ácido

Wiktionary glwiktionary https://gl.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:P%C3%A1xina_principal MediaWiki 1.48.0-wmf.3 case-sensitive Media Especial Conversa Usuario Conversa usuario Wiktionary Conversa Wiktionary Ficheiro Conversa ficheiro MediaWiki Conversa MediaWiki Modelo Conversa modelo Axuda Conversa axuda Categoría Conversa categoría Apéndice Conversa apéndice TimedText TimedText talk Módulo Conversa módulo Evento Evento Discussão ácido 0 45031 756711 736384 2026-11-06T20:21:33Z Calq 1922 756711 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|do {{orixe|la|gl}} ''acidu(m)'', «ácido».|gl}} {{pronuncia|/ˈa.θi.ðo̝/ ou /ˈa.si.ðo̝/|gl}} {{son|||gl}} {{-adx-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarXN|ácid|o|os|a|as}} # Que ten un {{gl|sabor}} {{gl|acedo}}, semellante ao do {{gl|limón}} ou ao do {{gl|vinagre}}. #* {{exemplo|Este viño é infumable, está ácido.}} #* {{exemplo|O zume de limón ten un sabor ácido característico.}} #* {{sin|[[acedo]], [[acre]], [[agre]].}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|relativo}} ou {{gl|pertencente}} aos {{gl|ácido}}s, ou que presenta as súas propiedades químicas. Aplícase tamén ás {{gl|disolución}}s ou mesturas que conteñen un ácido libre. #* {{exemplo|Unha disolución ácida pode cambiar a cor de determinados indicadores químicos.}} #* {{exemplo|A chuvia ácida pode provocar danos nos ecosistemas e nos materiais expostos á intemperie.}} # ({{sem|Química|gl}}) Dito dun {{gl|sal}}: que conserva un ou varios átomos de {{gl|hidróxeno}} substituíbles por determinados {{gl|metal}}es, procedentes dunha neutralización parcial dun ácido. #* {{exemplo|O hidroxenocarbonato de sodio é un exemplo de sal ácido derivado do ácido carbónico.}} # ({{sem|Figurado|gl}}) De {{gl|carácter}} {{gl|desagradábel}}, pouco {{gl|afábel}} ou {{gl|mordaz}}, especialmente referido a comentarios, expresións ou actitudes. #* {{exemplo|Gañouse a antipatía de todo o mundo cos seus comentarios ácidos.}} #* {{exemplo|A súa ironía ácida provocou incomodidade entre os asistentes.}} #* {{sin|[[acedo]], [[acerbo]], [[acre]], [[agre]], [[áspero]].}} {{-ant-}} * {{gl|doce}} (acepción 1) * {{gl|básico}} (acepción 2, química) * {{gl|alcalino}} (acepción 2, química) {{-relac-}} * {{gl|acedume}} * {{gl|acidez}} * {{gl|acidificación}} * {{gl|acidificar}} * {{gl|acidulante}} * {{gl|acidular}} * {{gl|chuvia ácida}} * {{gl|indicador ácido-base}} * {{gl|sal ácido}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|sauer}} {{T|es}} {{t|es|ácido}} {{T|ca}} {{t|ca|àcid}} {{T|cs}} {{t|cs|kyselý}} {{T|da}} {{t|da|sur}} {{T|eo}} {{t|eo|acida}} {{T|fi}} {{t|fi|hapan}} {{T|fr}} {{t|fr|acide}} {{T|en}} {{t|en|acidic}}, {{t|en|sour}} (sabor) {{T|it}} {{t|it|acido}} {{T|nl}} {{t|nl|zuur}} {{T|pl}} {{t|pl|kwaśny}} {{T|pt}} {{t|pt|ácido}} {{T|ru}} {{t|ru|кислый}} {{T|sv}} {{t|sv|sur}} {{T|uk}} {{t|uk|кислий}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ácido||s}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|substancia}} ou {{gl|especie química}} capaz de ceder {{gl|protón}}s (ións H+) a unha {{gl|base}}, segundo a teoría de {{gl|Brønsted-Lowry}}, ou de aceptar un par de {{gl|electrón}}s para formar un {{gl|enlace covalente}}, segundo a teoría de {{gl|Lewis}}. Numerosos ácidos reaccionan coas bases mediante reaccións de {{gl|neutralización}}, que poden producir {{gl|sal}}es e {{gl|auga}}. #* {{exemplo|O ácido clorhídrico reacciona co hidróxido de sodio para formar cloruro de sodio e auga.}} #* {{exemplo|Durante unha reacción de neutralización entre determinados ácidos e bases poden formarse sal e auga.}} #* {{exemplo|O ácido acético é un ácido orgánico presente no vinagre.}} #* {{exemplo|Os ácidos carboxílicos conteñen un ou varios grupos carboxilo na súa estrutura molecular.}} #* {{obs|Co valor de substantivo non é correcta a forma ''acedo''.}} {{-ant-}} * {{gl|base}} (química) {{-relac-}} * {{gl|ácido acético}} * {{gl|ácido ascórbico}}: vitamina C * {{gl|ácido carbónico}} * {{gl|ácido carboxílico}} * {{gl|ácido cítrico}} * {{gl|ácido clorhídrico}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido fólico}}: vitamina B9 * {{gl|ácido fosfórico}} * {{gl|ácido graxo}} * {{gl|ácido lácteo}} * {{gl|ácido nicotínico}}: vitamina B3 * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ácido ortofosfórico}} * {{gl|ácido pantoténico}}: vitamina B5 * {{gl|ácido pteroilglutámico}}: ácido fólico, vitamina B9 * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|ácido sulfúrico}} * {{gl|acedume}} * {{gl|acidez}} * {{gl|acidificar}} * {{gl|acidulante}} * {{gl|acidular}} * {{gl|base}} * {{gl|indicador ácido-base}} * {{gl|neutralización}} * {{gl|oxoácido}} * {{gl|pH}} * {{gl|protón}} * {{gl|sal}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Säure}} {{T|bg}} {{t|bg|киселина}} {{T|es}} {{t|es|ácido}} {{T|ca}} {{t|ca|àcid}} {{T|cs}} {{t|cs|kyselina}} {{T|zh}} {{t|zh|酸}} {{T|da}} {{t|da|syre}} {{T|eo}} {{t|eo|acido}} {{T|fi}} {{t|fi|happo}} {{T|fr}} {{t|fr|acide}} {{T|el}} {{t|el|οξύ}} {{T|hu}} {{t|hu|sav}} {{T|en}} {{t|en|acid}} {{T|ga}} {{t|ga|aigéad}} {{T|it}} {{t|it|acido}} {{T|avk}} {{t|avk|akida}} {{T|nl}} {{t|nl|zuur}} {{T|pl}} {{t|pl|kwas}} {{T|pt}} {{t|pt|ácido}} {{T|ro}} {{t|ro|acid}} {{T|ru}} {{t|ru|кислота}} {{T|sv}} {{t|sv|syra}} {{T|tr}} {{t|tr|asit}} {{T|uk}} {{t|uk|кислота}} {{T|eu}} {{t|eu|azido}} {{T|ja}} {{t|ja|酸}} {{-ref-}} * {{DRAG}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/gl/term/833/acido-da}} apz7awarbq7nzy1y5bil8bgykyoyb68 resina 0 49404 756720 654275 2026-11-06T21:09:54Z Calq 1922 756720 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Pine resin.jpg|miniatura|dereita|250px|[[Resina]] dun [[piñeiro bravo]] (''Pinus pinaster'').]] {{etim|do {{orixe|la|gl}} ''{{la|resina}}''.|gl}} {{pronuncia|/reˈsina̝/|gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|resina||s}} # ({{sem|Botánica|gl}}) ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|substancia}} {{gl|orgánico|orgánica}} de orixe {{gl|vexetal}}, xeralmente {{gl|viscoso|viscosa}}, {{gl|pegañento|pegañenta}} e {{gl|inflamábel}}, {{gl|insolúbel}} na {{gl|auga}} e solúbel en determinados {{gl|disolvente}}s orgánicos, que segregan algunhas {{gl|planta}}s e {{gl|árbore}}s, especialmente as {{gl|conífera}}s. Pode fluír de maneira natural ou a través de {{gl|ferida}}s e {{gl|incisión}}s na {{gl|casca}}, e adoita endurecer ao quedar exposta ao aire. Utilízase, entre outras aplicacións, na fabricación de {{gl|verniz|vernices}}, {{gl|adhesivo}}s, {{gl|incenso}}s e produtos aromáticos. #* {{exemplo|A leña verde estala ao arder porque contén resina.}} #* {{exemplo|Da ferida aberta na casca do piñeiro comezou a saír unha resina pegañenta.}} #* {{exemplo|A resina dos piñeiros pode extraerse mediante incisións practicadas nos seus troncos.}} #* {{exemplo|Algunhas resinas vexetais empréganse na elaboración de vernices e perfumes.}} #* {{exemplo|O benxuí é unha resina aromática obtida de determinadas especies do xénero ''Styrax''.}} # ({{sem|Química|gl}}) ({{sem|Industria|gl}}) {{Gl|material}} {{gl|orgánico}} de características semellantes ás das resinas naturais, obtido artificialmente mediante procesos químicos e formado frecuentemente por {{gl|polímero}}s ou por substancias capaces de formar estruturas poliméricas. Emprégase na fabricación de {{gl|plástico}}s, {{gl|adhesivo}}s, {{gl|revestimento}}s, {{gl|verniz|vernices}} e outros produtos industriais. #* {{exemplo|As resinas sintéticas empréganse na fabricación de numerosos materiais plásticos.}} #* {{exemplo|A resina epoxídica utilízase como adhesivo e como material de revestimento.}} #* {{exemplo|A baquelita é unha resina fenólica termoendurecíbel.}} #* {{exemplo|Algunhas resinas acrílicas utilízanse na fabricación de pinturas e vernices.}} # ({{sem|Electrónica|gl}}) {{Gl|substancia}} {{gl|fotosensible}} que se deposita sobre determinados materiais, especialmente {{gl|semicondutor}}es, durante a fabricación de {{gl|circuíto integrado|circuítos integrados}}, para permitir que a exposición selectiva á {{gl|luz ultravioleta}} determine as zonas nas que se realizarán determinados procesos. #* {{exemplo|Na fabricación de circuítos integrados emprégase unha capa de resina fotosensible para transferir patróns sobre a superficie dun semicondutor.}} {{-var-}} * {{gl|recina}} (forma menos recomendable segundo a Real Academia Galega) {{-relac-}} * {{gl|adhesivo}} * {{gl|ámbar}} * {{gl|bálsamo}} * {{gl|bálsamo de Tolú}} * {{gl|benxuí}} * {{gl|baquelita}} * {{gl|colofonia}} * {{gl|conífera}} * {{gl|gomarresina}} * {{gl|incenso}} * {{gl|oleorresina}} * {{gl|piñeiro}} * {{gl|polímero}} * {{gl|recina}} * {{gl|resina acrílica}} * {{gl|resina epoxi}} * {{gl|resina epoxídica}} * {{gl|resina fenólica}} * {{gl|resina fotosensible}} * {{gl|resinación}} * {{gl|resinar}} * {{gl|resineiro}} * {{gl|resínico}} * {{gl|resinífero}} * {{gl|resinificación}} * {{gl|resinificar}} * {{gl|resinoso}} * {{gl|trementina}} * {{gl|verniz}} {{-trad-}} ''Substancia resinosa natural (acepción 1):'' {{T|de}} {{t|de|Harz}} {{T|hy}} {{t|hy|խեժ}} {{T|bg}} {{t|bg|смола}} {{T|es}} {{t|es|resina}} {{T|ca}} {{t|ca|resina}} {{T|cs}} {{t|cs|pryskyřice}} {{T|zh}} {{t|zh|树脂}} {{T|hr}} {{t|hr|smola}} {{T|da}} {{t|da|harpiks}} {{T|sk}} {{t|sk|živica}} {{T|sl}} {{t|sl|smola}} {{T|eo}} {{t|eo|rezino}} {{T|et}} {{t|et|vaik}} {{T|eu}} {{t|eu|erretxina}} {{T|fi}} {{t|fi|pihka}}, {{t|fi|hartsi}} {{T|fr}} {{t|fr|résine}} {{T|el}} {{t|el|ρητίνη}} {{T|hu}} {{t|hu|gyanta}} {{T|en}} {{t|en|resin}} {{T|ga}} {{t|ga|roisín}} {{T|is}} {{t|is|resín}} {{T|it}} {{t|it|resina}} {{T|lv}} {{t|lv|sveķi}} {{T|nl}} {{t|nl|hars}} {{T|nb}} {{t|nb|harpiks}} {{T|pl}} {{t|pl|żywica}} {{T|pt}} {{t|pt|resina}} {{T|ro}} {{t|ro|rășină}} {{T|ru}} {{t|ru|смола}} {{T|sv}} {{t|sv|kåda}} {{T|tr}} {{t|tr|reçine}} {{T|uk}} {{t|uk|смола}} {{T|ja}} {{t|ja|樹脂}} ''Material sintético de características resinosas (acepción 2):'' {{T|de}} {{t|de|Kunstharz}} {{T|es}} {{t|es|resina sintética}} {{T|ca}} {{t|ca|resina sintètica}} {{T|fr}} {{t|fr|résine synthétique}} {{T|en}} {{t|en|synthetic resin}} {{T|it}} {{t|it|resina sintetica}} {{T|nl}} {{t|nl|kunsthars}} {{T|pl}} {{t|pl|żywica syntetyczna}} {{T|pt}} {{t|pt|resina sintética}} {{T|ru}} {{t|ru|синтетическая смола}} {{T|ja}} {{t|ja|合成樹脂}} {{-ref-}} * {{DRAG}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/55880/resina}} * [https://ilg.usc.gal/ddd/ddd_pescuda.php?lang=gl&pescuda=Resina&tipo_busca=lema ''Dicionario de dicionarios'': «resina»]. Instituto da Lingua Galega, Universidade de Santiago de Compostela. {{-it-}} {{etim|do {{orixe|la|it}} ''{{la|resina}}''.