gotach Éireannach]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]]
[[Catagóir:Úrscéalta Éireannacha]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1890]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1890idí]]</text>
      <sha1>7kysf7dyehj29simwa5pvrc1ime7nv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viktor Alexandrovič Lyapkalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65394</id>
    <revision>
      <id>1332958</id>
      <parentid>1310456</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1327" sha1="p33zygx9ka5y1dnatu9k6yu2nmoz1vz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[Péintéireacht|péintéir]] [[An Rúisis|Rúiseach]] é '''Viktor Alexandrovič Lyapkalo''' ([[Rúisis]]: ''Виктор Александрович Ляпкало'') a rugadh ar an [[18 Meán Fómhair]] [[1956]].&lt;ref&gt;[http://www.leningradartist.com/bio/l.htm Russian Artists Biography Database - L]&lt;/ref&gt;; &lt;ref&gt;''Петербургский сецессион. Автор вступ. статьи М. Важевич''. СПб., ВЦ СПБСХ. 2012&lt;/ref&gt;

Tá suim aige i dtírdhreacha agus staidéir nochtfhíorach.&lt;ref&gt;[http://www.leningradartist.com/lap_e.html Artist Victor Lyapkalo - Painting of 1980-1990s]&lt;/ref&gt;; &lt;ref&gt;[https://conchigliadivenere.wordpress.com/2012/06/25/viktor-alexandrovich-lyapkalo-1956-russian/ Viktor Alexandrovich Lyapkalo (1956, Ρωσικά)]&lt;/ref&gt;; &lt;ref&gt;[http://www.leningradartist.com/index_r.html НЕИЗВЕСТНЫЙ СОЦРЕАЛИЗМ]&lt;/ref&gt;

== Saothair ==
&lt;gallery&gt;
|Tanya, [[1995]]
|Natasha, [[1999]]
&lt;/gallery&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20160214060221/http://lyapcalo.ru/indexru.html Suíomh gréasáin oifigiúil Viktor Lyapkalo]

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Lyapkalo, Viktor Alexandrovic}}

[[Catagóir:Péintéirí Rúiseacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>p33zygx9ka5y1dnatu9k6yu2nmoz1vz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dúblóga Uamacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67241</id>
    <revision>
      <id>1332968</id>
      <parentid>1331676</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eomurchadha</username>
        <id>4240</id>
      </contributor>
      <comment>/* Samplaí i nGaeilge na hAlban */</comment>
      <origin>1332968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31706" sha1="aeyky9zi4cea2odpbbp61zhhh22k7gp" xml:space="preserve">[[Íomhá:Reduplication.png|mion|dúblóga uamacha timpeall an domhain&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=World atlas of language structures|url=https://www.worldcat.org/oclc/252699579|publisher=Oxford University Press|date=2005|location=Oxford|oclc=252699579|coauthors=|author=M. Haspelmath, M. S. Dryer, D. Gil, B. Comrie|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt; ]]
Is éard atá i gceist le '''dúblóga uamacha''' (''comhaonaid'', ''dúblóga'', ''nathanna macallacha'' nó ''focail eamhnaithe'' uaireanta) ann ná nathanna beaga a bhfuil dhá fhocal iontu agus a bhfuil rím eatarthu de ghnáth. Is féidir an [[focal]] céanna a athrá nó athrú beag a bheith i gceist, ar nós ''rírá'' agus ''ruaille buaille''.

Tá an tógáil sách coitianta sa [[An Ghaeilge|Ghaeilge]], ''rí rá'' mar shampla. 

Feictear samplaí amhail ''helter skelter'' sa Bhéarla, áit a dtugtar ''reduplicated words'', ''reduplicatives'', ''rhyme motivated compounds'', ''echo words'' nó ''flip-flop words'' orthu.

Tá cineál eile dúblóige ann freisin, leithéidí ''gan stop gan stad'', ''beo bocht'', ''briste brúite''. 

==Samplaí sa Ghaeilge==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sampla !! Míniú !! Foinse
|-
| beag beagadán || duine beag ||
|-
| (seolta) bocóideacha bacóideacha
bucóideacha
bacóideacha (leagan malartach, ní in Ó Dónaill ach scéal i gCnuasach Bhéaloideas Éireann)
| bellying sails. ('chequered' dar le roinnt foinsí) || Ó Dónaill
|-
| bog bogadán || duine bog || 
|-
|bois bais
|'...agus easgainí móra na fairrge thoir agus na fairrge thiar a' teacht ar bhois bais a mhaide-rámha...'
|
|-
|briolla bhrealla/brille bhreaille
|seafóid chainte
|
|-
|briste brúite
|worn out
|
|-
|bulcánta balcánta
|sturdy and strong
|FGB
|-
|cling-cleaing
|clang
|FGB
|-
|ciolar chiot (a dhéanamh de rud)
|rud a bhriseadh ina phíosaí beaga, bia míoltóg a dhéanamh de dhuine
|
|-
|clic cleaic
|click-clack/Clack-clack, trup-trap
|FGB
|-
|cliotar cleatar
|racket, din
|FGB
|-
|clipthe cráite
|tormented
|
|-
|clú agus cáil
|fame
|
|-
|cniogaide cnagaide
|tap-tap (foilsíodh rainn i bhfoirm leabhair ag [[Nicholas Williams]] faoin teideal seo https://www.cic.ie/books/published-books/cniogaide-cnagaide-leabhair-cloite {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207124620/http://www.cic.ie/books/published-books/cniogaide-cnagaide-leabhair-cloite |date=2016-12-07 }})
|
|-
|cogar mogar
|hugger mugger (i.e. jumble, confusion; jumbled, confused)
|
|-
|cosair-easair
|litter, mess
|
|-
|croí cráite
|broken heart, broken-hearted
|
|-
|dáiríre píre
|
|
|-
|de dhoirte dhairte (leagan malartach: de dhorta dharta)
|dartingly, suddenly.
|Tá ''de dhorta dharta'' ar leathanach 226 de [[Deoraithe]] le [[Dónall Mac Amhlaigh]]. Rinne sé de dhurta dharta é, is é sin le rá go ndearna sé go tobann é gan smaoineamh roimh ré.
|-
|dic-dic
|Abhacantalóp atá dúchasach don [[Afraic]] is ea an dic-dic
|
|-
|diúra deabhra (nó dúra dara)
|Bheith i do dhiúra dheabhra, to be in a state of utter confusion, to be left speechless.
|FGB
|-
|thit an drioll ar an dreall aige (Tá &quot;thit an trioll ar an treall&quot; ann fosta.)
|he was flabbergasted; he lost courage
| http://focailfholaithe.fng.ie/content/dr%C3%BAill{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|dubhdóite
|sick and tired
|
|-
|dúr dúramán
|duine dúr
|
|-
|duth is dath
|'Bhí sé cinnte orm duth is dath í a choinneáil uaim.'
|Deoraíocht, [[Pádraic Ó Conaire]], lch 44.
|-
|gan dubh gan dath
|without a trace
|FGB
|-
|dúrtam dártam
|suainseán, cúlchaint, gearrchaint, mionchaint.
|
|-
|dúirse-dáirse
|ráfla, on the grape-vine. Leagan eile is ea &quot;[[Dubhairt sé Dabhairt sé]]&quot; an leagan Gaeilge a cuireadh ar theideal dhráma [[Lady Gregory]] a d'aistrigh [[An Seabhac]] Foilsíodh é ar an [[An Claidheamh Soluis]] ar an [[29 Iúil]], [[1911]] Suainseán, cúlchaint, gearrchaint, mionchaint.
|FGB
|-
|éasca péasca
|easy-peasy
|
|-
|faoiste fáiste (a dhéanamh de rud)
|to pooh-pooh sth.; a bheag de dhéanamh de rud
| Leagan malartach is ea ''fuisteo faisteo'' FGB
|-
|figear feaigear
|An rud sin eile, ''thingamy'' ''cá hainm seo atá air''
|FGB
|-
|fíge fí
|a trifling thing
|
|-
|filimín fálaimín
|Humpty-dumpty.
|FGB
|-
|fionna feanna
|jot, nothing. &quot;Níor fágadh fionna feanna ann&quot; - nothing was left there; &quot;ní fiú fionna feanna é&quot; - it is worth nothing.
|
|-
|fite fuaite (le)
|intertwined (with) (i.e. intricately associated with)
|FGB
|-
|flup flap
|flop (aimnfhocal)
|focloir.ie
|-
|ag teacht go folcanta falcanta (leagan malartach folcánta falcánta)
|ag teacht go neartmhar láidir
|FGB
|-
|frois frais (a dhéanamh de rud)
|praiseach a dhéanamh de rud
|
|-
|Fruch frach
|An míniú a thugann FGB ná: bustle, hurry, excitement. 
|FGB
|-
|frumsó framsó nó Fromsó Framsó (focail ráiméise)
|Fromsó Framsó
Bean a dhamhsódh,
A dhéanfadh greann,
A d’ólfadh leann,
A bheadh in am
Anseo ar maidin! Ó ''An Sagart''
Le [[Pádraig Mac Piarais]] 'Spraoi (ag tórramh)' a thugtar air in [[''Foirisiún Focal as Gaillimh'']].
|
|-
|frum fram
|
|Fan Inti, [[Domhnall Mac an tSíthigh]], lch 97.
|-
|&quot;Fú Fá Féasóg&quot;
|fee fo fum
|Sgéalta na bhFianna. Micilín Mac Donnachadha. Cárna.
|-
|fuirseadh fairseadh (a dhéanamh de rud)
|praiseach a dheanamh de rud
|
|-
|fud fad
|
|
|-
|fudar fadar
|praiseach; &quot;fudar a dhéanamh de rud&quot; - praiseach a dhéanamh de rud; Tá rudaí ar fudar fadar - things are in a state of confusion
|
|-
|fuile faile
|confusion, commotion, fuss, hubbub. Leagan malartach: fuithilí faithilí 
|-
|fuithilí faithilí: f.4. (Fuithile faithile 500 Mallacht Ort) 
|duine gan chrích, rud, obair, cainnte etc. gan éifeacht. Níl it fhalla ach fuithilí faithilí oibre. Cá bhfuil an leithead ná an fhuaimeantamhlacht? anuas leis ar an gcéad ghála: obair neamhcheárdamhail: abláil. Fuithilí faithilí ná deárna faic riamh i gceart: útamálaidhe gur cuma leis.
|Seán a' Chóta
|-
|fuimine farc a ghabháil ar dhuine
|léasadh a thabhairt do dhuine
|
|-
|furtla fartla
|fuadar, tranglam
|
|-
|futa fata/fut fat
|gáróid, clismirt, cabaireacht áthais
|
|-
|géaraide goinide
|a leech
|
|-
|giob geab/giub geab
|pecking, mionchaint
|
|-
|ní raibh gíog ná míog as (leagan malartach 'gíocs ná míocs')
|Ní raibh focal le clos uaidh
|
|-
|gírle guairle
|hurly-burly (leagan malartach - gírle má guairle) ''Gírle-ma-guairle'', 'an dusta a thagas nuair a bheitheá ag tolladh leis an tarachair, nó an trathair' dar leis [[An Béal Beo]].
|
|-
|gliog gleaig
|click-clack, chatter. (Cnósach Focal ó Bhaile Bhúirne) ''glig gleaig'' caint gan chiall gan éifeacht
|FGB
|-
|gogaille gó (a dhéanamh de dhuine)
|to send someone on a fool's errand
|
|-
|Gugalaí gug
|leabhar foilsithe ag [[Futa Fata]].
|
|-
|bheith i do hoibín host ag duine
|to be a burden-bearer, a drudge for someone
|
|-
|hip hap/hip hop (agus uaidh sin an téarma ''Hip hapairí'')
|hip hop
|tearma.ie, focloir.ie https://anpáipéar.ie/2025/08/kneecap-ag-an-bpicnic-leictreach-ni-mhuchfar-na-micreafoin-melvin-benn/
|-
|holam halam/hulam holam/hulm halm
|commotion, uproar; confusion. (leagan malartach: hólam tró)
|
|-
|húirte háirte (Leagan malartach ''hurta harta''
|hubbub
|FGB
|-
|hula hairc
|(call to dogs) hark (away)!
|
|-
|Hula hul
|liú fiaigh Ciarraíoch - le feiceáil mar theideal ar leabhar le [[Seán Mac Mathúna]].
|
|-
|hulach halach
|commotion, uproar; noise of chase.
|
|-
|hulúiste huláiste
|yo-heave-ho!
|
|-
|hurla burla
|hurly-burly
|
|-
|-
|Húrla hárla
|Focail ráiméise atá le fáil i rann beag 'Húrla hárla Tuirne is carda..''
|Lch 247 The Book of Aran
|-
|hurla harla
|'tharla an hurla harla' halloo
| Lch 95 Duinnín Bleachtaire
|-
|Ní raibh húm ná hám as
|There was not a sound or a move out of him
|
|-
|hurdaí-gurdaí
|hurdy-gurdy
|
|-
|hurlama giúrlama
|commotion, uproar
|
|-
|huth ná hath
|int. Huh! Ní dúirt sé huth ná hath leis, he said nothing, was non-committal, about it.
|FGB
|- (hú ná há - uaireanta)
|(teanga) liom leat
|double-talk, double-dealer
|Ó Dónaill
|-
|liútar éatar
|raic agus rírá
|
|-
|lí-lé
|níl lí-lé déanta iniubh agum = níl aon ábhar gnótha déanta inniubh agum, níl lí-lé acu = táid dealamh, beó bocht
|Cnósach Focal ó Bhaile Bhúirne
|-
|longar langar
|disorder, confusion
|
|-
|luchartha lochartha
|decrepit
|
|-
|thit an lug ar an lag aige
|he was flabbergasted, chaill sé misneach
|
|-
|lúrapóg lárapóg
|ainm ar chluiche do pháistí ar buille faoi thuairim (FGB); nonsense phrase signifying the galloping of a horse (Dinneen).
|FGB, Dinneen
|-
|luthairt lathairt
|raidhse, mórán
|
|-
|lumpar agus lampar
|bailúchán seanrudaí; &quot;idir lumpar agus lampar&quot;: everything included (fosta: &quot;cruifleog&quot;)
|
|-
|míle murdal! (nó Míle murdar!)
|horror of horrors!
|
|-
|idir mhioth agus mhaith
|idir mhaith agus olc, de gach sórt
|
|-
|meascán mearaí
|
|
|-
|mugadh magadh
|humbug, farce
| (leagan malartach ''munga manga'' = mugadh magadh)
|-
|muranáin maranáin
|little creatures of the sea.
|FGB
|-
|múta máta
|duine gan mhaith, bodach (FGB); one who can do nothing properly (Dinneen)
|FGB, Dinneen
|-
|neam neam
|s. (Child's talk) Sweet, titbit.
|
|-
|niúdar neádar
|1.trifling, indecisive, insipid talk; namby pamby. 2. Hesitant person; dead-and-alive person
|
|-
|núscar náscar
|1. insipiant talk 2. hesitant person, duine lag
|
|-
|gheall sé na hoirc is na hairc dom
|gheall sé gealach is grian dom
|
|-
|ping pang
|an cluiche leadóige boird - bunaithe ar an mBéarla
|
|-
|plinc pleainc
|De thuairt, ceann ar aghaidh, (adv.); &quot;dúirt sé plinc pleainc é&quot; - dúirt sé glan amach é
|[[Liosta Focal as Ros Muc]]
|-
|plob plab
|1. bubbling, gurgling sound. 2. blubbering, incoherent speech
|
|-
|prup-prab
|'prup-prab na tine aitinn'
|lch 32 Conaire Mór, Seacht nDoras na Cinniúna, [[Diarmuid Johnson]], [[Leabhar Breac]].
|-
|rírá
|hubbub, uproar
|
|-
|de rite reaite
|faoi luas
|FGB
|-
|ruaille buaille/rúille búille
|commotion, tumult, confusion
|
|-
|rup rap
|buinneach agus caitheamh amach
|
|-
|rúp ráp
|confusion, din
|
|-
|sciobtha scuabtha
|spick and span
|
|-
|sciob sceab
|scrimisc, brútam
|
|-
|sciot sceat/sciot scot (a dhéanamh de rud)
|to mess up sth.; to cut up something so as only to leave the worst parts
|
|-
|seobob, siobab
|m., haste, hurry, confusion, fluster; diarrhoea. cf hubub an dhob.
|Dinneen
|-
|(tá an bord seo) siugaí siú
|this table is falling apart, unsteady, wobbling
|
|-
|-
|siod sead
|chit-chat
|FGB
|-
|siún sincín
|confused person, exhausted person
|
|-
|sifil seaifil
|'...ag síor-rith chuig dochtúirí faoi chuile shifil sheaifil. 'Chuile frois frais!'
|''Dialann Mo Mháthar'' [[Pádhraic Breathnach]].
|-
|sithe seatha
|suainseán, cúlchaint, gearrchaint, mionchaint.
|FGB
|-
|slis sleais
|
|Ealaín an Aistriúcháin 4: The Jabberwocky. Comhar 72 (5), 22. [[Antain Mac Lochlainn]].
|-
|slubar slabar
|muck, mush
|
|-
|Smid ná smeaid 
|focal ar bith, níor labhair sé smid ná smeaid
(''smid ná smead'' uaireanta https://www.corpas.ie/ga/cng/?q=smid%20n%C3%A1%20smead) 
|[[Foirisiún Focal as Gaillimh]]
|-
|slupar slapar / sluparnach is slaparnach
|an fhuaim a dhéanann uisce atá ag lapadaíl
|
|-
|smuchar smachar
|'smuchar smachar na gcapall'
|lch 82 Conaire Mór, Seacht nDoras na Cinniúna, [[Diarmuid Johnson]], [[Leabhar Breac]].
|-
|snasta blasta
|branda seacláide
|
|-
|sniog sneag
|Lagiarracht ar bhó a chrú. 'Ní raibh sé ach ag sniog sneag leis'. 'D'iarras air dhá bhuicéad a líonadh dom ach ní bhíonn sé siúd ach ag sniog sneag leis'
|
|-
|sníomhaí snámhaí 
|feithid (''spinner'' FGB)
|FGB, agus [[Rí na gCearrbhach]] le [[Seán Ó Dúrois]], agus sa ghearrscéal seo http://www.feasta.ie/2014/meanf/alt4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107130843/http://www.feasta.ie/2014/meanf/alt4.html |date=2017-11-07 }}
|-
|spior spear (a dhéanamh de rud)
|a bheag a dhéanamh de rud
|
|-
|sancam soncam
| Mias glasraí meascaithe
| FGB
|-
|sputar spatar
|
|Lch 440 [[Cluiche na Corónach]].
|-
|subhach sách/súch sách
|
|Conaire Mór le Diarmuid Johnson
|-
|súm sám
|duine leamh, díbheo, spadaire, duine fuarspreosach, duine spadánta.
|-
|súgach sáthach
|Do dhóthain mhór olta agat.
|-
|tamhach táisc
|commotion, uproar
|
|-
|tiuf-teaf
|Chiffchaff (cineál éin)
|FGB
|-
|tic teaic
|tick-tack, tick-tock; &quot;Cluineann sí tic teaic an chloig.&quot;
|FGB agus lch 71, [[Máire Dinny Wren]], Go mbeinnse choíche saor, cnuasach gearrscéalta
|-
|toiriall tairiall 
|stiall craicinn ó chorpán, (a ndeirtí go raibh draíocht ag roinnt leis)
|
|-
|(Go) torpach tiarpach
|all puffed up, full of pomposity.
|FGB
|-
|treillisg bhreillisg
|melee
|
|-
|triopall treapall
|trailing thing; disorder; confusion &quot;Ná fág gach uile rud ina thriopall treapall&quot; - Ná fág gach rud ina phraiseach.
|
|-
|tromach tramach
|pell-mell, topsy-turvy
|
|-
|bhí *trup trap* acu ar fud an tí
|bhíodar ag siúl go torannach ar fud an tí.
|
|-
|tuf taf
|rancid; &quot;Tá an sneachta alright ach is fearr liom tuf-taf é ná ina phlub-phlab&quot;
|gearrscéal ''Leaca an Tí Mhóir'' le [[Seán Mac Mathúna]]
|-
|tuirseach traochta
|exhausted
|
|-
|trut trat
|sound of tramping feet, noise, din.
|FGB
|}
 
*

==Abairtí agus eile==

GoIna measc seo tá abairtíní beaga agus nathanna a leanann an sainmhíniú thuas nó a thagann leis de bharr litrithe.

* fudar fadar, mix up, mess FGB
* gíog (Sa nath) gíog guag a dhéanamh de dhuine, to confound s.o. utterly. FGB
* Nath, Níl ciú ná ceá aige, he is quite illiterate. FGB
* Niúidí-neáidí EID,  boigeartán, Síle.
* 'siúd isteach an to-tó' Tomhas de chuid Anna Nic an Luain, focal folaithe raiméise ar luchóg. 
* gib-gab, dil.ie/25821 (A.S. origin acc. to Meyer, Wortk. 78 . Cf. Scottish and N. Engl. `giff-gaff'; native formation acc. to Kelly, Celtica xxv 98 ) onomatop. unintelligible gabbling, jargon : gib-gab (gipa-gapa, giba-gapa v.ll.) na gcennaighi, Anecd. ii 72.9 . Cf. gic-goc and see Dinneen s.vv. giob, geab.
* gan frapa gan taca
* steig meig a dhéanamh de dhuine - cloigeann duine a scoilteadh focloir.ie
* Gíoc bíoc! - Peep-bo! FGB
* fuip faip - tagairt do (fhuaim?) ráipéar, An Litir, Liam Mac Cóil. 
* ar bhois agus ar bhais an mhaide rámha
* bhain sé sliseóg dhe thaobh dúrach agus sliseóg de thaobh darach
* Ba mhó a shola ná a dhola, he gained more than he lost. FGB
* siúlach scéalach
* ''Patairín agus Patarún'' – leabhar le h[[Ailbhe Ó Monacháin]]
* Gan “thú&quot; gan “thá” as (David Copperfield, lch 801)
* Ó Stiúcaí Stiúgtha: Bliodar bleadar, fastaím, brille breaille, amaidí-dú-dá, truflais smuflais, réiméis raiméis
* Leabhar Stiofáin Uí Ealaoire 'D'eirghi sé go hú, há, go neart a chrá[mh]...'
* 'hólas bólas' - [[Alan Titley]] - Is fíor go raibh níos mó oideachais orainn seachas mar a bhí aimsir Vítneaim, ach shílfeá nach slogfaí a leithéid hólas bólas arís.
* fiosach feasrach “Níl dochar a bheith fiosach feasrach an uair atá ann”. Nó ‘fiosrach feasrach’, b’fhéidir. Tá ‘fiosrach’ san fhoclóir agus níl ‘fiosach’. Níl aon sampla eile de ‘fiosach’ ach amháin ag [[Seán Mac Meanman]].
* Ící Pící - Amhráin nuachumtha do pháistí
* brútam prúcam prácam [[Alan Titley]] https://www.irishtimes.com/culture/treibh/coincr%C3%A9it-anuas-ar-chne%C3%A1-1.3460643
* Trumpaí Dumptaí agus an Falla Mór
* 'Humtí Dumtí' aistriúchán Gaeilge ar an rann cáiliúil in ''An Tigh a Thóg Seáinín'' le [[Pronnséas Ó Súilleabháin]].
* Filimín Failimín - Humpty Dumpty [[Nicholas Williams]] Lastall
* Munachar agus Manachar - Tweedledum and Tweeldledee [[Nicholas Williams]] Lastall
* Hurú! Hurá! mar aistriú ar ''Callooh! Callay!'' [[An Gheabairleog]], Nicholas Williams
* Fuadar ná feadar [[Peadar Ua Laoghaire]]
* Súistín búistín - ón amhrán ''Léim Thart'' le [[Des Bishop]] agus ón rann Lúrabóg, Lárabóg.&quot;
* Lumpar is Lampar - 'bhailíodar Lumpar is Lampar lasmuigh den sceallóglann...'  Muiris Ó Meára.
&quot;Lúrabóg Lárabóg, buidhe ó n-Éirinn, Éire plubán, plubán súlach, súil na gcaorach, dhá chéad lumán, lumán, láthaigh, súistín, búistín, buille bheag ar bhéicín, buille bheag ar bharr na gcos agus cnap isteach an fhaoideóig
bhuidhe.&quot;
* Dúidín dáidín (An ruidín deas a chaill mé, Go lige Dia na nGrásta Go bhfaighidh mé aríst é.) ón amhrán [[An Dreoilín]].
* Tá léimeadáin againn, preabadáin, siúladáin, scioradáin, cnagadáin, lupadáin, lapadáin, súistín, búistín, agus dib-a-deáb-a-dúistín againn. [[Tuairisc]] https://tuairisc.ie/ta-leimeadain-preabadain-siuladain-scioradain-cnagadain-lupadain-lapadain-suistin-buistin-agus-dib-a-deab-a-duistin-againn/
* Gígí Gaigí Iontais - Ainm Gaeilge a cumadh mar leagan ar Wibbly Wobbly Wonder. https://tuairisc.ie/cen-ghaeilge-ata-ar-wibbly-wobbly-wonder-agus-loop-the-loop/
* ''Aililiú Pililiú'' Jeepers Creepers Ingemar Lejonborg Pádraig Ua Maoileoin 1982 A0741 agus san amhrán [[An Poc ar Buile]].
* tamhach, s. (In phrase) ~ táisc, commotion, uproar. FGB
* Gogaí bogaí - gogaí (Child’s name for) egg. [[Duinnín ar an Sceilig]].
* Rann beag ag Brian Ó Baoill faoi na méara: Ordóg, colagóg, méar fuda fada, mac an aba, lúirín beag ina luí sa log is é ag baint fug do mhamaí.
* taoile tuile
* scríb scrob
* Fear scrob scrab (veidhleadóir)/Ag imirt ar a scríob scrab. lch 18  Cín Lae Amlaoibh
* gíc-goc = gliogaireacht na nGall-Ghael 'Is dócha gurb é béarlagair Gaeilge na Lochlannach atá i gceist sa téacs Airec Menman Uraird Maic Coisse (10ú haois), nuair is faoi gíc-goc Gallgaidhel a labhraítear . . gliogaireacht na nGall-Ghael (M.E. Byme, 1908, 72). In Eirinn agus in Albain, ní hionann agus i Manainn, bhí líon mór cainteoirí Gaeilge lasmuigh de na bailte Lochlannacha, rud a d'fhág gur éirigh leis an nGaeilge stainúil sa dá thír béarlagair Gaelach na Lochlannach a shlogadh sa deireadh thiar thall.' [[Stair na Gaeilge]], [[Nicholas Williams]], lch 740.
* Hong Cong
* Cu-cú - gairm an éin, an chuach. NEID
* Tic Teac - dráma le Púca Puppets
* ho hó, int. Oho! FGB
* had dad = háidí 1. = int. (Admonishing child) Ha! Aha! 2 :ha. FGB
* prúta práta - sa scéal An Tríú Scéal Déag, lch 204 le h[[Alan Titley]]
* Trupall Trapall, Rainn bheaga ón mbéaloideas do pháistí óga, 1972, [[An Gúm]], [[Clíodna Cussen]]
* sníc píc - feicthe in úsáid
* slug slag (gib gab i mBéarla) á rá ag foileán, http://www.potafocal.com/beo/?s=slug+slag {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405152231/http://www.potafocal.com/beo/?s=slug+slag |date=2023-04-05 }}
* na briathra foisteanacha faisteanacha, lch 1 ''An Béal Beo'' le [[Tomás Ó Máille]].
*Chun gur dhein an bhean so leongó liúngó dhom chroí. Casadh an tSúgáin.
*fuis-fais, ciall- ráiméis. Sampla(í) Úsáide: Níl sa sgéal ach fuis fais. (Focail Fholaithe) féach fuis fáis in EID agus FGB a deir gur leagan de faoiste fáiste é seo.
* liop-a-leap; ''sin é an t-iasg go dtugann na béarlóírí “Sunfish” air “Sáimhín” ainm eile air. ó ''An Chéad La Iasgaigh ag Garsún leis an údar [[Common Noun]].
LIOP-A-LEAP / LIOP-A-DA-LEAP, seanfhocal: Chomh sámh le liop-a-da-leap.
* Tharraing sé (leis) é ar an iarach agus ar an árach, he tugged at it every way he could, dragged it along as best he could. 
* och óch! och ochón! Alas! FGB
*hoibín host, s. 1. (a) Load carried on back. (b) Child being   carried pick-a-back. 2. Bheith i do ~ ag duine, to be a burden-bearer,   a drudge, for s.o. (Var:hoibín hos)
* had dad = háidí 
* Haid aid! = have at you! (in beginning a fight) (Con.). Duinnín
* 'fear frélic agus froilic, i seomra nó i halla, 'Sea Dónal na Gréine,' Dónal na Gréine, lch 146, An Blas Muimhneach, Imleabhar II.
* FGB  leathadh   leathadh lúitheach, numbness (of hands from cold).
* (Nath) Go breas nó go treas, by hook or by crook. (FGB)
* Tá na focail 'mirlín murláin' ag [[Doireann Ní Ghríofa]] ina dán ''Míreanna Mearaí'', cé nach dublóg ó cheart an struchtúr.
* Humpty Dumpty.  (Leagan Ciarraíoch.)
 Tá Filimín Falaimín i n áird' ar an bhfalla.
 Thuit Filimín Falaimín anuas ar an dtalamh;
 Dá dtagadh dháréag agus triúr agus dachad
 N'Fhéadfaidís filimín Falaimín a chuir i
 n áird' ar an bhfalla.
* 'Níl fuis ná fais ar do chuid cainte, a Thómais Taobh Istigh' [[Cré na Cille]]
* cliop-cleab - sa dán An Seanmharcach le [[Séamus Barra Ó Súilleabháin]]
* Ní raibh cor ná cor as - Kahlil lch 262
* Paisean Faisean clár teilifíse a bhí ar [[TG4]]
* ''Spluff Splaifeirtí agus an tIonradh ar an bPláinéad Marz'' leabhar leis an scríbhneoir [[Ré Ó Laighléis]].
* Rann páistí Ó Cnuasacht Trágha le [[Mícheál Ó Síocháin]]
 &quot;Sleithide [seilmide] búrtach, bártach,
 Cuir amach do adharca
 Atá na ba bána
 Ag ól do chuid meidhge.&quot;
* dil deail - braon leachta, uisce nó mún cuir i gcás, [[Pádraig Ó Cíobháin]], An Gealas I Lár na Léithe, lch 295.
* lústar flústar, lch 157 Bláth na dTulach, ''Sámhnas Shábha'' gearrscéal le [[Máire Dinny Wren]] agus le fáil i bhfoclóir an Mhianánaigh (a flurry of excitement)
* sciobtha scuabtha, spick and span (FGB)
* murach marach An Cléireach, [[Darach Ó Scolaí]] Lch 155
* Blíps agus Blúps, banna ceoil ag Body&amp;Soul 2022.
* Gígeam agus Geoigeam agus Bol Bocht a Lógam, Scéal Béaloidis as [[Oileán Reachlann]], ba é Domhnall Mac Mhuircheartaigh an cainteoir. 
* ding deaing - fuaim cloig, ''An tEitleán Dofheicthe'', [[Cathal Ó Sándair]].
* Mat agus Muta, [[Clódhanna Teoranta]] (1978) le [[Clíodna Cussen]].
* Plub! Plab! Plip! Plipidíplabadaíplubaidí! - cur síos ar fhuaim na báistí ag [[Bridget Bhreathnach]] ina colún ar [[Tuairisc.ie]] https://tuairisc.ie/plub-plab-plip-plipidiplabadaiplubaidi/
* Na carachtair ''Seacláid, Sicláid agus Siocláid'' sa leabhar ''An Sicín Glas''. Leabhairín saor in aisce do pháistí le Ivan Parvov. [[Gabriel Rosenstock]] a chuir Gaeilge air. Is féidir é a léamh anseo: https://bubutales.com/pdf/TheGreenCh{{Dead link|date=Nollaig 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* 'jingil jeaingil' gearrscéal Alan Titley, An Ceathrú Rí, ar Tuairisc.ie
* Tá ceann le clos san amhrán ''Seán Gabha'' ó [[Oirghialla]], 'Buail seo, Seán gabha, buailimis(t) go teann é, Síodram seodram, síodram seodram, Méadaígí an t-amhrán.
* An rann seo a luaitear ar lch 49, Machnamh Seanmhná, [[Peig Sayers]]. 
 Do dhún mo rosc is is olc mar tá mo chiall
 Tá lagar im chois is stoca bán faoim ghiall;
 Ní fada a bheidh ''och ná boch'' ag mnáibh i mo dhiaidh
 Ach is fada a bheidh corp na loicht ag fail na bpian.
* Thá tú id mhungó mhangó ~ tá tú gan bhrí (Díolaim Dhéiseach)
* Bíonn an nath 'ar bhocht agus ar nocht' ann uaireanta
* Púcaí Schmúcaí: bailiúchán dánta agus rann do pháistí, leabhar le [[Gabriel Rosenstock]]
* ''gan í gan ó'', foinsí éagsúla. Ag an g[[Cadhnach]] is cosúil gutr 'gan deacracht;' is ciall leis. Ag [[Máire Dinny Wren]] seans gur ''gan fhuaim'' atá i gceist. https://www.duchas.ie/en/cbes/4602714/4597887/4631704?ChapterID=4602714
* Manrán Banrán, tríréad téadach a sheinn ag Éigse na Bruiséile
* ''cric-creaic'' an traona sa mhóinfhéar taobh leis.' lch 188, ''An Bheirt Dearbhráthar agus Scéalta Eile'' le [[Máiréad Ní Ghráda]]
* Ná habair maithín ná graithín ina thaobh, say nothing good or bad, nothing whatever, about it. FGB
* Maighdean an tSoluis agus Sgéalta Eile II, In eagar ag Henry Morris, Ainm Cleite, Mac Róigh, Feargus (Bail. / Eag.) Bailitheoir/Eagarthóir, Morris, Henry Dáta cumtha, 1921, Foilsitheoir, Dundalgan Press
 Sgaoil sé leis ins na sidhe siúmannaí, ins na rith ruaimeannaí, ins na ruaimeannaí rith ruadh reatha, go dtabhradh sé cnoc de léim agus gleann de thuslóig, go rabh dubhantaí dubha na h-oidhche ag druidim leis, dubhantaí geala an lae ag druidim uaidh, an gearrán bán ag dul faoi chapóig agus an chapóg ag imtheacht uaidh gur casadh sgaoith gearrfhiadh leis ar thaoibh molaidh shléibhe.
* Prioc preac - Bhí na haon phrioc preac aige orm, he kept teasing me, kept picking at me. [[Cnuasach Focal Ón gCom]]
* ní raibh smid ná smaid aige 'he had nothing to say', 'he was taciturnly silent' Duinnín
* géaraide goinide (súmaire) leech téarma.ie
* ''Baineann an tóir ar fhocail a chur i rím agus aithris a dhéanamh ar chaint duine agus véarsaíocht páistí leis an tréimhse seo, ar nós boisiúige , boiseáige - lúrabóg , larabóg - fromsó , framsó ...'' . -- Seán Ó Curraoin, Boscaí
* gan hú ná há a rá
* sciobtha-scuabtha (tá amhras ann faoin gceann seo)
* lumpar agus lampar, collection of odds and ends FGB
* féirín flóirín dom óirín stóirín lch 16 ag dul i bhfad Alan Titley
* Ar mhuirc mhairc = ar mhuin mhairc 
*  muirc mair, diúra dheabhra, ‘Sean-Eoin' Foilsíodh an leagan Gaeilge de i 1938 - é aistrithe ag Tomás Ó Faoláin - agus chuireadh an t-eagrán seo amach i 1974. Máirín Ní Chriagáin, an t-údar.
* Cá bhfuil na crogaill?
Snip sneap, cluinim sibh,
Maith sibh, a chrogalla,
Anois isteach libh!

Ón rann ''Le do Thoil, a Naoi''

* Rann ó Dúchas.ie https://www.duchas.ie/ga/cbe/9000641/7221089/9076435
&quot;Píosum Pósum, Práitín Rósta,
Poitín uisce i lár na tine
Sin iad mo lánú pósta.&quot;

* bíp búp - cluichí ríomhairí á n-imirt, Dialann Dúradáin An Fhírinne Shearbh le [[Jeff Kinney]] lch 135.
* Plúra Lúra - carachtar ón leabhar faoi na Bopóga, Plúra Lúra agus Na Bopóga
* An Pocaire an pacaire, [[Ó Bhéal an Bhab]]
* BABHLAÍ RABHLAÍ A hoop, the babhlaí, often a wheel off an old bicycle or pram, which children rolled with either a hand or stick in the game of rabhlaí- babhlaí.  [O Dón dictionary: rabhlaí-babhlaí, a child's hoop.]
* fíolta, a3. (Used for síolta in alliterative phrase) fíolta fálta fuirsithe, seeded, fenced and harrowed; completely finished. FGB
* An Coláiste Sinne Muinne, Alan Titley, AN CRANNCHUR. Comhar 79 (4),
* sniog-sneog - clocha a chur ag scinneadh ar bharr an uisce, a bheith ag déanamh sciotar uisce, a bheith ag déanamh sciotairíní https://www.learngaelic.net/dictionary/index.jsp?abairt=sniog-sneog&amp;slang=both&amp;wholeword=false
* Muile-maile: He/She is only a muile/maile - meaning a soft foolish person, easily fooled. Also a person who never never expresses an opinion from either over cautiousness or stupidity https://www.duchas.ie/ga/cbe/9001861/7317215/9119067
* 'Ghabhas [...] Trí Ghúgair (?) trí Ghágair(?), trí shráid a' Sgibirín,' ''Leabhar Sheáin Í Chonaill'', lch 384
* 'Guitsí, Guitsiú, rínce na ngeafaire!' (focail ráiméise?) ''Leabhar Sheáin Í Chonaill'', lch 391
* rann: 'Méirín, miothán, Miothán éit, éit a' ful, eit a' fal,...' ''Leabhar Sheáin Í Chonaill'', lch 393
*  Tharraing sé (leis) é ar an iarach agus ar an árach, he tugged at it every way he could, dragged it along as best he could. Ní scarfadh sé leis ar iarach ná ar árach, he wouldn’t part with it for anything. FGB
* Níl brúscar bruscar ná bráscar agam ach brúscar bruscar go bhfuil mo lámh math maith agam féin leis.' [[Peig Sayers]] ag insint scéil https://www.canuint.ie/ga/QAC000158Ac1
* ''Ag ticeáil agus agus ag tocáil'' cloiste ar [[RnaG]] Bealtaine 2025 tuairisc spóirt
* 'uch ná ach', fuis fáis (lch 153) - Cré na Cille
* snup snap - fuaim [[druid|druideanna]], [[Domhnall Mac an tSíthigh]], Gearr Gonta, Céad Dan le Céad File.
* fuiscín baiscín? (éan de chineál éigin seans?)
* Miscín Meaiscín - carachtar cait sa leabhar ''Ceas an Chait'', lch 56.
* fiaire feá, FGB (B'fhéidir?)
* Hoibín host - FGB
* grig-gráig, an clog a bheith á bhaint i gcomhthéacs an chreidimh, lch 42 ''Deoch an Tobair'', [[Diarmuid Johnson]] a luann an bhunfhoinse [[Buile Shuibhne]], O'Keffe, úsáideadh arís é sa leagan nua den scéal [[Mise Suibhne]] le [[Feargal Ó Bearra]].
* Tur tar - agus liosta fada de shamplaí eile, [[Gaeilge an Chláir]] https://www.duchas.ie/ga/cbe/9000314/7156078/9057201

==Samplaí i nGaeilge na hAlban==

*fìth-fàth masc - mist of invisibility (or the power to produce said mist)	(féth fíada sa Ghaeilge)
* fàth-fìth masc -mist of invisibility (or the power to produce said mist)
* sù-sì - súisí/sushi [[ACDD]]
* rù-ra/rù-rà - meascán mearaí, praiseach, trína chéile. The Gaelic-English Dictionary - Colin B.D. Mark
* Hoilibheag Hilibheag -  focail ráiméise san amhrán Smeòrach Clann Dòmnaill
* &quot;Cha bhi agad ach gigein air gach goigein dhìot&quot; - rud a mhaoidheas fuamhairean gu tric ann an sgeulachdan, a' ciallachadh rud mar &quot;pronnaidh mi tu nad mhìrean&quot;.
* Leabhar do pháistí é ''Na Stocan agus Na Stùcan''
* Sgeulachdan Eagalach Feagalach - Gearrscéalta do pháistí le [[Catriona Lexy Campbell]]
* Friuthail ! frathail! anns an abhainn, / Iarann a cheann, snód a mhuineal, / Maide a dhruim, is duine a thón. (Freagra: Iasgair le slaiti-asgaich) Tóimhseachain o Innse Gall, Anna Nic Iain, Béaloideas, An Cumann Le Béaloideas Éireann
* Craobh ghitheaganach, ghathaganach, /A bun suas, a barr sios, /Is i fas mar sin. (Freagra: Earball mairt.) Tóimhseachain o Innse Gall, Anna Nic Iain, Béaloideas, An Cumann Le Béaloideas Éireann
* tha Calum air an ran-dan = Calum is on a binge. Air an splaoid. Drabhlás, ragús. Learn Gaelic Dictionary.
* Sgeulachdan eagalach feagalach
* FISE FAISE, dán le [[Rody Gorman]]

* A bhò a bhò a chuilidh a dhuine dhuine bhiod! bir! Boitidh boitidh! chaoide chaoide! chuisil-ì chuisil-ò cior cior! Cnàg cnàg! dìosgaidh-dàsgaidh diugaidh! durradh durradh! dùrd dùrd! E e! faraman fearaman fise faise! gius! glag gliog gliong Gnost gnost! gog gog! gorrac gorrac! gròc gròc! gurra gùg! gug gùg!

* Hi homh homh! huistir! ligidh leagaidh! mè è! meig! Mò mò! moig oigean! poichean! pruidh-dhè bheag! Prill-è prill-è! pruis-o pruis-o! raoic rot siataidh! siu-hù! sod Splad srac suc suc! taimhslich tiuth! tuadhi! tuidh! tuirlidh mhìneig! Tu-ruith! turt turt! tusgas! uf uf ! usg usg!

* chuisil-ì chuisil-ò - sound of a whale/whalesong (''onomat.'') https://www.faclair.com/ViewEntry.aspx?ID=01716B096A9C0656AA24AF5AE4B99475
* 's fheàrr a bhith cinnteach na caillteach - is fearr glas ná amhras
* ''Moilidh agus Doilidh'' leabhar le [[Maoilios Caimbeul]]

==SeanGhaeilge==

* áimh tháimh / ám [t]hám ‘siar agus aniar’, Thurneysen 
* Ám [t]hám - cuid de shraithe péirí a chiallaíonn ‘siar agus aniar’ (O’Rahilly 1973‒4). 
* adall tadall ‘visit re-visit’
* aile taile
* ocaib tocaib
* aig taig

https://ogham.glasgow.ac.uk/index.php/2023/02/20/what-does-the-word-ogam-mean-and-where-does-the-name-come-from/

==Féach freisin==

* [[Frithchiallaigh 'S' agus 'D' na Gaeilge]]

==Foinsí==
* Foinse FGB nó Dinneen seachas uimh. 21 is uimh. 70. Maidir le huimh. 69, seans go gciallaíonn sé 'd'ardchaighdeán', 'an-mhaith', 'an-deas'.
* LISTSERV.HEANET.IE
* Tá eolas breise le fáil i mBéaldoideas, 1988, lch 141-152 agus ar http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/corpus/macalla/
* 10459.
Ní
Dhomhnaill
(Cáit):
Dúblóga
uamacha
Gaeilge.
In
Béaloideas
56
(1988),
pp.
141–152

A collection of alliterative and riming doublets in Irish. Includes (§8) an excursus on the possible derivation of fionna feanna

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Teangeolaíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Struchtúir na Gaeilge]]
[[Catagóir:An Ghaeilge]]
[[Catagóir:Moirfeolaíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Gramadach]]
[[Catagóir:Fóineolaíocht]]
[[Catagóir:Deilbheolaíocht]]</text>
      <sha1>aeyky9zi4cea2odpbbp61zhhh22k7gp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stachys sylvatica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81705</id>
    <revision>
      <id>1332945</id>
      <parentid>1170205</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3227" sha1="8xerr8inpkm86mza8xtu726cuwyc21u" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Planda [[Ilbhliantóg|ilbhliantúil]] [[Planda lusach|luibheach]] a fhásann 80 cm ar airde i gcoillearnach agus i bhféarach neamhbhainistithe is ea '''''Stachys sylvatica''''', ar a dtugtar an '''créachtlus'''&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Stachys%20sylvatica/|title=“Stachys sylvatica” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; nó an '''créachtlus fáil''' go coitianta.
I gcriosanna measartha den [[An leathsféar thuaidh|leathsféar thuaidh]] bláthaíonn sé i mí Iúil agus Lúnasa. Bíonn na bláthanna corcra. Nuair a bhíonn na duilleoga brúite nó meilte, is féidir leo boladh bréan a thabhairt uathu.&lt;ref&gt;Anne Pratt, ''[https://books.google.com/books?id=A1IDAAAAQAAJ&amp;pg=RA1-PA125#v=onepage&amp;q&amp;f=false Wild Flowers]'', London, 1852, pp. 125–126.&lt;/ref&gt;
==Cue síos==
Is planda ilbhliantúil ceartseasmhach é an créachtlus fáil le reathairí caola faoin talamh. Síneann an gas géaga uaidh ó am go chéile agus bíonn sé cearnógachh agus gruagach, le ribí faireogacha ar an chuid uachtarach den phlanda. Bíonn na nóid spásáilte go forleathan, agus bíonn na duilleoga lárghlas, na gais i mbeirteanna urchomhaireacha. Bíonn na lanna duille fionnach, agus na boinn chordach orthu agus bíonn siad ubhchruthach le barr maol agus le fiacla móra rialta ar an imeall. Cruthaíonn an [[bláthra]]  críochspíce dlúth agus bíonn sé comhdhéanta de rothóga dlúth de bhláthanna corcra le baill bána orthu. Tá cúig lobes ag an chailís agus cruthaíonn an coróinín bláth dhá--liopach thart ar 12 go 18 mm ar fad le feadán comhtháite. Tá liopa uachtarach gach bláth dronnach le ribí dlúth, faireogach agus tá an liopa íochtair trí-liopach, is é an liopa lárnach an ceann is mó. Tá ceithre staimín ann, dhá fhada agus dhá ghearr, tá dhá chairpéil chomhleáite ag an gínéiciam agus is é an toradh ná scitseacarp ceithre seoimrín. Tá boladh beagán míthaitneamhach ar an bplanda.&lt;ref&gt;[http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/hedge-woundwort |Hedge woundwort: ''Stachys sylvatica''.NatureGate ]&lt;/ref&gt;
==Dáileadh agus gnáthóg==
Is planda dúchasach é an créachtlus fáil san Eoraip agus i lár agus iarthar na hÁise. Fásann sé faoi scáth ballach ar imeall na gcoillte, i bhfálta sceacha agus ar thalamh garbh.&lt;ref&gt;[http://www.tela-botanica.org/bdtfx-nn-65969 ''Stachys sylvatica'']&lt;/ref&gt; Tá sé tugtha isteach i stát Nua-Eabhrac, Ontario, agus an Nua-Shéalainn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:460020-1 |teideal=Plants of the World Online |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016025337/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:460020-1 |archivedate=2022-10-16 |dátarochtana=2022-08-08}}&lt;/ref&gt;


==Tagairtí==
{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Creachtlus}}
[[Catagóir:Plandaí]]
[[Catagóir:Stachys|sylvatica]]
[[Catagóir:Flóra na hÁise]]
[[Catagóir:Flóra na hEorpa]]
[[Catagóir:Plandaí le cur síos orthu in 1753]]
[[Catagóir:Tacsóin ainmnithe ag Carl von Linné]]</text>
      <sha1>8xerr8inpkm86mza8xtu726cuwyc21u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Darren J. Prior</title>
    <ns>2</ns>
    <id>84220</id>
    <revision>
      <id>1333003</id>
      <parentid>1330075</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T05:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ailt tosaithe agam */ Nuashonrú leis 1 alt nua cruthaithe agam</comment>
      <origin>1333003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5101" sha1="hno1gmvst3kh97ywcozpid046o2yyrz" xml:space="preserve">[[File:Darren J. Prior, Malin Head Cionn Mhálanna (2024) (cropped).jpg|thumb|240px|Cionn Mhálanna, Co. Dhún na nGall (2024)]]

{{#babel:ga-3|en|gd-1|fr-1}}


[[File:Campo ultra profundo 3d.gif|thumb|right|240px|]]

[[File:Spiral triskelion many windings.svg|thumb|right|240px]]

[[File:Dublin Airport Church with God is Love sign (2024).jpg|thumb|left|260px|An séipéal ag Aerphort Bhaile Átha Cliath]]

[[File:Hansfield train station sign (2025).jpg|thumb|240px|upright=1|alt=Hansfield Station sign|]]

[[File:Clonsilla railway station bilingual sign (2024).jpg|thumb|right|240px]]

[[File:Welcome to Clonsilla Village Bilingual Sign (2018).jpg|thumb|right|240px]]

[[File:Coolmine train station bilingual Irish English sign (2022).jpg|thumb|right|240px]]

[[File:Castleknock train station bilingual sign (2022).jpg|thumb|right|240px]]

[[File:Castleknock Bilingual Irish English sign (2022).jpg|thumb|right|240px|]]

[[File:Bilingual GA EN sign at Mullingar Train Station (2022).jpg|thumb|right|240px]]

[[File:Athlone Train Station Bilingual Sign (2024).jpg|thumb|right|240px]]

[[File:Roscommon train station sign, Comhartha stáisiún traenach Ros Comáin (2024).jpg|thumb|right|240px]]

[[File:Welcome to Ballymoe Sign.jpg|thumb|right|240px]]

[[File:Castlerea train station sign (2024).jpg|thumb|right|240px|]]

== Fúmsa ==

Tá HND san [[Iriseoireacht]] agus [[Baitsiléir Ealaíon | BA]] san Iriseoireacht agus Dearadh Eagarthóireachta agam. Táim bainteach le [[Near FM]] agus oibrím san Earnáil Pobail, Deonach agus Forbartha go ginearálta. Cé go bhfuil mé lonnaithe i mBaile Átha Cliath cludaíonn mé ábhair náisiúnta agus idirnáisiúnta freisin agus déanaim agallaimh raidió le daoine a bhíonn lonnaithe timpeall na hÉireann agus uaireanta le daoine lonnaithe níos faide i gcéin freisin.

== Leaganacha eile de Wikimedia a oibrím air freisin ==

*[[Wikipedia]] – [https://en.m.wikipedia.org/wiki/User:Darren_J._Prior Darren J. Prior]
*[[Cómhaoin Wikimedia]] Commons – [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/User:Darren_J._Prior Darren J. Prior]
*[[Vicíshliocht]] / Wikiquote – [https://en.m.wikiquote.org/wiki/User:Darren_J._Prior Darren J. Prior]

[[en:en:User:Darren J. Prior]]


Séanadh – Ní urlabhraí mé ar son aon eagraíochta nó grúpa atá le feiceáil ar an leathanach seo nó ar Vicipéid i gcoitinne.

== Ailt tosaithe agam ==


* '''''Cúrsaí spioradáltachta'''''&lt;br/&gt;

* [[Tsí]] · [[Réicí]] · [[Michelle Paisley Reed]] · [[Esther Hicks]] ·  [[Gary Zukav]] · [[Neale Donald Walsch]]  ·  [[Eckhart Tolle]]  ·  [[M. Scott Peck]] · [[Anthony de Mello]] · [[John O'Donohue]] · [[Paddy McMahon]] · [[Jiddu Krishnamurti]] (12)

* '''''Na meáin'''''&lt;br/&gt;

* [[Vicíshliocht]] · [[Soundcloud]] · [[Mixcloud]] · [[Near FM]] · [[Phoenix 92.5FM]] · [[CRAOL – Raidió Pobail na hÉireann]]  · [[Sarah Carey]] · [[Aodhán Madden]] · [[Oireachtas TV]]  · [[Coimisiún na Meán]] (10)

* '''''Ceantair chónaithe'''''&lt;br/&gt;

* [[Páirc Hans]] · [[Toghlimistéar Áitiúil Ongar]] · [[Cluain Ruacháin]] · [[Lóiste an Labhrais]] · [[Baile an Chairpintéaraigh]] (5)

* '''''An Ghaeilge'''''&lt;br/&gt;

* [[An Foras Pátrúnachta]] · [[Gaeloideachas]] · [[CONCOS]] · [[An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta &amp; Gaelscolaíochta]] · [[Comhairle na Gaelscolaíochta]] · [[Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003]] · [[Acht na Gaeltachta 2012]] · [[Bailte Seirbhíse Gaeltachta]] · [[Líonraí Gaeilge]] · [[Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030]] · [[Gael-Taca]] · [[Liosta de na heagraíochtaí i nGluaiseacht na Gaeilge]] (12)

* '''''Oideachais'''''
* [[Baitsiléir Ealaíon | Baitsiléir Ealaíon / BA]] · [[Coláiste FET Cathair Bhaile Átha Cliath – Campas Thiar Thuaidh]] · [[Coláiste FET Cathair Bhaile Átha Cliath – Campas Thoir Thuaidh]] · [[Coláiste FET Cathair Bhaile Átha Cliath – Campas Thiar Theas]] · [[QQI]] ·  [[Ollscoil Wolverhampton]] · [[BTEC]] (7)

* '''''Éire'''''

* [[Áras an Mhuilinn]] (1)

* '''''Forbairt inbhuanaithe idirnáisiúnta'''''

* [[Self Help Africa]] · [[Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe]] · [[Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)]] · [[Dóchas – An Scátheagras Éireannach d'Eagraíochtaí Forbartha Neamhrialtasacha]] (4)

* '''''Spóirt'''''

* [[Club CLG Naomh Caoimhín Chaisleán Riabhach]] · [[CLG Naomh Lomáin]] · [[CLG Chaisleán Cnucha]] ·  [[Castleknock Celtic]] · [[Cumann Haca Oighir na hÉireann]] (5)

* '''''Sláinte'''''

* [[Ospidéal Uí Chonghaile]] · [[Ospidéal Beaumont]] · [[Ospidéal Ghort na Silíní]] · [[Ospidéal San Séamas]] · [[Ospidéal Réigiúnach an Mhuilinn Chearr]] (5)

* '''''Cosaint'''''

* [[Dún Mhic Aoidh]] (1)

* '''''Stair'''''

* [[Risteárd Mac Aoidh]] ·  [[Ard-Mhúsaem na hÉireann – Na hEalaíona Maisiúla agus Stair]] (2)


* '''''San iomláin'''''

*    ('''64''')

==Naisc Sheachtracha==
* [https://darrenjprior.blogspot.com/ Blag Darren J. Prior – Blogger]
* [https://www.youtube.com/@DarrenJPrior-CurrentYTChannel/ Cainéal Youtube Darren J. Prior]
*</text>
      <sha1>hno1gmvst3kh97ywcozpid046o2yyrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tuirbín gaoithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88769</id>
    <revision>
      <id>1332953</id>
      <parentid>1323710</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6384" sha1="3g937cx1jsvbkx9wrsd2fxuvjdlk0p0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}Gaireas is ea '''tuirbín gaoithe,''' nó dá ngairfear freisin '''tiontaire fuinnimh gaoithe''', a [[Fuinneamh gaoithe|athraíonn]] [[Fuinneamh cinéiteach|fuinneamh cinéiteach]] na gaoithe go dtí fuinneamh leictreach. [[Íomhá:Drone video of wind turbine near Kunda in Estonia.webm|mion|Físeán a thaispeáneann tuirbín gaoithe agus é ar siúl s[[an Eastóin]] |clé]][[Íomhá:Windmills_D1-D4_(Thornton_Bank).jpg|mion|clé|Thorntonbank Wind Farm, ag baint úsáide as tuirbíní 5MW REpower 5M sa [[An Mhuir Thuaidh|Mhuir Thuaidh]] ó chósta na [[An Bheilg|Beilge]] . ]]

== Teicneolaíocht ==
Táirgtear tuirbíní gaoithe i réimse leathan aiseanna cothromingeacha agus cothrománacha. Úsáidtear na tuirbíní is lú d'fheidhmeanna cosúil le [[Luchtaire cadhnra|ceallraí]]  a luchtú le haghaidh cumhachta cúnta do bháid nó do charbháin nó chun cumhacht a sholáthair do chomharthaí rabhaid tráchta.  

Is féidir tuirbíní níos mó a úsáid chun tacaíocht a thabhairt don soláthar cumhachta baile, fad a bhíonn sé nach n-úsáidtear ar ais chuig an soláthraí fhóntais tríd an [[Mogalra leictreach|eangach leictreach]]. 

Tá eagair tuirbíní móra, ar a dtugtar [[Feirm ghaoithe|feirmeacha gaoithe]], ag éirí ina bhfoinsí fuinnimh in-athnuaite níos  tábhachtaí agus tá go leor tíortha á n-úsáid mar chuid dá straitéis chun a spleáchas ar [[Breosla iontaiseach|bhreoslaí iontaise a laghdú]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Gaoth.pdf|teideal=Gaoth: Aonad Téamach Eochairchéim 2|údar=ccea.org.uk|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; 

Mhaígh measúnú ag [[Ollscoil Macquarie]] sa bhliain 2009 go raibh ag an ghaoth, &quot;na hastaíochtaí gás ceaptha teasa coibhneasta is ísle, na héilimh is lú ar thomhaltas uisce agus na hiarmhairtí sóisialta is fabhraí i gcomparáid le foinsí fuinn eile, a leithéid agus fótavoltachas, hidrea, geoiteirmeach, gual agus gáis&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Evans|first=Annette|date=June 2009|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1364032108000555?via%3Dihub|title=Assessment of sustainability indicators for renewable energy technologies|doi=10.1016/j.rser.2008.03.008|journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews|volume=13|issue=5|pages=1082–1088}}&lt;/ref&gt;

== Tuirbíní gaoithe in Éirinn ==
Sa bhliain 2023, d'fhógair Rialtas na hÉireann plean do cheant ar chearta ginte cumhachta amach ón gcósta. Tá rún ag Éirinn 5 GigaWatt (5,000 MW) a bheith á ghineadh ón ngaoth amach ón gcósta faoin 2030, agus a cheithre oiread, sin 20 GW (20,000 MW) a bheith á chruthú i 2040.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An dara ceant fógartha do thuirbíní leictreachais ar muir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1120/1417555-an-dara-ceant-fogartha-do-thuirbini-leictreachais-ar-muir/|date=2023-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

I dtús na bliana 2023 a heagraíodh an chéad cheant faoinar bronnadh 4 cheadúnas, 3 cinn ar an gcósta thoir agus ceann amháin amach ó Chonamara.  3 MW a bhí beartaithe a theacht ón 4 thogra a bhí ceadaithe, dóthain leictreachais a choinneodh 2.5 milliún teaghlach.v

* Bronnadh cead ar an gcuideachta as an nGearmáin RWE agus ar a bpáirtí sa tír seo Saorgus Energy 824 MegaWatt a ghineadh i Réimse Átha Cliath ar [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]].
* Bronnadh cead ar na Francaigh EDF i bpáirt le Fred Olsen - cuideachta as an Iorua - 1,300 MW a ghineadh soir as [[Cill Mhantáin]].
* Bronnadh cead ar na hIoruaigh Statkraft 500 MW a ghineadh amach ó thuaidh de Bhaile Átha Cliath.
* Ceadaíodh 450 MW don chuideachta Fuinneamh Sceirde Teo siar amach ó [[Carna|Charna]] i gCo na Gaillimhe.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
Tá tuirbíní ar snámh fós á bhforbairt i láthair na huaire agus go raibh súil ann go mbeadh an teicneolaíocht ag feidhmiú ar bhonn tráchtála faoi 2035. Tá [[Údarás na Gaeltachta]] ag díriú go príomha ar theicneolaíocht ghaoithe ar snámh atá á forbairt i láthair na huaire, sin tuirbíní nach mbeadh greamaithe do ghrinneall na farraige (mar atá beartaithe i dtogra na Sceirde i gCo na Gaillimhe). Bheadh tuirbíní ar snámh níos faide amach ón gcósta ná tuirbíní gaoithe a bheadh daingnithe nó fosaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-nach-bhfuil-deireadh-fos-le-togra-gaoithe-na-sceirde-udaras-na-gaeltachta/|teideal=‘D’fhéadfadh nach bhfuil deireadh fós le togra gaoithe na Sceirde’ – Údarás na Gaeltachta|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=1  Iúil  2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Tuirbín gaoithe aise ingearaí]]
* [[Feirm ghaoithe]]
* [[Muileann gaoithe]]

== Tagairtí ==
 {{reflist}}
== Naisc sheachtracha ==

* [https://archive.today/20121215055532/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20475%20Wind%20Power%20Systems/ Fómhar na Gaoithe (45 léacht faoi thuirbíní gaoithe ag an ollamh Magdi Ragheb] 
* [https://www.newphysicist.com/make-wind-turbine/ Tuirbín gaoithe DIY sa bhaile Comhlánaigh físeán agus íomhá Treoir ag Nuafhisiceoir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003174645/https://www.newphysicist.com/make-wind-turbine/ |date=2017-10-03 }} 
* [http://www.windpower.org/en/knowledge/guided_tour.html Turas treoraithe ar fhuinneamh gaoithe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201130411/http://windpower.org/en/knowledge/guided_tour.html |date=2010-12-01 }} 
* [http://www.wwindea.org/ Cumann Fuinnimh Gaoithe Dhomhanda Teicneolaíochta Fuinnimh Gaoithe] 
* [http://environment.nationalgeographic.com/environment/global-warming/wind-power-interactive.html Insamhalta tuirbíní gaoithe, National Geographic] 
* [https://web.archive.org/web/20190226050355/http://www.aweia.org/ Cumann um Thionscal Gaoithe Gaoithe Airborne idirnáisiúnta] 
* [https://www.windpowermonthly.com/10-biggest-turbines Barr 21 Mór-Mhuircheantar Gaoithe sa Domhan] 
* [http://tethys.pnnl.gov/ Féachann bunachar sonraí Tethys faisnéis a bhailiú, a eagrú agus a chur ar fáil maidir le héifeachtaí féideartha comhshaoil d'fhorbairt fuinnimh ghaoithe amach ón gcósta] 
[[Catagóir:Aeraidinimic]]
[[Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
[[Catagóir:Tuirbíní]]
[[Catagóir:Giniúint cumhachta leictreach]]
[[Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]</text>
      <sha1>3g937cx1jsvbkx9wrsd2fxuvjdlk0p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stair Bharcelona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90605</id>
    <revision>
      <id>1332946</id>
      <parentid>1310352</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5050" sha1="9sg8tfi0w1suzn6vdb5d4doncrov06y" xml:space="preserve">{{glanadh}}
[[Íomhá:Barcino._Barcelona,_por_Joseph_Friderich_Leopold.jpg|alt=Puerto de Barcelona|mion|329x329px| Calafort Bharcelona, ​​greanta ag Joseph Friedrich Leopold  (c. 1720). ]]
Síneann '''stair [[Barcelona|Bharcelona]]''' níos mó ná 4000 bliain, ó dheireadh na [[Neoiliteach|Neoilití]], agus fuarthas na chéad iarsmaí i gcríoch na cathrach go dtí an lá atá inniu ann. Tugann an tsubstráit dá áitritheoirí le chéile na pobail Iberian, [[An tSean-Róimh|Rómhánach]], [[An Giúdachas|Giúdach]], Viseagotach, [[An tIoslam|Moslamach]] agus [[An Chríostaíocht|Críostaí]]. Mar phríomhchathair na [[An Chatalóin|Catalóine]] agus an dara cathair is tábhachtaí sa [[An Spáinn|Spáinn]], tá [[Barcelona]] tar éis a ríthábhachtach a chruthú le himeacht ama, ó bheith ina choilíneacht bheag Rómhánach go dtí gur cathair ar a bhfuil meas idirnáisiúnta uirthi  i réimsí mar a geilleagar, a hoidhreacht ealaíonta, a cultúr, a spórt agus a saol sóisialta.   

Tá beagán iarsmaí ar fáil anois ón am roimh bhunú na cathrach ag na Rómhánaigh sa chéad céad R.C. Tá iarsmaí de mhachaire Barcelona agus na ceantair máguaird fós mar chuid den mhainistir Neoiliteach déanach agus den chéad Chalcolithic.Tá iarsmaí den Neoiliteach déanach agus den luath-Chailciteach fós ar fáil i limistéar mhachaire Bharcelona agus na gceantar máguaird. Ina dhiaidh sin, d’fhorbair cultúr na Laietani, muintir Ibéarach. Ba choilíneacht rathúil í an chathair Rómhánach, a bunaíodh in aimsir Ágasta, cé go raibh sí beag. Ón tríú céad ar aghaidh, tugadh isteach an Chríostaíocht agus, idir an cúigiú agus an t-ochtú haois, bhí sí mar chuid den ríocht na Viseagotach. Tar éis '''forghabhála gairide na''' Moslamach, chuaigh Barcelona isteach i bhfithis Impireacht na gCairilínseachI, go dtí gur tháinig sí chun bheith ina contae agus gur bhain sí neamhspleáchas amach sa 10ú haois.

== Tíreolaíocht agus suíomh ==
{{AP|Llano de Barcelona}}
[[Íomhá:Plano_BCN.jpg|mion|250x250px| Léarscáil de Bharcelona. ]]
Is í Barcelona príomhchathair réigiún Barcelona agus cúige Barcelona, agus is í an t-ionad uirbeach is tábhachtaí sa Chatalóin ag leibhéal déimeagrafach, polaitiúil, eacnamaíoch agus cultúrtha. Is é suíomh [[Generalitat de Catalunya|an rialtais réigiúnaigh]] agus Pharlaimint na Catalóine, chomh maith leis an gcomhairle cúige, an t-ardeaspag agus an Réigiún Míleata IV, agus tá calafort, aerfort agus gréasán tábhachtach iarnróid agus bóithre aige. {{Sfn|Barral i Altet|Beseran|Canalda|Guardià|Jornet|2000}} Le daonra de 1 &amp;nbsp; 604 &amp;nbsp; 555 áitritheoir in 2015,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2911}}&lt;/ref&gt; an dara cathair is mó daonra sa [[An Spáinn|Spáinn]] tar éis [[Maidrid]], agus an t-aonú haois déag san Aontas Eorpach. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html|language=inglés}}&lt;/ref&gt; {{Gráfica de evolución|1842|121815|1877|243315|1887|268223|1897|504396|1900|528946|1910|581823|1920|705901|1930|958723|1940|1077671|1950|1276675|1960|1526550|1970|1741979|1981|1752627|1991|1643542|2001|1503884|2011|1611013|{{Población|ES|año}}|{{Población|ES|08019|formato=no}}|tipo=demográfica|anchura=850|color_17=blue|nombre=Historia de Barcelona|notas=&lt;small&gt;

{{leyenda|#88c2cc|[[Población de derecho]] según los censos de población del [[Instituto Nacional de Estadística (España)|INE]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ine.es/inebmenu/mnu_cifraspob.htm|título=Cifras de población y Censos demográficos. }}&lt;/ref&gt;}}
{{leyenda|#0000FF|Población según el [[padrón municipal]] de {{Población|ES|año}}.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.ine.es/nomen2/index.do|título=Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional|editor=Instituto Nacional de Estadística}}&lt;/ref&gt;}}
&lt;/small&gt;}}

== Dinnseanchas ==
[[Íomhá:Barcino_marble_barcelona.jpg|mion| Steil mharmair Rómhánach leis an ainm Barcino ( {{Nowrap|110-130 d. C.}} {{Nowrap|110-130 d. C.}} ), [[:es:Museo_de_Historia_de_Barcelona|Museo de Historia de Barcelona]].  ]]

== Siombailí ==
{{AP|Bandera de Barcelona|Escudo de Barcelona}}{{Imagen múltiple|posición_tabla=left|foto1=Flag of Barcelona.svg|ancho1=180|texto1=[[Bandera de Barcelona|Bandera]]|alineación_texto1=center|foto2=Escudo de Barcelona.svg|ancho2=75|texto2=[[Escudo de Barcelona|Escudo]]|alineación_texto2=center}}
[[Íomhá:Bandera_de_Santa_Eulàlia.jpg|mion|176x176px| Bratach Santa Eulalia.]]

