Coimpiutair

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gd">
  <siteinfo>
    <sitename>Uicipeid</sitename>
    <dbname>gdwiki</dbname>
    <base>https://gd.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AComh-Dhuilleag</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meadhan</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Sònraichte</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Deasbaireachd</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Cleachdaiche</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Deasbaireachd a' chleachdaiche</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Uicipeid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">An deasbaireachd aig Uicipeid</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Faidhle</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Deasbaireachd an fhaidhle</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Deasbaireachd MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teamplaid</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Deasbaireachd na teamplaid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cobhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Deasbaireachd na cobharach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Roinn-seòrsa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Deasbaireachd na roinn-seòrsa</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Mòideal</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Deasbaireachd mòideil</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Coimpiutair</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4363</id>
    <revision>
      <id>583972</id>
      <parentid>577605</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T17:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>33278</id>
      </contributor>
      <comment>Leudachadh mòr air an duilleig: barrachd eachdraidh, CPUan, RAM agus nerderachd na tha fallain do dhuine sam bith.</comment>
      <origin>583972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26638" sha1="oonh7skwdpskl9yckxo6dfua3mnre1t" xml:space="preserve">'''Coimpiutair''' (Beurla: ''computer'') na inneal dealanach a bhios a’ gabhail ri dàta, ga phròiseasadh a rèir stiùiridhean ann am prògram, agus a’ stòradh no a’ cur a-mach nan toraidhean. Faodaidh coimpiutair obrachaidhean àireamhach is loidsigeach a dhèanamh, teacsa agus ìomhaighean a làimhseachadh, conaltradh ri innealan eile agus iomadh seòrsa obair a dhèanamh gu fèin-obrachail. Tha na gnìomhan a ghabhas e dèanamh an urra ris a’ bhathar-chruaidh, a’ bhathar-bhog agus na prògraman a tha rim faotainn.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-1-computer-systems-organization ''5.1 Computer Systems Organization''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

Tha coimpiutairean rim faighinn ann an iomadh cruth, bho fhònaichean-làimhe agus choimpiutairean pearsanta gu frithealaichean agus sàr-choimpiutairean. Ged a tha meud, cumhachd agus adhbhar nan innealan seo eadar-dhealaichte, tha mòran de na bun-phrionnsapalan aca co-ionann: tha iad a’ cleachdadh bathar-cruaidh airson stiùiridhean phrògraman a chur an gnìomh agus dàta a làimhseachadh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-2-computer-levels-of-abstraction ''5.2 Computer Levels of Abstraction''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

== Ailtireachd agus obrachadh ==

Tha dà phrìomh phàirt ann an siostam coimpiutair: am '''bathar-cruaidh''', is e sin na pàirtean fiosaigeach, agus am '''bathar-bog''', is e sin na prògraman agus an dàta a bhios an siostam a’ cleachdadh. Bidh na pàirtean seo ag obair còmhla: bidh am bathar-bog a’ toirt stiùiridhean seachad, agus bidh am bathar-cruaidh gan cur an gnìomh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

[[File:Computer architecture block diagram.png|thumb|right|upright=1.05|Sgeama bloca de choimpiutair le aon phròiseasar. Tha am pròiseasar, a’ phrìomh chuimhne, an stòradh agus na h-innealan cur-a-steach is às-chuir ceangailte ri chèile. Dealbh le Amila Ruwan 20, fo cheadachas CC BY-SA 4.0.]]

Tha am modail a chithear san dealbh na riochdachadh sìmplidh air ailtireachd coimpiutair. Ann an siostaman fìor, faodaidh iomadh pròiseasar, grunn ìrean de chuimhne cache, aonadan giullachd grafaigeachd agus luchd-riaghlaidh sònraichte a bhith ann. Tha an dealbhadh mionaideach an urra ri adhbhar an t-siostaim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;

=== Co-phàirtean a’ bhathair-chruaidh ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Co-phàirt !! Giorrachadh no ainm eile !! Prìomh dhleastanas
|-
| Aonad giullachd meadhanach || CPU || A’ leughadh, a’ mìneachadh agus a’ cur an gnìomh stiùiridhean phrògraman. Tha aonadan àireamhach, loidsigeach agus smachd na bhroinn.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;
|-
| Cuimhne phrìomhach || RAM || A’ cumail stiùiridhean agus dàta a tha feumach air ruigsinneachd luath fhad ’s a tha prògraman a’ ruith. Mar as trice, falbhaidh a susbaint nuair a thèid an cumhachd a chur dheth.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;
|-
| Cuimhne tasgadain || Cache || A’ cumail lethbhreacan de dhàta agus stiùiridhean a dh’fhaodadh a bhith a dhìth a-rithist, gus am faigh am pròiseasar iad nas luaithe na bhiodh e bho chuimhne phrìomhach.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;
|-
| Inneal-stòraidh || SSD no HDD || A’ gleidheadh phrògraman, sgrìobhainnean agus dàta eile nuair a tha an coimpiutair dheth.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;
|-
| Bòrd-màthar || ''Motherboard'' || A’ toirt seachad na ceanglaichean dealain agus na slighean conaltraidh eadar prìomh phàirtean an t-siostaim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;
|-
| Aonad giullachd grafaigeachd || GPU || A’ dèanamh obrachaidhean grafaigeach agus obrachaidhean eile a ghabhas roinneadh am measg iomadh àireamhachadh co-shìnte.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;
|-
| Innealan cur-a-steach || ''Input'' || A’ toirt dàta no stiùiridhean don choimpiutair, mar eisimpleir tro mheur-chlàr, luchag, microfòn no mothaichear.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;
|-
| Innealan às-chuir || ''Output'' || A’ taisbeanadh no a’ cur a-mach nan toraidhean, mar eisimpleir tro sgrìn, glaodhaire no clò-bhualadair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;
|}

Chan eil gach coimpiutair a’ cleachdadh nan dearbh phàirtean sin uile. Faodaidh GPU a bhith amalaichte san aon chip ris an CPU, mar eisimpleir, agus faodaidh cuid de dh’uidheaman stòradh no cuimhne a bharrachd a chleachdadh a tha air an toirt seachad tro lìonra seach a bhith air an stàladh gu h-ionadail.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

=== Mar a chuireas am pròiseasar stiùiridhean an gnìomh ===

Ann am modail bunaiteach obrachaidh a’ phròiseasair, tha ceithir ceumannan cudromach ann. Tha iad sin a’ mìneachadh mar a tha stiùiridhean phrògraman air an giullachd, ged a bhios pròiseasairean an latha an-diugh a’ cleachdadh iomadh dòigh gus na ceumannan a chur an gnìomh nas èifeachdaiche.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-4-machine-level-program-representation ''5.4 Machine-Level Program Representation''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ceum !! Ainm sa Bheurla !! Gnìomh
|-
| 1 || Fetch || Tha am pròiseasar a’ faighinn na h-ath-stiùiridh à cuimhne.
|-
| 2 || Decode || Tha an aonad-smachd a’ mìneachadh na stiùiridh agus a’ dearbhadh dè an obair a tha a dhìth.
|-
| 3 || Execute || Tha an t-aonad iomchaidh a’ dèanamh na h-obrach, mar eisimpleir cur-ris, coimeas no gluasad dàta.
|-
| 4 || Write-back || Tha an toradh air a chur ann an clàr taobh a-staigh a’ phròiseasair no air a sgrìobhadh gu cuimhne.
|}

Canar cearcall ''fetch–decode–execute'' ris a’ phròiseas seo gu tric. Faodaidh pròiseasairean stiùiridhean a tharraing a-steach, a mhìneachadh agus a chur an gnìomh aig an aon àm ann an diofar phàirtean den phìob-loidhne giullachd. Faodaidh iad cuideachd stiùiridhean a chur an gnìomh ann an òrdugh eadar-dhealaichte bhon òrdugh anns a bheil iad sgrìobhte sa phrògram, cho fad ’s a chumar ri riaghailtean na h-ailtireachd agus ri toraidhean ceart a’ phrògraim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

=== Pròiseasairean agus seataichean stiùiridh ===

Tha seata stiùiridh aig gach teaghlach phròiseasairean. Canar ''instruction set architecture'' (ISA) ris an t-seata seo agus na riaghailtean a tha ga mìneachadh. Tha an ISA a’ sònrachadh dè na h-obrachaidhean a tha am pròiseasar comasach air a dhèanamh, dè an riochd anns a bheil na stiùiridhean sin agus mar a thathar a’ riochdachadh dàta.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;

Am measg nan ailtireachdan a thathar a’ cleachdadh ann an coimpiutairean an latha an-diugh tha x86-64 agus ARM. Faodaidh prògram a chaidh a chur ri chèile airson aon ISA a bhith feumach air tionndadh eile mus ruith e air pròiseasar le ISA eadar-dhealaichte. Faodaidh innealan bathar-bhog, leithid eadar-theangairean agus innealan mas-fhìor, cuideachadh le bhith a’ ruith prògraman thairis air diofar àrd-ùrlaran, ach chan eil sin a’ ciallachadh gu bheil gach prògram co-chòrdail ris gach coimpiutair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

== Cuimhne, stòradh agus coileanadh ==

Tha eadar-dhealachadh cudromach eadar cuimhne a thathar a’ cleachdadh fhad ’s a tha prògram a’ ruith agus stòradh fad-ùine. Tha cuimhne tasgadain agus RAM air an dealbhadh airson dàta a thoirt don phròiseasar gu luath; tha SSDan agus HDDan air an dealbhadh airson dàta a chumail eadhon nuair a tha an cumhachd dheth. Chan eil aon theicneòlas a’ toirt seachad an astair, na comasan, an dùmhlachd agus a’ chosgais as fheàrr uile aig an aon àm.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-5-memory-hierarchy ''5.5 Memory Hierarchy''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

=== Rangachd na cuimhne ===

Tha coimpiutairean a’ cleachdadh rangachd de sheòrsachan cuimhne is stòraidh. Sa chumantas, tha cuimhne nas fhaisge air a’ phròiseasar nas luaithe, nas lugha agus nas daoire gach aonad na stòradh fad-ùine. Faodaidh na feartan mionaideach atharrachadh a rèir an inneil.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Seòrsa !! Suidheachadh àbhaisteach !! Luaths coimeasach !! A bheil dàta air a chumail gun chumhachd?
|-
| Clàran a’ phròiseasair || Taobh a-staigh an CPU || Glè luath || Chan eil, mar as trice
|-
| Cache L1 || Air a’ chip phròiseasair || Glè luath || Chan eil
|-
| Cache L2 agus L3 || Air no faisg air a’ chip phròiseasair || Glè luath, ach mar as trice nas slaodaiche na L1 || Chan eil
|-
| RAM || Modalan no cuimhne amalaichte an t-siostaim || Nas slaodaiche na cache || Chan eil
|-
| SSD || Inneal-stòraidh dealanach || Nas slaodaiche na RAM, ach mar as trice nas luaithe na HDD || Tha
|-
| HDD || Inneal-stòraidh le diosgan magnetach a tha a’ cuairteachadh || Mar as trice nas slaodaiche na SSD || Tha
|}

Tha an coimeas seo coitcheann; faodaidh na feartan mionaideach a bhith eadar-dhealaichte a rèir teicneòlais agus modail an uidheim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

Tha '''cuimhne tasgadain''' gu sònraichte feumail leis gu bheil prògraman tric a’ cleachdadh an aon dàta no dàta a tha faisg air a chèile a-rithist. Nuair a tha an dàta riatanach sa chache mu thràth, canar ''cache hit'' ris an tachartas; nuair nach eil e ann agus feumar fhaighinn bho ìre nas slaodaiche den rangachd, canar ''cache miss'' ris. Faodaidh deagh chleachdadh cuimhne prògram a dhèanamh nas luaithe gun atharrachadh sam bith air tricead a’ phròiseasair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

=== Aonadan airson dàta a thomhas ===

Bidh coimpiutairean a’ stòradh agus a’ gluasad fiosrachaidh ann an cruth didseatach. Ann an coimpiutaireachd dhidseatach àbhaisteach, tha dà luach comasach aig gach bit: 0 no 1. Tha ochd bitichean ann am byte.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Aonad !! Samhla !! Luach
|-
| Bit || bit || Aonad dàta a dh’fhaodas luach 0 no 1 a riochdachadh.
|-
| Byte || B || 8 bitichean.
|-
| Kilobyte || kB || 1,000 byte.
|-
| Megabyte || MB || 1,000,000 byte.
|-
| Gigabyte || GB || 1,000,000,000 byte.
|-
| Kibibyte || KiB || 1,024 byte.
|-
| Mebibyte || MiB || 1,048,576 byte.
|-
| Gibibyte || GiB || 1,073,741,824 byte.
|}

Tha an diofar eadar na ro-leasachain deicheach agus dà-chèireach cudromach nuair a thathar a’ tomhas comas cuimhne agus stòraidh. Tha kB, MB agus GB a’ riochdachadh iomadan de 1,000; tha KiB, MiB agus GiB a’ riochdachadh iomadan de 1,024. Tha na ro-leasachain dà-chèireach air am mìneachadh ann an inbhean tomhais teicneòlais.&lt;ref name=&quot;NIST-Units&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology (NIST), [https://physics.nist.gov/cuu/Units/binary.html ''The binary prefixes''], ''Definitions of the SI units''.&lt;/ref&gt;

== Bathar-bog agus prògramadh ==

Tha am bathar-bog a’ toirt seachad nan stiùiridhean a tha a’ dearbhadh dè nì coimpiutair. Tha dà phrìomh roinn dheth ann: bathar-bog an t-siostaim, a bhios a’ riaghladh obrachadh a’ choimpiutair, agus bathar-bog tagraidh, a bhios air a dhealbhadh airson gnìomhan sònraichte.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/6-1-what-is-an-operating-system ''6.1 What Is an Operating System?''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

=== Siostaman-obrachaidh ===

Tha [[bathar-bog]] an t-siostaim a’ gabhail a-steach an t-'''siostam-obrachaidh''', a tha a’ riaghladh cleachdadh a’ phròiseasair, cuimhne, faidhlichean agus innealan cur-a-steach is às-chuir. Bidh e cuideachd a’ toirt seachad seirbheisean do phrògraman eile agus a’ cuideachadh le bhith gan sgaradh bho chèile gus nach cuir aon phrògram bacadh neo-iomchaidh air prògram eile.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

Am measg nan siostaman-obrachaidh a thathar a’ cleachdadh tha Microsoft Windows, macOS, Linux, Android agus iOS. Tha iad eadar-dhealaichte a thaobh an àrd-ùrlair air a bheil iad a’ ruith, an eadar-aghaidh, na prògraman a tha iad a’ toirt taic dhaibh agus na dòighean anns a bheil iad a’ riaghladh ghoireasan an t-siostaim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

=== Algairimean agus cànanan prògramaidh ===

Mus sgrìobhar prògram coimpiutair, feumar an obair a tha ri dhèanamh a mhìneachadh gu soilleir. Canar '''algairim''' ri modh-obrach òrdail airson duilgheadas fhuasgladh. Faodar algairim a chur an cèill ann an cànan nàdarra, ann an diagram no ann am foirm matamataigeach; bidh prògramadair an uair sin ga chur an cèill ann an riochd a ghabhas cur an gnìomh air coimpiutair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;

Tha cànanan prògramaidh àrd-ìre, leithid C, C++ agus Python, air an dealbhadh gus am bi e nas fhasa do dhaoine prògraman a sgrìobhadh agus a thuigsinn na bhiodh e le stiùiridhean inneil dìreach. A rèir a’ chànain agus na h-àrainneachd, faodar am prògram a chur ri chèile le ''compiler'', a mhìneachadh le ''interpreter'', no a ruith tro mheasgachadh de dh’innealan eadar-theangachaidh is ùine-ruith.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ìre !! Gnìomh
|-
| Algairim || A’ mìneachadh ceumannan an fhuasglaidh.
|-
| Còd tùsail || Tha am prògramadair a’ sgrìobhadh a’ phrògraim ann an cànan prògramaidh.
|-
| Eadar-theangachadh || Faodaidh compiler an còd a thionndadh gu còd inneil no gu cruth eadar-mheadhanach.
|-
| Ceangal || Faodaidh linker diofar phàirtean den phrògram agus leabharlannan a chur ri chèile.
|-
| Cur an gnìomh || Bidh an siostam-obrachaidh agus am bathar-cruaidh a’ toirt nan goireasan a tha a dhìth airson am prògram a ruith.
|}

Tha am pròiseas mionaideach an urra ris a’ chànan agus ris an àrd-ùrlar. Chan eil a h-uile prògram a’ dol tro na h-aon cheumannan, agus faodaidh prògraman a tha air an cur ri chèile agus prògraman a tha air am mìneachadh obrachadh ann an diofar dhòighean.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

== Seòrsachan coimpiutair ==

Tha coimpiutairean air an dealbhadh airson raon farsaing de dh’obair. Tha na roinnean gu h-ìosal a’ sealltainn diofar sheòrsaichean a rèir an cleachdaidh àbhaistich, ged a dh’fhaodas na crìochan eadar na roinnean a bhith doilleir.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Seòrsa !! Tuairisgeul !! Cleachdaidhean àbhaisteach
|-
| Coimpiutair pearsanta || Coimpiutair air a dhealbhadh airson aon neach no àireamh bheag de luchd-cleachdaidh. || Obair oifis, sgrìobhadh, prògramadh, foghlam agus cur-seachad.
|-
| Coimpiutair-glùine || Coimpiutair pearsanta so-ghiùlain anns a bheil sgrìn, meur-chlàr agus bataraidh mar as trice. || Obair agus ionnsachadh ann an diofar àiteachan.
|-
| Fòn-làimhe no tablaid || Inneal gluasadach anns a bheil comasan giullachd, stòraidh agus conaltraidh. || Conaltradh, seòladh, meadhanan agus tagraidhean gluasadach.
|-
| Frithealaiche || Siostam a bheir seachad dàta no seirbheisean do shiostaman eile. || Làraichean-lìn, stòran-dàta, faidhlichean agus seirbheisean lìonra.
|-
| Prìomh-choimpiutair || Siostam mòr a tha freagarrach airson mòran obrachaidhean agus ghnothaichean aig an aon àm. || Pròiseasadh malairteach agus siostaman institiùideach.
|-
| Sàr-choimpiutair || Siostam coimpiutaireachd àrd-choileanaidh a tha air a dhealbhadh airson àireamhachadh mòr no co-shìnte. || Samhlaidhean saidheansail, rannsachadh agus modalan àireamhach iom-fhillte.
|-
| Coimpiutair freumhaichte || Coimpiutair a tha na phàirt de dh’uidheam nas motha. || Smachd air innealan, uidheaman taighe, carbadan agus siostaman gnìomhachais.
|}