|it}} {{pronuncia||it}} {{son|||it}} {{-substf-|it}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|resin|a|e}} #{{Gl|resina}}. g3sl786wpq3lgd87atvphwgd5e9rtyb aldehido 0 58083 756695 659980 2026-11-06T19:02:42Z Calq 1922 756695 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Aldehyde general structure.svg|miniatura|dereita|250px|Estrutura xeral dun [[aldehido]], co [[grupo carbonilo]] (C=O) unido a un átomo de [[hidróxeno]] e a un substituínte R.]] {{etim|do {{orixe|la|gl}} {{gl|científico}} ''{{la|alcohol|'''al'''cohol}} {{la|dehydrogenatus|'''dehyd'''rogenatus}}'', «{{gl|alcohol}} {{gl|deshidroxenado}}», expresión da que procede o termo científico formado por contracción.|gl}} {{pronuncia|/aldeˈiðʊ/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|aldehido||s}} # ({{sem|Química orgánica|gl}}) {{Gl|composto}} {{gl|orgánico}} caracterizado pola presenza dun {{gl|grupo funcional}} –CHO, no que un átomo de {{gl|carbono}} está unido mediante un dobre enlace a un átomo de {{gl|osíxeno}} e mediante un enlace simple a un átomo de {{gl|hidróxeno}}. O carbono deste {{gl|grupo carbonilo}} únese tamén a un grupo orgánico ou, no caso do {{gl|metanal}}, a outro átomo de hidróxeno. Os aldehidos poden obterse mediante a {{gl|oxidación}} de determinados {{gl|alcol primario|alcois primarios}} e, por oxidación, poden transformarse en {{gl|ácido carboxílico|ácidos carboxílicos}}. #* {{exemplo|O formaldehido ou metanal é o aldehido máis simple.}} #* {{exemplo|Os aldehidos caracterízanse pola presenza dun grupo carbonilo unido a un átomo de hidróxeno.}} #* {{exemplo|A oxidación dun aldehido pode dar lugar á formación dun ácido carboxílico.}} #* {{exemplo|A glicosa é unha aldosa que presenta un grupo aldehido na súa forma de cadea aberta.}} {{-relac-}} * {{gl|acetaldehido}} * {{gl|alcol}} * {{gl|alcol primario}} * {{gl|aldehido acético}} * {{gl|aldehido benzoico}} * {{gl|aldehido fórmico}} * {{gl|aldehido ordinario}} * {{gl|aldehídico}} * {{gl|aldosa}} * {{gl|benzaldehido}} * {{gl|cetona}} * {{gl|formaldehido}} * {{gl|formilo}} * {{gl|gliceraldehido}} * {{gl|grupo carbonilo}} * {{gl|metanal}} * {{gl|oxidación}} * {{gl|redución}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Aldehyd}} {{T|ar}} {{t|ar|ألدهيد}} {{T|bg}} {{t|bg|алдехид}} {{T|es}} {{t|es|aldehído}} {{T|ca}} {{t|ca|aldehid}} {{T|cs}} {{t|cs|aldehyd}} {{T|zh}} {{t|zh|醛}} {{T|ko}} {{t|ko|알데하이드}}, {{t|ko|알데히드}} {{T|hr}} {{t|hr|aldehid}} {{T|da}} {{t|da|aldehyd}} {{T|sk}} {{t|sk|aldehyd}} {{T|sl}} {{t|sl|aldehid}} {{T|eo}} {{t|eo|aldehido}} {{T|et}} {{t|et|aldehüüd}} {{T|fi}} {{t|fi|aldehydi}} {{T|fr}} {{t|fr|aldéhyde}} {{T|el}} {{t|el|αλδεΰδη}} {{T|hu}} {{t|hu|aldehid}} {{T|en}} {{t|en|aldehyde}} {{T|ga}} {{t|ga|aildéad}} {{T|it}} {{t|it|aldeide}} {{T|nl}} {{t|nl|aldehyde}} {{T|pl}} {{t|pl|aldehyd}} {{T|pt}} {{t|pt|aldeído}} {{T|ro}} {{t|ro|aldehidă}} {{T|ru}} {{t|ru|альдегид}} {{T|sv}} {{t|sv|aldehyd}} {{T|tr}} {{t|tr|aldehit}} {{T|uk}} {{t|uk|альдегід}} {{T|ja}} {{t|ja|アルデヒド}} {{-ref-}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/gl/term/2603/aldehido}} * [https://egu.xunta.gal/gl/termo/71058/aldehido «Aldehido» na ''Enciclopedia Galega Universal'']. g0g5zwv0bgi99lqw0h0o3i7mh78g3zl 756699 756695 2026-11-06T19:14:56Z Calq 1922 756699 wikitext text/x-wiki {{homo|aldehído}} {{-glref-}} [[Ficheiro:Aldehyde general structure.svg|miniatura|dereita|250px|Estrutura xeral dun [[aldehido]], co [[grupo carbonilo]] (C=O) unido a un átomo de [[hidróxeno]] e a un substituínte R.]] {{etim|do {{orixe|la|gl}} {{gl|científico}} ''{{la|alcohol|'''al'''cohol}} {{la|dehydrogenatus|'''dehyd'''rogenatus}}'', «{{gl|alcohol}} {{gl|deshidroxenado}}», expresión da que procede o termo científico formado por contracción.|gl}} {{pronuncia|/aldeˈiðʊ/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|aldehido||s}} # ({{sem|Química orgánica|gl}}) {{Gl|composto}} {{gl|orgánico}} caracterizado pola presenza dun {{gl|grupo funcional}} –CHO, no que un átomo de {{gl|carbono}} está unido mediante un dobre enlace a un átomo de {{gl|osíxeno}} e mediante un enlace simple a un átomo de {{gl|hidróxeno}}. O carbono deste {{gl|grupo carbonilo}} únese tamén a un grupo orgánico ou, no caso do {{gl|metanal}}, a outro átomo de hidróxeno. Os aldehidos poden obterse mediante a {{gl|oxidación}} de determinados {{gl|alcol primario|alcois primarios}} e, por oxidación, poden transformarse en {{gl|ácido carboxílico|ácidos carboxílicos}}. #* {{exemplo|O formaldehido ou metanal é o aldehido máis simple.}} #* {{exemplo|Os aldehidos caracterízanse pola presenza dun grupo carbonilo unido a un átomo de hidróxeno.}} #* {{exemplo|A oxidación dun aldehido pode dar lugar á formación dun ácido carboxílico.}} #* {{exemplo|A glicosa é unha aldosa que presenta un grupo aldehido na súa forma de cadea aberta.}} {{-relac-}} * {{gl|acetaldehido}} * {{gl|alcol}} * {{gl|alcol primario}} * {{gl|aldehido acético}} * {{gl|aldehido benzoico}} * {{gl|aldehido fórmico}} * {{gl|aldehido ordinario}} * {{gl|aldehídico}} * {{gl|aldosa}} * {{gl|benzaldehido}} * {{gl|cetona}} * {{gl|formaldehido}} * {{gl|formilo}} * {{gl|gliceraldehido}} * {{gl|grupo carbonilo}} * {{gl|metanal}} * {{gl|oxidación}} * {{gl|redución}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Aldehyd}} {{T|ar}} {{t|ar|ألدهيد}} {{T|bg}} {{t|bg|алдехид}} {{T|es}} {{t|es|aldehído}} {{T|ca}} {{t|ca|aldehid}} {{T|cs}} {{t|cs|aldehyd}} {{T|zh}} {{t|zh|醛}} {{T|ko}} {{t|ko|알데하이드}}, {{t|ko|알데히드}} {{T|hr}} {{t|hr|aldehid}} {{T|da}} {{t|da|aldehyd}} {{T|sk}} {{t|sk|aldehyd}} {{T|sl}} {{t|sl|aldehid}} {{T|eo}} {{t|eo|aldehido}} {{T|et}} {{t|et|aldehüüd}} {{T|fi}} {{t|fi|aldehydi}} {{T|fr}} {{t|fr|aldéhyde}} {{T|el}} {{t|el|αλδεΰδη}} {{T|hu}} {{t|hu|aldehid}} {{T|en}} {{t|en|aldehyde}} {{T|ga}} {{t|ga|aildéad}} {{T|it}} {{t|it|aldeide}} {{T|nl}} {{t|nl|aldehyde}} {{T|pl}} {{t|pl|aldehyd}} {{T|pt}} {{t|pt|aldeído}} {{T|ro}} {{t|ro|aldehidă}} {{T|ru}} {{t|ru|альдегид}} {{T|sv}} {{t|sv|aldehyd}} {{T|tr}} {{t|tr|aldehit}} {{T|uk}} {{t|uk|альдегід}} {{T|ja}} {{t|ja|アルデヒド}} {{-ref-}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/gl/term/2603/aldehido}} * [https://egu.xunta.gal/gl/termo/71058/aldehido «Aldehido» na ''Enciclopedia Galega Universal'']. 74xrhejlzsxujofbee72mgzkqeiu2k0 goma arábiga 0 60209 756693 567426 2026-11-06T18:49:39Z Calq 1922 756693 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|de ''{{gl|goma}}'' {{gl|e}} ''{{gl|arábigo|arábiga}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-locsf-|gl}} [[Ficheiro:Acacia_senegal_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-004.jpg|thumb|200px|{{Gl|acacia}} do Senegal, ''Acacia senegal'', a principal fonte de goma arábiga]] [[Ficheiro:Gummi Arabicum Pulver.jpg|thumb|200px|Goma arábiga en po]] '''{{PAGENAME}}''' {{varn||goma arábiga|gomas arábigas}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|substancia}} {{gl|gomoso|gomosa}} {{gl|hidrosolúbel}}, {{gl|produto}} {{gl|de|da}} {{gl|exsudación}} {{gl|natural}} {{gl|ou}} {{gl|provocar|provocada}} {{gl|de}} {{gl|diverso|diversas}} {{gl|especie}}s {{gl|do}} {{gl|xénero}} ''[[Acacia]]'' {{gl|do|das}} {{gl|rexión}}s {{gl|cálido|cálidas}}, {{gl|especialmente}} {{gl|de}} ''[[A. senegal]]'', {{gl|empregar|empregada}} {{gl|en}} {{gl|farmacia}} {{gl|como}} {{gl|emoliente}}, {{gl|béquico|béquica}} {{gl|e}} {{gl|emulsionar|emulsionante}}, {{gl|e}} {{gl|na}} {{gl|preparación}} {{gl|de}} {{gl|comprimido}}s, {{gl|e}} {{gl|usar|usada}} {{gl|tamén}} {{gl|no|nas}} {{gl|industria}}s {{gl|alimentaria}}, {{gl|de}} {{gl|adhesivo}}s, {{gl|cosmética}}, {{gl|etc.}} {{-relac-}} * {{gl|goma}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Gummi arabicum}}, {{t|de|Gummiarabikum}} {{T|es}} {{t|es|goma arábiga}} {{T|ca}} {{t|ca|goma aràbiga}} {{T|fr}} {{t|fr|gomme arabique}} {{T|en}} {{t|en|gum arabic}}, {{t|en|gum acacia}}, {{t|en|chaar gund}}, {{t|en|char goond}}, {{t|en|meska}} {{T|it}} {{t|it|gomma arabica}} {{T|pt}} {{t|pt|goma-arábica}} 0mcgik0v8h7n2qif79hnbxrw9vr5atj chat sauvage 0 83368 756732 628231 2026-11-07T11:35:35Z Calq 1922 756732 wikitext text/x-wiki {{-fr-}} {{etim|composto de ''{{fr|chat}}'' e ''{{fr|sauvage}}''.|fr}} {{pronuncia|[ʃa so.vaʒ]|fr}} {{son|||fr}} {{-locsm-|fr}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|chat| sauvage|s sauvages}} # ({{sem|Zooloxía|fr}}) {{Gl|gato bravo}}, {{gl|gato montés}}. cta06rncxmwviigg5o86xbjq704ley8 base 0 90821 756713 743444 2026-11-06T20:38:05Z Calq 1922 756713 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[File:Vilanova 03-12.JPG|miniatura|250px|Sinatura de José María Acuña, na base dunha escultura en Vilanova de Arousa]] {{etim|do {{orixe|la|gl}} ''{{la|basis}}'', e esta do {{orixe|grc|gl}} ''{{grc|βάσις}}'' ''básis''.|gl}} {{pronuncia|/ˈba.se̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|base||s}} # {{Gl|superficie}} ou {{gl|elemento}} sobre o que se {{gl|apoiar|apoia}} un {{gl|corpo}}, calquera cousa que serve de {{gl|asentar|asento}} a outra. #* {{exemplo|Expuxeron as máquinas sobre bases de escasa altura.