== Seaniarsmaí ==


=== Réamhstair ===
[[Íomhá:Laietani.jpg|mion|250x250px| Críoch na [[Na Laientani|Laietanach]].  ]]

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.bcn.cat/historia/index_es.htm Historia de Barcelona. Web oficial del Ayuntamiento]
* [https://web.archive.org/web/20190806064305/https://oreneta.com/libro-verde/ Libro Verde de Barcelona - Versión digital de almanaque histórico publicado en 1848]

[[Catagóir:Stair Barcelona | ]]
[[Catagóir:Stair na Spáinne]]
[[Catagóir:Stair na hEorpa]]</text>
      <sha1>9sg8tfi0w1suzn6vdb5d4doncrov06y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91265</id>
    <revision>
      <id>1332954</id>
      <parentid>1332493</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8280" sha1="2f8tqi6ccxpqttnfh4pp4hp6gyudboi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
[[Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta]] ([[Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Port Láirge)|154]]) is ea '''Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin''', aitheanta sa cheantar mar An Uaimh Oghaim, suite i g[[Contae Phort Láirge]], [[Éire]].&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=mlpDAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA199&amp;dq=drumlohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjL99XW48LRAhVIL8AKHS_zAXkQ6AEILTAD#v=onepage&amp;q=drumlohan&amp;f=false |
teideal = Proceedings of the Royal Irish Academy |
dáta = 1d Eanáir 1874 |
foilsitheoir = Acadamh Ríoga na hÉireann |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=5C9gAAAAMAAJ&amp;q=drumlohan&amp;dq=drumlohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjL99XW48LRAhVIL8AKHS_zAXkQ6AEINzAF |
teideal = Ogham Inscriptions in Ireland, Wales, and Scotland |
ainm = Sir Samuel |
sine = Ferguson |
dáta = 1d Eanáir 1887 |
foilsitheoir = D. Douglas |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=gYQhAQAAIAAJ&amp;q=drumlohan&amp;dq=drumlohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjL99XW48LRAhVIL8AKHS_zAXkQ6AEIRDAI |
teideal = The Souterrains of Ireland |
ainm = Mark |
sloinne = Clinton |
dáta = 1d Eanáir 2001 |
foilsitheoir = Wordwell |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;

==Suíomh==
Tá Drom Locháin suite ar talamh feirme 4&amp;nbsp;km soir ó [[Léim Uí Bhriain]], [[An tSráidbhaile]],&lt;ref&gt;{{
cite web |
last = Hannon |
first = Ed |
url = https://visionsofthepastblog.com/2016/10/03/drumlohan-ogham-stones-souterrain-waterford-ireland/ |
teideal = Drumlohan Ogham Stones &amp; Souterrain, Waterford, Ireland &amp;#124; Visions Of The Past |
website = Visionsofthepastblog.com |
datev=v2016-10-03 |
accessdate = 2017-05-23
}}&lt;/ref&gt; ag {{coord|52.162846|N|7.464882|W|display=inline|format=dms}}

==Stair==
Greanadh na clocha Oghaim idir AD 400 agus 700.&lt;ref&gt;{{lua idirlín |
url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WATERFORD/Dromlohan_OghamStones.html |
teideal = Drumlohan Ogham Stones/Megalithic Monuments Of Ireland.Com |
work = Megalithicmonumentsofireland.com |
dátarochtana = 2017-05-23 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20170116190920/http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WATERFORD/Dromlohan_OghamStones.html |
archivedate = 2017-01-16 }}&lt;/ref&gt;

Creidtear gur tógadh an [[uaimh thalún]] tuairim is an 9ú haois.  Cuireadh ar líne thiar thiar theas í, a haghaidh ón ngréin ag dul faoi setting sun.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.prehistoricwaterford.com/products/drumlohan/ |
teideal = Drumlohan |
published = Prehistoric Waterford |
dáta = 2017-03-23 |
dátarochtana = 2017-05-23 |
archivedate = 2019-12-09 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191209071401/https://www.prehistoricwaterford.com/products/drumlohan/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín |
url = http://www.megalithomania.com/show/site/357/drumlohan_ogham_stones_ogham_stone.htm |
teideal = Prehistoric and Early Ireland @ megalithomania.com - Drumlohan Ogham Stone, County Waterford |
website = Megalithomania.com |
accessdate = 2017-05-23 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191209071334/http://www.megalithomania.com/show/site/357/drumlohan_ogham_stones_ogham_stone.htm |
archivedate = 2019-12-09 |
dátarochtana = 2019-12-09 }}&lt;/ref&gt;

Sa mhí Iúil 1867, ath-aimsigh feirmeoir an cheantair an suíomh. Sa bhliain 1936, baineadh cuid den uaimh anuas agus cuireadh suas roinnt desna clocha Oghaim os cionn talún.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.megalithicireland.com/Drumlohan%20Ogham%20Stones.html |
teideal = Drumlohan Ogham Stones |
work = megalithicireland.com |
dátarochtana = 2017-05-23
}}&lt;/ref&gt;

==Cur síos==
===Uaimh thalún===
Tá gailearaí na huaimhe  4.9&amp;nbsp;m ar fad agus and 1.3&amp;nbsp;m ar leithead, le hairde dín thuas go 1.2&amp;nbsp;m.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.irishstones.org/place.aspx?p=995 |
teideal = Drumlohan |
work = irishstones.org |
dáta = 2016-06-08 |
dátarochtana = 2017-05-23
}}&lt;/ref&gt;  Foirgnítear í le [[liag sheasta|liaga seasta]], agus cuireadh deich gcloch Oghaim ann mar lindéir agus taobhchlocha, roinnt díobh crochta bun os cionn.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://irishantiquities.bravehost.com/waterford/drumlohan/drumlohan.html |
teideal = Drumlohan |
work = irishantiquities.bravehost.com |
dáta = 2017-05-23 |
dátarochtana = 2019-12-09 |
archivedate = 2019-12-09 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191209080141/http://irishantiquities.bravehost.com/waterford/drumlohan/drumlohan.html }}&lt;/ref&gt;  Feictear [[cuasghreanadh|cuasghreantaí]] ar cheann desna díonchlocha.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://snap.waterfordcoco.ie/collections/ejournals/100754/100754-2.pdf |
format = PDF |
teideal = Old Waterford Society : Decies |
date = 1987 |
work = snap.waterfordcoco.ie |
dáta = 2017-05-23 |
dátarochtana = 2019-12-09 |
archivedate = 2017-11-15 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20171115113749/http://snap.waterfordcoco.ie/collections/ejournals/100754/100754-2.pdf}}&lt;/ref&gt;

===Clocha Oghaim===
Tá tomhais éagsúla ag na clocha (CIIC 272–281).  Déanta as ''[[greenschist]]'' atá seacht díobh, dhá as [[slinn|slinne]] agus ceann amháin as [[comhcheirtleán (geolaíocht)|comhcheirtleán]].  Léitear na hinscríbhinní:
# CIIC 272
#: MANU MAGUNO GATI MOCOI MACORBO
#: ''Manu'' mhaicín ''Gáeth'' chlainne ''Macorbo''&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=ZsJnAAAAMAAJ&amp;q=drumlohan&amp;dq=drumlohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjL99XW48LRAhVIL8AKHS_zAXkQ6AEIGzAA |
teideal = History of Waterford: City and County |
ainm = Patrick C. |
sloinne = Power |
dáta = 1d Eanáir 1990 |
foilsitheoir = Mercier Press |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;
#: b'fhéidir an [[Dál Maic-Cuirp]] de [[Déisi Muman|Dhéise na Mumhan]]
# CIIC 273
#: CALUNOVIC[A] MAQI MUCOI LIT[EN]Ị
#: Culainn mhic chlainne ''Litenos''&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=hzlcAAAAMAAJ&amp;q=drumlohan&amp;dq=drumlohan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjL99XW48LRAhVIL8AKHS_zAXkQ6AEIPDAG |
teideal = And Shall These Mute Stones Speak?: Post-Roman Inscriptions in Western Britain |
ainm = Charles |
sine = Thomas |
dáta = 1d Eanáir 1994 |
foilsitheoir = University of Wales Press |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;
# CIIC 274
#: MAQI-INI  ̣  ̣ ?   ̣  ̣ MAQI(?) QE(?)]TTEAS
#: mhic ''Ini?'' mhic ''Qetteas''
# CIIC 275
#: CUNALEGEA MAQI C[ ... ]SALAR CELI AVI QVECI
#: ''Conlaoi'' mhic ''C...salar'' céile uí ''Cuach''
# CIIC 276
#: BIGU MAQI LAG...
#: ''Bigu'' mhic ''Lag...''
# CIIC 277
#: BIR MAQI MUCOI ROTTAIS
#: Bir mhic chlainne ''Rottis''
#: ag lua na ''Rothrige'', fo- threibh na nDéisí
# CIIC 278
#: [ ... ] MAQI NE[TACUN]AS
#: ... mhic ''Netacunas'' (nia cú)
# CIIC 279
#: DENAVEC[A MU]COI MEDALO
#: ''Denaveca'' chlainne ''Medalo''
#: b'fhéidir Dál ''Mo Dala''
# CIIC 280
#: BRO[INION]AS
#: ''Broinionas''
# CIIC 281
#: DEAGOS MAQI MUCO[I ... NAI
#: ''Deagos'' mhic chlainne ''...nai''&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://books.google.ie/books?id=EJMfeHBtuVAC&amp;pg=PA455&amp;lpg=PA455&amp;dq=AVI%20QVECI&amp;source=bl&amp;ots=G9eACOccXD&amp;sig=uO3ZcZdz_n880oB55BTJEWg74C4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiimfWX4sLRAhXDLcAKHcVmBN8Q6AEIJTAC#v=onepage&amp;q&amp;f=false |
teideal = Ireland: An Oxford Archaeological Guide to Sites from Earliest Times to AD 1600 |
ainm = Andy |
sloinne = Halpin |
first2 = Conor |
last2 = Newman |
dáta = 26ú Deireadh Fómhair 2006 |
foilsitheoir = OUP Oxford |
via = Google Books
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?site=Drumlohan&amp;stone=272._Drumlohan_I&amp;lang=en |
teideal = Ogham in 3D - Drumlohan / 272. Drumlohan I |
work = Ogham.celt.dias.ie |
dáta = 2017-05-12 |
dátarochtana = 2017-05-23
}}&lt;/ref&gt;

==Naisc sheachtracha==
* ''[https://www.youtube.com/watch?v=cNI92TG7lrM Ogham Stones in Ireland - Drumlohan Souterrain, Waterford Ireland]'' ar YouTube

==Tagairtí==
{{reflist}}


[[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]
[[Catagóir:Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Pluaiseanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Séadchomhartha sa Chóiré Thuaidh]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Loch Garman]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Cill Mhantáin]]</text>
      <sha1>2f8tqi6ccxpqttnfh4pp4hp6gyudboi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comhdháil Yalta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92905</id>
    <revision>
      <id>1332980</id>
      <parentid>1322151</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5898" sha1="mtxqwe87qzhfn0d7em95761skj5fb43" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Tugtar '''Comhdháil Yalta''' nó '''Comhdháil na Crimé''' (códainm: '''Comhdháil an Arganátaigh''') ar chruinniú mullaigh idir chinn rialtais na [[Stát Aontaithe]], na [[Ríochta Aontaithe]] agus [[Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha]] idir 4–11 Feabhra na bliana 1945, agus [[an Dara Cogadh Domhanda]] ag druidim chun deiridh. Rinne siad cinntí ollmhóra faoi thodhchaí na hEorpa gan an chuid is mó de thíortha na hEorpa i láthair. Roinneadh mór-roinn na hEorpa ina dhá leath: an tIarthar, a bheadh spleách ar Mheiriceá, agus an tOirthear, a bheadh faoi smacht na Rúise.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cad-is-fiu-titim-15-cent-ar-phraghas-leathbhuilin-donn-ma-roinntear-ar-mor-roinn-in-athuair/|teideal=Cad is fiú titim 15 cent ar phraghas leathbhuilín donn má roinntear ár mór-roinn in athuair?|údar=Alex Hijmans|dáta=11 Samhain 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-11}}&lt;/ref&gt; 

Bhí an chomhdháil ar siúl ar feadh seachtaine i ngar do [[Yalta]] [[An Chrimé|na Crimé]], a bhíodh mar chuid den [[Aontas Sovéideach]], sna Páláis Livadia, Yusupov, agus Vorontsov.

[[Íomhá:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin tight crop.jpg|mion|clé|177x177px|An &quot;Triúr Mór&quot;: [[Winston Churchill|Churchill]], [[Franklin D. Roosevelt|Roosevelt]], [[Stailín]]]]
[[Íomhá:Winston Churchill greets Joseph Stalin with President Roosevelt outside the Livadia Palace during the Yalta Conference, February 1945. NAM232.jpg|mion|178x178px|clé|Fáilteǃ]][[Íomhá:The Yalta Conference, 1945 NAM240.jpg|mion|177x177px|clé|Pálás Livadia: [[Franklin D. Roosevelt|Franklin D Roosevelt]] agus [[Iósaf Stailín]]]][[Íomhá:The Yalta Conference, February 1945 NAM229.jpg|mion|179x179px|clé|[[Winston Churchill]] agus [[Iósaf Stailín]] ]][[Íomhá:Sand sculpture-Big Three-Churchill+Roosevelt+Stalin at Yalta-1945-VVC-Moscow-2010(3).jpg|mion|177x177px|clé|[[Moscó]], 2010]]

== Aidhmeanna&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/comhaid/An_Cogadh_Fuar.pdf|teideal=An Cogadh Fuar|údar=St Marys, Béal Feirste|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; ==
Bhuail an &quot;Triúr Mór&quot; - [[Winston Churchill]], [[Franklin D. Roosevelt|Franklin D Roosevelt]] agus [[Iósaf Stailín]] le chéile in Yalta sa [[An Rúis|Rúis]]. Cé nach raibh an cogadh thart go fóill, ba shoiléir go mbeadh an bua ag na comhghuaillithe. Ba é aidhm an chruinnithe an rud a bhí le tarlú san Eoraip i ndiaidh an chogaidh a shocrú. 

Bhí aidhmeanna difriúla ag gach ceannaire. 

* Ba mhian le Stailín an Rúis a chosaint ó ionsaí iartharach trí chrios maolánach - nó stáit eadrána a bhunú - idir í féin agus tíortha an Iarthair. Lena chinntiú go mbeadh na tíortha seo cairdiúil leis an Rúis, ba mhian le Stailín iad a bheith faoi riail ag rialtais [[Cumannachas|chumannacha]].
* Bhí Churchill ag iarraidh a chinntiú go mairfeadh [[Impireacht na Breataine]]. Mhothaigh sé gur bagairt é [[APSS]] mar gur tír [[Cumannachas|chumannach]] é agus go raibh an t[[Arm Dearg]] ag brú na nGearmánach isteach in iarthar na hEorpa agus ag glacadh seilbhe ar an [[An Pholainn|Pholainn]] agus ar an [[An Ungáir|Ungáir]] agus ar thíortha eile nach iad.
* Ní raibh Roosevelt róthógtha faoi athbheochan [[Impireacht na Breataine]]. Ba mhian leis domhan nua saor a bheadh faoi chosaint na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]], an eagraíocht nua síochána. Ba mhian leis go rachadh an Rúis isteach sna [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] agus bhí sé réidh le hoibriú le Stailín leis sin a chinntiú.

== Socruithe Yalta&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ==
In ainneoin na ndifríochtaí, d’éirigh leis an &quot;Triúr Mór&quot; roinnt socruithe a aontú ag Yalta. 

•	 Roinnfí an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] ina ceithre chuid; lonnófaí [[arm na Breataine]], na Fraince, [[Arm Dearg|na Rúise]] agus [[Arm na Stát Aontaithe|na Stát Aontaithe]] sna ceantair dhifriúla; 

•	 Roinnfí [[Beirlín]] ar an dóigh chéanna; [[Íomhá:PR-CN-1972-185-Box-2-15 (34959029380).jpg|mion|177x177px|An rí Saud ar an USS Quincy le  [[Franklin D. Roosevelt|Franklin D Roosevelt]] ]]

•	 Bheadh ar an Ghearmáin cúiteamh a íoc; 

•	 Bhunófaí [[Na Náisiúin Aontaithe|Eagraíocht na Náisiún Aontaithe]]; 

•	 D’fhógródh an Rúis cogadh ar an t[[An tSeapáin|Seapáin]] trí mhí i ndiaidh ghéilleadh na Gearmáine. 

•	 Aontaíodh ar theorainn na [[An Pholainn|Polainne]] i ndiaidh an chogaidh... cé nár aontaíodh ar an chineál [[Rialtas|rialtais]] a bheadh ag an tír. 

•	 Socraíodh go mbeadh oirthear na hEorpa faoi thionchar na Sóivéadach. Aontaíodh fosta, áfach, go mbeadh toghcháin [[Daonlathas|dhaonlathacha]] sna tíortha seo le ligean do phobail Oirthear na hEorpa a gcuid rialtas féin a roghnú.
== Torthaí ==
Reáchtáladh cruinniú mullaigh eile, [[Comhdháil Potsdam]], in aice le Beirlín, ó [[17 Iúil]] – [[2 Lúnasa]] [[1945]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Ní raibh an chomhdháil iarchogaidh chomh cairdiúil agus a bhí an cruinniú in [[Comhdháil Yalta|Yalta]].

Ar [[1 Bealtaine]] [[2004]], tháinig ocht dtír atá i lár agus in oirthear na hEorpa isteach san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]], agus is mar sin a cuireadh deireadh, faoi dheireadh thiar thall, le deighilt na hEorpa a shocraigh na Cumhachtaí Móra ag Comhdháil Yalta sa Chrimé.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/history/2000-2009_ga|teideal=Deich mbliana ina ndearnadh tuilleadh méadaithe|údar=Anonymous|dáta=2016-06-16|language=en|work=an tAontas Eorpach|dátarochtana=2021-02-11}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Comhdháil Potsdam]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:An Chrimé]]
[[Catagóir:Náisiúin Aontaithe]]
[[Catagóir:An Cogadh Fuar]]
[[Catagóir:1945]]</text>
      <sha1>mtxqwe87qzhfn0d7em95761skj5fb43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rhys ap Maredudd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95311</id>
    <revision>
      <id>1332929</id>
      <parentid>1220114</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2730" sha1="fwnm0z44oijz91rwhzte3mvop0b87q0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí an Tiarna '''Rhys ap Maredudd''' ([[1292|d]]. [[1292]] ) ina thiarna ar Dryslwyn agus Ystrad Tywi. Le linn an chogaidh 1282-3, bhí sé dílis d’Éadbhard I Shasana. Bhí sé i gceannas ar éirí amach  i ndeisceart na Breataine Bige an 8 Meitheamh 1287, a mhair go dtí 20 Eanáir 1288, ach is beag tacaíocht a fuair sé; chroch na Sasanaigh é i [[Eabhrac]] i 1292 tar éis a mhuintir féin feall a dhéanamh air. .


Ba é a athair Maredudd ap Rhys Gryg as Dryslwyn (d. 1271), Prionsa Deheubarth,&lt;ref&gt;[http://yba.llgc.org.uk/en/s1-RHYS-APM-1291.html Bywgraffiadur Cymreig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151006170519/http://yba.llgc.org.uk/en/s1-RHYS-APM-1291.html |date=2015-10-06 }} ar wefan y Llyfrgell Genedlaethol.&lt;/ref&gt; fear a chuir i gcoinne [[Llywelyn ap Gruffudd]].&lt;ref&gt;''Gwyddoniadur Cymru''; Gwasg Prifysgol Cymru; 2008; lch. 823.&lt;/ref&gt; Ba é a sheanathair [[Rhys ap Gruffydd|Rhys ap Gruffudd]] (1132 - 28 Aibreán 1197) ar a dtugtar  'yr Arglwydd Rhys'. ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: ''An Tiarna Rhys'') freisin.

Tar éis 1283 aithníodh é mar ''dominus de Estretewy'', agus ''b’éigean do cheannairí'' na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]] i dtuaisceart [[Sir Gaerfyrddin]] ómós a thabhairt dó. Sa bhliain 1285 phós sé [[Ada de Hastings]], agus fuair sé an caisleán [[:cy:Castell_Newydd_Emlyn|Castell Newydd Emlyn]]&lt;nowiki/&gt;mar chuid dá chríoch, mar mhaoiniú.
[[Íomhá:CymruMap1093.PNG|thumb|220px|left|Bhí Deheubarth ar cheann de na ríochtaí traidisiúnta sa Bhreataine Bheag, a léirítear anseo mar a bhí siad sa bhliain 1093 nuair a fuair Rhys ap Tewdwr bás .]]

D'éirigh sé amach i gcoinne [[Éadbhard I Shasana|Éadbhard]] ar [[8 Meitheamh]] [[1287]] nuair a thug sé ionradh ar Iscennen agus rinne sé ruathar ar go leor tailte in iarthar na Breataine Bige chomh fada le Llanbadarn. [[Éadbhard I Shasana|Chuir Éadbhard  I, rí Shasana]] a leasrí ,Iarla [[Corn na Breataine|Chorn na Breataine]], chun stop a chur leis agus d’ionsaigh an t-Iarla féin agus trúpaí an rí Caisleán Dryslwyn, ó threonna difriúla, an 5 Meán Fómhair. Níor gabhadh Rhys, áfach, agus lean an t-éirí amach go dtí gur thit Castell Newydd Emlyn an 20 Eanáir 1288 freisin. Taifeadtar eascaire dá chúis dó bheith ag lorg éalú go [[Éire|hÉirinn]], ach níl sé sin cinnte. Rinne a chuid trúpaí féin feall air agus gabhadh é i bhforaoisí Mallaen i dtuaisceart [[Sir Gaerfyrddin]] i 1291.&lt;ref&gt;Brut y Tywysogion yn llsgr. Pen. 20&lt;/ref&gt; Cuireadh chun báis é i Eabhrac.

Trí bliana ina dhiaidh sin d’éirigh Madog ap Llywelyn amach agus threoraigh sé an cheannairc 1294–95 a chuimsigh Cath Maes Maidog .

== Tagairtí ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>fwnm0z44oijz91rwhzte3mvop0b87q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sellerio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96227</id>
    <revision>
      <id>1332941</id>
      <parentid>1178117</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7645" sha1="tlxld7rbubn59ns7klkq7dfdahwv2xe" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is teach foilsitheoireachta [[An Iodáil|Iodálach]] é '''Sellerio Editore Srl''' a bunaíodh i [[1969]] i [[Palermo]] le Elvira Giorgianni (oifigeach poiblí ansin a d’éirigh as agus a d’infheistigh a leachtú 12 milliún lire sa chuideachta)&lt;ref&gt;Lo racconta il figlio in un'intervista con Paolo Di Stefano per il [[Corriere della Sera]] dell'11 maggio 2009, ora in ''Potresti anche dirmi grazie'', Rizzoli, 2010, pp. 331-339.&lt;/ref&gt; agus a fear céile Enzo Sellerio (grianghrafadóir) spreagtha ag Leonardo Sciascia agus antraipeolaí Antonino Buttitta.&lt;ref name=&quot;sc1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.minimaetmoralia.it/wp/approfondimenti/sciascia-affaire-moro/|teideal = L’AFFAIRE MORO: SCIASCIA SULLE TRACCE DEL PRIGIONIERO|language=it}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Bunaíodh an teach foilsitheoireachta i Palermo i 1969. Tar éis cúpla teideal sa chéad sraith leis an ainm clár ''La civilization a dhéanamh go foirfe'', fuair an teach foilsitheoireachta infheictheacht náisiúnta (agus idirnáisiúnta) nuair a foilsíodh ''L'affaire Moro'' di Sciascia i [[1978]].&lt;ref name=&quot;sc1&quot;/&gt; Tá líon na necklaces ag fás dá bhrí sin, ag tosú le ''La Memoria'', inniu mar shiombail de tháirgeadh an Díoltóra. I measc na scríbhneoirí a tar éis comhoibriú leis an teach foilsitheoireachta: Gesualdo Bufalino, a seoladh i [[1981]], buaiteoir Dhuais Campiello agus an Duais Strega,&lt;ref name=&quot;sc12&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fondazionebufalino.it/en/node/93|teideal =La vita|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sc122&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.insiemeragusa.it/2013/06/07/bufalino-e-la-scommessa-di-elvira-sellerio/|teideal=Bufalino e la scommessa di Elvira Sellerio|language=it|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201126152222/https://www.insiemeragusa.it/2013/06/07/bufalino-e-la-scommessa-di-elvira-sellerio/|archivedate=2020-11-26|dátarochtana=2021-01-02}}&lt;/ref&gt; agus Andrea Camilleri (&quot;athair&quot; an Montalbano tsraith theilifíse).&lt;ref name=&quot;sac12&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2019/02/15/i-50-anni-di-sellerio-una-storia-siciliana-dipinta-di-bluPalermo16.html|teideal = I 50 anni di Sellerio una storia siciliana dipinta di blu|language=it}}&lt;/ref&gt;

I [[1983]] bhí “scoilt” ann le dhá bhainistíocht ar leithligh: Foilsíonn Elvira Giorgianni ficsean agus aistí, agus foilsíonn Enzo Sellerio leabhair ar [[ealaín]] agus [[grianghrafadóireacht]].&lt;ref name=&quot;sc&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/sellerio/|teideal =Sellerio|language=it}}&lt;/ref&gt;
Cuimsíonn an tsraith freisin ''Leabharlann Staire agus Litríochta'' ''Prisma'' agus ''Sicileach'' níos speisialaithe lena ''Quaderni''. Ansin an ''trasnán'' agus an ''trasnán nua''. Faoi stiúir Adriano Sofri ''Deireadh na haoise'', agus ag an gclasaiceach Luciano Canfora ''An chathair ársa'' . Níos lú nasctha le téamaí uathúla tá an tsraith ''Il tolg'' (le moltaí agus údair eachtardhomhanda mar Giulio Angioni) agus ''Il castello'' (a chuireann geall ar litríocht eachtrach nach bhfuil chomh tarraingteach). Amhail [[2012]] tá níos mó ná trí mhíle teideal sa chatalóg. Is oidhre don ghrúpa foilsitheoireachta an Antonio Sellerio óg, mac Enzo agus Elvira, a bhain céim amach i [[1997]] ó Bocconi le tráchtas ar ghnó an teaghlaigh. I measc na gcomhairleoirí freisin bhí a dheirfiúr Olivia agus an tIodálach Salvatore Silvano Nigro.&lt;ref name=&quot;sc133&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://rep.repubblica.it/pwa/locali/2019/05/09/news/antonio_sellerio_i_nostri_primi_cinquant_anni_dalla_crisi_a_camilleri-225813946/|language=it|teideal =Antonio Sellerio: “I nostri primi cinquant'anni, dalla crisi a Camilleri”}}&lt;/ref&gt;

Fuair Elvira Giorgianni bás ar 3 Lúnasa [[2010]] i [[Palermo]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ilgiornaledivicenza.it/home/cultura/e-39-morta-elvira-selleriola-signora-dell-39-editoria-1.1071642|teideal=È morta Elvira Sellerio la signora dell'editoria|language=it|dátarochtana=2021-01-02|archivedate=2018-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181031130717/http://www.ilgiornaledivicenza.it/home/cultura/e-39-morta-elvira-selleriola-signora-dell-39-editoria-1.1071642}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://edizionilazisa.blogspot.com/2010/08/addio-elvira-sellerio-regina-dei-libri.html|teideal = Addio Elvira Sellerio, regina dei libri tra Sciascia e Camilleri|language=it}}&lt;/ref&gt; Fuair a fear céile Enzo Sellerio bás an 22 Feabhra [[2012]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://palermo.repubblica.it/cronaca/2012/02/22/news/addio_a_enzo_sellerio_editore_e_fotografo_della_storia-30322086/|language=it|teideal = Addio a Enzo Sellerio editore e fotografo della storia}}&lt;/ref&gt;

== I measc scríbhneoirí na hIodáile ==
[[Íomhá:Salone_del_libro_2017_stand_Sellerio.jpg|mion| Seastán Sellerio ag Aonach Leabhar 2017.]]
{{Div col|cols=3}}
*[[Luisa Adorno]]
*[[Sebastiano Aglianò]]
*[[Giulio Angioni]]
*[[Maria Attanasio]]
*[[Sergio Atzeni]]
*[[Gesualdo Bufalino]]
*[[Davide Camarrone]]
*[[Andrea Camilleri]]
*[[Luciano Canfora]]
*[[Gianrico Carofiglio]]
*[[Vincenzo Consolo]]
*[[Ugo Cornia]]
*[[Augusto De Angelis]]
*[[Marco Ferrari (scrittore)|Marco Ferrari]]
*[[Pietro Grossi (scrittore)|Pietro Grossi]]
*[[Carlo Lucarelli]]
*[[Marco Malvaldi]]
*[[Antonio Manzini]]
*[[Lorenza Mazzetti]]
*[[Giovanni Merenda]]
*[[Maria Messina]]
*[[Andrea Molesini]]
*[[Angelo Morino]]
*[[Laura Pariani]]
*[[Santo Piazzese]]
*[[Alessandro Robecchi]]
*[[Francesco Recami]]
*[[Federico Maria Sardelli]]
*[[Gaetano Savatteri]]
*[[Furio Scarpelli]]
*[[Giorgio Scerbanenco]]
*[[Leonardo Sciascia]]
*[[Adriano Sofri]]
*[[Fabio Stassi]]
*[[Antonio Tabucchi]]
*[[Turi Vasile]]
*[[Giosuè Calaciura]]
{{Div col end}}

== I measc scríbhneoirí eachtracha ==
{{Div col}}
*[[Héctor Bianciotti]]
*[[Roberto Bolaño]]
*[[Sergej Donatovič Dovlatov]]
*[[Margaret Doody]]
*[[Alicia Giménez Bartlett]]
*[[Friedrich Glauser]]
*[[Geoffrey Holiday Hall]]
*[[Nathaniel Hawthorne]]
*[[Dominique Manotti]]
*[[Manuel Vázquez Montalbán]]
*[[Ben Pastor]]
*[[Vincent Schiavelli]]
*[[Maj Sjöwall]]
*[[Per Wahlöö]]
*[[Anthony Trollope]]
*[[José Maria Eça de Queirós]]
{{Div col end}}

== Necklaces ==
{{div col|cols=3}}
*''La memoria''
*''La rosa dei venti'' 
*''Il contesto''
*''Il divano''
*''Alle 8 di sera''
*''Nuovo prisma''
*''La nuova diagonale''
*''Galleria''
*''Le indagini di Montalbano''
*''Biblioteca siciliana di storia e letteratura''
*''Corti''
*''Il castello''
*''Il gioco delle parti. Romanzi giudiziari''
*''Il mare''
*''La diagonale''
*''Le parole e le cose''
*''Tutto e subito''
*''Fine secolo''
*''Quaderni della Biblioteca siciliana di storia e letteratura''
*''L'Italia''
*''La città antica''
* ''Teatro''
* ''Nuovo Museo''
* ''L'isola''
* ''La civiltà perfezionata''
* ''Fantascienza''
* ''Prisma''
* ''Museo''
* ''La pietra vissuta''
* ''Le favole mistiche''
* ''Fuori collana''
* ''App''
* ''Narrativa per la scuola''
* ''La memoria illustrata''
* ''I cristalli''
* ''I cristallini''
* ''Varia''
* ''Cataloghi''
* ''Bel vedere''
* ''Diorama''
* ''L'occhio di vetro''
* ''La Cuba''
{{div col end}}

== Nóta ==
&lt;references /&gt;

== Tionscadail eile ==
* [[File:Commons-logo.svg|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it|24x24px|Collabora a Wikimedia Commons]] &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it Wikimedia Commons]&lt;/span&gt; contiene immagini o altri file su '''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sellerio?uselang=it Sellerio editore]&lt;/span&gt;'''

== Féach freisin ==
* [[Il commissario Montalbano]]
* [[Montalbano óg]]
[[Catagóir:Leabhair]]</text>
      <sha1>tlxld7rbubn59ns7klkq7dfdahwv2xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uí Dhubhda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97622</id>
    <revision>
      <id>1332955</id>
      <parentid>1329646</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14513" sha1="45c5dzble4f84enqxb8e0a2fzyshudw" xml:space="preserve">{{#invoke:Interwiki from P460|Interwiki}}
[[Íomhá:O'Dubhda Clan Coat of Arms.jpg|mion|150px|Armas Uí Dhubhda, Uí Fiachrach Thoir (Sligeach)]]
[[Íomhá:O'Dowd.png|mion|125px|Armas Uí Fhiachrach]]

Clann Ghaelach is ea '''Uí Dhubhda''' (sloinne Ó Dubhda, Ní Dhubhda), suite i g[[Contae Mhaigh Eo]] agus [[Contae Shligigh]].  Ghlacadar an sloinne sa 9ú haois as [[Dubhda mac Conmhaigh]].

== Stair ==
De shliocht [[Uí Fiachrach|Uí Fhiachrach]] na [[Connachta|gConnacht]] iad, síolraithe ó [[Fiachrae|Fhiachra]] mac [[Eochaid Mugmedón|Eachach ''Mugmedóin'']], trína mhac, [[Dathí]], an tArdrí págánach deireanach na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.libraryireland.com/JoyceHistory/Kings.php|teideal=The Kings of Pagan Ireland - Concise History of Ireland|work=www.libraryireland.com|dátarochtana=2021-08-15}}&lt;/ref&gt;  Tháinig a gharmhac [[Ailill Molt]] i gcomharbacht air mar rí Chonnacht agus níos deireanaí [[rí na Teamhrach]] go dtí 482.  Áirítear [[ríthe na gConnacht]] eile i measc a sinsear, amhail [[Dúnchad Muirisci|Dúnchad Mhuirisce]], [[Indrechtach mac Dúnchado|Indreachtach mac Dunchadha]], [[Ailill Medraige mac Indrechtaig|Ailill Meadraí mac Indreachtaigh]] agus [[Donn Cothaid mac Cathail|Donn Cothú mac Cathail]], sular tháinig a ngaoil comhraic [[Uí Briúin|Uí Bhriúin]] chun cinn.  

Glaodh [[Uí Fhiachrach Mhuaidhe]] ar a gcuid críoch i dtuaisceart na Connachta, ar bhruacha [[An Mhuaidh|na Muaidhe]].  Ar a mhéad is mó, bhí ann tuatha [[Iorras|Iorrais]] agus [[Tír Amhlaidh]] i Maigh Eo, agus [[Tir Fhiachrach]] i Sligeach. 

[[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]] ba ea Uí Dhubhda ón 8ú go 15ú haoiseanna.  Sa bhliain 982, tuairiscítear go bhfuair Aodh Ó Dubhda (''Aedh Ua Dubhda''), ''ri Tuaiscirt Connacht'', bás ''secura morte''.  Tugadh an teideal tiarna Uí Fhiachrach ''Muiriscce'' do Mhaol Ruanaidh mac Aodha uí Dubhda, a fuair bás sa bhliain 1005.&lt;ref&gt;ACM 1005.4&lt;/ref&gt;  Tar éis dá gcríocha a tógadh i [[Ríocht na hÉireann]] isteach, bhíodar ina dtiarnaí [[Tír Fhiacrach|Tír Fhiacrach]].

Ó thaobh ghinealaigh de, tá dlúthghaol acu leis na clanna [[Uí Sheachnasaigh]] agus [[Mhic Fhirbhisigh]].  Príomhphátrúin Mhic Fhirbhisigh ba ea Uí Dhubhda, agus rinne siadsan mórshaothair staire Gaelacha amhail is [[Leabhar Mór Leacáin]] agus [[Leabhar na nGinealach]].

== Teacht na Normannaigh ==
Cumhacht mhuirí den scoth ba ea Uí Dhubhda le linn na 12ú agus 13ú haoiseanna.  Ar thalamh, d'éirigh siad [[Uí Fiachrach Muaidhe]] a chosaint in éadan arm uachtarach Burke agus Birmingham, cuidithe le 20 caisleán.  Le teacht na Normannach ann sa 13ú haois, laghdaíodh a gcuid críoch, cé go raibh siad fís sach cumhachtach.  Sa bhliain 1354, chuir SeanBhrian Ó Dubhda an ruaig ar lonnaitheoirí AnglaNormannacha as Tír Fhiachrach.

== 16ú haois ==
Bhí roinnt fir Uí Dubhda ina n-easpaig [[Cill Ala|Chill Ala]]. Mairtíreach Proinsiasach ba ea an tAthair John Ó Duada, a céasadh agus a crochadh sa bhliain 1579.

Tharla an toghchán deireanach do  thaoiseach Uí Dubhda sa bhliain  1595.  Faoin am seo, ní raibh siad ach ina bhfo-chlann Uí Chonchúir Shligigh.  Bhí [[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Cogadh na Naoi mBliana]] ar siúl ag an am, nuair a d'éirigh na clanna neamhspleácha deireanacha Gaelacha amach in éadan na Sasanach.  Bhí ról ag Uí Dhubhda, ag cuidiú le h[[Aodh Rua Ó Domhnaill]] ag cosaint teorainn thiar na [[Uladh|nUladh]] in aghaidh ruathair [[Robert Devereux, 2a Iarla Essex|Robert Devereux]] ('Earl of Essex') sa bhliain 1599 ([[Cath an Chorrshléibhe]]).

== Cliseadh na nGael ==
Tar éis cliseadh na nGael sa bhliain [[1603]], chuaigh a gcuid cumhachta go tapaidh i léig agus chailleadar a gcuid tailte.  Ba é Daithí Óg Ó Dubhda, a phós sa bhliain 1636, an ghlúin dheireanach taifeadta ag Mac Firbisigh ina ghinealach.  Bhí conas Cromwell ar siúl thart ar an an am, tar éis éirí amach na nUladh sa bhliain [[1641]].

Feictear go leor darbh ainm Uí Dhubhda i measc [[Caitlicigh na Comhdhála]] agus níos deireanaí sa 17ú haois ag troid ar son [[Séamas II|Séamais II]] i g[[Cogadh an Dá Rí]] (1688–1691).  Deirtear go raibh taoiseach na clainne, a maraíodh  i g[[Cath na Bóinne]] (1690), seacht dtroithe in airde.

Ba é [[an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Firbhisigh]], ginealeolaí den scoth, an seanchaí (staraí oidhreachta) deireanach den chlann.  Maraíodh é sa bhliain 1671.

== Searmanas insealbhaithe ==
Is uathúil iad muintir Uí Dhubhda or go bhfuil ann cur síos cruinn ar a searmanas insealbhaithe.  Caomhnaítear é i [[Leabhar Mór Leacáin]], scríofa gar d'[[Inis Crabhann]] i dTír Fhiachrach idir na blianta 1397 agus 1418.

Tharlaíodh an searmanas ag Carn Amhalghaigh ar bhruach oirthear [[Cuan Chill Ala|Chuan Chill Ala]].  Bhíodh duine de chlann Mhic Firbisigh, staraithe ó oidhreacht Uí Dhubhda, i gceannas air.

Urraitheoir ar leith de scoláirí Mhic Fhirbisigh ba ea Tadhg Riabhach Ó Dubhda, a d'éirigh ina Thaoiseach Thír Fhiachrach sa bhliain 1417.  Cuimhnítear go háirithe é sa Leabhar Mór, ina deirtear ina thásc gur éag sé ag Caisleán Inis Cabhann.

== Caisleáin Uí Dhubhda ==
Bhíodh 20 caisleán ar theorannacha Uí Dhubhda, an chuid is mó acu inniu ina bhfothraigh.

Luaite go minic mar &quot;Caisleáin 10-bPunt&quot;, deirtear gur spreagadh dearadh na gcaisleán ag fóirdheontas 10-bPunt bronnta ag [[Anraí IV Shasana|Anraí IV]] sa bhliain 1429.  Tá stair níos ársa ag go leor díobh, óir gur tógadh iad ar daingin na Clochaoise agus na Cré-umhaoise.

Tógadh caisleán Uí Dhubhda i gCarn Amhalghaigh&lt;!--cén ceann?--&gt; sa bhliain 1477, agus bhíodh siad ann go dtí athchonas Cromail.  Gabhadh an caisleán mar champa míleata le linn an chogaidh Rí Liam agus fágadh é go gairid ina dhiaidh sin thereafter.  

Thóg taoiseach Conchúr Ó Dubhda daingean níos lú ag [[Caisleán Mhic Conchúir]] gar do [[Béal an Átha|Bhéal an Átha]] sa bhliain 1520.

Seo a leanas a suíomhanna:&lt;ref&gt;Conor MacHale (staraí Uí Dhubhda)&lt;/ref&gt;
# [[Loch Con]]
# [[An Droim Riabhach (Tír Amhlaidh)|An Droim Riabhach]], [[An Mhuaidh]]
# Beaufield
# Caisleán [[Béal Leice, Contae Mhaigh Eo|Bhéal Leice]], [[Béal an Átha]]
# [[Caisleán Mhic Conchúir]], An Mhuaidh
# Castleton Manor
# [[Inis Crabhann]]
# Carahduff
# [[Ráth Lao]]
# Rosslee, [[Iascaigh]]
# [[An Droim Mór]]
# [[Dún Uí Chobhthaigh]]
# An Cartún
# [[An Droim Ard]]
# Lomford
# Flooneen
# [[Baile an Mhóta, Contae Shligigh|Baile an Mhóta]]
# Markcree
# [[Loch Gile (Sligeach agus Liatroim)|Loch Gile]]
# [[Bá Dhroim Chliabh]]

[[Íomhá:The odowd castle 0527.jpg|thumb|right|''The ruins of the O'Dowd castle Rathlee. This is castle No:09 and is located close to the harbour of Rathlee village in Sligo.  Photo: Subritzky Collection 2007.]]
[[Íomhá:Odowd castle 510.jpg|thumb|right|''The ruins of the O'Dowd castle Rosslee. This is castle No:10 and is located just on the seaward side of the village of Easky in Sligo.  Photo: Subritzky Collection 2007]]
[[Íomhá:Odowd castle 523.jpg|thumb|left|''This marble memorial to the O'Dowd Kings is mounted into the wall of Rathlee castle.  Photo: Subritzky Collection 2007.]]

== Tagairtí sna hannála ==
As [[Meán-Ghaeilge]]:
* [[Annála Inis Faithlinn|AIF]] 1126.12: ''Ua Dubda, ri Ua Amalgada, do badud co lucth da curach immale fris.
* AIF 1127.11: ''Gilla Crist Ua Dubdai do Cenal Eogain Aelaig mortuus est.
* [[Annála Uladh|AU]] 1446.4: ''Brian h-Ua Dubda do marbadh le Tír Amhalghaidh.

== Cinn na Fine ==
* [[Brian Ó Dubhda]]
* [[Maol Ruanaidh mac Ruaidhrí Ó Dubhda]], bás 1450 (18 bliain)
* [[Domhnall Baile Ui Choitil Ó Dubhda]], 1447–1454 (7)
* [[Tadhg Buidhe mac Tadhg Riabhach Ó Dubhda]], c. 1454-c.1457 (3)
* [[Seaán Glas mac Tadhg Riabhach Ó Dubhda]], c.1457–71? (14)
* [[Éamonn mac An Cosnamhach Ó Dubhda]] (5 sheachtain go leith) c. 1466?
* [[Domhnall Ballach Ó Dubhda]], c. 1472? (1)
* [[Brian Cam mac An Cosnmhach Ó Dubhda]],c.1472-c.1474? (2) 
* [[Eóghan Caoch mac Ruaidhrí Ó Dubhda]], c. 1474-c.1488? (14)
* [[Uilliam mac Domhnall Ballach Ó Dubhda]], c. 1488? (leath-bhliain)
* [[Brian Óg Ó Dubhda]], c. 1488? (leath-bhliain)
* [[Donnchadh Ultach Ó Dubhda]], c. 1489? (1)
* [[Maghnus mac Tadhg Buidhe Ó Dubhda]], c. 1490? (1)
* [[Owen Caech Ó Dubhda]], bás 1495.
* [[Uilliam Dubh Ó Dubhda]], bás 1496 (LC 1496. ''O'Dubhda, Dubh, i.e. William, the son of Domhnall Ballach, died.'')
* [[Féilim mac Tadhg Buidhe Ó Dubhda]], c. 1490?-c. 1509? (19)
* [[Conchabhar mac Diarmaid mac Maol Ruanaidh Ó Dubhda]], c. 1509?-c. 1549? (30)
* [[Éoghan mac Conchabhar Ó Dubhda]], c. 1549?–1556? (7)
* [[Cathal Dubh mac Conchabhar Ó Dubhda]], c. 1556?-?
* [[Cathal Dubh mac Conchabhar Ó Dubhda]], bás 1582.
* [[Dathí Ruadh Ó Dubhda]], d bás 1594.
* [[Dathí mac Dathí Ruadh Ó Dubhda]], 1591-c. 1660
* [[Dathí Óge Ó Dubhda]], beo 1656–1705.
* [[Dominick O'Dowda]], bás 1737.
* [[Thady fitz Dominick O'Dowda]], bás 1767.
* [[James Vippler O'Dowda, Baron O'Dowda]], curtha chun báis 1798.
* [[Thady O'Dowd]], beo 1854.
* [[James Vippler O'Dowd]], bás 1865.
* [[Denny Harvest O'Dowd]], bás 2020.
* [[Denny OpenAir O'Dowd]], beo 2020

Féach freisin [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]]

== Armas ==
Déanann O'Hart cur síos ar dhá armas le haghaidh na clainne, ceann amháin i Maigh Eo (géag sinsearach) agus an ceann eile i Sligeach.

Tiarnaí Uí Fiachrach (Maigh Eo)&lt;ref&gt;John O'Hart, &quot;Irish pedigrees: or, The origin and stem of the Irish nation”, Imleabhar 1, James Duffy and Co. Limited, 5ú heagrán, 1892, lch. 650&lt;/ref&gt;
* Armas – ''Vert à saltire or'', thuas dhá chlaíomh ''in saltire'', pointí aníos, ''the dexter surmounted of the sinister argent'', corra diallaite agus dornchlaí óir.
* Suaitheantas – ''over a coronet, a dexter hand in armour, holding a dart, proper.
* Tacaí – dhá leon ina cholgsheasamh
* Mana – &quot;Virtus Ipsa Suis Firmissima Nititur Armis&quot;, Bíonn crógacht is seasmhaí faoi chothú arm

Tiarnaí Uí Fhiachrach (Sligeach)&lt;ref&gt;John O'Hart, &quot;Irish pedigrees&quot;, imleabhar 2, lch 329&lt;/ref&gt;
* Armas – ''or à saltire sable'', thuas dhá chlaíomh ''in saltire'', pointí aníos, ''the dexter surmounted of the sinister argent'', corra diallaite agus dornchlaí óir, thíos duilleog darach leaf, gas aníos, ''vert''.
* Suaitheantas – ''over a coronet, a dexter hand in armour, holding a dart, proper.
* SUPPORTERS – dhá leon ina cholgsheasamh
* Mana – &quot;Virtus Ipsa Suis Firmissima Nititur Armis&quot;, Bíonn crógacht is seasmhaí faoi chothú arm

== Daoine ==
[[Íomhá:Bernard ODowd, 1904.jpg | mion | Bernard O'Dowd (c. 1904)]]
[[Íomhá:Here and Now Tour 2011 452 v2.jpg | mion | Boy George (2011) photo:Andrew Hurley]]

* [[Alex O'Dowd]] (1967), imreoir rugbaí agus cruicéid as Nua Séalainn
* [[Anna Mae O'Dowd]], imreoir daorchluiche
* [[Bernard O'Dowd]] (1866–1953) gníomhaí, oideoir, file, iriseoir agus údar Astrálach
* [[Boy George]] (rugadh George Alan O'Dowd, 1961), amhránaí is scríbhneoir Briotanach
* [[Cathy O'Dowd]], ailleadóir, sléibhteoir, údar agus motivational speaker as an Aifric Theas 
* [[Chris O'Dowd]] (1979), aisteoir agus fear grinn Éireannach
* [[Christopher O'Dowd]] (1920–1943), ar dhuine de bhunaitheoirí an [[Special Air Service|SAS]] na Breataine.
* [[Dan O'Dowd]] (1959), bainisteoir na  [[Colorado Rockies]] (daorchluiche) 
* [[David O'Dowd]] (1942), ard-chigire na nGardaí, Sasana agus an Bhreatain Bheag
* [[Donald O'Dowd]] (1927), fear léinn Meireacánach
* [[Fergus O'Dowd]] (1948), polaiteoir {{h|Fine Gael}}
* [[James Cornelius O'Dowd]] (1829–1903), abhcóid Angla-Éireannach
* [[James Thomas O'Dowd]] (1907–1950), easpag Caitliceach sna Stáit Aontaithe
* [[John Dowd (daorchluiche)|John Dowd]] (1891–1981), imreoir daorchluiche League Baseball shortstop
* [[John O'Dowd]] (1856–1937), Teachta parlaiminte, [[Sligeach Thuaidh (Toghcheantar RA)|Sligeach Thuaidh]]
* [[John O'Dowd]] (1967), polaiteoirí {{h|Sinn Féin}}
* [[Ken O'Dowd]] (1950), polaiteoir Astrálach
* [[Kevin O'Dowd]], polaiteoir New Jersey
* [[Kris O'Dowd]] (1988), imreoir peile Meiriceánaí
* [[Max O'Dowd]] (1994), imreoir cruicéid leis an Ísiltír
* [[Mick O'Dowd]], imreoir agus bainisteoir [[Peil Ghaelach|peile]]
* [[Mike O'Dowd]] (1895–1957), dornálaí meánmheáchan Meireacánach
* [[Nace O'Dowd]] (1931–1987), intíre peile le Contae Shligigh
* [[Niall O'Dowd]] (1953), údar agus iriseoir Éireannach ina chónaí sna SAM
* [[Patrick O'Dowd]] (1968), polaiteoir agus dochtúir Éireannach
* [[Peter O'Dowd]] (1908–1964), peileadóir Sasanach
* [[Robert Dowd (ealaíontóir)|Robert Dowd]] (1936–1996) ealaíontóir Meireacánach
* [[Seamie O'Dowd]], ceoltóir tíre Éireannach
* [[Timmy O'Dowd]](1963), imreoir peile  le Contae Chiarraí
* Thomas Paul O'Dowd (1886–1930), ceannfort, Cathair San Francisco, California
* [[Tony O'Dowd]] (1970), imreoir sacair Éireannach le Leeds Utd agus Éire U21.

== Foinsí ==
* &quot;The O'Dubhda Family History&quot; le Conor MacHale, Clan O'Dowd Historian, Inniscrone, 1990.
* &quot;The Royal New Zealand Fencibles 1847–1852,&quot; {{ISBN|0-473-04716-0}}, Ruth Alexander, Alan la Roche, Gail Gibson. The New Zealand Fencible Society (Inc), 1997. Páipéir Uí Dhubhda.

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/o-dowd-heremon.php O'Dowd family pedigree] at Library Ireland
* [https://r-a259.genealogy.network/transcript_ald.xhtml Genelach hI Dubda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327090721/https://r-a259.genealogy.network/transcript_ald.xhtml |date=2019-03-27 }}
* [http://www.odubhdaclan.com A website of the O'Dowd, O'Dubhda etc.. containing information and resource and where the Clan gatherings in Ireland are organised. Previous Clan gatherings documented]
* [http://www.araltas.com/features/dowd A good genealogy of the O'Dowds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204005322/http://www.araltas.com/features/dowd |date=2024-12-04 }}
* [https://web.archive.org/web/20210515112123/http://dowd.co.uk/ More details of the O'Dowds and many more Dowd stories]
* [http://www.irishroots.com/id4381.htm Book detailing the Great Book of Lecan (with translation) and the history and customs of the Hy Fiachrach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201002191539/http://www.irishroots.com/id4381.htm |date=2020-10-02 }}
* https://odubhdaclan.com/

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:ui dhubhda}}</text>
      <sha1>45c5dzble4f84enqxb8e0a2fzyshudw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Salman Rushdie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103849</id>
    <revision>
      <id>1332939</id>
      <parentid>1319797</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8613" sha1="9zt5rycg8ohrlcru47vyqqzg2bav1jq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Úrscéalaí]] [[An Bhriotáin|Briotanach]] - [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Mheiriceánach]] de shliocht [[An India|Indiach]] is ea '''Ahmed''' '''Salman Rushdie''' (a rugadh i [[Mumbai]] ar [[19 Meitheamh]] [[1947]]).&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://openthemagazine.com/columns/open-conversation/that-the-world-that-you-knew-and-that-in-a-way-made-you-that-world-vanishes-i-dont-think-im-alone-in-that-says-salman-rushdie/|title='That the world that you knew, and that in a way made you – that world vanishes. I don't think I'm alone in that,' says Salman Rushdie|author=Taseer|first=Aatish|date=2 August 2019|work=openthemagazine.com|publisher=Open|access-date=5 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805051233/https://openthemagazine.com/columns/open-conversation/that-the-world-that-you-knew-and-that-in-a-way-made-you-that-world-vanishes-i-dont-think-im-alone-in-that-says-salman-rushdie/|archive-date=5 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/books/2010/oct/02/salman-rushdie-luka|teideal=Salman's children|dáta=2010-10-01|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2022-08-15}}&lt;/ref&gt;

Bhuaigh a dhara húrscéal, ''Midnight’s Children''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Midnight's Children|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Midnight%27s_Children&amp;oldid=1104519290|journal=Wikipedia|date=2022-08-15|language=en}}&lt;/ref&gt; (1981), an [[Duais Booker]] sa bhliain 1981.  Measadh gurbh é “ &quot;the best novel of all winners ever&quot;” faoi dhó, ag comóradh 25 agus 40 bliain na duaise.

Tharraing a cheathrú húrscéal, ''The Satanic Verses'' (1988), conspóid ar Rushdie. An bhliain dár gcionn, d'eiisigh an [[Ayatollah Khomeini]], ardcheannaire na hIaráine, [[fatwa]], ag iarraidh Rushdie a chur chun báis.

== Saothar ==
Déileálann Rushdie go príomha le naisc, bristeacha, agus imirce idir [[sibhialtacht]]&lt;nowiki/&gt;aí an Oirthir agus an Iarthair, a leagtar ar fho-ilchríoch na hIndia de ghnáth.

Is minic a nascann a chuid oibre [[réalachas]] draíochta le [[ficsean stairiúil]].

== Beatha ==
Tógadh Rushdie, de shliocht Ioslamach, mar [[Aindiachas|aindiachaí]] i [[Mumbai]] nuair a bhí sé ina pháiste.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2022-08-14-attack-on-salman-rushdie-makes-it-imperative-to-defend-the-right-to-write-freely/|teideal=FREEDOM &amp; FATWAS: Attack on Salman Rushdie makes it imperative to defend the right to write freely|údar=J. Brooks Spector, J. Brooks Spector|dáta=2022-08-14|language=en|work=Daily Maverick|dátarochtana=2022-08-15}}&lt;/ref&gt; D'fhreastail sé ar scoil don scothaicme, Rugby, i Sasana agus é ina dhéagóir. Bhain sé céim Baitsiléir Ealaíon amach in [[Ollscoil Cambridge]].

Bhí Rushdie ag obair i dtionscal na [[fógraíocht]]&lt;nowiki/&gt;a nuair a tháinig cáil air sa bhliain 1981 agus an [[Duais Booker]] bronnta air, do ''Midnight’s Children'' sa bhliain 1981.

Sa bhliain 1983, toghadh Rushdie ina chomhalta den [[Royal Society of Literature]] (an Cumann Ríoga Litríochta). 

Ar 14 Feabhra 1989, d'eisigh an [[Ayatollah Khomeini]] fatwa in aghaidh Rushdie,  ag iarraidh é a fheallmharú;  maíodh go raibh an leabhar ''The Statanic Verses'' diamhaslach.  Rinneadh bagairtí báis ina choinne  Spreagúla an leabhar agus an fatwa  díospóireachtaí agus agóidí go leor faoi róil na saoirse cainte agus an fhoréigin pholaitiúil. 

Ach gníomh polaitiúil a bhí ann ag an am don [[Ayatollah Khomeini|Ayatollah]], meastar, tráth a raibh teannas an-ghéar idir [[an Iaráin]] agus na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Comhairle na Moslamach ag cáineadh an ionsaithe ar Rushdie|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0815/1315814-comhairle-na-moslamach-ag-caineadh-an-ionsaithe-ar-rushdie/|date=2022-08-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

D'athraigh an fatwa saol Rushdie ar fad. Chuir [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] an t-údar faoi chosaint na bpóilíní agus b’éigean dó dul i bhfolach.&lt;ref&gt;{{Cite news-en|url=https://fortune.com/2022/08/13/the-satanic-verses-author-salman-rushdie-on-ventilator-new-york-stabbing-liver-nerve-lose-eye/|title='The Satanic Verses' author Salman Rushdie on ventilator after New York stabbing|work=Fortune|access-date=15 August 2022|quote=The death threats and bounty led Rushdie to go into hiding under a British government protection program, which included a round-the-clock armed guard}}&lt;/ref&gt;

Ó 2000 ar aghaidh, bíonn Rushdie ina chónaí sna Stáit Aontaithe. Cheap sé go raibh sé níos sábháilte ann.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Joseph Anton: A Memoir|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Anton:_A_Memoir&amp;oldid=1104130983|journal=Wikipedia|date=2022-08-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Gradam go leor ===
Bronnadh an iliomad gradam ar Rushdie sna blianta  ina dhiaidh sin. Ceapadh Rushdie ina {{Lang|fr|Commandeur de l'[[Ordre des Arts et des Lettres]]}} na Fraince sa bhliain 1999. 

Rinneadh [[ridire]] de Rushdie sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007 as a sheirbhísí don litríocht. 

Sa bhliain 2007, thosaigh sé ag múineadh in Ollscoil Emory. 

Toghadh Rushdie chuig an [[American Academy of Arts and Letters]] (Acadamh Ealaíon agus Litreacha Mheiriceá) sa bhliain 2008.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://literaturfestival.com/en/authors/salman-rushdie/|teideal=Salman Rushdie|language=en-US|work=international literature festival berlin|dátarochtana=2022-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220815233310/https://literaturfestival.com/en/authors/salman-rushdie/|archivedate=2022-08-15}}&lt;/ref&gt; 

Sa bhliain 2008, d'aicmigh ''The Times'' é sa tríú háit déag ar a liosta den 50 scríbhneoir Briotanach is mó ó 1945 i leith. 

Sa bhliain 2012, d’fhoilsigh Rushdie ''Joseph Anton: A Memoir'', cuntas ar a shaol i ndiaidh na n-imeachtaí a lean ''The Satanic Verses''.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ainmníodh Rushdie ina Scríbhneoir Cónaithe Oirirce ag Institiúid Iriseoireachta Arthur L. Carter in Ollscoil Nua-Eabhrac sa bhliain 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://journalism.nyu.edu/about-us/faculty/distinguished-professionals-in-residence/|title=Distinguished Professionals in Residence|access-date=4 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170405170144/https://journalism.nyu.edu/about-us/faculty/distinguished-professionals-in-residence/|archive-date=5 April 2017}}&lt;/ref&gt; 

=== Iarracht ar dhúnmharú ===
Ar an [[12 Lúnasa]] [[2022]], sháigh fear de shliocht Liobánach Rushdie ag ócáid i Chautauqua, Nua-Eabhrac. ̊Sábháilteacht agus cosaint sna Stáit Aontaithe do scríbhneoirí&quot; an teideal a bhí ar an léacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.chq.org/event/salman-rushdie-henry-reese/|teideal=Salman Rushdie &amp; Henry Reese|language=en-US|work=Chautauqua Institution|dátarochtana=2022-08-15|archivedate=2022-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220812203236/https://www.chq.org/event/salman-rushdie-henry-reese/}}&lt;/ref&gt;

Gortaíodh Rushdie go dona, tar éis dó a bheith ag druidim ar an stáitse &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/live/2022/08/12/nyregion/salman-rushdie-stabbed-new-york|title=Live Updates: Salman Rushdie Is Stabbed During Speech in Western New York|author=Gelles|first=David|date=12 August 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=12 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Phléadáil Hadi Matar, an fear a gabhadh as an ionsaí, neamhchiontach in iarracht dúnmharaithe agus cúisimh ionsaithe dara céime &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nypost.com/2022/08/17/alleged-salman-rushdie-attacker-didnt-think-author-would-survive/|teideal=Salman Rushdie attacker praises Iran’s ayatollah, surprised author survived: jailhouse interview|údar=NY Post|dáta=2022-08-17|language=en-US|work=New York Post|dátarochtana=2022-09-01}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Duais Booker]]
* [[Saoirse chainte]]

==Naisc sheachtracha ==
*[https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0815/1315814-comhairle-na-moslamach-ag-caineadh-an-ionsaithe-ar-rushdie/ Nuacht RTÉ, Ionsaí ar údar cáinte, &quot;mar a cháin muid ionsaí&quot; Charlie Hebdo.]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Rushdie, Salman}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Indiacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine Indiacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]]
[[Catagóir:Aindiachaithe]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]]
[[Catagóir:Réalachas draíochta]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]]
[[Catagóir:Ficsean stairiúil]]
[[Catagóir:Saoirse cainte]]</text>
      <sha1>9zt5rycg8ohrlcru47vyqqzg2bav1jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stella Steyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106504</id>
    <revision>
      <id>1332948</id>
      <parentid>1328621</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10862" sha1="31fgo30qei2og9fwyych1767sh5emee" xml:space="preserve">{{Glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba ealaíontóir Éireannach í '''Stella Steyn''' (26 Nollaig 1907–21 Iúil 1987).

==Luathshaol==
Rugadh Steyn i mBaile Átha Cliath i 1907, agus b'iad William Steyn (fiaclóir) agus Bertha Jaffe a tuistí, a bhí tar éis pósadh i Luimneach, tar éis dóibh bogadh go hÉirinn ó Akmenė na Liotuáine. Giúdach ab ea í. &lt;ref&gt;Ray Rivlin.
[https://m.barnesandnoble.com/w/jewish-ireland-ray-rivlin/1111680203 ''Jewish Ireland: A Social History'']{{Dead link|date=Feabhra 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
Rinne Steyn staidéar i gColáiste Alexandra agus i 1924 san ''The Metropolitan School of Art'' (ar a dtugtar anois an [[Coláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha]] nó CNED), ba é Patrick Tuohy a mhúin stíl ealaíne Cézanne di.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Hanlon |first=Oliver |date=6 April 2022 |teideal=From Ranelagh to the Bauhaus – Oliver O’Hanlon on Irish artist Stella Steyn |url=https://www.irishtimes.com/opinion/from-ranelagh-to-the-bauhaus-oliver-o-hanlon-on-irish-artist-stella-steyn-1.4846344 |access-date=2022-11-09 |website=The Irish Times |language=en}}&lt;/ref&gt;  Ba iad Harry Clarke agus Aubrey Beardsley a spreag cuid mhaith de luathshaothar Steyn.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Snoddy |first=Theo |teideal=Dictionary of Irish Artists: 20th Century |publisher=Merlin Publishing |year=2002 |isbn=1-903582-17-2 |edition=2 |location=Dublin |pages=633–5 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Gairmréim ==
Sa bhliain 1926, agus í 18 mbliana d'aois, i gcuideachta a máthar agus a comh-ealaíontóra Hilda Roberts, chuaigh sí go Páras chun staidéar a dhéanamh san Académie Scandinave agus ag La Grande Chaumière.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |teideal=Stella Steyn 1907 - 1987, Irish Artist. |url=https://www.adams.ie/irish-artist-directory/stella-styne-art-sold-at-auction |access-date=2022-11-09 |website=adams.ie |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;  D'oibrigh sí sa Cheathrú Ealaíon (Montaparnasse) agus thug sí &quot;''the most stimulating place for the artist who really wants to work''&quot; ar Pháras.

Agus í i bPáras bhuail sí le [[Samuel Beckett]], chomh maith le [[James Joyce]]. Rinneadh cairde di le hiníon Joyce, Lucia &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Goldstone |first=Katrine |date=October 2009 |teideal=Steyn, Stella {{!}} Dictionary of Irish Biography |url=https://www.dib.ie/biography/steyn-stella-a8317 |access-date=2022-11-09 |website=www.dib.ie |language=en}}&lt;/ref&gt; agus iarradh uirthi [[Finnegans Wake]] de chuid Joyce a léiriú.&lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=Stella Steyn 1907–1987, Irish Artist.|url=https://www.adams.ie/irish-artist-directory/stella-styne-art-sold-at-auction|access-date=2021-01-05|website=adams.ie|language=en-gb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=Stella Steyn at Gormley's Art Auctions|url=https://www.gormleysartauctions.com/artist/stella-steyn/410|access-date=2021-01-05|website=www.gormleysartauctions.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;independent&quot;&gt;{{Cite web|date=2011-10-23|teideal=ARTS : EXHIBITIONS : Star of Joyce's firmament|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/arts-exhibitions-star-of-joyce-s-firmament-1327661.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220524/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/arts-exhibitions-star-of-joyce-s-firmament-1327661.html |archive-date=24 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=2021-01-05|website=The Independent|language=en}}&lt;/ref&gt; She did not understand the piece, but it was explained to her by Joyce&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Foster |first=Alicia |date=26 October 2020 |teideal=Stella Steyn: the Irish artist who went beyond the Bauhaus {{!}} Art UK |url=https://artuk.org/discover/stories/stella-steyn-the-irish-artist-who-went-beyond-the-bauhaus |access-date=2022-11-16 |website=artuk.org |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129004058/https://artuk.org/discover/stories/stella-steyn-the-irish-artist-who-went-beyond-the-bauhaus |archivedate=2022-11-29 |dátarochtana=2023-10-31 }}&lt;/ref&gt; Níor thuig sí an píosa, ach mhínigh Joyce di é agus iarradh go sonrach uirthi freagra a thabhairt ar a cheolmhaireacht.

Sa bhliain 1928, reáchtáladh an chéad seó ealaíne aonair de chuid Steyn i b[[Faiche Stiabhna|hFaiche Stiabhna]] san ''Dublin Painter's Gallery.'' &lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 December 1927 |teideal=Miss Stella Steyn Picture Exhibition |pages=4 |work=The Irish Times |url=}}&lt;/ref&gt; Chuir sí foirmeacha éagsúla ar taispeáint, ina measc eitseálacha, uiscedhathanna agus pictiúir a rinneadh le peann luaidhe.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Thaispeáin sí foirmeacha éagsúla, lena n-áirítear eitseálacha, uiscedhathanna agus líníochtaí pionsail. An bhliain chéanna sin chuir Steyn isteach i Sur La Glace, níor bhuaigh sí ach bronnadh bonn airgid uirthi ag Aonach Tailteann. Bhí sí san iomaíocht freisin sna comórtais ealaíne ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1928.&lt;ref name=&quot;SteynSR&quot;&gt;{{cite web|last = Gjerde|first = Arild|author2 = Jeroen Heijmans|author3 = Bill Mallon|author4 = Hilary Evans|teideal = Stella Steyn Bio, Stats, and Results|work = Olympics|publisher = Sports Reference.com|date = October 2017|url = https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/st/stella-steyn-1.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20200418115158/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/st/stella-steyn-1.html|url-status = dead|archive-date = 2020-04-18|accessdate = 2017-11-17|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200418115158/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/st/stella-steyn-1.html|archivedate = 2020-04-18|dátarochtana = 2023-10-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.olympedia.org/athletes/920811 |teideal=Stella Steyn |work=Olympedia |accessdate=26 July 2020}}&lt;/ref&gt;

Idir 1927 agus 1930 bhí 19 saothar ar taispeáint aici san ''Royal Hibernian Academy,'' agus bhí ceithre cinn acu den deilbh mná. Sa bhliain 1929 bhí taispeántas aici i [[Manhattan]] agus thug sí faoi thuras ar an bh[[An Fhrainc|Frainc]] agus ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]] ag tabhairt cuairte ar [[Avignon]], Toulon agus [[Marseille]]. Mhothaigh sí nach raibh meas mór ar a cuid oibre in Éirinn agus d'fhill sí chun leanúint ar aghaidh lena cuid staidéir ag La Grande Chaumiere agus ansin L'Académie Scandinave.

Chláraigh sí sa [[Bauhaus]] sa Ghearmáin sa bhliain 1931,&lt;ref&gt;Stella  Steyn, (1907–1987) Whytes Catalogue.&lt;/ref&gt; agus í ar an gcéad ealaíontóir Éireannach aitheanta a rinne staidéar sa Bauhaus. Ba iad Wassily Kandinsky, Paul Klee agus Joseph Albers a teagascóirí. Thosaigh sí ag mothú meallta de bharr na modhanna múinte a bhí ann, ach lean sí dá staidéar go dtí 1932 nuair a bhog sí go dtí an  Kunstgewerbeschule, [[Stuttgart]].

Sa bhliain 1938, phós sí David Ross,,&lt;ref name=&quot;bm&quot;&gt;{{Cite web|teideal=Collections Online {{!}} British Museum|url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG47405|access-date=2021-01-05|website=www.britishmuseum.org}}&lt;/ref&gt;  ollamh le Fraincis in [[Ollscoil Londan]], ar bhuail sí leis sa Ghearmáin sa bhliain 1933. Bhí cónaí orthu i Sasana, áit a raibh Ross ag obair mar acadóir i roinnt ollscoileanna.&lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=Irish Art Original Stella Steyn Sketch Framed + Letter of Provenance {{!}} #464072759|url=https://www.worthpoint.com/worthopedia/irish-art-original-stella-steyn-464072759|access-date=2021-01-05|website=Worthpoint|language=en}}&lt;/ref&gt; D'fhan Steyn as an sféar poiblí den chuid is mó ina dhiaidh sin, agus is annamh a thaispeáin sí a cuid oibre.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gorman |first=Sophie |date=24 May 2008 |teideal=Rediscovering the Wild Beast of Dublin's Art World |pages=22 |work=Irish Independent}}&lt;/ref&gt;  Sa bhliain 1947 a críochnaíodh Ladies in a Vase, áfach, agus sa bhliain 1952 bhí sí le feiceáil sa Carnegie Institute Exhibition, [[Pittsburgh, Pennsylvania|Pittsburgh]].