== Tomhas coileanaidh ==

Chan eil aon àireamh shingilte ann a tha a’ dearbhadh dè cho luath no cho comasach ’s a tha coimpiutair. Tha coileanadh an urra ri mar a tha am pròiseasar, cuimhne, stòradh, bathar-bog agus innealan eile ag obair còmhla, agus ri nàdar na h-obrach a thathar a’ dèanamh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Tomhas !! Dè tha e a’ ciallachadh? !! Cuingealachadh
|-
| Tricead cloc (Hz, MHz, GHz) || An àireamh de chuairtean cloc gach diog. || Chan eil tricead nas àirde leis fhèin a’ gealltainn pròiseasar nas luaithe; tha ailtireachd agus an àireamh de dh’obair a thèid a dhèanamh anns gach cearcall cudromach cuideachd.
|-
| Àireamh nan coraichean || An àireamh de dh'aonadan giullachd sa phròiseasar. || Tha an buannachd an urra ri comas a’ phrògraim obair a sgaoileadh am measg nan coraichean.
|-
| Meud RAM || An comas cuimhne a tha ri fhaotainn do phrògraman agus dàta gnìomhach. || Chan eil RAM nas motha an-còmhnaidh a’ dèanamh gach obair nas luaithe, ach faodaidh i cuideachadh nuair nach eil cuimhne gu leòr ann.
|-
| Comas stòraidh || An uiread dàta a ghabhas a chumail san inneal. || Chan eil comas nas motha a’ ciallachadh gu bheil ruigsinneachd air dàta nas luaithe.
|-
| Luaths stòraidh || An ìre aig a bheil dàta air a leughadh no air a sgrìobhadh. || Tha teicneòlas an uidheim agus nàdar na h-obrach a’ toirt buaidh air an toradh.
|-
| Coileanadh GPU || Comas giullachd grafaigeachd no àireamhachadh co-shìnte. || Tha a’ bhuaidh an urra ri co-chòrdalachd a’ bhathair-bhog agus ri seòrsa na h-obrach.
|-
| Toradh deuchainn coileanaidh || Tomhas a gheibhear le prògram-deuchainn sònraichte. || Faodaidh an toradh atharrachadh gu mòr a rèir an deuchainn; chan eil aon toradh a’ riochdachadh gach cleachdadh.
|}

Tha an rangachd cuimhne gu sònraichte cudromach do choileanadh: faodaidh am pròiseasar a bhith comasach air obrachaidhean a dhèanamh nas luaithe na gheibh e an dàta a tha a dhìth. Tha cache, RAM agus stòradh air an dealbhadh airson feumalachdan eadar-dhealaichte a thaobh luaths, comais agus gleidheadh dàta.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

== Lìonraidhean agus coimpiutaireachd sgaoilte ==

Faodar coimpiutairean a cheangal ri chèile ann an [[Coimpiutaireachd|siostaman coimpiutaireachd]] lìonraichte gus dàta agus seirbheisean a cho-roinn. Nuair a thèid brabhsair-lìn a chleachdadh, mar eisimpleir, bidh an coimpiutair a’ cur iarrtas tro lìonra agus a’ faighinn dàta air ais bho shiostam eile. Tha seòlaidhean Pròtacal an Eadar-lìn (IP) air an cleachdadh gus uidheaman agus cinn-uidhe lìonra a chomharrachadh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

Ann an ailtireachd teachdaiche–frithealaiche, bidh an teachdaiche a’ cur iarrtas agus bidh am frithealaiche a’ toirt seachad an fhreagairt no an t-seirbheis. Faodaidh an frithealaiche a bhith na aon inneal corporra, na bhuidheann de dh’innealan no na shiostam mas-fhìor a tha a’ roinn ghoireasan le siostaman eile. Tha an dealbhadh an urra ri feumalachdan na seirbheise agus ris an uiread obrach a tha ri làimhseachadh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

Tha stòradh neòil na eisimpleir de sheirbheis anns a bheil dàta air a chumail air coimpiutairean iomallach agus air a ruigsinn tron lìonra. Chan eil sin a’ ciallachadh nach eil an dàta air a stòradh gu fiosaigeach: tha e fhathast air innealan-stòraidh ann an siostaman frithealaiche, ged nach eil na h-innealan sin ann an inneal pearsanta an neach-cleachdaidh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

== Eachdraidh ==

[[File:Classic shot of the ENIAC.jpg|thumb|right|350px|An ENIAC ann an 1946. Bha prògramadh an t-siostaim thràth seo an urra ri suidsichean agus ceanglaichean uèir eadar pannalan. Dealbh le Arm nan Stàitean Aonaichte; raon poblach sna Stàitean Aonaichte.]]

Tha eachdraidh a’ choimpiutair a’ gabhail a-steach innealan àireamhachaidh meacanaigeach, coimpiutairean dealanach agus siostaman didseatach an latha an-diugh. Cha do nochd an coimpiutair mar a tha e aithnichte an-diugh bho aon innleachd shingilte; thàinig e bho iomadh adhartas ann am matamataig, innleadaireachd, eileagtronaigs agus teòiridh coimpiutaireachd.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/babbage/history/ ''A Brief History''], taisbeanadh mu einnseanan Theàrlaich Babbage.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHM-ENIAC&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/timeline/1946/ ''1946: Timeline of Computer History''].&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Bliadhna no àm !! Leasachadh !! Cudrom
|-
| 1832 || Chaidh pàirt obrach de dh’einnsean àireamhachaidh Theàrlaich Babbage a chrìochnachadh. || Sheall am pàirt seo gun gabhadh cuid de na beachdan aige mu àireamhachadh fèin-obrachail a chur an gnìomh gu meacanaigeach.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot; /&gt;
|-
| 1834 || Thòisich Babbage air beachd an ''Analytical Engine'' a leasachadh. || Bha e air a dhealbhadh mar inneal prògramaichte coitcheann, ach cha deach an inneal slàn a thogail rè a bheatha.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot; /&gt;
|-
| 1843 || Dh’fhoillsich Ada Lovelace notaichean a bha a’ mìneachadh modhan airson obrachaidhean a dhèanamh leis an ''Analytical Engine''. || Bha na notaichean aice a’ gabhail a-steach tuairisgeulan air ceumannan àireamhachaidh a tha coltach ris na chanar prògraman riutha an-diugh.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot; /&gt;
|-
| 1943–1946 || Chaidh an ENIAC a thogail agus fhoillseachadh gu poblach. || B’ e coimpiutair dealanach didseatach coitcheann tràth a bha ann, agus chleachd e mu 18,000 bhalbhaichean dealanach.&lt;ref name=&quot;CHM-ENIAC&quot; /&gt;
|-
| 1950an agus 1960an || Thàinig adhartasan ann an transistors, cuairtean amalaichte agus dòighean cuimhne. || Rinn iad sin comasach coimpiutairean nas lugha agus nas èifeachdaiche a thogail.&lt;ref name=&quot;CHM-Silicon&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/siliconengine/timeline/ ''The Silicon Engine: Timeline''].&lt;/ref&gt;
|-
| 1971 || Chaidh am microprocessor Intel 4004 a thoirt a-steach. || Chuidich leasachadh ailtireachd pròiseasairean air aon chip le bhith a’ dèanamh siostaman coimpiutaireachd nas lugha comasach.&lt;ref name=&quot;CHM-4004&quot;&gt;Computer History Museum, [https://computerhistory.org/events/35th-anniversary-intel-4004-microprocessor/ ''35th Anniversary of the Intel 4004 Microprocessor''].&lt;/ref&gt;
|-
| 1977 || Nochd coimpiutairean pearsanta, leithid an Apple II agus an TRS-80, ann am margaidh mhòr luchd-cleachdaidh. || Bha iad am measg nan innealan a chuidich le coimpiutairean pearsanta a dhèanamh nas cumanta ann an dachaighean agus àiteachan-obrach.&lt;ref name=&quot;CHM-PC&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/brochures/personal-computers/ ''Personal Computers''].&lt;/ref&gt;
|-
| 1981 || Thug IBM a-steach a choimpiutair phearsanta fhèin. || Chuidich e le bhith a’ neartachadh àite a’ choimpiutair phearsanta mar inneal obrach agus gnìomhachais.&lt;ref name=&quot;CHM-PC&quot; /&gt;
|}

=== Coimpiutairean dealanach agus didseatach ===

Anns na 1940an, chaidh coimpiutairean dealanach a leasachadh a bha mòran na bu luaithe na innealan meacanaigeach no electromeacanaigeach a bh’ ann roimhe. Chaidh an ENIAC a thogail le John Mauchly agus J. Presper Eckert aig Sgoil Innleadaireachd Dealain Moore, Oilthigh Pennsylvania. Bha e a’ gabhail barrachd air 1,000 troigh cheàrnagach de dh’àite agus bha feum air uèirichean agus suidsichean gus a rèiteachadh airson diofar obrachaidhean.&lt;ref name=&quot;CHM-ENIAC&quot; /&gt;

Leasaich teicneòlasan nan leth-chonnsair agus nan cuairtean amalaichte gu luath anns na deicheadan a lean. Le bhith a’ cur barrachd phàirtean dealanach air pìosan beaga de stuth leth-chonnsair, ghabhadh meud agus caitheamh cumhachd mòran chuairtean a lùghdachadh. Ann an 1971, bha leasachadh ailtireachd agus pròiseasan saothrachaidh air leigeil le prìomh ghnìomhan CPU a bhith air an amalachadh ann an aon chip microprocessor.&lt;ref name=&quot;CHM-Silicon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CHM-4004&quot; /&gt;

Anns na 1970an agus na 1980an, thàinig coimpiutairean pearsanta gu bhith nas ruigsinniche do luchd-cleachdaidh fa leth. Nas fhaide air adhart, chaidh coimpiutairean-glùine agus uidheaman gluasadach a leasachadh, agus dh’fhàs lìonraidhean agus seirbheisean eadar-lìn nam pàirtean àbhaisteach de chleachdadh coimpiutaireachd. An-diugh, tha coimpiutairean rim faighinn taobh a-staigh iomadh inneal nach eil a’ coimhead coltach ri coimpiutair pearsanta idir.&lt;ref name=&quot;CHM-PC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

== Cleachdaidhean ==

Tha coimpiutairean gan cleachdadh ann an iomadh raon. Am measg nan gnìomhan as cumanta tha:

* **Rannsachadh saidheansail:** àireamhachadh, mion-sgrùdadh dàta agus samhlaidhean air siostaman iom-fhillte.
* **Innleadaireachd agus dealbhadh:** dealbhadh le taic coimpiutair, modaileadh agus deuchainnean mas-fhìor.
* **Conaltradh:** post-dealain, co-labhairtean bhidio, lìonraidhean sòisealta agus iomlaid faidhlichean.
* **Foghlam:** ionnsachadh didseatach, rannsachadh, sgrìobhadh agus innealan taice.
* **Gnìomhachas agus rianachd:** stòran-dàta, cunntasachd, clàradh, agus làimhseachadh ghnothaichean.
* **Meadhanan agus cur-seachad:** deasachadh fuaim is bhidio, dealbhadh grafaigeach, beòthachadh agus geamannan.
* **Smachd fèin-obrachail:** innealan gnìomhachais, uidheaman taighe, carbadan agus siostaman freumhaichte.

Tha na cleachdaidhean sin an urra ri measgachadh de bhathar-cruaidh, bathar-bog, dàta agus dòighean-obrach iomchaidh. Faodaidh aon shiostam iomadh gnìomh eadar-dhealaichte a dhèanamh le bhith a’ ruith diofar phrògraman.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;

== Tèarainteachd agus earbsachd ==

Tha tèarainteachd na phàirt chudromach de shiostaman coimpiutaireachd, gu h-àraidh nuair a tha prògraman a’ làimhseachadh dàta pearsanta no nuair a tha coimpiutairean ceangailte ri lìonraidhean. Am measg nan cùisean buntainneach tha smachd air ruigsinneachd, dìon fhaidhlichean, dealachadh eadar prògraman agus riaghladh ghoireasan an t-siostaim-obrachaidh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

Chan eil coimpiutair nas cumhachdaiche leis fhèin a’ gealltainn tèarainteachd no earbsachd. Tha buaidh aig dealbhadh a’ bhathair-bhog, ùrachaidhean, rèiteachadh an t-siostaim, ceadan luchd-cleachdaidh agus cleachdaidhean luchd-rianachd. Mar sin, tha tèarainteachd na feart den t-siostam gu lèir, seach aon phàirt den bhathar-cruaidh a-mhàin.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

== Faic cuideachd ==

* [[Coimpiutaireachd]]
* [[Prògram (coimpiutair)]]
* [[Bathar-bog]]
* [[Bathar-cruaidh]]
* [[Coimpiutaireachd sa Ghàidhlig]]

== Iomraidhean ==

&lt;references /&gt;

[[Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd]]</text>
      <sha1>oonh7skwdpskl9yckxo6dfua3mnre1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583973</id>
      <parentid>583972</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T17:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>33278</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>583973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26543" sha1="42k5mh89pxwvapmy39cbs4trvbf1qs6" xml:space="preserve">'''Coimpiutair''' (Beurla: ''computer'') na inneal dealanach a bhios a’ gabhail ri dàta, ga phròiseasadh a rèir stiùiridhean ann am prògram, agus a’ stòradh no a’ cur a-mach nan toraidhean. Faodaidh coimpiutair obrachaidhean àireamhach is loidsigeach a dhèanamh, teacsa agus ìomhaighean a làimhseachadh, conaltradh ri innealan eile agus iomadh seòrsa obair a dhèanamh gu fèin-obrachail. Tha na gnìomhan a ghabhas e dèanamh an urra ris a’ bhathar-chruaidh, a’ bhathar-bhog agus na prògraman a tha rim faotainn.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-1-computer-systems-organization ''5.1 Computer Systems Organization''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

Tha coimpiutairean rim faighinn ann an iomadh cruth, bho fhònaichean-làimhe agus choimpiutairean pearsanta gu frithealaichean agus sàr-choimpiutairean. Ged a tha meud, cumhachd agus adhbhar nan innealan seo eadar-dhealaichte, tha mòran de na bun-phrionnsapalan aca co-ionann: tha iad a’ cleachdadh bathar-cruaidh airson stiùiridhean phrògraman a chur an gnìomh agus dàta a làimhseachadh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-2-computer-levels-of-abstraction ''5.2 Computer Levels of Abstraction''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

== Ailtireachd agus obrachadh ==

Tha dà phrìomh phàirt ann an siostam coimpiutair: am '''bathar-cruaidh''', is e sin na pàirtean fiosaigeach, agus am '''bathar-bog''', is e sin na prògraman agus an dàta a bhios an siostam a’ cleachdadh. Bidh na pàirtean seo ag obair còmhla: bidh am bathar-bog a’ toirt stiùiridhean seachad, agus bidh am bathar-cruaidh gan cur an gnìomh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

[[File:Computer architecture block diagram.png|thumb|right|upright=1.05|Sgeama bloca de choimpiutair le aon phròiseasar. Tha am pròiseasar, a’ phrìomh chuimhne, an stòradh agus na h-innealan cur-a-steach is às-chuir ceangailte ri chèile. Dealbh le Amila Ruwan 20, fo cheadachas CC BY-SA 4.0.]]

Tha am modail a chithear san dealbh na riochdachadh sìmplidh air ailtireachd coimpiutair. Ann an siostaman fìor, faodaidh iomadh pròiseasar, grunn ìrean de chuimhne cache, aonadan giullachd grafaigeachd agus luchd-riaghlaidh sònraichte a bhith ann. Tha an dealbhadh mionaideach an urra ri adhbhar an t-siostaim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;

=== Co-phàirtean a’ bhathair-chruaidh ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Co-phàirt !! Giorrachadh no ainm eile !! Prìomh dhleastanas
|-
| Aonad giullachd meadhanach || CPU || A’ leughadh, a’ mìneachadh agus a’ cur an gnìomh stiùiridhean phrògraman. Tha aonadan àireamhach, loidsigeach agus smachd na bhroinn.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;
|-
| Cuimhne phrìomhach || RAM || A’ cumail stiùiridhean agus dàta a tha feumach air ruigsinneachd luath fhad ’s a tha prògraman a’ ruith. Mar as trice, falbhaidh a susbaint nuair a thèid an cumhachd a chur dheth.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;
|-
| Cuimhne tasgadain || Cache || A’ cumail lethbhreacan de dhàta agus stiùiridhean a dh’fhaodadh a bhith a dhìth a-rithist, gus am faigh am pròiseasar iad nas luaithe na bhiodh e bho chuimhne phrìomhach.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;
|-
| Inneal-stòraidh || SSD no HDD || A’ gleidheadh phrògraman, sgrìobhainnean agus dàta eile nuair a tha an coimpiutair dheth.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;
|-
| Bòrd-màthar || ''Motherboard'' || A’ toirt seachad na ceanglaichean dealain agus na slighean conaltraidh eadar prìomh phàirtean an t-siostaim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;
|-
| Aonad giullachd grafaigeachd || GPU || A’ dèanamh obrachaidhean grafaigeach agus obrachaidhean eile a ghabhas roinneadh am measg iomadh àireamhachadh co-shìnte.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;
|-
| Innealan cur-a-steach || ''Input'' || A’ toirt dàta no stiùiridhean don choimpiutair, mar eisimpleir tro mheur-chlàr, luchag, microfòn no mothaichear.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;
|-
| Innealan às-chuir || ''Output'' || A’ taisbeanadh no a’ cur a-mach nan toraidhean, mar eisimpleir tro sgrìn, glaodhaire no clò-bhualadair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;
|}

Chan eil gach coimpiutair a’ cleachdadh nan dearbh phàirtean sin uile. Faodaidh GPU a bhith amalaichte san aon chip ris an CPU, mar eisimpleir, agus faodaidh cuid de dh’uidheaman stòradh no cuimhne a bharrachd a chleachdadh a tha air an toirt seachad tro lìonra seach a bhith air an stàladh gu h-ionadail.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