}} # {{Gl|parte}} inferior dun corpo que {{gl|pousar|pousa}} sobre o {{gl|chan}} ou calquera outra {{gl|superficie}}. #* {{exemplo|Na base da escultura estaba a sinatura do autor.}} # {{Gl|fundamento}} ou {{gl|principio}} sobre o que se apoia unha {{gl|teoría}}, un {{gl|razoamento}}, unha {{gl|actividade}} ou calquera outra cousa. #* {{sin|{{gl|alicerce}}, {{gl|cimento}}, {{gl|fundamento}}.}} #* {{exemplo|As teorías da pseudociencia non teñen ningunha base.}} #* {{exemplo|O acordo entre partidos esixe fixar unhas bases previas.}} # {{Gl|lugar}} ou conxunto de {{gl|instalación}}s onde se {{gl|aprovisionar|aprovisionan}} os {{gl|participante}}s de determinadas {{gl|actividade}}s ou desde o que se organizan {{gl|operación}}s {{gl|militar|militares}}, {{gl|científico|científicas}} ou de exploración. #* {{exemplo|O ataque dos xaponeses á base naval de Pearl Harbor determinou a entrada na guerra dos Estados Unidos.}} #* {{exemplo|Os montañeiros regresaron á súa base despois da expedición.}} # {{Gl|primeiro|Primeira}} {{gl|capa}} que se aplica sobre unha {{gl|superficie}} antes de estender o {{gl|tratamento}} definitivo. #* {{exemplo|Na escultura policromada dáse primeiro unha base de xeso.}} # {{Gl|conxunto}} de {{gl|norma}}s polas que se rexe un {{gl|concurso}}, unha {{gl|competición}} ou outro procedemento. #* {{obs|Úsase xeralmente en plural.}} #* {{exemplo|Descalificárono porque non cumpría as bases do concurso.}} # ({{sem|Farmacia|gl}}) {{Gl|medicamento}} ou {{gl|ingrediente}} principal dunha {{gl|fórmula}} ou {{gl|preparación farmacéutica}}. #* {{exemplo|A base dese novo medicamento é un antihistamínico.}} # ({{sem|Arquitectura|gl}}) {{Gl|parte}} inferior dunha {{gl|columna}} ou dun {{gl|pedestal}}, sobre a que se apoia o {{gl|fuste}}. #* {{exemplo|As columnas do estilo dórico carecen de base e apoian directamente sobre o estilóbata.}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|substancia}} ou {{gl|especie química}} capaz de aceptar un {{gl|protón}} (H+) dun {{gl|ácido}}, segundo a teoría de {{gl|Brønsted-Lowry}}, ou de doar un par de {{gl|electrón}}s para formar un {{gl|enlace covalente}}, segundo a teoría de {{gl|Lewis}}. Pode reaccionar cun ácido mediante unha {{gl|neutralización}}. #* {{exemplo|A sosa cáustica é unha base moi forte, moi agresiva.}} #* {{exemplo|O amoníaco actúa como unha base ao aceptar un protón e formar o ión amonio.}} #* {{exemplo|Unha base de Lewis pode doar un par de electróns a un ácido de Lewis.}} # ({{sem|Xeometría|gl}}) {{Gl|liña}}, {{gl|lado}} ou {{gl|cara}} dunha {{gl|figura xeométrica}} que se toma como referencia para determinar determinadas propiedades, como a {{gl|altura}} ou a {{gl|área}}. #* {{exemplo|A base dun triángulo pode ser calquera dos seus lados, segundo a altura considerada.}} #* {{exemplo|A base dunha pirámide é a cara poligonal oposta ao seu vértice.}} # ({{sem|Anatomía|gl}}) {{Gl|parte}} inferior ou de apoio dunha {{gl|estrutura anatómica}}, especialmente aquela mediante a cal se une a outra parte do {{gl|corpo}}. #* {{exemplo|Sufriu unha fractura da base do cranio.}} # ({{sem|Matemáticas|gl}}) {{Gl|número}} ou {{gl|expresión numérica}} que se eleva a unha determinada {{gl|potencia}} e que se multiplica por si mesmo tantas veces como indica o {{gl|expoñente}}, cando este é un número natural. #* {{exemplo|Na potencia 2³, o número 2 é a base e o 3 é o expoñente.}} # ({{sem|Política|gl}}) {{Gl|conxunto}} dos {{gl|membro}}s dun {{gl|partido político}}, {{gl|sindicato}} ou outra {{gl|organización}} que non ocupan cargos directivos. #* {{obs|Úsase xeralmente en plural.}} #* {{exemplo|As bases do partido apoiaron maioritariamente a coalición proposta polo seu secretario xeral.}} # ({{sem|Gramática|gl}}) {{Gl|elemento}} dunha {{gl|palabra}} que permanece despois de separar determinados {{gl|afixo}}s e outros {{gl|morfema}}s, e sobre o que poden realizarse procesos de {{gl|flexión}} ou {{gl|derivación}}. #* {{sin|{{gl|raíz}}, {{gl|radical}} (segundo a análise morfolóxica).}} #* {{exemplo|Na palabra «desfacer», «facer» é a base sobre a que se engade o prefixo «des-».}} # ({{sem|Matemáticas|gl}}) {{Gl|número}} que serve de fundamento a un {{gl|sistema de numeración}} e determina o valor posicional das súas cifras. #* {{exemplo|O sistema decimal ten base dez, mentres que o binario ten base dous.}} # ({{sem|Álxebra|gl}}) {{Gl|conxunto}} de {{gl|vector}}es {{gl|linealmente independente|linealmente independentes}} que permite expresar todos os vectores dun {{gl|espazo vectorial}} mediante {{gl|combinación lineal|combinacións lineais}}. #* {{exemplo|Os vectores (1, 0) e (0, 1) forman unha base do plano vectorial real.}} # ({{sem|Deportes|gl}}) Cada unha das catro posicións delimitadas nun {{gl|campo de béisbol}} que deben percorrer os corredores para completar unha carreira. #* {{exemplo|O corredor chegou á segunda base antes de que o defensor recibise a pelota.}} # ({{sem|Electrónica|gl}}) {{Gl|electrodo}} dun {{gl|transistor bipolar}} que intervén no control da corrente eléctrica entre o {{gl|emisor}} e o {{gl|colector}}. #* {{exemplo|Unha pequena corrente na base pode controlar unha corrente maior entre o colector e o emisor dun transistor bipolar.}} {{-trad-}} ''Apoio, parte inferior ou fundamento:'' {{T|de}} {{t|de|Basis}}, {{t|de|Grundlage}} {{T|es}} {{t|es|base}} {{T|ca}} {{t|ca|base}} {{T|fr}} {{t|fr|base}}, {{t|fr|fondement}} {{T|en}} {{t|en|base}}, {{t|en|foundation}}, {{t|en|basis}} {{T|it}} {{t|it|base}} {{T|nl}} {{t|nl|basis}} {{T|pl}} {{t|pl|podstawa}} {{T|pt}} {{t|pt|base}} {{T|ru}} {{t|ru|основание}}, {{t|ru|основа}} {{T|sv}} {{t|sv|bas}}, {{t|sv|grund}} {{T|eu}} {{t|eu|oinarri}} ''Química (substancia que reacciona cun ácido):'' {{T|de}} {{t|de|Base}} {{T|es}} {{t|es|base}} {{T|ca}} {{t|ca|base}} {{T|fr}} {{t|fr|base}} {{T|en}} {{t|en|base}} {{T|it}} {{t|it|base}} {{T|nl}} {{t|nl|base}} {{T|pl}} {{t|pl|zasada}} {{T|pt}} {{t|pt|base}} {{T|ru}} {{t|ru|основание}} {{T|sv}} {{t|sv|bas}} {{T|ja}} {{t|ja|塩基}} ''Matemáticas (base dunha potencia):'' {{T|de}} {{t|de|Basis}} {{T|es}} {{t|es|base}} {{T|ca}} {{t|ca|base}} {{T|fr}} {{t|fr|base}} {{T|en}} {{t|en|base}} {{T|it}} {{t|it|base}} {{T|pl}} {{t|pl|podstawa}} {{T|pt}} {{t|pt|base}} {{-subst-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|base||s}} # ({{sem|Deportes|gl}}) {{Gl|xogador}} ou {{gl|xogadora}} dun {{gl|equipo}} de {{gl|baloncesto}} que se encarga principalmente de organizar e dirixir o xogo ofensivo. #* {{exemplo|Magic Johnson, de Los Angeles Lakers, foi un dos mellores bases da historia.}} #* {{exemplo|A base do equipo organizou a última xogada antes do descanso.}} {{-trad-}} {{T|es}} {{t|es|base}} {{T|ca}} {{t|ca|base}} {{T|fr}} {{t|fr|meneur de jeu}}, {{t|fr|meneuse de jeu}} {{T|en}} {{t|en|point guard}} {{T|it}} {{t|it|playmaker}} {{T|pt}} {{t|pt|armador}} (Brasil) {{-adx-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # {{Gl|principal}}, {{gl|fundamental}} ou {{gl|esencial}}, especialmente cando se aplica a algo que serve de punto de partida ou apoio para o desenvolvemento doutra cousa. #* {{obs|Úsase posposto a un substantivo en expresións como «campamento base».}} #* {{exemplo|Os montañeiros regresaron ao campamento base despois de alcanzar o cume.}} {{-relac-}} * {{gl|a base de}} * {{gl|base aérea}} * {{gl|base baleira}} * {{gl|base canónica}} * {{gl|base de alternancia}} * {{gl|base de analoxía}} * {{gl|base de articulación}} * {{gl|base de comparación}} * {{gl|base de datos}} * {{gl|base de evolucións}} * {{gl|base de Lewis}} * {{gl|base de logaritmos}} * {{gl|base de operacións}} * {{gl|base do cranio}} * {{gl|base dos índices}} * {{gl|base dun espazo vectorial}} * {{gl|base dun módulo}} * {{gl|base dun sistema de numeración}} * {{gl|base dunha potencia}} * {{gl|base impoñible}} * {{gl|base liquidable}} * {{gl|base militar}} * {{gl|base naval}} * {{gl|base nitroxenada}} * {{gl|base orbital}} * {{gl|base ortonormal}} * {{gl|base ortogonal}} * {{gl|base quilométrica}} * {{gl|base radical}} * {{gl|base sufixal}} * {{gl|de base}} * {{gl|neutralización}} * {{gl|parella de bases}} * {{gl|salario base}} {{-ref-}} * {{DRAG}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/8763/base}} 8tya98ajjqbeekbigvlvt2hnj3kh01z ADN 0 105971 756676 689077 2026-11-06T12:26:46Z Calq 1922 756676 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|siglas de ''{{gl|ácido desoxirribonucleico}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-sigla-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|ácido desoxirribonucleico}}, molécula que almacena e transmite a {{gl|información xenética}} dos {{gl|ser vivo|seres vivos}} e de determinados {{gl|virus}}. #* {{exemplo|O ADN contén a información xenética necesaria para o desenvolvemento e o funcionamento dos organismos.}} #* {{exemplo|Os investigadores analizaron o ADN das mostras para identificar a especie á que pertencían.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ARN}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|cromosoma}} * {{gl|dobre hélice}} * {{gl|información xenética}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|replicación do ADN}} * {{gl|xene}} * {{gl|xenética}} * {{gl|xenoma}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|DNA}}, {{t|de|DNS}} {{T|hy}} {{t|hy|ԴՆԹ}} {{T|bg}} {{t|bg|ДНК}} {{T|es}} {{t|es|ADN}} {{T|ca}} {{t|ca|ADN}} {{T|cs}} {{t|cs|DNA}} {{T|hr}} {{t|hr|DNK}} {{T|da}} {{t|da|DNA}} {{T|sk}} {{t|sk|DNA}}, {{t|sk|DNK}} {{T|sl}} {{t|sl|DNK}} {{T|et}} {{t|et|DNA}} {{T|fi}} {{t|fi|DNA}} {{T|fr}} {{t|fr|ADN}} {{T|hu}} {{t|hu|DNS}} {{T|en}} {{t|en|DNA}} {{T|it}} {{t|it|DNA}} {{T|lv}} {{t|lv|DNS}} {{T|lt}} {{t|lt|DNR}} {{T|nl}} {{t|nl|DNA}} {{T|pl}} {{t|pl|DNA}} {{T|pt}} {{t|pt|ADN}} (Portugal), {{t|pt|DNA}} (Brasil) {{T|ro}} {{t|ro|ADN}} {{T|ru}} {{t|ru|ДНК}} {{T|sv}} {{t|sv|DNA}} {{T|tr}} {{t|tr|DNA}} {{T|uk}} {{t|uk|ДНК}} {{T|eu}} {{t|eu|ADN}} {{T|ja}} {{t|ja|DNA}} {{-ref-}} * [https://academia.gal/dicionario/-/termo/desoxirribonucleico «Desoxirribonucleico» no ''Dicionario da Real Academia Galega'']. Recolle a sigla ADN. * {{Referencia dicionario web |termo=desoxirribonucleico |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/21800/desoxirribonucleico}} * [https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/download/239/235/129 ''Dicionario de bioloxía: galego-castelán-inglés'']. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, TERMIGAL e Xunta de Galicia, 2010, páxina 16. hw4mjzswdmh7gjsbd3xdkxkhcioh353 ácido desoxirribonucleico 0 116072 756675 715041 2026-11-06T12:17:41Z Calq 1922 756675 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Imaxe:DNA chemical structure gl.svg|250px|miniatura|Estrutura química do [[ADN]]: dúas cadeas de nucleótidos conectadas por medio de pontes de hidróxeno, que aparecen como liñas descontinuas]] {{etim|de ''{{gl|ácido}}'' e ''{{gl|desoxirribonucleico}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-locsm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ácido| desoxirribonucleico|s desoxirribonucleicos}} # ({{sem|Química}}) e ({{sem|Xenética}}) {{Gl|o}} ácido desoxirribonucleico é un {{gl|ácido}} {{gl|nucleico}} que {{gl|conter|contén}} as {{gl|instrución}}s {{gl|xenética}}s {{gl|usar|usadas}} no {{gl|desenvolvemento}} e {{gl|funcionamento}} de {{gl|todo}}s os {{gl|organismo}}s {{gl|vivo}}s {{gl|coñecer|coñecidos}} e {{gl|algún}}s {{gl|virus}}, e é o {{gl|responsábel}} da {{gl|seu|súa}} {{gl|transmisión}} {{gl|hereditario|hereditaria}}. #* {{exemplo|O papel principal da molécula do ácido desoxirribonucleico é o almacenamento a longo prazo de información xenética.}} {{-sin-}} * {{gl|ADN}} (sigla) {{-relac-}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|adenina}} * {{gl|base nitroxenada}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|citosina}} * {{gl|código xenético}} * {{gl|cromosoma}} * {{gl|desoxirribosa}} * {{gl|desoxirribonucleótido}} * {{gl|dobre hélice}} * {{gl|guanina}} * {{gl|herdanza xenética}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|replicación do ADN}} * {{gl|timina}} * {{gl|xene}} * {{gl|xenética}} * {{gl|xenoma}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Desoxyribonukleinsäure}} {{T|ast}} {{t|ast|ácidu desoxirribonucleico}} {{T|bg}} {{t|bg|дезоксирибонуклеинова киселина}} {{T|es}} {{t|es|ácido desoxirribonucleico}} {{T|ca}} {{t|ca|àcid desoxiribonucleic}} {{T|cs}} {{t|cs|deoxyribonukleová kyselina}} {{T|zh}} {{t|zh|脱氧核糖核酸}}, {{t|zh|脫氧核糖核酸}} {{T|ko}} {{t|ko|디옥시리보핵산}} {{T|sk}} {{t|sk|deoxyribonukleová kyselina}} {{T|sl}} {{t|sl|deoksiribonukleinska kislina}} {{T|eo}} {{t|eo|deoksiribonuklea acido}} {{T|fi}} {{t|fi|deoksiribonukleiinihappo}} {{T|fr}} {{t|fr|acide désoxyribonucléique}} {{T|he}} {{t|he|חומצה דאוקסיריבונוקלאית}} {{T|hu}} {{t|hu|dezoxiribonukleinsav}} {{T|en}} {{t|en|deoxyribonucleic acid}} {{T|it}} {{t|it|acido desossiribonucleico}} {{T|nl}} {{t|nl|desoxyribonucleïnezuur}} {{T|pl}} {{t|pl|kwas deoksyrybonukleinowy}} {{T|pt}} {{t|pt|ácido desoxirribonucleico}} {{T|ro}} {{t|ro|acid dezoxiribonucleic}} {{T|ru}} {{t|ru|дезоксирибонуклеиновая кислота}} {{T|sv}} {{t|sv|deoxiribonukleinsyra}} {{T|tr}} {{t|tr|deoksiribonükleik asit}} {{T|uk}} {{t|uk|дезоксирibonуклеїнова кислота}} {{T|eu}} {{t|eu|azido desoxirribonukleiko}} {{T|ja}} {{t|ja|デオキシリボ核酸}} {{-ref-}} *{{DRAG}} * {{Referencia dicionario web |termo=desoxirribonucleico |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/21800/desoxirribonucleico}} bszwycjbnbhkgirm01rg65pn547qp71 ácido ribonucleico 0 116081 756678 742137 2026-11-06T14:23:51Z Calq 1922 756678 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Imaxe:Pre-mRNA-1ysv-tubes.png|250px|miniatura|Bucle formado por unha molécula (monocatenaria) de {{gl|pre-}}{{gl|ARNm}} dobrada sobre si mesma. Están salientadas as nucleobases (verdes) e a cadea ribosa-fosfato (azul).]] {{etim|de ''{{gl|ácido}}'' e ''{{gl|ribonucleico}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-locsm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ácido| ribonucleico|s ribonucleicos}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) ({{sem|Xenética|gl}}) {{Gl|ácido nucleico}} formado por unha {{gl|cadea}} de {{gl|ribonucleótido}}s, xeralmente simple, que conteñen o {{gl|azucre}} {{gl|ribosa}} e unha das catro {{gl|base nitroxenada|bases nitroxenadas}} principais: {{gl|adenina}}, {{gl|guanina}}, {{gl|citosina}} ou {{gl|uracilo}}. Desempeña diversas funcións na {{gl|expresión xénica}}, na {{gl|síntese de proteínas}} e na regulación dos procesos celulares, e constitúe o material xenético de determinados {{gl|virus}}. #* {{exemplo|O ácido ribonucleico participa na transmisión e na expresión da información xenética das células.}} #* {{exemplo|O ácido ribonucleico diferénciase do ADN pola presenza de ribosa e uracilo na súa estrutura.}} #* {{exemplo|Algúns virus utilizan o ácido ribonucleico como material xenético.}} {{-sin-}} * {{gl|ARN}} (sigla) {{-relac-}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ADN}} * {{gl|adenina}} * {{gl|ARN mensaxeiro}} * {{gl|ARN ribosómico}} * {{gl|ARN transferente}} * {{gl|base nitroxenada}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|citosina}} * {{gl|código xenético}} * {{gl|enlace fosfodiéster}} * {{gl|expresión xénica}} * {{gl|guanina}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|ribosoma}} * {{gl|síntese de proteínas}} * {{gl|transcrición}} * {{gl|tradución}} * {{gl|uracilo}} * {{gl|xene}} * {{gl|xenética}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Ribonukleinsäure}} {{T|bg}} {{t|bg|рибонуклеинова киселина}} {{T|ca}} {{t|ca|àcid ribonucleic}} {{T|es}} {{t|es|ácido ribonucleico}} {{T|cs}} {{t|cs|ribonukleová kyselina}} {{T|zh}} {{t|zh|核糖核酸}} {{T|ko}} {{t|ko|리보핵산}} {{T|fi}} {{t|fi|ribonukleiinihappo}} {{T|fr}} {{t|fr|acide ribonucléique}} {{T|hu}} {{t|hu|ribonukleinsav}} {{T|en}} {{t|en|ribonucleic acid}} {{T|ga}} {{t|ga|aigéad ribeanúicléasach}} {{T|is}} {{t|is|ríbósakjarnsýra}} {{T|it}} {{t|it|acido ribonucleico}} {{T|pl}} {{t|pl|kwas rybonukleinowy}} {{T|pt}} {{t|pt|ácido ribonucleico}} {{T|ro}} {{t|ro|acid ribonucleic}} {{T|ru}} {{t|ru|рибонуклеиновая кислота}} {{T|sv}} {{t|sv|ribonukleinsyra}} {{T|tr}} {{t|tr|ribonükleik asit}} {{T|uk}} {{t|uk|рибонуклеїнова кислота}} {{T|eu}} {{t|eu|azido erribonukleiko}} {{T|ja}} {{t|ja|リボ核酸}} {{-ref-}} * [https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/download/239/235/129 ''Dicionario de bioloxía: galego-castelán-inglés'']. Xunta de Galicia, Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades e TERMIGAL, 2010, páxina 14. * [https://academia.gal/dicionario/-/termo/ribonucleico «Ribonucleico» no ''Dicionario da Real Academia Galega'']. i929o8gphfb9pcem03h2v7iswzgzyzy ARN 0 116082 756679 715056 2026-11-06T14:25:03Z Calq 1922 756679 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|sigla de ''{{gl|ácido ribonucleico}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-sigla-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Bioquímica|gl}}) ({{sem|Xenética|gl}}) {{Gl|ácido ribonucleico}}, {{gl|ácido nucleico}} que desempeña diversas funcións na {{gl|expresión xénica}}, na {{gl|síntese de proteínas}} e na regulación dos procesos celulares, e que constitúe o material xenético de determinados {{gl|virus}}. #* {{exemplo|O ARN participa na expresión da información xenética das células.}} #* {{exemplo|Algúns virus utilizan o ARN como material xenético.}} #* {{exemplo|O ARN mensaxeiro transporta a información necesaria para a síntese de proteínas.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|ADN}} * {{gl|ARN interferente}} * {{gl|ARN mensaxeiro}} * {{gl|ARN ribosómico}} * {{gl|ARN transferente}} * {{gl|ARNi}} * {{gl|ARNm}} * {{gl|ARNr}} * {{gl|ARNt}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|expresión xénica}} * {{gl|información xenética}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|ribosoma}} * {{gl|síntese de proteínas}} * {{gl|transcrición}} * {{gl|tradución}} * {{gl|xene}} * {{gl|xenética}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|RNS}}, {{t|de|RNA}} {{T|bg}} {{t|bg|РНК}} {{T|es}} {{t|es|ARN}} {{T|ca}} {{t|ca|ARN}} {{T|sk}} {{t|sk|RNK}} {{T|fi}} {{t|fi|RNA}} {{T|fr}} {{t|fr|ARN}} {{T|el}} {{t|el|RNA}} {{T|hu}} {{t|hu|RNS}} {{T|en}} {{t|en|RNA}} {{T|is}} {{t|is|RKS}} {{T|it}} {{t|it|RNA}}, {{t|it|ARN}} {{T|lv}} {{t|lv|RNS}} {{T|mk}} {{t|mk|РНК}} {{T|pl}} {{t|pl|RNA}} {{T|pt}} {{t|pt|ARN}}, {{t|pt|RNA}} {{T|ro}} {{t|ro|ARN}} {{T|ru}} {{t|ru|РНК}} {{T|sv}} {{t|sv|RNA}} {{T|tr}} {{t|tr|RNA}} {{T|eu}} {{t|eu|ARN}} {{T|ja}} {{t|ja|RNA}} {{T|ka}} {{t|ka|რნმ}} {{-ref-}} * [https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/download/239/235/129 ''Dicionario de bioloxía: galego-castelán-inglés'']. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, TERMIGAL e Xunta de Galicia, 2010, páxinas 14 e 25. * [https://academia.gal/dicionario/-/termo/ribonucleico «Ribonucleico» no ''Dicionario da Real Academia Galega'']. Inclúe a sigla ARN. ngsiwkn0cfqmu2p51599kjiwvfup1t9 alcohol etílico 0 117592 756704 718397 2026-11-06T19:45:11Z Calq 1922 756704 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Imaxe:Ethanol-3D-balls.png|miniatura|250px|Modelo de ''bolas'' da molécula do alcohol etílico. En negro: {{gl|carbono}}; en gris, {{gl|hidróxeno}}; en vermello, {{gl|osíxeno}}.]] {{etim|de ''{{gl|alcohol}}'' e ''{{gl|etílico}}''.