==Oidhreacht==
Is beag aithne a bhí uirthi in Éirinn ar feadh i bhfad, ach cuireadh spéis na gcriticeoirí inti an athuair nuair a cuireadh a saothair ar taispeáint sa Gorry Gallery i 1995 agus sa Molesworth Gallery i 2001.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://imma.ie/| teideal= IMMA {{!}} Irish Museum of Modern Art}}&lt;/ref&gt;

Taispeánadh ceann dá pictiúir, ''Still Life-Flowers'', i dteach cónaithe Phríomh-Aire na Breataine le linn aireachta [[Gordon Brown]], a roghnaigh a bhean chéile, Sarah Brown.&lt;ref name=GBr&gt;{{cite web |author=Chris Hastings |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3091649/Prime-Minister-Gordon-Browns-Downing-Street-art-collection-chosen-by-his-wife.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929044351/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3091649/Prime-Minister-Gordon-Browns-Downing-Street-art-collection-chosen-by-his-wife.html |url-status=dead |archive-date=29 September 2008 |teideal=Prime Minister Gordon Brown's Downing Street art collection chosen by his wife |date=27 September 2008 |accessdate=5 August 2015 |work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090627134020/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3091649/Prime-Minister-Gordon-Browns-Downing-Street-art-collection-chosen-by-his-wife.html |archivedate=27 Meitheamh 2009 |dátarochtana=31 Deireadh Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt; Tá a saothar le feiscint i nDánlann Tatha in Fife na hAlban.[19]
Taispeánadh ceann dá pictiúir, Still Life - Flowers, i dteach cónaithe Phríomh-Aire na Breataine le linn mhinistreacht Gordon Brown, a roghnaigh a bhean chéile, Sarah Brown. Tá a saothar le feiceáil ag Dánlann Tatha i bh[[Fìobha]], [[Albain]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tathagallery.com/artist/stella-steyn/ |teideal=Stella Steyn {{!}} TATHA GALLERY |website=www.tathagallery.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912205717/http://www.tathagallery.com/artist/stella-steyn/ |archive-date=2014-09-12 |dátarochtana=2023-10-31 |archivedate=2014-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140912205717/http://www.tathagallery.com/artist/stella-steyn/ }}&lt;/ref&gt;


Fuair sí bás ar an 21 Iúil 1987 i Londain. 

== Tagairtí ==


{{DEFAULTSORT:Steyn, Stella}}
[[Catagóir:Ealaíontóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Básanna i 1987]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1907]]
[[Catagóir:Alumni Bauhaus]]
[[Catagóir:Alumni an Choláiste Náisiúnta Ealaíne agus Deartha]]
[[Catagóir:Giúdaigh na hÉireann]]
[[Catagóir:Péinteoirí Éireannacha an 20ú haois]]
[[Catagóir:Éireannaigh de shliocht na Liotuáine-na nGiúdach]]
[[Catagóir:Eisimircigh na Liotuáine go hÉirinn]]
[[Catagóir:Daoine a fuair oideachas i gColáiste Alexandra]]
[[Catagóir:Péintéirí as Baile Átha Cliath (cathair)]]
[[Catagóir:Péintéirí ban Éireannacha]]
[[Catagóir:Ealaíontóirí ban Éireannacha an 20ú haois]]
[[Catagóir:Giúdaigh Éireannacha an 20ú haois]]</text>
      <sha1>31fgo30qei2og9fwyych1767sh5emee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107992</id>
    <revision>
      <id>1333026</id>
      <parentid>1329730</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Torthaí */</comment>
      <origin>1333026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13404" sha1="ejf30k46h35n6jysuum934g4izcagsb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Toghchán}}

Reáchtáladh '''toghcháin áitiúla i d[[Tuaisceart Éireann]]''' ar [[18 Bealtaine]] [[2023]]. Toghadh 462 comhairleoir i 11 ceantar comhairle. 

Fuair páirtithe náisiúnacha níos mó vótaí ná páirtithe aontachtacha i dtoghcán  i dTuaisceart Éireann den chéad uair riamh, in iomlán Náisiúnaithe: 301k vóta nó 41% (̟+5% ó 2019), Aontachtaithe 281k vóta nó 38% (laghdú 4% ó 2019), Neamhailínithe 21%.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-65655547|teideal=NI council elections 2023: Sinn Féin largest party in NI local government|dáta=2023-05-20|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2023-05-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2023/may/20/sinn-fein-hail-momentous-result-as-party-set-to-become-largest-in-ni-councils|teideal=Sinn Féin hail ‘momentous’ result as party set to become largest in NI councils|údar=P. A. Media|dáta=2023-05-20|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-05-23}}&lt;/ref&gt;  

Ní hamháin go raibh farasbarr 22 comhairleoir ag Sinn Féin ar an DUP ach bhí iomlán na vótaí a fuair páirtithe a chaitheann an lipéad ‘náisiúnach’ in Stormont 19,000 chun tosaigh ar an méid a fuair na páirtithe a chláraíonn mar ‘aontachtaithe’.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/learscail-pholaitiuil-an-tuaiscirt-ag-eiri-nios-glaise/|teideal=Léarscáil pholaitiúil an Tuaiscirt ag éirí níos glaise|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=24 Bealtaine 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-05-24}}&lt;/ref&gt;

Vótáil 55% de na toghthóirí. Caitheadh níos mó vótaí i gceantracha Náisiúnacha ná mar a caitheadh i gceantracha Aontachtacha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Comhaireamh ar bun i dtoghcháin áitiúla Thuaisceart Éireann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0519/1384517-comhaireamh-ar-bun-i-dtoghchain-aitiula-thuaisceart-eireann/|date=2023-05-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Póilín Ní Chiaráin, Iriseoir Béal Feirste.|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22252238-poilin-ni-chiarain-iriseoir-beal-feirste/|language=ga-IE|author=ADHMHAIDIN/ RnaG|date=18 Bealtaine 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Toghcháin Áitiúla Ó Thuaidh|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22253109-tus-aite-toghchain-aitiula-o-thuaidh/|language=ga-IE|author=Tús Áite / RnaG|date=19 Bea 2023}}&lt;/ref&gt; 

=== Cúlra ===
Agus gan aon fheidhmeannas ag obair in Stormont ag an am, bhí deis ag daoine a dtuairim a nochtadh faoin tsáinn pholaitiúil, go háirithe baghcat an DUP ar roinnt na cumhachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://peig.ie/2023/05/muintir-an-tuaiscirt-ag-dul-chuig-na-bothanna-votala/|teideal=Muintir an Tuaiscirt ag dul chuig na bothanna vótála|údar=Tuairisc|dáta=2023-05-18|language=ga-IE|work=PEIG.ie|dátarochtana=2023-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;agóid an DUP in aghaidh an phrótacail iarBhreatimeachta ba chúis leis an tionól agus an feidhmeannas gan a bheith ag obair.&lt;/ref&gt;
{{Main|Creat Windsor}}

== Torthaí ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=2 | Comhairle
! colspan=2 |[[Sinn Féin|SF]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(N)&lt;/small&gt;
! colspan=2 |[[PAD]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(A)&lt;/small&gt;
! colspan=2 |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|PCTÉ]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(E)&lt;/small&gt;
! colspan=2 |[[PAU]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(A)&lt;/small&gt;
! colspan=2 |[[PSDLO]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(N)&lt;/small&gt;
! colspan=2 |[[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(A)&lt;/small&gt;
! colspan=2 |[[Comhaontas Glas|Glas]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(E)&lt;/small&gt;
! colspan=2 |[[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|PSB]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(E)&lt;/small&gt;
! colspan=2 |[[An Páirtí Aontachtach Forásach|PAF]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(A)&lt;/small&gt;
! colspan=2 |[[Neamhspleách|Neamh.]]
! rowspan=2 | Iomlán
! colspan=2 | [[Aontachtóirí na hÉireann|A]]
! colspan=2 | [[Náisiúnachas in Éirinn|N]]
! colspan=2 | E
! rowspan=2 | Smacht
|-
! colspan=2 style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{Comhaontas Glas/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{People Before Profit Alliance/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{An Páirtí Aontachtach Forásach/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}}&quot; |
! colspan=2 style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}}&quot; |
|- 
| [[Toghchán Chomhairle Buirge Aontroma agus Bhaile na Mainistreach, 2023|Aontroim agus Baile na Mainistreach]]
| 9 
| {{increase}}4
| 13
| {{decrease}}1
| 8
| {{increase}}1
| 7
| {{decrease}}2
| 1
| {{decrease}}3
|colspan=2| —
|colspan=2| —
|colspan=2| —
|colspan=2| —
| 2
| {{increase}}1
| '''40'''
| 20
| {{decrease}}3
| 10
| {{increase}}1
| 10
| {{increase}}2
| Gan tromlach
|-
| [[Toghchán Chomhairle Buirge na hArda agus an Dúin Thuaidh, 2023|Na hArda agus an Dún Thuaidh]]
|colspan=2| —
| 14
| {{steady}}
| 12
| {{increase}}2
| 8
| {{steady}}
| 1
| {{steady}}
| 0
| {{decrease}}1
| 2
| {{decrease}}1
|colspan=2| —
|colspan=2| —
| 3
| {{steady}}
| '''40'''
| style=&quot;background:#F5DDD6&quot; | 24
| {{decrease}}1
| 1
| {{steady}}
| 15
| {{increase}}1
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}}&quot; | Aon.
|-
| [[Toghchán Chomhairle Buirge Chathair Ard Mhacha, Droichead na Banna agus Craigavon, 2023|Ard Mhacha, Droichead na Banna &amp; Craigavon]]
| 15
| {{increase}}5
| 13
| {{increase}}2
| 4
| {{increase}}1
| 6
| {{decrease}}4
| 1
| {{decrease}}5
| 1
| {{increase}}1
|colspan=2| —
|colspan=2| —
|colspan=2| —
| 1
| {{steady}}
| '''41'''
| style=&quot;background:#F5DDD6&quot; | 21
| {{decrease}}1
| 16
| {{steady}}
| 4
| {{increase}}1
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}}&quot; | Aon.
|-
| [[Toghchán Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste, 2023|Béal Feirste]]
| 22
| {{increase}}4
| 14
| {{decrease}}1
| 11
| {{increase}}1
| 2
| {{steady}}
| 5
| {{decrease}}1
| 1
| {{increase}}1
| 3
| {{decrease}}1
| 1
| {{decrease}}2
| 0
| {{decrease}}2
| 1
| {{increase}}1
| '''60'''
| 17
| {{decrease}}2
| 28
| {{increase}}4
| 15
| {{decrease}}2
| Gan tromlach
|-
| [[Toghchán Chomhairle Buirge Chósta Chlochán an Aifir agus na nGlinnte, 2023|Cósta Chlochán an Aifir agus na nGlinnte]]
| 12
| {{increase}}3
| 13
| {{decrease}}1
| 5
| {{increase}}3
| 4
| {{decrease}}3
| 3
| {{decrease}}3
| 2
| {{increase}}2
|colspan=2| —
|colspan=2| —
| 1
| {{steady}}
| —
| {{decrease}}1
| '''40'''
| 20
| {{decrease}}2
| 15
| {{steady}}
| 5
| {{increase}}3
| Gan tromlach
|-
| [[Toghchán Chomhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin, 2023|Doire agus an Srath Bán]]
| 18
| {{increase}}7
| 5
| {{decrease}}2
| 0
| {{decrease}}2
| 3
| {{increase}}1
| 10
| {{decrease}}1
|colspan=2| —
|colspan=2| —
| 1
| {{decrease}}1
|colspan=2| —
| 3
| {{decrease}}1
| '''40'''
| 8
| {{decrease}}1
| style=&quot;background:#DDEEEC&quot; | 31
| {{increase}}4
| 1
| {{decrease}}3
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}}; color:white&quot; | Náis.
|-
| [[Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí, 2023|Fear Manach agus na hÓmaí]]
| 21
| {{increase}}6
| 6
| {{increase}}1
| 2
| {{increase}}1
| 7
| {{decrease}}2
| 3
| {{decrease}}2
|colspan=2| —
|colspan=2| —
|colspan=2| —
|colspan=2| —
| 1
| {{decrease}}3
| '''40'''
| 13
| {{decrease}}1
| style=&quot;background:#DDEEEC&quot; | 25
| {{increase}}1
| 2
| {{steady}}
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}}; color:white&quot; | Náis.
|-
| [[Toghchán Chomhairle Cathrach Lios na gCearrbhach agus an Chaisleáin Riabhaigh, 2023|Lios na gCearrbhach agus an Caisleán Riabhach]]
| 4
| {{increase}}2
| 14
| {{decrease}}1
| 13
| {{increase}}4
| 6
| {{decrease}}5
| 2
| {{steady}}
|colspan=2| —
| 0
| {{decrease}}1
|colspan=2| —
|colspan=2| —
| 1
| {{increase}}1
| '''40'''
| style=&quot;background:#F5DDD6&quot; | 21
| {{decrease}}5
| 6
| {{increase}}2
| 13
| {{increase}}3
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}}&quot; | Aon.
|-
| [[Toghchán Chomhairle Buirge Aontroma Láir agus Thoir, 2023|Aontroim Lár agus Thoir ]]
| 4
| {{increase}}2
| 14
| {{decrease}}1
| 7
| {{steady}}
| 8
| {{increase}}1
| 0
| {{decrease}}1
| 5
| {{steady}}
| colspan=2|—
| colspan=2|—
| colspan=2|—
| 2
| {{decrease}}1
| '''40'''
| style=&quot;background:#F5DDD6&quot; | 29
| {{decrease}}1
| 4
| {{increase}}1
| 7
| {{steady}}
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}}&quot; | Aon.
|-
| [[Toghchán Chomhairle Ceantair Lár Uladh, 2023|Lár Uladh]]
| 19
| {{increase}}2
| 11
| {{increase}}2
| colspan=2|—
| 2
| {{decrease}}4
| 5
| {{steady}}
| colspan=2|—
| colspan=2|—
| colspan=2|—
| colspan=2|—
| 3
| {{increase}}1
| '''40'''
| 13
| {{decrease}}2
| style=&quot;background:#DDEEEC&quot; | 27
| {{increase}}2
| 0
| {{steady}}
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}}; color:white&quot; | Náis.
|-
| [[Toghchán Chomhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin, 2023| An tIúr, Múrna agus an Dún]]
| 20
| {{increase}}4
| 5
| {{increase}}2
| 5
| {{increase}}3
| 1
| {{decrease}}3
| 8
| {{decrease}}3
| colspan=2|—
| colspan=2|—
| colspan=2|—
| colspan=2|—
| 2
| {{decrease}}3
| '''41'''
| 6
| {{decrease}}2
| style=&quot;background:#DDEEEC&quot; | 30
| {{steady}}
| 5
| {{increase}}2
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}}; color:white&quot; | Náis.
|-
! Iomlán
! 144
| {{increase}}39
! 122
| {{steady}}
! 67
| {{increase}}14
! 54
| {{decrease}}21
! 39
| {{decrease}}20
! 9
| {{increase}}3
! 5
| {{decrease}}3
! 2
| {{decrease}}3
! 1
| {{decrease}}2
! 19
| {{decrease}}5
! 462
! 192
| {{decrease}}21
! 193
| {{increase}}15
! 77
| {{increase}}7
! 
|}  

=== Sinn Féin ===
Bhí an líon is mó comhairleoirí  (144 ̘+39 vs 2019), agus an sciar is mó de na vótaí (31̥% de na vótaí,  ̟+8% vs 2019), ag [[Sinn Féin]] don chéad uair riamh i dTuaisceart Éireann. Bhain Sinn Féin suíocháin ó gach páirtí ach is ón SDLP a bhain siad leath na suíochán sa bhreis a ghnóthaigh siad. Rinne vótóirí náisiúnacha cinneadh go seolfadh siad teachtaireacht chuig an DUP go raibh sé doghlactha post an chéad-aire a cheilt ar ionadaí náisiúnach a thuill é.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Scéal mór ab ea é gur bhain Sinn Féin suíocháin i ndúnáras na n-aontachtach ar an m[[An Baile Meánach|Baile Meánach]] agus i [[Lios na gCearrbhach]]. 

Bhí áthas an domhain ar [[Michelle O'Neill|Michelle O’Neill]] agus [[Mary Lou McDonald]] iad ag maíomh gur léirigh a gcaithréim go raibh polaitíocht dhearfach ag teastáil ón bpobal agus gur gá filleadh ar Stormont agus fóint ar riachtanais na ndaoine.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/caithreim-shinn-fein-ardu-7-7-ar-a-votai-ceadrogha/|teideal=Caithréim Shinn Féin, ardú 7.7% ar a vótaí céadrogha|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=20 Bealtaine 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-05-20}}&lt;/ref&gt;

Ba chosúil gurb í Comhairle Ceantair na hArda agus an Dúin Thuaidh an t-aon ait nach mbeadh ionadaí ag Sinn Fein, ach mhéadaigh siad a vóta ansin freisin.

=== DUP ===
Bhí sciar seasmhach de na vótaí ag an [[DUP]],  a bheag nó a mhór  (23% de na vótaí,  ̟-1% vs 2019), i gcomparáid le 2019, agus 122 comhairleoir acu (gan athrú).  Bhí an ceannaire, [[Jeffrey Donaldson]], in ann a mhaíomh gur dhaingnigh an DUP a dhún.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Alliance ===
Bhí Alliance (Páirtí na Comhghuaillíochta) sa tríú hait (13% de na vótaí, ̟+2% vs 2019 agus  67 comhairleoir acu, +14 vs 2019)) agus iad chun cinn ar an UUP sa cheathrú háit  agus an SDLP a bhí níos faide siar.  

=== UUP ===
54 suíochán, 11% de na vótaí, laghdú 21 suíochán agus -3% ó 2019

=== SDLP ===
39 suíochán, 9% de na vótaí, laghdú 20 suíochán agus -3% ó 2019

=== Mionpháirtithe ===
D’éirigh go holc leis na mionpháirtithe, [[Comhaontas Glas|An Comhaontas Glas]], [[Pobal roimh Bhrabach]], an PUP agus [[Aontú]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Na ceantair ===
Bhí 462 suíochán le líonadh ar aon cheann déag do chomhairlí. An 11 ceantar comhairle sa Tuaisceart: Comhairle Chathair Bhéal Feirste; Comhairle Ceantair Lár Uladh; Comhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin; Comhairle Dhoire agus an tSratha Báin; Comhairle Bhardasach Aontroma agus Bhaile na Mainistreach; Comhairle Ceantair na hArda agus an Dúin Thuaidh; Comhairle Cathrach Lios na gCearrbhach agus an Chaisleáin Riabhaigh; Comhairle Buirge Chathair Ard Mhacha, Dhroichead na Banna agus Craigavon; Comhairle Chósta an Chlocháin agus na nGlinnte; agus Comhairle Buirge Lár agus Oirthear Aontroma.

Níos mó

== Féach freisin     ==

* [[Creat Windsor]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}}
[[Catagóir:2023]]
[[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Toghcháin áitiúla na hÉireann]]
[[Catagóir:Toghcháin Áitiúla i dTuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>ejf30k46h35n6jysuum934g4izcagsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Portaigh</title>
    <ns>14</ns>
    <id>110572</id>
    <revision>
      <id>1332974</id>
      <parentid>1190266</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="di5zonzj8ohs7ops49lpu8x1ibp2dm8" xml:space="preserve">[[Catagóir:Bogaigh]]</text>
      <sha1>di5zonzj8ohs7ops49lpu8x1ibp2dm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Bogaigh</title>
    <ns>14</ns>
    <id>110573</id>
    <revision>
      <id>1332972</id>
      <parentid>1214470</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Catagóir:Bogach]] go [[Catagóir:Bogaigh]]</comment>
      <origin>1214470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139" sha1="pypgh5mv2hhrj5uzujz3dmxr838l4u9" xml:space="preserve">[[Catagóir:Bithóim talún]]
[[Catagóir:Hidreolaíocht]]
[[Catagóir:Uisce agus an timpeallacht]]
[[Catagóir:Tíreolaíocht fhisiceach]]</text>
      <sha1>pypgh5mv2hhrj5uzujz3dmxr838l4u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paul L. Modrich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110700</id>
    <revision>
      <id>1332922</id>
      <parentid>1305834</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5342" sha1="r06qej7yjxqjtvyy5tkc4atiuxslxjz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bithcheimiceoir Meiriceánach is ea '''Paul Lawrence Modrich''' (13 Meitheamh, 1946 ) agus ina Ollamh James B. Duke le Bithcheimic in Ollscoil Duke agus ina Imscrúdaitheoir in Institiúid Leighis Howard Hughes. Tá cáil air mar gheall ar an taighde a rinne sé ar dheisiú mí-oiriúnaithe [[Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach|ADN]]. &lt;ref name=&quot;HHMI&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.hhmi.org/news/paul-modrich-awarded-2015-nobel-prize-chemistry}}&lt;/ref&gt;  Bhain Modrich [[Duais Nobel na Ceimice]] 2015 amach, i gcomhpháirt le Aziz Sancar agus Tomas Lindahl. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2015/10/08/science/tomas-lindahl-paul-modrich-aziz-sancarn-nobel-chemistry.html|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NP-20151007&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2015/popular-chemistryprize2015.pdf|work=[[Nobel Prize]]}}&lt;/ref&gt;

== Luathshaol agus oideachas ==
[[Íomhá:Paul_Modrich.webm|clé|thumbtime=1|mion|150x150px| Paul Modrich é féin a chur i láthair]]
Rugadh Modrich ar 13 Meitheamh, 1946, i Raton, Nua-Mheicsiceo do Laurence Modrich agus Margaret McTurk.  Tá deartháir níos óige aige Dave.  Bhí a athair ina mhúinteoir bitheolaíochta agus ina chóitseálaí don chispheil, don pheil agus don leadóg in Ardscoil Raton mar ar bhain sé céim amach i 1964.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Is de bhunadh Crótach, Montainéagróch, Gearmánach agus Albanach (Gaelach) &lt;ref&gt;[https://www.surnamedb.com/Surname/McTurk Last name: McTurk ]&lt;/ref&gt; é Modrich. Is dócha gur as sráidbhaile beag Modrići in aice le [[Zadar]] athair a athar, &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://isabs.hr/news/plenkovic-welcomed-an-american-nobel-prize-winner-of-croatian-origin-who-is-responsible-for-one-of-the-most-important-discoveries-in-medicine-history-this-was-modrichs-first-visit-to-the-hom/}}&lt;/ref&gt;  agus a sheanmháthair de shliocht Montainéagróch, ar de bhunadh na Cróite é, agus chuaigh an bheirt ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe ón gCróit cois cósta ag deireadh an 19ú haois. &lt;ref name=&quot;NobelBio&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Tportal&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.tportal.hr/vijesti/znanost/401989/Nobelovac-Modrich-za-tportal-Djed-mi-je-bio-Hrvat.html|work=tportal.hr|teideal=Cóip cartlainne|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222125519/http://www.tportal.hr/vijesti/znanost/401989/Nobelovac-Modrich-za-tportal-Djed-mi-je-bio-Hrvat.html|archivedate=2015-12-22|dátarochtana=2015-12-13}}&lt;/ref&gt; Is de shliocht mheasctha Gearmánach agus Albanach-Éireannach é teaghlach a mháthar. &lt;ref name=&quot;NobelBio&quot; /&gt; Phós Modrich comh-eolaí Vickers Burdett sa bhliain 1980. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.newsobserver.com/news/local/education/article51568805.html|work=News &amp; Observer}}&lt;/ref&gt; 

,Bhain Modrich amach céim B.S. ó [[Massachusetts Institute of Technology|Institiúid Teicneolaíochta Massachusetts]] i 1968 agus ina dhiaidh sin céim [[Céim dochtúra|Ph.D.]] ó [[Ollscoil Stanford]] i 1973.  Lean sé ar aghaidh lena thaighde mar phostdoc i Lean sé dá thaighde iardhochtúireachta i saotharlann Charles C. Richardson i Scoil Leighis Harvard ar feadh bliana (1973-1974). 

== Taighde ==
Rinneadh ollamh cúnta de Modrich i roinn cheimice Ollscoil California, Berkeley sa bhliain 1974.  Thosaigh sé le dámh Ollscoil Duke i 1976 agus tá sé ina Imscrúdaitheoir Howard Hughes ó 1995 i leith. Oibríonn sé go príomha ar dheisiú mí-oiriúnaithe  faoi threoir ribe. Léirigh a shaotharlann conas a fheidhmíonn mí-oiriúnaithe ADN mar chóipeagarthóir chun earráidí ó pholaiméaráis ADN a chosc. Tá imscrúdú déanta ag Meselson ar dheisiú ADN i gcealla agus ar an gcaoi a n-aithníonn agus a scriosann cealla ADN  coimhthíoch, agus, le Werner Arber, bhí sé freagrach as teacht ar einsímí gearrtha. Rinne Modrich turgnaimh bhithcheimiceacha chun staidéar a dhéanamh ar dheisiú mí-oiriúnaithe in ''E. coli'' . &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Su|first=SS|teideal=Escherichia coli mutS-encoded protein binds to mismatched DNA base pairs.|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|date=July 1986|volume=83|issue=14|pages=5057–61|pmid=3014530|doi=10.1073/pnas.83.14.5057|pmc=323889|bibcode=1986PNAS...83.5057S}}&lt;/ref&gt; Ina dhiaidh sin chuardaigh sé próitéiní a bhain le deisiú mí-oiriúnaithe i ndaoine. &lt;ref name=&quot;HHMI&quot;/&gt;

== Onóracha agus dámhachtainí ==
I measc na n-onóracha agus na ndámhachtainí a fuair Modrich tá: 

* 1983: Gradam Pfizer sa Cheimic Einsím
* 1996: Duais General Motors Charles S. Mott i dTaighde Ailse
* 1998: Duais Taighde Leighis Fondúireacht Robert J. agus Claire Pasarow do thaighde ailse
* 2000 Bonn Feodor Lynen
* 2005: Bonn Onóra Chumann Ailse Mheiriceá
* 2015: Duais Nobel sa Cheimic
* 2016: Duais Gnóthachtála Saoil Arthur Kornberg agus Paul Berg sna hEolaíochtaí Bithleighis

Is comhalta é Modrich d' Acadamh Ealaíon agus Eolaíochtaí Mheiriceá agus ball d' Acadamh Náisiúnta an Leighis agus d' Acadamh Náisiúnta na nEolaíochtaí .

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
*

{{DEFAULTSORT:Modrich, Paul}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Bithcheimiceoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Stanford]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Ceimice]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]]</text>
      <sha1>r06qej7yjxqjtvyy5tkc4atiuxslxjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pat Cheoinín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111579</id>
    <revision>
      <id>1332921</id>
      <parentid>1327097</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2355" sha1="bsgck2e0b2r5qael6e05us4ocbxj07u" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Iascaire agus déantóir [[Seol (bád seoil)|seolta]] as [[Fínis]] i ngar do [[Carna|Charna]], [[Contae na Gaillimhe]] ab ea '''Pat Cheoinín''' (1915–2008).&lt;ref name='Conamara'&gt;{{Cite book-en|last=Mac Con Iomaire|first=Liam|author-link=Liam Mac Con Iomaire|title=Conamara: An Tír Aineoil|publisher=[[Cló Iar-Chonnacht]]|language=ga|year=1997|location=[[Indreabhán]]|isbn=1-900693-39-9|page=56}}&lt;/ref&gt; Phós sé Nóra Joyce (Nóra Bhaibín) as [[Inis Bearachain]] agus thógadar deichniúr iníonacha agus cúigear mac i bhFínis, ansin, tar éis 1953, ar [[An Balla Fada|an mBalla Fada]] i gCathair na Gaillimhe, áit ar chaith sé blianta deireanacha a shaoil.  Bhí sé fós ag dul amach ina bhád iascaireachta agus na ceithre scór slánaithe aige.&lt;ref name='Conamara'/&gt;

Cheannaigh sé an bád seoil ''Columbia'' in 1940, agus chuir sé inneall leis in 1948.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tg4.ie/en/player/categories/top-documentaries/play/?pid=6329494115112|teideal=Pat Cheóinínn: &quot;Star of Faith&quot;|dátarochtana=2024-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207043239/https://www.tg4.ie/en/player/categories/top-documentaries/play/?pid=6329494115112|archivedate=2024-02-07}}&lt;/ref&gt; Cheannaigh sé an ''Ros na Rí'' in 1953 nuair a bhog sé a chlann go Gaillimh, ansin an ''Star of Faith'' in 1965.

Máthair [[Johnny Mháirtín Learaí Mac Donnchadha|Johnny Mháirtín Learaí Mhic Donnchadha]] ab ea a dheirfiúr [[Nan Cheoinín]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://books.google.com/books?id=_xN1VS6sWsEC&amp;pg=PA220&amp;lpg=PA220#v=onepage&amp;q&amp;f=false|teideal=The Companion to Traditional Irish Music|dátarochtana=2024-02-06}}&lt;/ref&gt;  Ba chol ceathrair leis [[Séamus Mac an Iomaire]], údar ''[[Cladaí Chonamara]]''.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21153556/ Pat Cheoinín ag caint le Maidhc P. Ó Conaola faoi na saortha báid, Cathasaigh Mhaínse agus rinne sé cur síos ar bhád Chonroy chomh maith]
* [https://web.archive.org/web/20240207043239/https://www.tg4.ie/en/player/categories/top-documentaries/play/?pid=6329494115112 Pat Cheoinín: &quot;Star of Faith&quot;; clár beathaisnéise a craoladh ar TG4]

{{DEFAULTSORT:Cheoinín, Pat}}
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Básanna in 2008]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1915]]</text>
      <sha1>bsgck2e0b2r5qael6e05us4ocbxj07u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shirley-Anne Somerville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116633</id>
    <revision>
      <id>1332943</id>
      <parentid>1329637</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2789" sha1="bcrr564kbs9tslhvnb3rodlip0f87md" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Shirley-Anne Somerville in 2024 (cropped).jpg}}
Is polaiteoir [[Albain|Albanach]] í '''Shirley-Anne Somerville''' (rugadh 2 Meán Fómhair 1974) atá ina Rúnaí Comh-Aireachta ar Cheartas Sóisialta i rialtas cineachta na hAlban ó 2023 i leith.

==Luathshaol==
=== Luathbhlianta agus oideachas ===
Rugadh Shirley-Anne Somerville i [[Cair Chaladain|gCair Chaladain]] sa bhliain [[1974]]. &lt;ref name=&quot;session3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.scottish.parliament.uk/msps/26662.aspx |teideal=Previous MSPs: Session 3 (2007–2011): Somerville, Shirley-Anne |date=26 April 2011 |publisher=[[Scottish Parliament]] |access-date=25 July 2015}}&lt;/ref&gt; Cuireadh oideachas uirthi in ''Kirkcaldy High School'', sular fhreastail sí ar [[Oilthigh Shrath Chluaidh]] ó 1992 go 1996, agus bhain sí [[Baitsiléir Ealaíon|BA] (Onóracha) amach san Eacnamaíocht agus sa Pholaitíocht. Ó 1997 go 1999, d'fhreastail Somerville ar an Oilthigh Shruighlea, áit ar ghnóthaigh sí Dioplóma i Staidéar Tithíochta. Sular toghadh í chun Pharlaimint na hAlban i dtoghchán Pharlaimint na hAlban 2007, d'fhreastail sí ar  Oilthigh na Banríona Margaret, áit a ndearna sí Dioplóma sa Chaidreamh Poiblí.

== Gairm pholaitiúil ==
Tar éis do Stefan Tymkewycz éirí as, tháinig Somerville i gcomharbacht air mar Bhall de [[Pàrlamaid na h-Alba|Pharlaimint na hAlban]] ar son Lodainn. Chaill sí a suíochán i dtoghchán 2011 agus sa bhliain 2012 fógraíodh í mar stiúrthóir ar Yes Scotland. Tar éis fothoghchán Dhùn Phàrlain 2013 a chailleadh, sheas sí síos mar stiúrthóir pobal.

I dtoghchán Pharlaimint na hAlban 2016, toghadh Somerville le feidhmiú mar BhPA do thoghcheantar Dhùn Phàrlain. Bhí sí ina hAire Breisoideachais, Ardoideachais agus Eolaíochta ó 2016 go 2018, sular ceapadh í chuig Comh-Aireachta na hAlban mar Rúnaí Comh-Aireachta um Shlándáil Shóisialta agus Daoine Scothaosta in atheagrú comh-aireachta [[Nicola Sturgeon]] sa bhliain 2018. Atoghadh Somerville chuig Parlaimint na hAlban i dtoghchán 2021, agus i dtríú rialtas Sturgeon, ceapadh í ina Rúnaí Comh-Aireachta um Oideachas agus Scileanna. Tar éis a ceapacháin, d'fhógair sí go ndéanfaí leasú ar Ùghdarras Teisteanasan na h-Alba agus Foghlam Alba, tar éis cáineadh forleathan.

== Naisc sheachtracha ==
* Parlaimint na hAlban: [http://www.parliament.scot/msps/currentmsps/shirley-anne-somerville-msp.aspx Shirley-Anne Somerville MSP]
* Oibríonn Siad Duit: [https://web.archive.org/web/20150411162320/http://www.theyworkforyou.com/msp/14100/shirley-anne_somerville Shirley-Anne Somerville BPA]

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;
[[Catagóir:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba]]
[[Catagóir:Baill Pharlaimint na hAlban]]
[[Catagóir:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba]]</text>
      <sha1>bcrr564kbs9tslhvnb3rodlip0f87md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Páirc Hans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116798</id>
    <revision>
      <id>1333004</id>
      <parentid>1317656</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T05:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Rialú agus ionadaíocht áitiúil */</comment>
      <origin>1333004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3250" sha1="rc7v26ye78nkxfy044exlfquaalsgpp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[File:Hansfield Park Dublin bilingual English Irish nameplate sign (2025).jpg|thumb|clé|150px|Páirc Pháirc Hans]]

[[File:Hansfield Park Bilingual Information Point (2026).jpg|thumb|150px|Pointe eolais ag Páirc Pháirc Hans]]

[[File:Hansfield railway station signs (2024).jpg|thumb|Stáisiún traenach]]

Is [[Ilchultúrachas | ceantar ilchultúrtha]] i mórcheantar[[Cluain Saileach | Chluain Saileach]] é '''Páirc Hans''' nó ''Hansfield'' as Béarla.

Tá an ceantar suite in aice le [[Ongar]] agus [[Cluain Aodha]] agus níl sé i bhfad ó [[Baile Bhlainséir |Bhaile Bhlainséir]] agus [[Caisleán Cnucha]] freisin.

Tá stáisiún traenach, bunscoil agus dhá mheánscoil sa cheantar chomh maith le siopa, caifé, bearbóir, ionad cultúir Ioslamaigh, dhá Montessori, ollmhargadh agus cógaslann. 

Ritheann [[An Chanáil Ríoga]] in aice leis.

Is Crios Forbartha Straitéisí CFS é Páirc Hans lena lán forbairt tithíochta agus árasáin tosaithe agus curtha i gcríoch sa cheantar le roinnt blianta anuas agus tá méadú ag teacht ar an daonra agus tá neart forbartha tuartha sna blianta atá amach romhainn freisin. 

Tá conspóid sa cheantar faoi láthair agus é á phleanáil ag [[An Roinn Oideachais agus Scileanna|An Roinn Oideachais]] Coláiste Pobalscoil Ériu á athlonnú 8 km as an gceantar.&lt;ref&gt;https://dublinpeople.com/news/northsidewest/articles/2024/11/27/planned-eriu-move-met-with-further-protests/ | Planned Ériu move met with further protests – The Northside People (Samhain 2024)&lt;/ref&gt;

Chomh maith le stáisiún traenach atá suite ann freastalaíonn busanna [[Bus Átha Cliath | Bhus Átha Cliath]] an 39 agus 39a agus bus an 139 de chuid Go-Ahead Ireland ar an gceantar.

==Rialú agus ionadaíocht áitiúil==

Tá Páirc Hans mar chuid de [[Toghlimistéar Áitiúil Ongar]] i [[Comhairle Contae Fhine Gall|gComhairle Contae Fhine Gall]] agus tá sé suite i [[dáilcheantair | ndáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar) | Bhaile Átha Cliath Thiar]]. Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná: Tom Kitt (Fianna Fáil), Kieran Dennison (Fine Gael), Angela Donnelly (Sinn Féin), Gerard Sheehan (Aontú) agus Tania Doyle (Neamhspleách).&lt;ref&gt;https://www.fingal.ie/ga/taxonomy/term/404 | Comhairle Contae Fhine Gall – Ongar – Comhairleoirí (2024)&lt;/ref&gt;

==Stair==

Tá Páirc Hans ainmnithe i ndiaidh Hans Blackwood (1758-1839).&lt;ref&gt;https://darrenjprior.blogspot.com/2025/02/hansfield-pairc-hans.html?max-results=100 | Póstaer staire ag Stáisiún Traenach Pháirc Hans – Darren J. Prior (2025)&lt;/ref&gt;

== Gailearaí ==
&lt;Gallery&gt;
Gramatically corrected Hansfield Square bilingual road sign (2026).jpg|thumb|Cearnóg Pháirc Hans
Hansfield bilingual train station sign (2025).jpg|thumb|Stáisiún traenach
Station Street, Hansfield bilingual Irish English street sign (2024).jpg|thumb|Sráid an Stáisiúin
&lt;/Gallery&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

==Féach freisin==

* [[Cluain Saileach]]
* [[Stáisiún Pháirc Hans]]
* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}}

{{Síol-tír-ie}}

[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]]</text>
      <sha1>rc7v26ye78nkxfy044exlfquaalsgpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sauber Motorsport</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118259</id>
    <revision>
      <id>1332940</id>
      <parentid>1260652</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="j0jj9h91cqu2lejl48tq00cw0jkpk0v" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|nom={{bratach|Switzerland}}Kick Sauber-Ferrari}}

Is comhlacht innealtóireacht mótarspóirt ón Eilvéis é '''Sauber Motorsport AG''', ag dul in iomaíocht i bh[[Foirmle a hAon]] faoin ainm '''Stake F1 Team Kick Sauber''', aitheanta mar '''Kick Sauber''' nó '''Sauber''' fosta. Bunaíodh é i 1970 le Peter Sauber, agus bainte le Foirmle a hAon ó 1993.

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20251219100151/https://www.sauber-group.com/ Suíomh oifigiúil]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Foirne Foirmle a hAon}}
{{Síol-F1}}

[[Catagóir:Iontrálaithe Foirmle a hAon]]
[[Catagóir:Sauber i bhFoirmle a hAon]]</text>
      <sha1>j0jj9h91cqu2lejl48tq00cw0jkpk0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roxanna Nic Liam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118483</id>
    <revision>
      <id>1332932</id>
      <parentid>1299090</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4451" sha1="4s0ljvndcwsv68r1jfauq9tqz67h5go" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[aisteoir]] [[Éire|Éireannach]] í '''Roxanna Nic Liam''' a rugadh i m[[Baile Átha Cliath]]. Bhain sí cáil amach sa sobaldráma ''[[Fair City]]'' agus go leor scannán agus drámaí eile. Gaeilgeoir í Roxanna a scríobhann filíocht agus píosaí ‘Rap’ chomh maith.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://extra.ie/2023/09/08/entertainment/celebrity/fair-city-roxanna-nic-liam|teideal=Fair City Star: I'm Proud To Be From East Wall But Where There's Fear, People Will Prey On It|dáta=2023-09-08|language=en-GB|dátarochtana=2025-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Seal le Dáithí - Roxanna Nic Liam {{!}} Player {{!}} TG4 {{!}} Irish Television Channel, Súil Eile|url=https://www.tg4.ie/en/player/categories/news-stories/play/?pid=6287012082001&amp;title=Roxanna%20Nic%20Liam&amp;series=Seal%20le%20D%C3%A1ith%C3%AD&amp;pcode=621962&amp;genre=Siamsaiocht&amp;recomm=1|language=en-ie}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250401202129/https://www.tg4.ie/en/player/categories/news-stories/play/?pid=6287012082001&amp;title=Roxanna%20Nic%20Liam&amp;series=Seal%20le%20D%C3%A1ith%C3%AD&amp;pcode=621962&amp;genre=Siamsaiocht&amp;recomm=1 |date=2025-04-01 }}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Faircity.jpg|clé|mion|''[[Fair City]]'']]

== Gairm ==
D’oibrigh Roxanna go leor comhlachtaí, cosúil le h[[Amharclann na Mainistreach]], Amharclann an Druid, THEATRE club, An Amharclann Náisiúnta, Londain, Brokentalkers agus The English Touring Theatre. Rinneadh mearscaipeadh ar an ngearrscannán ‘[[Siúcra (gearrscánnán)|''Siúcra'']]’&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://universitytimes.ie/2021/03/siucra-roxanna-nic-liams-ode-to-the-irish-language/|teideal=‘Siúcra’: Roxanna Nic Liam’s Ode to the Irish Language|language=en-US|work=universitytimes.ie|dátarochtana=2025-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Siúcra|url=https://www.youtube.com/watch?v=Mp8MvBgb10k|date=2021-03-24|author=Roxanna Nic Liam|volume=axis Ballymun}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Phléigh Nic Liam a caidreamh leis an n[[An Ghaeilge|Gaeilge]] agus an tionchar a bhí ag an teanga uirthi i monalóg sa ghearrscannán. Pléitear go dátheangach ann téamaí éagsúla ar nós áilleacht na Gaeilge mar theanga, a háit i mBaile Átha Cliath, na castachtaí agus deacrachtaí a chuireann as don fhoghlaimeoirí, agus ról na teanga i bhféiniúlacht na nÉireannach. Ba í Roxanna féin a scríobh agus a léirigh an gearrscannán, Cathal Mac an Bheatha a stiúir, agus lucht [[Axis Bhaile Munna]] a choimisiúnaigh. https://nos.ie/meain/na-hailt-is-mo-leamh-ar-nos-in-2021/&lt;/ref&gt; a scríobh sí faoin nGaeilge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://bloc.tg4.ie/blocadoiri/roxanna_nic_liam|teideal=Roxanna Nic Liam|work=[[BLOC|bloc.tg4.ie]]|dátarochtana=2025-04-01}}&lt;/ref&gt;

Mar fhile, téann sí ar camchuairt timpeall na tíre chuig na féilte móra ar nós Body and Soul, All Together Now, [[An Phicnic Leictreach]] agus Ionad na hÉireann, Londain. 

Bhí Roxanna ar dhuine den dream a bhunaigh an grúpa ‘East Wall for All’&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://eastwallforall.ie/|teideal=EAST WALL FOR ALL|language=en-US|work=EAST WALL FOR ALL|dátarochtana=2025-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250325025856/https://eastwallforall.ie/|archivedate=2025-03-25}}&lt;/ref&gt; i dtús na trioblóide in Ionad [[Soláthar Díreach|Soláthair Dhírigh]] sa [[An Port Thoir|Phort Thoir]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Deir sí go bhfuil aithne mhaith aici ar dhaoine a bhí ag léirsiú i dtús ama agus atá anois ag obair go deonach chun cabhrú leis an ionad agus leis na daoine a tháinig anseo agus iad i gcruachás.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/drochsheans-gur-inis-conor-mcgregor-sceal-roxanna-nic-liam-do-donald-trump/|teideal=Drochsheans gur inis Conor McGregor scéal Roxanna Nic Liam do Donald Trump|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=21 Márta 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-04-01}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Mp8MvBgb10k Gearrscannán ''Siúcra''] ar Youtube&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Liam, Roxanna Nic}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Fair City]]
[[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí na Mainistreach]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Éireannacha]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>4s0ljvndcwsv68r1jfauq9tqz67h5go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ón Domhan Thíos (closdráma)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118729</id>
    <revision>
      <id>1332962</id>
      <parentid>1332509</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5308" sha1="eb7uk3k8bvj250m874plp5zcw59qi0m" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Saothar Ceoil
|compositor=[[Richie Conroy]]
|llengua_original=[[An Ghaeilge]]
&lt;!--|creacio=Dáta a bunaíodh--&gt;
&lt;!--|època composició=Dáta a bunaíodh--&gt;
&lt;!--|publicacio=Dáta foisithe--&gt;
|genere=Closdráma
&lt;!--|durada=fad ama--&gt;
|part_de=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]], [[RTÉjr Radio]]
&lt;!--|interpret=Taibheoirí--&gt;
|estrena=06/03/2024
|format_per=Sraith 1: 8&lt;br/&gt;Sraith 2:
|lloc_narracio=[[Éire]]|personatges=Éala, Tomás, Síofra, Eoinín}}

[[Drámaíocht|Dráma]] [[Podchraolachán|podchraolta]] is ea '''''[[Ón Domhan Thíos (closdráma)|Ón Domhan Thíos]]''''' a bhaineann lena thiteann amach do cheathrar cara sna luath-déaga tar éis dóibh baint do [[Lios|lios sidhe]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0712/1436318-on-domhain-thios-drama-nua-podcraolta-ar-rnag-agus-rtejnr/|teideal=Ón Domhain Thíos - Dráma nua podcraolta ar RnaG agus RTÉjr ina bhfuil ceathrar cara gafa i scéal lán de mhistéir agus draíocht.|dáta=12 Iúil 2024|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=18 Aibreán 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0308/1436726-on-domhain-thios-drama-nua-ag-rnag-agus-rtejr/|teideal=Ón Domhan Thíos - dráma nua podchraolta ag RnaG agus RTÉjr dírithe ar cheathrar cara sna luath-déaga agus eachtra acu ag campáil|dáta=8 Márta 2024|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=18 Aibreán 2025}}&lt;/ref&gt; Tugann an tsraith &quot;ar thuras draíochtúil, mistéireach isteach i bh[[Miotaseolaíocht na nGael|finscéalta]] na hÉireann&quot; iad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/2024/03/05/o-na-2-johnnies-go-na-hothouse-flowers-ta-rte-ag-ceiliuradh-sheachtain-na-gaeilge-le-energia-2024-rte-celebrates-seachtain-na-gaeilge-le-energia-2024/|teideal=Ó na 2 Johnnies go na Hothouse Flowers: Tá RTÉ ag ceiliúradh Sheachtain na Gaeilge le Energia 2024 {{!}} RTÉ Celebrates Seachtain na Gaeilge le Energia 2024|dáta=2024-03-05|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=2025-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240310005156/https://about.rte.ie/2024/03/05/o-na-2-johnnies-go-na-hothouse-flowers-ta-rte-ag-ceiliuradh-sheachtain-na-gaeilge-le-energia-2024-rte-celebrates-seachtain-na-gaeilge-le-energia-2024/|archivedate=2024-03-10}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Central wall, Rathgall Fort - geograph.org.uk - 6045914.jpg|mion|Lios mór na [[An Ráth Gheal|Rátha Gile]] i [[sléibhte Chill Mhantáin]]]]
[[Richie Conroy]] a scríobh ''Ón Domhan Thíos'' agus [[Fíbín Media]] a léirigh i gcomhair [[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]] agus [[RTÉ Junior|RTÉjr Radio]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/kids/2026/0311/1562903-rte-on-domhan-thios-kids-podcast-irish-gaeilge/|teideal=Podcast/ Podcraolta: Tá Ón Domhan Thíos ar ais!|dáta=13 Márta 2026|language=as Gaeilge ⁊ Béarla|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=25 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Fógraíodh go mbeadh an dara sraith á eisiúint i 2026.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== An scéal ==
Baineann duine de na cairde de lios sidhe agus tarlaíonn rud nach féidir leis na cairde bun ná barr a dhéanamh as. Caithfidh siad dul &quot;sa tóir ar fhreagraí, ach, an mbeidh siad sásta leis na freagraí a aimsíonn siad?&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/kids/2024/0226/1436288-on-domhan-thios-rnag-rtejr-podcast/|teideal=Ón Domhan Thíos: Strange things in this RnaG &amp; RTÉjr Podcast|dáta=26 Feabhra 2025|language=ga ⁊ en-IE|dátarochtana=18 Aibreán 2025}}&lt;/ref&gt;

Tosaíonn an dara sraith bliain tar éis imeachtaí an chéad sraithe. Caitear saol na gcarachtar in aer nuair a nochtann duine diamhrach.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Glacadh ==
Bronnadh Gradam Zebbie ó cheardchuallacht na scríbhneoirí Éireannacha ar na scríbhneoirí Richie Conroy agus Sophie Hodkinson don script raidió is fearr.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ghnóthaigh ''Ón Domhan Thíos'' an dara háit ag [[Gradaim Raidió IMRO]] 2024 sa chatagóir Craoltóireacht le Gaeilge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.imroradioawards.ie/winners-2024/#toggle-id-20|teideal=2024 Winners|work=IMRO Radio Awards|dátarochtana=18 Aibreán 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250420061415/https://www.imroradioawards.ie/winners-2024/#toggle-id-20|archivedate=20 Aibreán 2025}}&lt;/ref&gt;

==Naisc sheachtracha==
* [https://www.rte.ie/radio1/podcast/podcast_ondomhanthios.xml Fotha RSS]
* [https://www.rte.ie/radio/podcasts/series/40254-on-domhan-thios Suíomh oifigiúil]
* [https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0308/1436726-on-domhain-thios-drama-nua-ag-rnag-agus-rtejr/ Agallamh faoi ar ''Iris Aniar'']

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:On Domhan Thios}}
[[Catagóir:Drámaí podchraolta]]
[[Catagóir:Drámaí podchraolta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Drámaí podchraolta Éireannacha]]
[[Catagóir:Podchraoltaí i nGaeilge]]
[[Catagóir:Podchraoltaí Éireannacha]]
[[Catagóir:Podchraoltaí]]
[[Catagóir:Closdrámaí i nGaeilge]]
[[Catagóir:Closdrámaí]]
[[Catagóir:RTÉ Raidió na Gaeltachta]]
[[Catagóir:RTÉjr Radio]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]]
[[Catagóir:Fantaisíocht]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2024]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2020í]]

{{Síol-podchraoladh}}</text>
      <sha1>eb7uk3k8bvj250m874plp5zcw59qi0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda</title>
    <ns>2</ns>
    <id>120000</id>
    <revision>
      <id>1332965</id>
      <parentid>1332893</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Truailliú poncfhoinse */</comment>
      <origin>1332965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49174" sha1="h6ek0rtpoc53isucl9fr1vut60yzr0d" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]

* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]


{| class= wikitable 
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)

! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh toinne]]
| [[Cumhacht toinne]]
|}

== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
# Climate action
# Climate change denial
# ''[[:en:Point source pollution|Point source pollution]]'' - [[Truailliú poncfhoinse]]


* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]

=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]

=== Náisiúin Aontaithe ===
* [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]]
* [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]]
* [[Prótacal Cartagena ar an mBithshábháilteacht]]=[[Prótacal Cartagena]], [[Prótacal Nagoya]]

=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]], [[Fóirdheontas breosla iontaise]], [[Tairif carbóin]], [[Praghsáil carbóin]], [[Sceitheadh carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
#* [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]

== ''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide'' ==
&lt;ref name=iate /&gt;


== Role of climate change conferences 
'' Member states of the UNFCCC meet annually at the Conference of the Parties (COP) to assess progress in combating climate change. COP provides a platform for governments, NGOs, and the private sector to collaborate and determine strategies for global climate policy and action. These conferences offer an opportunity to discuss climate governance measures, reduce carbon emissions, and promote the transition to more sustainable energy sources.

'' The UN Climate Change Conferences&lt;ref name=uncc /&gt; serve as key forums for shaping global policy, where representatives of various countries jointly address the reduction of global greenhouse gas emissions and support states in enhancing their resilience to climate impacts.

== Liosta de chomhdhálaí, uachtaráin agus áiteanna 
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
! Bliain
! Ainm
! Tír, cathair óstach 
! Uachtarán
! Tír uachtaránachta
! Grúpa réigiúnach
|-
| 1995
| [[#1995|COP&amp;nbsp;1]]
| [[Berlin]], an Ghearmáin
| [[Angela Merkel]]
| {{flag|Germany|An Ghearmáin}}
| [[Grúpa Iarthair na hEorpa agus Eile]]
|-
|1996
|[[#1996|COP&amp;nbsp;2]]
|[[An Ghinéiv]], an Eilvéis
|[[Chenhamo Chimutengwende|Chen Chimutengwende]]
|{{flag|Zimbabwe}}
|[[Grúpa na hAfraice]]
|-
|1997
|[[#1997|COP&amp;nbsp;3]]
|[[Kyoto]], Japan
|[[:ja:大木浩|Hiroshi Ohki]]
|{{flag|Japan}}
|[[Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin]]
|-
|1998
|[[#1998|COP&amp;nbsp;4]]
|[[Buenos Aires]], Argentina
|[[María Julia Alsogaray]]
|{{flag|Argentina}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|1999
|[[#1999|COP&amp;nbsp;5]]
|[[Bonn]], an Ghearmáin
|[[Jan Szyszko]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2000
|[[#2000|COP&amp;nbsp;6]]
|[[An Háig]], an Ísiltír
|[[Jan Pronk]]
|{{flag|Netherlands}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2001
|[[#2001|COP&amp;nbsp;6-2]]
|[[Bonn]], Germany
| [[Jan Pronk]]
|{{flag|Netherlands}}
|[[Western Europe and Other Group]] 
|-
|2001
|[[#COP&amp;nbsp;7|COP&amp;nbsp;7]]
|[[Marrakesh]], Morocco
|[[Mohamed El Yazghi|Mohamed Elyazghi]]
|{{flag|Morocco}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2002
|[[#2002|COP&amp;nbsp;8]]
|[[New Delhi]], India
|[[T. R. Baalu]]
|{{flag|India}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2003
|[[#2003|COP&amp;nbsp;9]]
|[[Milan]], Italy
|[[:hu:Persányi Miklós|Miklós Persányi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://enb.iisd.org/climate/cop9/1mon.html|title=ENB @ UNFCCC COP-9, Milan, Italy, 1-12 December 2003|website=enb.iisd.org}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Hungary}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2004
|[[#2004|COP&amp;nbsp;10]]
|[[Buenos Aires]], Argentina
|[[Ginés González García]]
|{{flag|Argentina}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2005
|[[#2005|COP&amp;nbsp;11]]
|[[Montréal]], Canada
|[[Stéphane Dion]]
|{{flag|Canada}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2006
|[[#2006|COP&amp;nbsp;12]]
|[[Nairobi]], Kenya
|[[Kivutha Kibwana]]
|{{flag|Kenya}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2007
|[[#2007|COP&amp;nbsp;13]]
|[[Bali]], Indonesia
|[[Rachmat Witoelar]]
|{{flag|Indonesia}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2008
|[[#2008|COP&amp;nbsp;14]]
|[[Poznań]], Poland
|[[Maciej Nowicki]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2009
|[[#2009|COP&amp;nbsp;15]]
|[[Cóbanhávan]], Denmark
|[[Connie Hedegaard]]
|{{flag|Denmark}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2010
|[[#2010|COP&amp;nbsp;16]]
|[[Cancún]], Mexico
|[[Patricia Espinosa]]
|{{flag|Mexico}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2011
|[[#2011|COP&amp;nbsp;17]]
|[[Durban]], South Africa
|[[Maite Nkoana-Mashabane]]
|{{flag|South Africa}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2012
|[[#2012|COP&amp;nbsp;18]]
|[[Doha]], Qatar
|[[Abdullah bin Hamad Al Attiyah|Abdullah bin Hamad Al-Attiyah]]
|{{flag|Qatar}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2013
|[[#2013|COP&amp;nbsp;19]]
|[[Warsaw]], Poland
|[[Marcin Korolec]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2014
|[[#2014|COP&amp;nbsp;20]]
|[[Líoma]], Peru
|[[Manuel Pulgar-Vidal]]
|{{flag|Peru}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2015
|[[#2015|COP&amp;nbsp;21]]
|[[Páras]], France
|[[Laurent Fabius]]
|{{flag|France}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2016
|[[#2016|COP&amp;nbsp;22]]
|[[Marrakesh]], Morocco
|[[Salaheddine Mezouar]]
|{{flag|Morocco}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2017
|[[#2017|COP&amp;nbsp;23]]
|[[Bonn]], Germany
|[[Frank Bainimarama]]&lt;ref name=unfccc2017 /&gt;
|{{flag|Fiji}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2018
|[[#2018|COP&amp;nbsp;24]]
|[[Katowice]], Poland
|[[Michał Kurtyka]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2019
|[[#2019|COP&amp;nbsp;25]]
|[[Maidrid]], Spain
|[[Carolina Schmidt]]
|{{flag|Chile}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|&lt;s&gt;2020&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;COP 26&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;Glasgow, United Kingdom&lt;/s&gt;
|Postponed due to COVID
|&lt;s&gt;United Kingdom&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;Western Europe and Other Group&lt;/s&gt; 
|-
| 2021
|[[#2021|COP&amp;nbsp;26]]
|[[Glaschú]], United Kingdom
|[[Alok Sharma]]
|{{flag|United Kingdom}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
| 2022
|[[#2022|COP&amp;nbsp;27]]
|[[Sharm El Sheikh]], Egypt
|[[Sameh Shoukry]]
|{{flag|Egypt}}
| Grúpa na hAfraice
|-
| 2023
|[[#2023|COP&amp;nbsp;28]]
|[[Dubai]], United Arab Emirates
|[[Sultan Al Jaber]]
|{{flag|United Arab Emirates}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
| 2024
|[[#2024|COP&amp;nbsp;29]]
|[[Baku]], Azerbaijan
|[[Mukhtar Babayev]],
|{{flag|Azerbaijan}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
| 2025
|[[#2025|COP&amp;nbsp;30]]
|[[Belém]], Brazil
| [[André Corrêa do Lago]]
|{{flag|Brazil}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
| 2026
|[[#2026|COP&amp;nbsp;31]]
|[[Antalya]], Turkey
|[[Murat Kurum]]
|{{flag|Turkey}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
| 2027
|[[#2027|COP&amp;nbsp;32]]
|[[Addis Ababa]], Ethiopia
|[[Gedion Timothewos]]
&lt;ref name=ethiopia&gt;{{lua idirlín | url = https://ethioembassy.ca/ethiopia-to-host-cop32-and-appoints-foreign-minister-gedion-timothewos-as-president-designate/ | teideal = Ethiopia to Host COP32 and Appoints Foreign Minister Gedion Timothewos as President-Designate}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Ethiopia}}
| Grúpa na hAfraice
|-
| 2028
| [[#2028|COP&amp;nbsp;33]]
| ''le socrú''
| ''le socrú''
| ''le socrú''
| [[Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin]]
|}


&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/2232294 | teideal = Téarma: Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 27-10-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=uncc&gt;{{lua idirlín | teideal = UN Climate Change Conferences | url = https://www.un.org/en/climatechange/un-climate-conferences | dátarochtana = 2025-01-30 | work = un.org | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=unfccc2017&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = UNFCCC | dáta = 3 Iúil 2017 | teideal = PM Bainimarama Opening Address at the Climate Action Pacific Partnership Event | url = https://unfccc.int/news/pm-bainimarama-opening-address-at-the-climate-action-pacific-partnership-event | dátarochtana = 13 Márta 2025}}&lt;/ref&gt;

== ''Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch'' ==
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

== Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


'' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].&lt;ref name=UIA /&gt;  The 32 member countries and 13&lt;ref name=Latvia /&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=:4 /&gt;

== Structure 
The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.&lt;ref name=:6 /&gt;

== Ballraíocht 
The 32 member countries and 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot;/&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Ballstáit 
Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:1 /&gt;  Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.&lt;ref name=:1 /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 0.95em;&quot;
! style=&quot;width:115px;&quot; | Tír
! Ballraíocht
! Nótaí
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Australia}}
| align=&quot;right&quot; |1979&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Austria}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974
&lt;ref name=:5&gt;{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}&lt;/ref&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Belgium}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Canada}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Czech Republic}}
| align=&quot;right&quot; |5 February 2001&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Denmark}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Estonia}}
| align=&quot;right&quot; |9 May 2014
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Finland}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|France}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Germany}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Greece}}
| align=&quot;right&quot; |1976&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Hungary}}
| align=&quot;right&quot; |3 June 1997&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Ireland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Italy}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Japan}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Latvia}}
| align=&quot;right&quot; | 2024&lt;ref&gt;{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Lithuania}}
| align=&quot;right&quot; |2022
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Luxembourg}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Mexico}}
| align=&quot;right&quot; |2018
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Netherlands}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|New Zealand}}
| align=&quot;right&quot; |1977&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Norway}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member (under a special Agreement)&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Portugal}}
| align=&quot;right&quot; |1981&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Poland|}}
| align=&quot;right&quot; |25 September 2008
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Slovakia}}
| align=&quot;right&quot; |30 November 2007
&lt;ref&gt;{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|South Korea|}}
| align=&quot;right&quot; |20 April 2001
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris | archive-date=25 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Spain|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Sweden|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Switzerland|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Turkey|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{nowrap|{{flag|United Kingdom|}}}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|United States|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|}

=== Tíortha aontachais 
'' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat.
&lt;ref name=Scott1994&gt;{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 | access-date=3 Lúnasa 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The following countries are undergoing the accession process:&lt;ref name=AccessionAssociate&gt;{{lua idirlín | url = https://www.iea.org/countries|title=Countries &amp; Regions | foilsitheoir = International Energy Agency | dátarochtana = 2026-10-06}}&lt;/ref&gt;

* {{Flag|Colombia}}
* {{Flag|Brazil}}
&lt;ref name=mre2026&gt;{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal = Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Chile|}}
* {{Flag|Costa Rica|}}
* {{Flag|Israel|}}
* {{Flag|Romania|an Rómáin}}

=== Association countries 
'' Association was formally launched in 2015 with a 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot; /&gt; country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings.
&lt;ref name=iea2016&gt;{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
India officially declared its &quot;Association&quot; status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017.
&lt;ref name=iea2021&gt;{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,&lt;ref name=:2 /&gt;
&lt;ref name=thecanadian&gt;{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022.
&lt;ref name=aljazeera&gt;{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
In July 2025, Brazil started the process to become a member country.
&lt;ref name=brasilenergia&gt;{{lua idirlín | dáta = 2025-07-30 | teideal = Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}&lt;/ref&gt;

'' As of Deireadh Fómhair 2026, the IEA has 14 association countries:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;/&gt;
* {{Flag|Argentina|}}
* {{Flag|China|ag tSín}}
* {{Flag|Egypt|}}
* {{Flag|India|an Ind}}
* {{Flag|Indonesia|}}
* {{Flag|Kenya|}}
* {{Flag|Morocco|}}
* {{Flag|Nigeria|}}
* {{Flag|Senegal|}}
* {{Flag|Singapore|}}
* {{Flag|South Africa|an Afraic Theas}}
* {{Flag|Thailand|}}
* {{Flag|Ukraine|an Úcráin}}
* {{Flag|Vietnam|}}

== Areas of work 
'' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries.

=== Dáta 
=== Scenarios 
IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes:

* Stated Policies Scenario (STEPS)
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB | archive-date=23 August 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Announced Pledges Scenario (APS)
&lt;ref name=ieaaps&gt;{{lua idirlín | teideal = Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps | dátarochtana = 2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga =en-GB | archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Net Zero Scenario (NZE)
&lt;ref name=ieanze&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze | dátarochtana = 2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB | archive-date=28 August 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:8 /&gt;

=== Key publications 
[[Íomhá:Renewables 2022.pdf | mion | Tuairisc 2022 ar [[fuinneamh in-athnuaite]]]]

* '''World Energy Outlook''' (WEO)
* '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector'''
* '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) 
* '''Global EV Outlook''' (GEVO)
* '''Oil Market Report'''
* '''Electricity Market Report'''
* '''Gas Market Report'''
* '''Energy Efficiency'''
* '''Renewable Energy Market Update'''
* '''World Energy Investment'''
* '''Tracking Clean Energy Progress'''
* '''Country Reviews'''

== Cáineadh 
=== Bias against renewable energy 
[[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]]

'' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.&lt;ref name=Creutzig2017 /&gt;&lt;ref name=Hoekstra2017 /&gt;&lt;ref name=Mertens /&gt;

=== Accuracy of forecasting 
'' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. &lt;ref name=guardian2 /&gt;

=== Restricting access to data 
'' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, &quot;[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it&quot;.&lt;ref name=ambrose-2021 /&gt;&lt;ref name=ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=schaefer-2021 /&gt;  The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that &quot;countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding&quot;.&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;

'' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.&lt;ref name=Ritchie2024 /&gt;

'' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.&lt;ref name=ieadataset /&gt;

== Féach freisin 
* [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=UIA&gt;{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Latvia&gt;{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:4&gt;{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian2&quot;&gt;{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Creutzig2017&gt;[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hoekstra2017&gt;Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mertens&gt;Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ambrose-2021&gt;{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ritchie-2021&gt;{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=schaefer-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Ritchie2024&gt;{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ieadataset&gt;{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:6&gt;{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol}}

== Gabháil agus stóráil carbóin ==


[[Íomhá:CBO-how-carbon-capture-works.png | mion | '' With GSC, carbon dioxide is captured from a point source, such as an ethanol refinery. It is usually transported via pipelines and then either used to [[Enhanced oil recovery|extract oil]] or stored in a dedicated geologic formation]]

Is próiseas é '''Gabháil agus stóráil carbóin'''&lt;ref name=iate /&gt; ('''GSC''') ina ndeighltear [[dé-ocsaíd charbóin]] (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) as foinse nádúrtha nó tionsclaíoch agus é stóráiltear áit eile.&lt;ref name=IPCC-2021 /&gt;{{rp|page=2221}}  Mar shampla, gabhtar CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; as [[natural gas processing plant]] agus stóráiltear é i bh[[foirmíocht gheolaíoch]] domhan.  Baintear leas as tuairim is 80% den CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; gafa go bliaintiúil chun [[gnóthú ola faoi spreagadh|ola a ghnóthú faoi spreagadh]] (GOS).&lt;ref name=Zhang-2024 /&gt;  Glaoitear '''gabháil, úsáid agus stóráil''' ar an próiseas seo.&lt;ref name=Sekera-2020 /&gt;

'' Oil and gas companies first used the processes involved in GCS in the mid‑20th century.  Early GCS technologies were mainly used to purify natural gas and increase oil production. From the 1980s, and especially in the 2000s, GCS began to be discussed as a strategy to [[climate change mitigation|reduce greenhouse gas emissions]]. A 2022 review found that around 70% of announced GCS projects had not materialized, with a failure rate above 98% in the electricity sector.&lt;ref name=Zhang-2024 /&gt;&lt;ref name=Kazlou-2024 /&gt;  As of 2024, GCS was in operation at 44 plants worldwide, collectively capturing about one‑thousandth of global carbon dioxide emissions, and about 90% of CCS operations involved the oil and gas industry.&lt;ref name=&quot;Global CCS Institute&quot; /&gt;&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt;&lt;ref name=IEA-2023b /&gt;{{Rp|page=15}}  Plants with CCS require more energy to operate, so they typically burn additional fossil fuels and increase the pollution associated with extracting and transporting fuel.
        
'' GCS could have a critical but limited role in reducing [[greenhouse gas emissions]].&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt; However, other emission-reduction options such as solar and wind energy, [[electrification]], and public transit are less expensive than CCS and are much more effective at reducing air pollution. Given its cost and limitations, CCS is envisioned to be most useful in specific niches. These niches include [[heavy industry]] and plant retrofits.&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  In the context of deep and sustained cuts in natural gas consumption,&lt;ref name=IEA-NetZero /&gt;  GCS can reduce emissions from [[Natural-gas processing|natural gas processing]].&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  In electricity generation and [[hydrogen production]], GCS is envisioned to complement a broader shift to renewable energy.&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  CCS is a component of [[bioenergy with carbon capture and storage]], which can under some conditions remove carbon from the atmosphere.    