=== Mar a chuireas am pròiseasar stiùiridhean an gnìomh ===

Ann am modail bunaiteach obrachaidh a’ phròiseasair, tha ceithir ceumannan cudromach ann. Tha iad sin a’ mìneachadh mar a tha stiùiridhean phrògraman air an giullachd, ged a bhios pròiseasairean an latha an-diugh a’ cleachdadh iomadh dòigh gus na ceumannan a chur an gnìomh nas èifeachdaiche.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-4-machine-level-program-representation ''5.4 Machine-Level Program Representation''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ceum !! Ainm sa Bheurla !! Gnìomh
|-
| 1 || Fetch || Tha am pròiseasar a’ faighinn na h-ath-stiùiridh à cuimhne.
|-
| 2 || Decode || Tha an aonad-smachd a’ mìneachadh na stiùiridh agus a’ dearbhadh dè an obair a tha a dhìth.
|-
| 3 || Execute || Tha an t-aonad iomchaidh a’ dèanamh na h-obrach, mar eisimpleir cur-ris, coimeas no gluasad dàta.
|-
| 4 || Write-back || Tha an toradh air a chur ann an clàr taobh a-staigh a’ phròiseasair no air a sgrìobhadh gu cuimhne.
|}

Canar cearcall ''fetch–decode–execute'' ris a’ phròiseas seo gu tric. Faodaidh pròiseasairean stiùiridhean a tharraing a-steach, a mhìneachadh agus a chur an gnìomh aig an aon àm ann an diofar phàirtean den phìob-loidhne giullachd. Faodaidh iad cuideachd stiùiridhean a chur an gnìomh ann an òrdugh eadar-dhealaichte bhon òrdugh anns a bheil iad sgrìobhte sa phrògram, cho fad ’s a chumar ri riaghailtean na h-ailtireachd agus ri toraidhean ceart a’ phrògraim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

=== Pròiseasairean agus seataichean stiùiridh ===

Tha seata stiùiridh aig gach teaghlach phròiseasairean. Canar ''instruction set architecture'' (ISA) ris an t-seata seo agus na riaghailtean a tha ga mìneachadh. Tha an ISA a’ sònrachadh dè na h-obrachaidhean a tha am pròiseasar comasach air a dhèanamh, dè an riochd anns a bheil na stiùiridhean sin agus mar a thathar a’ riochdachadh dàta.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;

Am measg nan ailtireachdan a thathar a’ cleachdadh ann an coimpiutairean an latha an-diugh tha x86-64 agus ARM. Faodaidh prògram a chaidh a chur ri chèile airson aon ISA a bhith feumach air tionndadh eile mus ruith e air pròiseasar le ISA eadar-dhealaichte. Faodaidh innealan bathar-bhog, leithid eadar-theangairean agus innealan mas-fhìor, cuideachadh le bhith a’ ruith prògraman thairis air diofar àrd-ùrlaran, ach chan eil sin a’ ciallachadh gu bheil gach prògram co-chòrdail ris gach coimpiutair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

== Cuimhne, stòradh agus coileanadh ==

Tha eadar-dhealachadh cudromach eadar cuimhne a thathar a’ cleachdadh fhad ’s a tha prògram a’ ruith agus stòradh fad-ùine. Tha cuimhne tasgadain agus RAM air an dealbhadh airson dàta a thoirt don phròiseasar gu luath; tha SSDan agus HDDan air an dealbhadh airson dàta a chumail eadhon nuair a tha an cumhachd dheth. Chan eil aon theicneòlas a’ toirt seachad an astair, na comasan, an dùmhlachd agus a’ chosgais as fheàrr uile aig an aon àm.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-5-memory-hierarchy ''5.5 Memory Hierarchy''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

=== Rangachd na cuimhne ===

Tha coimpiutairean a’ cleachdadh rangachd de sheòrsachan cuimhne is stòraidh. Sa chumantas, tha cuimhne nas fhaisge air a’ phròiseasar nas luaithe, nas lugha agus nas daoire gach aonad na stòradh fad-ùine. Faodaidh na feartan mionaideach atharrachadh a rèir an inneil.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Seòrsa !! Suidheachadh àbhaisteach !! Luaths coimeasach !! A bheil dàta air a chumail gun chumhachd?
|-
| Clàran a’ phròiseasair || Taobh a-staigh an CPU || Glè luath || Chan eil, mar as trice
|-
| Cache L1 || Air a’ chip phròiseasair || Glè luath || Chan eil
|-
| Cache L2 agus L3 || Air no faisg air a’ chip phròiseasair || Glè luath, ach mar as trice nas slaodaiche na L1 || Chan eil
|-
| RAM || Modalan no cuimhne amalaichte an t-siostaim || Nas slaodaiche na cache || Chan eil
|-
| SSD || Inneal-stòraidh dealanach || Nas slaodaiche na RAM, ach mar as trice nas luaithe na HDD || Tha
|-
| HDD || Inneal-stòraidh le diosgan magnetach a tha a’ cuairteachadh || Mar as trice nas slaodaiche na SSD || Tha
|}

Tha an coimeas seo coitcheann; faodaidh na feartan mionaideach a bhith eadar-dhealaichte a rèir teicneòlais agus modail an uidheim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

Tha '''cuimhne tasgadain''' gu sònraichte feumail leis gu bheil prògraman tric a’ cleachdadh an aon dàta no dàta a tha faisg air a chèile a-rithist. Nuair a tha an dàta riatanach sa chache mu thràth, canar ''cache hit'' ris an tachartas; nuair nach eil e ann agus feumar fhaighinn bho ìre nas slaodaiche den rangachd, canar ''cache miss'' ris. Faodaidh deagh chleachdadh cuimhne prògram a dhèanamh nas luaithe gun atharrachadh sam bith air tricead a’ phròiseasair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

=== Aonadan airson dàta a thomhas ===

Bidh coimpiutairean a’ stòradh agus a’ gluasad fiosrachaidh ann an cruth didseatach. Ann an coimpiutaireachd dhidseatach àbhaisteach, tha dà luach comasach aig gach bit: 0 no 1. Tha ochd bitichean ann am byte.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Aonad !! Samhla !! Luach
|-
| Bit || bit || Aonad dàta a dh’fhaodas luach 0 no 1 a riochdachadh.
|-
| Byte || B || 8 bitichean.
|-
| Kilobyte || kB || 1,000 byte.
|-
| Megabyte || MB || 1,000,000 byte.
|-
| Gigabyte || GB || 1,000,000,000 byte.
|-
| Kibibyte || KiB || 1,024 byte.
|-
| Mebibyte || MiB || 1,048,576 byte.
|-
| Gibibyte || GiB || 1,073,741,824 byte.
|}

Tha an diofar eadar na ro-leasachain deicheach agus dà-chèireach cudromach nuair a thathar a’ tomhas comas cuimhne agus stòraidh. Tha kB, MB agus GB a’ riochdachadh iomadan de 1,000; tha KiB, MiB agus GiB a’ riochdachadh iomadan de 1,024. Tha na ro-leasachain dà-chèireach air am mìneachadh ann an inbhean tomhais teicneòlais.&lt;ref name=&quot;NIST-Units&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology (NIST), [https://physics.nist.gov/cuu/Units/binary.html ''The binary prefixes''], ''Definitions of the SI units''.&lt;/ref&gt;

== Bathar-bog agus prògramadh ==

Tha am bathar-bog a’ toirt seachad nan stiùiridhean a tha a’ dearbhadh dè nì coimpiutair. Tha dà phrìomh roinn dheth ann: bathar-bog an t-siostaim, a bhios a’ riaghladh obrachadh a’ choimpiutair, agus bathar-bog tagraidh, a bhios air a dhealbhadh airson gnìomhan sònraichte.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/6-1-what-is-an-operating-system ''6.1 What Is an Operating System?''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

=== Siostaman-obrachaidh ===

Tha [[bathar-bog]] an t-siostaim a’ gabhail a-steach an t-'''siostam-obrachaidh''', a tha a’ riaghladh cleachdadh a’ phròiseasair, cuimhne, faidhlichean agus innealan cur-a-steach is às-chuir. Bidh e cuideachd a’ toirt seachad seirbheisean do phrògraman eile agus a’ cuideachadh le bhith gan sgaradh bho chèile gus nach cuir aon phrògram bacadh neo-iomchaidh air prògram eile.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

Am measg nan siostaman-obrachaidh a thathar a’ cleachdadh tha Microsoft Windows, macOS, Linux, Android agus iOS. Tha iad eadar-dhealaichte a thaobh an àrd-ùrlair air a bheil iad a’ ruith, an eadar-aghaidh, na prògraman a tha iad a’ toirt taic dhaibh agus na dòighean anns a bheil iad a’ riaghladh ghoireasan an t-siostaim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

=== Algairimean agus cànanan prògramaidh ===

Mus sgrìobhar prògram coimpiutair, feumar an obair a tha ri dhèanamh a mhìneachadh gu soilleir. Canar '''algairim''' ri modh-obrach òrdail airson duilgheadas fhuasgladh. Faodar algairim a chur an cèill ann an cànan nàdarra, ann an diagram no ann am foirm matamataigeach; bidh prògramadair an uair sin ga chur an cèill ann an riochd a ghabhas cur an gnìomh air coimpiutair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;

Tha cànanan prògramaidh àrd-ìre, leithid C, C++ agus Python, air an dealbhadh gus am bi e nas fhasa do dhaoine prògraman a sgrìobhadh agus a thuigsinn na bhiodh e le stiùiridhean inneil dìreach. A rèir a’ chànain agus na h-àrainneachd, faodar am prògram a chur ri chèile le ''compiler'', a mhìneachadh le ''interpreter'', no a ruith tro mheasgachadh de dh’innealan eadar-theangachaidh is ùine-ruith.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ìre !! Gnìomh
|-
| Algairim || A’ mìneachadh ceumannan an fhuasglaidh.
|-
| Còd tùsail || Tha am prògramadair a’ sgrìobhadh a’ phrògraim ann an cànan prògramaidh.
|-
| Eadar-theangachadh || Faodaidh compiler an còd a thionndadh gu còd inneil no gu cruth eadar-mheadhanach.
|-
| Ceangal || Faodaidh linker diofar phàirtean den phrògram agus leabharlannan a chur ri chèile.
|-
| Cur an gnìomh || Bidh an siostam-obrachaidh agus am bathar-cruaidh a’ toirt nan goireasan a tha a dhìth airson am prògram a ruith.
|}

Tha am pròiseas mionaideach an urra ris a’ chànan agus ris an àrd-ùrlar. Chan eil a h-uile prògram a’ dol tro na h-aon cheumannan, agus faodaidh prògraman a tha air an cur ri chèile agus prògraman a tha air am mìneachadh obrachadh ann an diofar dhòighean.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

== Seòrsachan coimpiutair ==

Tha coimpiutairean air an dealbhadh airson raon farsaing de dh’obair. Tha na roinnean gu h-ìosal a’ sealltainn diofar sheòrsaichean a rèir an cleachdaidh àbhaistich, ged a dh’fhaodas na crìochan eadar na roinnean a bhith doilleir.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Seòrsa !! Tuairisgeul !! Cleachdaidhean àbhaisteach
|-
| Coimpiutair pearsanta || Coimpiutair air a dhealbhadh airson aon neach no àireamh bheag de luchd-cleachdaidh. || Obair oifis, sgrìobhadh, prògramadh, foghlam agus cur-seachad.
|-
| Coimpiutair-glùine || Coimpiutair pearsanta so-ghiùlain anns a bheil sgrìn, meur-chlàr agus bataraidh mar as trice. || Obair agus ionnsachadh ann an diofar àiteachan.
|-
| Fòn-làimhe no tablaid || Inneal gluasadach anns a bheil comasan giullachd, stòraidh agus conaltraidh. || Conaltradh, seòladh, meadhanan agus tagraidhean gluasadach.
|-
| Frithealaiche || Siostam a bheir seachad dàta no seirbheisean do shiostaman eile. || Làraichean-lìn, stòran-dàta, faidhlichean agus seirbheisean lìonra.
|-
| Prìomh-choimpiutair || Siostam mòr a tha freagarrach airson mòran obrachaidhean agus ghnothaichean aig an aon àm. || Pròiseasadh malairteach agus siostaman institiùideach.
|-
| Sàr-choimpiutair || Siostam coimpiutaireachd àrd-choileanaidh a tha air a dhealbhadh airson àireamhachadh mòr no co-shìnte. || Samhlaidhean saidheansail, rannsachadh agus modalan àireamhach iom-fhillte.
|-
| Coimpiutair freumhaichte || Coimpiutair a tha na phàirt de dh’uidheam nas motha. || Smachd air innealan, uidheaman taighe, carbadan agus siostaman gnìomhachais.
|}

== Tomhas coileanaidh ==

Chan eil aon àireamh shingilte ann a tha a’ dearbhadh dè cho luath no cho comasach ’s a tha coimpiutair. Tha coileanadh an urra ri mar a tha am pròiseasar, cuimhne, stòradh, bathar-bog agus innealan eile ag obair còmhla, agus ri nàdar na h-obrach a thathar a’ dèanamh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Tomhas !! Dè tha e a’ ciallachadh? !! Cuingealachadh
|-
| Tricead cloc (Hz, MHz, GHz) || An àireamh de chuairtean cloc gach diog. || Chan eil tricead nas àirde leis fhèin a’ gealltainn pròiseasar nas luaithe; tha ailtireachd agus an àireamh de dh’obair a thèid a dhèanamh anns gach cearcall cudromach cuideachd.
|-
| Àireamh nan coraichean || An àireamh de dh'aonadan giullachd sa phròiseasar. || Tha an buannachd an urra ri comas a’ phrògraim obair a sgaoileadh am measg nan coraichean.
|-
| Meud RAM || An comas cuimhne a tha ri fhaotainn do phrògraman agus dàta gnìomhach. || Chan eil RAM nas motha an-còmhnaidh a’ dèanamh gach obair nas luaithe, ach faodaidh i cuideachadh nuair nach eil cuimhne gu leòr ann.
|-
| Comas stòraidh || An uiread dàta a ghabhas a chumail san inneal. || Chan eil comas nas motha a’ ciallachadh gu bheil ruigsinneachd air dàta nas luaithe.
|-
| Luaths stòraidh || An ìre aig a bheil dàta air a leughadh no air a sgrìobhadh. || Tha teicneòlas an uidheim agus nàdar na h-obrach a’ toirt buaidh air an toradh.
|-
| Coileanadh GPU || Comas giullachd grafaigeachd no àireamhachadh co-shìnte. || Tha a’ bhuaidh an urra ri co-chòrdalachd a’ bhathair-bhog agus ri seòrsa na h-obrach.
|-
| Toradh deuchainn coileanaidh || Tomhas a gheibhear le prògram-deuchainn sònraichte. || Faodaidh an toradh atharrachadh gu mòr a rèir an deuchainn; chan eil aon toradh a’ riochdachadh gach cleachdadh.
|}

Tha an rangachd cuimhne gu sònraichte cudromach do choileanadh: faodaidh am pròiseasar a bhith comasach air obrachaidhean a dhèanamh nas luaithe na gheibh e an dàta a tha a dhìth. Tha cache, RAM agus stòradh air an dealbhadh airson feumalachdan eadar-dhealaichte a thaobh luaths, comais agus gleidheadh dàta.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

== Lìonraidhean agus coimpiutaireachd sgaoilte ==

Faodar coimpiutairean a cheangal ri chèile ann an [[Coimpiutaireachd|siostaman coimpiutaireachd]] lìonraichte gus dàta agus seirbheisean a cho-roinn. Nuair a thèid brabhsair-lìn a chleachdadh, mar eisimpleir, bidh an coimpiutair a’ cur iarrtas tro lìonra agus a’ faighinn dàta air ais bho shiostam eile. Tha seòlaidhean Pròtacal an Eadar-lìn (IP) air an cleachdadh gus uidheaman agus cinn-uidhe lìonra a chomharrachadh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

Ann an ailtireachd teachdaiche–frithealaiche, bidh an teachdaiche a’ cur iarrtas agus bidh am frithealaiche a’ toirt seachad an fhreagairt no an t-seirbheis. Faodaidh an frithealaiche a bhith na aon inneal corporra, na bhuidheann de dh’innealan no na shiostam mas-fhìor a tha a’ roinn ghoireasan le siostaman eile. Tha an dealbhadh an urra ri feumalachdan na seirbheise agus ris an uiread obrach a tha ri làimhseachadh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

Tha stòradh neòil na eisimpleir de sheirbheis anns a bheil dàta air a chumail air coimpiutairean iomallach agus air a ruigsinn tron lìonra. Chan eil sin a’ ciallachadh nach eil an dàta air a stòradh gu fiosaigeach: tha e fhathast air innealan-stòraidh ann an siostaman frithealaiche, ged nach eil na h-innealan sin ann an inneal pearsanta an neach-cleachdaidh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

== Eachdraidh ==

[[File:Classic shot of the ENIAC.jpg|thumb|right|350px|An ENIAC ann an 1946. Bha prògramadh an t-siostaim thràth seo an urra ri suidsichean agus ceanglaichean uèir eadar pannalan. Dealbh le Arm nan Stàitean Aonaichte; raon poblach sna Stàitean Aonaichte.]]