|gl}} {{pronuncia|/al.ko.'ol eˈt̪i.li.ko/|gl}} {{son|||gl}} {{-locsm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|alcoh|ol etílico|ois etílicos}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|composto}} {{gl|químico}} {{gl|orgánico}} {{gl|alifático}} da familia dos {{gl|alcohol|alcohois}}, tamén denominado {{gl|etanol}}, que contén un {{gl|grupo funcional}} {{gl|hidroxilo}} unido a unha cadea de dous átomos de {{gl|carbono}}. A súa fórmula química é CH3–CH2–OH (C2H6O). En condicións normais de {{gl|presión}} e {{gl|temperatura}} preséntase como un {{gl|líquido}} {{gl|incoloro}}, {{gl|volátil}}, de {{gl|olor}} característico e moi {{gl|inflamábel}}, cun {{gl|punto de ebulición}} próximo aos 78,4 °C. Obtense, entre outros procedementos, mediante a {{gl|fermentación alcohólica}} de {{gl|azucre}}s, proceso coñecido desde a antigüidade. Constitúe a substancia alcohólica característica das {{gl|bebida alcohólica|bebidas alcohólicas}}, nas que actúa fisioloxicamente como unha {{gl|substancia psicoactiva}}, e emprégase tamén como {{gl|disolvente}}, {{gl|desinfectante}} e {{gl|combustible}}. #* {{exemplo|O alcohol etílico é o principal alcol presente nas bebidas alcohólicas, como o viño, a cervexa, os licores ou as augardentes.}} #* {{exemplo|A fermentación de determinados azucres produce alcohol etílico e dióxido de carbono.}} #* {{exemplo|O alcohol etílico é un composto orgánico de fórmula CH3CH2OH.}} #* {{exemplo|O alcohol etílico emprégase na industria química como disolvente e na fabricación de numerosos produtos.}} #* {{exemplo|Durante o metabolismo, o alcohol etílico transfórmase inicialmente en acetaldehido pola acción da alcol deshidroxenase.}} {{-sin-}} * {{gl|etanol}} {{-relac-}} * {{gl|acetaldehido}} * {{gl|ácido acético}} * {{gl|alcol}} * {{gl|alcol deshidroxenase}} * {{gl|alcol primario}} * {{gl|alcohol}} * {{gl|alcohol absoluto}} * {{gl|alcoholemia}} * {{gl|alcoholismo}} * {{gl|bioetanol}} * {{gl|etanol}} * {{gl|fermentación alcohólica}} * {{gl|grupo hidroxilo}} * {{gl|metanol}} * {{gl|oxidación}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Ethylalkohol}} {{T|bg}} {{t|bg|етилов алкохол}} {{T|es}} {{t|es|alcohol etílico}}, {{t|es|etanol}} {{T|ca}} {{t|ca|alcohol etílic}}, {{t|ca|etanol}} {{T|cs}} {{t|cs|ethylalkohol}}, {{t|cs|etanol}} {{T|zh}} {{t|zh|乙醇}} {{T|fi}} {{t|fi|etyylialkoholi}} {{T|fr}} {{t|fr|alcool éthylique}}, {{t|fr|éthanol}} {{T|el}} {{t|el|αιθυλική αλκοόλη}} {{T|en}} {{t|en|ethyl alcohol}}, {{t|en|ethanol}} {{T|it}} {{t|it|alcol etilico}}, {{t|it|etanolo}} {{T|nl}} {{t|nl|ethylalcohol}}, {{t|nl|ethanol}} {{T|pl}} {{t|pl|alkohol etylowy}}, {{t|pl|etanol}} {{T|pt}} {{t|pt|álcool etílico}}, {{t|pt|etanol}} {{T|ro}} {{t|ro|alcool etilic}} {{T|ru}} {{t|ru|этиловый спирт}}, {{t|ru|этанол}} {{T|sv}} {{t|sv|etylalkohol}}, {{t|sv|etanol}} {{T|tr}} {{t|tr|etil alkol}}, {{t|tr|etanol}} {{T|uk}} {{t|uk|етиловий спирт}}, {{t|uk|етанол}} {{T|ja}} {{t|ja|エチルアルコール}}, {{t|ja|エタノール}} qtqf7gi72os0apb849xb6l9ejatlvgl etanol 0 117594 756703 734302 2026-11-06T19:38:32Z Calq 1922 756703 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Ethanol-3D-balls.png|miniatura|250px|Modelo de bólas da molécula de etanol]] {{etim|de ''{{gl|etano}}'' e ''{{gl|-ol}}''.|gl}} {{pronuncia|/ɛ.ta.'nɔl/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|etan|ol|ois}} # ({{sem|Química}}) {{Gl|nome}} {{gl|oficial}} {{gl|definir|definido}} {{gl|polo|pola}} {{Gl|IUPAC|Unión Internacional de Química Pura e Aplicada}} (IUPAC) {{gl|para}} o {{gl|alcohol etílico}}. É un {{gl|alcol}} {{gl|primario}} de fórmula química C2H5OH (CH3CH2OH), que se presenta como un {{gl|líquido}} {{gl|incoloro}}, {{gl|volátil}}, {{gl|inflamábel}} e {{gl|miscible}} coa {{gl|auga}}, cun punto de {{gl|ebulición}} próximo aos 78,4 °C. Constitúe o principal alcol das {{gl|bebida alcohólica|bebidas alcohólicas}}, obtense, entre outros procedementos, pola {{gl|fermentación alcohólica}} de {{gl|azucre}}s e emprégase como {{gl|disolvente}}, {{gl|desinfectante}} e {{gl|combustible}}. #* {{exemplo|O etanol é un alcol primario de fórmula C2H5OH.}} #* {{exemplo|A fermentación alcohólica da glicosa produce etanol e dióxido de carbono.}} #* {{exemplo|O etanol emprégase na industria química como disolvente de numerosas substancias.}} #* {{exemplo|O etanol é o principal composto responsable dos efectos das bebidas alcohólicas sobre o organismo.}} #* {{exemplo|No metabolismo humano, o etanol pode oxidarse a acetaldehido mediante a acción da alcol deshidroxenase.}} #* {{exemplo|O bioetanol é etanol producido a partir de materias primas biolóxicas e empregado como combustible.}} {{-sin-}} * {{gl|alcohol etílico}} {{-relac-}} * {{gl|acetaldehido}} * {{gl|ácido acético}} * {{gl|alcol}} * {{gl|alcol deshidroxenase}} * {{gl|alcol primario}} * {{gl|alcohol}} * {{gl|aldehido deshidroxenase}} * {{gl|bioetanol}} * {{gl|combustible}} * {{gl|desinfectante}} * {{gl|disolvente}} * {{gl|etano}} * {{gl|etanal}} * {{gl|fermentación alcohólica}} * {{gl|grupo hidroxilo}} * {{gl|metanol}} * {{gl|oxidación}} * {{gl|propanol}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Ethanol}}, {{t|de|Äthanol}} {{T|ar}} {{t|ar|إيثانول}} {{T|bg}} {{t|bg|етанол}} {{T|es}} {{t|es|etanol}}, {{t|es|alcohol etílico}} {{T|ca}} {{t|ca|etanol}} {{T|cs}} {{t|cs|etanol}}, {{t|cs|ethanol}} {{T|zh}} {{t|zh|乙醇}} {{T|da}} {{t|da|ætanol}}, {{t|da|ethanol}} {{T|eo}} {{t|eo|etanolo}} {{T|fi}} {{t|fi|etanoli}} {{T|fr}} {{t|fr|éthanol}} {{T|el}} {{t|el|αιθανόλη}} {{T|hu}} {{t|hu|etanol}} {{T|en}} {{t|en|ethanol}}, {{t|en|ethyl alcohol}} {{T|it}} {{t|it|etanolo}} {{T|ja}} {{t|ja|エタノール}} {{T|pl}} {{t|pl|etanol}} {{T|pt}} {{t|pt|etanol}}, {{t|pt|álcool etílico}} {{T|ro}} {{t|ro|etanol}} {{T|ru}} {{t|ru|этанол}} {{T|sv}} {{t|sv|etanol}} {{T|tr}} {{t|tr|etanol}} {{T|uk}} {{t|uk|етанол}} {{-ref-}} * {{DRAG}} 5zdsim28hhe4pwlvs08u9xvsuclzv7q arabinosa 0 119565 756691 722993 2026-11-06T18:41:14Z Calq 1922 756691 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Arabinose.svg|miniatura|dereita|250px|Estrutura química da L-[[arabinosa]] na súa forma de cadea aberta.]] {{etim|do {{orixe|de|gl}} ''{{de|Arabinose}}'', formado a partir de ''Arabin'' («arabina»), nome dunha substancia presente na {{gl|goma arábiga}}.|gl}} {{pronuncia|/a.ɾa.β̞i.ˈno.sa/|gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|arabinosa||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|monosacárido}} do grupo das {{gl|aldopentosa}}s, de fórmula química C5H10O5, constituído por cinco átomos de {{gl|carbono}} e caracterizado pola presenza dun grupo {{gl|aldehido}} na súa forma de cadea aberta. Atópase principalmente formando parte de {{gl|polisacárido}}s {{gl|vexetal|vexetais}}, como as {{gl|pectina}}s, as {{gl|hemicelulosa}}s e as {{gl|goma vexetal|gomas vexetais}}. Presenta dúas formas {{gl|enantiómero|enantioméricas}}, D-arabinosa e L-arabinosa, das cales a segunda é a máis abundante na natureza. #* {{exemplo|A arabinosa é unha aldopentosa de cinco átomos de carbono presente en numerosos polisacáridos vexetais.}} #* {{exemplo|A goma arábiga contén polisacáridos que liberan arabinosa mediante hidrólise.}} #* {{exemplo|A L-arabinosa é a forma predominante deste azucre na natureza.}} #* {{exemplo|A arabinosa pode empregarse como fonte de carbono na preparación de determinados medios de cultivo bacterianos.}} {{-relac-}} * {{gl|aldopentosa}} * {{gl|arabana}} * {{gl|arabinogalactano}} * {{gl|arabinoxilano}} * {{gl|arabitol}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|D-arabinosa}} * {{gl|goma arábiga}} * {{gl|hemicelulosa}} * {{gl|L-arabinosa}} * {{gl|monosacárido}} * {{gl|pectina}} * {{gl|pentosa}} * {{gl|polisacárido}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|xilosa}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Arabinose}} {{T|bg}} {{t|bg|арабиноза}} {{T|es}} {{t|es|arabinosa}} {{T|ca}} {{t|ca|arabinosa}} {{T|cs}} {{t|cs|arabinóza}} {{T|zh}} {{t|zh|阿拉伯糖}} {{T|hr}} {{t|hr|arabinoza}} {{T|sk}} {{t|sk|arabinóza}} {{T|eo}} {{t|eo|arabinozo}} {{T|fi}} {{t|fi|arabinoosi}} {{T|fr}} {{t|fr|arabinose}} {{T|hu}} {{t|hu|arabinóz}} {{T|id}} {{t|id|arabinosa}} {{T|en}} {{t|en|arabinose}} {{T|it}} {{t|it|arabinosio}} {{T|ja}} {{t|ja|アラビノース}} {{T|nl}} {{t|nl|arabinose}} {{T|pl}} {{t|pl|arabinoza}} {{T|pt}} {{t|pt|arabinose}} {{T|ro}} {{t|ro|arabinoză}} {{T|ru}} {{t|ru|арабиноза}} {{T|tr}} {{t|tr|arabinoz}} {{T|uk}} {{t|uk|арабіноза}} {{-ref-}} * [https://www.agamfec.com/wp/wp-content/uploads/2018/08/DICCIONARIOGALEGOmedico.pdf ''Dicionario galego de termos médicos'']. Real Academia de Medicina e Cirurxía de Galicia e Xunta de Galicia, 2002, páxina 57. bbxlpjs0mnsryl0bv52wyyd2bbipkqx San Marcos 0 122473 756730 729543 2026-11-07T11:32:41Z Calq 1922 756730 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|haxiotopónimo formado por ''{{gl|san}}'' e o nome persoal ''{{gl|Marcos}}'', procedente do latín ''Marcus'', relacionado co nome do deus Marte. A denominación fai referencia a san Marcos o Evanxelista.<ref>Real Academia Galega: [https://academia.gal/nomes/-/nome/Marcos «Marcos»], ''Guía de nomes galegos'', coordinada por Ana Isabel Boullón Agrelo.</ref>|gl}} {{pronuncia|/saŋˈmaɾko̝s/|gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Regoela}}, no concello de {{gl|Cabanas}}, na provincia da {{gl|A Coruña|Coruña}}.<ref name="nomenclator">Xunta de Galicia: [https://abertos.xunta.gal/catalogo/territorio-vivienda-transporte/-/dataset/0270/nomenclator-galicia/ «Nomenclátor de Galicia»], aprobado polo Decreto 27/2026, do 30 de marzo.</ref> #* {{ver|{{Galipedia|San Marcos, Regoela, Cabanas}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Sillobre}}, no concello de {{gl|Fene}}, na provincia da {{gl|A Coruña|Coruña}}.<ref name="nomenclator"/><ref>Concello de Fene: [https://fene.gal/turismo/info/gl/11 «Sillobre»], relación dos lugares da parroquia.