'' The effectiveness of CCS in reducing carbon emissions depends on the plant's capture efficiency, the additional energy used for GCS itself, leakage, and business and technical issues that can keep facilities from operating as designed.  Some large CCS implementations have sequestered far less CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; than originally expected.&lt;ref name=Vaughan-2022 /&gt;&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt;

'' Controversy remains over whether using captured CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; to extract more oil ultimately benefits the climate.&lt;ref name=&quot;Gunderson-2020 /&gt;  Many environmental groups regard GCS as an unproven, expensive technology that perpetuates [[fossil fuel]] dependence.  They believe other ways to reduce emissions are more effective and that GCS is a distraction.&lt;ref name=Lakhani-2024 /&gt;

'' Some international climate agreements refer to the concept of '''fossil fuel abatement''', which is not defined in these agreements but is generally understood to mean use of GCS.&lt;ref name=Staff-2023 /&gt;  Almost all GCS projects operating today have benefited from government financial support.  Countries with programs to support or mandate GCS technologies include na SAM, Ceanada, an Danmhairg, an tSín, agus ag Ríocht Aontaithe.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/2230131 | teideal = Téarma: gabháil agus stóráil carbóin | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-11-10}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IPCC-2021&gt;IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C. Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eag.)], in [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eag.)]. Cambridge University Press, Cambridge, an Ríocht Aontaithe agus Nua Eabhrac, NY, SAM, ll. 2215–2256, doi:10.1017/9781009157896.022.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Zhang-2024&gt;{{cite journal | last1=Zhang | first1=Yuting | last2=Jackson | first2=Christopher | last3=Krevor | first3=Samuel | date=2024-08-28 | title=The feasibility of reaching gigatonne scale CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; storage by mid-century | journal=Nature Communications | language=en | volume=15 | issue=1 | page=6913 | doi=10.1038/s41467-024-51226-8  | doi-access=free|issn=2041-1723 | pmc=11358273 | pmid=39198390 | bibcode=2024NatCo..15.6913Z}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Sekera-2020&gt;{{cite journal | last1=Sekera | first1=June | last2=Lichtenberger | first2=Andreas | date=6 October 2020 | title=Assessing Carbon Capture: Public Policy, Science, and Societal Need: A Review of the Literature on Industrial Carbon Removal | journal=Biophysical Economics and Sustainability | volume=5 | issue=3 | page=14 | bibcode=2020BpES....5...14S | doi=10.1007/s41247-020-00080-5 | doi-access=free}} '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Kazlou-2024&gt;{{cite journal | last1=Kazlou | first1=Tsimafei | last2=Cherp | first2=Aleh | last3=Jewell | first3=Jessica | date=October 2024 | title=Feasible deployment of carbon capture and storage and the requirements of climate targets | journal=Nature Climate Change | language=en | volume=14 | issue=10 | pages=1047–1055, Extended Data Fig. 1 | doi=10.1038/s41558-024-02104-0 | pmid=39386083 |issn=1758-6798 | pmc=11458486 | bibcode=2024NatCC..14.1047K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Global CCS Institute&quot;&gt;{{lua idirlín | teideal = Global Status Report 2024 | url = https://www.globalccsinstitute.com/resources/global-status-report/ | dátarochtana = 2024-10-19 | foilsitheoir = Global CCS Institute | pages=57–58 | teanga = en-AU}} '' The report lists 50 facilities, of which 3 are [[direct air capture]] facilities and 3 are transport/storage facilities&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Lebling-2023&gt;{{lua idirlín | sloinne = Lebling | ainm = Katie | last2=Gangotra | first2=Ankita | last3=Hausker | first3=Karl | last4=Byrum | first4=Zachary | dáta = 2023-11-13 | teideal = 7 Things to Know About Carbon Capture, Utilization and Sequestration | url = https://www.wri.org/insights/carbon-capture-technology | foilsitheoir=[[World Resources Institute]] | teanga=en}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] ''Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-2023b&gt;{{lua idirlín |dáta = 2023-11-23 | teideal = The Oil and Gas Industry in Net Zero Transitions – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/the-oil-and-gas-industry-in-net-zero-transitions |access-date=2024-11-04 |website=IEA |language=en-GB}} Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-5&gt;IEA (2020), ''[https://www.iea.org/reports/ccus-in-clean-energy-transitions CCUS in Clean Energy Transitions]'', IEA, Paris [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-NetZero&gt;{{lua idirlín | teideal = Executive summary – Net Zero Roadmap: A Global Pathway to Keep the 1.5 °C Goal in Reach – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-roadmap-a-global-pathway-to-keep-the-15-0c-goal-in-reach/executive-summary | dátarochtana = 2024-11-10 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Vaughan-2022&gt;{{lua idirlín | sloinne = Vaughan | ainm = Adam | dáta = 1 Meán Fómhair 2022 | teideal = Most major carbon capture and storage projects haven't met targets | url = https://www.newscientist.com/article/2336018-most-major-carbon-capture-and-storage-projects-havent-met-targets/ | dátarochtana = 2024-08-28 | foilsitheoir = [[New Scientist]] | teanga = en-US}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Gunderson-2020&gt;{{cite journal | last1=Gunderson | first1=Ryan | last2=Stuart | first2=Diana | last3=Petersen | first3=Brian | date=2020-04-10 | title=The fossil fuel industry's framing of carbon capture and storage: Faith in innovation, value instrumentalization, and status quo maintenance | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0959652619346372 | journal=Journal of Cleaner Production | volume=252 | article-number=119767 | doi=10.1016/j.jclepro.2019.119767 | bibcode=2020JCPro.25219767G | issn=0959-6526 | url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Lakhani-2024&gt;{{cite news | sloinne = Lakhani | ainm = Nina | dáta = 2024-08-29 | teideal = US leads wealthy countries spending billions of public money on unproven 'climate solutions' | url = https://www.theguardian.com/business/article/2024/aug/29/unproven-climate-solutions-spending | dátarochtana = 2024-09-21 | foilsitheoir = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Staff-2023&gt;{{lua idirlín | dáta = 2023-12-05 | teideal = Q&amp;A: Why defining the 'phaseout' of 'unabated' fossil fuels is so important at COP28 | url = https://www.carbonbrief.org/qa-why-defining-the-phaseout-of-unabated-fossil-fuels-is-so-important-at-cop28/ | dátarochtana = 2024-10-02 | foilsitheoir = Carbon Brief | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Maolú an Athraithe Aeráide]]

== Truailliú poncfhoinse ==

[[Íomhá:Common Point Source Discharges - EPA 2010.png | mion | 150px | '' Water pollution point sources]]
[[Íomhá:AirPollutionSource.jpg | mion | ''Air pollution point sources]]


'' A '''truailliú poncfhoinse''' is a single identifiable source of [[truailliú aeir|aer]], [[truailliú uisce|uisce]], [[truailliú teirmeach|teirmeach]], [[truailliú fuaime|fuaim]] nó [[truailliú solais pollution|solas]] [[truailliú]].  A [[point source]] has negligible extent, distinguishing it from other pollution source geometrics (such as [[nonpoint source pollution|nonpoint source]] or [[area source (pollution)|area source]]). The sources are called ''point sources'' because in mathematical modeling, they can be approximated as a mathematical [[Point (geometry)|point]] to simplify analysis.&lt;ref name=Leeuwen2010 /&gt;  Pollution point sources are identical to other [[physics]], [[engineering]], [[optics]], and [[chemistry]] point sources and include: 
* [[Air pollution dispersion terminology#Air pollutant emission|Air pollution]] from an industrial source (rather than an airport or a road, considered a [[line source]], or a forest fire, which is considered an area source, or [[Volume source (pollution)|volume source]])&lt;ref name=usepa /&gt;
* [[Truailliú uisce]] from factories, power plants, municipal [[sewage treatment]] plants and some farms (''féach'' [[concentrated animal feeding operation]]).&lt;ref name=Harrison2001 /&gt;
 The U.S. [[Clean Water Act]] also defines municipal separate [[storm sewer]] systems and industrial [[stormwater]] discharges (such as [[construction site]]s) as point sources.&lt;ref name=uscla /&gt;
** Man-made, natural, and [[groundwater]] reservoirs can all be contaminated by point source pollution which can threaten human health and safety.
* [[Noise pollution]] from a [[jet engine]]&lt;ref name=soton /&gt;&lt;ref name=nonoise /&gt;
* Disruptive [[seismic]] vibration from a localized seismic study&lt;ref name=Stähler2014 /&gt;
* [[Light pollution]] from an intrusive [[street light]]&lt;ref name=nps /&gt;
* [[Radio]] emissions from an interference-producing electrical device

== Féach freisin 
* [[Nonpoint source pollution]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Leeuwen2010&gt;{{cite book | title=Risk Assessment of Chemicals: An Introduction, 2nd Ed. | last=van Leeuwen | first=C.J. | publisher=Springer | year=2010 | isbn=978-1-4020-6101-1 | location=Dordrecht, An Ísiltír}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=usepa&gt;{{lua idirlín | url = https://www3.epa.gov/airquality/emissns.html | teideal = Air Pollution Emissions Overview | dáta = 2016-06-08 | foilsitheoir = U.S. Environmental Protection Agency}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Harrison2001&gt;{{cite book | date=2001 | editor1-last=Harrison | editor1-first=Roy M. | title=Pollution: Causes, Effects and Control | url=https://books.google.com/books?id=1kFbRYQUqcAC&amp;pg=PA2 |edition=4th | location=Cambridge, UK | publisher=Royal Society of Chemistry | page=2 | isbn=0-85404-621-6}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=uscla&gt;United States. Clean Water Act. Section 402(p), {{usc|33|1342(p)}}.&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=soton&gt;{{lua idirlín | url = http://blog.soton.ac.uk/soundwaves/wave-basics/point-sources-inverse-square-law/ | teideal = Point sources | work = Sound Waves | foilsitheoir = University of Southampton | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=nonoise&gt;{{lua idirlín | url = http://www.nonoise.org/library/envnoise/#propagation | teideal = Environmental Noise Propagation | foilsitheoir=Brüel &amp; Kjær, Nærum, an Danmhairg | work = nonoise.org | location=Montpelier, VT | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Stähler2014&gt;{{lua idirlín | url = https://www.researchgate.net/publication/264785140 | teideal = Estimating the uncertainty of seismic point source solutions | údar = Stähler, Simon | author2=Hosseini, Kasra |author3=Zhang, Ran | author4=Sigloch, Karin | dáta = 2014 | id=Conference: EGU General Assembly 2014, held 27 April - 2 May, 2014 in Vienna, Austria, id.9911}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=nps&gt;{{lua idirlín | url = https://www.nps.gov/subjects/nightskies/sources.htm | teideal = Light Pollution Sources | work = Night Skies | foilsitheoir = U.S. National Park Service | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Truailliú]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>h6ek0rtpoc53isucl9fr1vut60yzr0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332971</id>
      <parentid>1332965</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Truailliú poncfhoinse */</comment>
      <origin>1332971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49176" sha1="rc1jhpp8k32faaubs958ii3o1xgv21d" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]

* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]


{| class= wikitable 
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)

! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh toinne]]
| [[Cumhacht toinne]]
|}

== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
# Climate action
# Climate change denial
# ''[[:en:Point source pollution|Point source pollution]]'' - [[Truailliú poncfhoinse]]


* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]

=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]

=== Náisiúin Aontaithe ===
* [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]]
* [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]]
* [[Prótacal Cartagena ar an mBithshábháilteacht]]=[[Prótacal Cartagena]], [[Prótacal Nagoya]]

=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]], [[Fóirdheontas breosla iontaise]], [[Tairif carbóin]], [[Praghsáil carbóin]], [[Sceitheadh carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
#* [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]

== ''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide'' ==
&lt;ref name=iate /&gt;


== Role of climate change conferences 
'' Member states of the UNFCCC meet annually at the Conference of the Parties (COP) to assess progress in combating climate change. COP provides a platform for governments, NGOs, and the private sector to collaborate and determine strategies for global climate policy and action. These conferences offer an opportunity to discuss climate governance measures, reduce carbon emissions, and promote the transition to more sustainable energy sources.

'' The UN Climate Change Conferences&lt;ref name=uncc /&gt; serve as key forums for shaping global policy, where representatives of various countries jointly address the reduction of global greenhouse gas emissions and support states in enhancing their resilience to climate impacts.

== Liosta de chomhdhálaí, uachtaráin agus áiteanna 
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
! Bliain
! Ainm
! Tír, cathair óstach 
! Uachtarán
! Tír uachtaránachta
! Grúpa réigiúnach
|-
| 1995
| [[#1995|COP&amp;nbsp;1]]
| [[Berlin]], an Ghearmáin
| [[Angela Merkel]]
| {{flag|Germany|An Ghearmáin}}
| [[Grúpa Iarthair na hEorpa agus Eile]]
|-
|1996
|[[#1996|COP&amp;nbsp;2]]
|[[An Ghinéiv]], an Eilvéis
|[[Chenhamo Chimutengwende|Chen Chimutengwende]]
|{{flag|Zimbabwe}}
|[[Grúpa na hAfraice]]
|-
|1997
|[[#1997|COP&amp;nbsp;3]]
|[[Kyoto]], Japan
|[[:ja:大木浩|Hiroshi Ohki]]
|{{flag|Japan}}
|[[Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin]]
|-
|1998
|[[#1998|COP&amp;nbsp;4]]
|[[Buenos Aires]], Argentina
|[[María Julia Alsogaray]]
|{{flag|Argentina}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|1999
|[[#1999|COP&amp;nbsp;5]]
|[[Bonn]], an Ghearmáin
|[[Jan Szyszko]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2000
|[[#2000|COP&amp;nbsp;6]]
|[[An Háig]], an Ísiltír
|[[Jan Pronk]]
|{{flag|Netherlands}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2001
|[[#2001|COP&amp;nbsp;6-2]]
|[[Bonn]], Germany
| [[Jan Pronk]]
|{{flag|Netherlands}}
|[[Western Europe and Other Group]] 
|-
|2001
|[[#COP&amp;nbsp;7|COP&amp;nbsp;7]]
|[[Marrakesh]], Morocco
|[[Mohamed El Yazghi|Mohamed Elyazghi]]
|{{flag|Morocco}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2002
|[[#2002|COP&amp;nbsp;8]]
|[[New Delhi]], India
|[[T. R. Baalu]]
|{{flag|India}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2003
|[[#2003|COP&amp;nbsp;9]]
|[[Milan]], Italy
|[[:hu:Persányi Miklós|Miklós Persányi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://enb.iisd.org/climate/cop9/1mon.html|title=ENB @ UNFCCC COP-9, Milan, Italy, 1-12 December 2003|website=enb.iisd.org}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Hungary}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2004
|[[#2004|COP&amp;nbsp;10]]
|[[Buenos Aires]], Argentina
|[[Ginés González García]]
|{{flag|Argentina}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2005
|[[#2005|COP&amp;nbsp;11]]
|[[Montréal]], Canada
|[[Stéphane Dion]]
|{{flag|Canada}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2006
|[[#2006|COP&amp;nbsp;12]]
|[[Nairobi]], Kenya
|[[Kivutha Kibwana]]
|{{flag|Kenya}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2007
|[[#2007|COP&amp;nbsp;13]]
|[[Bali]], Indonesia
|[[Rachmat Witoelar]]
|{{flag|Indonesia}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2008
|[[#2008|COP&amp;nbsp;14]]
|[[Poznań]], Poland
|[[Maciej Nowicki]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2009
|[[#2009|COP&amp;nbsp;15]]
|[[Cóbanhávan]], Denmark
|[[Connie Hedegaard]]
|{{flag|Denmark}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2010
|[[#2010|COP&amp;nbsp;16]]
|[[Cancún]], Mexico
|[[Patricia Espinosa]]
|{{flag|Mexico}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2011
|[[#2011|COP&amp;nbsp;17]]
|[[Durban]], South Africa
|[[Maite Nkoana-Mashabane]]
|{{flag|South Africa}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2012
|[[#2012|COP&amp;nbsp;18]]
|[[Doha]], Qatar
|[[Abdullah bin Hamad Al Attiyah|Abdullah bin Hamad Al-Attiyah]]
|{{flag|Qatar}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2013
|[[#2013|COP&amp;nbsp;19]]
|[[Warsaw]], Poland
|[[Marcin Korolec]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2014
|[[#2014|COP&amp;nbsp;20]]
|[[Líoma]], Peru
|[[Manuel Pulgar-Vidal]]
|{{flag|Peru}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2015
|[[#2015|COP&amp;nbsp;21]]
|[[Páras]], France
|[[Laurent Fabius]]
|{{flag|France}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2016
|[[#2016|COP&amp;nbsp;22]]
|[[Marrakesh]], Morocco
|[[Salaheddine Mezouar]]
|{{flag|Morocco}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2017
|[[#2017|COP&amp;nbsp;23]]
|[[Bonn]], Germany
|[[Frank Bainimarama]]&lt;ref name=unfccc2017 /&gt;
|{{flag|Fiji}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2018
|[[#2018|COP&amp;nbsp;24]]
|[[Katowice]], Poland
|[[Michał Kurtyka]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2019
|[[#2019|COP&amp;nbsp;25]]
|[[Maidrid]], Spain
|[[Carolina Schmidt]]
|{{flag|Chile}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|&lt;s&gt;2020&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;COP 26&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;Glasgow, United Kingdom&lt;/s&gt;
|Postponed due to COVID
|&lt;s&gt;United Kingdom&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;Western Europe and Other Group&lt;/s&gt; 
|-
| 2021
|[[#2021|COP&amp;nbsp;26]]
|[[Glaschú]], United Kingdom
|[[Alok Sharma]]
|{{flag|United Kingdom}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
| 2022
|[[#2022|COP&amp;nbsp;27]]
|[[Sharm El Sheikh]], Egypt
|[[Sameh Shoukry]]
|{{flag|Egypt}}
| Grúpa na hAfraice
|-
| 2023
|[[#2023|COP&amp;nbsp;28]]
|[[Dubai]], United Arab Emirates
|[[Sultan Al Jaber]]
|{{flag|United Arab Emirates}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
| 2024
|[[#2024|COP&amp;nbsp;29]]
|[[Baku]], Azerbaijan
|[[Mukhtar Babayev]],
|{{flag|Azerbaijan}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
| 2025
|[[#2025|COP&amp;nbsp;30]]
|[[Belém]], Brazil
| [[André Corrêa do Lago]]
|{{flag|Brazil}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
| 2026
|[[#2026|COP&amp;nbsp;31]]
|[[Antalya]], Turkey
|[[Murat Kurum]]
|{{flag|Turkey}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
| 2027
|[[#2027|COP&amp;nbsp;32]]
|[[Addis Ababa]], Ethiopia
|[[Gedion Timothewos]]
&lt;ref name=ethiopia&gt;{{lua idirlín | url = https://ethioembassy.ca/ethiopia-to-host-cop32-and-appoints-foreign-minister-gedion-timothewos-as-president-designate/ | teideal = Ethiopia to Host COP32 and Appoints Foreign Minister Gedion Timothewos as President-Designate}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Ethiopia}}
| Grúpa na hAfraice
|-
| 2028
| [[#2028|COP&amp;nbsp;33]]
| ''le socrú''
| ''le socrú''
| ''le socrú''
| [[Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin]]
|}


&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/2232294 | teideal = Téarma: Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 27-10-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=uncc&gt;{{lua idirlín | teideal = UN Climate Change Conferences | url = https://www.un.org/en/climatechange/un-climate-conferences | dátarochtana = 2025-01-30 | work = un.org | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=unfccc2017&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = UNFCCC | dáta = 3 Iúil 2017 | teideal = PM Bainimarama Opening Address at the Climate Action Pacific Partnership Event | url = https://unfccc.int/news/pm-bainimarama-opening-address-at-the-climate-action-pacific-partnership-event | dátarochtana = 13 Márta 2025}}&lt;/ref&gt;

== ''Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch'' ==
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

== Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


'' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].&lt;ref name=UIA /&gt;  The 32 member countries and 13&lt;ref name=Latvia /&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=:4 /&gt;

== Structure 
The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.&lt;ref name=:6 /&gt;

== Ballraíocht 
The 32 member countries and 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot;/&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Ballstáit 
Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:1 /&gt;  Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.&lt;ref name=:1 /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 0.95em;&quot;
! style=&quot;width:115px;&quot; | Tír
! Ballraíocht
! Nótaí
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Australia}}
| align=&quot;right&quot; |1979&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Austria}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974
&lt;ref name=:5&gt;{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}&lt;/ref&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Belgium}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Canada}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Czech Republic}}
| align=&quot;right&quot; |5 February 2001&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Denmark}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Estonia}}
| align=&quot;right&quot; |9 May 2014
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Finland}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|France}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Germany}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Greece}}
| align=&quot;right&quot; |1976&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Hungary}}
| align=&quot;right&quot; |3 June 1997&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Ireland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Italy}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Japan}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Latvia}}
| align=&quot;right&quot; | 2024&lt;ref&gt;{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Lithuania}}
| align=&quot;right&quot; |2022
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Luxembourg}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Mexico}}
| align=&quot;right&quot; |2018
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Netherlands}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|New Zealand}}
| align=&quot;right&quot; |1977&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Norway}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member (under a special Agreement)&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Portugal}}
| align=&quot;right&quot; |1981&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Poland|}}
| align=&quot;right&quot; |25 September 2008
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Slovakia}}
| align=&quot;right&quot; |30 November 2007
&lt;ref&gt;{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|South Korea|}}
| align=&quot;right&quot; |20 April 2001
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris | archive-date=25 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Spain|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Sweden|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Switzerland|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Turkey|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{nowrap|{{flag|United Kingdom|}}}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|United States|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|}

=== Tíortha aontachais 
'' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat.
&lt;ref name=Scott1994&gt;{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 | access-date=3 Lúnasa 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The following countries are undergoing the accession process:&lt;ref name=AccessionAssociate&gt;{{lua idirlín | url = https://www.iea.org/countries|title=Countries &amp; Regions | foilsitheoir = International Energy Agency | dátarochtana = 2026-10-06}}&lt;/ref&gt;

* {{Flag|Colombia}}
* {{Flag|Brazil}}
&lt;ref name=mre2026&gt;{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal = Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Chile|}}
* {{Flag|Costa Rica|}}
* {{Flag|Israel|}}
* {{Flag|Romania|an Rómáin}}

=== Association countries 
'' Association was formally launched in 2015 with a 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot; /&gt; country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings.
&lt;ref name=iea2016&gt;{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
India officially declared its &quot;Association&quot; status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017.
&lt;ref name=iea2021&gt;{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,&lt;ref name=:2 /&gt;
&lt;ref name=thecanadian&gt;{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022.
&lt;ref name=aljazeera&gt;{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
In July 2025, Brazil started the process to become a member country.
&lt;ref name=brasilenergia&gt;{{lua idirlín | dáta = 2025-07-30 | teideal = Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}&lt;/ref&gt;

'' As of Deireadh Fómhair 2026, the IEA has 14 association countries:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;/&gt;
* {{Flag|Argentina|}}
* {{Flag|China|ag tSín}}
* {{Flag|Egypt|}}
* {{Flag|India|an Ind}}
* {{Flag|Indonesia|}}
* {{Flag|Kenya|}}
* {{Flag|Morocco|}}
* {{Flag|Nigeria|}}
* {{Flag|Senegal|}}
* {{Flag|Singapore|}}
* {{Flag|South Africa|an Afraic Theas}}
* {{Flag|Thailand|}}
* {{Flag|Ukraine|an Úcráin}}
* {{Flag|Vietnam|}}

== Areas of work 
'' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries.

=== Dáta 
=== Scenarios 
IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes:

* Stated Policies Scenario (STEPS)
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB | archive-date=23 August 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Announced Pledges Scenario (APS)
&lt;ref name=ieaaps&gt;{{lua idirlín | teideal = Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps | dátarochtana = 2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga =en-GB | archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Net Zero Scenario (NZE)
&lt;ref name=ieanze&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze | dátarochtana = 2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB | archive-date=28 August 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:8 /&gt;

=== Key publications 
[[Íomhá:Renewables 2022.pdf | mion | Tuairisc 2022 ar [[fuinneamh in-athnuaite]]]]

* '''World Energy Outlook''' (WEO)
* '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector'''
* '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) 
* '''Global EV Outlook''' (GEVO)
* '''Oil Market Report'''
* '''Electricity Market Report'''
* '''Gas Market Report'''
* '''Energy Efficiency'''
* '''Renewable Energy Market Update'''
* '''World Energy Investment'''
* '''Tracking Clean Energy Progress'''
* '''Country Reviews'''

== Cáineadh 
=== Bias against renewable energy 
[[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]]

'' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.&lt;ref name=Creutzig2017 /&gt;&lt;ref name=Hoekstra2017 /&gt;&lt;ref name=Mertens /&gt;

=== Accuracy of forecasting 
'' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. &lt;ref name=guardian2 /&gt;

=== Restricting access to data 
'' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, &quot;[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it&quot;.&lt;ref name=ambrose-2021 /&gt;&lt;ref name=ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=schaefer-2021 /&gt;  The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that &quot;countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding&quot;.&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;

'' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.&lt;ref name=Ritchie2024 /&gt;

'' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.&lt;ref name=ieadataset /&gt;

== Féach freisin 
* [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=UIA&gt;{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Latvia&gt;{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:4&gt;{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian2&quot;&gt;{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Creutzig2017&gt;[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hoekstra2017&gt;Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mertens&gt;Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ambrose-2021&gt;{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ritchie-2021&gt;{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=schaefer-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Ritchie2024&gt;{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ieadataset&gt;{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:6&gt;{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol}}

== Gabháil agus stóráil carbóin ==


[[Íomhá:CBO-how-carbon-capture-works.png | mion | '' With GSC, carbon dioxide is captured from a point source, such as an ethanol refinery. It is usually transported via pipelines and then either used to [[Enhanced oil recovery|extract oil]] or stored in a dedicated geologic formation]]

Is próiseas é '''Gabháil agus stóráil carbóin'''&lt;ref name=iate /&gt; ('''GSC''') ina ndeighltear [[dé-ocsaíd charbóin]] (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) as foinse nádúrtha nó tionsclaíoch agus é stóráiltear áit eile.&lt;ref name=IPCC-2021 /&gt;{{rp|page=2221}}  Mar shampla, gabhtar CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; as [[natural gas processing plant]] agus stóráiltear é i bh[[foirmíocht gheolaíoch]] domhan.  Baintear leas as tuairim is 80% den CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; gafa go bliaintiúil chun [[gnóthú ola faoi spreagadh|ola a ghnóthú faoi spreagadh]] (GOS).&lt;ref name=Zhang-2024 /&gt;  Glaoitear '''gabháil, úsáid agus stóráil''' ar an próiseas seo.&lt;ref name=Sekera-2020 /&gt;

'' Oil and gas companies first used the processes involved in GCS in the mid‑20th century.  Early GCS technologies were mainly used to purify natural gas and increase oil production. From the 1980s, and especially in the 2000s, GCS began to be discussed as a strategy to [[climate change mitigation|reduce greenhouse gas emissions]]. A 2022 review found that around 70% of announced GCS projects had not materialized, with a failure rate above 98% in the electricity sector.&lt;ref name=Zhang-2024 /&gt;&lt;ref name=Kazlou-2024 /&gt;  As of 2024, GCS was in operation at 44 plants worldwide, collectively capturing about one‑thousandth of global carbon dioxide emissions, and about 90% of CCS operations involved the oil and gas industry.&lt;ref name=&quot;Global CCS Institute&quot; /&gt;&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt;&lt;ref name=IEA-2023b /&gt;{{Rp|page=15}}  Plants with CCS require more energy to operate, so they typically burn additional fossil fuels and increase the pollution associated with extracting and transporting fuel.
        
'' GCS could have a critical but limited role in reducing [[greenhouse gas emissions]].&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt; However, other emission-reduction options such as solar and wind energy, [[electrification]], and public transit are less expensive than CCS and are much more effective at reducing air pollution. Given its cost and limitations, CCS is envisioned to be most useful in specific niches. These niches include [[heavy industry]] and plant retrofits.&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  In the context of deep and sustained cuts in natural gas consumption,&lt;ref name=IEA-NetZero /&gt;  GCS can reduce emissions from [[Natural-gas processing|natural gas processing]].&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  In electricity generation and [[hydrogen production]], GCS is envisioned to complement a broader shift to renewable energy.&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  CCS is a component of [[bioenergy with carbon capture and storage]], which can under some conditions remove carbon from the atmosphere.    

'' The effectiveness of CCS in reducing carbon emissions depends on the plant's capture efficiency, the additional energy used for GCS itself, leakage, and business and technical issues that can keep facilities from operating as designed.  Some large CCS implementations have sequestered far less CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; than originally expected.&lt;ref name=Vaughan-2022 /&gt;&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt;

'' Controversy remains over whether using captured CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; to extract more oil ultimately benefits the climate.&lt;ref name=&quot;Gunderson-2020 /&gt;  Many environmental groups regard GCS as an unproven, expensive technology that perpetuates [[fossil fuel]] dependence.  They believe other ways to reduce emissions are more effective and that GCS is a distraction.&lt;ref name=Lakhani-2024 /&gt;

'' Some international climate agreements refer to the concept of '''fossil fuel abatement''', which is not defined in these agreements but is generally understood to mean use of GCS.&lt;ref name=Staff-2023 /&gt;  Almost all GCS projects operating today have benefited from government financial support.  Countries with programs to support or mandate GCS technologies include na SAM, Ceanada, an Danmhairg, an tSín, agus ag Ríocht Aontaithe.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/2230131 | teideal = Téarma: gabháil agus stóráil carbóin | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-11-10}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IPCC-2021&gt;IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C. Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eag.)], in [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eag.)]. Cambridge University Press, Cambridge, an Ríocht Aontaithe agus Nua Eabhrac, NY, SAM, ll. 2215–2256, doi:10.1017/9781009157896.022.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Zhang-2024&gt;{{cite journal | last1=Zhang | first1=Yuting | last2=Jackson | first2=Christopher | last3=Krevor | first3=Samuel | date=2024-08-28 | title=The feasibility of reaching gigatonne scale CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; storage by mid-century | journal=Nature Communications | language=en | volume=15 | issue=1 | page=6913 | doi=10.1038/s41467-024-51226-8  | doi-access=free|issn=2041-1723 | pmc=11358273 | pmid=39198390 | bibcode=2024NatCo..15.6913Z}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Sekera-2020&gt;{{cite journal | last1=Sekera | first1=June | last2=Lichtenberger | first2=Andreas | date=6 October 2020 | title=Assessing Carbon Capture: Public Policy, Science, and Societal Need: A Review of the Literature on Industrial Carbon Removal | journal=Biophysical Economics and Sustainability | volume=5 | issue=3 | page=14 | bibcode=2020BpES....5...14S | doi=10.1007/s41247-020-00080-5 | doi-access=free}} '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Kazlou-2024&gt;{{cite journal | last1=Kazlou | first1=Tsimafei | last2=Cherp | first2=Aleh | last3=Jewell | first3=Jessica | date=October 2024 | title=Feasible deployment of carbon capture and storage and the requirements of climate targets | journal=Nature Climate Change | language=en | volume=14 | issue=10 | pages=1047–1055, Extended Data Fig. 1 | doi=10.1038/s41558-024-02104-0 | pmid=39386083 |issn=1758-6798 | pmc=11458486 | bibcode=2024NatCC..14.1047K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Global CCS Institute&quot;&gt;{{lua idirlín | teideal = Global Status Report 2024 | url = https://www.globalccsinstitute.com/resources/global-status-report/ | dátarochtana = 2024-10-19 | foilsitheoir = Global CCS Institute | pages=57–58 | teanga = en-AU}} '' The report lists 50 facilities, of which 3 are [[direct air capture]] facilities and 3 are transport/storage facilities&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Lebling-2023&gt;{{lua idirlín | sloinne = Lebling | ainm = Katie | last2=Gangotra | first2=Ankita | last3=Hausker | first3=Karl | last4=Byrum | first4=Zachary | dáta = 2023-11-13 | teideal = 7 Things to Know About Carbon Capture, Utilization and Sequestration | url = https://www.wri.org/insights/carbon-capture-technology | foilsitheoir=[[World Resources Institute]] | teanga=en}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] ''Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-2023b&gt;{{lua idirlín |dáta = 2023-11-23 | teideal = The Oil and Gas Industry in Net Zero Transitions – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/the-oil-and-gas-industry-in-net-zero-transitions |access-date=2024-11-04 |website=IEA |language=en-GB}} Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-5&gt;IEA (2020), ''[https://www.iea.org/reports/ccus-in-clean-energy-transitions CCUS in Clean Energy Transitions]'', IEA, Paris [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-NetZero&gt;{{lua idirlín | teideal = Executive summary – Net Zero Roadmap: A Global Pathway to Keep the 1.5 °C Goal in Reach – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-roadmap-a-global-pathway-to-keep-the-15-0c-goal-in-reach/executive-summary | dátarochtana = 2024-11-10 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Vaughan-2022&gt;{{lua idirlín | sloinne = Vaughan | ainm = Adam | dáta = 1 Meán Fómhair 2022 | teideal = Most major carbon capture and storage projects haven't met targets | url = https://www.newscientist.com/article/2336018-most-major-carbon-capture-and-storage-projects-havent-met-targets/ | dátarochtana = 2024-08-28 | foilsitheoir = [[New Scientist]] | teanga = en-US}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Gunderson-2020&gt;{{cite journal | last1=Gunderson | first1=Ryan | last2=Stuart | first2=Diana | last3=Petersen | first3=Brian | date=2020-04-10 | title=The fossil fuel industry's framing of carbon capture and storage: Faith in innovation, value instrumentalization, and status quo maintenance | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0959652619346372 | journal=Journal of Cleaner Production | volume=252 | article-number=119767 | doi=10.1016/j.jclepro.2019.119767 | bibcode=2020JCPro.25219767G | issn=0959-6526 | url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Lakhani-2024&gt;{{cite news | sloinne = Lakhani | ainm = Nina | dáta = 2024-08-29 | teideal = US leads wealthy countries spending billions of public money on unproven 'climate solutions' | url = https://www.theguardian.com/business/article/2024/aug/29/unproven-climate-solutions-spending | dátarochtana = 2024-09-21 | foilsitheoir = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Staff-2023&gt;{{lua idirlín | dáta = 2023-12-05 | teideal = Q&amp;A: Why defining the 'phaseout' of 'unabated' fossil fuels is so important at COP28 | url = https://www.carbonbrief.org/qa-why-defining-the-phaseout-of-unabated-fossil-fuels-is-so-important-at-cop28/ | dátarochtana = 2024-10-02 | foilsitheoir = Carbon Brief | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Maolú an Athraithe Aeráide]]

== Truailliú poncfhoinse ==

[[Íomhá:Common Point Source Discharges - EPA 2010.png | mion | 150px | '' Water pollution point sources]]
[[Íomhá:AirPollutionSource.jpg | mion | ''Air pollution point sources]]


'' A '''truailliú poncfhoinse''' is a single identifiable source of [[truailliú aeir|aer]], [[truailliú uisce|uisce]], [[truailliú teirmeach|teirmeach]], [[truailliú torainn|torann]] nó [[truailliú solais pollution|solas]] [[truailliú]].  A [[point source]] has negligible extent, distinguishing it from other pollution source geometrics (such as [[nonpoint source pollution|nonpoint source]] or [[area source (pollution)|area source]]). The sources are called ''point sources'' because in mathematical modeling, they can be approximated as a mathematical [[Point (geometry)|point]] to simplify analysis.&lt;ref name=Leeuwen2010 /&gt;  Pollution point sources are identical to other [[physics]], [[engineering]], [[optics]], and [[chemistry]] point sources and include: 
* [[Air pollution dispersion terminology#Air pollutant emission|Air pollution]] from an industrial source (rather than an airport or a road, considered a [[line source]], or a forest fire, which is considered an area source, or [[Volume source (pollution)|volume source]])&lt;ref name=usepa /&gt;
* [[Truailliú uisce]] from factories, power plants, municipal [[sewage treatment]] plants and some farms (''féach'' [[concentrated animal feeding operation]]).&lt;ref name=Harrison2001 /&gt;
 The U.S. [[Clean Water Act]] also defines municipal separate [[storm sewer]] systems and industrial [[stormwater]] discharges (such as [[construction site]]s) as point sources.&lt;ref name=uscla /&gt;
** Man-made, natural, and [[groundwater]] reservoirs can all be contaminated by point source pollution which can threaten human health and safety.
* [[Noise pollution]] from a [[jet engine]]&lt;ref name=soton /&gt;&lt;ref name=nonoise /&gt;
* Disruptive [[seismic]] vibration from a localized seismic study&lt;ref name=Stähler2014 /&gt;
* [[Light pollution]] from an intrusive [[street light]]&lt;ref name=nps /&gt;
* [[Radio]] emissions from an interference-producing electrical device

== Féach freisin 
* [[Nonpoint source pollution]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Leeuwen2010&gt;{{cite book | title=Risk Assessment of Chemicals: An Introduction, 2nd Ed. | last=van Leeuwen | first=C.J. | publisher=Springer | year=2010 | isbn=978-1-4020-6101-1 | location=Dordrecht, An Ísiltír}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=usepa&gt;{{lua idirlín | url = https://www3.epa.gov/airquality/emissns.html | teideal = Air Pollution Emissions Overview | dáta = 2016-06-08 | foilsitheoir = U.S. Environmental Protection Agency}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Harrison2001&gt;{{cite book | date=2001 | editor1-last=Harrison | editor1-first=Roy M. | title=Pollution: Causes, Effects and Control | url=https://books.google.com/books?id=1kFbRYQUqcAC&amp;pg=PA2 |edition=4th | location=Cambridge, UK | publisher=Royal Society of Chemistry | page=2 | isbn=0-85404-621-6}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=uscla&gt;United States. Clean Water Act. Section 402(p), {{usc|33|1342(p)}}.&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=soton&gt;{{lua idirlín | url = http://blog.soton.ac.uk/soundwaves/wave-basics/point-sources-inverse-square-law/ | teideal = Point sources | work = Sound Waves | foilsitheoir = University of Southampton | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=nonoise&gt;{{lua idirlín | url = http://www.nonoise.org/library/envnoise/#propagation | teideal = Environmental Noise Propagation | foilsitheoir=Brüel &amp; Kjær, Nærum, an Danmhairg | work = nonoise.org | location=Montpelier, VT | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Stähler2014&gt;{{lua idirlín | url = https://www.researchgate.net/publication/264785140 | teideal = Estimating the uncertainty of seismic point source solutions | údar = Stähler, Simon | author2=Hosseini, Kasra |author3=Zhang, Ran | author4=Sigloch, Karin | dáta = 2014 | id=Conference: EGU General Assembly 2014, held 27 April - 2 May, 2014 in Vienna, Austria, id.9911}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=nps&gt;{{lua idirlín | url = https://www.nps.gov/subjects/nightskies/sources.htm | teideal = Light Pollution Sources | work = Night Skies | foilsitheoir = U.S. National Park Service | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Truailliú]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>rc1jhpp8k32faaubs958ii3o1xgv21d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333015</id>
      <parentid>1332971</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T07:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1333015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49117" sha1="21j9m7xc6p9gu0laelu7akvwhw4p6f4" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]

* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]


{| class= wikitable 
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)

! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh toinne]]
| [[Cumhacht toinne]]
|}

== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
# Climate action
# Climate change denial
# ''[[:en:Point source pollution|Point source pollution]]'' - [[Truailliú poncfhoinse]]


* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]

=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]

=== Náisiúin Aontaithe ===
* [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]]
* [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]]
* [[Prótacal Cartagena ar an mBithshábháilteacht]]=[[Prótacal Cartagena]], [[Prótacal Nagoya]]

=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]], [[Fóirdheontas breosla iontaise]], [[Tairif carbóin]], [[Praghsáil carbóin]], [[Sceitheadh carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
#* [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]

== ''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide'' ==
&lt;ref name=iate /&gt;


== Role of climate change conferences 
'' Member states of the UNFCCC meet annually at the Conference of the Parties (COP) to assess progress in combating climate change. COP provides a platform for governments, NGOs, and the private sector to collaborate and determine strategies for global climate policy and action. These conferences offer an opportunity to discuss climate governance measures, reduce carbon emissions, and promote the transition to more sustainable energy sources.

'' The UN Climate Change Conferences&lt;ref name=uncc /&gt; serve as key forums for shaping global policy, where representatives of various countries jointly address the reduction of global greenhouse gas emissions and support states in enhancing their resilience to climate impacts.

== Liosta de chomhdhálaí, uachtaráin agus áiteanna 
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
! Bliain
! Ainm
! Tír, cathair óstach 
! Uachtarán
! Tír uachtaránachta
! Grúpa réigiúnach
|-
| 1995
| [[#1995|COP&amp;nbsp;1]]
| [[Berlin]], an Ghearmáin
| [[Angela Merkel]]
| {{flag|Germany|An Ghearmáin}}
| [[Grúpa Iarthair na hEorpa agus Eile]]
|-
|1996
|[[#1996|COP&amp;nbsp;2]]
|[[An Ghinéiv]], an Eilvéis
|[[Chenhamo Chimutengwende|Chen Chimutengwende]]
|{{flag|Zimbabwe}}
|[[Grúpa na hAfraice]]
|-
|1997
|[[#1997|COP&amp;nbsp;3]]
|[[Kyoto]], Japan
|[[:ja:大木浩|Hiroshi Ohki]]
|{{flag|Japan}}
|[[Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin]]
|-
|1998
|[[#1998|COP&amp;nbsp;4]]
|[[Buenos Aires]], Argentina
|[[María Julia Alsogaray]]
|{{flag|Argentina}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|1999
|[[#1999|COP&amp;nbsp;5]]
|[[Bonn]], an Ghearmáin
|[[Jan Szyszko]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2000
|[[#2000|COP&amp;nbsp;6]]
|[[An Háig]], an Ísiltír
|[[Jan Pronk]]
|{{flag|Netherlands}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2001
|[[#2001|COP&amp;nbsp;6-2]]
|[[Bonn]], Germany
| [[Jan Pronk]]
|{{flag|Netherlands}}
|[[Western Europe and Other Group]] 
|-
|2001
|[[#COP&amp;nbsp;7|COP&amp;nbsp;7]]
|[[Marrakesh]], Morocco
|[[Mohamed El Yazghi|Mohamed Elyazghi]]
|{{flag|Morocco}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2002
|[[#2002|COP&amp;nbsp;8]]
|[[New Delhi]], India
|[[T. R. Baalu]]
|{{flag|India}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2003
|[[#2003|COP&amp;nbsp;9]]
|[[Milan]], Italy
|[[:hu:Persányi Miklós|Miklós Persányi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://enb.iisd.org/climate/cop9/1mon.html|title=ENB @ UNFCCC COP-9, Milan, Italy, 1-12 December 2003|website=enb.iisd.org}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Hungary}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2004
|[[#2004|COP&amp;nbsp;10]]
|[[Buenos Aires]], Argentina
|[[Ginés González García]]
|{{flag|Argentina}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2005
|[[#2005|COP&amp;nbsp;11]]
|[[Montréal]], Canada
|[[Stéphane Dion]]
|{{flag|Canada}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2006
|[[#2006|COP&amp;nbsp;12]]
|[[Nairobi]], Kenya
|[[Kivutha Kibwana]]
|{{flag|Kenya}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2007
|[[#2007|COP&amp;nbsp;13]]
|[[Bali]], Indonesia
|[[Rachmat Witoelar]]
|{{flag|Indonesia}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2008
|[[#2008|COP&amp;nbsp;14]]
|[[Poznań]], Poland
|[[Maciej Nowicki]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2009
|[[#2009|COP&amp;nbsp;15]]
|[[Cóbanhávan]], Denmark
|[[Connie Hedegaard]]
|{{flag|Denmark}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2010
|[[#2010|COP&amp;nbsp;16]]
|[[Cancún]], Mexico
|[[Patricia Espinosa]]
|{{flag|Mexico}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2011
|[[#2011|COP&amp;nbsp;17]]
|[[Durban]], South Africa
|[[Maite Nkoana-Mashabane]]
|{{flag|South Africa}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2012
|[[#2012|COP&amp;nbsp;18]]
|[[Doha]], Qatar
|[[Abdullah bin Hamad Al Attiyah|Abdullah bin Hamad Al-Attiyah]]
|{{flag|Qatar}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2013
|[[#2013|COP&amp;nbsp;19]]
|[[Warsaw]], Poland
|[[Marcin Korolec]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2014
|[[#2014|COP&amp;nbsp;20]]
|[[Líoma]], Peru
|[[Manuel Pulgar-Vidal]]
|{{flag|Peru}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2015
|[[#2015|COP&amp;nbsp;21]]
|[[Páras]], France
|[[Laurent Fabius]]
|{{flag|France}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2016
|[[#2016|COP&amp;nbsp;22]]
|[[Marrakesh]], Morocco
|[[Salaheddine Mezouar]]
|{{flag|Morocco}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2017
|[[#2017|COP&amp;nbsp;23]]
|[[Bonn]], Germany
|[[Frank Bainimarama]]&lt;ref name=unfccc2017 /&gt;
|{{flag|Fiji}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2018
|[[#2018|COP&amp;nbsp;24]]
|[[Katowice]], Poland
|[[Michał Kurtyka]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2019
|[[#2019|COP&amp;nbsp;25]]
|[[Maidrid]], Spain
|[[Carolina Schmidt]]
|{{flag|Chile}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|&lt;s&gt;2020&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;COP 26&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;Glasgow, United Kingdom&lt;/s&gt;
|Postponed due to COVID
|&lt;s&gt;United Kingdom&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;Western Europe and Other Group&lt;/s&gt; 
|-
| 2021
|[[#2021|COP&amp;nbsp;26]]
|[[Glaschú]], United Kingdom
|[[Alok Sharma]]
|{{flag|United Kingdom}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
| 2022
|[[#2022|COP&amp;nbsp;27]]
|[[Sharm El Sheikh]], Egypt
|[[Sameh Shoukry]]
|{{flag|Egypt}}
| Grúpa na hAfraice
|-
| 2023
|[[#2023|COP&amp;nbsp;28]]
|[[Dubai]], United Arab Emirates
|[[Sultan Al Jaber]]
|{{flag|United Arab Emirates}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
| 2024
|[[#2024|COP&amp;nbsp;29]]
|[[Baku]], Azerbaijan
|[[Mukhtar Babayev]],
|{{flag|Azerbaijan}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
| 2025
|[[#2025|COP&amp;nbsp;30]]
|[[Belém]], Brazil
| [[André Corrêa do Lago]]
|{{flag|Brazil}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
| 2026
|[[#2026|COP&amp;nbsp;31]]
|[[Antalya]], Turkey
|[[Murat Kurum]]
|{{flag|Turkey}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
| 2027
|[[#2027|COP&amp;nbsp;32]]
|[[Addis Ababa]], Ethiopia
|[[Gedion Timothewos]]
&lt;ref name=ethiopia&gt;{{lua idirlín | url = https://ethioembassy.ca/ethiopia-to-host-cop32-and-appoints-foreign-minister-gedion-timothewos-as-president-designate/ | teideal = Ethiopia to Host COP32 and Appoints Foreign Minister Gedion Timothewos as President-Designate}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Ethiopia}}
| Grúpa na hAfraice
|-
| 2028
| [[#2028|COP&amp;nbsp;33]]
| ''le socrú''
| ''le socrú''
| ''le socrú''
| [[Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin]]
|}


&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/2232294 | teideal = Téarma: Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 27-10-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=uncc&gt;{{lua idirlín | teideal = UN Climate Change Conferences | url = https://www.un.org/en/climatechange/un-climate-conferences | dátarochtana = 2025-01-30 | work = un.org | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=unfccc2017&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = UNFCCC | dáta = 3 Iúil 2017 | teideal = PM Bainimarama Opening Address at the Climate Action Pacific Partnership Event | url = https://unfccc.int/news/pm-bainimarama-opening-address-at-the-climate-action-pacific-partnership-event | dátarochtana = 13 Márta 2025}}&lt;/ref&gt;

== ''Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch'' ==
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

== Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


'' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].&lt;ref name=UIA /&gt;  The 32 member countries and 13&lt;ref name=Latvia /&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=:4 /&gt;

== Structure 
The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.&lt;ref name=:6 /&gt;

== Ballraíocht 
The 32 member countries and 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot;/&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Ballstáit 
Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:1 /&gt;  Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.&lt;ref name=:1 /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 0.95em;&quot;
! style=&quot;width:115px;&quot; | Tír
! Ballraíocht
! Nótaí
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Australia}}
| align=&quot;right&quot; |1979&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Austria}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974
&lt;ref name=:5&gt;{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}&lt;/ref&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Belgium}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Canada}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Czech Republic}}
| align=&quot;right&quot; |5 February 2001&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Denmark}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Estonia}}
| align=&quot;right&quot; |9 May 2014
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Finland}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|France}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Germany}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Greece}}
| align=&quot;right&quot; |1976&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Hungary}}
| align=&quot;right&quot; |3 June 1997&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Ireland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Italy}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Japan}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Latvia}}
| align=&quot;right&quot; | 2024&lt;ref&gt;{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Lithuania}}
| align=&quot;right&quot; |2022
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Luxembourg}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Mexico}}
| align=&quot;right&quot; |2018
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Netherlands}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|New Zealand}}
| align=&quot;right&quot; |1977&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Norway}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member (under a special Agreement)&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Portugal}}
| align=&quot;right&quot; |1981&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Poland|}}
| align=&quot;right&quot; |25 September 2008
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Slovakia}}
| align=&quot;right&quot; |30 November 2007
&lt;ref&gt;{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|South Korea|}}
| align=&quot;right&quot; |20 April 2001
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris | archive-date=25 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Spain|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Sweden|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Switzerland|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Turkey|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{nowrap|{{flag|United Kingdom|}}}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|United States|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|}

=== Tíortha aontachais 
'' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat.
&lt;ref name=Scott1994&gt;{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 | access-date=3 Lúnasa 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The following countries are undergoing the accession process:&lt;ref name=AccessionAssociate&gt;{{lua idirlín | url = https://www.iea.org/countries|title=Countries &amp; Regions | foilsitheoir = International Energy Agency | dátarochtana = 2026-10-06}}&lt;/ref&gt;

* {{Flag|Colombia}}
* {{Flag|Brazil}}
&lt;ref name=mre2026&gt;{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal = Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Chile|}}
* {{Flag|Costa Rica|}}
* {{Flag|Israel|}}
* {{Flag|Romania|an Rómáin}}

=== Association countries 
'' Association was formally launched in 2015 with a 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot; /&gt; country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings.
&lt;ref name=iea2016&gt;{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
India officially declared its &quot;Association&quot; status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017.
&lt;ref name=iea2021&gt;{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,&lt;ref name=:2 /&gt;
&lt;ref name=thecanadian&gt;{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022.
&lt;ref name=aljazeera&gt;{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
In July 2025, Brazil started the process to become a member country.
&lt;ref name=brasilenergia&gt;{{lua idirlín | dáta = 2025-07-30 | teideal = Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}&lt;/ref&gt;

'' As of Deireadh Fómhair 2026, the IEA has 14 association countries:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;/&gt;
* {{Flag|Argentina|}}
* {{Flag|China|ag tSín}}
* {{Flag|Egypt|}}
* {{Flag|India|an Ind}}
* {{Flag|Indonesia|}}
* {{Flag|Kenya|}}
* {{Flag|Morocco|}}
* {{Flag|Nigeria|}}
* {{Flag|Senegal|}}
* {{Flag|Singapore|}}
* {{Flag|South Africa|an Afraic Theas}}
* {{Flag|Thailand|}}
* {{Flag|Ukraine|an Úcráin}}
* {{Flag|Vietnam|}}

== Areas of work 
'' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries.

=== Dáta 
=== Scenarios 
IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes:

* Stated Policies Scenario (STEPS)
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB | archive-date=23 August 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Announced Pledges Scenario (APS)
&lt;ref name=ieaaps&gt;{{lua idirlín | teideal = Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps | dátarochtana = 2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga =en-GB | archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Net Zero Scenario (NZE)
&lt;ref name=ieanze&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze | dátarochtana = 2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB | archive-date=28 August 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:8 /&gt;

=== Key publications 
[[Íomhá:Renewables 2022.pdf | mion | Tuairisc 2022 ar [[fuinneamh in-athnuaite]]]]

* '''World Energy Outlook''' (WEO)
* '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector'''
* '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) 
* '''Global EV Outlook''' (GEVO)
* '''Oil Market Report'''
* '''Electricity Market Report'''
* '''Gas Market Report'''
* '''Energy Efficiency'''
* '''Renewable Energy Market Update'''
* '''World Energy Investment'''
* '''Tracking Clean Energy Progress'''
* '''Country Reviews'''

== Cáineadh 
=== Bias against renewable energy 
[[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]]

'' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.&lt;ref name=Creutzig2017 /&gt;&lt;ref name=Hoekstra2017 /&gt;&lt;ref name=Mertens /&gt;

=== Accuracy of forecasting 
'' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. &lt;ref name=guardian2 /&gt;

=== Restricting access to data 
'' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, &quot;[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it&quot;.&lt;ref name=ambrose-2021 /&gt;&lt;ref name=ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=schaefer-2021 /&gt;  The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that &quot;countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding&quot;.&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;

'' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.&lt;ref name=Ritchie2024 /&gt;

'' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.&lt;ref name=ieadataset /&gt;

== Féach freisin 
* [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=UIA&gt;{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Latvia&gt;{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:4&gt;{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian2&quot;&gt;{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Creutzig2017&gt;[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hoekstra2017&gt;Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mertens&gt;Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ambrose-2021&gt;{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ritchie-2021&gt;{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=schaefer-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Ritchie2024&gt;{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ieadataset&gt;{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:6&gt;{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol}}

== Gabháil agus stóráil carbóin ==


[[Íomhá:CBO-how-carbon-capture-works.png | mion | '' With GSC, carbon dioxide is captured from a point source, such as an ethanol refinery. It is usually transported via pipelines and then either used to [[Enhanced oil recovery|extract oil]] or stored in a dedicated geologic formation]]

Is próiseas é '''Gabháil agus stóráil carbóin'''&lt;ref name=iate /&gt; ('''GSC''') ina ndeighltear [[dé-ocsaíd charbóin]] (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) as foinse nádúrtha nó tionsclaíoch agus é stóráiltear áit eile.&lt;ref name=IPCC-2021 /&gt;{{rp|page=2221}}  Mar shampla, gabhtar CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; as [[natural gas processing plant]] agus stóráiltear é i bh[[foirmíocht gheolaíoch]] domhan.  Baintear leas as tuairim is 80% den CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; gafa go bliaintiúil chun [[gnóthú ola faoi spreagadh|ola a ghnóthú faoi spreagadh]] (GOS).&lt;ref name=Zhang-2024 /&gt;  Glaoitear '''gabháil, úsáid agus stóráil''' ar an próiseas seo.&lt;ref name=Sekera-2020 /&gt;

'' Oil and gas companies first used the processes involved in GCS in the mid‑20th century.  Early GCS technologies were mainly used to purify natural gas and increase oil production. From the 1980s, and especially in the 2000s, GCS began to be discussed as a strategy to [[climate change mitigation|reduce greenhouse gas emissions]]. A 2022 review found that around 70% of announced GCS projects had not materialized, with a failure rate above 98% in the electricity sector.&lt;ref name=Zhang-2024 /&gt;&lt;ref name=Kazlou-2024 /&gt;  As of 2024, GCS was in operation at 44 plants worldwide, collectively capturing about one‑thousandth of global carbon dioxide emissions, and about 90% of CCS operations involved the oil and gas industry.&lt;ref name=&quot;Global CCS Institute&quot; /&gt;&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt;&lt;ref name=IEA-2023b /&gt;{{Rp|page=15}}  Plants with CCS require more energy to operate, so they typically burn additional fossil fuels and increase the pollution associated with extracting and transporting fuel.
        
'' GCS could have a critical but limited role in reducing [[greenhouse gas emissions]].&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt; However, other emission-reduction options such as solar and wind energy, [[electrification]], and public transit are less expensive than CCS and are much more effective at reducing air pollution. Given its cost and limitations, CCS is envisioned to be most useful in specific niches. These niches include [[heavy industry]] and plant retrofits.&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  In the context of deep and sustained cuts in natural gas consumption,&lt;ref name=IEA-NetZero /&gt;  GCS can reduce emissions from [[Natural-gas processing|natural gas processing]].&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  In electricity generation and [[hydrogen production]], GCS is envisioned to complement a broader shift to renewable energy.&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  CCS is a component of [[bioenergy with carbon capture and storage]], which can under some conditions remove carbon from the atmosphere.    

'' The effectiveness of CCS in reducing carbon emissions depends on the plant's capture efficiency, the additional energy used for GCS itself, leakage, and business and technical issues that can keep facilities from operating as designed.  Some large CCS implementations have sequestered far less CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; than originally expected.&lt;ref name=Vaughan-2022 /&gt;&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt;

'' Controversy remains over whether using captured CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; to extract more oil ultimately benefits the climate.&lt;ref name=&quot;Gunderson-2020 /&gt;  Many environmental groups regard GCS as an unproven, expensive technology that perpetuates [[fossil fuel]] dependence.  They believe other ways to reduce emissions are more effective and that GCS is a distraction.&lt;ref name=Lakhani-2024 /&gt;

'' Some international climate agreements refer to the concept of '''fossil fuel abatement''', which is not defined in these agreements but is generally understood to mean use of GCS.&lt;ref name=Staff-2023 /&gt;  Almost all GCS projects operating today have benefited from government financial support.  Countries with programs to support or mandate GCS technologies include na SAM, Ceanada, an Danmhairg, an tSín, agus ag Ríocht Aontaithe.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/2230131 | teideal = Téarma: gabháil agus stóráil carbóin | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-11-10}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IPCC-2021&gt;IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C. Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eag.)], in [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eag.)]. Cambridge University Press, Cambridge, an Ríocht Aontaithe agus Nua Eabhrac, NY, SAM, ll. 2215–2256, doi:10.1017/9781009157896.022.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Zhang-2024&gt;{{cite journal | last1=Zhang | first1=Yuting | last2=Jackson | first2=Christopher | last3=Krevor | first3=Samuel | date=2024-08-28 | title=The feasibility of reaching gigatonne scale CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; storage by mid-century | journal=Nature Communications | language=en | volume=15 | issue=1 | page=6913 | doi=10.1038/s41467-024-51226-8  | doi-access=free|issn=2041-1723 | pmc=11358273 | pmid=39198390 | bibcode=2024NatCo..15.6913Z}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Sekera-2020&gt;{{cite journal | last1=Sekera | first1=June | last2=Lichtenberger | first2=Andreas | date=6 October 2020 | title=Assessing Carbon Capture: Public Policy, Science, and Societal Need: A Review of the Literature on Industrial Carbon Removal | journal=Biophysical Economics and Sustainability | volume=5 | issue=3 | page=14 | bibcode=2020BpES....5...14S | doi=10.1007/s41247-020-00080-5 | doi-access=free}} '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Kazlou-2024&gt;{{cite journal | last1=Kazlou | first1=Tsimafei | last2=Cherp | first2=Aleh | last3=Jewell | first3=Jessica | date=October 2024 | title=Feasible deployment of carbon capture and storage and the requirements of climate targets | journal=Nature Climate Change | language=en | volume=14 | issue=10 | pages=1047–1055, Extended Data Fig. 1 | doi=10.1038/s41558-024-02104-0 | pmid=39386083 |issn=1758-6798 | pmc=11458486 | bibcode=2024NatCC..14.1047K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Global CCS Institute&quot;&gt;{{lua idirlín | teideal = Global Status Report 2024 | url = https://www.globalccsinstitute.com/resources/global-status-report/ | dátarochtana = 2024-10-19 | foilsitheoir = Global CCS Institute | pages=57–58 | teanga = en-AU}} '' The report lists 50 facilities, of which 3 are [[direct air capture]] facilities and 3 are transport/storage facilities&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Lebling-2023&gt;{{lua idirlín | sloinne = Lebling | ainm = Katie | last2=Gangotra | first2=Ankita | last3=Hausker | first3=Karl | last4=Byrum | first4=Zachary | dáta = 2023-11-13 | teideal = 7 Things to Know About Carbon Capture, Utilization and Sequestration | url = https://www.wri.org/insights/carbon-capture-technology | foilsitheoir=[[World Resources Institute]] | teanga=en}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] ''Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-2023b&gt;{{lua idirlín |dáta = 2023-11-23 | teideal = The Oil and Gas Industry in Net Zero Transitions – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/the-oil-and-gas-industry-in-net-zero-transitions |access-date=2024-11-04 |website=IEA |language=en-GB}} Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-5&gt;IEA (2020), ''[https://www.iea.org/reports/ccus-in-clean-energy-transitions CCUS in Clean Energy Transitions]'', IEA, Paris [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-NetZero&gt;{{lua idirlín | teideal = Executive summary – Net Zero Roadmap: A Global Pathway to Keep the 1.5 °C Goal in Reach – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-roadmap-a-global-pathway-to-keep-the-15-0c-goal-in-reach/executive-summary | dátarochtana = 2024-11-10 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Vaughan-2022&gt;{{lua idirlín | sloinne = Vaughan | ainm = Adam | dáta = 1 Meán Fómhair 2022 | teideal = Most major carbon capture and storage projects haven't met targets | url = https://www.newscientist.com/article/2336018-most-major-carbon-capture-and-storage-projects-havent-met-targets/ | dátarochtana = 2024-08-28 | foilsitheoir = [[New Scientist]] | teanga = en-US}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Gunderson-2020&gt;{{cite journal | last1=Gunderson | first1=Ryan | last2=Stuart | first2=Diana | last3=Petersen | first3=Brian | date=2020-04-10 | title=The fossil fuel industry's framing of carbon capture and storage: Faith in innovation, value instrumentalization, and status quo maintenance | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0959652619346372 | journal=Journal of Cleaner Production | volume=252 | article-number=119767 | doi=10.1016/j.jclepro.2019.119767 | bibcode=2020JCPro.25219767G | issn=0959-6526 | url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Lakhani-2024&gt;{{cite news | sloinne = Lakhani | ainm = Nina | dáta = 2024-08-29 | teideal = US leads wealthy countries spending billions of public money on unproven 'climate solutions' | url = https://www.theguardian.com/business/article/2024/aug/29/unproven-climate-solutions-spending | dátarochtana = 2024-09-21 | foilsitheoir = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Staff-2023&gt;{{lua idirlín | dáta = 2023-12-05 | teideal = Q&amp;A: Why defining the 'phaseout' of 'unabated' fossil fuels is so important at COP28 | url = https://www.carbonbrief.org/qa-why-defining-the-phaseout-of-unabated-fossil-fuels-is-so-important-at-cop28/ | dátarochtana = 2024-10-02 | foilsitheoir = Carbon Brief | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Maolú an Athraithe Aeráide]]

== Truailliú poncfhoinse ==

[[Íomhá:Common Point Source Discharges - EPA 2010.png | mion | 150px | '' Water pollution point sources]]
[[Íomhá:AirPollutionSource.jpg | mion | ''Air pollution point sources]]


'' A '''truailliú poncfhoinse''' is a single identifiable source of [[truailliú aeir|aer]], [[truailliú uisce|uisce]], [[truailliú teirmeach|teirmeach]], [[truailliú torainn|torann]] nó [[truailliú solais pollution|solas]] [[truailliú]].  A [[point source]] has negligible extent, distinguishing it from other pollution source geometrics (such as [[nonpoint source pollution|nonpoint source]] or [[area source (pollution)|area source]]). The sources are called ''point sources'' because in mathematical modeling, they can be approximated as a mathematical [[Point (geometry)|point]] to simplify analysis.&lt;ref name=Leeuwen2010 /&gt;  Pollution point sources are identical to other [[fisic]], [[ceimic]], [[optaic]] agus [[innealtóireacht]] point sources and include: 
* [[Truailliú aeir]] from an industrial source (rather than an airport or a road, considered a [[line source]], or a forest fire, which is considered an area source, or [[Volume source (pollution)|volume source]])&lt;ref name=usepa /&gt;
* [[Truailliú uisce]] from factories, power plants, municipal [[sewage treatment]] plants and some farms (''féach'' [[concentrated animal feeding operation]]).&lt;ref name=Harrison2001 /&gt;  The U.S. [[Clean Water Act]] also defines municipal separate [[storm sewer]] systems and industrial [[stormwater]] discharges (such as [[construction site]]s) as point sources.&lt;ref name=uscla /&gt;
** Man-made, natural and [[groundwater]] reservoirs can all be contaminated by point source pollution which can threaten human health and safety.
* [[Noise pollution]] from a [[jet engine]]&lt;ref name=soton /&gt;&lt;ref name=nonoise /&gt;
* Disruptive [[seismic]] vibration from a localized seismic study&lt;ref name=Stähler2014 /&gt;
* [[Light pollution]] from an intrusive [[street light]]&lt;ref name=nps /&gt;
* [[Radio]] emissions from an interference-producing electrical device

== Féach freisin 
* [[Nonpoint source pollution]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Leeuwen2010&gt;{{cite book | title=Risk Assessment of Chemicals: An Introduction, 2nd Ed. | last=van Leeuwen | first=C.J. | publisher=Springer | year=2010 | isbn=978-1-4020-6101-1 | location=Dordrecht, An Ísiltír}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=usepa&gt;{{lua idirlín | url = https://www3.epa.gov/airquality/emissns.html | teideal = Air Pollution Emissions Overview | dáta = 2016-06-08 | foilsitheoir = U.S. Environmental Protection Agency}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Harrison2001&gt;{{cite book | date=2001 | editor1-last=Harrison | editor1-first=Roy M. | title=Pollution: Causes, Effects and Control | url=https://books.google.com/books?id=1kFbRYQUqcAC&amp;pg=PA2 |edition=4th | location=Cambridge, UK | publisher=Royal Society of Chemistry | page=2 | isbn=0-85404-621-6}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=uscla&gt;United States. Clean Water Act. Section 402(p), {{usc|33|1342(p)}}.&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=soton&gt;{{lua idirlín | url = http://blog.soton.ac.uk/soundwaves/wave-basics/point-sources-inverse-square-law/ | teideal = Point sources | work = Sound Waves | foilsitheoir = University of Southampton | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=nonoise&gt;{{lua idirlín | url = http://www.nonoise.org/library/envnoise/#propagation | teideal = Environmental Noise Propagation | foilsitheoir=Brüel &amp; Kjær, Nærum, an Danmhairg | work = nonoise.org | location=Montpelier, VT | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Stähler2014&gt;{{lua idirlín | url = https://www.researchgate.net/publication/264785140 | teideal = Estimating the uncertainty of seismic point source solutions | údar = Stähler, Simon | author2=Hosseini, Kasra |author3=Zhang, Ran | author4=Sigloch, Karin | dáta = 2014 | id=Conference: EGU General Assembly 2014, held 27 April - 2 May, 2014 in Vienna, Austria, id.9911}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=nps&gt;{{lua idirlín | url = https://www.nps.gov/subjects/nightskies/sources.htm | teideal = Light Pollution Sources | work = Night Skies | foilsitheoir = U.S. National Park Service | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Truailliú]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>21j9m7xc6p9gu0laelu7akvwhw4p6f4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333016</id>
      <parentid>1333015</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Truailliú poncfhoinse */</comment>
      <origin>1333016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49136" sha1="0hviznn0393sw9i662rouzaskt8nba1" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]

* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]


{| class= wikitable 
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)

! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh toinne]]
| [[Cumhacht toinne]]
|}

== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
# Climate action
# Climate change denial
# ''[[:en:Point source pollution|Point source pollution]]'' - [[Truailliú poncfhoinse]]


* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]

=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]

=== Náisiúin Aontaithe ===
* [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]]
* [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]]
* [[Prótacal Cartagena ar an mBithshábháilteacht]]=[[Prótacal Cartagena]], [[Prótacal Nagoya]]

=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]], [[Fóirdheontas breosla iontaise]], [[Tairif carbóin]], [[Praghsáil carbóin]], [[Sceitheadh carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
#* [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]

== ''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide'' ==
&lt;ref name=iate /&gt;


== Role of climate change conferences 
'' Member states of the UNFCCC meet annually at the Conference of the Parties (COP) to assess progress in combating climate change. COP provides a platform for governments, NGOs, and the private sector to collaborate and determine strategies for global climate policy and action. These conferences offer an opportunity to discuss climate governance measures, reduce carbon emissions, and promote the transition to more sustainable energy sources.

'' The UN Climate Change Conferences&lt;ref name=uncc /&gt; serve as key forums for shaping global policy, where representatives of various countries jointly address the reduction of global greenhouse gas emissions and support states in enhancing their resilience to climate impacts.