Tha eachdraidh a’ choimpiutair a’ gabhail a-steach innealan àireamhachaidh meacanaigeach, coimpiutairean dealanach agus siostaman didseatach an latha an-diugh. Cha do nochd an coimpiutair mar a tha e aithnichte an-diugh bho aon innleachd shingilte; thàinig e bho iomadh adhartas ann am matamataig, innleadaireachd, eileagtronaigs agus teòiridh coimpiutaireachd.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/babbage/history/ ''A Brief History''], taisbeanadh mu einnseanan Theàrlaich Babbage.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHM-ENIAC&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/timeline/1946/ ''1946: Timeline of Computer History''].&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Bliadhna no àm !! Leasachadh !! Cudrom
|-
| 1832 || Chaidh pàirt obrach de dh’einnsean àireamhachaidh Theàrlaich Babbage a chrìochnachadh. || Sheall am pàirt seo gun gabhadh cuid de na beachdan aige mu àireamhachadh fèin-obrachail a chur an gnìomh gu meacanaigeach.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot; /&gt;
|-
| 1834 || Thòisich Babbage air beachd an ''Analytical Engine'' a leasachadh. || Bha e air a dhealbhadh mar inneal prògramaichte coitcheann, ach cha deach an inneal slàn a thogail rè a bheatha.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot; /&gt;
|-
| 1843 || Dh’fhoillsich Ada Lovelace notaichean a bha a’ mìneachadh modhan airson obrachaidhean a dhèanamh leis an ''Analytical Engine''. || Bha na notaichean aice a’ gabhail a-steach tuairisgeulan air ceumannan àireamhachaidh a tha coltach ris na chanar prògraman riutha an-diugh.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot; /&gt;
|-
| 1943–1946 || Chaidh an ENIAC a thogail agus fhoillseachadh gu poblach. || B’ e coimpiutair dealanach didseatach coitcheann tràth a bha ann, agus chleachd e mu 18,000 bhalbhaichean dealanach.&lt;ref name=&quot;CHM-ENIAC&quot; /&gt;
|-
| 1950an agus 1960an || Thàinig adhartasan ann an transistors, cuairtean amalaichte agus dòighean cuimhne. || Rinn iad sin comasach coimpiutairean nas lugha agus nas èifeachdaiche a thogail.&lt;ref name=&quot;CHM-Silicon&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/siliconengine/timeline/ ''The Silicon Engine: Timeline''].&lt;/ref&gt;
|-
| 1971 || Chaidh am microprocessor Intel 4004 a thoirt a-steach. || Chuidich leasachadh ailtireachd pròiseasairean air aon chip le bhith a’ dèanamh siostaman coimpiutaireachd nas lugha comasach.&lt;ref name=&quot;CHM-4004&quot;&gt;Computer History Museum, [https://computerhistory.org/events/35th-anniversary-intel-4004-microprocessor/ ''35th Anniversary of the Intel 4004 Microprocessor''].&lt;/ref&gt;
|-
| 1977 || Nochd coimpiutairean pearsanta, leithid an Apple II agus an TRS-80, ann am margaidh mhòr luchd-cleachdaidh. || Bha iad am measg nan innealan a chuidich le coimpiutairean pearsanta a dhèanamh nas cumanta ann an dachaighean agus àiteachan-obrach.&lt;ref name=&quot;CHM-PC&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/brochures/personal-computers/ ''Personal Computers''].&lt;/ref&gt;
|-
| 1981 || Thug IBM a-steach a choimpiutair phearsanta fhèin. || Chuidich e le bhith a’ neartachadh àite a’ choimpiutair phearsanta mar inneal obrach agus gnìomhachais.&lt;ref name=&quot;CHM-PC&quot; /&gt;
|}

=== Coimpiutairean dealanach agus didseatach ===

Anns na 1940an, chaidh coimpiutairean dealanach a leasachadh a bha mòran na bu luaithe na innealan meacanaigeach no electromeacanaigeach a bh’ ann roimhe. Chaidh an ENIAC a thogail le John Mauchly agus J. Presper Eckert aig Sgoil Innleadaireachd Dealain Moore, Oilthigh Pennsylvania. Bha e a’ gabhail barrachd air 1,000 troigh cheàrnagach de dh’àite agus bha feum air uèirichean agus suidsichean gus a rèiteachadh airson diofar obrachaidhean.&lt;ref name=&quot;CHM-ENIAC&quot; /&gt;

Leasaich teicneòlasan nan leth-chonnsair agus nan cuairtean amalaichte gu luath anns na deicheadan a lean. Le bhith a’ cur barrachd phàirtean dealanach air pìosan beaga de stuth leth-chonnsair, ghabhadh meud agus caitheamh cumhachd mòran chuairtean a lùghdachadh. Ann an 1971, bha leasachadh ailtireachd agus pròiseasan saothrachaidh air leigeil le prìomh ghnìomhan CPU a bhith air an amalachadh ann an aon chip microprocessor.&lt;ref name=&quot;CHM-Silicon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CHM-4004&quot; /&gt;

Anns na 1970an agus na 1980an, thàinig coimpiutairean pearsanta gu bhith nas ruigsinniche do luchd-cleachdaidh fa leth. Nas fhaide air adhart, chaidh coimpiutairean-glùine agus uidheaman gluasadach a leasachadh, agus dh’fhàs lìonraidhean agus seirbheisean eadar-lìn nam pàirtean àbhaisteach de chleachdadh coimpiutaireachd. An-diugh, tha coimpiutairean rim faighinn taobh a-staigh iomadh inneal nach eil a’ coimhead coltach ri coimpiutair pearsanta idir.&lt;ref name=&quot;CHM-PC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

== Cleachdaidhean ==

Tha coimpiutairean gan cleachdadh ann an iomadh raon. Am measg nan gnìomhan as cumanta tha:

* '''Rannsachadh saidheansail:''' àireamhachadh, mion-sgrùdadh dàta agus samhlaidhean air siostaman iom-fhillte.
* '''Innleadaireachd agus dealbhadh:''' dealbhadh le taic coimpiutair, modaileadh agus deuchainnean mas-fhìor.
* '''Conaltradh:''' post-dealain, co-labhairtean bhidio, lìonraidhean sòisealta agus iomlaid faidhlichean.
* '''Foghlam:''' ionnsachadh didseatach, rannsachadh, sgrìobhadh agus innealan taice.
* '''Gnìomhachas agus rianachd:''' stòran-dàta, cunntasachd, clàradh, agus làimhseachadh ghnothaichean.
* '''Meadhanan agus cur-seachad:''' deasachadh fuaim is bhidio, dealbhadh grafaigeach, beòthachadh agus geamannan.
* '''Smachd fèin-obrachail:''' innealan gnìomhachais, uidheaman taighe, carbadan agus siostaman freumhaichte.

Tha na cleachdaidhean sin an urra ri measgachadh de bhathar-cruaidh, bathar-bog, dàta agus dòighean-obrach iomchaidh. Faodaidh aon shiostam iomadh gnìomh eadar-dhealaichte a dhèanamh le bhith a’ ruith diofar phrògraman.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;

== Tèarainteachd agus earbsachd ==

Tha tèarainteachd na phàirt chudromach de shiostaman coimpiutaireachd, gu h-àraidh nuair a tha prògraman a’ làimhseachadh dàta pearsanta no nuair a tha coimpiutairean ceangailte ri lìonraidhean. Am measg nan cùisean buntainneach tha smachd air ruigsinneachd, dìon fhaidhlichean, dealachadh eadar prògraman agus riaghladh ghoireasan an t-siostaim-obrachaidh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

Chan eil coimpiutair nas cumhachdaiche leis fhèin a’ gealltainn tèarainteachd no earbsachd. Tha buaidh aig dealbhadh a’ bhathair-bhog, ùrachaidhean, rèiteachadh an t-siostaim, ceadan luchd-cleachdaidh agus cleachdaidhean luchd-rianachd.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

== Faic cuideachd ==

* [[Coimpiutaireachd]]
* [[Prògram (coimpiutair)]]
* [[Bathar-bog]]
* [[Bathar-cruaidh]]
* [[Coimpiutaireachd sa Ghàidhlig]]

== Iomraidhean ==

&lt;references /&gt;

[[Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd]]</text>
      <sha1>42k5mh89pxwvapmy39cbs4trvbf1qs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583974</id>
      <parentid>583973</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T17:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>33278</id>
      </contributor>
      <comment>Beagan snas air a’ Ghàidhlig agus air a’ wikitext.</comment>
      <origin>583974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25146" sha1="doi70fzqd7z22cw2nxrufj1qqoh7vfo" xml:space="preserve">Tha '''coimpiutair''' (Beurla: ''computer'') na inneal dealanach a bhios a’ giullachd dàta a rèir stiùiridhean ann am prògram. Faodaidh e obrachaidhean àireamhach agus loidsigeach a dhèanamh, fiosrachadh a stòradh, agus toraidhean a thoirt seachad ann an diofar chruthan. Bithear a’ cleachdadh choimpiutairean airson àireamhachadh, conaltradh, rannsachadh saidheansail, dealbhadh, fèin-obrachadh agus iomadh gnìomh eile.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-1-computer-systems-organization ''5.1 Computer Systems Organization''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

Tha coimpiutairean rim faighinn ann an diofar chruthan, bho fhònaichean-làimhe agus choimpiutairean pearsanta gu frithealaichean agus sàr-choimpiutairean. Tha am prìomh phrionnsapal co-ionann anns na diofar shiostaman: bidh am bathar-cruaidh a’ cur stiùiridhean nam prògraman an gnìomh agus a’ làimhseachadh an dàta a tha riatanach dhaibh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

== Ailtireachd agus obrachadh ==

Tha dà phrìomh phàirt ann an siostam coimpiutair: am '''bathar-cruaidh''', a tha a’ gabhail a-steach nam pàirtean fiosaigeach, agus am '''bathar-bog''', a tha a’ gabhail a-steach nam prògraman agus an dàta a bhios an coimpiutair a’ cleachdadh. Bidh am bathar-bog a’ mìneachadh nan obrachaidhean a tha ri dhèanamh, agus bidh am bathar-cruaidh gan cur an gnìomh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

[[File:Computer architecture block diagram.png|thumb|right|upright=1.05|Sgeama bunaiteach de dh'ailtireachd coimpiutair aon-phròiseasar. Tha e a’ sealltainn a’ phròiseasair, a’ phrìomh chuimhne, an stòradh agus na h-innealan cur-a-steach is às-chuir.]]

Tha an diagram a’ sealltainn modail sìmplidh de choimpiutair. Ann an siostaman an latha an-diugh, faodaidh grunn phròiseasairean, diofar ìrean de chuimhne tasgaidh, aonadan giullachd grafaigeachd agus luchd-riaghlaidh sònraichte a bhith ann. Tha an rèiteachadh an urra ris an obair a tha an siostam an dùil a dhèanamh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-2-computer-levels-of-abstraction ''5.2 Computer Levels of Abstraction''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

=== Prìomh phàirtean ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Co-phàirt !! Giorrachadh no ainm eile !! Gnìomh
|-
| Aonad giullachd meadhanach || CPU || A’ cur stiùiridhean phrògraman an gnìomh agus a’ dèanamh obrachaidhean àireamhach agus loidsigeach.
|-
| Cuimhne phrìomhach || RAM || A’ cumail phrògraman agus dàta a tha gan cleachdadh aig an àm.
|-
| Cuimhne tasgaidh || ''Cache'' || A’ cumail dàta agus stiùiridhean a dh’fhaodadh a bhith a dhìth a-rithist, gus am faigh am pròiseasar cothrom orra nas luaithe.
|-
| Inneal-stòraidh || SSD no HDD || A’ gleidheadh phrògraman, sgrìobhainnean agus dàta eile nuair a tha an coimpiutair dheth.
|-
| Prìomh-bhòrd || ''Motherboard'' || A’ ceangal phrìomh phàirtean an t-siostaim agus a’ toirt seachad nan slighean conaltraidh eatarra.
|-
| Aonad giullachd grafaigeachd || GPU || A’ dèanamh obrachaidhean grafaigeach agus obrachaidhean eile a ghabhas dèanamh gu co-shìnte.
|-
| Innealan cur-a-steach || ''Input'' || A’ toirt dàta agus stiùiridhean don choimpiutair, mar eisimpleir tro mheur-chlàr, luchag no microfòn.
|-
| Innealan às-chuir || ''Output'' || A’ taisbeanadh no a’ toirt seachad toraidhean, mar eisimpleir tro sgrìn, glaodhaire no clò-bhualadair.
|}

Chan eil a h-uile coimpiutair a’ cleachdadh nan dearbh phàirtean sin uile. Faodaidh am pròiseasar agus an t-aonad giullachd grafaigeachd a bhith amalaichte san aon chip. Ann an siostaman nas motha, faodaidh uidheaman a bharrachd a bhith ann airson conaltradh, stòradh agus fuarachadh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

=== Cearcall stiùiridh a’ phròiseasair ===

Bidh am pròiseasar a’ cur stiùiridhean phrògraman an gnìomh tro shreath obrachaidhean ris an canar gu tric an cearcall ''fetch–decode–execute''. Is e modail sìmplidh a tha seo; bidh pròiseasairean an latha an-diugh a’ cleachdadh dòighean nas adhartaiche gus iomadh stiùireadh a làimhseachadh aig an aon àm.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-4-machine-level-program-representation ''5.4 Machine-Level Program Representation''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ceum !! Ainm sa Bheurla !! Gnìomh
|-
| 1 || Fetch || Tha am pròiseasar a’ faighinn an ath-stiùiridh à cuimhne.
|-
| 2 || Decode || Tha e a’ mìneachadh na stiùiridh agus a’ dearbhadh dè an obair a tha a dhìth.
|-
| 3 || Execute || Tha an t-aonad iomchaidh a’ dèanamh na h-obrach, mar eisimpleir cur-ris, coimeas no gluasad dàta.
|-
| 4 || Write-back || Tha an toradh air a chur ann an clàr a’ phròiseasair no air a sgrìobhadh gu cuimhne.
|}

Faodaidh pròiseasairean stiùiridhean a tharraing a-steach, a mhìneachadh agus a chur an gnìomh ann an diofar ìrean aig an aon àm. Canar ''pìob-loidhne giullachd'' (''pipeline'') ris an dòigh seo. Faodaidh cuid de phròiseasairean stiùiridhean a chur an gnìomh ann an òrdugh eadar-dhealaichte bhon òrdugh thùsail aca, fhad ’s a tha na riaghailtean iomchaidh air an cumail agus na toraidhean ceart air an gleidheadh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

=== Ailtireachd nam pròiseasar ===

Tha ailtireachd seata stiùiridh (''instruction set architecture'', ISA) a’ mìneachadh nan stiùiridhean a tha pròiseasar comasach air a chur an gnìomh agus mar a tha bathar-bog a’ conaltradh ris a’ bhathar-chruaidh. Am measg nan ailtireachdan a thathar a’ cleachdadh tha x86-64 agus ARM.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ARM-Architecture&quot;&gt;Arm, [https://www.arm.com/architecture ''Arm Architecture''].&lt;/ref&gt;

Faodaidh prògram a chaidh a chur ri chèile airson aon ISA a bhith feumach air atharrachadh no eadar-theangachadh mus ruith e air pròiseasar le ISA eile. Bidh siostaman obrachaidh, innealan eadar-theangachaidh agus innealan mas-fhìor a’ cuideachadh le bhith a’ ruith bathar-bog air diofar àrd-ùrlaran, ach chan eil a h-uile prògram co-chòrdail ris gach coimpiutair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

== Dàta, cuimhne agus stòradh ==

Bidh coimpiutairean didseatach àbhaisteach a’ riochdachadh fiosrachaidh mar shreathan de dh’àireamhan dà-chèireach: 0 agus 1. Canar ''bit'' ri aon aonad dàta den t-seòrsa seo, agus tha ochd bitichean ann am ''byte''. Leis an riochdachadh seo, gabhaidh teacsa, àireamhan, fuaim, ìomhaighean agus stiùiridhean phrògraman a stòradh agus a làimhseachadh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

=== Rangachd na cuimhne ===

Tha diofar sheòrsaichean cuimhne agus stòraidh aig coimpiutairean. Tha na h-eadar-dhealachaidhean eatarra cudromach oir tha astar an t-solarachaidh dàta a’ toirt buaidh air coileanadh a’ phròiseasair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/5-5-memory-hierarchy ''5.5 Memory Hierarchy''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Seòrsa !! Suidheachadh àbhaisteach !! Feart cudromach
|-
| Clàran a’ phròiseasair || Taobh a-staigh an CPU || A’ cumail glè bheag de dhàta a tha feumach air ruigsinneachd gu math luath.
|-
| Cache L1 || Air a’ chip phròiseasair || Mar as trice, is i an ìre cache as luaithe agus as lugha.
|-
| Cache L2 agus L3 || Air no faisg air a’ chip phròiseasair || A’ cumail barrachd dàta na L1, ach faodaidh ruigsinneachd a bhith nas slaodaiche.
|-
| RAM || Mar phàirt den phrìomh chuimhne || A’ cumail phrògraman agus dàta a tha gan cleachdadh aig an àm; mar as trice, falbhaidh an susbaint nuair a thèid an cumhachd a chur dheth.
|-
| SSD || Inneal-stòraidh dealanach || A’ gleidheadh dàta gun chumhachd agus mar as trice tha e nas luaithe na HDD.
|-
| HDD || Inneal-stòraidh le diosgan magnetach a tha a’ cuairteachadh || A’ gleidheadh dàta gun chumhachd; faodaidh e mòran dàta a stòradh aig cosgais coimeasach ìosal.
|}

Tha na h-ìrean as fhaisge air a’ phròiseasar mar as trice nas luaithe agus nas lugha na na h-ìrean nas fhaide air falbh. Tha seo a’ cruthachadh rangachd anns a bheil diofar ìrean a’ cothromachadh luaths, comas, cosgais agus gleidheadh dàta.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

Tha cuimhne tasgaidh gu sònraichte feumail nuair a chleachdas prògram an aon dàta a-rithist. Nuair a tha an dàta a tha a dhìth sa chache mu thràth, canar ''cache hit'' ris an tachartas. Nuair nach eil e ann agus feumar a thoirt bho ìre eile den rangachd, canar ''cache miss'' ris. Faodaidh seo buaidh mhòr a thoirt air astar prògram, fiù mura h-atharraich tricead a’ phròiseasair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

=== Aonadan tomhais airson dàta ===

Tha na h-aonadan a leanas air an cleachdadh airson meud dàta a thomhas. Tha na ro-leasachain deicheach agus dà-chèireach a’ riochdachadh luachan eadar-dhealaichte.&lt;ref name=&quot;NIST-Units&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology (NIST), [https://physics.nist.gov/cuu/Units/binary.html ''The binary prefixes''].&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Aonad !! Samhla !! Luach ann am byte
|-
| Byte || B || 1 byte = 8 bitichean
|-
| Kilobyte || kB || 1,000 byte
|-
| Megabyte || MB || 1,000,000 byte
|-
| Gigabyte || GB || 1,000,000,000 byte
|-
| Kibibyte || KiB || 1,024 byte
|-
| Mebibyte || MiB || 1,048,576 byte
|-
| Gibibyte || GiB || 1,073,741,824 byte
|}

Tha kB, MB agus GB a’ cleachdadh iomadan de 1,000, agus tha KiB, MiB agus GiB a’ cleachdadh iomadan de 1,024. Tha na ro-leasachain dà-chèireach feumail nuair a tha feum air tomhasan mionaideach airson cuimhne agus stòradh.&lt;ref name=&quot;NIST-Units&quot; /&gt;