</ref> #* {{ver|{{Galipedia|San Marcos, Sillobre, Fene}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|San Pedro de Nós}}, no concello de {{gl|Oleiros}}, na provincia da {{gl|A Coruña|Coruña}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|San Marcos, San Pedro de Nós, Oleiros}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Bando}}, no concello de {{gl|Santiago de Compostela}}, na provincia da {{gl|A Coruña|Coruña}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|San Marcos, Bando, Santiago de Compostela}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Laiosa}}, no concello do {{gl|O Incio|Incio}}, na provincia de {{gl|Lugo}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|San Marcos, Laiosa, O Incio}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Taboi}}, no concello de {{gl|Outeiro de Rei}}, na provincia de {{gl|Lugo}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|San Marcos, Taboi, Outeiro de Rei}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Galdo}}, no concello de {{gl|Viveiro}}, na provincia de {{gl|Lugo}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|San Marcos, Galdo, Viveiro}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Pardesoa}}, no concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|San Marcos, Pardesoa, Forcarei}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) Denominación alternativa de {{gl|San Marco}}, {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Abegondo}}, no concello de {{gl|Abegondo}}, na provincia da {{gl|A Coruña|Coruña}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|San Marco, Abegondo, Abegondo}}}} {{-relac-}} * {{gl|San Marco}} {{-ref-}} <references/> 4r27rdzqeq0pggfxa9xy2wf22ymn1uo San Marco 0 122474 756733 729544 2026-11-07T11:36:28Z Calq 1922 756733 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Capela de San Marco en Abegondo.jpg|miniatura|Capela de San Marco, en Abegondo.]] {{etim|haxiotopónimo formado por ''{{gl|san}}'' e o nome persoal ''{{gl|Marco}}'', variante de ''{{gl|Marcos}}'', procedente do latín ''Marcum'', acusativo de ''Marcus'', nome relacionado co deus Marte. O topónimo está vinculado á advocación de san Marcos o Evanxelista, ao que está dedicada unha capela do lugar.<ref>Real Academia Galega: [https://academia.gal/nomes/-/nome/Marcos «Marcos»], ''Guía de nomes galegos'', coordinada por Ana Isabel Boullón Agrelo.</ref><ref>Concello de Abegondo: [https://abegondo.gal/patriminio/ «Patrimonio»], relación das capelas do concello.</ref>|gl}} {{pronuncia|/saŋˈmaɾko̝/|gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Abegondo}}, no concello de {{gl|Abegondo}}, na provincia da {{gl|A Coruña|Coruña}}. É a sede administrativa do concello.<ref name="nomenclator">Xunta de Galicia: [https://abertos.xunta.gal/catalogo/territorio-vivienda-transporte/-/dataset/0270/nomenclator-galicia/ «Nomenclátor de Galicia»], aprobado polo Decreto 27/2026, do 30 de marzo.</ref> #* {{ver|{{Galipedia|San Marco, Abegondo, Abegondo}}}} {{-relac-}} * {{gl|San Marcos}} {{-ref-}} <references/> g378q63lymt9ghro79u9ip7vkmg2mnh éster 0 123223 756706 731364 2026-11-06T19:59:01Z Calq 1922 756706 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Ester.svg|miniatura|250px|Fórmula xeral dun [[éster]] derivado dun [[ácido carboxílico]].]] {{etim|do {{orixe|de|gl}} ''{{de|Ester}}''.|gl}} {{pronuncia|/'ɛs.teɾ/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|ést|er|eres}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|composto}} {{gl|orgánico}} que resulta formalmente da {{gl|substitución}} dun átomo de {{gl|hidróxeno}} dun grupo {{gl|hidroxilo}} dun {{gl|ácido}}, orgánico ou inorgánico, por un grupo orgánico, xeralmente procedente dun {{gl|alcol}}. Os ésteres derivados dos {{gl|ácido carboxílico|ácidos carboxílicos}} caracterízanse pola presenza do grupo funcional –COOR, onde R representa un grupo orgánico, e poden obterse mediante unha reacción de {{gl|esterificación}}. #* {{exemplo|As graxas son ésteres da glicerina con ácidos graxos.}} #* {{exemplo|A nitroglicerina é un éster altamente explosivo.}} #* {{exemplo|O acetato de etilo é un éster derivado do ácido acético e do etanol.}} #* {{exemplo|Moitos ésteres de baixa masa molecular presentan olores agradables que lembran os das froitas.}} #* {{exemplo|Os ésteres poden experimentar reaccións de hidrólise nas que se rompen os seus enlaces éster.}} #* {{exemplo|Os fosfolípidos conteñen grupos éster que participan na súa estrutura molecular.}} {{-relac-}} * {{gl|acetato}} * {{gl|acetato de etilo}} * {{gl|ácido acético}} * {{gl|ácido carboxílico}} * {{gl|ácido fosfórico}} * {{gl|ácido graxo}} * {{gl|alcol}} * {{gl|alcohol etílico}} * {{gl|éster fosfórico}} * {{gl|esterase}} * {{gl|esterificación}} * {{gl|esterificar}} * {{gl|etanol}} * {{gl|éter}} * {{gl|fosfolípido}} * {{gl|glicerina}} * {{gl|glicerol}} * {{gl|graxa}} * {{gl|hidrólise}} * {{gl|lípido}} * {{gl|poliéster}} * {{gl|saponificación}} * {{gl|triglicérido}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Ester}} {{T|bg}} {{t|bg|естер}} {{T|es}} {{t|es|éster}} {{T|ca}} {{t|ca|èster}} {{T|cs}} {{t|cs|ester}} {{T|zh}} {{t|zh|酯}} {{T|ko}} {{t|ko|에스터}}, {{t|ko|에스테르}} {{T|da}} {{t|da|ester}} {{T|sl}} {{t|sl|ester}} {{T|eo}} {{t|eo|estero}} {{T|et}} {{t|et|ester}} {{T|fi}} {{t|fi|esteri}} {{T|fr}} {{t|fr|ester}} {{T|el}} {{t|el|εστέρας}} {{T|hu}} {{t|hu|észter}} {{T|id}} {{t|id|ester}} {{T|en}} {{t|en|ester}} {{T|it}} {{t|it|estere}} {{T|nl}} {{t|nl|ester}} {{T|pl}} {{t|pl|ester}} {{T|pt}} {{t|pt|éster}} {{T|ro}} {{t|ro|ester}} {{T|ru}} {{t|ru|сложный эфир}} {{T|sv}} {{t|sv|ester}} {{T|tr}} {{t|tr|ester}} {{T|uk}} {{t|uk|естер}} {{T|eu}} {{t|eu|ester}} {{T|ja}} {{t|ja|エステル}} {{-ref-}} * [https://egu.xunta.gal/gl/termo/122965/ester «Éster» na ''Enciclopedia Galega Universal'']. Definición química, nomenclatura, esterificación e propiedades dos ésteres. mh6ibdbfyve3he7zer8b7uofc9jgyzl esterificación 0 123224 756707 731367 2026-11-06T20:04:47Z Calq 1922 756707 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Fischer-Veresterung 1.svg|miniatura|dereita|300px|Esquema xeral da [[esterificación de Fischer]], na que un [[ácido carboxílico]] e un [[alcol]] reaccionan para formar un [[éster]] e [[auga]].]] {{etim|de ''{{gl|esterificar}}''.|gl}} {{pronuncia|/es.tɛ̯.ɾi.fi.ka.'θjoŋ/ ou /es.tɛ̯.ɾi.fi.ka.'sjoŋ/|gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|esterificación||s}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|proceso}} que ten lugar ao {{gl|reaccionar}} un {{gl|ácido carboxílico}} cun {{gl|alcohol}}, do que resultan un {{gl|éster}} e {{gl|auga}}. Na súa forma clásica, coñecida como {{gl|esterificación de Fischer}}, é unha {{gl|reacción química}} {{gl|reversíbel}} que adoita estar catalizada por un {{gl|ácido}}. #* {{exemplo|A esterificación do ácido acético co etanol produce acetato de etilo e auga.}} #* {{exemplo|A esterificación de Fischer adoita realizarse en presenza dun catalizador ácido, como o ácido sulfúrico.}} #* {{exemplo|A esterificación é unha reacción importante na síntese de numerosos compostos orgánicos.}} #* {{exemplo|A eliminación da auga formada durante unha esterificación reversíbel pode favorecer a obtención do éster.}} {{-relac-}} * {{gl|acetato de etilo}} * {{gl|ácido acético}} * {{gl|ácido carboxílico}} * {{gl|ácido sulfúrico}} * {{gl|alcol}} * {{gl|alcohol}} * {{gl|catalizador}} * {{gl|éster}} * {{gl|esterificación de Fischer}} * {{gl|esterificar}} * {{gl|etanol}} * {{gl|glicerol}} * {{gl|hidrólise}} * {{gl|reacción de condensación}} * {{gl|reacción química}} * {{gl|reacción reversíbel}} * {{gl|transesterificación}} * {{gl|triglicérido}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Veresterung}} {{T|bg}} {{t|bg|естерификация}} {{T|es}} {{t|es|esterificación}} {{T|ca}} {{t|ca|esterificació}} {{T|cs}} {{t|cs|esterifikace}} {{T|zh}} {{t|zh|酯化}} {{T|ko}} {{t|ko|에스테르화}} {{T|da}} {{t|da|esterificering}} {{T|sk}} {{t|sk|esterifikácia}} {{T|sl}} {{t|sl|esterifikacija}} {{T|fi}} {{t|fi|esteröityminen}} {{T|fr}} {{t|fr|estérification}} {{T|cy}} {{t|cy|esteriad}} {{T|el}} {{t|el|εστεροποίηση}} {{T|hu}} {{t|hu|észterezés}} {{T|en}} {{t|en|esterification}} {{T|ga}} {{t|ga|eistearúchán}} {{T|it}} {{t|it|esterificazione}} {{T|nl}} {{t|nl|esterificatie}}, {{t|nl|verestering}} {{T|pl}} {{t|pl|estryfikacja}} {{T|pt}} {{t|pt|esterificação}} {{T|ro}} {{t|ro|esterificare}} {{T|ru}} {{t|ru|эстерификация}} {{T|sv}} {{t|sv|esterbildning}} {{T|tr}} {{t|tr|esterleşme}} {{T|uk}} {{t|uk|естерифікація}} {{T|eu}} {{t|eu|esterifikazioa}} {{T|ja}} {{t|ja|エステル化}} {{-ref-}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/gl/term/27894/esterificacion}} 3jt964oxzgm2ewju1a05ymar7uldkwz esterificar 0 123225 756708 731405 2026-11-06T20:08:42Z Calq 1922 756708 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|de ''{{gl|éster}}'' e o sufixo ''{{gl|-ficar}}'', cun ''i'' {{gl|epentético}}.|gl}} {{pronuncia|/es.tɛ.ɾi.fi.'kaɾ/|gl}} {{son|||gl}} {{-verbot-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|formar}} un {{gl|éster}} mediante a {{gl|reacción}} dun {{gl|ácido}} cun {{gl|alcohol}} ou un {{gl|fenol}}. No caso dos {{gl|ácido carboxílico|ácidos carboxílicos}}, a reacción cun {{gl|alcol}} pode producir un éster e {{gl|auga}}, mediante un proceso denominado {{gl|esterificación}}. #* {{exemplo|Esterificamos o alcohol metílico.}} #* {{exemplo|O ácido acético pode esterificarse con etanol para producir acetato de etilo e auga.}} #* {{exemplo|No laboratorio utilizouse un catalizador ácido para esterificar unha mestura de ácido carboxílico e alcol.}} #* {{exemplo|Os investigadores conseguiron esterificar o composto mediante unha reacción de síntese orgánica.}} #* {{exemplo|Para esterificar un ácido carboxílico cun alcol, pódese empregar unha reacción de esterificación de Fischer.