== Liosta de chomhdhálaí, uachtaráin agus áiteanna 
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
! Bliain
! Ainm
! Tír, cathair óstach 
! Uachtarán
! Tír uachtaránachta
! Grúpa réigiúnach
|-
| 1995
| [[#1995|COP&amp;nbsp;1]]
| [[Berlin]], an Ghearmáin
| [[Angela Merkel]]
| {{flag|Germany|An Ghearmáin}}
| [[Grúpa Iarthair na hEorpa agus Eile]]
|-
|1996
|[[#1996|COP&amp;nbsp;2]]
|[[An Ghinéiv]], an Eilvéis
|[[Chenhamo Chimutengwende|Chen Chimutengwende]]
|{{flag|Zimbabwe}}
|[[Grúpa na hAfraice]]
|-
|1997
|[[#1997|COP&amp;nbsp;3]]
|[[Kyoto]], Japan
|[[:ja:大木浩|Hiroshi Ohki]]
|{{flag|Japan}}
|[[Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin]]
|-
|1998
|[[#1998|COP&amp;nbsp;4]]
|[[Buenos Aires]], Argentina
|[[María Julia Alsogaray]]
|{{flag|Argentina}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|1999
|[[#1999|COP&amp;nbsp;5]]
|[[Bonn]], an Ghearmáin
|[[Jan Szyszko]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2000
|[[#2000|COP&amp;nbsp;6]]
|[[An Háig]], an Ísiltír
|[[Jan Pronk]]
|{{flag|Netherlands}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2001
|[[#2001|COP&amp;nbsp;6-2]]
|[[Bonn]], Germany
| [[Jan Pronk]]
|{{flag|Netherlands}}
|[[Western Europe and Other Group]] 
|-
|2001
|[[#COP&amp;nbsp;7|COP&amp;nbsp;7]]
|[[Marrakesh]], Morocco
|[[Mohamed El Yazghi|Mohamed Elyazghi]]
|{{flag|Morocco}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2002
|[[#2002|COP&amp;nbsp;8]]
|[[New Delhi]], India
|[[T. R. Baalu]]
|{{flag|India}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2003
|[[#2003|COP&amp;nbsp;9]]
|[[Milan]], Italy
|[[:hu:Persányi Miklós|Miklós Persányi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://enb.iisd.org/climate/cop9/1mon.html|title=ENB @ UNFCCC COP-9, Milan, Italy, 1-12 December 2003|website=enb.iisd.org}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Hungary}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2004
|[[#2004|COP&amp;nbsp;10]]
|[[Buenos Aires]], Argentina
|[[Ginés González García]]
|{{flag|Argentina}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2005
|[[#2005|COP&amp;nbsp;11]]
|[[Montréal]], Canada
|[[Stéphane Dion]]
|{{flag|Canada}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2006
|[[#2006|COP&amp;nbsp;12]]
|[[Nairobi]], Kenya
|[[Kivutha Kibwana]]
|{{flag|Kenya}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2007
|[[#2007|COP&amp;nbsp;13]]
|[[Bali]], Indonesia
|[[Rachmat Witoelar]]
|{{flag|Indonesia}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2008
|[[#2008|COP&amp;nbsp;14]]
|[[Poznań]], Poland
|[[Maciej Nowicki]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2009
|[[#2009|COP&amp;nbsp;15]]
|[[Cóbanhávan]], Denmark
|[[Connie Hedegaard]]
|{{flag|Denmark}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2010
|[[#2010|COP&amp;nbsp;16]]
|[[Cancún]], Mexico
|[[Patricia Espinosa]]
|{{flag|Mexico}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2011
|[[#2011|COP&amp;nbsp;17]]
|[[Durban]], South Africa
|[[Maite Nkoana-Mashabane]]
|{{flag|South Africa}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2012
|[[#2012|COP&amp;nbsp;18]]
|[[Doha]], Qatar
|[[Abdullah bin Hamad Al Attiyah|Abdullah bin Hamad Al-Attiyah]]
|{{flag|Qatar}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2013
|[[#2013|COP&amp;nbsp;19]]
|[[Warsaw]], Poland
|[[Marcin Korolec]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2014
|[[#2014|COP&amp;nbsp;20]]
|[[Líoma]], Peru
|[[Manuel Pulgar-Vidal]]
|{{flag|Peru}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|2015
|[[#2015|COP&amp;nbsp;21]]
|[[Páras]], France
|[[Laurent Fabius]]
|{{flag|France}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
|2016
|[[#2016|COP&amp;nbsp;22]]
|[[Marrakesh]], Morocco
|[[Salaheddine Mezouar]]
|{{flag|Morocco}}
| Grúpa na hAfraice
|-
|2017
|[[#2017|COP&amp;nbsp;23]]
|[[Bonn]], Germany
|[[Frank Bainimarama]]&lt;ref name=unfccc2017 /&gt;
|{{flag|Fiji}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
|2018
|[[#2018|COP&amp;nbsp;24]]
|[[Katowice]], Poland
|[[Michał Kurtyka]]
|{{flag|Poland}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
|2019
|[[#2019|COP&amp;nbsp;25]]
|[[Maidrid]], Spain
|[[Carolina Schmidt]]
|{{flag|Chile}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
|&lt;s&gt;2020&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;COP 26&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;Glasgow, United Kingdom&lt;/s&gt;
|Postponed due to COVID
|&lt;s&gt;United Kingdom&lt;/s&gt;
|&lt;s&gt;Western Europe and Other Group&lt;/s&gt; 
|-
| 2021
|[[#2021|COP&amp;nbsp;26]]
|[[Glaschú]], United Kingdom
|[[Alok Sharma]]
|{{flag|United Kingdom}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
| 2022
|[[#2022|COP&amp;nbsp;27]]
|[[Sharm El Sheikh]], Egypt
|[[Sameh Shoukry]]
|{{flag|Egypt}}
| Grúpa na hAfraice
|-
| 2023
|[[#2023|COP&amp;nbsp;28]]
|[[Dubai]], United Arab Emirates
|[[Sultan Al Jaber]]
|{{flag|United Arab Emirates}}
| Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin
|-
| 2024
|[[#2024|COP&amp;nbsp;29]]
|[[Baku]], Azerbaijan
|[[Mukhtar Babayev]],
|{{flag|Azerbaijan}}
|[[Eastern Europe Group]]
|-
| 2025
|[[#2025|COP&amp;nbsp;30]]
|[[Belém]], Brazil
| [[André Corrêa do Lago]]
|{{flag|Brazil}}
|[[Group of Latin America and the Caribbean|Group of Latin America Caribbean]]
|-
| 2026
|[[#2026|COP&amp;nbsp;31]]
|[[Antalya]], Turkey
|[[Murat Kurum]]
|{{flag|Turkey}}
|[[Western Europe and Other Group]]
|-
| 2027
|[[#2027|COP&amp;nbsp;32]]
|[[Addis Ababa]], Ethiopia
|[[Gedion Timothewos]]
&lt;ref name=ethiopia&gt;{{lua idirlín | url = https://ethioembassy.ca/ethiopia-to-host-cop32-and-appoints-foreign-minister-gedion-timothewos-as-president-designate/ | teideal = Ethiopia to Host COP32 and Appoints Foreign Minister Gedion Timothewos as President-Designate}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Ethiopia}}
| Grúpa na hAfraice
|-
| 2028
| [[#2028|COP&amp;nbsp;33]]
| ''le socrú''
| ''le socrú''
| ''le socrú''
| [[Grúpa na Áise agus an tAigéin Chiúin]]
|}


&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/2232294 | teideal = Téarma: Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 27-10-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=uncc&gt;{{lua idirlín | teideal = UN Climate Change Conferences | url = https://www.un.org/en/climatechange/un-climate-conferences | dátarochtana = 2025-01-30 | work = un.org | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=unfccc2017&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = UNFCCC | dáta = 3 Iúil 2017 | teideal = PM Bainimarama Opening Address at the Climate Action Pacific Partnership Event | url = https://unfccc.int/news/pm-bainimarama-opening-address-at-the-climate-action-pacific-partnership-event | dátarochtana = 13 Márta 2025}}&lt;/ref&gt;

== ''Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch'' ==
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

== Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


'' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].&lt;ref name=UIA /&gt;  The 32 member countries and 13&lt;ref name=Latvia /&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=:4 /&gt;

== Structure 
The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.&lt;ref name=:6 /&gt;

== Ballraíocht 
The 32 member countries and 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot;/&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Ballstáit 
Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:1 /&gt;  Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.&lt;ref name=:1 /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 0.95em;&quot;
! style=&quot;width:115px;&quot; | Tír
! Ballraíocht
! Nótaí
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Australia}}
| align=&quot;right&quot; |1979&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Austria}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974
&lt;ref name=:5&gt;{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}&lt;/ref&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Belgium}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Canada}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Czech Republic}}
| align=&quot;right&quot; |5 February 2001&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Denmark}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Estonia}}
| align=&quot;right&quot; |9 May 2014
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Finland}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|France}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Germany}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Greece}}
| align=&quot;right&quot; |1976&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Hungary}}
| align=&quot;right&quot; |3 June 1997&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Ireland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Italy}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Japan}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Latvia}}
| align=&quot;right&quot; | 2024&lt;ref&gt;{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Lithuania}}
| align=&quot;right&quot; |2022
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Luxembourg}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Mexico}}
| align=&quot;right&quot; |2018
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Netherlands}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|New Zealand}}
| align=&quot;right&quot; |1977&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Norway}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member (under a special Agreement)&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Portugal}}
| align=&quot;right&quot; |1981&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Poland|}}
| align=&quot;right&quot; |25 September 2008
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Slovakia}}
| align=&quot;right&quot; |30 November 2007
&lt;ref&gt;{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|South Korea|}}
| align=&quot;right&quot; |20 April 2001
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris | archive-date=25 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Spain|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Sweden|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Switzerland|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Turkey|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{nowrap|{{flag|United Kingdom|}}}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|United States|}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|}

=== Tíortha aontachais 
'' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat.
&lt;ref name=Scott1994&gt;{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 | access-date=3 Lúnasa 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The following countries are undergoing the accession process:&lt;ref name=AccessionAssociate&gt;{{lua idirlín | url = https://www.iea.org/countries|title=Countries &amp; Regions | foilsitheoir = International Energy Agency | dátarochtana = 2026-10-06}}&lt;/ref&gt;

* {{Flag|Colombia}}
* {{Flag|Brazil}}
&lt;ref name=mre2026&gt;{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal = Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Chile|}}
* {{Flag|Costa Rica|}}
* {{Flag|Israel|}}
* {{Flag|Romania|an Rómáin}}

=== Association countries 
'' Association was formally launched in 2015 with a 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot; /&gt; country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings.
&lt;ref name=iea2016&gt;{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
India officially declared its &quot;Association&quot; status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017.
&lt;ref name=iea2021&gt;{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,&lt;ref name=:2 /&gt;
&lt;ref name=thecanadian&gt;{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022.
&lt;ref name=aljazeera&gt;{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
In July 2025, Brazil started the process to become a member country.
&lt;ref name=brasilenergia&gt;{{lua idirlín | dáta = 2025-07-30 | teideal = Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}&lt;/ref&gt;

'' As of Deireadh Fómhair 2026, the IEA has 14 association countries:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;/&gt;
* {{Flag|Argentina|}}
* {{Flag|China|ag tSín}}
* {{Flag|Egypt|}}
* {{Flag|India|an Ind}}
* {{Flag|Indonesia|}}
* {{Flag|Kenya|}}
* {{Flag|Morocco|}}
* {{Flag|Nigeria|}}
* {{Flag|Senegal|}}
* {{Flag|Singapore|}}
* {{Flag|South Africa|an Afraic Theas}}
* {{Flag|Thailand|}}
* {{Flag|Ukraine|an Úcráin}}
* {{Flag|Vietnam|}}

== Areas of work 
'' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries.

=== Dáta 
=== Scenarios 
IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes:

* Stated Policies Scenario (STEPS)
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB | archive-date=23 August 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Announced Pledges Scenario (APS)
&lt;ref name=ieaaps&gt;{{lua idirlín | teideal = Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps | dátarochtana = 2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga =en-GB | archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Net Zero Scenario (NZE)
&lt;ref name=ieanze&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze | dátarochtana = 2023-08-25 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB | archive-date=28 August 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:8 /&gt;

=== Key publications 
[[Íomhá:Renewables 2022.pdf | mion | Tuairisc 2022 ar [[fuinneamh in-athnuaite]]]]

* '''World Energy Outlook''' (WEO)
* '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector'''
* '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) 
* '''Global EV Outlook''' (GEVO)
* '''Oil Market Report'''
* '''Electricity Market Report'''
* '''Gas Market Report'''
* '''Energy Efficiency'''
* '''Renewable Energy Market Update'''
* '''World Energy Investment'''
* '''Tracking Clean Energy Progress'''
* '''Country Reviews'''

== Cáineadh 
=== Bias against renewable energy 
[[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]]

'' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.&lt;ref name=Creutzig2017 /&gt;&lt;ref name=Hoekstra2017 /&gt;&lt;ref name=Mertens /&gt;

=== Accuracy of forecasting 
'' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. &lt;ref name=guardian2 /&gt;

=== Restricting access to data 
'' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, &quot;[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it&quot;.&lt;ref name=ambrose-2021 /&gt;&lt;ref name=ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=schaefer-2021 /&gt;  The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that &quot;countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding&quot;.&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;

'' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.&lt;ref name=Ritchie2024 /&gt;

'' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.&lt;ref name=ieadataset /&gt;

== Féach freisin 
* [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=UIA&gt;{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Latvia&gt;{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:4&gt;{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian2&quot;&gt;{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Creutzig2017&gt;[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hoekstra2017&gt;Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mertens&gt;Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ambrose-2021&gt;{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ritchie-2021&gt;{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=schaefer-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Ritchie2024&gt;{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ieadataset&gt;{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:6&gt;{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol}}

== Gabháil agus stóráil carbóin ==


[[Íomhá:CBO-how-carbon-capture-works.png | mion | '' With GSC, carbon dioxide is captured from a point source, such as an ethanol refinery. It is usually transported via pipelines and then either used to [[Enhanced oil recovery|extract oil]] or stored in a dedicated geologic formation]]

Is próiseas é '''Gabháil agus stóráil carbóin'''&lt;ref name=iate /&gt; ('''GSC''') ina ndeighltear [[dé-ocsaíd charbóin]] (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) as foinse nádúrtha nó tionsclaíoch agus é stóráiltear áit eile.&lt;ref name=IPCC-2021 /&gt;{{rp|page=2221}}  Mar shampla, gabhtar CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; as [[natural gas processing plant]] agus stóráiltear é i bh[[foirmíocht gheolaíoch]] domhan.  Baintear leas as tuairim is 80% den CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; gafa go bliaintiúil chun [[gnóthú ola faoi spreagadh|ola a ghnóthú faoi spreagadh]] (GOS).&lt;ref name=Zhang-2024 /&gt;  Glaoitear '''gabháil, úsáid agus stóráil''' ar an próiseas seo.&lt;ref name=Sekera-2020 /&gt;

'' Oil and gas companies first used the processes involved in GCS in the mid‑20th century.  Early GCS technologies were mainly used to purify natural gas and increase oil production. From the 1980s, and especially in the 2000s, GCS began to be discussed as a strategy to [[climate change mitigation|reduce greenhouse gas emissions]]. A 2022 review found that around 70% of announced GCS projects had not materialized, with a failure rate above 98% in the electricity sector.&lt;ref name=Zhang-2024 /&gt;&lt;ref name=Kazlou-2024 /&gt;  As of 2024, GCS was in operation at 44 plants worldwide, collectively capturing about one‑thousandth of global carbon dioxide emissions, and about 90% of CCS operations involved the oil and gas industry.&lt;ref name=&quot;Global CCS Institute&quot; /&gt;&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt;&lt;ref name=IEA-2023b /&gt;{{Rp|page=15}}  Plants with CCS require more energy to operate, so they typically burn additional fossil fuels and increase the pollution associated with extracting and transporting fuel.
        
'' GCS could have a critical but limited role in reducing [[greenhouse gas emissions]].&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt; However, other emission-reduction options such as solar and wind energy, [[electrification]], and public transit are less expensive than CCS and are much more effective at reducing air pollution. Given its cost and limitations, CCS is envisioned to be most useful in specific niches. These niches include [[heavy industry]] and plant retrofits.&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  In the context of deep and sustained cuts in natural gas consumption,&lt;ref name=IEA-NetZero /&gt;  GCS can reduce emissions from [[Natural-gas processing|natural gas processing]].&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  In electricity generation and [[hydrogen production]], GCS is envisioned to complement a broader shift to renewable energy.&lt;ref name=IEA-5 /&gt;{{rp|page=|pages=21–24}}  CCS is a component of [[bioenergy with carbon capture and storage]], which can under some conditions remove carbon from the atmosphere.    

'' The effectiveness of CCS in reducing carbon emissions depends on the plant's capture efficiency, the additional energy used for GCS itself, leakage, and business and technical issues that can keep facilities from operating as designed.  Some large CCS implementations have sequestered far less CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; than originally expected.&lt;ref name=Vaughan-2022 /&gt;&lt;ref name=Lebling-2023 /&gt;

'' Controversy remains over whether using captured CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; to extract more oil ultimately benefits the climate.&lt;ref name=&quot;Gunderson-2020 /&gt;  Many environmental groups regard GCS as an unproven, expensive technology that perpetuates [[fossil fuel]] dependence.  They believe other ways to reduce emissions are more effective and that GCS is a distraction.&lt;ref name=Lakhani-2024 /&gt;

'' Some international climate agreements refer to the concept of '''fossil fuel abatement''', which is not defined in these agreements but is generally understood to mean use of GCS.&lt;ref name=Staff-2023 /&gt;  Almost all GCS projects operating today have benefited from government financial support.  Countries with programs to support or mandate GCS technologies include na SAM, Ceanada, an Danmhairg, an tSín, agus ag Ríocht Aontaithe.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/2230131 | teideal = Téarma: gabháil agus stóráil carbóin | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-11-10}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IPCC-2021&gt;IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C. Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eag.)], in [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eag.)]. Cambridge University Press, Cambridge, an Ríocht Aontaithe agus Nua Eabhrac, NY, SAM, ll. 2215–2256, doi:10.1017/9781009157896.022.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Zhang-2024&gt;{{cite journal | last1=Zhang | first1=Yuting | last2=Jackson | first2=Christopher | last3=Krevor | first3=Samuel | date=2024-08-28 | title=The feasibility of reaching gigatonne scale CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; storage by mid-century | journal=Nature Communications | language=en | volume=15 | issue=1 | page=6913 | doi=10.1038/s41467-024-51226-8  | doi-access=free|issn=2041-1723 | pmc=11358273 | pmid=39198390 | bibcode=2024NatCo..15.6913Z}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Sekera-2020&gt;{{cite journal | last1=Sekera | first1=June | last2=Lichtenberger | first2=Andreas | date=6 October 2020 | title=Assessing Carbon Capture: Public Policy, Science, and Societal Need: A Review of the Literature on Industrial Carbon Removal | journal=Biophysical Economics and Sustainability | volume=5 | issue=3 | page=14 | bibcode=2020BpES....5...14S | doi=10.1007/s41247-020-00080-5 | doi-access=free}} '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Kazlou-2024&gt;{{cite journal | last1=Kazlou | first1=Tsimafei | last2=Cherp | first2=Aleh | last3=Jewell | first3=Jessica | date=October 2024 | title=Feasible deployment of carbon capture and storage and the requirements of climate targets | journal=Nature Climate Change | language=en | volume=14 | issue=10 | pages=1047–1055, Extended Data Fig. 1 | doi=10.1038/s41558-024-02104-0 | pmid=39386083 |issn=1758-6798 | pmc=11458486 | bibcode=2024NatCC..14.1047K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Global CCS Institute&quot;&gt;{{lua idirlín | teideal = Global Status Report 2024 | url = https://www.globalccsinstitute.com/resources/global-status-report/ | dátarochtana = 2024-10-19 | foilsitheoir = Global CCS Institute | pages=57–58 | teanga = en-AU}} '' The report lists 50 facilities, of which 3 are [[direct air capture]] facilities and 3 are transport/storage facilities&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Lebling-2023&gt;{{lua idirlín | sloinne = Lebling | ainm = Katie | last2=Gangotra | first2=Ankita | last3=Hausker | first3=Karl | last4=Byrum | first4=Zachary | dáta = 2023-11-13 | teideal = 7 Things to Know About Carbon Capture, Utilization and Sequestration | url = https://www.wri.org/insights/carbon-capture-technology | foilsitheoir=[[World Resources Institute]] | teanga=en}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] ''Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-2023b&gt;{{lua idirlín |dáta = 2023-11-23 | teideal = The Oil and Gas Industry in Net Zero Transitions – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/the-oil-and-gas-industry-in-net-zero-transitions |access-date=2024-11-04 |website=IEA |language=en-GB}} Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-5&gt;IEA (2020), ''[https://www.iea.org/reports/ccus-in-clean-energy-transitions CCUS in Clean Energy Transitions]'', IEA, Paris [[Íomhá:CC-BY icon.svg|50x50px]] '' Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IEA-NetZero&gt;{{lua idirlín | teideal = Executive summary – Net Zero Roadmap: A Global Pathway to Keep the 1.5 °C Goal in Reach – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-roadmap-a-global-pathway-to-keep-the-15-0c-goal-in-reach/executive-summary | dátarochtana = 2024-11-10 | foilsitheoir = IEA | teanga = en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Vaughan-2022&gt;{{lua idirlín | sloinne = Vaughan | ainm = Adam | dáta = 1 Meán Fómhair 2022 | teideal = Most major carbon capture and storage projects haven't met targets | url = https://www.newscientist.com/article/2336018-most-major-carbon-capture-and-storage-projects-havent-met-targets/ | dátarochtana = 2024-08-28 | foilsitheoir = [[New Scientist]] | teanga = en-US}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Gunderson-2020&gt;{{cite journal | last1=Gunderson | first1=Ryan | last2=Stuart | first2=Diana | last3=Petersen | first3=Brian | date=2020-04-10 | title=The fossil fuel industry's framing of carbon capture and storage: Faith in innovation, value instrumentalization, and status quo maintenance | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0959652619346372 | journal=Journal of Cleaner Production | volume=252 | article-number=119767 | doi=10.1016/j.jclepro.2019.119767 | bibcode=2020JCPro.25219767G | issn=0959-6526 | url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Lakhani-2024&gt;{{cite news | sloinne = Lakhani | ainm = Nina | dáta = 2024-08-29 | teideal = US leads wealthy countries spending billions of public money on unproven 'climate solutions' | url = https://www.theguardian.com/business/article/2024/aug/29/unproven-climate-solutions-spending | dátarochtana = 2024-09-21 | foilsitheoir = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Staff-2023&gt;{{lua idirlín | dáta = 2023-12-05 | teideal = Q&amp;A: Why defining the 'phaseout' of 'unabated' fossil fuels is so important at COP28 | url = https://www.carbonbrief.org/qa-why-defining-the-phaseout-of-unabated-fossil-fuels-is-so-important-at-cop28/ | dátarochtana = 2024-10-02 | foilsitheoir = Carbon Brief | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Maolú an Athraithe Aeráide]]

== Truailliú poncfhoinse ==

[[Íomhá:Common Point Source Discharges - EPA 2010.png | mion | 150px | '' Water pollution point sources]]
[[Íomhá:AirPollutionSource.jpg | mion | ''Air pollution point sources]]


'' A '''truailliú poncfhoinse''' is a single identifiable source of [[truailliú aeir|aer]], [[truailliú uisce|uisce]], [[truailliú teirmeach|teirmeach]], [[truailliú torainn|torann]] nó [[truailliú solais pollution|solas]] [[truailliú]].  A [[point source]] has negligible extent, distinguishing it from other pollution source geometrics (such as [[nonpoint source pollution|nonpoint source]] or [[area source (pollution)|area source]]). The sources are called ''point sources'' because in mathematical modeling, they can be approximated as a mathematical [[Point (geometry)|point]] to simplify analysis.&lt;ref name=Leeuwen2010 /&gt;  Pollution point sources are identical to other [[fisic]], [[ceimic]], [[optaic]] agus [[innealtóireacht]] point sources and include: 
* [[Truailliú aeir]] from an industrial source (rather than an airport or a road, considered a [[line source]], or a forest fire, which is considered an area or [[Volume source (pollution)|volume source]])&lt;ref name=usepa /&gt;
* [[Truailliú uisce]] from factories, power plants, municipal [[Cóireáil camrais]] plants and some farms (''féach'' [[concentrated animal feeding operation]]).&lt;ref name=Harrison2001 /&gt;  The U.S. [[Clean Water Act]] also defines municipal separate [[séarach stoirme]] systems and industrial [[uisce stoirme]] discharges (such as [[Foirgníocht]s) as point sources.&lt;ref name=uscla /&gt;
** Man-made, natural and [[screamhuisce]] reservoirs can all be contaminated by point source pollution which can threaten human health and safety.
* [[Truailliú torainn]] from a [[scairdinneall]]&lt;ref name=soton /&gt;&lt;ref name=nonoise /&gt;
* Disruptive [[seismeolaíocht]] vibration from a localized seismic study&lt;ref name=Stähler2014 /&gt;
* [[Truailliú solais]] from an intrusive [[soilsiú sráide]]&lt;ref name=nps /&gt;
* [[Raidió]] emissions from an interference-producing electrical device

== Féach freisin 
* [[Nonpoint source pollution]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Leeuwen2010&gt;{{cite book | title=Risk Assessment of Chemicals: An Introduction, 2nd Ed. | last=van Leeuwen | first=C.J. | publisher=Springer | year=2010 | isbn=978-1-4020-6101-1 | location=Dordrecht, An Ísiltír}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=usepa&gt;{{lua idirlín | url = https://www3.epa.gov/airquality/emissns.html | teideal = Air Pollution Emissions Overview | dáta = 2016-06-08 | foilsitheoir = U.S. Environmental Protection Agency}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Harrison2001&gt;{{cite book | date=2001 | editor1-last=Harrison | editor1-first=Roy M. | title=Pollution: Causes, Effects and Control | url=https://books.google.com/books?id=1kFbRYQUqcAC&amp;pg=PA2 |edition=4th | location=Cambridge, UK | publisher=Royal Society of Chemistry | page=2 | isbn=0-85404-621-6}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=uscla&gt;United States. Clean Water Act. Section 402(p), {{usc|33|1342(p)}}.&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=soton&gt;{{lua idirlín | url = http://blog.soton.ac.uk/soundwaves/wave-basics/point-sources-inverse-square-law/ | teideal = Point sources | work = Sound Waves | foilsitheoir = University of Southampton | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=nonoise&gt;{{lua idirlín | url = http://www.nonoise.org/library/envnoise/#propagation | teideal = Environmental Noise Propagation | foilsitheoir=Brüel &amp; Kjær, Nærum, an Danmhairg | work = nonoise.org | location=Montpelier, VT | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Stähler2014&gt;{{lua idirlín | url = https://www.researchgate.net/publication/264785140 | teideal = Estimating the uncertainty of seismic point source solutions | údar = Stähler, Simon | author2=Hosseini, Kasra |author3=Zhang, Ran | author4=Sigloch, Karin | dáta = 2014 | id=Conference: EGU General Assembly 2014, held 27 April - 2 May, 2014 in Vienna, Austria, id.9911}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=nps&gt;{{lua idirlín | url = https://www.nps.gov/subjects/nightskies/sources.htm | teideal = Light Pollution Sources | work = Night Skies | foilsitheoir = U.S. National Park Service | dátarochtana = 2018-01-24}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Truailliú]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>0hviznn0393sw9i662rouzaskt8nba1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Sléibhte Chill Mhantáin</title>
    <ns>2</ns>
    <id>120472</id>
    <revision>
      <id>1333000</id>
      <parentid>1331835</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T02:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1333000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="1xaa7gjwxr9x2dj52redelq1hi4kxzk" xml:space="preserve">{{Wikidata list | sparql = 
SELECT ?item ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P17 wd:Q27.
  ?item rdfs:label ?itemLabel.

  FILTER(CONTAINS(LCASE(?itemLabel), &quot;wicklow mountains&quot;))
  FILTER(LANG(?itemLabel) = &quot;en&quot; || LANG(?itemLabel) = &quot;ga&quot; || LANG(?itemLabel) = &quot;ro&quot;)
}
| columns = label:Alt, item:Mír
| nocat = true 
}}
{| class='wikitable sortable'
! Alt
! Mír
|-
| [[Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin]]
| [[:d:Q3364505|Q3364505]]
|-
| [[Sléibhte Chill Mhantáin]]
| [[:d:Q945002|Q945002]]
|-
| ''[[:d:Q100553270|European Communities (Conservation of Wild Birds (Wicklow Mountains Special Protection Area 004040)) Regulations 2012]]''
| [[:d:Q100553270|Q100553270]]
|-
| ''[[:d:Q128578262|Sléibhte Chill Mhantáin (LCS)]]''
| [[:d:Q128578262|Q128578262]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>1xaa7gjwxr9x2dj52redelq1hi4kxzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120859</id>
    <revision>
      <id>1332918</id>
      <parentid>1319489</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4087" sha1="sncmcfht87tgzrnw8bjxv7rb2jmip1k" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is í '''Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh''' an soláthróir oifigiúil de gach seirbhís fhoilsiúcháin agus bainistíocht eolais do gach foras, comhlacht agus gníomhaireacht an [[An tAontas Eorpach|AE]], amhail is dlí, sonraí oscailte, torthaí taighde agus fógraí fála.
&lt;ref name=aboutus/&gt;  Foilsíonn sí go suntasach ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''.

Bunaíodh an oifig sa bhliain 2009, &lt;ref name=2009/496/EC /&gt; agus oibríonn sí faoi nósanna imeachta a leagadh amach sa bhliain 2012&lt;ref name=CELEX|32012Q1229(01) /&gt; ag an gcoiste bainistíochta.

== Bailiúcháin agus seirbhísí 
* [[EUR-Lex]], geata chuig achmainní dlí an AE.
* Tairiscintí go Leictreonach agus go Laethúil (Béarla: [[Tenders Electronic Daily]] (TED)), leagan ar líne den fhorlíonadh fála den ''Iris Oifigiúil'', do chonarthaí poiblí os cionn €144,000 san AE féin, san [[European Economic Area]] agus thar lear.
* [[Catalóg ar líne don phobal]] (Béarla: Online public access catalog (OPAC)), agus ann níos mó ná 330,000 taifead le cuardach, agus [[meiteashonraí]] le híoslódáil.
* Seirbhís Eolais um Thaighde agus um Fhorbraíocht Chomhphobail (SeoTFC) (Béarla: Community Research and Development Information Service [[CORDIS]]), torthaí taighde maoinithe ag [[Cláir Réime an Chomhphobail do Thaighde agus d’Fhorbairt Theicneolaíoch]]
* ''[https://data.europa.eu/ga/ European data]:'' sonraí Eorpacha
* [https://op.europa.eu/ga/web/general-publications/publications Foilseacháin an Aontais] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251003225534/https://op.europa.eu/ga/web/general-publications/publications |date=2025-10-03 }}.
* ''[https://op.europa.eu/ga/web/who-is-who/ EU Whoiswho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250924181044/https://op.europa.eu/ga/web/who-is-who |date=2025-09-24 }}:'' eolaire oifigiúil an Aontais.
* '' [https://op.europa.eu/ga/web/euwebarchive EU Web Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251022181016/https://op.europa.eu/ga/web/euwebarchive |date=2025-10-22 }}:'' cartlann ghréasáin an Aontais.&lt;ref name=archive /&gt;  Baintear leas as an seirbhís ''Archive-It.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=aboutus&gt;{{lua idirlín | teideal = About us: mission, vision, values | url = https://op.europa.eu/en/web/about-us/about-publication-office-of-the-european-union | work = op.europa.eu | dátarochtana = 16ú Meitheamh 2022 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20250917133701/https://op.europa.eu/en/web/about-us/about-publication-office-of-the-european-union | archivedate = 2025-09-17 }} [[File:CC-BY icon.svg|50px]] '' Text copied from this source, available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=2009/496/EC&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=uriserv:OJ.L_.2009.168.01.0041.01.ENG | teideal = 2009/496/EC, Euratom: '' Decision of the European Parliament ... &lt;nowiki&gt;[et al.]&lt;/nowiki&gt; ... of 26 June 2009 on the organisation and operation of the Publications Office of the European Union}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX|32012Q1229(01)&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32012Q1229(01) | teideal = Rules of Procedure of the Management Committee of the Publications Office of the European Union | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 15ú Lúnasa 2025 | teanga = ga}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=archive&gt;{{lua idirlín | teideal = EU web archive - Web tools | url = https://op.europa.eu/en-GB/web/web-tools/euwebarchive | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20201029053447/https://op.europa.eu/en-GB/web/web-tools/euwebarchive | archive-date = 29ú Deireadh Fómhair 2020 | dátarochtana = 7ú Eanáir 2021 | work = Publications Office of the European Union | archivedate = 2020-10-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029053447/https://op.europa.eu/en-GB/web/web-tools/euwebarchive }}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:An tAontas Eorpach]]</text>
      <sha1>sncmcfht87tgzrnw8bjxv7rb2jmip1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Torcuil Crichton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121606</id>
    <revision>
      <id>1332951</id>
      <parentid>1329641</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5679" sha1="5gegrek8psf8846mk76cbb8hpwery0s" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is tuairisceoir, craoltóir agus polaiteoir [[Albain|Albanach]] é '''Torcuil Crichton''' [[Teachta Parlaiminte|FP]].

Rugadh Crichton i mí na Nollag 1964. Is as Dail Fheurach, [[An Rubha|an Rubha]], [[Eilean Leòdhais]] dó, áit ar fhás sé aníos.&lt;ref name=&quot;WHFP 2023&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.whfp.com/2023/02/02/isles-candidate-journalist-torcuil-crichton-set-to-stand-at-next-general-election/|teideal=ISLES CANDIDATE: Journalist Torcuil Crichton set to stand at next general election |work=[[West Highland Free Press]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.torcuil.scot/|teideal=Labour Na h-Eileanan an Iar|language=gd|dátarochtana=2025-11-07|archivedate=2025-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250709120708/https://www.torcuil.scot/}}&lt;/ref&gt; D'fhreastail sé ar Bhunscoil [[An Cnoc|an Chnoic]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín | url=https://whitehall1212.blogspot.com/2013/01/landscape-and-memory-for-donald-murdo.html |teideal=Whitehall 1212: Landscape and memory - for Donald Murdo MacDonald|dáta=24 Eanáir 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Gairm iriseoireachta==
D'oibrigh sé ar son [[Am Pàipear Beag|a' Phàipeir Bhig]], don Glasgow Herald, don Sunday Herald agus ar son an Daily Record mar chomhfhreagraí polaitiúil i Westminster.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.whfp.com/2023/02/02/isles-candidate-journalist-torcuil-crichton-set-to-stand-at-next-general-election/|teideal=ISLES CANDIDATE: Journalist Torcuil Crichton set to stand at next general election|language=en}}&lt;/ref&gt; Thuairiscigh sé na heachtraí in Oirdheisceart na hÁise tar éis an tsunami i 2004, agus é ag obair don Sunday Herald.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b09ys0ng|teideal=Torcuil Crichton|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Gairm pholaitiúil==
Roghnaíodh é mar iarrthóir parlaiminteach an [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Lucht Oibre]] i mí Eanáir 2023 agus toghadh é in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán 2024]].

Ar dhul isteach sa pharlaimint dó, thóg sé an mionn dílseachta ag baint úsáide as leagan Gaeilge den Bhíobla.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://x.com/Torcuil/status/1811337796352643429|teideal=x.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spectator.co.uk/article/is-this-westminsters-coolest-mp/|teideal=Is this Westminster’s coolest MP?|first=James|last=Kirkup|date=12 July 2024|website=The Spectator}}&lt;/ref&gt;

Rinne sé ionadaíocht [[Na h-Eileanan an Iar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|ar na hOileáin Thiar]] i dTeach na dTeachtaí don Lucht Oibre i ndiaidh [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán 2024.]] &gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/c3g0d5q3q9zo|teideal=Crichton air buaidh fhaighinn anns na h-Eileanan an Iar|language=gd}}&lt;/ref&gt;

== Fuadaithe ==
D’aistrigh sé ''Kidnapped'' ('Fo Bhruid') le [[Robert Louis Stevenson]] go Gaeilge na hAlban agus chuir sé sa 21ú haois é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaelicbooks.org/rannsaich-an-bh%C3%B9th/gun-seorsa/fo-bhruid?lang=gd|teideal=Fo Bhruid: Sgeulachdan ainmeil Robert Louis Stevenson Kidnapped air a h-ath-innse san latha an-diugh|language=gd}}&lt;/ref&gt; Tá an leabhar seo ar fáil mar leabhar fuaime ag Stòrlann.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.storlann.co.uk/goireasan/Fo-Bhruid.html|teideal=Fo Bhruid|language=gd}}&lt;/ref&gt;

== Teaghlach==
Tá deartháir aige, Dómhnall, a sheas mar iarrthóir an Lucht Oibre do Na h-Eileanan an Iar i dtoghchán Pharlaimint na hAlban 2011, agus é ag teacht sa dara háit ar Alasdair Allan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.heraldscotland.com/politics/23298174.unspun-herald-political-diary/ |teideal=Unspun: the Herald political diary |first=Ellen |last=Thomas |work=[[The Herald (Glaschú)|The Herald]] |date=4 February 2023 |url-access=subscription |access-date=5 July 2024}}&lt;/ref&gt;Is tuairisceoir, craoltóir agus polaiteoir [[Albain|Albanach]] é '''Torcuil Crichton''' MP.

Rugadh é san [[An Rubha|Rubha]], [[Leòdhas|Eilean Leòdhais]] agus d'oibrigh sé [[Am Pàipear Beag|ar son a' Phàipeir Bhig]], don Glasgow Herald, don Sunday Herald agus ar son an Daily Record mar chomhfhreagraí polaitiúil i Westminster.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.whfp.com/2023/02/02/isles-candidate-journalist-torcuil-crichton-set-to-stand-at-next-general-election/|teideal=ISLES CANDIDATE: Journalist Torcuil Crichton set to stand at next general election|language=en}}&lt;/ref&gt; Thuairiscigh sé na heachtraí in Oirdheisceart na hÁise tar éis an tsunami i 2004, agus é ag obair don Sunday Herald.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b09ys0ng|teideal=Torcuil Crichton|language=en}}&lt;/ref&gt;

Rinne sé ionadaíocht [[Na h-Eileanan an Iar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|ar na hOileáin Thiar]] i dTeach na dTeachtaí don Lucht Oibre i ndiaidh [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán 2024]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/c3g0d5q3q9zo|teideal=Crichton air buaidh fhaighinn anns na h-Eileanan an Iar|language=gd}}&lt;/ref&gt;


== Tagairtí ==
{{Refbegin}}
* {{Lua idirlín|url=https://members.parliament.uk/member/5246/career|teideal=Torcuil Crichton|language=en}}
* {{Lua idirlín|url=https://www.theyworkforyou.com/mp/26500/torcuil_crichton/na_h-eileanan_an_iar|teideal=Torcuil Crichton|langauge=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113032800/https://www.theyworkforyou.com/mp/26500/torcuil_crichton/na_h-eileanan_an_iar|archivedate=2025-11-13|dátarochtana=2025-11-07}}
{{Refend}}
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
*

{{Síol-beath-gd}}

{{DEFAULTSORT:Crichton, Torcuil}}
[[Catagóir:Polaitíocht na hAlban]]</text>
      <sha1>5gegrek8psf8846mk76cbb8hpwery0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nollaí (scannán)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121928</id>
    <revision>
      <id>1332916</id>
      <parentid>1322075</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6073" sha1="6w3gphzay92mmzhalo1bhbga538nf8q" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Scannáin}}

Is scannán gearr beochana [[Éire|Éireannach]] agus [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] é '''''[[Nollaí (scannán)|Nollaí]]''''' &lt;small&gt;([[An Bhreatnais|Breatnais]]: '''''Nolig''''')&lt;/small&gt;. Is gnáth[[Fia|fhia]] é Nollaig, nó &quot;Nollaí&quot; mar is fearr aithne air. Tá sé beagán ró-ard i measc na bhfianna b'fhéidir ach deirtear leis nach bhfuil ann ach go bhfuil sé mórchnámhach. Bíonn saol an mhada bháin ag Nollaí, é ina chónaí ar fheirm agus teaghlach daonna aige, go dtí go bhfaigheann sé amach go bhfuil seans ann gur [[fia mór na mbeann]] é! Téann Nollaí ar aistear chun fáil amach cad as a tháinig sé.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|date=10 Nollaig 2025|title=Súil na Seachtaine|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|date=28 Samhain 2025|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/11/tg4-bbc-agus-s4c-le-comhleiriu-ceannrodaioch-do-theaghlaigh-a-chraoladh-an-nollag-seo/|title=TG4, BBC agus S4C le comhléiriú ceannródaíoch do theaghlaigh a chraoladh an Nollag seo|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=57}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tg4.ie/ga/eolas/preas/nuacht-raitis/2025-2/an-chead-scannan-beochana-nollag-comhchoimisiunaithe-a-sheoladh-ag-tg4-bbc-northern-ireland-agus-s4c/|teideal=An Chéad Scannán Beochana Nollag comhchoimisiúnaithe á sheoladh ag TG4, BBC Northern Ireland agus S4C {{!}} Preasráiteas|dáta=25 Samhain 2025|work=[[TG4]]|dátarochtana=2025-12-15}}&lt;/ref&gt;

Is é seo an chéad scannán beochana Nollag riamh a coimisiúnaigh TG4, [[BBC Tuaisceart Éireann]] agus [[S4C]]. Is léiriú é a thagann mar thoradh ar chomhoibriú cultúrtha idir [[Éire]] agus an [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]], le tacaíocht ó [[An Ciste Craoltóireachta Gaeilge|Chiste Craoltóireachta Gaeilge]], [[Scáileán Thuaisceart Éireann]] agus [[Coimisiún na Meán]]. Craoladh é den chéad uair ar [[Cúla4]], [[TG4]], BBC 2 Thuaisceart Éireann agus [[S4C]] araon ar an 14 Nollaig 2025.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Scéal ==
Is scéal teaghlaigh croíúil é ''Nollaí'', scannán a léirigh [[Taunt Studios]], agus leanann sé eachtra Nollaí, fia a tógadh ar fheirm i measc daoine, agus a chreideann gurb é an ''[[Megaloceros Giganteus]]'' deireanach ar domhan é. Aimsíodh é deich mbliana roimhe seo i [[liagchiorcal]] i ngeimhreadh dorcha, agus ó shin tá sé ina bhall fíorghníomhach den teaghlach. Le Sadhbh, a dheirfiúr dhaonna, agus Stoca an [[ialtóg]] fhuinniúil ina theannta, téann sé i mbun turas féinfhionnachtana a osclaíonn tairseach chuig domhan eile, domhan na bhfianna ollmhóra a d’fhéadfadh a chrann géineolaíoch a cheangal siar na mílte bliain. Ach ar a thuras fionnachtana dó an ndéanfaidh sé dearmad ar an teaghlach úd a thóg é?&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Cliar==
Seo a leanas aisteoirí gutha an leagain Ghaeilge:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* Nollaí: [[Jude Hartigan]] (''[[Sol (scannán)|Sol]]'')
* Sadhbh: [[Bláithín McCusker]] (''[[Dar le Daideo]]'')
* Stoca: [[Mary Flannigan]] (bean ghrinn, ''[[Soft Border Patrol]]'', ''[[The Rest of Us]]'', ''[[Parish Matters]]'')
* Daid: [[Conor Mac Neill]] (''[[Industry]]'', ''[[The Sixth Commandment]]'', ''[[The Tourist]]'', ''[[Derry Girls]]'', ''[[Belfast (scannán)|Belfast]]'', ''[[Outlander: Blood of My Blood]]'')
* Oisín: [[Dannan Flynn]] (''Dar le Daideo'', ''[[Pals (gearrscannán beochana)|Pals]]'', ''[[Cois Cladaigh]]'')

==An Comhchoimisiúnú==
Deir [[Máire Uí Choisdealbha]], Eagarthóir Coimisiúnaithe TG4, gur céim mhór stairiúil don stáisiún agus don tionscal atá sa chomhléiriú seo: “Scannán séasúrach atá bunaithe ar scéalaíocht Cheilteach atá againn, agus táimid ar bís go bhfeicfidh teaghlaigh ar fud na tíre draíocht Nollaí.”&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Léirigh [[Karen Kirby]] ó BBC Thuaisceart Éireann gur comhar nua-aimseartha is fiú a cheiliúradh atá ann, ag rá, “Scéal uilíoch é seo faoi ghrá, muintearas agus féiniúlacht — scéal a sheasann thar theorainneacha agus thar theangacha.”&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Mhol [[Sioned Geraint]] ó S4C an athbheochan chultúir a eascraíonn ón tionscadal, ag rá, “Beidh Nollaí mar bhuaicphointe sceideal na Nollag do theaghlaigh sa dá theanga.”&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Dúirt Tom Getty agus Aisling McElroy: &quot;Bhí am den scoth againn ar fad anseo in TAUNT agus ár scannán beag Nollaí á chruthú againn. Is foireann muid atá gafa leis an Nollaig. Mar sin, ba gheall le brionglóid dúinn a bheith ag obair chun an scannán seo a thabhairt chun fíre le bliain anuas. Ní éireodh linn aon chuid de seo a bhaint amach murach tacaíocht BBC TÉ, TG4 agus S4C, agus tacaíocht na maoinitheoirí; ILBF, Fís Thuaisceart Éireann agus Coimisiún na Meán. Tá súil againn go dtaitneoidh sé chomh mór céanna libhse is a thaitníonn sé linne.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Glacadh ==
Thug ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'' léiriú &quot;ceannródaíoch idirnáisiúnta&quot; air.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

&quot;Beidh dúil mhór ag páistí in eachtraí Nollaí!&quot; a dúirt ''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* [[Seinnteoir TG4]]: ''[https://web.archive.org/web/20251219043538/https://www.tg4.ie/ga/search/seinn/?pid=6386304791112 Nollaí]''
* Seinnteoir [[S4C]]: ''[https://www.s4c.cymru/clic/programme/924754448 Nolig]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Nollai scannan}}
[[Catagóir:Scannáin beochana Éireannacha]]
[[Catagóir:Scannáin TG4]]
[[Catagóir:Scannáin Nollag i nGaeilge]]
[[Catagóir:Scannáin Nollag]]
[[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]]
[[Catagóir:Scannáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Saothair Bhreatnaise]]
[[Catagóir:Scannáin na Breataine]]
[[Catagóir:Tograí idircheilteacha]]
[[Catagóir:Gearrscannáin i nGaeilge]]
[[Catagóir:Beochan Gaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]] 
[[Catagóir:Scannáin beochana 2025]]
[[Catagóir:Scannáin 2025]]
[[Catagóir:Scannáin beochana]]</text>
      <sha1>6w3gphzay92mmzhalo1bhbga538nf8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Íte Ní Chionnaith</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123332</id>
    <revision>
      <id>1332960</id>
      <parentid>1305316</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="s528zcxfmilspppuo12q85z87otfpva" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Rugadh agus tógadh '''Íte Ní Chionnaith''' i mBaile Átha Cliath; léachtóireacht sna meáin chumarsáide in ITBÁC, iareagarthóir Feasta, iar-Chathaoirleach [[Oireachtas na Gaeilge]] agus iar-Uachtarán [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] ab ea í.

==Luathshaol==
Bhí a máthair gníomhach sa Chonradh ó bhí sí óg. Bhí a hathair, Mícheál Ó Cuileannáin, gníomhach sa Chonradh le Peadar Ó hAnnracháin sa Sciobairín in iarthar Chorcaí. Ba Bhleá Cliathach a hathair, thíos ar an gcanáil ansin, Cros an Araltaigh. D’fhoghlaim seisean an teanga sa Churrach le Máirtín Ó Cadhain sna daicheadaí, ach ní raibh an Ghaeilge chomh mór ar a thoil aige is a bhí ag a máthair. Bhí scoth na Gaeilge aicise mar tógadh le Gaeilge í. Bhí an Ghaeilge, mar sin, níos nádúrtha di riamh ná mar a bhí an Béarla.

Is cainteoir dúchais Gaeilge as [[Inse Chór]] í Íte, agus í gníomhach i g[[Conradh na Gaeilge]] le breis is leath-chéad bliain anuas. D’fhreastal sí ar a céad Ard-Fheis i 1969, agus is minic í bheith mar bhall den Choiste Gnó ó shin. Toghadh mar Tháiniste ar an gConradh í , agus ba í an chéad bean mar Uachtarán ar an eagraíocht í nuair a toghadh í i 1985. Bhí baint aici le gach feachtas a throid an Conradh le linn an tréimhse sin, go háraithe feachtas na teilifíse Gaeilge (as a d’easgair [[TG4]]). Chaith sí tréimhse i b[[Príosún Mhuinseo|Priosúin Mhointeó]] mar gheall ar a seasamh ar son teilifíse Gaeilge, agus dhiúltaigh sé ceadúnas teilifíse a íoc ó 1976 – 1996.

Bhí baint aici freisin le feachtas na gcearta (as a d’easgair [[Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003|Acht na dTeangacha Oifigiúla]]), agus bhí sí go mór chun cinn sa bhfeachtas a tosaíodh sna 1980í ag éileamh Bille Teanga don phobbal Gaeilge ó thuaidh. Ba Leachtóir Sinsearach le Gaeilge in [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath]] (ag cur oiliúint ar mhic léinn Iriseoireachta agus Cumarsáide) í Íte go dtí gur chuaigh sí ar scor. Tá Íte fós gníomhach sa Chonradh agus le cloisteáil agus le feiceáil go minic sna meáin.

==Féach freisin==
* [https://tuairisc.ie/is-cinnte-gur-tharla-gniomh-stairiuil-sa-bhliain-seo-1969-aiste-ghaeilge-deagora-faoin-tuirlingt-ar-an-ngealach-50-bliain-o-shin/‘ Is cinnte gur tharla gníomh stairiúil sa bhliain seo 1969’ – aiste Ghaeilge déagóra faoin tuirlingt ar an ngealach 50 bliain ó shin]{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://tg4.ie/en/player/categories/irish-music-series/play/?pid=6252928091001 Comhrá] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.beo.ie/alt-ite-ni-chionnaith.aspx AGALLAMH BEO]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Conradh na Gaeilge}}
{{Rialú údaráis}}

{{DEFAULTSORT:Chionnaith, Íte Ní}}
[[Catagóir:Uachtaráin Chonradh na Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1935]]
[[Catagóir:Lucht Chonradh na Gaeilge]]</text>
      <sha1>s528zcxfmilspppuo12q85z87otfpva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rick and Morty: Worlds Apart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123417</id>
    <revision>
      <id>1332930</id>
      <parentid>1305864</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7517" sha1="6waczf3k3z3ap5u53sscqpyo3rhrq4z" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Is úrscéal grafach Meiriceánach é '''''Rick and Morty: Worlds Apart''''' (''Rick agus Morty: Domhain ar Leith''), bunaithe ar an tsraith teilifíse ''[[Rick and Morty]]'' (an [[Rick and Morty (séasúr 4)|ceathrú séasúr]]). Foilsíodh é i gceithre chuid in 2021 ag [[Oni Press]], maisithe ag Tony Fleecs agus [[Jarrett Williams]], agus daite ag Leonardo Ito.&lt;ref name=&quot;:FM&quot;&gt;{{cite web|last=Collinson|first=Gary|url=https://www.flickeringmyth.com/2020/10/new-rick-and-morty-comic-book-miniseries-to-launch-in-february|teideal=Mionsraith nua leabhar coimice ''Rick and Morty'' le seoladh i mí Feabhra|website=Flickering Myth|access-date=17 Deireadh Fómhair 2020|date=17 Deireadh Fómhair 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 Feabhra 2017|teideal=Ag súgradh i mbosca gainimh idir-réaltrach: Ag caint le foireann chruthaitheach ''Rick and Morty''|url=https://www.oregonlive.com/books/2017/02/playing_in_a_comic_intergalact.html|access-date=17 Feabhra 2017|website=[[The Oregonian]]|last=Nevin|first=Will|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author-link=Rich Johnston|last=Johnston|first=Rich|url=https://bleedingcool.com/comics/new-rick-and-morty-1-comic-oni-press-february-2021-solicits|teideal=Coimic nua ''Rick and Morty'' #1 i bhFógraí Oni Press Feabhra 2021|work=[[Bleeding Cool]]|access-date=20 Samhain 2020|date=20 Samhain 2020}}&lt;/ref&gt;   Scríobh [[Josh Trujillo]] é. 

Tá an t-úrscéal bunaithe ar an leabhar grinn ''Rick and Morty: Worlds Apart'' ar eipeasóidí 2019 &quot;[[Edge of Tomorty: Rick Die Rickpeat]]&quot; le [[Mike McMahan]] agus &quot;[[Claw and Hoarder: Special Ricktim's Morty]]&quot; le [[Jeff Loveness]],&lt;ref&gt;{{cite web|author-link=Rich Johnston|last=Johnston|first=Rich|url=https://bleedingcool.com/comics/rick-and-morty-jerryboree-in-oni-press-march-2021-solicitations|teideal=''Rick And Morty: Jerryboree'' i bhFógraí Oni Press Márta 2021|work=[[Bleeding Cool]]|access-date=28 Nollaig 2020|date=28 Nollaig 2020|quote=''Rick and Morty: Worlds Apart'' #2 – Cover A Fleecs – Cover B Williams – [[Oni Press|Oni Press inc.]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:B4&quot;&gt;{{Cite web|last=Bereta|first=Jesse|date=5 Bealtaine 2021|teideal=Léirmheas Coimice: ''Rick and Morty: Worlds Apart'' #4 – Bubbleblabber|url=https://www.bubbleblabber.com/comic-review-rick-and-morty-worlds-apart-4|access-date=5 Bealtaine 2021|website=Bubbleblabber}}&lt;/ref&gt; chomh maith le eipeasóid 2013 &quot;[[Anatomy Park]]&quot; le Eric Acosta agus Wade Randolph.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Thompson|first=Luke Y.|url=https://www.superherohype.com/tv/517785-rick-and-morty-season-6-trailer-gets-a-little-paranoid|teideal=Leantóir Séasúr 6 de ''Rick and Morty'' ag éirí beagán paranóideach|work=Superhero Hype|access-date=11 Lúnasa 2022|date=11 Lúnasa 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet|author=Oni Press|author-link=Oni Press|user=OniPress|number=1427306660578701313|title=Wubba Lubba Dub-Dub! Is lá FOC é do na leabhair chumhachtacha seo, mar sin cuir in iúl do LCS go bhfuil siad uait i do phullbox! * ''Orcs in Space #4'' – A JUL211824 – B JUL211825 * ''Rick and Morty: Rick's New Hat'' #3 – A JUN211671 – B JUN211672 * ''Rick and Morty: Worlds Apart'' TP MAY211601}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=LePage|first=Charles|url=https://blog.gocollect.com/comiclist-oni-press-new-releases-for-09-15-2021|teideal=Liosta Coimice: Eisiúintí Nua Oni Press do 15/09/2021|website=GoCollect|access-date=13 Meán Fómhair 2021|date=13 Meán Fómhair 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230222001923/https://blog.gocollect.com/comiclist-oni-press-new-releases-for-09-15-2021/|archivedate=2023-02-22|dátarochtana=2026-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Greene|first=Steve|url=https://www.indiewire.com/2019/12/rick-and-morty-season-4-episode-4-review-claw-and-hoarder-recap-spoilers-1202193471|teideal=Léirmheas ar ''Rick and Morty'': Scéal na nDragán “Claw and Hoarder: Special Ricktim's Morty” a chruthaíonn gur féidir an iomarca fantaisíochtaí a bheith agat|website=[[IndieWire]]|publisher=[[Penske Media Corporation]]|access-date=9 Nollaig 2019|date=8 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bereta|first=Jesse|date=3 Feabhra 2021|teideal=Léirmheas Coimice: ''Rick and Morty: Worlds Apart'' #1 – Bubbleblabber|url=https://www.bubbleblabber.com/comic-review-rick-and-morty-worlds-apart-1|access-date=3 Feabhra 2021|website=Bubbleblabber}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bereta|first=Jesse|date=3 Márta 2021|teideal=Léirmheas Coimice: ''Rick and Morty: Worlds Apart'' #2 – Bubbleblabber|url=https://www.bubbleblabber.com/comic-review-rick-and-morty-worlds-apart-2|access-date=3 Márta 2021|website=Bubbleblabber}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bereta|first=Jesse|date=8 Aibreán 2021|teideal=Léirmheas Coimice: ''Rick and Morty: Worlds Apart'' #3 – Bubbleblabber|url=https://www.bubbleblabber.com/comic-review-rick-and-morty-worlds-apart-3|access-date=8 Aibreán 2021|website=Bubbleblabber}}&lt;/ref&gt;

==Léirmheasanna==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! Uimhir Eisiúna
! Dáta Foilsithe
! Rátáil Léirmheastóra
! Léirmheasanna
! Tag.
|-
| 1
| Feabhra 2021
| 7.5/10
| 2
| &lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=Léirmheasanna ''Rick and Morty: Worlds Apart'' #1|url=https://comicbookroundup.com/comic-books/reviews/oni-press/rick-and-morty-worlds-apart/1|date=3 Feabhra 2021|access-date=3 Feabhra 2021|website=ComicBookRoundup.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2
| Márta 2021
| 7.0/10
| 2
| &lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=Léirmheasanna ''Rick and Morty: Worlds Apart'' #2|url=https://comicbookroundup.com/comic-books/reviews/oni-press/rick-and-morty-worlds-apart/2|date=3 Márta 2021|access-date=3 Márta 2021|website=ComicBookRoundup.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| 3
| Aibreán 2021
| 6.5/10
| 1
| &lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=Léirmheasanna ''Rick and Morty: Worlds Apart'' #3|url=https://comicbookroundup.com/comic-books/reviews/oni-press/rick-and-morty-worlds-apart/3|date=7 Aibreán 2021|access-date=7 Aibreán 2021|website=ComicBookRoundup.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4
| Bealtaine 2021
| 6.0/10
| 1
| &lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=Léirmheasanna ''Rick and Morty: Worlds Apart'' #4|url=https://comicbookroundup.com/comic-books/reviews/oni-press/rick-and-morty-worlds-apart/4|date=5 Bealtaine 2021|access-date=5 Bealtaine 2021|website=ComicBookRoundup.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| Iomlán
| {{n/a|}}
| 7.0/10
| 6
| &lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=Léirmheasanna ''Rick and Morty: Worlds Apart'' (2021)|url=https://comicbookroundup.com/comic-books/reviews/oni-press/rick-and-morty-worlds-apart|date=7 Meán Fómhair 2021|access-date=7 Meán Fómhair 2021|website=ComicBookRoundup.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}

==Eagráin ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! Teideal
! Ábhar bailithe
! Dáta foilsiúcháin
! ISBN
|-
| [[#Forbhreathnú|''Rick and Morty: Worlds Apart'']] (Thrédchlúdach Páipéir)
| ''Rick and Morty: Worlds Apart'' #1–4
| 7 Meán Fómhair 2021
| {{ISBN|978-1-6201-0885-7}}
|-
| [[Rick and Morty (greannáin)|''Rick and Morty: Deluxe Double Feature'' Vol. 2]] [[Omnibus edition|(Eagrán Omnibús)]]
| ''Rick and Morty: Worlds Apart'' #1–4&lt;hr&gt;[[Rick and Morty: Corporate Assets|''Rick and Morty: Corporate Assets'' #1–4]]
| 12 Meán Fómhair 2023
| {{ISBN|978-1-6371-5248-5}}
|}

==Tagairtí==
{{Reflist}}

==Nascanna Seachtracha==
* [https://onipress.com/products/rick-and-morty-worlds-apart ''Rick and Morty: Worlds Apart'']{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ag [[Oni Press]]

{{Rick and Morty}}

[[Catagóir:Rick and Morty]]</text>
      <sha1>6waczf3k3z3ap5u53sscqpyo3rhrq4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Na Mná as Llangollen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126720</id>
    <revision>
      <id>1332914</id>
      <parentid>1316635</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1446" sha1="cycef5uaeepygwbb0eelzml92pdvc8r" xml:space="preserve">Eileanóir de Buitléir (1739-1829) agus Sarah Ponsonby (1755-1831) is iad na &quot;Mná as Llangollen&quot;. Bhí daoine uaisle iad as [[Cill Chainnigh]], [[Éire]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Queer Georgians: a hidden history of lovers, lawbreakers and homemakers|publisher=Doubleday|date=2025|location=London|author=Anthony Delaney}}&lt;/ref&gt;. D'éalaigh siad le chéile faoi rúin as a chuid teach chónaithe agus socraigh siad teach féin i [[Llangollen]], bhaile beag sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Scéalta Grá na hÉireann {{!}} Eleanor Butler &amp; Sarah Ponsonby {{!}} Player {{!}} Irish Television Channel, Súil Eile|url=https://www.tg4.ie/en/player/play/?pid=6337016013112&amp;title=Eleanor+Butler+&amp;series=Sc%C3%A9alta+Gr%C3%A1+na+h%C3%89ireann&amp;genre=Faisneis&amp;pcode=645439|language=en-ie}} {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. [[Plas Newydd]] darb ainm den teach, agus bhí sé maisithe sa stíl [[Gotaigh|Gotach.]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Queer Georgians: a hidden history of lovers, lawbreakers and homemakers|publisher=Doubleday|date=2025|location=London|author=Anthony Delaney}}&lt;/ref&gt;

Bhí clú agus cáil ar a gcaidreamh sa [[Sochaí Seoirseach|sochaí Sheoirseach]]. Bhí cuairteoirí céimiúil acu cosúil le [[George Gordon Byron|Byron]], [[Anne Lister]] agus [[William Wordsworth]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Foinsí ===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>cycef5uaeepygwbb0eelzml92pdvc8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé Vicipéide:Slí na Vicipéideoirí</title>
    <ns>5</ns>
    <id>127598</id>
    <revision>
      <id>1332917</id>
      <parentid>1329018</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teachtaireachtaí agus teidil timpeall an tsuímh */ Freagra</comment>
      <origin>1332917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9429" sha1="neuyoongk2o8rz8d3ey0hc1eaxdszth" xml:space="preserve">== Fáilte! Tosaímis an plé  ==

===A chairde===  

Seo an leathanach plé do [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí]]. Mar a luaigh mé ar an bpríomhleathanach, tá seo bunaithe ar an bplé a bhí againn le déanaí, agus ba mhaith liom é a fhorbairt mar obair phobail, ní obair aonair. 

Seo roinnt ceisteanna le tosú: '''Faoi na modúil''' 

* An bhfuil na ceithre théama (An Chéad Chéim, Cuir do ladhar ann, Ó shíolta go saothar, Tús maith leath na hoibre) ceart mar phointe tosaigh? 
* An bhfuil aon bhearna ann – rud éigin nach gclúdaítear? 
* Cén t-ord is fearr dóibh, dar libh? '''Faoi leathanaigh atá ag teastáil''' 
* Cén leathanach cabhrach nó treorach atá in easnamh nó as dáta faoi láthair? 
* An bhfuil aon rud sa Réamhrá nó sna struchtúir Chabhrach nár luadh fós? '''Faoi thaithí an phobail''' 
* Cad é an rud is mó a chuidigh leatsa nuair a thosaigh tú ag eagarthóireacht? 
* Cad a bhí deacair, nó easnamhach, ag an am? Cuir isteach thíos é, mar phointe amháin nó mar leathanach iomlán smaointe – pé rud is fusa duit. Ní gá freagra ar gach ceist. 

Beidh mé ag tarraingt ar an bplé seo agus é ag forbairt, agus ag nuashonrú an phríomhleathanaigh de réir mar a shocraítear rudaí. Go raibh míle maith agaibh, [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 12:54, 11 Lúnasa 2026 (UTC)

:A Amy, a chara,
:Chun tús a chur leis seo, tá's agam nach raibh mé i láthair ag an chruinniú pobail roimhe seo ach is féidir go mbeidh deis agam freastal ar an chéad cheann eile. É sin ráite, measaim go bhfuil na ceithre théama maith go leor mar phointe tosaigh más ea go bhfuilimid ag iarraidh feabhas a chur ar rudaí anseo.
:Ceapaim go mbeadh sé fíor-chabhrach dá gcuirfí leathanach cabhrach/treorach ar fáil maidir leis na catagóirí ar cheart a chur le hailt, srl. Tá obair ar bun agam fá láthair mar a fheicfidh sibh leis na hailt a bhaineann le héin agus sin é an fáth go bhfuil an oiread sin athruithe déanta agam le 30 lá anuas; tá an-iomarca alt amach ansin nach bhfuil catagóir luaite leo, atá ag úsáid catagóirí atá ró-ghinearáta, nó tá catagóirí ann ar cheart a bheith caighdeánaithe ach nach bhfuil ar chor ar bith agus bíonn leaganacha éagsúla ag rá an rud ceannann céanna. 
:[[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 12:48, 16 Lúnasa 2026 (UTC)
::[[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]], a chara,
::Go raibh maith agat as an aiseolas seo, tá sé an-chabhrach.
::Beidh an chéad chruinniú pobail eile ar siúl An Mháirt seo chugainn, 29 Meán Fómhair, ag 6in. Chomh maith leis sin, táimid ag beartú cruinnithe ar leith a eagrú a bheidh dírithe go sonrach ar fhorbairt Vicipéide, seachas gnóthaí pobail i gcoitinne.
::Maidir leis na hailt faoi éin - comhghairdeas as an obair, agus aontaím go hiomlán gur bealach maith é seo chun feabhas a chur ar na catagóirí. Tá sé seo mar chuid den obair atá ar bun agamsa cheana féin, agus b'fhéidir gur cheart dúinn iniúchadh a dhéanamh ar an ábhar mar cheann de na chéad chéimeanna.
::Ó tharla go bhfuil tú ag obair leis na hailt seo cheana féin, ba mhaith liom cuireadh a thabhairt duit aon rud a fheiceann tú a chur síos anseo - nótaí faoi chatagóiriú, rudaí atá ag teastáil feabhas nó caighdeán a chur orthu - fiú má bhaineann siad le réimsí eile seachas éin. Beidh sé úsáideach dúinn agus muid ag breathnú ar an bpictiúr níos leithne.
::&lt;nowiki&gt;Go raibh míle maith agat arís, ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:24, 23 Meán Fómhair 2026 (UTC)
:::A @[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]], a chara, 
:::táim an-sásta nach raibh dul amú orm á dhéanamh sin ar aon chaoi, grmma! Is dócha go mbeadh moladh amháin agam i leith an chatagóirithe mar, díreach mar a dúirt mé, bíonn an iomarca catagóir luaite ann go minic. 
:::-
:::An riail a shocraigh mé liom féin ná ceithre chatagóir a lua le gach éin(nó cúig i gcás éin a thiteann isteach i mórchatagóir amhail &quot;Lacha&quot;, &quot;Faoileán&quot;, srl.) agus seo í; más speiceas éin atá ann, luaigh mé an géineas, an bhliain a rinneadh cur síos air, an té a rinne an cur síos sin, agus an áit a fhaightear an t-éan sin(in amanntaí bíonn iliomad áiteanna agus ba mhór liom moladh anseo chun é seo a sheachaint, nó b'fhéidir gur mhaith linn iad a fhágáil mar sin, cá bhfios dhom!). I gcásanna áirithe bíonn a stádas AICD(i mbaol, faoi bhagairt, srl.) luaite fosta. Dea-shampla de leathanach ar a ndearna mé e seo ná an [[Murlach mara]], sampla de leathanach a bhfuil an iomarca áiteanna luaite leis ná [[Cúcabarra gáiriteach]]
:::-
:::Bhí orm teidil roinnt catagóirí a athrú toisc nach raibh ainm caighdeánach ar an chineál catagóire agus is é &quot;Éin a ndearnadh cur síos orthu in _______&quot; an teideal dá shocraigh mé a úsáid; mholfainn go gcaighdeánfaí catagóirí gaolmhara le haghaidh cineálacha ainmhithe eile mar seo fosta, amhail &quot;&quot;mamaigh, feithidí, dineasáir, srl.&quot; a ndearnadh cur síos orthu in _______&quot; ionas nach bhfuil cúig nó sé teidil éagsúla le haghaidh an rud chéanna timpeall na vicipéide óir d'aimsigh mé cúpla ceann a raibh trí chatagóir éagsúil ann ag catagóiriú an rud chéanna.
:::-
:::Anuas ar sin, mholfainnse an córas catagóirithe seo a chur i bhfeidhm ar leathanaigh a bhaineann le cineálacha ainmhithe eile fosta. 
:::-
:::Is féidir liom tuilleadh a lua bunaithe ar seo níos déanaí má éiríonn liom a bheith i láthair anocht. [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 11:21, 29 Meán Fómhair 2026 (UTC)
:::A @[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]],
:::-
:::bunaithe ar an obair a luaigh mé thuas, rinne mé botún agus mé ag aistriú na modúl a bhaineann le huimhriú na gcatagóirí. An mbeifeá in ann na leathanaigh modúl seo a leanas a scriosadh? Níl siad in úsáid ach mar leathanaigh athsheolta ó cheartaigh mé mo bhotún. Chuirfinn an Teimpléad:Scrios leo ach ní fheidhmíonn sé ar lgh &quot;Module&quot;.  
:::[[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config]]
:::[[Modúl:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config/doc]]
:::[[Modúl:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/doc]]
:::[[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 13:13, 30 Meán Fómhair 2026 (UTC)
::::Gabh mo leithscéal,
::::Is iad seo na naisc chearta don dá cheann eile:
::::Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config/doc
::::Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/doc [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 13:15, 30 Meán Fómhair 2026 (UTC)
:::::Anois
:::::[[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config/doc]]
:::::[[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/doc]] [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 13:15, 30 Meán Fómhair 2026 (UTC)

== Teachtaireachtaí agus teidil timpeall an tsuímh ==
A chairde,

má théann sibh timpeall an tsuímh anois tá roinnt athruithe déanta agam a bheidh le feiceáil ag lear mór daoine, ar leathanaigh dhoiciméadaithe mar shampla, áit a mbeidh a lán teachtaireachtaí a bhíodh i mBéarla le léamh as Gaeilig fá dheireadh thiar thall. Rud amháin a bhí le cinneadh agam agus mé á dhéanamh ná Gaeilig a chur ar an fhocal &quot;transclude&quot; óir níor tháinig mé ar fhocal ar bith sna foclóirí go dtí seo. D'fhéach mé ar an fhocal atá in úsáid ag ár gcairde thall ar Vicipéid na Gàidhlig, áit a deireann siad &quot;tar-ghabhail&quot; agus shocraigh mé ar &quot;trasghabháil&quot; mar aistriúchán air. Má tá smaoineamh níos fearr ag éinne, is féidir liom á athrú go cinnte.
 