== Bathar-bog agus prògramadh ==

Tha am bathar-bog a’ toirt seachad nan stiùiridhean a tha a’ dearbhadh dè nì coimpiutair. Tha bathar-bog an t-siostaim a’ riaghladh obrachadh a’ choimpiutair, agus tha bathar-bog tagraidh air a dhealbhadh airson gnìomhan sònraichte, leithid sgrìobhadh, deasachadh dhealbhan no cluich gheamannan.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot;&gt;OpenStax, [https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/6-1-what-is-an-operating-system ''6.1 What Is an Operating System?''], ''Introduction to Computer Science'', Rice University.&lt;/ref&gt;

=== Siostaman-obrachaidh ===

Tha an [[bathar-bog]] a tha a’ riaghladh ghoireasan a’ choimpiutair agus a’ toirt seachad sheirbheisean do phrògraman eile air a bheil '''siostam-obrachaidh'''. Bidh e a’ riaghladh cleachdadh a’ phròiseasair, na cuimhne, nan innealan agus nan siostaman faidhle. Bidh e cuideachd a’ cuideachadh le bhith a’ sgaradh phrògraman bho chèile agus a’ riaghladh an ruigsinneachd air goireasan an t-siostaim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

Am measg nan siostaman-obrachaidh a thathar a’ cleachdadh tha Microsoft Windows, macOS, Linux, Android agus iOS. Tha iad eadar-dhealaichte a thaobh an àrd-ùrlair air a bheil iad a’ ruith, an eadar-aghaidh agus na prògraman ris a bheil iad co-chòrdail.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

=== Algairimean agus cànanan prògramaidh ===

Is e '''algairim''' sreath òrdail de cheumannan airson duilgheadas fhuasgladh no obair a dhèanamh. Faodar algairim a chur an cèill ann an cànan nàdarra, ann an diagram no ann an cruth matamataigeach. Bidh prògramadair a’ cur an algairim an cèill ann an cànan prògramaidh gus an gabh a chur an gnìomh air coimpiutair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;

Tha cànanan prògramaidh àrd-ìre, leithid C, C++ agus Python, air an dealbhadh gus am bi e nas fhasa do dhaoine prògraman a sgrìobhadh agus a thuigsinn na bhiodh e le còd inneil. A rèir a’ chànain agus na h-àrainneachd, faodar prògram a chur ri chèile le ''compiler'', a mhìneachadh le ''interpreter'', no a ruith tro mheasgachadh de dh’innealan eadar-theangachaidh is ùine-ruith.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ìre !! Gnìomh
|-
| Algairim || A’ mìneachadh nan ceumannan a tha ri leantainn gus an duilgheadas fhuasgladh.
|-
| Còd tùsail || Tha am prògramadair a’ sgrìobhadh nam prògraman ann an cànan prògramaidh.
|-
| Eadar-theangachadh || Faodaidh compiler an còd a thionndadh gu còd inneil no gu cruth eadar-mheadhanach.
|-
| Ceangal || Faodaidh linker diofar phàirtean den phrògram agus leabharlannan a chur ri chèile.
|-
| Cur an gnìomh || Bidh an siostam-obrachaidh agus am bathar-cruaidh a’ toirt seachad nan goireasan a tha a dhìth gus am prògram a ruith.
|}

Chan eil a h-uile cànan prògramaidh a’ cleachdadh an aon dòigh-obrach. Faodaidh na ceumannan agus na h-innealan atharrachadh a rèir a’ chànain, an t-siostaim-obrachaidh agus ailtireachd a’ phròiseasair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Machine&quot; /&gt;

== Seòrsachan coimpiutair ==

Tha coimpiutairean air an dealbhadh airson raon farsaing de dh’obraichean. Faodar an seòrsachadh a rèir am meud, an comais, an cleachdaidh agus an àrainneachd anns a bheil iad ag obair.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Seòrsa !! Tuairisgeul !! Cleachdaidhean àbhaisteach
|-
| Coimpiutair pearsanta || Coimpiutair a tha mar as trice air a chleachdadh le aon neach aig an aon àm. || Obair oifis, sgrìobhadh, prògramadh, foghlam agus cur-seachad.
|-
| Coimpiutair-glùine || Coimpiutair pearsanta so-ghiùlain anns a bheil sgrìn, meur-chlàr agus bataraidh mar as trice. || Obair agus ionnsachadh ann an diofar àiteachan.
|-
| Fòn-làimhe no tablaid || Inneal gluasadach aig a bheil comasan giullachd, stòraidh agus conaltraidh. || Conaltradh, seòladh, cleachdadh mheadhanan agus tagraidhean gluasadach.
|-
| Frithealaiche || Coimpiutair no siostam a bheir seachad dàta agus seirbheisean do shiostaman eile. || Làraichean-lìn, stòran-dàta, faidhlichean agus seirbheisean lìonra.
|-
| Prìomh-choimpiutair (''mainframe'') || Siostam mòr a chaidh a dhealbhadh airson tòrr obrachaidhean agus ghnothaichean a làimhseachadh. || Pròiseasadh ghnothaichean agus siostaman institiùideach.
|-
| Sàr-choimpiutair || Siostam coimpiutaireachd àrd-choileanaidh airson obrachaidhean mòra no co-shìnte. || Samhlaidhean saidheansail, rannsachadh agus modailean àireamhach iom-fhillte.
|-
| Coimpiutair freumhaichte || Coimpiutair a tha na phàirt de dh’uidheam nas motha. || Smachd air innealan, uidheaman taighe, carbadan agus siostaman gnìomhachais.
|}

Chan eil na roinnean seo gu tur fa leth. Faodaidh frithealaiche a bhith na phàirt de bhuidheann de choimpiutairean, agus faodaidh inneal beag freumhaichte mòran de na h-aon phrionnsapalan coimpiutaireachd a chleachdadh ri coimpiutair pearsanta.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

== Coileanadh ==

Chan eil aon tomhas ann a tha a’ dearbhadh dè cho luath ’s a tha coimpiutair anns gach suidheachadh. Tha coileanadh an urra ris a’ phròiseasar, ris a’ chuimhne, ris an stòradh, ris a’ bhathar-bhog agus ri nàdar na h-obrach a tha ri dhèanamh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Tomhas !! Ciall !! Cuingealachadh
|-
| Tricead cloc (Hz, MHz, GHz) || An àireamh de chuairtean cloc gach diog. || Chan eil tricead nas àirde leis fhèin a’ gealltainn pròiseasar nas luaithe.
|-
| Àireamh nan coraichean || An àireamh de dh'aonadan giullachd sa phròiseasar. || Tha a’ bhuannachd an urra ri comas a’ bhathair-bhog obair a roinn am measg nan coraichean.
|-
| Meud RAM || An ìre de chuimhne phrìomhach a tha ri fhaotainn. || Faodaidh barrachd RAM cuideachadh nuair a tha cuimhne gann, ach chan eil i a’ dèanamh gach obair nas luaithe gu fèin-obrachail.
|-
| Comas stòraidh || An uiread dàta a ghabhas a chumail. || Chan eil comas nas motha a’ ciallachadh gum bi dàta ri fhaighinn nas luaithe.
|-
| Luaths stòraidh || An ìre aig a bheil dàta air a leughadh no air a sgrìobhadh. || Tha buaidh aig teicneòlas an uidheim agus nàdar na h-obrach.
|-
| Coileanadh GPU || Comas giullachd grafaigeachd agus obrachaidhean co-shìnte. || Tha a’ bhuaidh an urra ri bathar-bog agus ris an t-seòrsa obrach.
|-
| Deuchainn coileanaidh || Tomhas a gheibhear le prògram-deuchainn sònraichte. || Faodaidh na toraidhean atharrachadh gu mòr a rèir na deuchainn agus chan eil aon sgòr a’ riochdachadh gach cleachdadh.
|}

Tha astar na cuimhne cudromach cuideachd. Fiù ma tha pròiseasar cumhachdach ann, faodaidh e feitheamh ri dàta a thighinn à cuimhne no stòradh. Tha an rangachd cuimhne agus cleachdadh èifeachdach an dàta, mar sin, nam pàirtean cudromach de choileanadh iomlan an t-siostaim.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

== Lìonraidhean agus coimpiutaireachd sgaoilte ==

Faodar coimpiutairean a cheangal ri chèile tro lìonraidhean gus dàta, prògraman agus seirbheisean a cho-roinn. Nuair a thèid brabhsair-lìn a chleachdadh, mar eisimpleir, bidh an coimpiutair a’ cur iarrtas tro lìonra agus a’ faighinn dàta air ais bho shiostam eile. Tha seòlaidhean Pròtacal an Eadar-lìn (IP) air an cleachdadh gus uidheaman agus cinn-uidhe lìonra a chomharrachadh.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

Ann an ailtireachd teachdaiche–frithealaiche, bidh an teachdaiche a’ cur iarrtas, agus bidh am frithealaiche a’ toirt seachad an t-seirbheis no an fhreagairt. Faodaidh am frithealaiche a bhith na aon inneal corporra, na bhuidheann de dh’innealan no na shiostam mas-fhìor a tha a’ roinn ghoireasan le siostaman eile.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

Tha stòradh neòil na eisimpleir de sheirbheis anns a bheil dàta air a chumail air siostaman iomallach agus air a ruigsinn tron lìonra. Ged a dh’fhaodas an t-seirbheis a bhith ruigsinneach air an eadar-lìon, tha an dàta fhathast air a chumail air innealan-stòraidh ann an coimpiutairean corporra.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Memory&quot; /&gt;

== Eachdraidh ==

[[File:Classic shot of the ENIAC.jpg|thumb|right|350px|An ENIAC, coimpiutair dealanach a chaidh fhoillseachadh gu poblach ann an 1946. Bha e a’ cleachdadh bhalbhaichean dealanach agus pannalan uèiridh airson prògramadh.]]

Tha eachdraidh a’ choimpiutair a’ dol bho innealan àireamhachaidh meacanaigeach gu coimpiutairean dealanach agus siostaman didseatach an latha an-diugh. Thàinig na h-atharrachaidhean sin bho adhartasan ann am matamataig, innleadaireachd, eileagtronaigs agus teòiridh coimpiutaireachd.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/babbage/history/ ''A Brief History''], eachdraidh nan einnseanan aig Teàrlach Babbage.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHM-ENIAC&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/timeline/1946/ ''1946: Timeline of Computer History''].&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Bliadhna no àm !! Leasachadh !! Cudrom
|-
| 1832 || Chaidh pàirt obrach de dh’einnsean àireamhachaidh Theàrlaich Babbage a chrìochnachadh. || Sheall am pàirt seo gun gabhadh cuid de na h-obrachaidhean àireamhachaidh aige a dhèanamh gu fèin-obrachail.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot; /&gt;
|-
| 1834 || Thòisich Babbage air an ''Analytical Engine'' a dhealbhadh. || Bha e an dùil inneal prògramaichte coitcheann a thogail, ach cha deach an inneal iomlan a chrìochnachadh rè a bheatha.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot; /&gt;
|-
| 1843 || Dh’fhoillsich Ada Lovelace notaichean mun ''Analytical Engine''. || Bha na notaichean aice a’ mìneachadh cheumannan àireamhachaidh a ghabhadh an t-inneal a dhèanamh; tha iad air am meas mar aon de na ciad tuairisgeulan foillsichte air prògram coimpiutair.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot; /&gt;
|-
| 1943–1946 || Chaidh an ENIAC a thogail agus fhoillseachadh gu poblach. || B’ e coimpiutair dealanach mòr a bh’ ann, anns an robh mu 18,000 bhalbhaichean dealanach; chaidh a dhealbhadh an toiseach airson àireamhachadh clàran-losgaidh làmhachais.&lt;ref name=&quot;CHM-ENIAC&quot; /&gt;
|-
| Na 1950an agus na 1960an || Leasaich teicneòlasan nan transistors agus nan cuairtean amalaichte. || Rinn iad e comasach cuairtean dealanach nas lugha agus nas èifeachdaiche a thogail.&lt;ref name=&quot;CHM-Silicon&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/siliconengine/timeline/ ''The Silicon Engine: Timeline''].&lt;/ref&gt;
|-
| 1971 || Chaidh am microprocessor Intel 4004 a thoirt a-steach. || Bha e na cheum cudromach ann an amalachadh ghnìomhan pròiseasaire air aon chip.&lt;ref name=&quot;CHM-4004&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/siliconengine/microprocessor-integrates-cpu-function-onto-a-single-chip/ ''1971: Microprocessor Integrates CPU Function onto a Single Chip''].&lt;/ref&gt;
|-
| 1977 || Nochd an Apple II agus an TRS-80 ann am margaidh choimpiutairean pearsanta. || Chuidich na h-innealan sin le coimpiutairean pearsanta a dhèanamh nas cumanta ann an dachaighean agus àiteachan-obrach.&lt;ref name=&quot;CHM-PC&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/brochures/personal-computers/ ''Personal Computers''].&lt;/ref&gt;
|-
| 1981 || Thug IBM a-steach an IBM Personal Computer. || Chuidich e le bhith a’ neartachadh àite a’ choimpiutair phearsanta ann an gnìomhachas agus obair oifis.&lt;ref name=&quot;CHM-PC&quot; /&gt;
|}

=== Bho innealan meacanaigeach gu coimpiutairean dealanach ===

Anns an naoidheamh linn deug, dhealbhaich Teàrlach Babbage an ''Difference Engine'' agus an ''Analytical Engine''. Bha an dàrna fear air a dhealbhadh mar inneal prògramaichte coitcheann, agus bha cuid de na prionnsapalan aige coltach ris an dòigh anns a bheil coimpiutairean didseatach ag obrachadh an-diugh. Ann an 1843, dh’fhoillsich Ada Lovelace notaichean a bha a’ mìneachadh obrachaidhean a dh’fhaodadh an t-inneal a dhèanamh. Cha deach an ''Analytical Engine'' a thogail gu h-iomlan ann am beatha Babbage.&lt;ref name=&quot;CHM-Babbage&quot; /&gt;

Anns na 1940an, chaidh coimpiutairean dealanach didseatach a leasachadh. Chaidh an ENIAC a thogail le John Mauchly agus J. Presper Eckert aig Sgoil Innleadaireachd Dealain Moore, Oilthigh Pennsylvania. Bha e a’ gabhail barrachd air 1,000 troigh cheàrnagach de dh’àite, agus chaidh a phrògramadh le suidsichean agus ceanglaichean uèir eadar pannalan.&lt;ref name=&quot;CHM-ENIAC&quot; /&gt;

Anns na deicheadan a lean, rinn adhartasan ann an transistors, cuairtean amalaichte agus dòighean saothrachaidh e comasach coimpiutairean a dhèanamh a bha na bu lugha agus na bu chumhachdaiche. Ann an 1971, chaidh prìomh ghnìomhan pròiseasaire a chur còmhla ann am microprocessor Intel 4004, a chuidich le bhith a’ fosgladh na slighe airson siostaman coimpiutaireachd nas lugha.&lt;ref name=&quot;CHM-Silicon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CHM-4004&quot; /&gt;

Anns na 1970an agus na 1980an, dh’fhàs coimpiutairean pearsanta nas cumanta. Nas fhaide air adhart, leudaich cleachdadh choimpiutairean-glùine, uidheaman gluasadach agus lìonraidhean. An-diugh, tha teicneòlas coimpiutaireachd ri fhaighinn ann an iomadh inneal, bho fhònaichean-làimhe gu siostaman smachd gnìomhachais.&lt;ref name=&quot;CHM-PC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;

== Cleachdaidhean ==

Bithear a’ cleachdadh choimpiutairean ann an iomadh raon, nam measg:

* '''Rannsachadh saidheansail:''' àireamhachadh, mion-sgrùdadh dàta agus samhlaidhean air siostaman iom-fhillte.
* '''Innleadaireachd agus dealbhadh:''' modaileadh, dealbhadh le taic coimpiutair agus deuchainnean mas-fhìor.
* '''Conaltradh:''' post-dealain, co-labhairtean bhidio agus iomlaid fhaidhlichean.
* '''Foghlam:''' ionnsachadh didseatach, rannsachadh agus sgrìobhadh.
* '''Gnìomhachas agus rianachd:''' cunntasachd, stòran-dàta, clàradh agus làimhseachadh ghnothaichean.
* '''Meadhanan agus cur-seachad:''' deasachadh fuaim is bhidio, dealbhadh grafaigeach, beòthachadh agus geamannan.
* '''Smachd fèin-obrachail:''' uidheaman taighe, carbadan, innealan gnìomhachais agus siostaman freumhaichte.

Faodaidh an aon choimpiutair iomadh gnìomh eadar-dhealaichte a dhèanamh tro dhiofar phrògraman. Tha na comasan aige an urra ris a’ bhathar-chruaidh, ris a’ bhathar-bhog agus ris an dàta a tha ri fhaotainn.&lt;ref name=&quot;OpenStax-Systems&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OpenStax-Levels&quot; /&gt;

== Tèarainteachd agus earbsachd ==

Tha tèarainteachd cudromach ann an siostaman coimpiutaireachd a bhios a’ làimhseachadh fiosrachadh pearsanta no a tha ceangailte ri lìonraidhean. Tha pàirt aig an t-siostam-obrachaidh ann a bhith a’ riaghladh nan ceadan a tha aig prògraman agus luchd-cleachdaidh, agus ann a bhith a’ sgaradh phròiseasan bho chèile.&lt;ref name=&quot;OpenStax-OS&quot; /&gt;

Chan eil cumhachd a’ phròiseasair leis fhèin a’ gealltainn tèarainteachd no earbsachd. Tha buaidh aig dealbhadh a’ bhathair-bhog, rèiteachadh an t-siostaim, ùrachaidhean tèarainteachd agus riaghladh nan ceadan air mar a bhios an coimpiutair ag obair.

== Faic cuideachd ==

* [[Coimpiutaireachd]]
* [[Bathar-cruaidh]]
* [[Bathar-bog]]

== Iomraidhean ==

&lt;references /&gt;

== Ceanglaichean a-muigh ==

* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Computers Coimpiutairean air Wikimedia Commons]

[[Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd]]</text>
      <sha1>doi70fzqd7z22cw2nxrufj1qqoh7vfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cleachdaiche:Sanduíche de Presunto</title>
    <ns>2</ns>
    <id>41725</id>
    <revision>
      <id>583970</id>
      <timestamp>2026-10-22T16:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>33278</id>
      </contributor>
      <comment>A’ cruthachadh mo dhuilleag chleachdaiche — ùr an seo, ach an dòchas beagan a bharrachd beatha a thoirt do Uicipeid! 🏴󠁧󠁢󠁳󠁣󠁴󠁿</comment>
      <origin>583970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24559" sha1="1pfpbjbcqyxamrcaw2g7zdqm9828fvk" xml:space="preserve">&lt;!-- ================================================== --&gt;
&lt;!-- DUILLEAG CLEACHDAIDH — SANDUÍCHE DE PRESUNTO       --&gt;
&lt;!-- Pròifil phearsanta agus eachdraidh nan tabhartasan --&gt;
&lt;!-- ================================================== --&gt;

{| style=&quot;width:100%; border:1px solid #a2a9b1; border-collapse:separate; border-spacing:0; background:#ffffff; color:#202122;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:28px 18px; background:#08783e; color:#ffffff; text-align:center; font-size:180%;&quot; |
Halò! Is mise Sanduíche de Presunto.
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:14px 18px; background:#159957; color:#ffffff; text-align:center; font-size:110%;&quot; |
'''Fàilte gu mo dhuilleag chleachdaiche!'''