}} {{-relac-}} * {{gl|acetato de etilo}} * {{gl|ácido acético}} * {{gl|ácido carboxílico}} * {{gl|ácido sulfúrico}} * {{gl|alcol}} * {{gl|alcohol}} * {{gl|catalizador}} * {{gl|éster}} * {{gl|esterase}} * {{gl|esterificación}} * {{gl|esterificación de Fischer}} * {{gl|esterificado}} * {{gl|etanol}} * {{gl|fenol}} * {{gl|hidrólise}} * {{gl|reacción de condensación}} * {{gl|reacción química}} * {{gl|transesterificación}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|verestern}} {{T|es}} {{t|es|esterificar}} {{T|ca}} {{t|ca|esterificar}} {{T|cs}} {{t|cs|esterifikovat}} {{T|zh}} {{t|zh|酯化}} {{T|da}} {{t|da|esterificere}} {{T|fr}} {{t|fr|estérifier}} {{T|en}} {{t|en|esterify}} {{T|it}} {{t|it|esterificare}} {{T|nl}} {{t|nl|veresteren}} {{T|pl}} {{t|pl|estryfikować}} {{T|pt}} {{t|pt|esterificar}} {{T|ro}} {{t|ro|esterifica}} {{T|ru}} {{t|ru|этерифицировать}} {{T|sv}} {{t|sv|esterifiera}} {{T|tr}} {{t|tr|esterleştirmek}} {{T|uk}} {{t|uk|естерифікувати}} {{T|ja}} {{t|ja|エステル化する}} {{-conx-}} {{conx.gl.-zar|esterific|esterifiqu}} {{-ref-}} * [https://egu.xunta.gal/gl/busca?busca_opcions=conten&palabra=esterificar ''Enciclopedia Galega Universal'': «esterificar»]. Definición do verbo como transformación dunha substancia no seu éster. 2gb3k4znkr9v36irpphlqcfb41e8ugz fenol 0 123240 756710 731407 2026-11-06T20:18:10Z Calq 1922 756710 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[File:Phenol2.svg|miniatura|250px|Fórmula estrutural do [[fenol]], composto aromático cun grupo [[hidroxilo]] unido directamente a un anel de [[benceno]].]] {{etim|do {{orixe|fr|gl}} ''{{fr|phénol}}'', formado a partir de ''{{fr|phène}}'' (relacionado co {{orixe|grc|gl}} ''{{grc|φαίνειν}}'', «{{gl|brillar}}», «{{gl|mostrar}}») e ''{{fr|-ol}}''.|gl}} {{pronuncia|/fe.'nɔl/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|fen|ol|ois}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|composto}} {{gl|orgánico}} {{gl|aromático}} de fórmula química C6H5OH (C6H6O), formado pola substitución dun átomo de {{gl|hidróxeno}} do {{gl|benceno}} por un {{gl|grupo hidroxilo}} (–OH). É un {{gl|sólido}} {{gl|cristalino}}, de {{gl|cor}} {{gl|branco|branca}} ou {{gl|incoloro|incolora}} a {{gl|temperatura}} ambiente, {{gl|solúbel}} en {{gl|auga}} e noutros {{gl|disolvente}}s, que se emprega na fabricación de {{gl|resina sintética|resinas sintéticas}} e, en disolucións diluídas, como {{gl|desinfectante}}. #* {{exemplo|Entre outros usos, o fenol emprégase como desinfectante.}} #* {{exemplo|O fenol é un composto aromático formado por un anel de benceno unido a un grupo hidroxilo.}} #* {{exemplo|O fenol emprégase na fabricación de resinas sintéticas e doutros produtos químicos.}} #* {{exemplo|O fenol puro presenta un punto de fusión próximo aos 41 °C.}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|cada}} un dos {{gl|composto}}s {{gl|orgánico}}s {{gl|aromático}}s que conteñen un ou varios grupos {{gl|hidroxilo}} unidos directamente a átomos de {{gl|carbono}} dun {{gl|anel bencénico}} ou de calquera outro {{gl|anel aromático}}. #* {{exemplo|O cresol é un fenol que contén un grupo metilo unido ao anel aromático.}} #* {{exemplo|Os fenois caracterízanse pola presenza dun ou varios grupos hidroxilo unidos directamente a un anel aromático.}} #* {{exemplo|Os fenois presentan propiedades químicas diferentes das dos alcohois alifáticos.}} {{-sin-}} * {{gl|ácido carbólico}} (acepción 1) * {{gl|ácido fénico}} (acepción 1) * {{gl|hidroxibenceno}} (acepción 1) {{-relac-}} * {{gl|alcol}} * {{gl|anel aromático}} * {{gl|benceno}} * {{gl|bencénico}} * {{gl|bisfenol}} * {{gl|cresol}} * {{gl|fenolato}} * {{gl|fenólico}} * {{gl|fenolftaleína}} * {{gl|fenoxi}} * {{gl|fenóxido}} * {{gl|grupo hidroxilo}} * {{gl|hidroquinona}} * {{gl|monofenol}} * {{gl|naftol}} * {{gl|polifenol}} * {{gl|pirocatecol}} * {{gl|resina fenólica}} * {{gl|resorcinol}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Phenol}} {{T|ar}} {{t|ar|فِينُول}} {{T|bg}} {{t|bg|фенол}} {{T|es}} {{t|es|fenol}} {{T|ca}} {{t|ca|fenol}} {{T|cs}} {{t|cs|fenol}} {{T|zh}} {{t|zh|苯酚}} (acepción 1), {{t|zh|酚}} (acepción 2) {{T|ko}} {{t|ko|페놀}} {{T|fi}} {{t|fi|fenoli}} {{T|fr}} {{t|fr|phénol}} {{T|cy}} {{t|cy|ffenol}} {{T|el}} {{t|el|φαινόλη}} {{T|hu}} {{t|hu|fenol}} {{T|en}} {{t|en|phenol}} {{T|ga}} {{t|ga|feanól}} {{T|it}} {{t|it|fenolo}} {{T|oc}} {{t|oc|fenol}} {{T|pl}} {{t|pl|fenol}} {{T|pt}} {{t|pt|fenol}} {{T|ru}} {{t|ru|фенол}} {{T|sv}} {{t|sv|fenol}} {{T|tr}} {{t|tr|fenol}} {{T|uk}} {{t|uk|фенол}} {{T|vi}} {{t|vi|phenol}} {{T|ja}} {{t|ja|フェノール}} {{-ref-}} * {{DRAG}} * [https://egu.xunta.gal/gl/termo/126376/fenol «Fenol» na ''Enciclopedia Galega Universal'']. Definicións, sinonimia, propiedades e aplicacións químicas. 9fkw3l0g41jrdp37cimxslcogypel1q benceno 0 123241 756712 737682 2026-11-06T20:29:04Z Calq 1922 756712 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[File:Benzene-2D-full.svg|miniatura|250px|Fórmula estrutural do [[benceno]] (C6H6), formado por un anel hexagonal de seis átomos de [[carbono]], cada un unido a un átomo de [[hidróxeno]].]] {{etim|do {{orixe|la|gl}} {{gl|científico}} ''{{la|benzoe}}'', '{{gl|benzoe|benxuí}}', e ''{{gl|-eno}}''.|gl}} {{pronuncia|/beŋ.'θe.no̯/ ou /beŋ.'se.no̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|benceno||s}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|hidrocarburo}} {{gl|aromático}} de fórmula química C6H6, {{gl|líquido}} {{gl|incoloro}}, {{gl|volátil}} e {{gl|inflamábel}}, cunha {{gl|estrutura}} molecular en forma de {{gl|anel}} {{gl|hexagonal}} {{gl|plano}}, constituído por seis átomos de {{gl|carbono}}, cada un unido a un átomo de {{gl|hidróxeno}}. Presenta un sistema de seis electróns π {{gl|deslocalizado}}s que lle confiren unha elevada estabilidade aromática. É unha substancia {{gl|tóxico|tóxica}} e {{gl|canceríxeno|canceríxena}}, que se obtén principalmente a partir de derivados do {{gl|petróleo}} e do {{gl|alcatrán de hulla}}, e que se emprega como materia prima na industria química, así como, de maneira restrinxida, como {{gl|disolvente}} e {{gl|reactivo}} de {{gl|laboratorio}}. #* {{exemplo|O benceno é unha das materias primas fundamentais da industria química orgánica.}} #* {{exemplo|A molécula de benceno está formada por seis átomos de carbono dispostos nun anel hexagonal plano.}} #* {{exemplo|Os seis electróns π do benceno están deslocalizados ao longo do seu anel aromático.}} #* {{exemplo|O benceno é un líquido inflamable cun punto de ebulición próximo aos 80,1 °C.}} #* {{exemplo|O benceno utilízase como materia prima na produción de numerosos compostos orgánicos, entre eles o fenol e o estireno.}} #* {{exemplo|A exposición prolongada ao benceno aumenta o risco de desenvolver determinados tipos de leucemia.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido benzoico}} * {{gl|alcatrán de hulla}} * {{gl|anel aromático}} * {{gl|anel bencénico}} * {{gl|aromaticidade}} * {{gl|aromático}} * {{gl|bencénico}} * {{gl|bencenoide}} * {{gl|benzoato}} * {{gl|benzoico}} * {{gl|carbono}} * {{gl|ciclohexano}} * {{gl|etilbenceno}} * {{gl|estireno}} * {{gl|fenol}} * {{gl|fenilo}} * {{gl|hidrocarburo}} * {{gl|hidrocarburo aromático}} * {{gl|naftaleno}} * {{gl|nitrobenceno}} * {{gl|resonancia}} * {{gl|substitución aromática}} * {{gl|tolueno}} * {{gl|xileno}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Benzol}} {{T|bg}} {{t|bg|бензен}} {{T|es}} {{t|es|benceno}} {{T|ca}} {{t|ca|benzè}} {{T|cs}} {{t|cs|benzen}} {{T|zh}} {{t|zh|苯}} {{T|ko}} {{t|ko|벤젠}} {{T|hr}} {{t|hr|benzen}} {{T|da}} {{t|da|benzen}} {{T|sk}} {{t|sk|benzén}} {{T|sl}} {{t|sl|benzen}} {{T|eo}} {{t|eo|benzeno}} {{T|et}} {{t|et|benseen}} {{T|fi}} {{t|fi|bentseeni}} {{T|fr}} {{t|fr|benzène}} {{T|el}} {{t|el|βενζόλιο}} {{T|hu}} {{t|hu|benzol}} {{T|en}} {{t|en|benzene}} {{T|ga}} {{t|ga|beinséin}} {{T|is}} {{t|is|bensen}} {{T|it}} {{t|it|benzene}} {{T|lv}} {{t|lv|benzols}} {{T|lt}} {{t|lt|benzenas}} {{T|nl}} {{t|nl|benzeen}} {{T|nb}} {{t|nb|benzen}} {{T|pl}} {{t|pl|benzen}} {{T|pt}} {{t|pt|benzeno}} {{T|ro}} {{t|ro|benzen}} {{T|ru}} {{t|ru|бензол}} {{T|sv}} {{t|sv|bensen}} {{T|tr}} {{t|tr|benzen}} {{T|uk}} {{t|uk|бензен}}, {{t|uk|бензол}} {{T|eu}} {{t|eu|bentzeno}} {{T|ja}} {{t|ja|ベンゼン}} {{-ref-}} * {{DRAG}} * [https://egu.xunta.gal/gl/termo/85267/benceno «Benceno» na ''Enciclopedia Galega Universal'']. Definición, estrutura molecular, propiedades e aplicacións industriais. m11e0altuzgiytpoq35oh45evze7io3 benzoe 0 123243 756718 731410 2026-11-06T20:56:51Z Calq 1922 756718 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|do {{gl|baixo}} {{orixe|la|gl}} ''{{la|benzoe}}'', e este do {{orixe|ca|gl}} ''{{ca|benjuí}}''.|gl}} {{pronuncia|/beŋ.'θɔe̯/ ou /beŋ.'sɔe̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|benz|oe|ois}} # {{Gl|benxuí}}; {{gl|resina}} ou {{gl|bálsamo}} {{gl|aromático}} obtido mediante {{gl|incisión}}s na {{gl|casca}} de determinadas {{gl|árbore}}s do xénero ''Styrax'', orixinarias de rexións do {{gl|sueste asiático}}. Emprégase principalmente na {{gl|perfumaría}}, na elaboración de {{gl|incenso}}s e en determinadas preparacións tradicionais. #* {{exemplo|O benzoe é unha resina aromática obtida de determinadas especies do xénero ''Styrax''.}} #* {{exemplo|A resina de benzoe emprégase na elaboración de perfumes e incensos.}} #* {{exemplo|Algúns derivados do ácido benzoico forman parte da composición do benzoe.}} {{-sin-}} * {{gl|benxuí}} {{-relac-}} * {{gl|ácido benzoico}} * {{gl|bálsamo}} * {{gl|benzoato}} * {{gl|benzoico}} * {{gl|benxuí}} * {{gl|incenso}} * {{gl|perfumaría}} * {{gl|resina}} * {{gl|tintura de benxuí}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Benzoe}}, {{t|de|Benzoeharz}} {{T|ar}} {{t|ar|لُبَان جَاوِيّ}} {{T|es}} {{t|es|benzoe}}, {{t|es|benjuí}} {{T|ca}} {{t|ca|benjuí}} {{T|fr}} {{t|fr|benjoin}} {{T|el}} {{t|el|βενζόη}} {{T|hu}} {{t|hu|benzoe}} {{T|id}} {{t|id|kemenyan}} {{T|en}} {{t|en|benzoin}} {{T|it}} {{t|it|benzoino}} {{T|nl}} {{t|nl|benzoë}} {{T|pl}} {{t|pl|benzoes}}, {{t|pl|styraks}} {{T|pt}} {{t|pt|benjoim}} 9h886ye3zrr4cvhhyqcj0js1sklwj6m benxuí 0 123244 756716 731415 2026-11-06T20:48:27Z Calq 1922 756716 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[File:Styrax benzoin - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-133.jpg|miniatura|270px|Lámina botánica de ''Styrax benzoin'', unha das especies das que se obtén o [[benxuí]].]] {{etim|do {{orixe|ar|gl}} ''{{ar|lubān ǧāwī}}'', «{{gl|incenso}} de {{gl|Xava}}».