[[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 09:49, 1 Deireadh Fómhair 2026 (UTC)

:: A @[[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]], a chara,
:: Go raibh míle maith agat as do chuid oibre! Tús maith é seo, agus beidh muid in ann an cur chuige céanna a chur i bhfeidhm ar réimsí ábhair eile freisin. Is moladh maith é catagóirí &quot;… a ndearnadh cur síos orthu in …&quot; a chaighdeánú do chineálacha eile ainmhithe chomh maith.
:: Beidh an chéad chruinniú eile de chuid Phobal Éireann Wikimedia (PÉW) ar siúl Dé Máirt, 24 Samhain. Ina theannta sin, ba mhaith liom cruinnithe ar leith a eagrú le pobal Vicipéid na Gaeilge agus le rannpháirtithe, chun plé a dhéanamh go sonrach ar fhorbairt Vicipéide agus chun comhoibriú a eagrú le chéile.
:: Maidir le téarmaí agus frásaí sonracha: táimid i dteagmháil leis an gCoiste Téarmaíochta chun téarmaíocht atá in easnamh a aithint. Tá sé i gceist agam spás tionscadail a chruthú ar an Vicipéid, áit ar féidir linn na téarmaí a bhíonn in easnamh orainn a bhailiú, sa chaoi go mbeidh muid in ann comhoibriú níos dlúithe a dhéanamh leis an gCoiste. Is sampla maith é &quot;trasghabháil&quot; den chineál ruda a d'fhéadfadh dul ann. Cad é do bharúil?
:: [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 12:30, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>neuyoongk2o8rz8d3ey0hc1eaxdszth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oiriúnach do 55</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127914</id>
    <revision>
      <id>1332919</id>
      <parentid>1325972</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6679" sha1="djy24hhnwhtloc8otmstcvlrrbpxyza" xml:space="preserve">Is pacáiste airgeadais agus bearta timpeallachta de chuid an [[Aontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] é '''Oiriúnach do 55'''&lt;ref name=iate /&gt; nó ''Caoi chun 55'' (Béarla: '''Fit for 55''') chun [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] a laghdú le 55% faoin mbliain 2030.&lt;ref name=Politico /&gt;  Is cuid den {{h|Comhaontú Glas don Eoraip}}, leagtha amach ar dtús i mí Nollag 2019.&lt;ref name=egd /&gt;

Tar éis dó a bheith molta ag [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún]] i mí Iúil 2021,&lt;ref name=carbonbrief /&gt; glacadh é sa bhliain 2023.&lt;ref name=ec2023 /&gt;  I measc BBB san phacáiste, tá tacaíocht d'iompar glan, [[fuinneamh in-athnuaite]], agus taraif darb ainm [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE|Sásra Voigeartú Carbóin ar Theorainneacha]] (SCCT) ar astaíochtaí carbóin ó thíortha nach bhfuil bearta acu chun gáis ceaptha teasa a laghdú.&lt;ref name=Politico /&gt;  Moltar ann go gcuirfí iompair agus sa [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh|Córas Trádála Astaíochtaí]] isteach.  I gcomórtas leis an bplean neodrachta molta ag an n[[Gníomhaireacht Fuinnimh Idirnáisiúnta]], tá ann níos mó beart chun fuinneamh inacmhainne a chur ar fáil.&lt;ref name=Pavlovic2021 /&gt;

Ó mhí Lúnasa 2024 ar aghaidh, tá gach moladh in ''Fit for 55'' glactha ag [[Parlaimint na hEorpa]] agus [[an Chomhairle Eorpach]], seachas an Treoir maidir le Cánachas Fuinnimh.&lt;ref name=epthink2024 /&gt;&lt;ref name=consilium2023 /&gt;

== Téamaí ==
* Trádáil agus ísliú astaíochtaí 
* Ciste Aeráide Sóisialta
* Sásra Coigeartaithe Carbóin ar theorainneacha (SCCT)
* Úsáid talún agus foraoiseacht
* Breosla mhalartaigh 
* Fuinneamh glas
* Éifeachtúlacht fuinnimh
* Tógáil inbhuanaithe
* Hidrigin
* Cáin fuinnimh&lt;ref name=consiliumff55 /&gt;

== Próiseas ==
Agus an t-acht á phlé, d'éirigh ar dtús le Coimeádacha é a maolú.  Theip ar an leagan seo nuair a vótáil na Daonlathaigh Shóisialta ina choinne.  Nuair a glacadh an t-acht sa deireadh thiar, bhí sé níos láidre fós ó thaobh laghdú astaíocht CO&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=Chahim2022 /&gt;

== Cáineadh ==
Dar le [[Greenpeace]], tá aidhmeanna an phacáiste ró lag chun cosc a chur ar [[athrú aeráide]] agus an timpeallacht a chosaint.  Cáineadh an eagraíocht gur aicmiodh [[bithfhuinneamh]] mar {{h|fuinneamh in-athnuaite}} agus gur ceadaíodh díolachán carranna bhreosla iontaise go dtí 2035.&lt;ref name=greenpeace /&gt;

I mí Lúnasa 2023, rinne rialtas [[an Pholainn|na Polainne]] gearán leis an gComhairle i gcoinne forálacha in Fit for 55, ag maíomh go ndéanann EU climate policies bagairt ar gheilleagar na tíre agus ar a [[slándáil fuinnimh]].&lt;ref name=euronews2023 /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Athrú aeráide san Eoraip]]
* [[Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591091/ga | teideal = Téarma: Oiriúnach do 55 | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-10}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Politico&gt;{{cite news | sloinne = Oroschakoff | ainm = Kalina | teideal = 5 things to know about EU's Fit for 55 climate package | url = https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/ | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = politico.eu | dáta = 21 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Pavlovic2021&gt;{{cite news | sloinne = Pavlovic | ainm = Ivan | teideal = Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/ | work = Euractiv | dáta = 12 Samhain 2021}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=egd&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Coimisiún Eorpach]] | dáta = 11 Nollaig 2019 | teideal = The European Green Deal | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/ip_19_6691 | work = ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=carbonbrief&gt;{{cite news | teideal = Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals | url = https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = Carbon Brief | dáta = 20 Iúil 2021 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ec2023&gt;{{lua idirlín | teideal = Fáilte curtha ag an gCoimisiún roimh chur i gcrích phríomhreachtaíocht ‘Oiriúnach do 55', rud a chuir an tAontas ar an mbóthar ceart chun spriocanna 2030 a shárú | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/IP_23_4754 | dátarochtana = 27 Eanáir 2024 | work = European Commission | dáta = 9 Deireadh Fómhair 2023 | teanga = ga}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=epthink2024&gt;{{lua idirlín | dáta = 1 Lúnasa 2024 | teideal = Fit for 55 package | url = https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ | dátarochtana = 12 Deireadh Fómhair 2025 | work = European Parliamentary Research Service (EPRS) | archiveurl = https://web.archive.org/web/20251018233935/https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ | archivedate = 18 Deireadh Fómhair 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=consilium2023&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Chomhairle Eorpach]] | dáta = 3 Bealtaine 2023 | teideal = Infographic - Oiriúnach do 55: an chaoi a ndéanfaidh an tAontas dlí de spriocanna aeráide | url = https://www.consilium.europa.eu/ga/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=consiliumff55&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = European council | teideal = Oiriúnach do 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/ga/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Chahim2022&gt;{{lua idirlín | dáta = 2022-10-12 | teideal = Mohammed Chahim | url = https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ | dátarochtana = 2023-10-10 | work = Politico | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=greenpeace&gt;{{lua idirlín | teideal = EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis | url = https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis | dátarochtana = 2023-04-08 | work = Greenpeace European Unit | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=euronews2023&gt;{{cite news | teideal = Poland files lawsuit against key EU climate policies | url = https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies | work = Euractiv | dáta = 29 Lúnasa 2023}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Athrú aeráide san Aontas Eorpach]]
[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]</text>
      <sha1>djy24hhnwhtloc8otmstcvlrrbpxyza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Letsie III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128631</id>
    <revision>
      <id>1332991</id>
      <parentid>1330220</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="mboihx5japexsmap59burkgby50x78c" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|item=Q57537}}
Is é '''Letsie III''' (Mohato Bereng Seeiso a ainm breithe; rugadh é ar an 17 Iúil 1963) rí [[Leosóta]]. Is mac é le Moshoeshoe II, iar-rí na tíre, agus leis an mBanríon Mamohato Bereng Seeiso. Bhí dhá thréimhse ar leith aige mar rí: an chéad cheann ó 1990 go 1995, agus an dara ceann ó 1996 i leith.&lt;ref name=&quot;GovLesotho&quot;&gt;[https://www.gov.ls/office-of-the-king/ “Office of The King”], Rialtas Leosóta.&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:King Letsie III at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|mion|220px|Letsie III sa bhliain 2019|clé]]

== Tús a shaoil agus oideachas ==

Rugadh Letsie III in Ospidéal Scott in Morija, Leosóta. D'fhreastail sé ar Scoil Iketsetseng in Maseru sular lean sé ar aghaidh lena chuid oideachais sa [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]]. D'fhreastail sé ar Gilling Castle agus ar Ampleforth College, áit ar chríochnaigh sé a chuid oideachais dara leibhéal in 1980.&lt;ref name=&quot;GovLesotho&quot; /&gt;

Rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil Náisiúnta Leosóta, agus bhain sé céim amach in 1984. Ina dhiaidh sin, bhain sé dioplóma amach i ndlí Shasana in Ollscoil Bristol. Rinne sé staidéir forbartha in [[Ollscoil Cambridge]], agus staidéar ar eacnamaíocht talmhaíochta i gColáiste Wye, a bhí ina chuid d'[[Ollscoil Londan]] ag an am.&lt;ref name=&quot;WorldBank&quot;&gt;[https://live.worldbank.org/en/experts/h/his-majesty-king-letsie-iii “His Majesty King Letsie III”], an Banc Domhanda.&lt;/ref&gt;

== Rí Leosóta ==

Insealbhaíodh Letsie ina phríomhcheann feadhna ar Matsieng ar an 16 Nollaig 1989. Rinneadh rí de ar an 12 Samhain 1990, i gcomharbacht ar a athair, Moshoeshoe II, a bhí ar deoraíocht.&lt;ref name=&quot;GovLesotho&quot; /&gt;

Ar an 25 Eanáir 1995, d'éirigh Letsie as an ríchathaoir agus tugadh an choróin ar ais dá athair. Fuair Moshoeshoe II bás i dtimpiste cairr ar an 15 Eanáir 1996. Rinneadh rí de Letsie arís ar an 7 Feabhra 1996, agus corónaíodh go hoifigiúil é ar an 31 Deireadh Fómhair 1997 in Maseru.&lt;ref name=&quot;GovLesotho&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;[https://www.fao.org/goodwill-ambassadors/ambassadors-and-champions/his-majesty-king-letsie/en “His Majesty King Letsie III of Lesotho”], Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe.&lt;/ref&gt;

Is [[Monarcacht bhunreachtúil|monarc bunreachtúil]] é, agus tá a ról teoranta ag bunreacht Leosóta. Is é an príomh-aire ceann an rialtais, agus is ar an rialtas atá an fhreagracht as riarachán laethúil na tíre.&lt;ref name=&quot;KingOffice&quot;&gt;[https://theking.parliament.ls/about/ “The Office of the King”], Oifig an Rí.&lt;/ref&gt;

== Saol pearsanta ==

Phós Letsie Karabo Motšoeneng, ar a dtugtar an Bhanríon Masenate Mohato Seeiso anois, ar an 18 Feabhra 2000. Tá beirt iníonacha agus mac acu: an Banphrionsa Senate, an Banphrionsa 'Maseeiso agus an Prionsa Lerotholi.&lt;ref name=&quot;FAO&quot; /&gt;

== Obair idirnáisiúnta ==

Tá baint ag Letsie le hobair idirnáisiúnta maidir le cothú agus le sláinte an phobail. In 2016, cheap Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] é ina Ambasadóir Speisialta don Chothú. Sa ról sin, thacaigh sé le hiarrachtaí chun cothú níos fearr agus slándáil bia a chur chun cinn.&lt;ref name=&quot;FAO&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Leosóta]]
* [[Maseru]]
* [[Monarcacht bhunreachtúil]]
* [[Mswati III]]

== Tagairtí ==

&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Letsie 03}}
[[Catagóir:Leosóta]]
[[Catagóir:Ríthe]]
[[Catagóir:Ríthe Leosóta]]
[[Catagóir:Monarcaí reatha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]]</text>
      <sha1>mboihx5japexsmap59burkgby50x78c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sudd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128646</id>
    <revision>
      <id>1332970</id>
      <parentid>1330309</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7665" sha1="hzxtprm660kyqs3ahfcvalcthup3r1a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach|item=Q654544}}
Is bogach ollmhór trópaiceach é '''an Sudd''' sa [[An tSúdáin Theas|tSúdáin Theas]], agus tá sé ar cheann de na [[Éiceachóras|héiceachórais]] fionnuisce is mó ar domhan. Tá sé suite in imchuach na [[An Níl Bhán|Níle Báine]], áit a scaipeann an abhainn amach thar thuilemhánna leathana agus a gcruthaíonn sí líonra de chainéil, de locháin agus de bhogaigh.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Athraíonn méid an tSudd de réir na báistí agus shreabhadh na habhann. Meastar gur thart ar 57,000 ciliméadar cearnach (km²) é a achar,&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt; ach is féidir leis an mbogach leathnú suas le 90,000 ciliméadar cearnach le linn an tséasúir fhliuch.&lt;ref name=&quot;unep2016&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/are-south-sudans-wetlands-danger-drying |teideal=Are South Sudan’s wetlands in danger of drying up? |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=26 Lúnasa 2016 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tá tábhacht mhór éiceolaíoch agus eacnamaíoch leis an Sudd, agus braitheann pobail áitiúla ar a chuid acmhainní nádúrtha dá slí bheatha.

[[Íomhá:Balaeniceps rex - Weltvogelpark Walsrode 2010-09-18.jpg|mion|220px|[[Bróg-ghob]] ''(Balaeniceps rex)'']]

== Tíreolaíocht agus hidreolaíocht ==

Tá an Sudd suite i ndeisceart agus i lár na Súdáine Theas. Cruthaítear é den chuid is mó nuair a shreabhann an Níl Bhán — ar a dtugtar Bahr al-Jabal sa chuid seo dá cúrsa — trí thír-raon íseal, cothrom. Scaipeann an t-uisce amach thar limistéir mhóra agus cruthaítear bogaigh bhuana agus shéasúracha, féarthailte faoi uisce agus coillearnacha tuilemhá.&lt;ref name=&quot;ramsar-ris&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/SS1622RIS.pdf |teideal=Information Sheet on Ramsar Wetlands: The Sudd |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Bíonn méid agus doimhneacht an bhogaigh ag athrú i rith na bliana. Leathnaíonn an t-uisce thar na tuilemhánna nuair is mó sreabhadh na habhann agus an bháisteach, agus crapann cuid de na limistéir faoi uisce le linn an tséasúir thirim. Bíonn tionchar ag an bpatrún séasúrach sin ar fhásra, ar ghnáthóga fiadhúlra agus ar na gníomhaíochtaí a bhíonn ar siúl ag na pobail áitiúla.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

Tá ról tábhachtach ag an Sudd i rialú shreabhadh na Níle Báine. Coinníonn an bogach uisce agus cothaithigh, feabhsaíonn sé cáilíocht an uisce, agus cuireann sé moill ar shreabhadh an uisce tríd an gcóras abhann.&lt;ref name=&quot;ramsar-ris&quot; /&gt;

== Fiadhúlra agus bithéagsúlacht ==

Tá an Sudd ar cheann de na limistéir is tábhachtaí san Afraic ó thaobh na [[Bithéagsúlacht|bithéagsúlachta]] de. Tá gnáthóga éagsúla ann, ó uisce oscailte agus bogaigh bhuana go féarthailte séasúracha agus coillearnacha. Tacaíonn na gnáthóga sin le líon mór speiceas éan, iasc agus mamach.&lt;ref name=&quot;unep2022&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

I measc na speiceas suntasach sa réigiún tá dhá [[antalóp]] — laící na Níle ''(Kobus megaceros)'' agus an cob cluasbhán ''(Kobus kob leucotis)'' — chomh maith leis an [[Eilifint na hAfraice|eilifint Afracach]] agus leis an [[Bróg-ghob|mbróg-ghob]] ''(Balaeniceps rex)'', éan mór a chónaíonn i mbogaigh.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''Nile lechwe'' agus ''white-eared kob''. Is é ''laící'' an téarma Gaeilge ar ''lechwe'', agus ''cob'' an téarma ar ''kob'' ({{Lua idirlín |url=https://iate.europa.eu/entry/result/877000/en-ga |teideal=lechwe |foilsitheoir=IATE |dátarochtana=11 Samhain 2026}}).&lt;/ref&gt; Tá an réigiún tábhachtach freisin d’éin imirceacha a chaitheann an geimhreadh ann.

Is cuid é an Sudd d’éiceachóras i bhfad níos mó, machairí Jonglei, áit a mbíonn imirce shéasúrach mhór antalóp ar siúl.&lt;ref name=&quot;unep2016&quot; /&gt; Tá tábhacht ar leith leis na gluaiseachtaí sin do chaomhnú an fhiadhúlra agus do chothabháil na n-éiceachóras féaraigh sa réigiún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/south-sudan-strengthens-environmental-protection |teideal=South Sudan strengthens environmental protection |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

== Tábhacht do phobail áitiúla ==

Tá an Sudd ríthábhachtach do shlí bheatha agus do chultúr na bpobal atá ina gcónaí ann agus timpeall air, go háirithe na Dinka, na Nuer agus na Shilluk. Braitheann go leor daoine ar an iascaireacht, ar an talmhaíocht agus ar an bhfeirmeoireacht beostoic, agus is iad na tuilte agus an bháisteach a athghineann an féar ar na tuilemhánna.&lt;ref name=&quot;unep2022&quot; /&gt;

Soláthraíonn an bogach uisce agus bia do dhaoine agus d’ainmhithe, agus tá luach eacnamaíoch ag baint leis na hacmhainní sin. D’fhéadfadh turasóireacht dúlra agus taighde eolaíoch deiseanna breise a chruthú, ach braitheann a bhforbairt ar shlándáil, ar bhonneagar agus ar bhainistíocht inbhuanaithe.

== Caomhnú agus bagairtí ==

In 2006, ainmníodh an Sudd faoi Choinbhinsiún Ramsar mar bhogach a bhfuil tábhacht idirnáisiúnta leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.ramsar.org/news/sudans-designation-sudd-marshes-world-environment-day-2006 |teideal=Sudan's designation of the Sudd marshes on World Environment Day 2006 |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dáta=14 Meitheamh 2006 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tá sé freisin ar Liosta Sealadach Oidhreachta Domhanda [[EOECNA|UNESCO]] ó 2017, ach níor cuireadh fós é ar an Liosta Oidhreachta Domhanda féin.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

Tá roinnt bagairtí roimh an éiceachóras, lena n-áirítear taiscéalaíocht ola, póitseáil, brú ar acmhainní nádúrtha agus tionchar an athraithe aeráide. Tá imní ann freisin faoi thionscadail bhonneagair a d’fhéadfadh sreabhadh an uisce agus patrúin na dtuilte a athrú.

Bhí Canáil Jonglei ar cheann de na tionscadail ba shuntasaí díobh sin. Dearadh í chun cuid d’uisce na Níle Báine a sheoladh timpeall an bhogaigh agus caillteanas uisce trí ghalú a laghdú. Cuireadh stop leis an obair ar an gcanáil nuair a thosaigh an dara cogadh cathartha sa tSúdáin sa bhliain 1983, agus níor críochnaíodh an tionscadal riamh.&lt;ref name=&quot;ramsar-ris&quot; /&gt; D’fhéadfadh athrú ar shreabhadh an uisce tionchar mór a imirt ar an mbogach agus ar na pobail a bhraitheann air.&lt;ref name=&quot;unep2016&quot; /&gt;

Sa bhliain 2022, d’fhoilsigh Clár Comhshaoil na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] measúnú ar an Sudd a leag béim ar a luach éiceolaíoch, eacnamaíoch agus cultúrtha, agus ar an ngá atá le bainistíocht chomhtháite chun a acmhainní a chaomhnú.&lt;ref name=&quot;unep2022&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[An Níl Bhán]]
* [[An Níl]]
* [[Seascann]]
* [[Pantanal]]
* [[Bróg-ghob]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sudd}}
[[Catagóir:An Afraic]]
[[Catagóir:An tSúdáin Theas]]
[[Catagóir:Bogaigh na Súdáine Theas]]
[[Catagóir:Láithreáin Ramsar sa tSúdáin Theas]]
[[Catagóir:Tírghnéithe na Súdáine Theas]]
[[Catagóir:Abhantrach na Níle]]</text>
      <sha1>hzxtprm660kyqs3ahfcvalcthup3r1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332979</id>
      <parentid>1332970</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7663" sha1="r17kydl613z81sh0ubgrz3sz2rlgkf0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach|item=Q654544}}
Is bogach ollmhór trópaiceach é '''an Sudd''' sa [[An tSúdáin Theas|tSúdáin Theas]], agus tá sé ar cheann de na [[Éiceachóras|héiceachórais]] fionnuisce is mó ar domhan. Tá sé suite in imchuach na [[An Níl Bhán|Níle Báine]], áit a scaipeann an abhainn amach thar thuilemhánna leathana agus a gcruthaíonn sí líonra de chainéil, de locháin agus de bhogaigh.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6276/ |teideal=Sudd wetland |foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Athraíonn méid an tSudd de réir na báistí agus shreabhadh na habhann. Meastar gur thart ar 57,000 ciliméadar cearnach (km²) é a achar,&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt; ach is féidir leis an mbogach leathnú suas le 90,000 ciliméadar cearnach le linn an tséasúir fhliuch.&lt;ref name=&quot;unep2016&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/are-south-sudans-wetlands-danger-drying |teideal=Are South Sudan’s wetlands in danger of drying up? |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=26 Lúnasa 2016 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tá tábhacht mhór éiceolaíoch agus eacnamaíoch leis an Sudd, agus braitheann pobail áitiúla ar a chuid acmhainní nádúrtha dá slí bheatha.

[[Íomhá:Balaeniceps rex - Weltvogelpark Walsrode 2010-09-18.jpg|mion|220px|[[Bróg-ghob]] ''(Balaeniceps rex)'']]

== Tíreolaíocht agus hidreolaíocht ==

Tá an Sudd suite i ndeisceart agus i lár na Súdáine Theas. Cruthaítear é den chuid is mó nuair a shreabhann an Níl Bhán — ar a dtugtar Bahr al-Jabal sa chuid seo dá cúrsa — trí thír-raon íseal, cothrom. Scaipeann an t-uisce amach thar limistéir mhóra agus cruthaítear bogaigh bhuana agus shéasúracha, féarthailte faoi uisce agus coillearnacha tuilemhá.&lt;ref name=&quot;ramsar-ris&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/SS1622RIS.pdf |teideal=Information Sheet on Ramsar Wetlands: The Sudd |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Bíonn méid agus doimhneacht an bhogaigh ag athrú i rith na bliana. Leathnaíonn an t-uisce thar na tuilemhánna nuair is mó sreabhadh na habhann agus an bháisteach, agus crapann cuid de na limistéir faoi uisce le linn an tséasúir thirim. Bíonn tionchar ag an bpatrún séasúrach sin ar fhásra, ar ghnáthóga fiadhúlra agus ar na gníomhaíochtaí a bhíonn ar siúl ag na pobail áitiúla.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

Tá ról tábhachtach ag an Sudd i rialú shreabhadh na Níle Báine. Coinníonn an bogach uisce agus cothaithigh, feabhsaíonn sé cáilíocht an uisce, agus cuireann sé moill ar shreabhadh an uisce tríd an gcóras abhann.&lt;ref name=&quot;ramsar-ris&quot; /&gt;

== Fiadhúlra agus bithéagsúlacht ==

Tá an Sudd ar cheann de na limistéir is tábhachtaí san Afraic ó thaobh na [[Bithéagsúlacht|bithéagsúlachta]] de. Tá gnáthóga éagsúla ann, ó uisce oscailte agus bogaigh bhuana go féarthailte séasúracha agus coillearnacha. Tacaíonn na gnáthóga sin le líon mór speiceas éan, iasc agus mamach.&lt;ref name=&quot;unep2022&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://wedocs.unep.org/items/672c01fb-c581-44d7-943c-9f5191f5daa6 |teideal=A Rapid Environmental Assessment of Sudd Wetland Ecosystem in South Sudan |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dáta=2022 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

I measc na speiceas suntasach sa réigiún tá dhá [[antalóp]] — laící na Níle ''(Kobus megaceros)'' agus an cob cluasbhán ''(Kobus kob leucotis)'' — chomh maith leis an [[Eilifint na hAfraice|eilifint Afracach]] agus leis an [[Bróg-ghob|mbróg-ghob]] ''(Balaeniceps rex)'', éan mór a chónaíonn i mbogaigh.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''Nile lechwe'' agus ''white-eared kob''. Is é ''laící'' an téarma Gaeilge ar ''lechwe'', agus ''cob'' an téarma ar ''kob'' ({{Lua idirlín |url=https://iate.europa.eu/entry/result/877000/en-ga |teideal=lechwe |foilsitheoir=IATE |dátarochtana=11 Samhain 2026}}).&lt;/ref&gt; Tá an réigiún tábhachtach freisin d’éin imirceacha a chaitheann an geimhreadh ann.

Is cuid é an Sudd d’éiceachóras i bhfad níos mó, machairí Jonglei, áit a mbíonn imirce shéasúrach mhór antalóp ar siúl.&lt;ref name=&quot;unep2016&quot; /&gt; Tá tábhacht ar leith leis na gluaiseachtaí sin do chaomhnú an fhiadhúlra agus do chothabháil na n-éiceachóras féaraigh sa réigiún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/south-sudan-strengthens-environmental-protection |teideal=South Sudan strengthens environmental protection |foilsitheoir=Clár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

== Tábhacht do phobail áitiúla ==

Tá an Sudd ríthábhachtach do shlí bheatha agus do chultúr na bpobal atá ina gcónaí ann agus timpeall air, go háirithe na Dinka, na Nuer agus na Shilluk. Braitheann go leor daoine ar an iascaireacht, ar an talmhaíocht agus ar an bhfeirmeoireacht beostoic, agus is iad na tuilte agus an bháisteach a athghineann an féar ar na tuilemhánna.&lt;ref name=&quot;unep2022&quot; /&gt;

Soláthraíonn an bogach uisce agus bia do dhaoine agus d’ainmhithe, agus tá luach eacnamaíoch ag baint leis na hacmhainní sin. D’fhéadfadh turasóireacht dúlra agus taighde eolaíoch deiseanna breise a chruthú, ach braitheann a bhforbairt ar shlándáil, ar bhonneagar agus ar bhainistíocht inbhuanaithe.

== Caomhnú agus bagairtí ==

In 2006, ainmníodh an Sudd faoi Choinbhinsiún Ramsar mar bhogach a bhfuil tábhacht idirnáisiúnta leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.ramsar.org/news/sudans-designation-sudd-marshes-world-environment-day-2006 |teideal=Sudan's designation of the Sudd marshes on World Environment Day 2006 |foilsitheoir=Coinbhinsiún Ramsar maidir le Bogaigh |dáta=14 Meitheamh 2006 |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tá sé freisin ar Liosta Sealadach Oidhreachta Domhanda [[EOECNA|UNESCO]] ó 2017, ach níor cuireadh fós é ar an Liosta Oidhreachta Domhanda féin.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

Tá roinnt bagairtí roimh an éiceachóras, lena n-áirítear taiscéalaíocht ola, póitseáil, brú ar acmhainní nádúrtha agus tionchar an athraithe aeráide. Tá imní ann freisin faoi thionscadail bhonneagair a d’fhéadfadh sreabhadh an uisce agus patrúin na dtuilte a athrú.

Bhí Canáil Jonglei ar cheann de na tionscadail ba shuntasaí díobh sin. Dearadh í chun cuid d’uisce na Níle Báine a sheoladh timpeall an bhogaigh agus caillteanas uisce trí ghalú a laghdú. Cuireadh stop leis an obair ar an gcanáil nuair a thosaigh an dara cogadh cathartha sa tSúdáin sa bhliain 1983, agus níor críochnaíodh an tionscadal riamh.&lt;ref name=&quot;ramsar-ris&quot; /&gt; D’fhéadfadh athrú ar shreabhadh an uisce tionchar mór a imirt ar an mbogach agus ar na pobail a bhraitheann air.&lt;ref name=&quot;unep2016&quot; /&gt;

Sa bhliain 2022, d’fhoilsigh Clár Comhshaoil na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] measúnú ar an Sudd a leag béim ar a luach éiceolaíoch, eacnamaíoch agus cultúrtha, agus ar an ngá atá le bainistíocht chomhtháite chun a acmhainní a chaomhnú.&lt;ref name=&quot;unep2022&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[An Níl Bhán]]
* [[An Níl]]
* [[Seascann]]
* [[Pantanal]]
* [[Bróg-ghob]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sudd}}
[[Catagóir:An tSúdáin Theas]]
[[Catagóir:Bogaigh na Súdáine Theas]]
[[Catagóir:Láithreáin Ramsar sa tSúdáin Theas]]
[[Catagóir:Tírghnéithe na Súdáine Theas]]
[[Catagóir:Abhantrach na Níle]]
[[Catagóir:Bogaigh]]</text>
      <sha1>r17kydl613z81sh0ubgrz3sz2rlgkf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suaisis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128650</id>
    <revision>
      <id>1332993</id>
      <parentid>1330325</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2038" sha1="sj3evv8335rs20uve1ie7yq9vssrvhp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Teanga|item=Q34014}}
Is teanga [[Bantúigh|Bhantúch]] de chuid an bhrainse Nguni de theaghlach na dteangacha Nígir-Chongócha í an '''tSuaisis''' (ar a dtugtar '''siSwati''' freisin). Labhraítear í go príomha in [[Ríocht Esuaitíní|Esuaitíní]] agus i gcodanna den [[An Afraic Theas|Afraic Theas]]. Tá sí ar cheann de theangacha oifigiúla Esuaitíní, in éineacht leis an [[An Béarla|mBéarla]],&lt;ref name=&quot;bunreacht-sz&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://eswatinilii.org/akn/sz/act/2005/1/eng@2005-07-26|teideal=Constitution of the Kingdom of Swaziland, 2005 (alt 3)|foilsitheoir=Eswatini Legal Information Institute|dátarochtana=11 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; agus tá stádas oifigiúil aici san Afraic Theas freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.za/documents/constitution/chapter-1-founding-provisions|teideal=Constitution of the Republic of South Africa, Chapter 1: Founding Provisions (alt 6)|foilsitheoir=Rialtas na hAfraice Theas|dátarochtana=11 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

Is í an tSuaisis príomhtheanga na [[Suasaigh|Suasach]] (''emaSwati''), agus úsáidtear í sa saol laethúil, san oideachas, sna meáin agus i gcúrsaí rialtais. Tá dlúthghaol aici le teangacha eile de chuid an ghrúpa Nguni, go háirithe an [[An tSúlúis|tSúlúis]] agus an [[An Chóisis|Chóisis]]. Cé go bhfuil cosúlachtaí suntasacha eatarthu, tá tréithe foghraíochta agus gramadaí dá cuid féin ag an tSuaisis.

Úsáidtear an [[aibítir Laidineach]] chun an teanga a scríobh. Tá sí á múineadh i scoileanna, agus úsáidtear í i réimse leathan foilseachán agus acmhainní oideachais. Tá ról lárnach aici i bhféiniúlacht chultúrtha na Suasach agus i saol sóisialta agus cultúrtha Esuaitíní.

== Féach freisin ==
* [[Ríocht Esuaitíní]]
* [[Suasaigh]]
* [[An tSúlúis]]
* [[An Chóisis]]
* [[An tSuáinis]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Suaisis}}
[[Catagóir:Ríocht Esuaitíní]]
[[Catagóir:An Afraic Theas]]
[[Catagóir:Teangacha na hAfraice]]
[[Catagóir:Teangacha Bantúcha]]</text>
      <sha1>sj3evv8335rs20uve1ie7yq9vssrvhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mswati III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128658</id>
    <revision>
      <id>1333017</id>
      <parentid>1330379</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1333017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2032" sha1="d8zubcn5dee3rhk4ndqk4hw4exzcwc8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|item=Q57340}}
Is é '''Mswati III''' rí [[Ríocht Esuaitíní|Esuaitíní]] ó 1986 i leith.&lt;ref name=&quot;un-sz&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts|teideal=Country Facts|foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe|dátarochtana=12 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Makhosetive Dlamini an t-ainm a tugadh air nuair a rugadh é, ar an 19 Aibreán 1968. Is duine de mhic Sobhuza II é, a bhí ina rí ar Esuaitíní roimhe. Rugadh é in [[Manzini]], cúpla mí sular bhain an tír neamhspleáchas amach ón m[[Impireacht na Breataine|Breatain]].

[[Íomhá:Mswati III in Yokohama (cropped).jpg|mion|220px|Mswati III in Yokohama]]

Tar éis bhás a athar in 1982, bhí Mswati ina oidhre ar an ríchathaoir, agus bhí rialtóirí sealadacha i gceannas ar an tír go dtí gur ghlac sé an choróin ar an 25 Aibreán 1986, agus é ocht mbliana déag d'aois.&lt;ref name=&quot;un-sz&quot; /&gt; Is é an t-údarás is airde é i gcóras traidisiúnta rialaithe Esuaitíní, agus tugtar an teideal ''Ngwenyama'' air.

Is monarcacht absalóideach í Esuaitíní, agus tá cumhachtaí fairsinge ag Mswati III i gcúrsaí rialtais agus reachtaíochta. Tá a réimeas faoi chaibidil go hidirnáisiúnta maidir le cumhacht pholaitiúil, cearta daonna agus éilimh ar athchóiriú daonlathach. Bhí agóidí ar son an [[Daonlathas|daonlathais]] agus athruithe polaitiúla ar siúl sa tír, go háirithe in 2021, agus cáineadh go hidirnáisiúnta an chaoi ar láimhseáladh roinnt de na hagóidí sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://freedomhouse.org/country/eswatini/freedom-world/2025|teideal=Freedom in the World 2025: Eswatini|foilsitheoir=Freedom House|dátarochtana=12 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Ríocht Esuaitíní]]
* [[Letsie III]]
* [[Suasaigh]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Mswati 03}}
[[Catagóir:Ríocht Esuaitíní]]
[[Catagóir:Ríthe]]
[[Catagóir:Ríthe Esuaitíní]]
[[Catagóir:Monarcaí reatha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1968]]</text>
      <sha1>d8zubcn5dee3rhk4ndqk4hw4exzcwc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fásach Kalahari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128666</id>
    <revision>
      <id>1333020</id>
      <parentid>1330493</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1333020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="susg2kc9ka06d8qw7z14jmr2mjeq3z5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Is réigiún mór gainmheach é an '''Fásach Kalahari''' atá suite i ndeisceart na [[An Afraic|hAfraice]]. Síneann sé thar chuid mhór den [[An Bhotsuáin|Bhotsuáin]], thar oirthear na [[An Namaib|Namaibe]] agus thar chodanna de thuaisceart na [[An Afraic Theas|hAfraice Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://sahistory.org.za/place/kalahari-desert|teideal=Kalahari Desert|foilsitheoir=South African History Online|dátarochtana=12 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Tá an Kalahari suite ar ardchlár intíre dheisceart na hAfraice, agus is iad machairí gainimh, dumhcha ísle, féarthailte agus limistéir ina bhfásann crainn agus toir tréithe an tírdhreacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://openstax.org/books/world-history-volume-1/pages/9-1-africas-geography-and-climate|teideal=9.1 Africa’s Geography and Climate|foilsitheoir=OpenStax|dátarochtana=12 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Kalahari Desert and Kalahari Basin map little.png|mion|220px|Léarscáil d'Fhásach Kalahari agus d'Imchuach Kalahari]]

Cé go dtugtar fásach air, ní fásach fíorthirim é ar fud a raoin ar fad. Tá an aeráid leath-thirim i gcuid mhór den réigiún, agus athraíonn an méid báistí go mór ó áit go háit. Faigheann na limistéir thuaidh níos mó báistí ná na limistéir thiar theas, agus tá éagsúlacht shuntasach san fhásra dá bharr.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ebsco.com/research-starters/geography-and-cartography/kalahari-desert|teideal=Kalahari Desert|foilsitheoir=EBSCO Research Starters|dátarochtana=12 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

Tá éagsúlacht mhór ainmhithe agus plandaí sa Kalahari, lena n-áirítear speicis atá oiriúnaithe do dhálaí tirime. Tá an réigiún tábhachtach freisin ó thaobh stair agus chultúr na bpobal San de, a bhfuil dlúthbhaint fhada acu leis an timpeallacht agus lena hacmhainní nádúrtha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/1545|teideal=ǂKhomani Cultural Landscape|foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO|dátarochtana=12 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Fásach Namib]]
* [[An Bhotsuáin]]
* [[An Namaib]]
* [[Fásach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Kalahari, Fásach}}
[[Catagóir:An Namaib]]
[[Catagóir:An Afraic Theas]]
[[Catagóir:An Bhotsuáin]]
[[Catagóir:Fásaigh]]
[[Catagóir:Fásaigh na hAfraice]]</text>
      <sha1>susg2kc9ka06d8qw7z14jmr2mjeq3z5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333021</id>
      <parentid>1333020</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1333021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="afhc8t5szfx2vs6tj3a7e2j6xffk95u" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Is réigiún mór gainmheach é an '''Fásach Kalahari''' atá suite i ndeisceart na [[An Afraic|hAfraice]]. Síneann sé thar chuid mhór den [[An Bhotsuáin|Bhotsuáin]], thar oirthear na [[An Namaib|Namaibe]] agus thar chodanna de thuaisceart na [[An Afraic Theas|hAfraice Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://sahistory.org.za/place/kalahari-desert|teideal=Kalahari Desert|foilsitheoir=South African History Online|dátarochtana=12 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt; Tá an Kalahari suite ar ardchlár intíre dheisceart na hAfraice, agus is iad machairí gainimh, dumhcha ísle, féarthailte agus limistéir ina bhfásann crainn agus toir tréithe an tírdhreacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://openstax.org/books/world-history-volume-1/pages/9-1-africas-geography-and-climate|teideal=9.1 Africa’s Geography and Climate|foilsitheoir=OpenStax|dátarochtana=12 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Kalahari Desert and Kalahari Basin map little.png|mion|220px|Léarscáil d'Fhásach Kalahari agus d'Imchuach Kalahari|clé]]

Cé go dtugtar fásach air, ní fásach fíorthirim é ar fud a raoin ar fad. Tá an aeráid leath-thirim i gcuid mhór den réigiún, agus athraíonn an méid báistí go mór ó áit go háit. Faigheann na limistéir thuaidh níos mó báistí ná na limistéir thiar theas, agus tá éagsúlacht shuntasach san fhásra dá bharr.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ebsco.com/research-starters/geography-and-cartography/kalahari-desert|teideal=Kalahari Desert|foilsitheoir=EBSCO Research Starters|dátarochtana=12 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

Tá éagsúlacht mhór ainmhithe agus plandaí sa Kalahari, lena n-áirítear speicis atá oiriúnaithe do dhálaí tirime. Tá an réigiún tábhachtach freisin ó thaobh stair agus chultúr na bpobal San de, a bhfuil dlúthbhaint fhada acu leis an timpeallacht agus lena hacmhainní nádúrtha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/1545|teideal=ǂKhomani Cultural Landscape|foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO|dátarochtana=12 Samhain 2026}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Fásach Namib]]
* [[An Bhotsuáin]]
* [[An Namaib]]
* [[Fásach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Kalahari, Fásach}}
[[Catagóir:An Namaib]]
[[Catagóir:An Afraic Theas]]
[[Catagóir:An Bhotsuáin]]
[[Catagóir:Fásaigh]]
[[Catagóir:Fásaigh na hAfraice]]</text>
      <sha1>afhc8t5szfx2vs6tj3a7e2j6xffk95u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Namib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128667</id>
    <revision>
      <id>1332996</id>
      <parentid>1330496</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6108" sha1="hbv4el56uhlqopc83ofozgqgfdyt2jp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach|item=Q131377}}
Is fásach cósta é an '''Fásach Namib''' atá suite in iardheisceart na [[An Afraic|hAfraice]], feadh chósta an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Síneann sé feadh chósta na [[An Namaib|Namaibe]] agus isteach i gcodanna de dheisceart [[Angóla]] agus de thuaisceart na h[[An Afraic Theas|Afraice Theas]].&lt;ref name=&quot;unep-wcmc&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://world-heritage-datasheets.unep-wcmc.org/datasheet/output/site/namib-sand-sea/|teideal=Namib Sand-sea|foilsitheoir=UNEP-WCMC|dátarochtana=23 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Aithnítear é mar cheann de na fásaigh is sine ar domhan, agus tá sé suntasach mar gheall ar a aeráid an-tirim, a dhumhcha gainimh, a mhachairí gairbhéil agus an ceo a thagann isteach ón Aigéan Atlantach.&lt;ref name=&quot;springer&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-18923-4_16|teideal=The Namib Desert Biome|foilsitheoir=Springer|dátarochtana=23 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Bíonn tionchar mór ag Feacht Benguela ar an bhfásach. Sruth fuar aigéin é a shreabhann ó thuaidh feadh chósta iardheisceart na hAfraice. Cuireann sé le dálaí fuara tirime feadh an chósta agus le ceo a fhoirmiú, agus is foinse thábhachtach taise an ceo sin do chuid de na horgánaigh a mhaireann san fhásach.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/1430/|teideal=Namib Sand Sea|foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO|dátarochtana=23 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tá cuid den fhásach, Muir Ghainimh Namib,&lt;ref&gt;Béarla: ''Namib Sand Sea''.&lt;/ref&gt; a bhfuil réimsí móra dumhcha gluaisteacha inti, ainmnithe mar Láithreán Oidhreachta Domhanda de chuid [[EOECNA|UNESCO]].&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

[[Íomhá:Dune Namib Naukluft 1.jpg|mion|220px|Dumhcha gainimh i bPáirc Náisiúnta Namib-Naukluft]]
[[Íomhá:Namaqua Chamäleon-01.jpg|mion|220px|Caimileon (''Chamaeleo namaquensis'') sa Namaib]]

== Tíreolaíocht ==

Síneann an Fásach Namib feadh chósta an Atlantaigh ar feadh thart ar 1,000 ciliméadar. Athraíonn a leithead ó áit go háit, agus síneann sé isteach faoin tír go dtí bun na Scairpe Móire&lt;ref&gt;Béarla: ''Great Escarpment''. Is é ''scairp'' an téarma Gaeilge ar ''escarpment'' (téarma.ie).&lt;/ref&gt; in iardheisceart na hAfraice.&lt;ref name=&quot;unep-wcmc&quot; /&gt; Tá cineálacha éagsúla tírdhreacha ann, lena n-áirítear dumhcha gainimh, machairí gairbhéil, gleannta tirime abhann, cnoic charraigeacha agus limistéir chósta.

Is i Muir Ghainimh Namib atá na dumhcha is suntasaí le fáil, go háirithe i bPáirc Náisiúnta Namib-Naukluft. Tá na dumhcha seo éagsúil ó thaobh crutha agus méide de, agus tá cuid acu an-ard. Tá dumhcha líneacha, dumhcha trasnacha agus dumhcha réaltchruthacha le fáil sa réigiún.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

== Geolaíocht agus bunús an fhásaigh ==

Tá stair gheolaíoch fhada ag an Namib. Tugann taighde le fios go bhfuil dálaí tirime i réigiún an fhásaigh le milliúin bliain, agus aithnítear é mar cheann de na fásaigh is sine ar domhan.&lt;ref name=&quot;springer&quot; /&gt;

Is ó ábhar carraigeach a creimeadh intíre a tháinig an gaineamh i Muir Ghainimh Namib, agus iompraíodh chuig an gcósta é le haibhneacha, le sruthanna aigéin agus leis an ngaoth. Le himeacht ama, charnaigh an gaineamh, agus chruthaigh na gaotha córais mhóra dumhcha. Bíonn próisis nádúrtha den sórt sin fós ag athrú chruth na ndumhcha sa lá atá inniu ann.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

== Aeráid ==

Tá aeráid thar a bheith tirim sa Namib. Is beag báisteach a thiteann i gcuid mhór den fhásach, agus tá tionchar mór ag Feacht fuar Benguela ar an gcósta. Cuireann an t-aer fuar tais ón Atlantach le ceo a fhoirmiú, go háirithe san oíche agus go luath ar maidin.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

Tá an ceo thar a bheith tábhachtach d'éiceachóras an fhásaigh. I roinnt limistéar cósta, is foinse níos iontaofa taise é ná an bháisteach. Braitheann roinnt plandaí agus ainmhithe ar an taise a bhailíonn siad ón gceo chun maireachtáil sna dálaí tirime.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

== Flóra agus fána ==
In ainneoin na ndálaí crua, tá éagsúlacht shuntasach beatha sa Namib. Tá speicis plandaí agus ainmhithe ann a bhfuil oiriúnuithe forbartha acu chun maireachtáil le fíorbheagán uisce. I measc na n-oiriúnuithe sin tá taise a bhailiú ón gceo agus leas a bhaint as tréimhsí gearra ina mbíonn uisce ar fáil.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

Tá tábhacht ar leith ag baint le Muir Ghainimh Namib ó thaobh na bithéagsúlachta de. Maireann [[Inveirteabrach|inveirteabraigh]], [[Reiptíl|reiptílí]] agus mamaigh inti atá oiriúnaithe do thimpeallacht an-ghainmheach agus an-tirim. Tá roinnt speiceas dúchasach don réigiún, agus braitheann siad ar na dálaí uathúla a chruthaíonn an gaineamh, an ghaoth agus an ceo.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

== Caomhnú ==

Tá codanna móra den Namib faoi chosaint i limistéir chaomhantais. Tá Páirc Náisiúnta Namib-Naukluft ar cheann de na limistéir chosanta is mó sa Namaib, agus tá cuid shuntasach de Mhuir Ghainimh Namib suite inti.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://meft.gov.na/national-parks/namib-naukluft-park/224/|teideal=Namib-Naukluft Park|foilsitheoir=Ministry of Environment, Forestry and Tourism, Namibia|dátarochtana=23 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2013, cuireadh Muir Ghainimh Namib ar Liosta Oidhreachta Domhanda UNESCO mar gheall ar a tírdhreach uathúil, ar a próisis gheolaíocha leanúnacha agus ar a héiceachóras speisialaithe. Aithnítear an láithreán mar shampla eisceachtúil d'fhásach cósta ina mbíonn tionchar mór ag an gceo ar an gcomhshaol agus ar na speicis a mhaireann ann.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[An Namaib]]
* [[Fásach Kalahari]]
* [[Fásach]]
* [[Angóla]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Namib, Fásach}}
[[Catagóir:An Namaib]]
[[Catagóir:Angóla]]
[[Catagóir:An Afraic Theas]]
[[Catagóir:Fásaigh]]
[[Catagóir:Fásaigh na hAfraice]]
[[Catagóir:Láithreáin Oidhreachta Domhanda]]
[[Catagóir:Láithreáin Oidhreachta Domhanda sa Namaib]]</text>
      <sha1>hbv4el56uhlqopc83ofozgqgfdyt2jp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332998</id>
      <parentid>1332996</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Fásach Namib]] go [[Namib]]</comment>
      <origin>1332996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6108" sha1="hbv4el56uhlqopc83ofozgqgfdyt2jp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach|item=Q131377}}
Is fásach cósta é an '''Fásach Namib''' atá suite in iardheisceart na [[An Afraic|hAfraice]], feadh chósta an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Síneann sé feadh chósta na [[An Namaib|Namaibe]] agus isteach i gcodanna de dheisceart [[Angóla]] agus de thuaisceart na h[[An Afraic Theas|Afraice Theas]].&lt;ref name=&quot;unep-wcmc&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://world-heritage-datasheets.unep-wcmc.org/datasheet/output/site/namib-sand-sea/|teideal=Namib Sand-sea|foilsitheoir=UNEP-WCMC|dátarochtana=23 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Aithnítear é mar cheann de na fásaigh is sine ar domhan, agus tá sé suntasach mar gheall ar a aeráid an-tirim, a dhumhcha gainimh, a mhachairí gairbhéil agus an ceo a thagann isteach ón Aigéan Atlantach.&lt;ref name=&quot;springer&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-18923-4_16|teideal=The Namib Desert Biome|foilsitheoir=Springer|dátarochtana=23 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Bíonn tionchar mór ag Feacht Benguela ar an bhfásach. Sruth fuar aigéin é a shreabhann ó thuaidh feadh chósta iardheisceart na hAfraice. Cuireann sé le dálaí fuara tirime feadh an chósta agus le ceo a fhoirmiú, agus is foinse thábhachtach taise an ceo sin do chuid de na horgánaigh a mhaireann san fhásach.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/1430/|teideal=Namib Sand Sea|foilsitheoir=Ionad Oidhreachta Domhanda UNESCO|dátarochtana=23 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tá cuid den fhásach, Muir Ghainimh Namib,&lt;ref&gt;Béarla: ''Namib Sand Sea''.&lt;/ref&gt; a bhfuil réimsí móra dumhcha gluaisteacha inti, ainmnithe mar Láithreán Oidhreachta Domhanda de chuid [[EOECNA|UNESCO]].&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

[[Íomhá:Dune Namib Naukluft 1.jpg|mion|220px|Dumhcha gainimh i bPáirc Náisiúnta Namib-Naukluft]]
[[Íomhá:Namaqua Chamäleon-01.jpg|mion|220px|Caimileon (''Chamaeleo namaquensis'') sa Namaib]]

== Tíreolaíocht ==

Síneann an Fásach Namib feadh chósta an Atlantaigh ar feadh thart ar 1,000 ciliméadar. Athraíonn a leithead ó áit go háit, agus síneann sé isteach faoin tír go dtí bun na Scairpe Móire&lt;ref&gt;Béarla: ''Great Escarpment''. Is é ''scairp'' an téarma Gaeilge ar ''escarpment'' (téarma.ie).&lt;/ref&gt; in iardheisceart na hAfraice.&lt;ref name=&quot;unep-wcmc&quot; /&gt; Tá cineálacha éagsúla tírdhreacha ann, lena n-áirítear dumhcha gainimh, machairí gairbhéil, gleannta tirime abhann, cnoic charraigeacha agus limistéir chósta.

Is i Muir Ghainimh Namib atá na dumhcha is suntasaí le fáil, go háirithe i bPáirc Náisiúnta Namib-Naukluft. Tá na dumhcha seo éagsúil ó thaobh crutha agus méide de, agus tá cuid acu an-ard. Tá dumhcha líneacha, dumhcha trasnacha agus dumhcha réaltchruthacha le fáil sa réigiún.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

== Geolaíocht agus bunús an fhásaigh ==

Tá stair gheolaíoch fhada ag an Namib. Tugann taighde le fios go bhfuil dálaí tirime i réigiún an fhásaigh le milliúin bliain, agus aithnítear é mar cheann de na fásaigh is sine ar domhan.&lt;ref name=&quot;springer&quot; /&gt;

Is ó ábhar carraigeach a creimeadh intíre a tháinig an gaineamh i Muir Ghainimh Namib, agus iompraíodh chuig an gcósta é le haibhneacha, le sruthanna aigéin agus leis an ngaoth. Le himeacht ama, charnaigh an gaineamh, agus chruthaigh na gaotha córais mhóra dumhcha. Bíonn próisis nádúrtha den sórt sin fós ag athrú chruth na ndumhcha sa lá atá inniu ann.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

== Aeráid ==

Tá aeráid thar a bheith tirim sa Namib. Is beag báisteach a thiteann i gcuid mhór den fhásach, agus tá tionchar mór ag Feacht fuar Benguela ar an gcósta. Cuireann an t-aer fuar tais ón Atlantach le ceo a fhoirmiú, go háirithe san oíche agus go luath ar maidin.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

Tá an ceo thar a bheith tábhachtach d'éiceachóras an fhásaigh. I roinnt limistéar cósta, is foinse níos iontaofa taise é ná an bháisteach. Braitheann roinnt plandaí agus ainmhithe ar an taise a bhailíonn siad ón gceo chun maireachtáil sna dálaí tirime.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

== Flóra agus fána ==
In ainneoin na ndálaí crua, tá éagsúlacht shuntasach beatha sa Namib. Tá speicis plandaí agus ainmhithe ann a bhfuil oiriúnuithe forbartha acu chun maireachtáil le fíorbheagán uisce. I measc na n-oiriúnuithe sin tá taise a bhailiú ón gceo agus leas a bhaint as tréimhsí gearra ina mbíonn uisce ar fáil.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

Tá tábhacht ar leith ag baint le Muir Ghainimh Namib ó thaobh na bithéagsúlachta de. Maireann [[Inveirteabrach|inveirteabraigh]], [[Reiptíl|reiptílí]] agus mamaigh inti atá oiriúnaithe do thimpeallacht an-ghainmheach agus an-tirim. Tá roinnt speiceas dúchasach don réigiún, agus braitheann siad ar na dálaí uathúla a chruthaíonn an gaineamh, an ghaoth agus an ceo.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

== Caomhnú ==

Tá codanna móra den Namib faoi chosaint i limistéir chaomhantais. Tá Páirc Náisiúnta Namib-Naukluft ar cheann de na limistéir chosanta is mó sa Namaib, agus tá cuid shuntasach de Mhuir Ghainimh Namib suite inti.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://meft.gov.na/national-parks/namib-naukluft-park/224/|teideal=Namib-Naukluft Park|foilsitheoir=Ministry of Environment, Forestry and Tourism, Namibia|dátarochtana=23 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2013, cuireadh Muir Ghainimh Namib ar Liosta Oidhreachta Domhanda UNESCO mar gheall ar a tírdhreach uathúil, ar a próisis gheolaíocha leanúnacha agus ar a héiceachóras speisialaithe. Aithnítear an láithreán mar shampla eisceachtúil d'fhásach cósta ina mbíonn tionchar mór ag an gceo ar an gcomhshaol agus ar na speicis a mhaireann ann.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[An Namaib]]
* [[Fásach Kalahari]]
* [[Fásach]]
* [[Angóla]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Namib, Fásach}}
[[Catagóir:An Namaib]]
[[Catagóir:Angóla]]
[[Catagóir:An Afraic Theas]]
[[Catagóir:Fásaigh]]
[[Catagóir:Fásaigh na hAfraice]]
[[Catagóir:Láithreáin Oidhreachta Domhanda]]
[[Catagóir:Láithreáin Oidhreachta Domhanda sa Namaib]]</text>
      <sha1>hbv4el56uhlqopc83ofozgqgfdyt2jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pálás Naomh Sepulchre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128841</id>
    <revision>
      <id>1332925</id>
      <parentid>1332779</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1332925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2027" sha1="9tkhgej9nav4goga1yzvfdsezkw7usu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
[[Íomhá:Archbishop's Palace, Dublin (1765).png|mion|Pálás Naomh Sepulchre i léaráid le Gabriel Beranger, 1765.]]
''Maidir leis an gceantar riaracháin, féach [[:en:Manor of St Sepulchre|Máinéar Naomh Sepulchre]].''

Is foirgneamh ón 12ú haois é '''Pálás Naomh Sepulchre''' i gceantar [[Na Saoirsí]] i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]]. B'áit chónaithe agus ionad riaracháin ardeaspaig Bhaile Átha Cliath é tráth. Bhunaigh John Comyn, an chéad ardeaspag Angla-Normannach i mBaile Átha Cliath, an pálás thart ar 1184.&lt;ref name=&quot;BoI&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/50110025/kevin-street-garda-station-41-kevin-street-upper-dublin-8-dublin |teideal=Kevin Street Garda Station, 41 Kevin Street Upper, Dublin 8, DUBLIN |website=Buildings of Ireland |dátarochtana=2024-04-15 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;IT_Kelly&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.irishtimes.com/culture/heritage/kevin-street-garda-station-s-walls-hide-medieval-palace-1.2289094 |teideal=Kevin Street Garda station's walls hide medieval palace |last=Kelly |first=Olivia |date=2015-04-18 |website=The Irish Times |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;RTE_Archives&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.rte.ie/archives/2023/0514/1380695-kevin-street-garda-station/ |teideal=Historic Police Station Closes |date=2018-05-14 |website=[[RTÉ Archives]] |dátarochtana=2026-04-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; Níl rochtain ag an bpobal ar an áitreabh ná ar na foirgnimh máguaird faoi láthair.&lt;ref name=&quot;IT_Kelly&quot; /&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20250213153524/https://digital.ucd.ie/view/ivrla:3507 Léaráid den phálás i Leabharlann UCD]
* [https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000053466 Líníocht Beranger ó 1765 de Phálás an Ardeaspaig i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:1184]]
[[Catagóir:Páláis]]</text>
      <sha1>9tkhgej9nav4goga1yzvfdsezkw7usu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iaidíd alúmanaim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128843</id>
    <revision>
      <id>1333023</id>
      <parentid>1332693</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1333023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5050" sha1="5nl7r03hblaf181hw20ubu3fb0w0z21" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}}
Is í '''iaidíd alúmanaim''' an [[comhdhúil neamhorgánach|chomhdhúil neamhorgánach]] leis an gcomhdhéanamh {{Chem2|AlI3}}. Tá hiodráití éagsúla di ann freisin, a chruthaítear nuair a nochtar an t-ábhar ainhidriúil d'uisce.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Schmidt|first=Horst|title=Crystal structures of hydrates of simple inorganic salts. III. Water-rich aluminium halide hydrates: AlCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;·15H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, AlBr&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;·15H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, AlI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;·15H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, AlI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;·17H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O and AlBr&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;·9H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O|journal=Acta Crystallographica Section C Structural Chemistry|date=2014|volume=70|issue=9|pages=882–888|doi=10.1107/S2053229614014302|pmid=25186362|bibcode=2014AcCrC..70..882S}}&lt;/ref&gt; Mar shampla, faightear an heicsihiodráit nuair a imoibríonn alúmanam miotalach nó [[hiodrocsaíd alúmanaim]] le tuaslagán uisce d'iaidíd hidrigine (HI). Cosúil leis an gclóiríd agus leis an mbróimíd ghaolmhar, is aigéad láidir Lewis í {{Chem2|AlI3}}, agus ionsúnn sí uisce ón atmaisféar. 

Úsáidtear í mar [[imoibrí]] chun cineálacha áirithe nasc C–O agus N–O a scoilteadh. Scoilteann sí éitir airilí, agus dí-ocsaiginíonn sí eapocsaídí.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Gugelchuk, M.|title=Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis|year=2004|publisher=J. Wiley &amp; Sons|location=New York|doi=10.1002/047084289X.ra083|isbn=0471936235}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:06. Директна синтеза на алуминиум јодид.webm|clé|mion|220px|Turgnamh a thaispeánann sintéis dhíreach iaidíd alúmanaim. Cuirtear cúpla braon uisce le meascán homaiginithe de phúdar alúmanaim agus d'iaidín phúdraithe. Tar éis tamaill ghairid (tréimhse ionduchtúcháin), tarlaíonn imoibriú bríomhar, agus astaítear galanna diandaite ina dhiaidh. Is de bharr galú iaidín, mar gheall ar an teocht ard sa chóras, atá na galanna corcra, agus is dócha gur deatach ó aducht den táirge agus den iaidín bhreise atá sna galanna donna. Is é an t-imoibriú eiseargónach 2Al(s) + 3I&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(s) → 2AlI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(s) is cúis leis an bhfeiniméan.]]

== Ullmhúchán ==
Cruthaítear iaidíd alúmanaim nuair a imoibríonn alúmanam agus iaidín,&lt;ref&gt;{{Cite book-en|doi=10.1002/9780470132357.ch39|title=Inorganic Syntheses|volume=4|pages=117–119|year=1953|author=Watt|first=George W|isbn=9780470132357}}&lt;/ref&gt; nó nuair a chuirtear iaidíd hidrigine (HI) ag gníomhú ar mhiotal alúmanaim.

== Struchtúr ==
Sa staid sholadach, is démhéir í {{Chem2|AlI3}}, comhdhéanta de mhóilíní Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;I&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;, cosúil le [[Bróimíd alúmanaim|AlBr&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;TroyanovKrahl2004&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Troyanov|first=Sergey I.|title=Crystal structures of GaX&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(X= Cl, Br, I) and AlI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;|journal=Zeitschrift für Kristallographie|volume=219|issue=2–2004|year=2004|pages=88–92|doi=10.1524/zkri.219.2.88.26320}}&lt;/ref&gt; Tá struchtúr na foirme monaiméirí agus na foirme démhéirí tréithrithe sa phas gásach.&lt;ref name=&quot;HargittaiRéffy2006&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hargittai|first=Magdolna|title=An Intricate Molecule: Aluminum Triiodide. Molecular Structure of AlI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; and Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;I&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; from Electron Diffraction and Computation|journal=The Journal of Physical Chemistry A|volume=110|issue=10|year=2006|pages=3770–3777|doi=10.1021/jp056498e|pmid=16526661}}&lt;/ref&gt; Is móilín tríogánach plánach í an mhonaiméir, {{Chem2|AlI3}}, agus is é 2.448(6) Å fad an naisc. Ag 430 K, tá an démhéir dhroichidithe, Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;I&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;, cosúil le Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Cl&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; agus le [[Bróimíd alúmanaim|Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Br&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]]; is é 2.456(6) Å fad na nasc Al–I foirceannach, agus 2.670(8) Å fad na nasc droichid. Deirtear gur móilín solúbtha í an démhéir, agus gur D&lt;sub&gt;2h&lt;/sub&gt; a geoiméadracht chothromaíochta.

== Iaidíd alúmanaim(I) ==
Glactar leis go forleathan gurb ionann an t-ainm &quot;iaidíd alúmanaim&quot; agus an trí-iaidíd nó a démhéir. Ach tá ról ag an mona-iaidíd sa chóras Al–I freisin, cé go bhfuil an chomhdhúil AlI éagobhsaí ag teocht an tseomra i gcomparáid leis an trí-iaidíd:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aluminum(I) and Gallium(I) Compounds: Syntheses, Structures, and Reactions|author=Dohmeier, C.|journal=Angewandte Chemie International Edition|year=1996|volume=35|issue=2|pages=129–149|doi=10.1002/anie.199601291}}&lt;/ref&gt;

: 3 AlI → AlI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 2 Al

Sampla de dhíorthach de mhona-iaidíd alúmanaim is ea an t-aducht fáinneach a fhoirmítear le trí-eitiolaimín: Al&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;I&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;(NEt&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;.