Eòlas saor · Rannsachadh · Co-obrachadh
|-
| style=&quot;width:175px; padding:12px 18px; text-align:center; vertical-align:middle;&quot; |
[[File:Bandeira de Alagoas.svg|140px|alt=Bratach Alagoas]]

[[File:Flag of Brazil.svg|140px|alt=Bratach Braisil]]
| style=&quot;padding:18px; vertical-align:middle;&quot; |
{{Babel|pt|en-4|de-3|gd-3|ga-3}}

'S e neach-deasachaidh às a' Bhrasil a th' annam, agus bidh mi a' cur ris an Uicipeid ann am Portagailis sa mhòr-chuid. Tha mi cuideachd air tòiseachadh a' cur ri Uicipeid na Gàidhlig.

Tha ùidh agam ann an eachdraidh, teicneòlas, saidheans coimpiutaireachd, ceòl, saidheans agus feallsanachd. Is toil leam rannsachadh, sgrùdadh fìrinnean, leasachadh artaigilean, ceartachadh iomraidhean agus eòlas a chur air dòigh ann an dòigh shoilleir, neodrach.

Tha mi a' creidsinn gu bheil co-obrachadh ag obair as fheàrr nuair a tha rannsachadh mionaideach, fosgarrachd do cheartachaidhean agus spèis do luchd-deasachaidh eile aig cridhe na h-obrach.

Tha mi fhathast ag ionnsachadh Gàidhlig na h-Alba, agus mar sin tha fàilte orm air ceartachaidhean càirdeil agus comhairle mu ghràmar, litreachadh, briathrachas agus stoidhle.
|}

== Mu mo dheidhinn ==

'S e '''Sanduíche de Presunto''' an t-ainm-cleachdaiche agam. Is ann air Uicipeid na Portagailise a tha a' mhòr-chuid den obair agam gu ruige seo. Tha mi air artaigilean a chruthachadh, artaigilean a th' ann mar-thà a leudachadh, fiosrachadh eachdraidheil agus teicnigeach ath-sgrùdadh, agus iomraidhean agus structar artaigilean a leasachadh.

Tha mi a' feuchainn ri Uicipeid a làimhseachadh mar leabhar mòr-eòlais: chan ann mar àite airson beachdan pearsanta a bhrosnachadh no airson artaigilean a dhèanamh nas fhaide gun adhbhar. Tha e cudromach dhomh eadar-dhealachadh a dhèanamh eadar fìrinnean le deagh thaic bho thùsan, mìneachaidhean luchd-rannsachaidh, tuairmsean mì-chinnteach agus tagraidhean a tha feumach air fianais nas fheàrr.

Nàdarrach gu leòr, bidh mi a' dèanamh mhearachdan cuideachd. Tha ath-sgrùdadh, deasbad agus ceartachadh nam pàirtean riatanach den obair cho-obrachail seo. Tha mi deònach ionnsachadh agus gabhail ri molaidhean feumail bho luchd-deasachaidh eile.

== Na rudan anns a bheil ùidh agam ==

{| style=&quot;width:100%; border-collapse:separate; border-spacing:5px;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #0b5394; background:#eaf3fb; vertical-align:top;&quot; |
'''Teicneòlas agus coimpiutaireachd'''

Coimpiutairean, bathar-bog, prògramadh, eileagtronaigs, siostaman didseatach agus eachdraidh coimpiutaireachd.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #b45f06; background:#fff2df; vertical-align:top;&quot; |
'''Eachdraidh agus poilitigs'''

Eachdraidh armailteach, na Meadhan Aoisean, institiudan poilitigeach, còmhstri, gluasadan poilitigeach agus dàimhean eadar-nàiseanta.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #674ea7; background:#f0ebfa; vertical-align:top;&quot; |
'''Saidheans agus eòlas'''

Bun-bheachdan saidheansail, lorgaidhean, eachdraidh saidheans agus cuspairean a chuidicheas sinn gus an saoghal a thuigsinn.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #38761d; background:#edf7e9; vertical-align:top;&quot; |
'''Ceòl agus cultar'''

Gnèithean ciùil, luchd-ciùil, obraichean cultarach agus an dàimh a tha aca ris a' chomann-shòisealta.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #45818e; background:#e8f4f5; vertical-align:top;&quot; |
'''Feallsanachd agus smaoineachadh breithneachail'''

Eòlas, beusachd, argamaidean, barailean agus measadh breithneachail air beachdan.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #a64d79; background:#f9eaf1; vertical-align:top;&quot; |
'''Rannsachadh agus sgrìobhadh'''

Rannsachadh leabhraichean agus phàipearan, sgrùdadh fìrinnean, sgrìobhadh mòr-eòlais, ath-sgrùdadh agus eagrachadh iomraidhean.
|}

== Prionnsapalan a tha cudromach dhomh ==

* '''Dearbhadh:''' a' toirt roghainn do dh'fhiosrachadh a ghabhas dearbhadh tro thùsan earbsach.
* '''Neodrachd:''' a' taisbeanadh chuspairean ann an dòigh chothromach, gun a bhith a' fàbharachadh bheachdan air sgàth roghainnean pearsanta.
* '''Smaoineachadh breithneachail:''' a' sgrùdadh argamaidean, a' comharrachadh bharailean agus a' beachdachadh air mìneachaidhean eile.
* '''Cùram eachdraidheil:''' a' dealachadh fianais sgrìobhte, mìneachaidhean eachdraichean agus tagraidhean nach deach a dhearbhadh.
* '''Mionaideachd:''' a' seachnadh àireamhan ro-mhionaideach nuair a tha tuairmsean nan tùsan eadar-dhealaichte.
* '''Aithneachadh mhearachdan:''' a' gabhail ris gum faod co-dhùnaidhean atharrachadh nuair a nochdas fianais ùr.
* '''Co-obrachadh:''' a' toirt spèis do dh'obair luchd-deasachaidh eile agus a' gabhail pàirt ann an còmhraidhean cuideachail.
* '''So-ruigsinneachd:''' a' cur eòlas air dòigh ann an dòigh shoilleir agus furasta a thuigsinn.

'S e prionnsapalan pearsanta a tha seo, chan e tagradh gu bheil mi gan cur an gnìomh gu foirfe anns gach suidheachadh. Bidh mi fhathast ag ionnsachadh tro rannsachadh, ath-sgrùdadh agus còmhradh.

== Na tabhartasan agam ==

Tha na h-earrannan gu h-ìosal a' toirt taghadh de dh'obair a rinn mi air Uicipeid na Portagailise agus air pròiseactan Uicipeid eile. Chan eil iad a' gabhail àite na h-eachdraidh iomlan de na deasachaidhean agam, agus chan eil iad a' ciallachadh gun do rinn mi an aon uiread obrach air gach artaigil.

=== Artaigilean a chruthaich mi ===

* [[:pt:M​​ESM|MESM]] — coimpiutair tràth a chaidh a leasachadh san Aonadh Shobhietach.
* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — artaigil mun iongantas fiosaigeach agus na cleachdaidhean aige.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — liosta de shiostaman coimpiutaireachd Sobhietach, air a cur air dòigh a rèir an adhbhair agus le iomraidhean eachdraidheil is teicnigeach.

=== Ath-sgrùdaidhean agus leudachaidhean mòra ===

==== Eachdraidh armailteach agus an Dàrna Cogadh ====

* [[:pt:Operação Bodenplatte|Operação Bodenplatte]] — leudachadh agus ath-sgrùdadh coitcheann, le barrachd co-theacsa obrachaidh agus iomraidhean.
* [[:pt:Operação Nordwind|Operação Nordwind]] — ath-sgrùdadh air a' chroineòlas, leudachadh air cunntas nam blàran agus co-theacsa mu thuairmsean leòintich.
* [[:pt:Operação Rainha|Operação Rainha]] — ath-structaradh an artaigil, ath-sgrùdadh air a' chroineòlas agus ùrachadh nan iomraidhean.
* [[:pt:Republic F-105 Thunderchief|Republic F-105 Thunderchief]] — ath-structaradh agus leudachadh, le sgrùdadh air eachdraidh, feartan teicnigeach, tionndaidhean agus call ann an sabaid.
* [[:pt:Mikoyan-Gurevich MiG-17|Mikoyan-Gurevich MiG-17]] — ath-sgrùdadh agus leudachadh air fiosrachadh eachdraidheil is teicnigeach, leasachadh nan iomraidhean agus cur ri ìomhaighean.
* [[:pt:Batalha de Towton|Batalha de Towton]] — ath-sgrùdadh air a' chunntas eachdraidheil, na stòran agus tuairmsean air feachdan agus leòintich.
* [[:pt:Batalha de Barnet|Batalha de Barnet]] — leudachadh air co-theacsa iomairt 1471 agus ath-sgrùdadh air na stòran, an t-àite agus tuairmsean.

==== Eachdraidh nam Meadhan Aoisean agus na h-Eòrpa ====

* [[:pt:Casa de Valois-Anjou|Casa de Valois-Anjou]] — leudachadh air eachdraidh na loidhne-dìreadh, na tagraidhean dynastach agus a' chùis leantainneachd.
* [[:pt:Eduardo, o Confessor|Eduardo, o Confessor]] — leudachadh agus ath-sgrùdadh air eachdraidh a bheatha, a rìoghachaidh, na leantainneachd agus a chultais dhiadhaidh.
* [[:pt:Eduardo V de Inglaterra|Eduardo V de Inglaterra]] — ath-sgrùdadh air a' chroineòlas ann an 1483 agus co-theacsa mu na connspaidean mu Phrionnsachan an Tùir.
* [[:pt:Henrique VI de Inglaterra|Henrique VI de Inglaterra]] — ath-structaradh na beatha-beatha, ath-sgrùdadh air a' chroineòlas agus co-theacsa mu chonnspaidean eachdraidheil.
* [[:pt:Margarida de Anjou|Margarida de Anjou]] — ath-eagrachadh na beatha-beatha agus ath-sgrùdadh air mìneachaidhean mu a dreuchd phoilitigeach.
* [[:pt:Guerra das Rosas|Guerra das Rosas]] — ath-eagrachadh a' chroineòlais, ath-sgrùdadh air na h-adhbharan agus barrachd co-theacsa eachdraidh.
* [[:pt:Danelaw|Danelaw]] — ath-sgrùdadh air eachdraidh agus briathrachas, le eadar-dhealachadh eadar aonta Wedmore agus aonta Alfred–Guthrum.
* [[:pt:Reino da Inglaterra|Reino da Inglaterra]] — ath-eagrachadh earrannan, ath-sgrùdadh air a' chroineòlas agus leasachadh nan iomraidhean.
* [[:pt:Irlanda do Norte|Irlanda do Norte]] — leudachadh agus ath-sgrùdadh, a' gabhail a-steach eachdraidh, seòrsachadh chànanan, cànanan an latha an-diugh agus ath-bheothachadh cànain.

==== Eachdraidh phoilitigeach Braisil ====

* [[:pt:Aliança Renovadora Nacional|Aliança Renovadora Nacional]] — ath-structaradh agus leudachadh air eachdraidh a' phàrtaidh, an t-siostam dà-phàrtaidh, taghaidhean, eas-aontaichean agus buidhnean a thàinig às.
* [[:pt:Ação Libertadora Nacional|Ação Libertadora Nacional]] — ath-sgrùdadh eachdraidheil, dearbhadh fhìrinnean, measadh neodrachd agus sgrùdadh iomraidhean.

==== Coimpiutaireachd, eileagtronaigs agus bathar-bog ====

* [[:pt:Rambus|Rambus]] — leudachadh agus ùrachadh air eachdraidh RDRAM, leasachadh margaidh nan cuimhneachan agus a' chonnspaid an aghaidh earbsa mhargaidh.
* [[:pt:Classe (programação)|Classe (programação)]] — ath-sgrùdadh agus leudachadh air bun-bheachd chlasaichean ann am prògramadh.
* [[:pt:Objeto (ciência da computação)|Objeto (ciência da computação)]] — ath-sgrùdadh agus leudachadh air a' mhìneachadh agus air a' cho-theacsa theicnigeach.
* [[:pt:Programação orientada a objetos|Programação orientada a objetos]] — ath-eagrachadh nam bun-bheachdan, nan eisimpleirean agus nan iomraidhean.
* [[:pt:Linguagem de programação|Linguagem de programação]] — ath-sgrùdadh air a' mhìneachadh, an eachdraidh, na seòrsachaidhean agus na bun-bheachdan co-cheangailte.
* [[:pt:Linguagem interpretada|Linguagem interpretada]] — soilleireachadh air na diofaran eadar mìneachadh còd, co-chruinneachadh, bytecode agus co-chruinneachadh JIT.
* [[:pt:Java (linguagem de programação)|Java (linguagem de programação)]] — ùrachadh air fiosrachadh eachdraidheil is teicnigeach agus ath-sgrùdadh air eisimpleirean còd.
* [[:pt:JavaFX|JavaFX]] — ùrachadh air an tuairisgeul, na feartan agus eachdraidh na teicneòlais.
* [[:pt:Circuito integrado de aplicação especifica|Circuito integrado de aplicação específica]] — ath-sgrùdadh air mìneachadh ASIC agus an diofar eadar ASIC, SoC agus FPGA.
* [[:pt:Tubo de raios catódicos|Tubo de raios catódicos]] — ath-sgrùdadh air mar a tha e ag obair, an eachdraidh, an saothrachadh agus ath-chuairteachadh.
* [[:pt:Fim de vida (produto)|Fim de vida (produto)]] — soilleireachadh air an diofar eadar crìoch reic toraidh agus crìoch taic theicnigeach.
* [[:pt:Microsoft x MikeRoweSoft|Microsoft x MikeRoweSoft]] — ath-eagrachadh a' chroineòlais mun chonnspaid agus leudachadh air cunntas an rèiteachaidh.
* [[:pt:Airline Tycoon|Airline Tycoon]] — ath-structaradh an artaigil mun gheama, le ath-sgrùdadh air cluiche, eachdraidh nan sgaoilidhean agus iomraidhean.

==== Saidheans, cultar agus cuspairean eile ====

* [[:pt:Línguas gaélicas|Línguas gaélicas]] — ath-sgrùdadh air a' mhìneachadh, seòrsachadh nan cànanan agus na còdan ISO 639.
* [[:pt:Espécie-chave|Espécie-chave]] — ath-sgrùdadh structarail agus briathrachais, le eadar-dhealachadh eadar bun-bheachdan eag-eòlach co-cheangailte agus iomraidhean saidheansail.
* [[:pt:Aku no Hana|Aku no Hana]] — ath-sgrùdadh air an artaigil, na h-atharrachaidhean eadar meadhanan agus na bogsaichean-fiosrachaidh.
* [[:pt:X (empresa)|X (empresa)]] — ùrachadh air eachdraidh agus gnìomhachd na companaidh, le ath-sgrùdadh air ainmean agus iomraidhean.
* [[:pt:Cibersofia|Cibersofia]] — ath-sgrùdadh air a' mhìneachadh, co-theacsa an teirm agus cur ri iomraidhean.
* [[:pt:Ranger 8|Ranger 8]] — ath-sgrùdadh air tuairisgeul a' mhisein, fiosrachadh mu na camarathan agus iomraidhean institiùideach.

=== Obair eile agus cumail suas ===

A bharrachd air na h-atharrachaidhean mòra gu h-àrd, tha mi air mion-cheartachaidhean agus atharrachaidhean nas lugha a dhèanamh air diofar artaigilean. Tha iad a' gabhail a-steach:

* [[pt:Especial:Contributions/Sanduíche de Presunto|Mo liosta de na tabhartasan agam air Uicipeid na Portagailise]] — eachdraidh iomlan nan deasachaidhean agam.
* Ceartachadh tuairisgeulan teicnigeach agus leasachadh co-theacsa eachdraidheil.
* Ceartachadh gràmair, briathrachais agus cheanglaichean.
* Leasachadh air iomraidhean agus toirt air falbh cheanglaichean briste.
* Cur ri ìomhaighean agus leasachadh air cruth artaigilean.
* Ath-sgrùdadh air teirmean teicnigeach agus soilleireachadh air mìneachaidhean.

Tha beagan tar-lùbadh eadar na h-artaigilean a chaidh a leudachadh agus na h-atharrachaidhean cumail-suas a rinneadh orra às dèidh sin.

== Mo chuid obrach air Vicipéid na Gaeilge ==

Tha mi cuideachd air cur ri Vicipéid, Uicipeid na Gaeilge. Tha an obair agam an sin a' gabhail a-steach leudachadh air artaigilean, leasachadh air iomraidhean agus ùrachadh air fiosrachadh teicnigeach agus eachdraidheil.

Am measg nan cuspairean air an do dh'obraich mi tha:

* Eachdraidh agus fiosrachadh mu Formula a h-Aon, a' gabhail a-steach ath-sgrùdadh mòr air artaigil a bha air a bhith seann-fhasanta airson ùine fhada.
* Innealan-ciùil agus giotàran, a' gabhail a-steach giotàran leth-chorpa.
* Biadh agus cultar, a' gabhail a-steach stobhach Èireannach.
* Fiosrachadh mu sgiobaidhean agus teicneòlas ann an spòrs motair.

Tha mi fhathast ag ionnsachadh mu na gnàthasan ionadail agus mu chànan na h-Uicipeid sin. Tha mi a' feuchainn ri dèanamh cinnteach gu bheil susbaint air a sgrùdadh gu cùramach agus gu bheil na h-atharrachaidhean a' freagairt air feumalachdan na coimhearsnachd.

[https://ga.wikipedia.org/wiki/Special:Contributions/Sandu%C3%ADche_de_Presunto Mo chuid tabhartasan air Vicipéid na Gaeilge]

== Mo chuid obrach air Uicipeid na Gàidhlig ==

Tha mi a' tòiseachadh air cur ri Uicipeid na Gàidhlig agus a' fàs eòlach air a' choimhearsnachd agus na gnàthasan aice.

'S e mo phrìomh amas cuideachadh le eòlas earbsach a chur ri chèile sa Ghàidhlig, tro rannsachadh, sgrìobhadh, ceartachadh iomraidhean, leasachadh structair agus co-obrachadh le luchd-deasachaidh eile.

Nuair a bhios mi ag obair air artaigilean Gàidhlig, feuchaidh mi ri aire shònraichte a thoirt do:

* càileachd agus dearbhadh nan tùsan;
* briathrachas agus litreachadh na Gàidhlig;
* structar soilleir agus fiosrachadh feumail;
* neodrachd agus mionaideachd;
* gabhail ri ceartachaidhean bho dhaoine aig a bheil barrachd eòlais air a' Ghàidhlig.

Tha mi fhathast ag ionnsachadh na Gàidhlig. Tha fàilte orm air molaidhean agus ceartachaidhean cuideachail, gu h-àraidh a thaobh gràmar, litreachadh, briathrachas agus stoidhle.

== Bogsaichean-cleachdaiche ==

Tha na bogsaichean gu h-ìosal a' sealltainn cuid de na h-ùidhean agam, mo dhàimhean ri pròiseactan Uicipeid agus mo bheachdan pearsanta.

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;text-align:left; background:#f0f7f2;&quot; |
Seall na bogsaichean-cleachdaiche
|-
| style=&quot;padding:10px;&quot; |

=== Braisil agus m' àite às an tàinig mi ===

{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=BR|info=Tha mi à Braisil, agus tha mi moiteil às an dùthaich agam.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=NORDESTE|info=Tha mi à ear-thuath Braisil.|id-s=8}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=AL|info=Tha mi à Alagoas, ann am Braisil.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#FFDF00|id-fc=#000000|info-c=#E9F5EC|id=BIO|info=Tha mi a' cur luach air bith-iomadachd Braisil.|id-s=12}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Na rudan anns a bheil ùidh agam ===

{{Userbox|border-c=#000000|id-c=#000000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E8E8E8|id=NERD|info=Tha mi nam nerd moiteil.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=CODE|info=Tha ùidh agam ann am prògramadh agus ann a bhith a' lorg mhearachdan ann am bathar-bog.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=HIST|info=Tha ùidh agam ann an eachdraidh.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=SCI|info=Tha ùidh agam ann an saidheans.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#A64D79|id-c=#A64D79|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F9EAF1|id=PHIL|info=Tha ùidh agam ann am feallsanachd agus smaoineachadh breithneachail.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#CC0000|id-c=#CC0000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#FCE8E6|id=MUSIC|info=Tha ùidh agam ann an ceòl.|id-s=10}}
{{Userbox|border-c=#08783E|id-c=#08783E|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=JAG|info=Tha meas agam air an jaguar, creachadair mòr ann am Braisil.|id-s=12}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Uicipeid agus eòlas saor ===

{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=PTW|info=Tha mi a' deasachadh air Uicipeid na Portagailise.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=GAW|info=Tha mi a' cur ri Vicipéid na Gaeilge cuideachd.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=GDW|info=Tha mi a' tòiseachadh air cur ri Uicipeid na Gàidhlig.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=WIKI|info=Tha mi a' creidsinn gum bu chòir eòlas saor a bhith fosgailte don h-uile duine.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=SOURCES|info=Feuchaidh mi ri tùsan earbsach a sgrùdadh agus a dhearbhadh.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=EDIT|info=B' fheàrr leam artaigilean a leasachadh na argamaidean gun fheum a dhèanamh.|id-s=10}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=TIME|info=Bidh mi a' cur seachad tòrr ùine air Uicipeid — thoir sùil air na deasachaidhean agam!|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=24H|info=Bidh mi a' deasachadh Uicipeid aig diofar amannan den latha agus den oidhche.|id-s=10}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Saidheans agus sealladh air an t-saoghal ===

{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=EVOL|info=Tha mi a' gabhail ri teòiridh na h-èabhlaid.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=TRANS|info=Tha ùidh agam ann an transhumanism agus na cothroman a dh'fhaodadh tighinn às ma thèid a chleachdadh gu cùramach.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=ENLIGHT|info=Tha meas agam air dìleab inntleachdail an t-Soillseachaidh.|id-s=8}}
{{Userbox|border-c=#000000|id-c=#000000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E8E8E8|id=ATHEIST|info=Chan eil mi a' creidsinn gu bheil diathan ann.|id-s=9}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Luachan agus a' chomann-shòisealta ===

{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=EQUAL|info=Tha mi an aghaidh claon-bhreith agus leth-bhreith.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=FRAT|info=Tha mi a' cur luach air dlùth-chàirdeas agus co-obrachadh eadar daoine.|id-s=10}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=DEMO|info=Tha mi a' toirt taic do dheamocrasaidh.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=FREEDOM|info=Tha mi a' toirt taic do shaorsa mar luach bunaiteach.|id-s=8}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=CULT|info=Tha mi a' creidsinn gum bu chòir cultar agus eòlas a roinn gu saor.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=IMMIG|info=Tha meas agam air in-imrichean, daoine gun sgrìobhainnean nam measg.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#A64D79|id-c=#A64D79|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F9EAF1|id=FAN|info=Chan eil meas agam air fanatachas.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=PEST|info=Tha mi an aghaidh cleachdadh puinnseanan àiteachais nuair a tha iad cronail.|id-s=9}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Saorsa cainnte agus poilitigs ===

{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=NOCENS|info=Tha mi an aghaidh caisgireachd air an eadar-lìon.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=SPEECH|info=Tha mi a' toirt taic do shaorsa cainnte air Uicipeid.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#A64D79|id-c=#A64D79|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F9EAF1|id=CENSOR|info=Tha mi a' faicinn caisgireachd mar chunnart do iomlaid shaor bheachdan.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=POLCOR|info=Tha mi a' smaoineachadh gum faod ceartachd phoilitigeach fèin-chaisgireachd a bhrosnachadh.|id-s=8}}
{{Userbox|border-c=#000000|id-c=#000000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E8E8E8|id=ANON|info=Tha mi a' toirt taic do Anonymous.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=RESIST|info=Tha mi a' toirt taic don chòir cur an aghaidh seilbheachaidh agus ìmpireachd.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=UNITY|info=Tha mi an aghaidh gluasadan dealachaidh ann am Braisil.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=INDEP|info=Tha mi nam neach-bhòtaidh neo-eisimeileach agus chan eil mi dèidheil air gnìomhachd phàrtaidh.|id-s=8}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=MIXED|info=Tha mi a' creidsinn gum faighear deagh bheachdan air an dà chuid an taobh chlì agus an taobh dheas.|id-s=9}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Teicneòlas agus an saoghal didseatach ===

{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=WINE|info=Cleachdaidh mi Wine gus prògraman Windows a ruith.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#000000|id-c=#000000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E8E8E8|id=MP3|info=Chan eil fo-sgrìobhadh agam air seirbheis sruthadh ciùil; b' fheàrr leam MP3an far loidhne.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=WIFI|info=Tha Wi-Fi an nàbaidh ro bhuaireadh uaireannan… sàmhach, sàmhach!|id-s=9}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Deiseil airson an rud as miosa ===

{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=ZOMB|info=Tha mi deiseil airson an latha a thig na zombaidhean!|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#000000|id-c=#000000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E8E8E8|id=WW3|info=Tha mi a' smaoineachadh gum faodadh Treas Cogadh an t-Saoghail tachairt.|id-s=9}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|}

== Cànanan ==

{{Babel|pt|en-4|de-3|gd-3|ga-3}}

* '''Portagailis''' — cànan dùthchasach.
* '''Beurla''' — ìre àrd de chomas.
* '''Gearmailtis''' — ìre eadar-mheadhanach.
* '''Gàidhlig na h-Alba''' — tha mi fhathast ag ionnsachadh agus a' leasachadh mo chuid sgrìobhaidh.
* '''Gaeilge''' — tha mi cuideachd ag ionnsachadh agus a' cur ri Vicipéid.

== Nota ==

'S e duilleag phearsanta chleachdaiche a tha seo, chan e artaigil mòr-eòlais. Tha na liostaichean gu h-àrd a' toirt taghadh de na tabhartasan agus na h-ùidhean agam fhèin; chan eil iad nan measadh neo-eisimeileach air càileachd nan artaigilean. Faodaidh luchd-deasachaidh eile na h-artaigilean seo atharrachadh, a cheartachadh agus a leasachadh.

[[File:Flag of Brazil.svg|frameless|25px|alt=Bratach Braisil]]
''Eòlas saor, tùsan earbsach agus co-obrachadh.''</text>
      <sha1>1pfpbjbcqyxamrcaw2g7zdqm9828fvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>583971</id>
      <parentid>583970</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T16:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>33278</id>
      </contributor>
      <comment>/* Saidheans agus sealladh air an t-saoghal */</comment>
      <origin>583971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24554" sha1="easlqabi6cku77eudujhzhitm49wqii" xml:space="preserve">&lt;!-- ================================================== --&gt;
&lt;!-- DUILLEAG CLEACHDAIDH — SANDUÍCHE DE PRESUNTO       --&gt;
&lt;!-- Pròifil phearsanta agus eachdraidh nan tabhartasan --&gt;
&lt;!-- ================================================== --&gt;

{| style=&quot;width:100%; border:1px solid #a2a9b1; border-collapse:separate; border-spacing:0; background:#ffffff; color:#202122;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:28px 18px; background:#08783e; color:#ffffff; text-align:center; font-size:180%;&quot; |
Halò! Is mise Sanduíche de Presunto.
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:14px 18px; background:#159957; color:#ffffff; text-align:center; font-size:110%;&quot; |
'''Fàilte gu mo dhuilleag chleachdaiche!'''

Eòlas saor · Rannsachadh · Co-obrachadh
|-
| style=&quot;width:175px; padding:12px 18px; text-align:center; vertical-align:middle;&quot; |
[[File:Bandeira de Alagoas.svg|140px|alt=Bratach Alagoas]]

[[File:Flag of Brazil.svg|140px|alt=Bratach Braisil]]
| style=&quot;padding:18px; vertical-align:middle;&quot; |
{{Babel|pt|en-4|de-3|gd-3|ga-3}}

'S e neach-deasachaidh às a' Bhrasil a th' annam, agus bidh mi a' cur ris an Uicipeid ann am Portagailis sa mhòr-chuid. Tha mi cuideachd air tòiseachadh a' cur ri Uicipeid na Gàidhlig.

Tha ùidh agam ann an eachdraidh, teicneòlas, saidheans coimpiutaireachd, ceòl, saidheans agus feallsanachd. Is toil leam rannsachadh, sgrùdadh fìrinnean, leasachadh artaigilean, ceartachadh iomraidhean agus eòlas a chur air dòigh ann an dòigh shoilleir, neodrach.

Tha mi a' creidsinn gu bheil co-obrachadh ag obair as fheàrr nuair a tha rannsachadh mionaideach, fosgarrachd do cheartachaidhean agus spèis do luchd-deasachaidh eile aig cridhe na h-obrach.

Tha mi fhathast ag ionnsachadh Gàidhlig na h-Alba, agus mar sin tha fàilte orm air ceartachaidhean càirdeil agus comhairle mu ghràmar, litreachadh, briathrachas agus stoidhle.
|}

== Mu mo dheidhinn ==

'S e '''Sanduíche de Presunto''' an t-ainm-cleachdaiche agam. Is ann air Uicipeid na Portagailise a tha a' mhòr-chuid den obair agam gu ruige seo. Tha mi air artaigilean a chruthachadh, artaigilean a th' ann mar-thà a leudachadh, fiosrachadh eachdraidheil agus teicnigeach ath-sgrùdadh, agus iomraidhean agus structar artaigilean a leasachadh.

Tha mi a' feuchainn ri Uicipeid a làimhseachadh mar leabhar mòr-eòlais: chan ann mar àite airson beachdan pearsanta a bhrosnachadh no airson artaigilean a dhèanamh nas fhaide gun adhbhar. Tha e cudromach dhomh eadar-dhealachadh a dhèanamh eadar fìrinnean le deagh thaic bho thùsan, mìneachaidhean luchd-rannsachaidh, tuairmsean mì-chinnteach agus tagraidhean a tha feumach air fianais nas fheàrr.

Nàdarrach gu leòr, bidh mi a' dèanamh mhearachdan cuideachd. Tha ath-sgrùdadh, deasbad agus ceartachadh nam pàirtean riatanach den obair cho-obrachail seo. Tha mi deònach ionnsachadh agus gabhail ri molaidhean feumail bho luchd-deasachaidh eile.

== Na rudan anns a bheil ùidh agam ==

{| style=&quot;width:100%; border-collapse:separate; border-spacing:5px;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #0b5394; background:#eaf3fb; vertical-align:top;&quot; |
'''Teicneòlas agus coimpiutaireachd'''

Coimpiutairean, bathar-bog, prògramadh, eileagtronaigs, siostaman didseatach agus eachdraidh coimpiutaireachd.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #b45f06; background:#fff2df; vertical-align:top;&quot; |
'''Eachdraidh agus poilitigs'''

Eachdraidh armailteach, na Meadhan Aoisean, institiudan poilitigeach, còmhstri, gluasadan poilitigeach agus dàimhean eadar-nàiseanta.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #674ea7; background:#f0ebfa; vertical-align:top;&quot; |
'''Saidheans agus eòlas'''

Bun-bheachdan saidheansail, lorgaidhean, eachdraidh saidheans agus cuspairean a chuidicheas sinn gus an saoghal a thuigsinn.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #38761d; background:#edf7e9; vertical-align:top;&quot; |
'''Ceòl agus cultar'''

Gnèithean ciùil, luchd-ciùil, obraichean cultarach agus an dàimh a tha aca ris a' chomann-shòisealta.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #45818e; background:#e8f4f5; vertical-align:top;&quot; |
'''Feallsanachd agus smaoineachadh breithneachail'''

Eòlas, beusachd, argamaidean, barailean agus measadh breithneachail air beachdan.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:4px solid #a64d79; background:#f9eaf1; vertical-align:top;&quot; |
'''Rannsachadh agus sgrìobhadh'''

Rannsachadh leabhraichean agus phàipearan, sgrùdadh fìrinnean, sgrìobhadh mòr-eòlais, ath-sgrùdadh agus eagrachadh iomraidhean.
|}

== Prionnsapalan a tha cudromach dhomh ==

* '''Dearbhadh:''' a' toirt roghainn do dh'fhiosrachadh a ghabhas dearbhadh tro thùsan earbsach.
* '''Neodrachd:''' a' taisbeanadh chuspairean ann an dòigh chothromach, gun a bhith a' fàbharachadh bheachdan air sgàth roghainnean pearsanta.
* '''Smaoineachadh breithneachail:''' a' sgrùdadh argamaidean, a' comharrachadh bharailean agus a' beachdachadh air mìneachaidhean eile.
* '''Cùram eachdraidheil:''' a' dealachadh fianais sgrìobhte, mìneachaidhean eachdraichean agus tagraidhean nach deach a dhearbhadh.
* '''Mionaideachd:''' a' seachnadh àireamhan ro-mhionaideach nuair a tha tuairmsean nan tùsan eadar-dhealaichte.
* '''Aithneachadh mhearachdan:''' a' gabhail ris gum faod co-dhùnaidhean atharrachadh nuair a nochdas fianais ùr.
* '''Co-obrachadh:''' a' toirt spèis do dh'obair luchd-deasachaidh eile agus a' gabhail pàirt ann an còmhraidhean cuideachail.
* '''So-ruigsinneachd:''' a' cur eòlas air dòigh ann an dòigh shoilleir agus furasta a thuigsinn.

'S e prionnsapalan pearsanta a tha seo, chan e tagradh gu bheil mi gan cur an gnìomh gu foirfe anns gach suidheachadh. Bidh mi fhathast ag ionnsachadh tro rannsachadh, ath-sgrùdadh agus còmhradh.

== Na tabhartasan agam ==

Tha na h-earrannan gu h-ìosal a' toirt taghadh de dh'obair a rinn mi air Uicipeid na Portagailise agus air pròiseactan Uicipeid eile. Chan eil iad a' gabhail àite na h-eachdraidh iomlan de na deasachaidhean agam, agus chan eil iad a' ciallachadh gun do rinn mi an aon uiread obrach air gach artaigil.

=== Artaigilean a chruthaich mi ===

* [[:pt:M​​ESM|MESM]] — coimpiutair tràth a chaidh a leasachadh san Aonadh Shobhietach.
* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — artaigil mun iongantas fiosaigeach agus na cleachdaidhean aige.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — liosta de shiostaman coimpiutaireachd Sobhietach, air a cur air dòigh a rèir an adhbhair agus le iomraidhean eachdraidheil is teicnigeach.

=== Ath-sgrùdaidhean agus leudachaidhean mòra ===

==== Eachdraidh armailteach agus an Dàrna Cogadh ====

* [[:pt:Operação Bodenplatte|Operação Bodenplatte]] — leudachadh agus ath-sgrùdadh coitcheann, le barrachd co-theacsa obrachaidh agus iomraidhean.
* [[:pt:Operação Nordwind|Operação Nordwind]] — ath-sgrùdadh air a' chroineòlas, leudachadh air cunntas nam blàran agus co-theacsa mu thuairmsean leòintich.
* [[:pt:Operação Rainha|Operação Rainha]] — ath-structaradh an artaigil, ath-sgrùdadh air a' chroineòlas agus ùrachadh nan iomraidhean.
* [[:pt:Republic F-105 Thunderchief|Republic F-105 Thunderchief]] — ath-structaradh agus leudachadh, le sgrùdadh air eachdraidh, feartan teicnigeach, tionndaidhean agus call ann an sabaid.
* [[:pt:Mikoyan-Gurevich MiG-17|Mikoyan-Gurevich MiG-17]] — ath-sgrùdadh agus leudachadh air fiosrachadh eachdraidheil is teicnigeach, leasachadh nan iomraidhean agus cur ri ìomhaighean.
* [[:pt:Batalha de Towton|Batalha de Towton]] — ath-sgrùdadh air a' chunntas eachdraidheil, na stòran agus tuairmsean air feachdan agus leòintich.
* [[:pt:Batalha de Barnet|Batalha de Barnet]] — leudachadh air co-theacsa iomairt 1471 agus ath-sgrùdadh air na stòran, an t-àite agus tuairmsean.