== Féach freisin ==
* [[Bróimíd alúmanaim]]
* [[Hiodrocsaíd alúmanaim]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Iaidíd alúmanaim}}
[[Catagóir:Iaidídí]]
[[Catagóir:Comhdhúile alúmanaim|iaidíd]]
[[Catagóir:Hailídí miotail]]
[[Catagóir:Démhéirí (ceimic)]]
[[Catagóir:Comhdhúile neamhorgánacha]]</text>
      <sha1>5nl7r03hblaf181hw20ubu3fb0w0z21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Dooley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128871</id>
    <revision>
      <id>1332969</id>
      <parentid>1332909</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Boc mór sa SEO dar leis.  Ach alt ar bith i dteangacahs eile.  Na tagairtí féin foilsithe.  ISBN 979-8292527237 mí-cheart    Gaeilge aisteach  in áiteanna</comment>
      <origin>1332969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="rpqqiuryj6wky45bogn5wghrmlthnfu" xml:space="preserve">{{scrios}}</text>
      <sha1>rpqqiuryj6wky45bogn5wghrmlthnfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333013</id>
      <parentid>1332969</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T07:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59784-47</username>
        <id>78759</id>
      </contributor>
      <origin>1333013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5917" sha1="onlml29z3rpz8s5k51bwz64yf2qwvs1" xml:space="preserve">Is fiontraí digiteach, infheisteoir, saineolaí ar bharrfheabhsú inneall cuardaigh,&lt;ref name=&quot;Mirror&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Millionaire's marriage rules include no talking before 3pm and no gifts for wife|url=https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/millionaires-marriage-rules-include-no-37593470|work=Daily Mirror|date=2026-08-26|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Metro&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=I'm a multi-millionaire: these are the rules my wife and I follow for marriage|url=https://metro.co.uk/2026/08/26/im-a-multi-millionaire-rules-wife-follow-marriage-success-29468395/|work=Metro|date=2026-08-26|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; údar agus daonchara Briotanach é '''James Dooley''' (a rugadh ar an 7 Meán Fómhair, 1983)&lt;ref name=&quot;Wikitia&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=James Dooley|url=https://wikitia.com/wiki/James_Dooley|work=Wikitia|language=en}}&lt;/ref&gt;, a bhfuil cáil air as an méid suntasach a chuir sé le réimse an bharrfheabhsaithe inneall cuardaigh agus na margaíochta ar líne.&lt;ref name=&quot;ScottishSun&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=I run a £10m business empire – here's the unusual rules that protect my marriage|url=https://www.thescottishsun.co.uk/fabulous/16705512/multimillionaire-rules-protect-marriage-family-life/|work=The Scottish Sun|date=2026-08-19|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ScottishSun&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=I run a £10m business empire – here's the unusual rules that protect my marriage|url=https://www.thescottishsun.co.uk/fabulous/16705512/multimillionaire-rules-protect-marriage-family-life/|work=The Scottish Sun|date=2026-08-19|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Gairm bheatha ==
D’oibrigh James Dooley mar bhainisteoir ceantair le HSS Hire, comhlacht a chuireann uirlisí agus trealamh ar cíos. Ina dhiaidh sin, bhí sé ina bhainisteoir meastacháin le DCM Projects, áit a raibh sé freagrach as costais tionscadal a mheas agus as fochonraitheoirí a bhainistiú.&lt;ref name=&quot;Wikitia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gazette&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Man who was laughed at now runs 17 companies and hires more than 300 employees|url=https://www.the-gazette.co.uk/news/national/uk-today/26504330.entrepreneur-laughed-now-runs-17-companies-hires-300/|work=The Gazette|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MEN&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Manchester dad says people laughed at his job, now he earns millions|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/manchester-dad-says-people-laughed-34436433|work=Manchester Evening News|date=2026-08-11|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Bhunaigh Dooley Promo SEO, gnólacht a dhéanann speisialtóireacht ar optamú inneall cuardaigh (SEO).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Freya Coombes|title=Meet the millionaire who started out working in call centres for £4.50 an hour|url=https://www.independent.co.uk/life-style/millionaire-tips-call-centre-job-b2441055.html|work=The Independent|date=2023-11-06|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí FatRank, blag faoi SEO agus margaíocht ar na meáin shóisialta, agus PromoPixa, comhlacht léiriúcháin físeán.&lt;ref name=&quot;Wikitia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WalesOnline&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dad who went from debt to millionaire explains how he did it|url=https://www.walesonline.co.uk/news/real-life/dad-who-went-debt-millionaire-28016123|work=WalesOnline|date=2023-10-31|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheSun&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=I was a barman working for £4.50 an hour… now I'm worth £20m|url=https://www.thesun.co.uk/money/26048298/rags-riches-millionaire-tips/|work=The Sun|date=2024-02-19|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Leabhair ==
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=Leads First: Everything Flows Downstream After Lead Generation |url=https://books.google.com/books/about/LEADS_FIRST_Everything_Flows_Downstream.html?id=dec5EQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley|title=The Complete Local SEO Playbook 2025 |url=https://play.google.com/store/books/details?id=ysAvEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=Advanced SEO Tips 2025: The Future of Search: Myths Busted, SEO Strategies Revealed |url=https://books.google.com/books/about/Advanced_SEO_Tips_2025_The_Future_of_Sea.html?id=3HCYEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=The F*ck You Price Method: Creating Offers That Get People Talking |url=https://play.google.com/store/books/details?id=uG2YEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley|title=Scaling Your Digital Marketing Team: Business Is a Team Sport |url=https://play.google.com/store/books/details?id=h7WYEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=iGaming SEO: The Truth About Advanced SEO for Online Gambling: Casinos, Slots, Bingo &amp; Sports Betting |url=https://play.google.com/store/books/details?id=WnGYEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=Technical SEO: Are You Even an SEO If You Don't Check Server Logs? |url=https://books.google.com/books/about/Technical_SEO_Are_You_Even_an_SEO_If_You.html?id=abWYEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=The Payout Mafia: How the Top Affiliates Are Still Robbing the Bank in a Post-AI World |year=2025 |isbn=979-8292527237}}

== Saol pearsanta ==
Tá cónaí ar James Dooley i Manchain, Sasana, lena bhean chéile, Kerri Dooley, agus lena dtriúr páistí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán
 |title=I'm a multi-millionaire: these are the rules my wife and I follow for marriage
 |url=https://metro.co.uk/2026/08/26/im-a-multi-millionaire-rules-wife-follow-marriage-success-29468395/
 |work=Metro
 |date=2026-08-26
 |language=en-GB
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán
 |author=Freya Coombes
 |title=Meet the millionaire who started out working in call centres for £4.50 an hour
 |url=https://www.independent.co.uk/life-style/millionaire-tips-call-centre-job-b2441055.html
 |work=The Independent
 |date=2023-11-06
 |language=en-GB
}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983]]</text>
      <sha1>onlml29z3rpz8s5k51bwz64yf2qwvs1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333014</id>
      <parentid>1333013</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T07:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59784-47</username>
        <id>78759</id>
      </contributor>
      <origin>1333014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5956" sha1="gupjkthyyt2wreoq224rhcr6apvvema" xml:space="preserve">Is fiontraí digiteach, infheisteoir, saineolaí ar bharrfheabhsú inneall cuardaigh,&lt;ref name=&quot;Mirror&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Millionaire's marriage rules include no talking before 3pm and no gifts for wife|url=https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/millionaires-marriage-rules-include-no-37593470|work=Daily Mirror|date=2026-08-26|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Metro&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=I'm a multi-millionaire: these are the rules my wife and I follow for marriage|url=https://metro.co.uk/2026/08/26/im-a-multi-millionaire-rules-wife-follow-marriage-success-29468395/|work=Metro|date=2026-08-26|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; údar agus daonchara Briotanach é James Dooley (a rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1983).&lt;ref name=&quot;Wikitia&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=James Dooley|url=https://wikitia.com/wiki/James_Dooley|work=Wikitia|language=en}}&lt;/ref&gt; Tá cáil air as an méid a chuir sé le barrfheabhsú inneall cuardaigh agus le margaíocht ar líne.&lt;ref name=&quot;ScottishSun&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=I run a £10m business empire – here's the unusual rules that protect my marriage|url=https://www.thescottishsun.co.uk/fabulous/16705512/multimillionaire-rules-protect-marriage-family-life/|work=The Scottish Sun|date=2026-08-19|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ScottishSun&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=I run a £10m business empire – here's the unusual rules that protect my marriage|url=https://www.thescottishsun.co.uk/fabulous/16705512/multimillionaire-rules-protect-marriage-family-life/|work=The Scottish Sun|date=2026-08-19|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Gairm bheatha ==
D’oibrigh James Dooley mar bhainisteoir ceantair le HSS Hire, comhlacht a chuireann uirlisí agus trealamh ar cíos. Ina dhiaidh sin, bhí sé ina bhainisteoir meastacháin le DCM Projects, áit a raibh sé freagrach as meastacháin a dhéanamh ar chostais tionscadal agus as fochonraitheoirí a bhainistiú.&lt;ref name=&quot;Wikitia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gazette&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Man who was laughed at now runs 17 companies and hires more than 300 employees|url=https://www.the-gazette.co.uk/news/national/uk-today/26504330.entrepreneur-laughed-now-runs-17-companies-hires-300/|work=The Gazette|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MEN&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Manchester dad says people laughed at his job, now he earns millions|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/manchester-dad-says-people-laughed-34436433|work=Manchester Evening News|date=2026-08-11|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Bhunaigh Dooley Promo SEO, gnólacht a dhéanann speisialtóireacht ar bharrfheabhsú inneall cuardaigh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Freya Coombes|title=Meet the millionaire who started out working in call centres for £4.50 an hour|url=https://www.independent.co.uk/life-style/millionaire-tips-call-centre-job-b2441055.html|work=The Independent|date=2023-11-06|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí FatRank, blag faoi SEO agus faoi mhargaíocht ar na meáin shóisialta. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí PromoPixa freisin, comhlacht a dhéanann físeáin a léiriú.&lt;ref name=&quot;Wikitia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WalesOnline&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dad who went from debt to millionaire explains how he did it|url=https://www.walesonline.co.uk/news/real-life/dad-who-went-debt-millionaire-28016123|work=WalesOnline|date=2023-10-31|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheSun&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=I was a barman working for £4.50 an hour… now I'm worth £20m|url=https://www.thesun.co.uk/money/26048298/rags-riches-millionaire-tips/|work=The Sun|date=2024-02-19|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Leabhair ==
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=Leads First: Everything Flows Downstream After Lead Generation |url=https://books.google.com/books/about/LEADS_FIRST_Everything_Flows_Downstream.html?id=dec5EQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley|title=The Complete Local SEO Playbook 2025 |url=https://play.google.com/store/books/details?id=ysAvEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=Advanced SEO Tips 2025: The Future of Search: Myths Busted, SEO Strategies Revealed |url=https://books.google.com/books/about/Advanced_SEO_Tips_2025_The_Future_of_Sea.html?id=3HCYEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=The F*ck You Price Method: Creating Offers That Get People Talking |url=https://play.google.com/store/books/details?id=uG2YEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley|title=Scaling Your Digital Marketing Team: Business Is a Team Sport |url=https://play.google.com/store/books/details?id=h7WYEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=iGaming SEO: The Truth About Advanced SEO for Online Gambling: Casinos, Slots, Bingo &amp; Sports Betting |url=https://play.google.com/store/books/details?id=WnGYEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=Technical SEO: Are You Even an SEO If You Don't Check Server Logs? |url=https://books.google.com/books/about/Technical_SEO_Are_You_Even_an_SEO_If_You.html?id=abWYEQAAQBAJ}}
* {{Cite book-en |author=James Dooley |title=The Payout Mafia: How the Top Affiliates Are Still Robbing the Bank in a Post-AI World |year=2025 |isbn=979-8292527237}}

== Saol pearsanta ==
Tá cónaí ar James Dooley i Manchain, Sasana, lena bhean chéile, Kerri Dooley, agus lena dtriúr páistí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán
 |title=I'm a multi-millionaire: these are the rules my wife and I follow for marriage
 |url=https://metro.co.uk/2026/08/26/im-a-multi-millionaire-rules-wife-follow-marriage-success-29468395/
 |work=Metro
 |date=2026-08-26
 |language=en-GB
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán
 |author=Freya Coombes
 |title=Meet the millionaire who started out working in call centres for £4.50 an hour
 |url=https://www.independent.co.uk/life-style/millionaire-tips-call-centre-job-b2441055.html
 |work=The Independent
 |date=2023-11-06
 |language=en-GB
}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983]]</text>
      <sha1>gupjkthyyt2wreoq224rhcr6apvvema</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Dontcallmealekk</title>
    <ns>3</ns>
    <id>128872</id>
    <revision>
      <id>1332926</id>
      <timestamp>2026-11-11T13:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fáilte go Vicipéid! */ mír nua</comment>
      <origin>1332926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3796" sha1="0unlmk0pks6oocvxnlc4d3k3kko81gm" xml:space="preserve">== Fáilte go Vicipéid! ==
Dia duit, a {{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}, agus fáilte go Vicipéid na Gaeilge! Is ciclipéid shaor í Vicipéid, á scríobh ag pobal deonach ó 2003 i leith. Is féidir le duine ar bith cur léi. Táimid ag obair i dtreo comóradh 25 bliain Vicipéide na Gaeilge (a thosaíonn i 2028 agus a mhaireann go dtí deireadh 2029). Líon na n-alt faoi láthair: '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''. Go raibh maith agat as do shuim i bhforbairt Vicipéide - is aoibhinn linn eagarthóirí nua a fheiceáil ag glacadh páirte!

Chun for-amharc a fháil ar an tionscadal agus ar ár bprionsabail, féach ar an leathanach [[Vicipéid:Fáilte|Fáilte]].

'''Cúpla céim shimplí chun tosú'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Céim !Cad atá i gceist
|-
|Is cúrsa saor in aisce é [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]] a mhíníonn conas eagarthóireacht a dhéanamh, céim ar chéim. Tosóidh an chéad ghrúpa eile i mí Eanáir 2027, ach táimid anseo chun cabhrú leat idir an dá linn.
|-
|Bain úsáid as do [[Speisialta:MyPage/Clár Dubh|Chlár Dubh]] féin nó féach ar an eolas ar [[Vicipéid:Clár dubh]]. Ní alt poiblí é, mar sin is féidir leat botúin a dhéanamh agus triail a bhaint as rudaí gan imní.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] chun leideanna a fháil faoi dhreach ailt, foinsí a lua, agus struchtúr. Má tá tú ag cur tús le halt gearr, léigh faoi [[Vicipéid:Síol|shíolta]] chun foghlaim conas alt a chur ag fás.
|-
|Caithfear gach alt a scríobh le [[Vicipéid:Dearcadh neodrach|dearcadh neodrach]]. Féach ar an [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle|Lámhleabhar Stíle]] le haghaidh treoracha faoi theideal, fhoinsí agus fhormáid.
|-
|Má aistríonn tú alt ó theanga eile, bain úsáid as foinsí Gaeilge más féidir agus déan athbhreithniú cúramach ar an téacs. Ní leor aistriúchán meaisín gan athbhreithniú daonna. Ar an ábhar sin, molaimid go ginearálta go mbeadh máistreacht mhaith agat ar an teanga má bhíonn uirlis aistriúcháin á húsáid agat.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist ar an bpobal sa [[Vicipéid:Halla Baile|Halla Baile]]. Féach ar an treoir faoi [[Vicipéid:Leathanaigh phlé]] chun foghlaim conas comhrá a dhéanamh ar an vicí.
|}
'''Acmhainní úsáideacha'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Le haghaidh !Acmhainn
|-
|[[Cabhair:Acmhainní]] · [https://www.teanglann.ie teanglann.ie] · [https://www.focloir.ie focloir.ie] · [https://www.tearma.ie téarma.ie]
|-
|[https://www.logainm.ie logainm.ie] · [https://www.ainm.ie ainm.ie]
|-
|[https://tuairisc.ie Tuairisc.ie] · [https://anpaipear.ie AnPáipéar.ie] · [https://www.duchas.ie dúchas.ie]
|}
'''Conas is féidir linn cabhrú leat?''' Ba bhreá linn níos mó a chloisteáil fút! Cuir in iúl dúinn:

* Cad iad na hábhair a bhfuil suim agat iontu?
* An bhfuil cabhair uait le rud ar leith, mar shampla foinsí, téarmaíocht, aistriúchán, nó do chéad alt?
* Ar mhaith leat d'ainm a chur ar liosta an chéad ghrúpa de [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Shlí na Vicipéideoirí]]?

Fág freagra ar [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|mo leathanach plé]] nó ar do [[Vicipéid:Leathanaigh phlé|leathanach plé féin]]. Níl a leithéid de rud ann agus ceist amaideach.

&lt;nowiki&gt;Sínigh do theachtaireachtaí ar leathanaigh phlé i gcónaí le ceithre thilde (~~~~). Cuirfear d'ainm úsáideora agus an dáta leo go huathoibríoch.&lt;/nowiki&gt;

Fáilte romhat arís!

''Not confident in Irish yet? You're still welcome! You can help with references, images, and categories, or ask for help in English on [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|my talk page]].'' [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 13:29, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0unlmk0pks6oocvxnlc4d3k3kko81gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Nillubannaas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>128873</id>
    <revision>
      <id>1332927</id>
      <timestamp>2026-11-11T13:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fáilte go Vicipéid! */ mír nua</comment>
      <origin>1332927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3796" sha1="eevah8nxmjy7flc0dpezj80cd6d8g0b" xml:space="preserve">== Fáilte go Vicipéid! ==
Dia duit, a {{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}, agus fáilte go Vicipéid na Gaeilge! Is ciclipéid shaor í Vicipéid, á scríobh ag pobal deonach ó 2003 i leith. Is féidir le duine ar bith cur léi. Táimid ag obair i dtreo comóradh 25 bliain Vicipéide na Gaeilge (a thosaíonn i 2028 agus a mhaireann go dtí deireadh 2029). Líon na n-alt faoi láthair: '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''. Go raibh maith agat as do shuim i bhforbairt Vicipéide - is aoibhinn linn eagarthóirí nua a fheiceáil ag glacadh páirte!

Chun for-amharc a fháil ar an tionscadal agus ar ár bprionsabail, féach ar an leathanach [[Vicipéid:Fáilte|Fáilte]].

'''Cúpla céim shimplí chun tosú'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Céim !Cad atá i gceist
|-
|Is cúrsa saor in aisce é [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]] a mhíníonn conas eagarthóireacht a dhéanamh, céim ar chéim. Tosóidh an chéad ghrúpa eile i mí Eanáir 2027, ach táimid anseo chun cabhrú leat idir an dá linn.
|-
|Bain úsáid as do [[Speisialta:MyPage/Clár Dubh|Chlár Dubh]] féin nó féach ar an eolas ar [[Vicipéid:Clár dubh]]. Ní alt poiblí é, mar sin is féidir leat botúin a dhéanamh agus triail a bhaint as rudaí gan imní.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] chun leideanna a fháil faoi dhreach ailt, foinsí a lua, agus struchtúr. Má tá tú ag cur tús le halt gearr, léigh faoi [[Vicipéid:Síol|shíolta]] chun foghlaim conas alt a chur ag fás.
|-
|Caithfear gach alt a scríobh le [[Vicipéid:Dearcadh neodrach|dearcadh neodrach]]. Féach ar an [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle|Lámhleabhar Stíle]] le haghaidh treoracha faoi theideal, fhoinsí agus fhormáid.
|-
|Má aistríonn tú alt ó theanga eile, bain úsáid as foinsí Gaeilge más féidir agus déan athbhreithniú cúramach ar an téacs. Ní leor aistriúchán meaisín gan athbhreithniú daonna. Ar an ábhar sin, molaimid go ginearálta go mbeadh máistreacht mhaith agat ar an teanga má bhíonn uirlis aistriúcháin á húsáid agat.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist ar an bpobal sa [[Vicipéid:Halla Baile|Halla Baile]]. Féach ar an treoir faoi [[Vicipéid:Leathanaigh phlé]] chun foghlaim conas comhrá a dhéanamh ar an vicí.
|}
'''Acmhainní úsáideacha'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Le haghaidh !Acmhainn
|-
|[[Cabhair:Acmhainní]] · [https://www.teanglann.ie teanglann.ie] · [https://www.focloir.ie focloir.ie] · [https://www.tearma.ie téarma.ie]
|-
|[https://www.logainm.ie logainm.ie] · [https://www.ainm.ie ainm.ie]
|-
|[https://tuairisc.ie Tuairisc.ie] · [https://anpaipear.ie AnPáipéar.ie] · [https://www.duchas.ie dúchas.ie]
|}
'''Conas is féidir linn cabhrú leat?''' Ba bhreá linn níos mó a chloisteáil fút! Cuir in iúl dúinn:

* Cad iad na hábhair a bhfuil suim agat iontu?
* An bhfuil cabhair uait le rud ar leith, mar shampla foinsí, téarmaíocht, aistriúchán, nó do chéad alt?
* Ar mhaith leat d'ainm a chur ar liosta an chéad ghrúpa de [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Shlí na Vicipéideoirí]]?

Fág freagra ar [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|mo leathanach plé]] nó ar do [[Vicipéid:Leathanaigh phlé|leathanach plé féin]]. Níl a leithéid de rud ann agus ceist amaideach.

&lt;nowiki&gt;Sínigh do theachtaireachtaí ar leathanaigh phlé i gcónaí le ceithre thilde (~~~~). Cuirfear d'ainm úsáideora agus an dáta leo go huathoibríoch.&lt;/nowiki&gt;

Fáilte romhat arís!

''Not confident in Irish yet? You're still welcome! You can help with references, images, and categories, or ask for help in English on [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|my talk page]].'' [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 13:30, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>eevah8nxmjy7flc0dpezj80cd6d8g0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:ProinsiasMR</title>
    <ns>3</ns>
    <id>128874</id>
    <revision>
      <id>1332928</id>
      <timestamp>2026-11-11T13:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fáilte go Vicipéid! */ mír nua</comment>
      <origin>1332928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3913" sha1="e4dum9majjvxjr1kpir2gt9nhtm5q66" xml:space="preserve">== Fáilte go Vicipéid! ==
Dia duit, a {{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}, agus fáilte go Vicipéid! Is ciclipéid shaor í Vicipéid, á scríobh ag pobal deonach ó 2003 i leith. Is féidir le duine ar bith cur léi. Táimid ag obair i dtreo comóradh 25 bliain Vicipéide na Gaeilge (a thosaíonn i 2028 agus a mhaireann go dtí deireadh 2029). Líon na n-alt faoi láthair: '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''. Go raibh maith agat as do shuim i bhforbairt Vicipéide – is aoibhinn linn eagarthóirí nua a fheiceáil ag glacadh páirte!

Chun for-amharc a fháil ar an tionscadal agus ar ár bprionsabail, féach ar an leathanach [[Vicipéid:Fáilte|Fáilte]].

'''Cúpla céim shimplí chun tosú'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Céim !Cad atá i gceist
|-
|Is cúrsa saor in aisce é [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]] a mhíníonn conas eagarthóireacht a dhéanamh, céim ar chéim. Tosóidh an chéad ghrúpa eile i mí Eanáir 2027, ach táimid anseo chun cabhrú leat idir an dá linn.
|-
|Bain úsáid as do [[Speisialta:MyPage/Clár Dubh|Chlár Dubh]] féin nó féach ar an eolas ar [[Vicipéid:Clár dubh]]. Ní alt poiblí é, mar sin is féidir leat botúin a dhéanamh agus triail a bhaint as rudaí gan imní.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] chun leideanna a fháil faoi dhreach ailt, foinsí a lua, agus struchtúr. Má tá tú ag cur tús le halt gearr, léigh faoi [[Vicipéid:Síol|shíolta]] chun foghlaim conas alt a chur ag fás.
|-
|Caithfear gach alt a scríobh le [[Vicipéid:Dearcadh neodrach|dearcadh neodrach]]. Féach ar an [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle|Lámhleabhar Stíle]] le haghaidh treoracha faoi theideal, fhoinsí agus fhormáid.
|-
|Má aistríonn tú alt ó theanga eile, bain úsáid as foinsí Gaeilge más féidir agus déan athbhreithniú cúramach ar an téacs. Ní leor aistriúchán meaisín gan athbhreithniú daonna. Ar an ábhar sin, molaimid go ginearálta go mbeadh máistreacht mhaith agat ar an teanga má bhíonn uirlis aistriúcháin á húsáid agat.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist ar an bpobal sa [[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]]. Féach ar an treoir faoi [[Vicipéid:Leathanaigh phlé]] chun foghlaim conas comhrá a dhéanamh ar an vicí.
|}
'''Acmhainní úsáideacha'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Le haghaidh !Acmhainn
|-
|[[Cabhair:Acmhainní]] · [https://www.teanglann.ie teanglann.ie] · [https://www.focloir.ie focloir.ie] · [https://www.tearma.ie téarma.ie]
|-
|[https://www.logainm.ie logainm.ie] · [https://www.ainm.ie ainm.ie]
|-
|[https://tuairisc.ie Tuairisc.ie] · [https://anpaipear.ie AnPáipéar.ie] · [https://www.duchas.ie dúchas.ie]
|}
'''Conas is féidir linn cabhrú leat?''' Ba bhreá linn níos mó a chloisteáil fút! Cuir in iúl dúinn:

* Cad iad na hábhair a bhfuil suim agat iontu?
* An bhfuil cabhair uait le rud ar leith, mar shampla foinsí, téarmaíocht, aistriúchán, nó do chéad alt?
* Ar mhaith leat d'ainm a chur ar liosta an chéad ghrúpa de [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Shlí na Vicipéideoirí]]?

Fág freagra ar [[Plé úsáideora:{{REVISIONUSER}}|mo leathanach plé]] nó ar do [[Vicipéid:Leathanaigh phlé|leathanach plé féin]]. Níl a leithéid de rud ann agus ceist amaideach.

&lt;nowiki&gt;Sínigh do theachtaireachtaí ar leathanaigh phlé i gcónaí le ceithre thilde (~~~~). Cuirfear d'ainm úsáideora agus an dáta leo go huathoibríoch.&lt;/nowiki&gt;

Fáilte romhat arís! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 13:37, 11 Samhain 2026 (UTC)

''Not confident in Irish yet? You're still welcome! You can help with references, images, and categories, or ask for help in English on [[Plé úsáideora:{{REVISIONUSER}}|my talk page]].'' [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 13:37, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>e4dum9majjvxjr1kpir2gt9nhtm5q66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé:Niamh Ní Dhubhgáin</title>
    <ns>1</ns>
    <id>128875</id>
    <revision>
      <id>1332931</id>
      <timestamp>2026-11-11T13:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tagairtí agus foinsí ar ailt nua */ mír nua</comment>
      <origin>1332931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1925" sha1="s4ff4amvy6np9ba42q35cestu68dgec" xml:space="preserve">== Tagairtí agus foinsí ar ailt nua  ==
Dia duit @[[Úsáideoir:EÓMurchadha|EÓMurchadha]]! Go raibh maith agat as do chuid oibre agus as do shuim i bhforbairt Vicipéide na Gaeilge.

Is mian liom meabhrúchán cairdiúil a thabhairt maidir le **tagairtí agus foinsí iontaofa** a chur le hailt nua. Nuair a chruthaítear ailt ghoir gan foinse ar bith:

* Bíonn sé deacair ar léitheoirí an t-eolas a fhíorú, rud a théann i bhfeidhm ar iontaofacht Vicipéide.
* Cuireann sé obair bhreise ar eagarthóirí eile a bhíonn ag iarraidh foinsí a lorg agus a chur leis níos déanaí.

Táimid ag ullmhú faoi láthair do mhórthionscnamh **Glanadh** chun caighdeán na n-alt ar fud Vicipéide a ardú. Bheifear an-bhuíoch díot mar sin má chinntíonn tú go bhfuil na treoirlínte seo a leanas á bhfollú:

* '''3 fhoinse ar a laghad:''' Ba cheart go mbeadh 3 thagairt ar a laghad ó fhoinsí foilsithe iontaofa (leabhair, nuachtáin, irisí acadúla, nó suímh oifigiúla) i gceist le gach alt.
* '''Daoine atá beo:''' Tá sé seo thar a bheith tábhachtach nuair a bhítear ag scríobh faoi dhaoine atá fós beo - ní mór gach fíric a thacú le foinsí iontaofa.
* '''Ailt ghoir nó Síolta:''' Má tá an t-alt gearr (2 nó 3 abairt), cuir an teimpléad{{síol}} leis atá luaite ar [[Vicipéid:Síol]] ionas go mbeidh a fios ag eagarthóirí eile gur síol é atá fós ag fás.

Féach ar an leathanach [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] le haghaidh leideanna maidir le foinsí a chur isteach i gceart (`&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;`) agus an t-alt a struchtúrú.

Má tá aon cheist agat faoi thagairtí a chur isteach nó faoi fhoinsí a aimsiú, ná bíodh drogall ort ceist a chur nó nod a fhágáil ar mo leathanach plé.

Go raibh maith agat as do chuid tacaíochta! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 13:48, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s4ff4amvy6np9ba42q35cestu68dgec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Andreyyshore</title>
    <ns>3</ns>
    <id>128876</id>
    <revision>
      <id>1332933</id>
      <timestamp>2026-11-11T13:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fáilte go Vicipéid! */ mír nua</comment>
      <origin>1332933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="968tjdt3dwy8x6ho3q3t5sh7k0oy9ri" xml:space="preserve">== Fáilte go Vicipéid! ==
Dia duit, a {{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}, agus fáilte go Vicipéid! Is ciclipéid shaor í Vicipéid, á scríobh ag pobal deonach ó 2003 i leith. Is féidir le duine ar bith cur léi. Táimid ag obair i dtreo comóradh 25 bliain Vicipéide na Gaeilge (a thosaíonn i 2028 agus a mhaireann go dtí deireadh 2029). Líon na n-alt faoi láthair: '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''. Go raibh maith agat as do shuim i bhforbairt Vicipéide – is aoibhinn linn eagarthóirí nua a fheiceáil ag glacadh páirte!

Chun for-amharc a fháil ar an tionscadal agus ar ár bprionsabail, féach ar an leathanach [[Vicipéid:Fáilte|Fáilte]].

'''Cúpla céim shimplí chun tosú'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Céim !Cad atá i gceist
|-
|Is cúrsa saor in aisce é [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]] a mhíníonn conas eagarthóireacht a dhéanamh, céim ar chéim. Tosóidh an chéad ghrúpa eile i mí Eanáir 2027, ach táimid anseo chun cabhrú leat idir an dá linn.
|-
|Bain úsáid as do [[Speisialta:MyPage/Clár Dubh|Chlár Dubh]] féin nó féach ar an eolas ar [[Vicipéid:Clár dubh]]. Ní alt poiblí é, mar sin is féidir leat botúin a dhéanamh agus triail a bhaint as rudaí gan imní.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] chun leideanna a fháil faoi dhreach ailt, foinsí a lua, agus struchtúr. Má tá tú ag cur tús le halt gearr, léigh faoi [[Vicipéid:Síol|shíolta]] chun foghlaim conas alt a chur ag fás.
|-
|Caithfear gach alt a scríobh le [[Vicipéid:Dearcadh neodrach|dearcadh neodrach]]. Féach ar an [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle|Lámhleabhar Stíle]] le haghaidh treoracha faoi theideal, fhoinsí agus fhormáid.
|-
|Má aistríonn tú alt ó theanga eile, bain úsáid as foinsí Gaeilge más féidir agus déan athbhreithniú cúramach ar an téacs. Ní leor aistriúchán meaisín gan athbhreithniú daonna. Ar an ábhar sin, molaimid go ginearálta go mbeadh máistreacht mhaith agat ar an teanga má bhíonn uirlis aistriúcháin á húsáid agat.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist ar an bpobal sa [[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]]. Féach ar an treoir faoi [[Vicipéid:Leathanaigh phlé]] chun foghlaim conas comhrá a dhéanamh ar an vicí.
|}
'''Acmhainní úsáideacha'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Le haghaidh !Acmhainn
|-
|[[Cabhair:Acmhainní]] · [https://www.teanglann.ie teanglann.ie] · [https://www.focloir.ie focloir.ie] · [https://www.tearma.ie téarma.ie]
|-
|[https://www.logainm.ie logainm.ie] · [https://www.ainm.ie ainm.ie]
|-
|[https://tuairisc.ie Tuairisc.ie] · [https://anpaipear.ie AnPáipéar.ie] · [https://www.duchas.ie dúchas.ie]
|}
'''Conas is féidir linn cabhrú leat?''' Ba bhreá linn níos mó a chloisteáil fút! Cuir in iúl dúinn:

* Cad iad na hábhair a bhfuil suim agat iontu?
* An bhfuil cabhair uait le rud ar leith, mar shampla foinsí, téarmaíocht, aistriúchán, nó do chéad alt?
* Ar mhaith leat d'ainm a chur ar liosta an chéad ghrúpa de [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Shlí na Vicipéideoirí]]?

Fág freagra ar [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|mo leathanach plé]] nó ar do [[Vicipéid:Leathanaigh phlé|leathanach plé féin]]. Níl a leithéid de rud ann agus ceist amaideach.

&lt;nowiki&gt;Sínigh do theachtaireachtaí ar leathanaigh phlé i gcónaí le ceithre thilde (&lt;span data-dtsignatureforswitching=&quot;1&quot;&gt;&lt;/span&gt;). Cuirfear d'ainm úsáideora agus an dáta leo go huathoibríoch.&lt;/nowiki&gt;

Fáilte romhat arís!

''Not confident in Irish yet? You're still welcome! You can help with references, images, and categories, or ask for help in English on [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin}|my talk page]].'' [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 13:59, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>968tjdt3dwy8x6ho3q3t5sh7k0oy9ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Suaimhneas26</title>
    <ns>3</ns>
    <id>128877</id>
    <revision>
      <id>1332934</id>
      <timestamp>2026-11-11T13:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fáilte go Vicipéid! */ mír nua</comment>
      <origin>1332934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3960" sha1="ksmdybwjt3vt5vuq24otgt05kc3vha2" xml:space="preserve">== Fáilte go Vicipéid! ==
Dia duit, a {{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}, agus fáilte go Vicipéid! Is ciclipéid shaor í Vicipéid, á scríobh ag pobal deonach ó 2003 i leith. Is féidir le duine ar bith cur léi. Táimid ag obair i dtreo comóradh 25 bliain Vicipéide na Gaeilge (a thosaíonn i 2028 agus a mhaireann go dtí deireadh 2029). Líon na n-alt faoi láthair: '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''. Go raibh maith agat as do shuim i bhforbairt Vicipéide – is aoibhinn linn eagarthóirí nua a fheiceáil ag glacadh páirte!

Chun for-amharc a fháil ar an tionscadal agus ar ár bprionsabail, féach ar an leathanach [[Vicipéid:Fáilte|Fáilte]].

'''Cúpla céim shimplí chun tosú'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Céim !Cad atá i gceist
|-
|Is cúrsa saor in aisce é [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]] a mhíníonn conas eagarthóireacht a dhéanamh, céim ar chéim. Tosóidh an chéad ghrúpa eile i mí Eanáir 2027, ach táimid anseo chun cabhrú leat idir an dá linn.
|-
|Bain úsáid as do [[Speisialta:MyPage/Clár Dubh|Chlár Dubh]] féin nó féach ar an eolas ar [[Vicipéid:Clár dubh]]. Ní alt poiblí é, mar sin is féidir leat botúin a dhéanamh agus triail a bhaint as rudaí gan imní.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] chun leideanna a fháil faoi dhreach ailt, foinsí a lua, agus struchtúr. Má tá tú ag cur tús le halt gearr, léigh faoi [[Vicipéid:Síol|shíolta]] chun foghlaim conas alt a chur ag fás.
|-
|Caithfear gach alt a scríobh le [[Vicipéid:Dearcadh neodrach|dearcadh neodrach]]. Féach ar an [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle|Lámhleabhar Stíle]] le haghaidh treoracha faoi theideal, fhoinsí agus fhormáid.
|-
|Má aistríonn tú alt ó theanga eile, bain úsáid as foinsí Gaeilge más féidir agus déan athbhreithniú cúramach ar an téacs. Ní leor aistriúchán meaisín gan athbhreithniú daonna. Ar an ábhar sin, molaimid go ginearálta go mbeadh máistreacht mhaith agat ar an teanga má bhíonn uirlis aistriúcháin á húsáid agat.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist ar an bpobal sa [[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]]. Féach ar an treoir faoi [[Vicipéid:Leathanaigh phlé]] chun foghlaim conas comhrá a dhéanamh ar an vicí.
|}
'''Acmhainní úsáideacha'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Le haghaidh !Acmhainn
|-
|[[Cabhair:Acmhainní]] · [https://www.teanglann.ie teanglann.ie] · [https://www.focloir.ie focloir.ie] · [https://www.tearma.ie téarma.ie]
|-
|[https://www.logainm.ie logainm.ie] · [https://www.ainm.ie ainm.ie]
|-
|[https://tuairisc.ie Tuairisc.ie] · [https://anpaipear.ie AnPáipéar.ie] · [https://www.duchas.ie dúchas.ie]
|}
'''Conas is féidir linn cabhrú leat?''' Ba bhreá linn níos mó a chloisteáil fút! Cuir in iúl dúinn:

* Cad iad na hábhair a bhfuil suim agat iontu?
* An bhfuil cabhair uait le rud ar leith, mar shampla foinsí, téarmaíocht, aistriúchán, nó do chéad alt?
* Ar mhaith leat d'ainm a chur ar liosta an chéad ghrúpa de [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Shlí na Vicipéideoirí]]?

Fág freagra ar [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|mo leathanach plé]] nó ar do [[Vicipéid:Leathanaigh phlé|leathanach plé féin]]. Níl a leithéid de rud ann agus ceist amaideach.

&lt;nowiki&gt;Sínigh do theachtaireachtaí ar leathanaigh phlé i gcónaí le ceithre thilde (&lt;span data-dtsignatureforswitching=&quot;1&quot;&gt;&lt;/span&gt;). Cuirfear d'ainm úsáideora agus an dáta leo go huathoibríoch.&lt;/nowiki&gt;

Fáilte romhat arís! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 13:59, 11 Samhain 2026 (UTC)

''Not confident in Irish yet? You're still welcome! You can help with references, images, and categories, or ask for help in English on [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin}|my talk page]].'' [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 13:59, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ksmdybwjt3vt5vuq24otgt05kc3vha2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé Vicipéide:Fáilte</title>
    <ns>5</ns>
    <id>128878</id>
    <revision>
      <id>1332935</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teachtaireacht Fáilte Nua do Vicipéideoirí Nua: Bealach chun Eagarthóirí Nua a Ghríosú agus a Stiúradh */ mír nua</comment>
      <origin>1332935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5582" sha1="8r3v18t6lxz4po13m0t3ihkt1vyx4u8" xml:space="preserve">== Teachtaireacht Fáilte Nua do Vicipéideoirí Nua: Bealach chun Eagarthóirí Nua a Ghríosú agus a Stiúradh ==
Dia dhaoibh, a Vicipéideoirí!

Agus sinn ag ullmhú do mhór-thionscnaimh fháis agus ghlanadh ábhair ar Vicipéid (mar chuid den fheachtas *Bóthar go 100,000* agus i dtreo comóradh 25 bliain Vicipéide i 2028–2029), tá sé thar a bheith tábhachtach go mbeimis ag cur fáilte chroíúil roimh Vicipéideoirí nua agus ag tabhairt tacaíochta dóibh ó thús.

Chun cabhrú le gach duine againn é seo a dhéanamh go héasca, tá **teachtaireacht fháilte chuimsitheach nua** ullmhaithe againn. Is é an sprioc atá léi ná eagarthóirí nua a ghríosú, tacaíocht a thairiscint dóibh, agus iad a stiúradh go díreach chuig na leathanaigh acmhainne atá nuashonraithe againn le déanaí.

'''Iarratas ar Vicipéideoirí le taithí:''' Bheifear an-bhuíoch má thógann sibh nóiméad chun an teachtaireacht seo a chóipeáil agus a ghreamú ar leathanach plé aon úsáideora nua a fheiceann sibh ag cur leis an suíomh. Cabhróidh sé seo go mór le daoine nua dul i dtaithí ar ár mbeartais (go háirithe tagairtí a chur isteach, dearcadh neodrach, agus úsáid a bhaint as an gClár Dubh nó teimpléad an tsíolta).

---

### An Teachtaireacht le CÓIPEÁIL &amp; GHREAMÚ ar leathanach plé an eagarthóra nua:
&lt;pre&gt;
Dia duit, a {{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}, agus fáilte go Vicipéid! Is ciclipéid shaor í Vicipéid, á scríobh ag pobal deonach ó 2003 i leith. Is féidir le duine ar bith cur léi. Táimid ag obair i dtreo comóradh 25 bliain Vicipéide na Gaeilge (a thosaíonn i 2028 agus a mhaireann go dtí deireadh 2029). Líon na n-alt faoi láthair: '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''. Go raibh maith agat as do shuim i bhforbairt Vicipéide – is iontach linn eagarthóirí nua a fheiceáil ag glacadh páirte!

Chun for-amharc cuimsitheach a fháil ar an tionscadal agus ar ár bprionsabail, féach ar an leathanach [[Vicipéid:Fáilte|Fáilte]].

'''Cúpla céim shimplí chun tosú'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Céim !Cad atá i gceist
|-
|'''1. Foghlaim na bunrudaí''' |Is cúrsa saor in aisce é [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]] a mhíníonn conas eagarthóireacht a dhéanamh, céim ar chéim. Tosóidh an chéad ghrúpa eile i mí Eanáir 2027, ach táimid anseo chun cabhrú leat idir an dá linn.
|-
|'''2. Cleachtadh''' |Bain úsáid as do [[Speisialta:MyPage/Clár Dubh|Chlár Dubh]] féin nó féach ar an eolas ar [[Vicipéid:Clár dubh]]. Ní alt poiblí é, mar sin is féidir leat botúin a dhéanamh agus triail a bhaint as rudaí gan imní. 
|-
|'''3. Scríobh &amp; Cruthaigh''' |Féach ar [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] chun leideanna a fháil faoi dhreach ailt, foinsí a lua, agus struchtúr. Má tá tú ag cur tús le halt gearr, léigh faoi [[Vicipéid:Síol|shíolta]] chun foghlaim conas alt a chur ag fás.
|-
|'''4. Beartas &amp; Stíl''' |Caithfear gach alt a scríobh le [[Vicipéid:Dearcadh neodrach|dearcadh neodrach]]. Féach ar an [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle|Lámhleabhar Stíle]] le haghaidh treoracha faoi theideal, fhoinsí agus fhormáid.
|-
|'''5. Aistriúchán''' |Má aistríonn tú alt ó theanga eile, bain úsáid as foinsí Gaeilge más féidir agus déan athbhreithniú cúramach ar an téacs. Ní leor aistriúchán meaisín gan athbhreithniú daonna. Ar an ábhar sin, molaimid go mbeadh máistreacht mhaith agat ar an teanga má tá sé i gceist agat aistriúchán meaisín a úsáid; murach sin, d’fhéadfadh sé nach dtabharfá faoi deara earráidí.
|-
|'''6. Cabhair &amp; Comhrá''' |Féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist ar an bpobal sa [[Vicipéid:Halla Baile|Halla Baile]]. Féach ar an treoir faoi [[Vicipéid:Leathanaigh phlé]] chun foghlaim conas comhrá a dhéanamh ar an vicí.
|}

'''Acmhainní úsáideacha'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Le haghaidh !Acmhainn
|-
|Acmhainní teanga &amp; uirlisí |[[Cabhair:Acmhainní]] · [https://www.teanglann.ie teanglann.ie] · [https://www.focloir.ie focloir.ie] · [https://www.tearma.ie téarma.ie]
|-
|Logainmneacha &amp; beathaisnéisí |[https://www.logainm.ie logainm.ie] · [https://www.ainm.ie ainm.ie]
|-
|Foinsí Gaeilge |[https://tuairisc.ie Tuairisc.ie] · [https://anpaipear.ie AnPáipéar.ie] · [https://www.duchas.ie dúchas.ie]
|}

'''Conas is féidir linn cabhrú leat?'''
Ba bhreá linn níos mó a chloisteáil fút! Cuir in iúl dúinn:
* Cad iad na hábhair a bhfuil suim agat iontu?
* An bhfuil cabhair uait le rud ar leith, mar shampla foinsí, téarmaíocht, aistriúchán, nó do chéad alt?
* Ar mhaith leat d'ainm a chur ar liosta an chéad ghrúpa de [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Shlí na Vicipéideoirí]]?

Fág freagra ar [[Plé úsáideora:{{REVISIONUSER}}|mo leathanach plé]] nó ar do [[Vicipéid:Leathanaigh phlé|leathanach plé féin]]. Níl a leithéid de rud ann agus ceist amaideach.

Sínigh do theachtaireachtaí ar leathanaigh phlé i gcónaí le ceithre thilde (~~~~). Cuirfear d'ainm úsáideora agus an dáta leo go huathoibríoch.

Fáilte romhat arís!

''Not confident in Irish yet? You're still welcome! You can help with references, images, and categories, or ask for help in English on [[Plé úsáideora:{{REVISIONUSER}}|my talk page]].''
&lt;/pre&gt;---

&lt;nowiki&gt;Go raibh maith agaibh as urraíocht a dhéanamh ar ár gcuid eagarthóirí nua agus as gach cabhair chun caighdeán na Vicipéide a fheabhsú! ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 14:08, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>8r3v18t6lxz4po13m0t3ihkt1vyx4u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Shem04</title>
    <ns>3</ns>
    <id>128879</id>
    <revision>
      <id>1332966</id>
      <timestamp>2026-11-11T18:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fáilte go Vicipéid! */ mír nua</comment>
      <origin>1332966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3915" sha1="og3tea3vva9mk02xs7cqeaywwzengjl" xml:space="preserve">== Fáilte go Vicipéid! ==
Dia duit, a {{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}, agus fáilte go Vicipéid! Is ciclipéid shaor í Vicipéid, á scríobh ag pobal deonach ó 2003 i leith. Is féidir le duine ar bith cur léi. Táimid ag obair i dtreo comóradh 25 bliain Vicipéide na Gaeilge (a thosaíonn i 2028 agus a mhaireann go dtí deireadh 2029). Líon na n-alt faoi láthair: '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''. Go raibh maith agat as do shuim i bhforbairt Vicipéide - is aoibhinn linn eagarthóirí nua a fheiceáil ag glacadh páirte!

Chun for-amharc a fháil ar an tionscadal agus ar ár bprionsabail, féach ar an leathanach [[Vicipéid:Fáilte|Fáilte]].

'''Cúpla céim shimplí chun tosú'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Céim !Cad atá i gceist
|-
|Is cúrsa saor in aisce é [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]] a mhíníonn conas eagarthóireacht a dhéanamh, céim ar chéim. Tosóidh an chéad ghrúpa eile i mí Eanáir 2027, ach táimid anseo chun cabhrú leat idir an dá linn.
|-
|Bain úsáid as do [[Speisialta:MyPage/Clár Dubh|Chlár Dubh]] féin nó féach ar an eolas ar [[Vicipéid:Clár dubh]]. Ní alt poiblí é, mar sin is féidir leat botúin a dhéanamh agus triail a bhaint as rudaí gan imní.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] chun leideanna a fháil faoi dhreach ailt, foinsí a lua, agus struchtúr. Má tá tú ag cur tús le halt gearr, léigh faoi [[Vicipéid:Síol|shíolta]] chun foghlaim conas alt a chur ag fás.
|-
|Caithfear gach alt a scríobh le [[Vicipéid:Dearcadh neodrach|dearcadh neodrach]]. Féach ar an [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle|Lámhleabhar Stíle]] le haghaidh treoracha faoi theideal, fhoinsí agus fhormáid.
|-
|Má aistríonn tú alt ó theanga eile, bain úsáid as foinsí Gaeilge más féidir agus déan athbhreithniú cúramach ar an téacs. Ní leor aistriúchán meaisín gan athbhreithniú daonna. Ar an ábhar sin, molaimid go ginearálta go mbeadh máistreacht mhaith agat ar an teanga má bhíonn uirlis aistriúcháin á húsáid agat.
|-
|Féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist ar an bpobal sa [[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]]. Féach ar an treoir faoi [[Vicipéid:Leathanaigh phlé]] chun foghlaim conas comhrá a dhéanamh ar an vicí.
|}
'''Acmhainní úsáideacha'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Le haghaidh !Acmhainn
|-
|[[Cabhair:Acmhainní]] · [https://www.teanglann.ie teanglann.ie] · [https://www.focloir.ie focloir.ie] · [https://www.tearma.ie téarma.ie]
|-
|[https://www.logainm.ie logainm.ie] · [https://www.ainm.ie ainm.ie]
|-
|[https://tuairisc.ie Tuairisc.ie] · [https://anpaipear.ie AnPáipéar.ie] · [https://www.duchas.ie dúchas.ie]
|}
'''Conas is féidir linn cabhrú leat?''' Ba bhreá linn níos mó a chloisteáil fút! Cuir in iúl dúinn:

* Cad iad na hábhair a bhfuil suim agat iontu?
* An bhfuil cabhair uait le rud ar leith, mar shampla foinsí, téarmaíocht, aistriúchán, nó do chéad alt?
* Ar mhaith leat d'ainm a chur ar liosta an chéad ghrúpa de [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Shlí na Vicipéideoirí]]?

Fág freagra ar [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|mo leathanach plé]] nó ar do [[Vicipéid:Leathanaigh phlé|leathanach plé féin]]. Níl a leithéid de rud ann agus ceist amaideach.

&lt;nowiki&gt;Sínigh do theachtaireachtaí ar leathanaigh phlé i gcónaí le ceithre thilde &quot;~~~~&quot; Cuirfear d'ainm úsáideora agus an dáta leo go huathoibríoch.&lt;/nowiki&gt;

Fáilte romhat arís! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:22, 11 Samhain 2026 (UTC)

''Not confident in Irish yet? You're still welcome! You can help with references, images, and categories, or ask for help in English on [[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin}|my talk page]].'' [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:22, 11 Samhain 2026 (UTC)</text>
      <sha1>og3tea3vva9mk02xs7cqeaywwzengjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Bogach</title>
    <ns>14</ns>
    <id>128880</id>
    <redirect title="Catagóir:Bogaigh" />
    <revision>
      <id>1332973</id>
      <timestamp>2026-11-11T20:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Catagóir:Bogach]] go [[Catagóir:Bogaigh]]</comment>
      <origin>1332973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="7np0sfvepbhaq3wat2gki3ujqbkm6r2" xml:space="preserve">#athsheoladh [[:Catagóir:Bogaigh]]</text>
      <sha1>7np0sfvepbhaq3wat2gki3ujqbkm6r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comhlachtaí státurraithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128881</id>
    <revision>
      <id>1332982</id>
      <timestamp>2026-11-11T23:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Íomhá:Ardnacrushna Power Station, from the Head Race Canal.jpg|mion|220px|Stáisiún cumhachta hidrileictreach [[Ard na Croise]], Contae an Chláir. Bunaíodh [[Bord Soláthair an Leictreachais]], ceann de na chéad chomhlachtaí státurraithe, in 1927 chun an leictreachas a ghinfí ann a dháileadh agus a dhíol.]] [[Íomhá:Seán Lemass circa 1932.png|mion|220px|[[Seán F. Lemass|Seán Lemass]] timpeall na bliana 1932, nuair a ceapadh ina Aire Tionscail agus...'</comment>
      <origin>1332982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26778" sha1="1iryysiaud5vzoia66lfqlfjt7bacjl" xml:space="preserve">[[Íomhá:Ardnacrushna Power Station, from the Head Race Canal.jpg|mion|220px|Stáisiún cumhachta hidrileictreach [[Ard na Croise]], Contae an Chláir. Bunaíodh [[Bord Soláthair an Leictreachais]], ceann de na chéad chomhlachtaí státurraithe, in 1927 chun an leictreachas a ghinfí ann a dháileadh agus a dhíol.]]
[[Íomhá:Seán Lemass circa 1932.png|mion|220px|[[Seán F. Lemass|Seán Lemass]] timpeall na bliana 1932, nuair a ceapadh ina Aire Tionscail agus Trádála é. Bhunaigh sé go leor comhlachtaí státurraithe sna 1930idí.]]
[[Íomhá:BordnaMona 2930.jpg|mion|220px|Móin á baint ag [[Bord na Móna]] i [[Móin Alúine]], Contae Uíbh Fhailí, sa bhliain 2007.]]
[[Íomhá:EI-ABI DH84 Dragon 2 &quot;Iolar&quot; (21377663245).jpg|mion|220px|Aerárthach de Havilland DH.84 Dragon i ndathanna ''Iolar'', an chéad aerárthach a bhí ag [[Aer Lingus]]. Bhunaigh an stát an aerlíne sa bhliain 1936.  Is cuid de IAG é Aer Lingus inniu]]
[[Íomhá:Coill Leitir Creamha Rua (Lettercraffroe Wood) - geograph.org.uk - 1291693.jpg|mion|220px|Coill Leitir Creamha Rua, Contae na Gaillimhe. Tá os cionn 440,000 heicteár d'fhoraoisí an stáit faoi chúram [[Coillte]].]]
[[Íomhá:Drogheda Scholars Townhouse Hotel Thomas Kenneth Whitaker Monument by Yoram Drori (Crop) 2022 08 25.jpg|mion|290x290px|Cuimhneachán [[T. K. Whitaker]]]]
[[Íomhá:Montrose Studios Donnybrook 2.jpg|mion|220x220px]]
[[Íomhá:IrishWater.svg|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Peat Railway, Srahmore , Co Mayo. March 1991 (4037378125).jpg|mion|220x220px|Bord na Móna, BnM inniu]]
[[Íomhá:An Post logo.png|mion|220x220px]]
Tugtar '''comhlachtaí státurraithe'''&lt;ref&gt;Béarla: ''state-sponsored bodies''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/state-sponsored%20body/|title=state-sponsored body|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; in Éirinn ar na heagraíochtaí a bhunaigh an stát chun feidhmeanna áirithe a chur i gcrích ar son an phobail, seachas an [[státseirbhís]], na húdaráis áitiúla agus na boird sláinte.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=52}}&lt;/ref&gt; Is é is brí le ''státurraithe'' ná &quot;le tacaíocht fhoirmiúil an stáit&quot;.&lt;ref name=&quot;Ciste212&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=212}}&lt;/ref&gt; Tugtar '''comhlachtaí leathstáit''' orthu go minic freisin,&lt;ref name=&quot;tearmaSemi&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/semi-state%20body/|title=semi-state body|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; agus '''comhlachtaí Stáit''' a thugann an Rialtas orthu ina chuid foilseachán.&lt;ref name=&quot;govCS&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-tith%C3%ADochta-rialtais-%C3%A1it%C3%BAil-agus-oidhreachta/foilseachain/comhlachta%C3%AD-st%C3%A1it/|title=Comhlachtaí Stáit|publisher=An Roinn Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta|date=2020-12-21|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; I measc na gcomhlachtaí is mó aithne tá [[Bord Soláthair an Leictreachais]] (BSL), [[An Post]], [[Bord na Móna]], [[Coillte]], [[Córas Iompair Éireann]] (CIÉ), [[Raidió Teilifís Éireann]] (RTÉ) agus [[Uisce Éireann]].&lt;ref name=&quot;NewERAga&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ntma.ie/ga/reimsi-gno/newera|title=RÉnua|publisher=Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

De ghnáth, is é an tAire a bhfuil an comhlacht faoina choimirce a cheapann an bord agus an cathaoirleach, agus bíonn siad freagrach don Aire as obair an chomhlachta; bíonn an tAire féin freagrach don Rialtas.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://assets.gov.ie/static/documents/consolidated-code-of-practice-for-the-governance-of-state-bodies-2016.pdf|title=Code of Practice for the Governance of State Bodies|publisher=Department of Public Expenditure and Reform|date=2016|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Sa ''Chód Cleachtais um Rialachas Comhlachtaí Stáit'' (2016), déantar idirdhealú idir trí chineál comhlachta: comhlachtaí tráchtála, comhlachtaí neamhthráchtála agus comhlachtaí rialála. Bíonn na comhlachtaí tráchtála i mbun gnó, agus bíonn ról rialála, forbartha nó comhairleach ag na comhlachtaí neamhthráchtála, nó cuireann siad seirbhísí ar fáil don phobal.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt; Is é bunchúis an idirdhealaithe idir comhlachtaí tráchtála agus comhlachtaí neamhthráchtála ná go mbíonn ar an rialtas tuarastail na foirne sna comhlachtaí neamhthráchtála a íoc.&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=53}}&lt;/ref&gt; Sa dara ráithe de 2026, bhí thart ar 71,000 duine fostaithe sna comhlachtaí leathstáit.&lt;ref name=&quot;CSO&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://data.cso.ie/table/EHQ10|title=EHQ10 – Public Sector Employment and Earnings|publisher=Central Statistics Office|date=2026-08-25|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;
== Sanasaíocht ==
Aidiacht is ea ''státurraithe'' a chiallaíonn &quot;state-sponsored&quot; sa Bhéarla.&lt;ref name=&quot;FGBsu&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/st%C3%A1turraithe|title=státurraithe|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Is é ''stát'' an chéad chuid den fhocal. De réir ''Ciste Cúrsaí Reatha'', is ón bhfocal [[An Laidin|Laidine]] ''status'' a fuair an Ghaeilge an focal ''staid'' i bhfad siar, agus is uaidh a shíolraigh ''stát'' freisin, níos déanaí.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt; Is í an aidiacht bhriathartha ''urraithe'' an dara cuid. Tagann sí ón mbriathar ''urraigh'', is é sin, dul in urra ar dhuine nó ar rud.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/urraigh|title=urraigh|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FGBurra&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/urra|title=urra|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Téann an focal ''urra'' siar go dtí [[An Féineachas|an Féineachas]], seandlíthe na hÉireann.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt; I bhFoclóir Gaeilge–Béarla Uí Dhónaill, is iad seo na bríonna atá leis: saorfhear, duine a raibh seasamh aige sa phobal, nó úinéir talún; duine a théann i mbannaí ar dhuine eile; urrús, barántas nó ráthaíocht; údarás; agus neart.&lt;ref name=&quot;FGBurra&quot; /&gt; Tá gaol aige leis na focail ''urrús'' (ráthaíocht) agus ''urramach'' (ómósach). Is ó Albain a fuair an Ghaeilge ''an tUrramach'', teideal ómóis do mhinistir eaglaise.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/urramach|title=urramach|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Is é is comhlacht státurraithe ann, mar sin, ná comhlacht a bhfuil an stát taobh thiar de mar thaca dó.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;

== Stair ==
=== Na comhlachtaí tosaigh ===
Bhí [[Bord Soláthair an Leictreachais]] ar cheann de na chéad chomhlachtaí státurraithe. Bunaíodh é le hacht de chuid an Oireachtais sa bhliain 1927,&lt;ref name=&quot;Acht1927&quot;&gt;Béarla: ''Electricity (Supply) Act, 1927''. {{Cite web-en|url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/1927/act/27/enacted/en/print|title=Electricity (Supply) Act, 1927|publisher=Oifig an Ard-Aighne (irishstatutebook.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; chun soláthar leictreachais na tíre a riar nuair a bheadh [[Scéim Hidrileictreach na Sionainne]] in [[Ard na Croise]] críochnaithe.&lt;ref name=&quot;enESB&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=ESB Group|url=https://en.wikipedia.org/wiki/ESB_Group|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Ba é [[Patrick McGilligan]], an tAire Tionscail agus Trádála, ba mhó a thacaigh leis an scéim i measc na bpolaiteoirí, agus ba é an comhlacht Gearmánach Siemens-Schuckert a thóg í. Sna blianta tosaigh, bhí an stáisiún giniúna in Ard na Croise in ann freastal ar éileamh leictreachais na tíre ar fad.&lt;ref name=&quot;enShannon&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Shannon hydroelectric scheme|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shannon_hydroelectric_scheme|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; I Meán Fómhair 1927, bunaíodh Corparáid an Chairde Talmhaíochta chun airgead a chur ar fáil don talmhaíocht.&lt;ref name=&quot;enACC&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=ACC Loan Management|url=https://en.wikipedia.org/wiki/ACC_Loan_Management|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''Agricultural Credit Corporation''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Agricultural%20Credit%20Corporation/|title=Agricultural Credit Corporation|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Nuair a tháinig [[Fianna Fáil]] i gcumhacht in 1932, thréig [[Éamon de Valera]] an tsaorthrádáil, agus chuir sé beartas caomhnaitheachta i bhfeidhm d'fhonn neamhthuilleamaíocht a bhaint amach. Dá bharr sin, ghlac an stát seilbh ar ghnóthaí príobháideacha in ainm leas an phobail, agus cruthaíodh monaplachtaí stáit, mar a bhí faiseanta i go leor tíortha ag an am.&lt;ref name=&quot;enEcon&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Economic history of the Republic of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_history_of_the_Republic_of_Ireland|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bhunaigh [[Seán F. Lemass|Seán Lemass]], an tAire Tionscail agus Trádála,&lt;ref&gt;Béarla: ''Minister for Industry and Commerce''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Department%20of%20Industry%20and%20Commerce/|title=Department of Industry and Commerce|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; go leor fiontar státurraithe eile sna 1930idí, ar mhúnla BSL.&lt;ref name=&quot;enLemass&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Seán Lemass|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Se%C3%A1n_Lemass|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Ina measc bhí Cuideachta an Chairde Tionscail (1933), a chuir airgead ar fáil le haghaidh infheistíocht sa tionsclaíocht; Comhlucht Siúicre Éireann (1933), a bhí ag táirgeadh ceithre chúigiú den siúcra a bhí ag teastáil sa tír faoi 1938; an Bord Forbartha Móna&lt;ref&gt;Béarla: ''Turf Development Board''.&lt;/ref&gt; (1934), ar a dtugtar Bord na Móna ó 1946 i leith; Irish Life (1939); agus [[Aer Lingus]] (1936) agus Aer Rianta (1937).&lt;ref name=&quot;DIB&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/lemass-sean-a4787|title=Lemass, Seán|author=Ronan Fanning|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=Royal Irish Academy|date=2009|doi=10.3318/dib.004787.v1|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt; Bunaíodh Aer Rianta chun seilbh a bheith aige ar an aerlíne náisiúnta agus chun an eitlíocht a chur chun cinn.&lt;ref name=&quot;enDAA&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=DAA (company)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/DAA_(company)|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Ba é bunú Aer Lingus an cinneadh ar mhó ar theastaigh ó Lemass go gcuimhneofaí air, mar ba shiombail é, dar leis, ar chumas na hÉireann éalú ó shrianta an oileáin agus ceangal a dhéanamh leis an domhan mór.&lt;ref name=&quot;DIB&quot; /&gt; De réir ''Ciste Cúrsaí Reatha'', is leagan giorraithe den fhocal ''loingeas'' é ''lingus''.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;

Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bunaíodh an comhlacht loingseoireachta Irish Shipping sa bhliain 1941 chun earraí a iompar isteach sa tír. Bhí 51 faoin gcéad de na scaireanna ag an stát.&lt;ref name=&quot;enShipping&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Shipping|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Shipping|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bunaíodh Córas Iompair Éireann mar chomhlacht príobháideach faoi acht a ritheadh in 1944, agus náisiúnaíodh go foirmiúil é in 1950.&lt;ref name=&quot;enCIE&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Córas Iompair Éireann|url=https://en.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3ras_Iompair_%C3%89ireann|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bhí [[Todd Andrews]] i gceannas ar Bhord na Móna, agus ina dhiaidh sin ar CIÉ ó 1958 i leith; ceapadh ina chathaoirleach ar Údarás RTÉ é in 1966.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Todd Andrews|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Todd_Andrews|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bunaíodh an tÚdarás Forbartha Tionscail sa bhliain 1949,&lt;ref name=&quot;enIDA&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=IDA Ireland|url=https://en.wikipedia.org/wiki/IDA_Ireland|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tearmaIDA&quot;&gt;Béarla: ''Industrial Development Authority''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Industrial%20Development%20Authority/|title=Industrial Development Authority|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; agus Árachas Sláinte Saorálach (Vhi) in 1957.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Vhi Healthcare|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Vhi_Healthcare|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Idir 1946 agus 1979, cheangail BSL os cionn 420,000 custaiméir faoin tuath le líonra an leictreachais, faoin Scéim Leictriúcháin Tuaithe.&lt;ref name=&quot;enESB&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''Rural Electrification Scheme''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/rural%20electrification/|title=Rural Electrification Scheme|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

=== Leathnú na hearnála ===
Sa bhliain 1958, d'fhoilsigh an státseirbhíseach [[T. K. Whitaker]] an páipéar ''Economic Development'', agus is air a bunaíodh an Chéad Chlár um Fhorleathnú Eacnamaíoch.&lt;ref&gt;Béarla: ''First Programme for Economic Expansion''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Programme%20for%20Economic%20Expansion/|title=Programme for Economic Expansion|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Thréig an rialtas an chaomhnaitheacht de réir a chéile, agus tugadh deontais agus laghduithe cánach do chomhlachtaí ón iasacht a bhunódh gnó in Éirinn.&lt;ref name=&quot;enLemass&quot; /&gt; Lean an stát air ag bunú comhlachtaí státurraithe, áfach. Go dtí 1960, bhí an tseirbhís raidió faoi chúram roinn stáit; ar an 1 Meitheamh 1960, bunaíodh údarás neamhspleách chun í a reáchtáil, agus is é [[Raidió Teilifís Éireann]] an t-ainm atá air anois. Thosaigh an tseirbhís teilifíse ar an 31 Nollaig 1961.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=RTÉ|url=https://en.wikipedia.org/wiki/RT%C3%89|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bunaíodh Bord Gáis Éireann in 1975.&lt;ref name=&quot;enErvia&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ervia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Ervia|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1984, roinneadh seirbhísí poist agus teileachumarsáide na roinne stáit a bhí freagrach astu idir dhá chomhlacht státurraithe nua, [[An Post]] agus Telecom Éireann.&lt;ref name=&quot;enAnPost&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Post|url=https://en.wikipedia.org/wiki/An_Post|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; In 1987, atheagraíodh CIÉ, agus cuireadh trí fhochomhlacht ar bun faoi: [[Iarnród Éireann]], [[Bus Éireann]] agus [[Bus Átha Cliath]].&lt;ref name=&quot;enCIE&quot; /&gt; Ghlac [[Coillte]] freagracht as foraoisí an stáit i mí Eanáir 1989.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coillte|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Coillte|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Nuair a foilsíodh ''Ciste Cúrsaí Reatha'' sa bhliain 1992, bhí tuairim is nócha comhlacht státurraithe ann, agus timpeall 96,000 duine ag obair iontu.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt; Bhí réimse leathan feidhmeanna acu: an easpórtáil a chur chun cinn (Córas Tráchtála), taighde (Eolas), táirgeadh (Nítrigin Éireann Teoranta) agus rialáil (An Chomhairle Leighis), mar shampla. Dar leis na húdair, cuireadh ar bun iad mar go bhféadfaidís feidhmiú, de ghnáth, le níos mó saoirse ná na ranna stáit.&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt;

=== Príobháidiú ===
Ó 1991 i leith, díoladh cuid de na comhlachtaí státurraithe tráchtála le hinfheisteoirí príobháideacha (féach [[Príobháidiú]]). Príobháidíodh Comhlucht Siúicre Éireann sa bhliain 1991, agus tugadh Greencore air; cuireadh scaireanna Irish Life ar an margadh an bhliain chéanna.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Greencore|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Greencore|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Life|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Life|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Cheannaigh Irish Continental Group an comhlacht loingseoireachta B&amp;I in 1992, agus cheannaigh Ispat International Irish Steel ar phunt amháin sa bhliain 1996.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=British and Irish Steam Packet Company|url=https://en.wikipedia.org/wiki/British_and_Irish_Steam_Packet_Company|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Steel|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Steel|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Cuireadh Telecom Éireann ar an stocmhargadh i mí Iúil 1999, faoin ainm [[Eir (Teileachumarsáid)|Eircom]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eir (telecommunications)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eir_(telecommunications)|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Dhíol an stát Cuideachta an Chairde Tionscail le Bank of Scotland in 2001, agus Corparáid an Chairde Talmhaíochta le Rabobank sa bhliain 2002.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Halifax (Ireland)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Halifax_(Ireland)|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;enACC&quot; /&gt; Cuireadh Aer Lingus ar stocmhalartáin Bhaile Átha Cliath agus Londan ar an 2 Deireadh Fómhair 2006. Choinnigh an stát cuid de na scaireanna go dtí 2015, nuair a ghlac International Airlines Group seilbh ar an aerlíne.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aer Lingus|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Aer_Lingus|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Ar an 20 Aibreán 2011, d'fhoilsigh grúpa athbhreithnithe ar shócmhainní agus ar dhliteanais an Stáit, faoi chathaoirleacht an eacnamaí Colm McCarthy, tuarascáil inar moladh clár pleanáilte chun sócmhainní stáit a dhíol, d'fhonn fiachas ard an Stáit a laghdú.&lt;ref&gt;Béarla: ''Review Group on State Assets and Liabilities''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RTE2011&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/news/2011/0420/300106-mccarthy/|title=McCarthy backs planned sale of State assets|publisher=RTÉ News|date=2011-04-20|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Measadh gurbh fhiú thart ar €5 billiún na sócmhainní a moladh a dhíol, ach mhol an grúpa gan an eangach leictreachais ná an líonra gáis a dhíol le leasanna príobháideacha go fóill. Mhol sé freisin go ndíolfaí cuid mhór de ghnóthaí BSL, agus Bord na Móna ar fad, seachas an talamh portaigh féin.&lt;ref name=&quot;RTE2011&quot; /&gt; Dúirt an Rialtas nach ndíolfaí sócmhainní neamhstraitéiseacha ach amháin nuair a bheadh dálaí an mhargaidh oiriúnach.&lt;ref name=&quot;RTE2011&quot; /&gt; Sa bhliain 2014, díoladh Bord Gáis Energy, an chuid de Bhord Gáis Éireann a sholáthraíodh fuinneamh do chustaiméirí, le cuibhreannas faoi stiúir Centrica, agus tugadh Ervia ar an gcuid eile den chomhlacht.&lt;ref name=&quot;enErvia&quot; /&gt; Tá BSL, Bord na Móna agus Coillte fós faoi úinéireacht an stáit, áfach.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://assets.ntma.ie/general/NewERA-Annual-Financial-Review-2024-25.pdf|title=NewERA Annual Financial Review 2024/25|publisher=National Treasury Management Agency|date=2025|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Cuireadh comhlachtaí státurraithe nua ar bun freisin. Bunaíodh Uisce Éireann sa bhliain 2013 mar fhochomhlacht de chuid Bhord Gáis Éireann, chun cúram na seirbhísí uisce a ghlacadh ó na húdaráis áitiúla, agus is fóntas náisiúnta neamhspleách é ó Eanáir 2023 i leith.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Water|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Water|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Cuireadh deireadh le Ervia ar an 1 Meitheamh 2024, agus aistríodh a fheidhmeanna go Líonraí Gáis Éireann.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

== Foirmeacha dlíthiúla ==
Is '''corparáidí reachtúla'''&lt;ref&gt;Béarla: ''statutory corporations''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/statutory%20corporation/|title=statutory corporation|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; cuid de na comhlachtaí státurraithe, a bunaíodh le hacht dá gcuid féin. Ní eisíonn CIÉ, RTÉ, [[TG4]] ná Vhi scaireanna, agus is leis an stát go hiomlán iad. Is corparáid reachtúil é BSL freisin; bhí thart ar 97 faoin gcéad de i seilbh Airí Rialtais ag deireadh 2024, agus is lena fhostaithe an chuid eile.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

Is cuideachtaí cláraithe iad comhlachtaí eile, a bhfuil scairshealbhóirí acu, mar a bheadh ag gnólacht príobháideach. Is '''cuideachtaí poiblí teoranta''' (cpt) iad Bord na Móna, [[ÚABÁC|daa]] agus [[EirGrid]], agus is '''cuideachtaí gníomhaíochta ainmnithe''' (CGA) iad An Post, Coillte, Uisce Éireann agus Líonraí Gáis Éireann.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''public limited company''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/public%20limited%20company/|title=public limited company|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''designated activity company''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/designated%20activity%20company/|title=Designated Activity Company|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Is iad Airí an Rialtais na scairshealbhóirí: an tAire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Athchóiriúcháin Seirbhíse Poiblí agus Digitiúcháin den chuid is mó, in éineacht leis an Aire a bhfuil an comhlacht faoina choimirce. Sa bhliain 2011, aistríodh na scaireanna a bhí ag an Aire Airgeadais chuig an Aire Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt; Is cuideachtaí gníomhaíochta ainmnithe iad Iarnród Éireann, Bus Éireann agus Bus Átha Cliath freisin, agus is le CIÉ go hiomlán iad.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

Athraítear foirm dhlíthiúil comhlachta uaireanta. Bunaíodh CIÉ mar chomhlacht príobháideach, ach rinneadh corparáid de in 1950, a raibh a bhord ceaptha ag an Aire.&lt;ref name=&quot;enCIE&quot; /&gt; Ar an gcaoi chéanna, bunaíodh Bord Gáis Éireann mar chuideachta theoranta in 1975, agus rinneadh corparáid reachtúil de faoi acht a ritheadh in 1976.&lt;ref name=&quot;enErvia&quot; /&gt;

== Rialachas ==
Ón tús, bhí smacht ag an rialtas ar bhoird na gcomhlachtaí státurraithe. Faoin acht a bhunaigh BSL, ba í Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann a cheap cathaoirleach agus comhaltaí an bhoird, agus bhí ar an Aire tuarascáil bhliantúil agus cuntais an bhoird a leagan faoi bhráid an dá Theach den Oireachtas. Ní fhéadfaí aon chomhalta, oifigeach ná seirbhíseach de chuid an bhoird a ainmniú ná a thoghadh don Dáil ná don Seanad fad a bhí sé i seilbh a phoist.&lt;ref name=&quot;Acht1927&quot; /&gt; De réir ''Ciste Cúrsaí Reatha'' (1992), ní fhéadfaí ball de bhord comhlachta státurraithe a thoghadh ina Theachta Dála ná ina bhall de Sheanad Éireann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=76}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1992 freisin, d'fhoilsigh [[An Roinn Airgeadais]] na chéad treoirlínte faoi rialachas na gcomhlachtaí Stáit. Tugadh cothrom le dáta iad i nDeireadh Fómhair 2001 agus i mBealtaine 2009, agus d'fhoilsigh an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe an Cód Cleachtais um Rialachas Comhlachtaí Stáit in 2016.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt; Deir an Cód nach bhfuil sainmhíniú beacht ann ar chomhlacht Stáit — díreach mar a dúirt ''Ciste Cúrsaí Reatha'' faoi na comhlachtaí státurraithe sa bhliain 1992&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt; — ach leagann sé síos critéir a chuidíonn leo a aithint. Mar shampla, is é an tAire a chuireann reachtaíocht a bhaineann leis an gcomhlacht faoi bhráid an Oireachtais, a leagann a ráitis airgeadais faoi bhráid na dTithe, agus a cheapann a bhord nó formhór a bhoird.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt;