==== Eachdraidh nam Meadhan Aoisean agus na h-Eòrpa ====

* [[:pt:Casa de Valois-Anjou|Casa de Valois-Anjou]] — leudachadh air eachdraidh na loidhne-dìreadh, na tagraidhean dynastach agus a' chùis leantainneachd.
* [[:pt:Eduardo, o Confessor|Eduardo, o Confessor]] — leudachadh agus ath-sgrùdadh air eachdraidh a bheatha, a rìoghachaidh, na leantainneachd agus a chultais dhiadhaidh.
* [[:pt:Eduardo V de Inglaterra|Eduardo V de Inglaterra]] — ath-sgrùdadh air a' chroineòlas ann an 1483 agus co-theacsa mu na connspaidean mu Phrionnsachan an Tùir.
* [[:pt:Henrique VI de Inglaterra|Henrique VI de Inglaterra]] — ath-structaradh na beatha-beatha, ath-sgrùdadh air a' chroineòlas agus co-theacsa mu chonnspaidean eachdraidheil.
* [[:pt:Margarida de Anjou|Margarida de Anjou]] — ath-eagrachadh na beatha-beatha agus ath-sgrùdadh air mìneachaidhean mu a dreuchd phoilitigeach.
* [[:pt:Guerra das Rosas|Guerra das Rosas]] — ath-eagrachadh a' chroineòlais, ath-sgrùdadh air na h-adhbharan agus barrachd co-theacsa eachdraidh.
* [[:pt:Danelaw|Danelaw]] — ath-sgrùdadh air eachdraidh agus briathrachas, le eadar-dhealachadh eadar aonta Wedmore agus aonta Alfred–Guthrum.
* [[:pt:Reino da Inglaterra|Reino da Inglaterra]] — ath-eagrachadh earrannan, ath-sgrùdadh air a' chroineòlas agus leasachadh nan iomraidhean.
* [[:pt:Irlanda do Norte|Irlanda do Norte]] — leudachadh agus ath-sgrùdadh, a' gabhail a-steach eachdraidh, seòrsachadh chànanan, cànanan an latha an-diugh agus ath-bheothachadh cànain.

==== Eachdraidh phoilitigeach Braisil ====

* [[:pt:Aliança Renovadora Nacional|Aliança Renovadora Nacional]] — ath-structaradh agus leudachadh air eachdraidh a' phàrtaidh, an t-siostam dà-phàrtaidh, taghaidhean, eas-aontaichean agus buidhnean a thàinig às.
* [[:pt:Ação Libertadora Nacional|Ação Libertadora Nacional]] — ath-sgrùdadh eachdraidheil, dearbhadh fhìrinnean, measadh neodrachd agus sgrùdadh iomraidhean.

==== Coimpiutaireachd, eileagtronaigs agus bathar-bog ====

* [[:pt:Rambus|Rambus]] — leudachadh agus ùrachadh air eachdraidh RDRAM, leasachadh margaidh nan cuimhneachan agus a' chonnspaid an aghaidh earbsa mhargaidh.
* [[:pt:Classe (programação)|Classe (programação)]] — ath-sgrùdadh agus leudachadh air bun-bheachd chlasaichean ann am prògramadh.
* [[:pt:Objeto (ciência da computação)|Objeto (ciência da computação)]] — ath-sgrùdadh agus leudachadh air a' mhìneachadh agus air a' cho-theacsa theicnigeach.
* [[:pt:Programação orientada a objetos|Programação orientada a objetos]] — ath-eagrachadh nam bun-bheachdan, nan eisimpleirean agus nan iomraidhean.
* [[:pt:Linguagem de programação|Linguagem de programação]] — ath-sgrùdadh air a' mhìneachadh, an eachdraidh, na seòrsachaidhean agus na bun-bheachdan co-cheangailte.
* [[:pt:Linguagem interpretada|Linguagem interpretada]] — soilleireachadh air na diofaran eadar mìneachadh còd, co-chruinneachadh, bytecode agus co-chruinneachadh JIT.
* [[:pt:Java (linguagem de programação)|Java (linguagem de programação)]] — ùrachadh air fiosrachadh eachdraidheil is teicnigeach agus ath-sgrùdadh air eisimpleirean còd.
* [[:pt:JavaFX|JavaFX]] — ùrachadh air an tuairisgeul, na feartan agus eachdraidh na teicneòlais.
* [[:pt:Circuito integrado de aplicação especifica|Circuito integrado de aplicação específica]] — ath-sgrùdadh air mìneachadh ASIC agus an diofar eadar ASIC, SoC agus FPGA.
* [[:pt:Tubo de raios catódicos|Tubo de raios catódicos]] — ath-sgrùdadh air mar a tha e ag obair, an eachdraidh, an saothrachadh agus ath-chuairteachadh.
* [[:pt:Fim de vida (produto)|Fim de vida (produto)]] — soilleireachadh air an diofar eadar crìoch reic toraidh agus crìoch taic theicnigeach.
* [[:pt:Microsoft x MikeRoweSoft|Microsoft x MikeRoweSoft]] — ath-eagrachadh a' chroineòlais mun chonnspaid agus leudachadh air cunntas an rèiteachaidh.
* [[:pt:Airline Tycoon|Airline Tycoon]] — ath-structaradh an artaigil mun gheama, le ath-sgrùdadh air cluiche, eachdraidh nan sgaoilidhean agus iomraidhean.

==== Saidheans, cultar agus cuspairean eile ====

* [[:pt:Línguas gaélicas|Línguas gaélicas]] — ath-sgrùdadh air a' mhìneachadh, seòrsachadh nan cànanan agus na còdan ISO 639.
* [[:pt:Espécie-chave|Espécie-chave]] — ath-sgrùdadh structarail agus briathrachais, le eadar-dhealachadh eadar bun-bheachdan eag-eòlach co-cheangailte agus iomraidhean saidheansail.
* [[:pt:Aku no Hana|Aku no Hana]] — ath-sgrùdadh air an artaigil, na h-atharrachaidhean eadar meadhanan agus na bogsaichean-fiosrachaidh.
* [[:pt:X (empresa)|X (empresa)]] — ùrachadh air eachdraidh agus gnìomhachd na companaidh, le ath-sgrùdadh air ainmean agus iomraidhean.
* [[:pt:Cibersofia|Cibersofia]] — ath-sgrùdadh air a' mhìneachadh, co-theacsa an teirm agus cur ri iomraidhean.
* [[:pt:Ranger 8|Ranger 8]] — ath-sgrùdadh air tuairisgeul a' mhisein, fiosrachadh mu na camarathan agus iomraidhean institiùideach.

=== Obair eile agus cumail suas ===

A bharrachd air na h-atharrachaidhean mòra gu h-àrd, tha mi air mion-cheartachaidhean agus atharrachaidhean nas lugha a dhèanamh air diofar artaigilean. Tha iad a' gabhail a-steach:

* [[pt:Especial:Contributions/Sanduíche de Presunto|Mo liosta de na tabhartasan agam air Uicipeid na Portagailise]] — eachdraidh iomlan nan deasachaidhean agam.
* Ceartachadh tuairisgeulan teicnigeach agus leasachadh co-theacsa eachdraidheil.
* Ceartachadh gràmair, briathrachais agus cheanglaichean.
* Leasachadh air iomraidhean agus toirt air falbh cheanglaichean briste.
* Cur ri ìomhaighean agus leasachadh air cruth artaigilean.
* Ath-sgrùdadh air teirmean teicnigeach agus soilleireachadh air mìneachaidhean.

Tha beagan tar-lùbadh eadar na h-artaigilean a chaidh a leudachadh agus na h-atharrachaidhean cumail-suas a rinneadh orra às dèidh sin.

== Mo chuid obrach air Vicipéid na Gaeilge ==

Tha mi cuideachd air cur ri Vicipéid, Uicipeid na Gaeilge. Tha an obair agam an sin a' gabhail a-steach leudachadh air artaigilean, leasachadh air iomraidhean agus ùrachadh air fiosrachadh teicnigeach agus eachdraidheil.

Am measg nan cuspairean air an do dh'obraich mi tha:

* Eachdraidh agus fiosrachadh mu Formula a h-Aon, a' gabhail a-steach ath-sgrùdadh mòr air artaigil a bha air a bhith seann-fhasanta airson ùine fhada.
* Innealan-ciùil agus giotàran, a' gabhail a-steach giotàran leth-chorpa.
* Biadh agus cultar, a' gabhail a-steach stobhach Èireannach.
* Fiosrachadh mu sgiobaidhean agus teicneòlas ann an spòrs motair.

Tha mi fhathast ag ionnsachadh mu na gnàthasan ionadail agus mu chànan na h-Uicipeid sin. Tha mi a' feuchainn ri dèanamh cinnteach gu bheil susbaint air a sgrùdadh gu cùramach agus gu bheil na h-atharrachaidhean a' freagairt air feumalachdan na coimhearsnachd.

[https://ga.wikipedia.org/wiki/Special:Contributions/Sandu%C3%ADche_de_Presunto Mo chuid tabhartasan air Vicipéid na Gaeilge]

== Mo chuid obrach air Uicipeid na Gàidhlig ==

Tha mi a' tòiseachadh air cur ri Uicipeid na Gàidhlig agus a' fàs eòlach air a' choimhearsnachd agus na gnàthasan aice.

'S e mo phrìomh amas cuideachadh le eòlas earbsach a chur ri chèile sa Ghàidhlig, tro rannsachadh, sgrìobhadh, ceartachadh iomraidhean, leasachadh structair agus co-obrachadh le luchd-deasachaidh eile.

Nuair a bhios mi ag obair air artaigilean Gàidhlig, feuchaidh mi ri aire shònraichte a thoirt do:

* càileachd agus dearbhadh nan tùsan;
* briathrachas agus litreachadh na Gàidhlig;
* structar soilleir agus fiosrachadh feumail;
* neodrachd agus mionaideachd;
* gabhail ri ceartachaidhean bho dhaoine aig a bheil barrachd eòlais air a' Ghàidhlig.

Tha mi fhathast ag ionnsachadh na Gàidhlig. Tha fàilte orm air molaidhean agus ceartachaidhean cuideachail, gu h-àraidh a thaobh gràmar, litreachadh, briathrachas agus stoidhle.

== Bogsaichean-cleachdaiche ==

Tha na bogsaichean gu h-ìosal a' sealltainn cuid de na h-ùidhean agam, mo dhàimhean ri pròiseactan Uicipeid agus mo bheachdan pearsanta.

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;text-align:left; background:#f0f7f2;&quot; |
Seall na bogsaichean-cleachdaiche
|-
| style=&quot;padding:10px;&quot; |

=== Braisil agus m' àite às an tàinig mi ===

{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=BR|info=Tha mi à Braisil, agus tha mi moiteil às an dùthaich agam.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=NORDESTE|info=Tha mi à ear-thuath Braisil.|id-s=8}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=AL|info=Tha mi à Alagoas, ann am Braisil.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#FFDF00|id-fc=#000000|info-c=#E9F5EC|id=BIO|info=Tha mi a' cur luach air bith-iomadachd Braisil.|id-s=12}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Na rudan anns a bheil ùidh agam ===

{{Userbox|border-c=#000000|id-c=#000000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E8E8E8|id=NERD|info=Tha mi nam nerd moiteil.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=CODE|info=Tha ùidh agam ann am prògramadh agus ann a bhith a' lorg mhearachdan ann am bathar-bog.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=HIST|info=Tha ùidh agam ann an eachdraidh.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=SCI|info=Tha ùidh agam ann an saidheans.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#A64D79|id-c=#A64D79|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F9EAF1|id=PHIL|info=Tha ùidh agam ann am feallsanachd agus smaoineachadh breithneachail.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#CC0000|id-c=#CC0000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#FCE8E6|id=MUSIC|info=Tha ùidh agam ann an ceòl.|id-s=10}}
{{Userbox|border-c=#08783E|id-c=#08783E|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=JAG|info=Tha meas agam air an jaguar, creachadair mòr ann am Braisil.|id-s=12}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Uicipeid agus eòlas saor ===

{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=PTW|info=Tha mi a' deasachadh air Uicipeid na Portagailise.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=GAW|info=Tha mi a' cur ri Vicipéid na Gaeilge cuideachd.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=GDW|info=Tha mi a' tòiseachadh air cur ri Uicipeid na Gàidhlig.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=WIKI|info=Tha mi a' creidsinn gum bu chòir eòlas saor a bhith fosgailte don h-uile duine.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=SOURCES|info=Feuchaidh mi ri tùsan earbsach a sgrùdadh agus a dhearbhadh.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=EDIT|info=B' fheàrr leam artaigilean a leasachadh na argamaidean gun fheum a dhèanamh.|id-s=10}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=TIME|info=Bidh mi a' cur seachad tòrr ùine air Uicipeid — thoir sùil air na deasachaidhean agam!|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=24H|info=Bidh mi a' deasachadh Uicipeid aig diofar amannan den latha agus den oidhche.|id-s=10}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Saidheans agus sealladh air an t-saoghal ===

{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=EVOL|info=Tha mi a' gabhail ri teòiridh na h-èabhlaid.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=|info=Tha ùidh agam ann an transhumanism agus na cothroman a dh'fhaodadh tighinn às ma thèid a chleachdadh gu cùramach.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=ENLIGHT|info=Tha meas agam air dìleab inntleachdail an t-Soillseachaidh.|id-s=8}}
{{Userbox|border-c=#000000|id-c=#000000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E8E8E8|id=ATHEIST|info=Chan eil mi a' creidsinn gu bheil diathan ann.|id-s=9}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Luachan agus a' chomann-shòisealta ===

{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=EQUAL|info=Tha mi an aghaidh claon-bhreith agus leth-bhreith.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=FRAT|info=Tha mi a' cur luach air dlùth-chàirdeas agus co-obrachadh eadar daoine.|id-s=10}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=DEMO|info=Tha mi a' toirt taic do dheamocrasaidh.|id-s=12}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=FREEDOM|info=Tha mi a' toirt taic do shaorsa mar luach bunaiteach.|id-s=8}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=CULT|info=Tha mi a' creidsinn gum bu chòir cultar agus eòlas a roinn gu saor.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=IMMIG|info=Tha meas agam air in-imrichean, daoine gun sgrìobhainnean nam measg.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#A64D79|id-c=#A64D79|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F9EAF1|id=FAN|info=Chan eil meas agam air fanatachas.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=PEST|info=Tha mi an aghaidh cleachdadh puinnseanan àiteachais nuair a tha iad cronail.|id-s=9}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Saorsa cainnte agus poilitigs ===

{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=NOCENS|info=Tha mi an aghaidh caisgireachd air an eadar-lìon.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=SPEECH|info=Tha mi a' toirt taic do shaorsa cainnte air Uicipeid.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#A64D79|id-c=#A64D79|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F9EAF1|id=CENSOR|info=Tha mi a' faicinn caisgireachd mar chunnart do iomlaid shaor bheachdan.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=POLCOR|info=Tha mi a' smaoineachadh gum faod ceartachd phoilitigeach fèin-chaisgireachd a bhrosnachadh.|id-s=8}}
{{Userbox|border-c=#000000|id-c=#000000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E8E8E8|id=ANON|info=Tha mi a' toirt taic do Anonymous.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=RESIST|info=Tha mi a' toirt taic don chòir cur an aghaidh seilbheachaidh agus ìmpireachd.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#009739|id-c=#009739|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E9F5EC|id=UNITY|info=Tha mi an aghaidh gluasadan dealachaidh ann am Braisil.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#674EA7|id-c=#674EA7|id-fc=#FFFFFF|info-c=#F0EBFA|id=INDEP|info=Tha mi nam neach-bhòtaidh neo-eisimeileach agus chan eil mi dèidheil air gnìomhachd phàrtaidh.|id-s=8}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=MIXED|info=Tha mi a' creidsinn gum faighear deagh bheachdan air an dà chuid an taobh chlì agus an taobh dheas.|id-s=9}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Teicneòlas agus an saoghal didseatach ===

{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=WINE|info=Cleachdaidh mi Wine gus prògraman Windows a ruith.|id-s=11}}
{{Userbox|border-c=#000000|id-c=#000000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E8E8E8|id=MP3|info=Chan eil fo-sgrìobhadh agam air seirbheis sruthadh ciùil; b' fheàrr leam MP3an far loidhne.|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#0B5394|id-c=#0B5394|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EAF3FB|id=WIFI|info=Tha Wi-Fi an nàbaidh ro bhuaireadh uaireannan… sàmhach, sàmhach!|id-s=9}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Deiseil airson an rud as miosa ===

{{Userbox|border-c=#38761D|id-c=#38761D|id-fc=#FFFFFF|info-c=#EDF7E9|id=ZOMB|info=Tha mi deiseil airson an latha a thig na zombaidhean!|id-s=9}}
{{Userbox|border-c=#000000|id-c=#000000|id-fc=#FFFFFF|info-c=#E8E8E8|id=WW3|info=Tha mi a' smaoineachadh gum faodadh Treas Cogadh an t-Saoghail tachairt.|id-s=9}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|}

== Cànanan ==

{{Babel|pt|en-4|de-3|gd-3|ga-3}}

* '''Portagailis''' — cànan dùthchasach.
* '''Beurla''' — ìre àrd de chomas.
* '''Gearmailtis''' — ìre eadar-mheadhanach.
* '''Gàidhlig na h-Alba''' — tha mi fhathast ag ionnsachadh agus a' leasachadh mo chuid sgrìobhaidh.
* '''Gaeilge''' — tha mi cuideachd ag ionnsachadh agus a' cur ri Vicipéid.

== Nota ==

'S e duilleag phearsanta chleachdaiche a tha seo, chan e artaigil mòr-eòlais. Tha na liostaichean gu h-àrd a' toirt taghadh de na tabhartasan agus na h-ùidhean agam fhèin; chan eil iad nan measadh neo-eisimeileach air càileachd nan artaigilean. Faodaidh luchd-deasachaidh eile na h-artaigilean seo atharrachadh, a cheartachadh agus a leasachadh.

[[File:Flag of Brazil.svg|frameless|25px|alt=Bratach Braisil]]
''Eòlas saor, tùsan earbsach agus co-obrachadh.''</text>
      <sha1>easlqabi6cku77eudujhzhitm49wqii</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>