Faoin gCód, ní mór do dhuine a mholann Aire mar chathaoirleach ar chomhlacht Stáit teacht os comhair coiste roghnaithe de chuid an Oireachtais chun a chur chuige a phlé.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt; Faoin reachtaíocht a bhunaigh formhór na gcomhlachtaí poiblí, tá príomhfheidhmeannach an chomhlachta cuntasach don [[An Coiste um Chuntais Phoiblí|Choiste um Chuntais Phoiblí]], agus is é an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste a dhéanann iniúchadh ar chuntais na gcomhlachtaí neamhthráchtála.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt;

Tugann NewERA (an tÚdarás um Gheilleagar agus Téarnamh Nua), aonad de chuid [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta|Ghníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]], comhairle airgeadais agus tráchtála d'Airí agus do Ranna Rialtais faoina scaireanna i gcuideachtaí Stáit.&lt;ref name=&quot;NewERAga&quot; /&gt; Faoi acht a ritheadh in 2014, bhí ceithre chomhlacht is fiche sannta do NewERA in 2025.&lt;ref name=&quot;NTMA2025&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ntma.ie/annualreport-2025/documents/NewERA.pdf|title=NTMA Annual Report 2025: NewERA|publisher=National Treasury Management Agency|date=2026|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2024, bhí láimhdeachas €18.1 billiún ag na comhlachtaí sin le chéile, agus 47,400 duine fostaithe acu ar an meán. D'íoc siad €337 milliún i ndíbhinní, agus chuaigh €321 milliún de sin chuig an Státchiste; ba é BSL a d'íoc an méid ba mhó, €220 milliún.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

== Fostaíocht ==
Sa bhliain 1992, bhí timpeall 96,000 duine ag obair sna comhlachtaí státurraithe.&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt; De réir na bhfigiúirí ón [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|bPríomh-Oifig Staidrimh]], bhí 57,800 duine fostaithe sna comhlachtaí leathstáit ag deireadh 2008. Tar éis [[Géarchéim airgeadais 2007-2008|na géarchéime airgeadais]], thit an líon go 48,900 faoi dheireadh 2013, ach tá sé ag méadú ó shin. Sa dara ráithe de 2026, bhí thart ar 71,000 duine fostaithe iontu, de réir figiúirí sealadacha: 51,500 sna comhlachtaí tráchtála agus 19,500 sna comhlachtaí neamhthráchtála.&lt;ref name=&quot;CSO&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Geilleagar na hÉireann]]
* [[Ranna Stáit na hÉireann]]
* [[Rialtas na hÉireann]]
* [[Monaplacht]]
* [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Comhlachtai staturraithe}}
[[Catagóir:Comhlachtaí Stáit in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Earnáil phoiblí]]
[[Catagóir:Stair eacnamaíochta na hÉireann]]</text>
      <sha1>1iryysiaud5vzoia66lfqlfjt7bacjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332983</id>
      <parentid>1332982</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1332983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26685" sha1="hp1cypv4vx1n97vi2b7754orqeyn2s6" xml:space="preserve">[[Íomhá:Ardnacrushna Power Station, from the Head Race Canal.jpg|mion|220px|Stáisiún cumhachta hidrileictreach [[Ard na Croise]], Contae an Chláir. Bunaíodh [[Bord Soláthair an Leictreachais]], ceann de na chéad chomhlachtaí státurraithe, in 1927 chun an leictreachas a ghinfí ann a dháileadh agus a dhíol.]]
[[Íomhá:Seán Lemass circa 1932.png|mion|220px|[[Seán F. Lemass|Seán Lemass]] timpeall na bliana 1932, nuair a ceapadh ina Aire Tionscail agus Trádála é. Bhunaigh sé go leor comhlachtaí státurraithe sna 1930idí.]]
[[Íomhá:BordnaMona 2930.jpg|mion|220px|Móin á baint ag [[Bord na Móna]] i [[Móin Alúine]], Contae Uíbh Fhailí, sa bhliain 2007.]]
[[Íomhá:EI-ABI DH84 Dragon 2 &quot;Iolar&quot; (21377663245).jpg|mion|220px|Aerárthach de Havilland DH.84 Dragon i ndathanna ''Iolar'', an chéad aerárthach a bhí ag [[Aer Lingus]]. Bhunaigh an stát an aerlíne sa bhliain 1936.  Is cuid de IAG é Aer Lingus inniu]]
[[Íomhá:Coill Leitir Creamha Rua (Lettercraffroe Wood) - geograph.org.uk - 1291693.jpg|mion|220px|Coill Leitir Creamha Rua, Contae na Gaillimhe. Tá os cionn 440,000 heicteár d'fhoraoisí an stáit faoi chúram [[Coillte]].]]
[[Íomhá:Drogheda Scholars Townhouse Hotel Thomas Kenneth Whitaker Monument by Yoram Drori (Crop) 2022 08 25.jpg|mion|290x290px|Cuimhneachán [[T. K. Whitaker]]]]
[[Íomhá:Montrose Studios Donnybrook 2.jpg|mion|220x220px]]
[[Íomhá:IrishWater.svg|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Peat Railway, Srahmore , Co Mayo. March 1991 (4037378125).jpg|mion|220x220px|Bord na Móna, BnM inniu]]
[[Íomhá:An Post logo.png|mion|220x220px]]
Tugtar '''comhlachtaí státurraithe'''&lt;ref&gt;Béarla: ''state-sponsored bodies''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/state-sponsored%20body/|title=state-sponsored body|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; in Éirinn ar na heagraíochtaí a bhunaigh an stát chun feidhmeanna áirithe a chur i gcrích ar son an phobail, seachas an [[státseirbhís]], na húdaráis áitiúla agus na boird sláinte.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=52}}&lt;/ref&gt; Is é is brí le ''státurraithe'' ná &quot;le tacaíocht fhoirmiúil an stáit&quot;.&lt;ref name=&quot;Ciste212&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=212}}&lt;/ref&gt; Tugtar '''comhlachtaí leathstáit''' orthu go minic freisin,&lt;ref name=&quot;tearmaSemi&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/semi-state%20body/|title=semi-state body|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; agus '''comhlachtaí Stáit''' a thugann an Rialtas orthu ina chuid foilseachán.&lt;ref name=&quot;govCS&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-tith%C3%ADochta-rialtais-%C3%A1it%C3%BAil-agus-oidhreachta/foilseachain/comhlachta%C3%AD-st%C3%A1it/|title=Comhlachtaí Stáit|publisher=An Roinn Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta|date=2020-12-21|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; I measc na gcomhlachtaí is mó aithne tá [[Bord Soláthair an Leictreachais]] (BSL), [[An Post]], [[Bord na Móna]], [[Coillte]], [[Córas Iompair Éireann]] (CIÉ), [[Raidió Teilifís Éireann]] (RTÉ) agus [[Uisce Éireann]].&lt;ref name=&quot;NewERAga&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ntma.ie/ga/reimsi-gno/newera|title=RÉnua|publisher=Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

De ghnáth, is é an tAire a bhfuil an comhlacht faoina choimirce a cheapann an bord agus an cathaoirleach, agus bíonn siad freagrach don Aire as obair an chomhlachta; bíonn an tAire féin freagrach don Rialtas.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://assets.gov.ie/static/documents/consolidated-code-of-practice-for-the-governance-of-state-bodies-2016.pdf|title=Code of Practice for the Governance of State Bodies|publisher=Department of Public Expenditure and Reform|date=2016|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Sa ''Chód Cleachtais um Rialachas Comhlachtaí Stáit'' (2016), déantar idirdhealú idir trí chineál comhlachta: comhlachtaí tráchtála, comhlachtaí neamhthráchtála agus comhlachtaí rialála. Bíonn na comhlachtaí tráchtála i mbun gnó, agus bíonn ról rialála, forbartha nó comhairleach ag na comhlachtaí neamhthráchtála, nó cuireann siad seirbhísí ar fáil don phobal.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt; Is é bunchúis an idirdhealaithe idir comhlachtaí tráchtála agus comhlachtaí neamhthráchtála ná go mbíonn ar an rialtas tuarastail na foirne sna comhlachtaí neamhthráchtála a íoc.&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=53}}&lt;/ref&gt; Sa dara ráithe de 2026, bhí thart ar 71,000 duine fostaithe sna comhlachtaí leathstáit.&lt;ref name=&quot;CSO&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://data.cso.ie/table/EHQ10|title=EHQ10 – Public Sector Employment and Earnings|publisher=Central Statistics Office|date=2026-08-25|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;
== Sanasaíocht ==
Aidiacht is ea ''státurraithe'' a chiallaíonn &quot;state-sponsored&quot; sa Bhéarla.&lt;ref name=&quot;FGBsu&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/st%C3%A1turraithe|title=státurraithe|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Is é ''stát'' an chéad chuid den fhocal. Is ón bhfocal [[An Laidin|Laidine]] ''status'' a fuair an Ghaeilge an focal ''staid'' i bhfad siar, agus is uaidh a shíolraigh ''stát'' freisin, níos déanaí.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt; Is í an aidiacht bhriathartha ''urraithe'' an dara cuid. Tagann sí ón mbriathar ''urraigh'', is é sin, dul in urra ar dhuine nó ar rud.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/urraigh|title=urraigh|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FGBurra&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/urra|title=urra|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Téann an focal ''urra'' siar go dtí [[An Féineachas|an Féineachas]], seandlíthe na hÉireann.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt; I bhFoclóir Gaeilge–Béarla Uí Dhónaill, is iad seo na bríonna atá leis: saorfhear, duine a raibh seasamh aige sa phobal, nó úinéir talún; duine a théann i mbannaí ar dhuine eile; urrús, barántas nó ráthaíocht; údarás; agus neart.&lt;ref name=&quot;FGBurra&quot; /&gt; Tá gaol aige leis na focail ''urrús'' (ráthaíocht) agus ''urramach'' (ómósach). Is ó Albain a fuair an Ghaeilge ''an tUrramach'', teideal ómóis do mhinistir eaglaise.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/urramach|title=urramach|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Is é is comhlacht státurraithe ann, mar sin, ná comhlacht a bhfuil an stát taobh thiar de mar thaca dó.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;

== Stair ==
=== Na comhlachtaí tosaigh ===
Bhí [[Bord Soláthair an Leictreachais]] ar cheann de na chéad chomhlachtaí státurraithe. Bunaíodh é le hacht de chuid an Oireachtais sa bhliain 1927,&lt;ref name=&quot;Acht1927&quot;&gt;Béarla: ''Electricity (Supply) Act, 1927''. {{Cite web-en|url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/1927/act/27/enacted/en/print|title=Electricity (Supply) Act, 1927|publisher=Oifig an Ard-Aighne (irishstatutebook.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; chun soláthar leictreachais na tíre a riar nuair a bheadh [[Scéim Hidrileictreach na Sionainne]] in [[Ard na Croise]] críochnaithe.&lt;ref name=&quot;enESB&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=ESB Group|url=https://en.wikipedia.org/wiki/ESB_Group|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Ba é [[Patrick McGilligan]], an tAire Tionscail agus Trádála, ba mhó a thacaigh leis an scéim i measc na bpolaiteoirí, agus ba é an comhlacht Gearmánach Siemens-Schuckert a thóg í. Sna blianta tosaigh, bhí an stáisiún giniúna in Ard na Croise in ann freastal ar éileamh leictreachais na tíre ar fad.&lt;ref name=&quot;enShannon&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Shannon hydroelectric scheme|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shannon_hydroelectric_scheme|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; I Meán Fómhair 1927, bunaíodh Corparáid an Chairde Talmhaíochta chun airgead a chur ar fáil don talmhaíocht.&lt;ref name=&quot;enACC&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=ACC Loan Management|url=https://en.wikipedia.org/wiki/ACC_Loan_Management|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''Agricultural Credit Corporation''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Agricultural%20Credit%20Corporation/|title=Agricultural Credit Corporation|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Nuair a tháinig [[Fianna Fáil]] i gcumhacht in 1932, thréig [[Éamon de Valera]] an tsaorthrádáil, agus chuir sé beartas caomhnaitheachta i bhfeidhm d'fhonn neamhthuilleamaíocht a bhaint amach. Dá bharr sin, ghlac an stát seilbh ar ghnóthaí príobháideacha in ainm leas an phobail, agus cruthaíodh monaplachtaí stáit, mar a bhí faiseanta i go leor tíortha ag an am.&lt;ref name=&quot;enEcon&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Economic history of the Republic of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_history_of_the_Republic_of_Ireland|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bhunaigh [[Seán F. Lemass|Seán Lemass]], an tAire Tionscail agus Trádála,&lt;ref&gt;Béarla: ''Minister for Industry and Commerce''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Department%20of%20Industry%20and%20Commerce/|title=Department of Industry and Commerce|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; go leor fiontar státurraithe eile sna 1930idí, ar mhúnla BSL.&lt;ref name=&quot;enLemass&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Seán Lemass|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Se%C3%A1n_Lemass|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Ina measc bhí Cuideachta an Chairde Tionscail (1933), a chuir airgead ar fáil le haghaidh infheistíocht sa tionsclaíocht; Comhlucht Siúicre Éireann (1933), a bhí ag táirgeadh ceithre chúigiú den siúcra a bhí ag teastáil sa tír faoi 1938; an Bord Forbartha Móna&lt;ref&gt;Béarla: ''Turf Development Board''.&lt;/ref&gt; (1934), ar a dtugtar Bord na Móna ó 1946 i leith; Irish Life (1939); agus [[Aer Lingus]] (1936) agus Aer Rianta (1937).&lt;ref name=&quot;DIB&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/lemass-sean-a4787|title=Lemass, Seán|author=Ronan Fanning|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=Royal Irish Academy|date=2009|doi=10.3318/dib.004787.v1|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt; Bunaíodh Aer Rianta chun seilbh a bheith aige ar an aerlíne náisiúnta agus chun an eitlíocht a chur chun cinn.&lt;ref name=&quot;enDAA&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=DAA (company)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/DAA_(company)|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Ba é bunú Aer Lingus an cinneadh ar mhó ar theastaigh ó Lemass go gcuimhneofaí air, mar ba shiombail é, dar leis, ar chumas na hÉireann éalú ó shrianta an oileáin agus ceangal a dhéanamh leis an domhan mór.&lt;ref name=&quot;DIB&quot; /&gt; Is leagan giorraithe den fhocal ''loingeas'' é ''lingus''.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;

Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bunaíodh an comhlacht loingseoireachta Irish Shipping sa bhliain 1941 chun earraí a iompar isteach sa tír. Bhí 51 faoin gcéad de na scaireanna ag an stát.&lt;ref name=&quot;enShipping&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Shipping|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Shipping|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bunaíodh Córas Iompair Éireann mar chomhlacht príobháideach faoi acht a ritheadh in 1944, agus náisiúnaíodh go foirmiúil é in 1950.&lt;ref name=&quot;enCIE&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Córas Iompair Éireann|url=https://en.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3ras_Iompair_%C3%89ireann|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bhí [[Todd Andrews]] i gceannas ar Bhord na Móna, agus ina dhiaidh sin ar CIÉ ó 1958 i leith; ceapadh ina chathaoirleach ar Údarás RTÉ é in 1966.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Todd Andrews|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Todd_Andrews|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bunaíodh an tÚdarás Forbartha Tionscail sa bhliain 1949,&lt;ref name=&quot;enIDA&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=IDA Ireland|url=https://en.wikipedia.org/wiki/IDA_Ireland|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tearmaIDA&quot;&gt;Béarla: ''Industrial Development Authority''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Industrial%20Development%20Authority/|title=Industrial Development Authority|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; agus Árachas Sláinte Saorálach (Vhi) in 1957.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Vhi Healthcare|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Vhi_Healthcare|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Idir 1946 agus 1979, cheangail BSL os cionn 420,000 custaiméir faoin tuath le líonra an leictreachais, faoin Scéim Leictriúcháin Tuaithe.&lt;ref name=&quot;enESB&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''Rural Electrification Scheme''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/rural%20electrification/|title=Rural Electrification Scheme|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

=== Leathnú na hearnála ===
Sa bhliain 1958, d'fhoilsigh an státseirbhíseach [[T. K. Whitaker]] an páipéar ''Economic Development'', agus is air a bunaíodh an Chéad Chlár um Fhorleathnú Eacnamaíoch.&lt;ref&gt;Béarla: ''First Programme for Economic Expansion''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Programme%20for%20Economic%20Expansion/|title=Programme for Economic Expansion|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Thréig an rialtas an chaomhnaitheacht de réir a chéile, agus tugadh deontais agus laghduithe cánach do chomhlachtaí ón iasacht a bhunódh gnó in Éirinn.&lt;ref name=&quot;enLemass&quot; /&gt; Lean an stát air ag bunú comhlachtaí státurraithe, áfach. Go dtí 1960, bhí an tseirbhís raidió faoi chúram roinn stáit; ar an 1 Meitheamh 1960, bunaíodh údarás neamhspleách chun í a reáchtáil, agus is é [[Raidió Teilifís Éireann]] an t-ainm atá air anois. Thosaigh an tseirbhís teilifíse ar an 31 Nollaig 1961.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=RTÉ|url=https://en.wikipedia.org/wiki/RT%C3%89|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bunaíodh Bord Gáis Éireann in 1975.&lt;ref name=&quot;enErvia&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ervia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Ervia|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1984, roinneadh seirbhísí poist agus teileachumarsáide na roinne stáit a bhí freagrach astu idir dhá chomhlacht státurraithe nua, [[An Post]] agus Telecom Éireann.&lt;ref name=&quot;enAnPost&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Post|url=https://en.wikipedia.org/wiki/An_Post|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; In 1987, atheagraíodh CIÉ, agus cuireadh trí fhochomhlacht ar bun faoi: [[Iarnród Éireann]], [[Bus Éireann]] agus [[Bus Átha Cliath]].&lt;ref name=&quot;enCIE&quot; /&gt; Ghlac [[Coillte]] freagracht as foraoisí an stáit i mí Eanáir 1989.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coillte|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Coillte|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Nuair a foilsíodh ''Ciste Cúrsaí Reatha'' sa bhliain 1992, bhí tuairim is nócha comhlacht státurraithe ann, agus timpeall 96,000 duine ag obair iontu.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt; Bhí réimse leathan feidhmeanna acu: an easpórtáil a chur chun cinn (Córas Tráchtála), taighde (Eolas), táirgeadh (Nítrigin Éireann Teoranta) agus rialáil (An Chomhairle Leighis), mar shampla. Cuireadh ar bun iad mar go bhféadfaidís feidhmiú, de ghnáth, le níos mó saoirse ná na ranna stáit.&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt;

=== Príobháidiú ===
Ó 1991 i leith, díoladh cuid de na comhlachtaí státurraithe tráchtála le hinfheisteoirí príobháideacha (féach [[Príobháidiú]]). Príobháidíodh Comhlucht Siúicre Éireann sa bhliain 1991, agus tugadh Greencore air; cuireadh scaireanna Irish Life ar an margadh an bhliain chéanna.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Greencore|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Greencore|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Life|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Life|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Cheannaigh Irish Continental Group an comhlacht loingseoireachta B&amp;I in 1992, agus cheannaigh Ispat International Irish Steel ar phunt amháin sa bhliain 1996.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=British and Irish Steam Packet Company|url=https://en.wikipedia.org/wiki/British_and_Irish_Steam_Packet_Company|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Steel|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Steel|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Cuireadh Telecom Éireann ar an stocmhargadh i mí Iúil 1999, faoin ainm [[Eir (Teileachumarsáid)|Eircom]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eir (telecommunications)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eir_(telecommunications)|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Dhíol an stát Cuideachta an Chairde Tionscail le Bank of Scotland in 2001, agus Corparáid an Chairde Talmhaíochta le Rabobank sa bhliain 2002.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Halifax (Ireland)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Halifax_(Ireland)|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;enACC&quot; /&gt; Cuireadh Aer Lingus ar stocmhalartáin Bhaile Átha Cliath agus Londan ar an 2 Deireadh Fómhair 2006. Choinnigh an stát cuid de na scaireanna go dtí 2015, nuair a ghlac International Airlines Group seilbh ar an aerlíne.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aer Lingus|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Aer_Lingus|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Ar an 20 Aibreán 2011, d'fhoilsigh grúpa athbhreithnithe ar shócmhainní agus ar dhliteanais an Stáit, faoi chathaoirleacht an eacnamaí Colm McCarthy, tuarascáil inar moladh clár pleanáilte chun sócmhainní stáit a dhíol, d'fhonn fiachas ard an Stáit a laghdú.&lt;ref&gt;Béarla: ''Review Group on State Assets and Liabilities''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RTE2011&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/news/2011/0420/300106-mccarthy/|title=McCarthy backs planned sale of State assets|publisher=RTÉ News|date=2011-04-20|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Measadh gurbh fhiú thart ar €5 billiún na sócmhainní a moladh a dhíol, ach mhol an grúpa gan an eangach leictreachais ná an líonra gáis a dhíol le leasanna príobháideacha go fóill. Mhol sé freisin go ndíolfaí cuid mhór de ghnóthaí BSL, agus Bord na Móna ar fad, seachas an talamh portaigh féin.&lt;ref name=&quot;RTE2011&quot; /&gt; Dúirt an Rialtas nach ndíolfaí sócmhainní neamhstraitéiseacha ach amháin nuair a bheadh dálaí an mhargaidh oiriúnach.&lt;ref name=&quot;RTE2011&quot; /&gt; Sa bhliain 2014, díoladh Bord Gáis Energy, an chuid de Bhord Gáis Éireann a sholáthraíodh fuinneamh do chustaiméirí, le cuibhreannas faoi stiúir Centrica, agus tugadh Ervia ar an gcuid eile den chomhlacht.&lt;ref name=&quot;enErvia&quot; /&gt; Tá BSL, Bord na Móna agus Coillte fós faoi úinéireacht an stáit, áfach.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://assets.ntma.ie/general/NewERA-Annual-Financial-Review-2024-25.pdf|title=NewERA Annual Financial Review 2024/25|publisher=National Treasury Management Agency|date=2025|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Cuireadh comhlachtaí státurraithe nua ar bun freisin. Bunaíodh Uisce Éireann sa bhliain 2013 mar fhochomhlacht de chuid Bhord Gáis Éireann, chun cúram na seirbhísí uisce a ghlacadh ó na húdaráis áitiúla, agus is fóntas náisiúnta neamhspleách é ó Eanáir 2023 i leith.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Water|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Water|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Cuireadh deireadh le Ervia ar an 1 Meitheamh 2024, agus aistríodh a fheidhmeanna go Líonraí Gáis Éireann.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

== Foirmeacha dlíthiúla ==
Is '''corparáidí reachtúla'''&lt;ref&gt;Béarla: ''statutory corporations''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/statutory%20corporation/|title=statutory corporation|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; cuid de na comhlachtaí státurraithe, a bunaíodh le hacht dá gcuid féin. Ní eisíonn CIÉ, RTÉ, [[TG4]] ná Vhi scaireanna, agus is leis an stát go hiomlán iad. Is corparáid reachtúil é BSL freisin; bhí thart ar 97 faoin gcéad de i seilbh Airí Rialtais ag deireadh 2024, agus is lena fhostaithe an chuid eile.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

Is cuideachtaí cláraithe iad comhlachtaí eile, a bhfuil scairshealbhóirí acu, mar a bheadh ag gnólacht príobháideach. Is '''cuideachtaí poiblí teoranta''' (cpt) iad Bord na Móna, [[ÚABÁC|daa]] agus [[EirGrid]], agus is '''cuideachtaí gníomhaíochta ainmnithe''' (CGA) iad An Post, Coillte, Uisce Éireann agus Líonraí Gáis Éireann.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''public limited company''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/public%20limited%20company/|title=public limited company|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''designated activity company''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/designated%20activity%20company/|title=Designated Activity Company|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Is iad Airí an Rialtais na scairshealbhóirí: an tAire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Athchóiriúcháin Seirbhíse Poiblí agus Digitiúcháin den chuid is mó, in éineacht leis an Aire a bhfuil an comhlacht faoina choimirce. Sa bhliain 2011, aistríodh na scaireanna a bhí ag an Aire Airgeadais chuig an Aire Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt; Is cuideachtaí gníomhaíochta ainmnithe iad Iarnród Éireann, Bus Éireann agus Bus Átha Cliath freisin, agus is le CIÉ go hiomlán iad.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

Athraítear foirm dhlíthiúil comhlachta uaireanta. Bunaíodh CIÉ mar chomhlacht príobháideach, ach rinneadh corparáid de in 1950, a raibh a bhord ceaptha ag an Aire.&lt;ref name=&quot;enCIE&quot; /&gt; Ar an gcaoi chéanna, bunaíodh Bord Gáis Éireann mar chuideachta theoranta in 1975, agus rinneadh corparáid reachtúil de faoi acht a ritheadh in 1976.&lt;ref name=&quot;enErvia&quot; /&gt;

== Rialachas ==
Ón tús, bhí smacht ag an rialtas ar bhoird na gcomhlachtaí státurraithe. Faoin acht a bhunaigh BSL, ba í Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann a cheap cathaoirleach agus comhaltaí an bhoird, agus bhí ar an Aire tuarascáil bhliantúil agus cuntais an bhoird a leagan faoi bhráid an dá Theach den Oireachtas. Ní fhéadfaí aon chomhalta, oifigeach ná seirbhíseach de chuid an bhoird a ainmniú ná a thoghadh don Dáil ná don Seanad fad a bhí sé i seilbh a phoist.&lt;ref name=&quot;Acht1927&quot; /&gt; De réir ''Ciste Cúrsaí Reatha'' (1992), ní fhéadfaí ball de bhord comhlachta státurraithe a thoghadh ina Theachta Dála ná ina bhall de Sheanad Éireann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=76}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1992 freisin, d'fhoilsigh [[An Roinn Airgeadais]] na chéad treoirlínte faoi rialachas na gcomhlachtaí Stáit. Tugadh cothrom le dáta iad i nDeireadh Fómhair 2001 agus i mBealtaine 2009, agus d'fhoilsigh an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe an Cód Cleachtais um Rialachas Comhlachtaí Stáit in 2016.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt; Deir an Cód nach bhfuil sainmhíniú beacht ann ar chomhlacht Stáit — díreach mar a dúirt ''Ciste Cúrsaí Reatha'' faoi na comhlachtaí státurraithe sa bhliain 1992&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt; — ach leagann sé síos critéir a chuidíonn leo a aithint. Mar shampla, is é an tAire a chuireann reachtaíocht a bhaineann leis an gcomhlacht faoi bhráid an Oireachtais, a leagann a ráitis airgeadais faoi bhráid na dTithe, agus a cheapann a bhord nó formhór a bhoird.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt;

Faoin gCód, ní mór do dhuine a mholann Aire mar chathaoirleach ar chomhlacht Stáit teacht os comhair coiste roghnaithe de chuid an Oireachtais chun a chur chuige a phlé.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt; Faoin reachtaíocht a bhunaigh formhór na gcomhlachtaí poiblí, tá príomhfheidhmeannach an chomhlachta cuntasach don [[An Coiste um Chuntais Phoiblí|Choiste um Chuntais Phoiblí]], agus is é an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste a dhéanann iniúchadh ar chuntais na gcomhlachtaí neamhthráchtála.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt;

Tugann NewERA (an tÚdarás um Gheilleagar agus Téarnamh Nua), aonad de chuid [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta|Ghníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]], comhairle airgeadais agus tráchtála d'Airí agus do Ranna Rialtais faoina scaireanna i gcuideachtaí Stáit.&lt;ref name=&quot;NewERAga&quot; /&gt; Faoi acht a ritheadh in 2014, bhí ceithre chomhlacht is fiche sannta do NewERA in 2025.&lt;ref name=&quot;NTMA2025&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ntma.ie/annualreport-2025/documents/NewERA.pdf|title=NTMA Annual Report 2025: NewERA|publisher=National Treasury Management Agency|date=2026|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2024, bhí láimhdeachas €18.1 billiún ag na comhlachtaí sin le chéile, agus 47,400 duine fostaithe acu ar an meán. D'íoc siad €337 milliún i ndíbhinní, agus chuaigh €321 milliún de sin chuig an Státchiste; ba é BSL a d'íoc an méid ba mhó, €220 milliún.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

== Fostaíocht ==
Sa bhliain 1992, bhí timpeall 96,000 duine ag obair sna comhlachtaí státurraithe.&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt; De réir na bhfigiúirí ón [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|bPríomh-Oifig Staidrimh]], bhí 57,800 duine fostaithe sna comhlachtaí leathstáit ag deireadh 2008. Tar éis [[Géarchéim airgeadais 2007-2008|na géarchéime airgeadais]], thit an líon go 48,900 faoi dheireadh 2013, ach tá sé ag méadú ó shin. Sa dara ráithe de 2026, bhí thart ar 71,000 duine fostaithe iontu, de réir figiúirí sealadacha: 51,500 sna comhlachtaí tráchtála agus 19,500 sna comhlachtaí neamhthráchtála.&lt;ref name=&quot;CSO&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Geilleagar na hÉireann]]
* [[Ranna Stáit na hÉireann]]
* [[Rialtas na hÉireann]]
* [[Monaplacht]]
* [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Comhlachtai staturraithe}}
[[Catagóir:Comhlachtaí Stáit in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Earnáil phoiblí]]
[[Catagóir:Stair eacnamaíochta na hÉireann]]</text>
      <sha1>hp1cypv4vx1n97vi2b7754orqeyn2s6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1332984</id>
      <parentid>1332983</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[State-sponsored bodies]] go [[Comhlachtaí státurraithe]]</comment>
      <origin>1332983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26685" sha1="hp1cypv4vx1n97vi2b7754orqeyn2s6" xml:space="preserve">[[Íomhá:Ardnacrushna Power Station, from the Head Race Canal.jpg|mion|220px|Stáisiún cumhachta hidrileictreach [[Ard na Croise]], Contae an Chláir. Bunaíodh [[Bord Soláthair an Leictreachais]], ceann de na chéad chomhlachtaí státurraithe, in 1927 chun an leictreachas a ghinfí ann a dháileadh agus a dhíol.]]
[[Íomhá:Seán Lemass circa 1932.png|mion|220px|[[Seán F. Lemass|Seán Lemass]] timpeall na bliana 1932, nuair a ceapadh ina Aire Tionscail agus Trádála é. Bhunaigh sé go leor comhlachtaí státurraithe sna 1930idí.]]
[[Íomhá:BordnaMona 2930.jpg|mion|220px|Móin á baint ag [[Bord na Móna]] i [[Móin Alúine]], Contae Uíbh Fhailí, sa bhliain 2007.]]
[[Íomhá:EI-ABI DH84 Dragon 2 &quot;Iolar&quot; (21377663245).jpg|mion|220px|Aerárthach de Havilland DH.84 Dragon i ndathanna ''Iolar'', an chéad aerárthach a bhí ag [[Aer Lingus]]. Bhunaigh an stát an aerlíne sa bhliain 1936.  Is cuid de IAG é Aer Lingus inniu]]
[[Íomhá:Coill Leitir Creamha Rua (Lettercraffroe Wood) - geograph.org.uk - 1291693.jpg|mion|220px|Coill Leitir Creamha Rua, Contae na Gaillimhe. Tá os cionn 440,000 heicteár d'fhoraoisí an stáit faoi chúram [[Coillte]].]]
[[Íomhá:Drogheda Scholars Townhouse Hotel Thomas Kenneth Whitaker Monument by Yoram Drori (Crop) 2022 08 25.jpg|mion|290x290px|Cuimhneachán [[T. K. Whitaker]]]]
[[Íomhá:Montrose Studios Donnybrook 2.jpg|mion|220x220px]]
[[Íomhá:IrishWater.svg|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Peat Railway, Srahmore , Co Mayo. March 1991 (4037378125).jpg|mion|220x220px|Bord na Móna, BnM inniu]]
[[Íomhá:An Post logo.png|mion|220x220px]]
Tugtar '''comhlachtaí státurraithe'''&lt;ref&gt;Béarla: ''state-sponsored bodies''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/state-sponsored%20body/|title=state-sponsored body|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; in Éirinn ar na heagraíochtaí a bhunaigh an stát chun feidhmeanna áirithe a chur i gcrích ar son an phobail, seachas an [[státseirbhís]], na húdaráis áitiúla agus na boird sláinte.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=52}}&lt;/ref&gt; Is é is brí le ''státurraithe'' ná &quot;le tacaíocht fhoirmiúil an stáit&quot;.&lt;ref name=&quot;Ciste212&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=212}}&lt;/ref&gt; Tugtar '''comhlachtaí leathstáit''' orthu go minic freisin,&lt;ref name=&quot;tearmaSemi&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/semi-state%20body/|title=semi-state body|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; agus '''comhlachtaí Stáit''' a thugann an Rialtas orthu ina chuid foilseachán.&lt;ref name=&quot;govCS&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-tith%C3%ADochta-rialtais-%C3%A1it%C3%BAil-agus-oidhreachta/foilseachain/comhlachta%C3%AD-st%C3%A1it/|title=Comhlachtaí Stáit|publisher=An Roinn Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta|date=2020-12-21|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; I measc na gcomhlachtaí is mó aithne tá [[Bord Soláthair an Leictreachais]] (BSL), [[An Post]], [[Bord na Móna]], [[Coillte]], [[Córas Iompair Éireann]] (CIÉ), [[Raidió Teilifís Éireann]] (RTÉ) agus [[Uisce Éireann]].&lt;ref name=&quot;NewERAga&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ntma.ie/ga/reimsi-gno/newera|title=RÉnua|publisher=Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

De ghnáth, is é an tAire a bhfuil an comhlacht faoina choimirce a cheapann an bord agus an cathaoirleach, agus bíonn siad freagrach don Aire as obair an chomhlachta; bíonn an tAire féin freagrach don Rialtas.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://assets.gov.ie/static/documents/consolidated-code-of-practice-for-the-governance-of-state-bodies-2016.pdf|title=Code of Practice for the Governance of State Bodies|publisher=Department of Public Expenditure and Reform|date=2016|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Sa ''Chód Cleachtais um Rialachas Comhlachtaí Stáit'' (2016), déantar idirdhealú idir trí chineál comhlachta: comhlachtaí tráchtála, comhlachtaí neamhthráchtála agus comhlachtaí rialála. Bíonn na comhlachtaí tráchtála i mbun gnó, agus bíonn ról rialála, forbartha nó comhairleach ag na comhlachtaí neamhthráchtála, nó cuireann siad seirbhísí ar fáil don phobal.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt; Is é bunchúis an idirdhealaithe idir comhlachtaí tráchtála agus comhlachtaí neamhthráchtála ná go mbíonn ar an rialtas tuarastail na foirne sna comhlachtaí neamhthráchtála a íoc.&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=53}}&lt;/ref&gt; Sa dara ráithe de 2026, bhí thart ar 71,000 duine fostaithe sna comhlachtaí leathstáit.&lt;ref name=&quot;CSO&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://data.cso.ie/table/EHQ10|title=EHQ10 – Public Sector Employment and Earnings|publisher=Central Statistics Office|date=2026-08-25|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;
== Sanasaíocht ==
Aidiacht is ea ''státurraithe'' a chiallaíonn &quot;state-sponsored&quot; sa Bhéarla.&lt;ref name=&quot;FGBsu&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/st%C3%A1turraithe|title=státurraithe|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Is é ''stát'' an chéad chuid den fhocal. Is ón bhfocal [[An Laidin|Laidine]] ''status'' a fuair an Ghaeilge an focal ''staid'' i bhfad siar, agus is uaidh a shíolraigh ''stát'' freisin, níos déanaí.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt; Is í an aidiacht bhriathartha ''urraithe'' an dara cuid. Tagann sí ón mbriathar ''urraigh'', is é sin, dul in urra ar dhuine nó ar rud.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/urraigh|title=urraigh|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FGBurra&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/urra|title=urra|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Téann an focal ''urra'' siar go dtí [[An Féineachas|an Féineachas]], seandlíthe na hÉireann.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt; I bhFoclóir Gaeilge–Béarla Uí Dhónaill, is iad seo na bríonna atá leis: saorfhear, duine a raibh seasamh aige sa phobal, nó úinéir talún; duine a théann i mbannaí ar dhuine eile; urrús, barántas nó ráthaíocht; údarás; agus neart.&lt;ref name=&quot;FGBurra&quot; /&gt; Tá gaol aige leis na focail ''urrús'' (ráthaíocht) agus ''urramach'' (ómósach). Is ó Albain a fuair an Ghaeilge ''an tUrramach'', teideal ómóis do mhinistir eaglaise.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/urramach|title=urramach|publisher=Foras na Gaeilge (teanglann.ie, ''Foclóir Gaeilge–Béarla'')|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Is é is comhlacht státurraithe ann, mar sin, ná comhlacht a bhfuil an stát taobh thiar de mar thaca dó.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;

== Stair ==
=== Na comhlachtaí tosaigh ===
Bhí [[Bord Soláthair an Leictreachais]] ar cheann de na chéad chomhlachtaí státurraithe. Bunaíodh é le hacht de chuid an Oireachtais sa bhliain 1927,&lt;ref name=&quot;Acht1927&quot;&gt;Béarla: ''Electricity (Supply) Act, 1927''. {{Cite web-en|url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/1927/act/27/enacted/en/print|title=Electricity (Supply) Act, 1927|publisher=Oifig an Ard-Aighne (irishstatutebook.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; chun soláthar leictreachais na tíre a riar nuair a bheadh [[Scéim Hidrileictreach na Sionainne]] in [[Ard na Croise]] críochnaithe.&lt;ref name=&quot;enESB&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=ESB Group|url=https://en.wikipedia.org/wiki/ESB_Group|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Ba é [[Patrick McGilligan]], an tAire Tionscail agus Trádála, ba mhó a thacaigh leis an scéim i measc na bpolaiteoirí, agus ba é an comhlacht Gearmánach Siemens-Schuckert a thóg í. Sna blianta tosaigh, bhí an stáisiún giniúna in Ard na Croise in ann freastal ar éileamh leictreachais na tíre ar fad.&lt;ref name=&quot;enShannon&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Shannon hydroelectric scheme|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shannon_hydroelectric_scheme|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; I Meán Fómhair 1927, bunaíodh Corparáid an Chairde Talmhaíochta chun airgead a chur ar fáil don talmhaíocht.&lt;ref name=&quot;enACC&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=ACC Loan Management|url=https://en.wikipedia.org/wiki/ACC_Loan_Management|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''Agricultural Credit Corporation''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Agricultural%20Credit%20Corporation/|title=Agricultural Credit Corporation|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Nuair a tháinig [[Fianna Fáil]] i gcumhacht in 1932, thréig [[Éamon de Valera]] an tsaorthrádáil, agus chuir sé beartas caomhnaitheachta i bhfeidhm d'fhonn neamhthuilleamaíocht a bhaint amach. Dá bharr sin, ghlac an stát seilbh ar ghnóthaí príobháideacha in ainm leas an phobail, agus cruthaíodh monaplachtaí stáit, mar a bhí faiseanta i go leor tíortha ag an am.&lt;ref name=&quot;enEcon&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Economic history of the Republic of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_history_of_the_Republic_of_Ireland|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bhunaigh [[Seán F. Lemass|Seán Lemass]], an tAire Tionscail agus Trádála,&lt;ref&gt;Béarla: ''Minister for Industry and Commerce''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Department%20of%20Industry%20and%20Commerce/|title=Department of Industry and Commerce|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; go leor fiontar státurraithe eile sna 1930idí, ar mhúnla BSL.&lt;ref name=&quot;enLemass&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Seán Lemass|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Se%C3%A1n_Lemass|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Ina measc bhí Cuideachta an Chairde Tionscail (1933), a chuir airgead ar fáil le haghaidh infheistíocht sa tionsclaíocht; Comhlucht Siúicre Éireann (1933), a bhí ag táirgeadh ceithre chúigiú den siúcra a bhí ag teastáil sa tír faoi 1938; an Bord Forbartha Móna&lt;ref&gt;Béarla: ''Turf Development Board''.&lt;/ref&gt; (1934), ar a dtugtar Bord na Móna ó 1946 i leith; Irish Life (1939); agus [[Aer Lingus]] (1936) agus Aer Rianta (1937).&lt;ref name=&quot;DIB&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/lemass-sean-a4787|title=Lemass, Seán|author=Ronan Fanning|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=Royal Irish Academy|date=2009|doi=10.3318/dib.004787.v1|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt; Bunaíodh Aer Rianta chun seilbh a bheith aige ar an aerlíne náisiúnta agus chun an eitlíocht a chur chun cinn.&lt;ref name=&quot;enDAA&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=DAA (company)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/DAA_(company)|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Ba é bunú Aer Lingus an cinneadh ar mhó ar theastaigh ó Lemass go gcuimhneofaí air, mar ba shiombail é, dar leis, ar chumas na hÉireann éalú ó shrianta an oileáin agus ceangal a dhéanamh leis an domhan mór.&lt;ref name=&quot;DIB&quot; /&gt; Is leagan giorraithe den fhocal ''loingeas'' é ''lingus''.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;

Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bunaíodh an comhlacht loingseoireachta Irish Shipping sa bhliain 1941 chun earraí a iompar isteach sa tír. Bhí 51 faoin gcéad de na scaireanna ag an stát.&lt;ref name=&quot;enShipping&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Shipping|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Shipping|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bunaíodh Córas Iompair Éireann mar chomhlacht príobháideach faoi acht a ritheadh in 1944, agus náisiúnaíodh go foirmiúil é in 1950.&lt;ref name=&quot;enCIE&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Córas Iompair Éireann|url=https://en.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3ras_Iompair_%C3%89ireann|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bhí [[Todd Andrews]] i gceannas ar Bhord na Móna, agus ina dhiaidh sin ar CIÉ ó 1958 i leith; ceapadh ina chathaoirleach ar Údarás RTÉ é in 1966.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Todd Andrews|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Todd_Andrews|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bunaíodh an tÚdarás Forbartha Tionscail sa bhliain 1949,&lt;ref name=&quot;enIDA&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=IDA Ireland|url=https://en.wikipedia.org/wiki/IDA_Ireland|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tearmaIDA&quot;&gt;Béarla: ''Industrial Development Authority''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Industrial%20Development%20Authority/|title=Industrial Development Authority|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; agus Árachas Sláinte Saorálach (Vhi) in 1957.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Vhi Healthcare|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Vhi_Healthcare|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Idir 1946 agus 1979, cheangail BSL os cionn 420,000 custaiméir faoin tuath le líonra an leictreachais, faoin Scéim Leictriúcháin Tuaithe.&lt;ref name=&quot;enESB&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''Rural Electrification Scheme''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/rural%20electrification/|title=Rural Electrification Scheme|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

=== Leathnú na hearnála ===
Sa bhliain 1958, d'fhoilsigh an státseirbhíseach [[T. K. Whitaker]] an páipéar ''Economic Development'', agus is air a bunaíodh an Chéad Chlár um Fhorleathnú Eacnamaíoch.&lt;ref&gt;Béarla: ''First Programme for Economic Expansion''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/Programme%20for%20Economic%20Expansion/|title=Programme for Economic Expansion|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Thréig an rialtas an chaomhnaitheacht de réir a chéile, agus tugadh deontais agus laghduithe cánach do chomhlachtaí ón iasacht a bhunódh gnó in Éirinn.&lt;ref name=&quot;enLemass&quot; /&gt; Lean an stát air ag bunú comhlachtaí státurraithe, áfach. Go dtí 1960, bhí an tseirbhís raidió faoi chúram roinn stáit; ar an 1 Meitheamh 1960, bunaíodh údarás neamhspleách chun í a reáchtáil, agus is é [[Raidió Teilifís Éireann]] an t-ainm atá air anois. Thosaigh an tseirbhís teilifíse ar an 31 Nollaig 1961.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=RTÉ|url=https://en.wikipedia.org/wiki/RT%C3%89|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Bunaíodh Bord Gáis Éireann in 1975.&lt;ref name=&quot;enErvia&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ervia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Ervia|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1984, roinneadh seirbhísí poist agus teileachumarsáide na roinne stáit a bhí freagrach astu idir dhá chomhlacht státurraithe nua, [[An Post]] agus Telecom Éireann.&lt;ref name=&quot;enAnPost&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Post|url=https://en.wikipedia.org/wiki/An_Post|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; In 1987, atheagraíodh CIÉ, agus cuireadh trí fhochomhlacht ar bun faoi: [[Iarnród Éireann]], [[Bus Éireann]] agus [[Bus Átha Cliath]].&lt;ref name=&quot;enCIE&quot; /&gt; Ghlac [[Coillte]] freagracht as foraoisí an stáit i mí Eanáir 1989.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coillte|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Coillte|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Nuair a foilsíodh ''Ciste Cúrsaí Reatha'' sa bhliain 1992, bhí tuairim is nócha comhlacht státurraithe ann, agus timpeall 96,000 duine ag obair iontu.&lt;ref name=&quot;Ciste52&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt; Bhí réimse leathan feidhmeanna acu: an easpórtáil a chur chun cinn (Córas Tráchtála), taighde (Eolas), táirgeadh (Nítrigin Éireann Teoranta) agus rialáil (An Chomhairle Leighis), mar shampla. Cuireadh ar bun iad mar go bhféadfaidís feidhmiú, de ghnáth, le níos mó saoirse ná na ranna stáit.&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt;

=== Príobháidiú ===
Ó 1991 i leith, díoladh cuid de na comhlachtaí státurraithe tráchtála le hinfheisteoirí príobháideacha (féach [[Príobháidiú]]). Príobháidíodh Comhlucht Siúicre Éireann sa bhliain 1991, agus tugadh Greencore air; cuireadh scaireanna Irish Life ar an margadh an bhliain chéanna.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Greencore|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Greencore|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Life|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Life|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Cheannaigh Irish Continental Group an comhlacht loingseoireachta B&amp;I in 1992, agus cheannaigh Ispat International Irish Steel ar phunt amháin sa bhliain 1996.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=British and Irish Steam Packet Company|url=https://en.wikipedia.org/wiki/British_and_Irish_Steam_Packet_Company|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Steel|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Steel|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Cuireadh Telecom Éireann ar an stocmhargadh i mí Iúil 1999, faoin ainm [[Eir (Teileachumarsáid)|Eircom]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eir (telecommunications)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eir_(telecommunications)|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Dhíol an stát Cuideachta an Chairde Tionscail le Bank of Scotland in 2001, agus Corparáid an Chairde Talmhaíochta le Rabobank sa bhliain 2002.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Halifax (Ireland)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Halifax_(Ireland)|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;enACC&quot; /&gt; Cuireadh Aer Lingus ar stocmhalartáin Bhaile Átha Cliath agus Londan ar an 2 Deireadh Fómhair 2006. Choinnigh an stát cuid de na scaireanna go dtí 2015, nuair a ghlac International Airlines Group seilbh ar an aerlíne.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aer Lingus|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Aer_Lingus|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Ar an 20 Aibreán 2011, d'fhoilsigh grúpa athbhreithnithe ar shócmhainní agus ar dhliteanais an Stáit, faoi chathaoirleacht an eacnamaí Colm McCarthy, tuarascáil inar moladh clár pleanáilte chun sócmhainní stáit a dhíol, d'fhonn fiachas ard an Stáit a laghdú.&lt;ref&gt;Béarla: ''Review Group on State Assets and Liabilities''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RTE2011&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/news/2011/0420/300106-mccarthy/|title=McCarthy backs planned sale of State assets|publisher=RTÉ News|date=2011-04-20|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Measadh gurbh fhiú thart ar €5 billiún na sócmhainní a moladh a dhíol, ach mhol an grúpa gan an eangach leictreachais ná an líonra gáis a dhíol le leasanna príobháideacha go fóill. Mhol sé freisin go ndíolfaí cuid mhór de ghnóthaí BSL, agus Bord na Móna ar fad, seachas an talamh portaigh féin.&lt;ref name=&quot;RTE2011&quot; /&gt; Dúirt an Rialtas nach ndíolfaí sócmhainní neamhstraitéiseacha ach amháin nuair a bheadh dálaí an mhargaidh oiriúnach.&lt;ref name=&quot;RTE2011&quot; /&gt; Sa bhliain 2014, díoladh Bord Gáis Energy, an chuid de Bhord Gáis Éireann a sholáthraíodh fuinneamh do chustaiméirí, le cuibhreannas faoi stiúir Centrica, agus tugadh Ervia ar an gcuid eile den chomhlacht.&lt;ref name=&quot;enErvia&quot; /&gt; Tá BSL, Bord na Móna agus Coillte fós faoi úinéireacht an stáit, áfach.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://assets.ntma.ie/general/NewERA-Annual-Financial-Review-2024-25.pdf|title=NewERA Annual Financial Review 2024/25|publisher=National Treasury Management Agency|date=2025|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;

Cuireadh comhlachtaí státurraithe nua ar bun freisin. Bunaíodh Uisce Éireann sa bhliain 2013 mar fhochomhlacht de chuid Bhord Gáis Éireann, chun cúram na seirbhísí uisce a ghlacadh ó na húdaráis áitiúla, agus is fóntas náisiúnta neamhspleách é ó Eanáir 2023 i leith.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Water|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Water|journal=Wikipedia|date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Cuireadh deireadh le Ervia ar an 1 Meitheamh 2024, agus aistríodh a fheidhmeanna go Líonraí Gáis Éireann.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

== Foirmeacha dlíthiúla ==
Is '''corparáidí reachtúla'''&lt;ref&gt;Béarla: ''statutory corporations''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/statutory%20corporation/|title=statutory corporation|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; cuid de na comhlachtaí státurraithe, a bunaíodh le hacht dá gcuid féin. Ní eisíonn CIÉ, RTÉ, [[TG4]] ná Vhi scaireanna, agus is leis an stát go hiomlán iad. Is corparáid reachtúil é BSL freisin; bhí thart ar 97 faoin gcéad de i seilbh Airí Rialtais ag deireadh 2024, agus is lena fhostaithe an chuid eile.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

Is cuideachtaí cláraithe iad comhlachtaí eile, a bhfuil scairshealbhóirí acu, mar a bheadh ag gnólacht príobháideach. Is '''cuideachtaí poiblí teoranta''' (cpt) iad Bord na Móna, [[ÚABÁC|daa]] agus [[EirGrid]], agus is '''cuideachtaí gníomhaíochta ainmnithe''' (CGA) iad An Post, Coillte, Uisce Éireann agus Líonraí Gáis Éireann.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''public limited company''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/public%20limited%20company/|title=public limited company|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Béarla: ''designated activity company''. {{Cite web-en|url=https://super.tearma.ie/q/designated%20activity%20company/|title=Designated Activity Company|publisher=Foras na Gaeilge (téarma.ie)|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Is iad Airí an Rialtais na scairshealbhóirí: an tAire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Athchóiriúcháin Seirbhíse Poiblí agus Digitiúcháin den chuid is mó, in éineacht leis an Aire a bhfuil an comhlacht faoina choimirce. Sa bhliain 2011, aistríodh na scaireanna a bhí ag an Aire Airgeadais chuig an Aire Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt; Is cuideachtaí gníomhaíochta ainmnithe iad Iarnród Éireann, Bus Éireann agus Bus Átha Cliath freisin, agus is le CIÉ go hiomlán iad.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

Athraítear foirm dhlíthiúil comhlachta uaireanta. Bunaíodh CIÉ mar chomhlacht príobháideach, ach rinneadh corparáid de in 1950, a raibh a bhord ceaptha ag an Aire.&lt;ref name=&quot;enCIE&quot; /&gt; Ar an gcaoi chéanna, bunaíodh Bord Gáis Éireann mar chuideachta theoranta in 1975, agus rinneadh corparáid reachtúil de faoi acht a ritheadh in 1976.&lt;ref name=&quot;enErvia&quot; /&gt;

== Rialachas ==
Ón tús, bhí smacht ag an rialtas ar bhoird na gcomhlachtaí státurraithe. Faoin acht a bhunaigh BSL, ba í Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann a cheap cathaoirleach agus comhaltaí an bhoird, agus bhí ar an Aire tuarascáil bhliantúil agus cuntais an bhoird a leagan faoi bhráid an dá Theach den Oireachtas. Ní fhéadfaí aon chomhalta, oifigeach ná seirbhíseach de chuid an bhoird a ainmniú ná a thoghadh don Dáil ná don Seanad fad a bhí sé i seilbh a phoist.&lt;ref name=&quot;Acht1927&quot; /&gt; De réir ''Ciste Cúrsaí Reatha'' (1992), ní fhéadfaí ball de bhord comhlachta státurraithe a thoghadh ina Theachta Dála ná ina bhall de Sheanad Éireann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=76}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1992 freisin, d'fhoilsigh [[An Roinn Airgeadais]] na chéad treoirlínte faoi rialachas na gcomhlachtaí Stáit. Tugadh cothrom le dáta iad i nDeireadh Fómhair 2001 agus i mBealtaine 2009, agus d'fhoilsigh an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe an Cód Cleachtais um Rialachas Comhlachtaí Stáit in 2016.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt; Deir an Cód nach bhfuil sainmhíniú beacht ann ar chomhlacht Stáit — díreach mar a dúirt ''Ciste Cúrsaí Reatha'' faoi na comhlachtaí státurraithe sa bhliain 1992&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt; — ach leagann sé síos critéir a chuidíonn leo a aithint. Mar shampla, is é an tAire a chuireann reachtaíocht a bhaineann leis an gcomhlacht faoi bhráid an Oireachtais, a leagann a ráitis airgeadais faoi bhráid na dTithe, agus a cheapann a bhord nó formhór a bhoird.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt;

Faoin gCód, ní mór do dhuine a mholann Aire mar chathaoirleach ar chomhlacht Stáit teacht os comhair coiste roghnaithe de chuid an Oireachtais chun a chur chuige a phlé.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt; Faoin reachtaíocht a bhunaigh formhór na gcomhlachtaí poiblí, tá príomhfheidhmeannach an chomhlachta cuntasach don [[An Coiste um Chuntais Phoiblí|Choiste um Chuntais Phoiblí]], agus is é an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste a dhéanann iniúchadh ar chuntais na gcomhlachtaí neamhthráchtála.&lt;ref name=&quot;Cod2016&quot; /&gt;

Tugann NewERA (an tÚdarás um Gheilleagar agus Téarnamh Nua), aonad de chuid [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta|Ghníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]], comhairle airgeadais agus tráchtála d'Airí agus do Ranna Rialtais faoina scaireanna i gcuideachtaí Stáit.&lt;ref name=&quot;NewERAga&quot; /&gt; Faoi acht a ritheadh in 2014, bhí ceithre chomhlacht is fiche sannta do NewERA in 2025.&lt;ref name=&quot;NTMA2025&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ntma.ie/annualreport-2025/documents/NewERA.pdf|title=NTMA Annual Report 2025: NewERA|publisher=National Treasury Management Agency|date=2026|access-date=2026-10-25}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2024, bhí láimhdeachas €18.1 billiún ag na comhlachtaí sin le chéile, agus 47,400 duine fostaithe acu ar an meán. D'íoc siad €337 milliún i ndíbhinní, agus chuaigh €321 milliún de sin chuig an Státchiste; ba é BSL a d'íoc an méid ba mhó, €220 milliún.&lt;ref name=&quot;NewERA&quot; /&gt;

== Fostaíocht ==
Sa bhliain 1992, bhí timpeall 96,000 duine ag obair sna comhlachtaí státurraithe.&lt;ref name=&quot;Ciste53&quot; /&gt; De réir na bhfigiúirí ón [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|bPríomh-Oifig Staidrimh]], bhí 57,800 duine fostaithe sna comhlachtaí leathstáit ag deireadh 2008. Tar éis [[Géarchéim airgeadais 2007-2008|na géarchéime airgeadais]], thit an líon go 48,900 faoi dheireadh 2013, ach tá sé ag méadú ó shin. Sa dara ráithe de 2026, bhí thart ar 71,000 duine fostaithe iontu, de réir figiúirí sealadacha: 51,500 sna comhlachtaí tráchtála agus 19,500 sna comhlachtaí neamhthráchtála.&lt;ref name=&quot;CSO&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Geilleagar na hÉireann]]
* [[Ranna Stáit na hÉireann]]
* [[Rialtas na hÉireann]]
* [[Monaplacht]]
* [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Comhlachtai staturraithe}}
[[Catagóir:Comhlachtaí Stáit in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Earnáil phoiblí]]
[[Catagóir:Stair eacnamaíochta na hÉireann]]</text>
      <sha1>hp1cypv4vx1n97vi2b7754orqeyn2s6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>State-sponsored bodies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128882</id>
    <redirect title="Comhlachtaí státurraithe" />
    <revision>
      <id>1332985</id>
      <timestamp>2026-11-11T23:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[State-sponsored bodies]] go [[Comhlachtaí státurraithe]]</comment>
      <origin>1332985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="4opxns5sihlp6hjt1t06weh9kule64w" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Comhlachtaí státurraithe]]</text>
      <sha1>4opxns5sihlp6hjt1t06weh9kule64w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fásach Namib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128883</id>
    <redirect title="Namib" />
    <revision>
      <id>1332999</id>
      <timestamp>2026-11-12T00:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Fásach Namib]] go [[Namib]]</comment>
      <origin>1332999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="r899030wqnz327d4emoxlsazijdc9em" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Namib]]</text>
      <sha1>r899030wqnz327d4emoxlsazijdc9em</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toghlimistéar Áitiúil Ongar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128884</id>
    <revision>
      <id>1333002</id>
      <timestamp>2026-11-12T05:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <comment>Ag cruthú leathanach</comment>
      <origin>1333002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="cejsy6o21rlaj7q83f1y6pt99c1f24a" xml:space="preserve">Is Toghlimistéar Áitiúil (TÁ/LEA) i [[Comhairle Contae Fhine Gall | gComhairle Contae Fhine Gall]] é '''Toghlimistéar Áitiúil Ongar''' agus tá sé suite i [[dáilcheantair|dáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar]].

Is iad na ceantair chónaithe is mó sa Toghlimistéar Áitiúil ná [[Ongar]], [[Páirc Hans]], [[An Bealach Beag]], [[Cluain Aodha]] (an chuid atá i mBaile Átha Cliath 15), Teach Chainnigh, Baile an Hartaigh, Baile an Huntaigh agus cúpla cuid eile de [[Cluain Saileach|Chluain Saileach]].  

[[File:County Council Offices - geograph.org.uk - 573806.jpg|thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]

[[File:Ongar Community Centre Polling Station (2025).jpg|thumb|250px|Ionad Phobail agus Ionad Vótála Ongar (2024)]]

Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná:  Kieran Dennison ([[Fine Gael]]),  Tom Kitt ([[Fianna Fáil]]),  Angela Donnelly ([[Sinn Féin]]), Gerard Sheehan ([[Aontú]]) agus Tania Doyle ([[Neamhspleách]]).

==Féach freisin==

* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Comhairle Contae Fhine Gall}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fine Gall]]</text>
      <sha1>cejsy6o21rlaj7q83f1y6pt99c1f24a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333005</id>
      <parentid>1333002</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <comment>Ag cur leagan nua de ghringhraf in áit</comment>
      <origin>1333005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1302" sha1="0l5rtmf52i9honw75henx3jf1e60mzw" xml:space="preserve">Is Toghlimistéar Áitiúil (TÁ/LEA) i [[Comhairle Contae Fhine Gall | gComhairle Contae Fhine Gall]] é '''Toghlimistéar Áitiúil Ongar''' agus tá sé suite i [[dáilcheantair|dáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar]].

Is iad na ceantair chónaithe is mó sa Toghlimistéar Áitiúil ná [[Ongar]], [[Páirc Hans]], [[An Bealach Beag]], [[Cluain Aodha]] (an chuid atá i mBaile Átha Cliath 15), Teach Chainnigh, Baile an Hartaigh, Baile an Huntaigh agus cúpla cuid eile de [[Cluain Saileach|Chluain Saileach]].  

[[File:Fingal civic offices Blanchardstown (2019).jpg||thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]

[[File:Ongar Community Centre Polling Station (2025).jpg|thumb|250px|Ionad Phobail agus Ionad Vótála Ongar (2024)]]

Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná:  Kieran Dennison ([[Fine Gael]]),  Tom Kitt ([[Fianna Fáil]]),  Angela Donnelly ([[Sinn Féin]]), Gerard Sheehan ([[Aontú]]) agus Tania Doyle ([[Neamhspleách]]).

==Féach freisin==

* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Comhairle Contae Fhine Gall}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fine Gall]]</text>
      <sha1>0l5rtmf52i9honw75henx3jf1e60mzw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333006</id>
      <parentid>1333005</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1333006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1332" sha1="ec34qb6p5gmk5pth380dczt516jncnc" xml:space="preserve">Is Toghlimistéar Áitiúil (TÁ/LEA) i [[Comhairle Contae Fhine Gall | gComhairle Contae Fhine Gall]] é '''Toghlimistéar Áitiúil Ongar''' agus tá sé suite i [[dáilcheantair|dáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar]].

Is iad na ceantair chónaithe is mó sa Toghlimistéar Áitiúil ná [[Ongar]], [[Páirc Hans]], [[An Bealach Beag]], [[Cluain Aodha]] (an chuid atá i mBaile Átha Cliath 15), Teach Chainnigh, Baile an Hartaigh, Baile an Huntaigh, cuid de Bhaile an Bhlácaigh agus cúpla cuid eile de [[Cluain Saileach|Chluain Saileach]].  

[[File:Fingal civic offices Blanchardstown (2019).jpg||thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]

[[File:Ongar Community Centre Polling Station (2025).jpg|thumb|250px|Ionad Phobail agus Ionad Vótála Ongar (2024)]]

Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná:  Kieran Dennison ([[Fine Gael]]),  Tom Kitt ([[Fianna Fáil]]),  Angela Donnelly ([[Sinn Féin]]), Gerard Sheehan ([[Aontú]]) agus Tania Doyle ([[Neamhspleách]]).

==Féach freisin==

* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Comhairle Contae Fhine Gall}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fine Gall]]</text>
      <sha1>ec34qb6p5gmk5pth380dczt516jncnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333007</id>
      <parentid>1333006</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1333007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1225" sha1="0vnfyolicf3vohliyobxvcl6sqzr3g7" xml:space="preserve">Is Toghlimistéar Áitiúil (TÁ/LEA) i [[Comhairle Contae Fhine Gall | gComhairle Contae Fhine Gall]] é '''Toghlimistéar Áitiúil Ongar''' agus tá sé suite i [[dáilcheantair|dáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar]].

Is iad na ceantair chónaithe is mó sa Toghlimistéar Áitiúil ná [[Ongar]], [[Páirc Hans]], [[An Bealach Beag]], [[Cluain Aodha]] (an chuid atá i mBaile Átha Cliath 15), Teach Chainnigh, Baile an Hartaigh, Baile an Huntaigh, cuid de Bhaile an Bhlácaigh agus cúpla cuid eile de [[Cluain Saileach|Chluain Saileach]].  

[[File:Fingal civic offices Blanchardstown (2019).jpg||thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]

[[File:Ongar Community Centre Polling Station (2025).jpg|thumb|250px|Ionad Phobail agus Ionad Vótála Ongar (2024)]]

Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná:  Kieran Dennison ([[Fine Gael]]),  Tom Kitt ([[Fianna Fáil]]),  Angela Donnelly ([[Sinn Féin]]), Gerard Sheehan ([[Aontú]]) agus Tania Doyle ([[Neamhspleách]]).

==Féach freisin==

* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ie}}
[[Comhairle Contae Fhine Gall]]
[[Catagóir:Fine Gall]]</text>
      <sha1>0vnfyolicf3vohliyobxvcl6sqzr3g7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333008</id>
      <parentid>1333007</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <origin>1333008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="qh1t56wrqj46cgl5v3jw57iura351kz" xml:space="preserve">Is Toghlimistéar Áitiúil (TÁ/LEA) i [[Comhairle Contae Fhine Gall | gComhairle Contae Fhine Gall]] é '''Toghlimistéar Áitiúil Ongar''' agus tá sé suite i [[dáilcheantair|dáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar]].

Is iad na ceantair chónaithe is mó sa Toghlimistéar Áitiúil ná [[Ongar]], [[Páirc Hans]], [[An Bealach Beag]], [[Cluain Aodha]] (an chuid atá i mBaile Átha Cliath 15), Teach Chainnigh, Baile an Hartaigh, Baile an Huntaigh, cuid de Bhaile an Bhlácaigh agus cúpla cuid eile de [[Cluain Saileach|Chluain Saileach]].  

[[File:Fingal civic offices Blanchardstown (2019).jpg||thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]

[[File:Ongar Community Centre Polling Station (2025).jpg|thumb|250px|Ionad Phobail agus Ionad Vótála Ongar (2024)]]

Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná:  Kieran Dennison ([[Fine Gael]]),  Tom Kitt ([[Fianna Fáil]]),  Angela Donnelly ([[Sinn Féin]]), Gerard Sheehan ([[Aontú]]) agus Tania Doyle ([[Neamhspleách]]).

==Féach freisin==

* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ie}}</text>
      <sha1>qh1t56wrqj46cgl5v3jw57iura351kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1333012</id>
      <parentid>1333008</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T07:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darren J. Prior</username>
        <id>877</id>
      </contributor>
      <comment>Ag cur grianghraf sa bhreis air.</comment>
      <origin>1333012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1266" sha1="1qrn5cwjaegv0fklgcwwefu2pdbmkad" xml:space="preserve">Is Toghlimistéar Áitiúil (TÁ/LEA) i [[Comhairle Contae Fhine Gall | gComhairle Contae Fhine Gall]] é '''Toghlimistéar Áitiúil Ongar''' agus tá sé suite i [[dáilcheantair|dáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar]].

Is iad na ceantair chónaithe is mó sa Toghlimistéar Áitiúil ná [[Ongar]], [[Páirc Hans]], [[An Bealach Beag]], [[Cluain Aodha]] (an chuid atá i mBaile Átha Cliath 15), Teach Chainnigh, Baile an Hartaigh, Baile an Huntaigh, cuid de Bhaile an Bhlácaigh agus cúpla cuid eile de [[Cluain Saileach|Chluain Saileach]].  

[[File:Toghlimistéar Áitiúil Ongar Local Electoral Area (2026).jpg|thumb|250px|Léarscáil]]

[[File:Fingal civic offices Blanchardstown (2019).jpg||thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]

[[File:Ongar Community Centre Polling Station (2025).jpg|thumb|250px|Ionad Phobail agus Ionad Vótála Ongar (2024)]]

Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná:  Kieran Dennison ([[Fine Gael]]),  Tom Kitt ([[Fianna Fáil]]),  Angela Donnelly ([[Sinn Féin]]), Gerard Sheehan ([[Aontú]]) agus Tania Doyle ([[Neamhspleách]]).

==Féach freisin==

* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-ie}}</text>
      <sha1>1qrn5cwjaegv0fklgcwwefu2pdbmkad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rafael Câmara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128885</id>
    <revision>
      <id>1333025</id>
      <timestamp>2026-11-12T11:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Duine}}  Is [[Rásaíocht mótair|tiománaí rásaíochta]] [[An Bhrasaíl|Brasaílí]] é '''Rafael &quot;Rafa&quot; Chaves Câmara''', a rugadh ar 5 Bealtaine 2005 in [[Recife]], An Bhrasaíl. Sa bhliain [[Séasúr Foirmle a hAon 2026|2026]], ghlac sé páirt ina chéad rás de chuid [[F1]], ag an ''Grand Prix São Paulo'', le [[Haas F1 Team|Haas]]. Ghlacfaidh sé páirt ina chéad shéasúr lán de chuid F1 sa bhliain Séasúr Foirmle a hAon 2027|202...'</comment>
      <origin>1333025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="692" sha1="95sd9ddyr62a2mbgwih54sq80qc6210" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[Rásaíocht mótair|tiománaí rásaíochta]] [[An Bhrasaíl|Brasaílí]] é '''Rafael &quot;Rafa&quot; Chaves Câmara''', a rugadh ar 5 Bealtaine 2005 in [[Recife]], An Bhrasaíl. Sa bhliain [[Séasúr Foirmle a hAon 2026|2026]], ghlac sé páirt ina chéad rás de chuid [[F1]], ag an ''Grand Prix São Paulo'', le [[Haas F1 Team|Haas]]. Ghlacfaidh sé páirt ina chéad shéasúr lán de chuid F1 sa bhliain [[Séasúr Foirmle a hAon 2027|2027]].

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Stumpa-F1}}

{{Foirne Foirmle a hAon}}

{{DEFAULTSORT:Câmara, Rafael}}
[[Catagóir:Tiománaithe Braisíleach Foirmle a hAon]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 2005]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>95sd9ddyr62a2mbgwih54sq80qc6210</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>