|gl}} {{pronuncia|/beŋ.ʃu.'i/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|benxu|í|ís}} # {{Gl|bálsamo}} ou {{gl|resina}} {{gl|aromático|aromática}} que se obtén mediante {{gl|incisión}}s na {{gl|casca}} de diversas {{gl|árbore}}s do xénero ''Styrax'', pertencentes á familia das {{gl|estiracáceas}} e orixinarias do {{gl|sueste asiático}}. Entre as especies produtoras están ''Styrax benzoin'', propia de rexións do arquipélago indonesio, e ''Styrax tonkinensis'', presente no sueste asiático continental. É unha substancia de {{gl|olor}} agradable e característico, empregada na {{gl|perfumaría}}, na elaboración de {{gl|incenso}}s e en determinadas preparacións {{gl|farmacéutico|farmacéuticas}} tradicionais. #* {{exemplo|O benxuí posúe propiedades antisépticas e expectorantes e, ademais, del pódese obter incenso.}} #* {{exemplo|O benxuí obtense mediante incisións practicadas na casca de determinadas árbores do xénero ''Styrax''.}} #* {{exemplo|A resina de benxuí emprégase na elaboración de perfumes e incensos polo seu aroma característico.}} #* {{exemplo|O benxuí contén diversos compostos aromáticos, entre eles derivados dos ácidos benzoico e cinámico.}} #* {{exemplo|A tintura de benxuí é unha preparación tradicional obtida mediante a extracción dos compoñentes da resina con alcohol.}} {{-sin-}} * {{gl|benzoe}} {{-relac-}} * {{gl|ácido benzoico}} * {{gl|ácido cinámico}} * {{gl|bálsamo}} * {{gl|benceno}} * {{gl|benzoato}} * {{gl|benzoico}} * {{gl|estiracácea}} * {{gl|incenso}} * {{gl|perfumaría}} * {{gl|resina}} * {{gl|resina aromática}} * {{gl|tintura de benxuí}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Benzoe}}, {{t|de|Benzoeharz}} {{T|ar}} {{t|ar|لُبَان جَاوِيّ}} {{T|es}} {{t|es|benjuí}} {{T|ca}} {{t|ca|benjuí}} {{T|fr}} {{t|fr|benjoin}} {{T|el}} {{t|el|βενζόη}} {{T|hu}} {{t|hu|benzoe}} {{T|id}} {{t|id|kemenyan}} {{T|en}} {{t|en|benzoin}} {{T|it}} {{t|it|benzoe}} {{T|pl}} {{t|pl|benzoes}} {{T|pt}} {{t|pt|benjoim}}, {{t|pt|beijoim}}, {{t|pt|benjoí}} {{-ref-}} * {{DRAG}} 0lwj09u7234ku34m0cwyo4cmw5k3pqx bálsamo 0 123246 756719 731417 2026-11-06T21:06:37Z Calq 1922 756719 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Balsamum peruvianum1.JPG|miniatura|250px|Mostra de [[bálsamo do Perú]], unha [[oleorresina]] aromática de orixe vexetal.]] {{etim|do {{orixe|la|gl}} ''{{la|balsămum}}'', e este do {{orixe|grc|gl}} ''{{grc|βάλσαμον}}'' (''bálsamon'').|gl}} {{pronuncia|/ˈbal.sa.mo/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|bálsamo||s}} # ({{sem|Botánica|gl}}) {{Gl|substancia}} {{gl|resinoso|resinosa}} e {{gl|aromático|aromática}}, xeralmente de consistencia {{gl|viscoso|viscosa}}, que se obtén de determinadas {{gl|planta}}s, especialmente mediante a secreción natural ou a práctica de {{gl|incisión}}s na súa {{gl|casca}}. Pode conter {{gl|resina}}s, {{gl|aceite esencial|aceites esenciais}}, {{gl|ácido benzoico}}, {{gl|ácido cinámico}} ou {{gl|éster}}es destes ácidos, segundo a súa procedencia. Emprégase na {{gl|perfumaría}} e en diversas preparacións {{gl|farmacéutico|farmacéuticas}} e industriais. #* {{exemplo|O bálsamo do Perú obtense dunha árbore do xénero ''Myroxylon''.}} #* {{exemplo|Algúns bálsamos conteñen ácido benzoico, ácido cinámico e diversos ésteres aromáticos.}} #* {{exemplo|O bálsamo de Tolú emprégase tradicionalmente en preparacións aromáticas e farmacéuticas.}} #* {{exemplo|O bálsamo de Canadá utilízase como medio de montaxe en determinadas preparacións microscópicas.}} # ({{sem|Farmacia|gl}}) {{Gl|preparado}} {{gl|farmacéutico}} de {{gl|uso}} {{gl|externo}}, que contén substancias xeralmente {{gl|aromático|aromáticas}} e que se aplica sobre a {{gl|pel}} para {{gl|aliviar}} determinadas molestias ou tratar certas afeccións. #* {{exemplo|Aplicáronlle un bálsamo sobre a zona afectada, seguindo as indicacións do persoal sanitario.}} #* {{exemplo|O farmacéutico explicou como utilizar o bálsamo e que precaucións debía adoptar.}} # ({{sem|Figurado|gl}}) {{Gl|alivio}} ou {{gl|consolo}} que proporciona unha {{gl|persoa}}, unha {{gl|situación}} ou calquera outra cousa ante unha {{gl|pena}}, unha {{gl|dor}}, unha {{gl|inquietude}} ou un {{gl|sufrimento}}. #* {{exemplo|A compañía dos seus amigos foi un bálsamo nos momentos máis difíciles.}} #* {{exemplo|Despois de tantas preocupacións, aquelas palabras de ánimo foron un verdadeiro bálsamo.}} {{-sin-}} * {{gl|alivio}} (acepción 3) * {{gl|consolo}} (acepción 3) {{-relac-}} * {{gl|ácido benzoico}} * {{gl|ácido cinámico}} * {{gl|bálsamo de Canadá}} * {{gl|bálsamo de copaíba}} * {{gl|bálsamo de Tolú}} * {{gl|bálsamo do Perú}} * {{gl|balsámico}} * {{gl|benxuí}} * {{gl|éster}} * {{gl|embalsamar}} * {{gl|incenso}} * {{gl|linimento}} * {{gl|oleorresina}} * {{gl|pomada}} * {{gl|resina}} * {{gl|ungüento}} {{-trad-}} ''Substancia resinosa e aromática; preparado de uso externo:'' {{T|de}} {{t|de|Balsam}} {{T|ar}} {{t|ar|بَلْسَم}} {{T|bg}} {{t|bg|балсам}} {{T|es}} {{t|es|bálsamo}} {{T|ca}} {{t|ca|bàlsam}} {{T|cs}} {{t|cs|balzám}} {{T|zh}} {{t|zh|香脂}} {{T|da}} {{t|da|balsam}} {{T|eo}} {{t|eo|balzamo}} {{T|fi}} {{t|fi|palsami}} {{T|fr}} {{t|fr|baume}} {{T|el}} {{t|el|βάλσαμο}} {{T|hu}} {{t|hu|balzsam}} {{T|en}} {{t|en|balsam}}, {{t|en|balm}} {{T|ga}} {{t|ga|balsam}} {{T|it}} {{t|it|balsamo}} {{T|nl}} {{t|nl|balsem}} {{T|pl}} {{t|pl|balsam}} {{T|pt}} {{t|pt|bálsamo}} {{T|ro}} {{t|ro|balsam}} {{T|ru}} {{t|ru|бальзам}} {{T|sv}} {{t|sv|balsam}} {{T|tr}} {{t|tr|balsam}} {{T|uk}} {{t|uk|бальзам}} ''Alivio ou consolo (sentido figurado):'' {{T|de}} {{t|de|Balsam}} {{T|es}} {{t|es|bálsamo}} {{T|ca}} {{t|ca|bàlsam}} {{T|cs}} {{t|cs|balzám}} {{T|fi}} {{t|fi|palsami}} {{T|fr}} {{t|fr|baume}} {{T|el}} {{t|el|βάλσαμο}} {{T|en}} {{t|en|balm}}, {{t|en|balsam}} {{T|it}} {{t|it|balsamo}} {{T|nl}} {{t|nl|balsem}} {{T|pl}} {{t|pl|balsam}} {{T|pt}} {{t|pt|bálsamo}} {{T|sv}} {{t|sv|balsam}} {{-ref-}} * {{DRAG}} * [https://egu.xunta.gal/gl/termo/82455/balsamo «Bálsamo» na ''Enciclopedia Galega Universal'']. Definicións botánicas, farmacéuticas e figuradas, e información sobre diversos tipos de bálsamos. ko6n3bu1euu00m1xj6ubyn119jzi5tx etílico 0 124508 756705 734268 2026-11-06T19:50:40Z Calq 1922 756705 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|de ''{{gl|etilo}}'' e ''{{gl|-ico|´-ico}}.|gl}} {{pronuncia|/ɛ.'ti.li.ko̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-adx-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarXN|etílic|o|os|a|as}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|relativo}} ou {{gl|pertencente}} ao {{gl|radical}} {{gl|etilo}}. #* {{exemplo|O grupo etílico está formado por dous átomos de carbono e cinco de hidróxeno.}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|que}} {{gl|contén}} o radical etilo. #* {{exemplo|O éter etílico, tamén chamado dietil éter, é un composto orgánico moi volátil e inflamable.}} #* {{exemplo|O acetato de etilo é un éster etílico empregado como disolvente.}} # ({{sem|Medicina|gl}}) {{Gl|relativo}} ou {{gl|pertencente}} ao {{gl|etilismo}}. #* {{exemplo|A intoxicación etílica aguda pode provocar alteracións da coordinación, da conciencia e do comportamento.}} #* {{exemplo|O consumo excesivo de alcohol pode provocar un coma etílico.}} {{-relac-}} * {{gl|acetato de etilo}} * {{gl|alcohol etílico}} * {{gl|alcol}} * {{gl|coma etílico}} * {{gl|dietil éter}} * {{gl|éster}} * {{gl|éster etílico}} * {{gl|etanol}} * {{gl|etano}} * {{gl|éter}} * {{gl|éter etílico}} * {{gl|etilismo}} * {{gl|etilo}} * {{gl|grupo etilo}} * {{gl|intoxicación etílica}} * {{gl|radical}} * {{gl|radical etilo}} {{-trad-}} {{T|es}} {{t|es|etílico}} {{T|ca}} {{t|ca|etílic}} {{T|fr}} {{t|fr|éthylique}} {{T|en}} {{t|en|ethyl}}, {{t|en|ethylic}} {{T|it}} {{t|it|etilico}} {{T|pl}} {{t|pl|etylowy}} {{T|pt}} {{t|pt|etílico}} {{T|ru}} {{t|ru|этиловый}} {{T|eu}} {{t|eu|etiliko}} {{-ref-}} * {{DRAG}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/28349/etilico-ca}} 9oembfw3qmn6fyc9mr7n7kqsp2vdrzw terremoto 0 124786 756738 756627 2026-11-07T11:54:45Z Calq 1922 756738 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|do {{orixe|la|gl}} ''{{la|terraemotus|terraemōtus}}'', literalmente '{{gl|movemento}} {{gl|da}} {{gl|terra}}'.|gl}} {{pronuncia|/te.re.'mo.to̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|terremoto||s}} # ({{sem|Xeoloxía|gl}}) {{Gl|sacudida}} {{gl|brusco|brusca}} {{gl|da}} {{gl|codia terrestre}}, {{gl|provocado|provocada}} {{gl|pola}} {{gl|liberación}} {{gl|repentino|repentina}} {{gl|de}} {{gl|enerxía}} {{gl|no}} {{gl|interior}} {{gl|da}} {{gl|Terra}}. #* {{exemplo|O terremoto foi rexistrado polos sismógrafos de varias estacións.}} #* {{exemplo|Os terremotos poden producir danos importantes nas construcións.}} # ({{sem|Figurado|gl}}) {{Gl|conmoción}} {{gl|ou}} {{gl|alteración}} {{gl|profundo|profunda}} {{gl|provocado|provocada}} {{gl|por}} {{gl|un}} {{gl|acontecemento}} {{gl|grave}} {{gl|ou}} {{gl|inesperado}}. #* {{exemplo|A noticia provocou un auténtico terremoto na organización.}} # ({{sem|Figurado|gl}}) {{Gl|persoa}} {{gl|moi}} {{gl|inquieto|inqueda}}, {{gl|activo|activa}} {{gl|ou}} {{gl|axitado|axitada}}, {{gl|que}} {{gl|non}} {{gl|parar}} {{gl|de}} {{gl|moverse}}. #* {{exemplo|Ese neno é un terremoto: non para quieto nin un momento.}} {{-sin-}} * {{gl|sismo}} * {{gl|tremor}} * {{gl|tremor de terra}} {{-relac-}} * {{gl|epicentro}} * {{gl|falla}} * {{gl|hipocentro}} * {{gl|maremoto}} * {{gl|onda sísmica}} * {{gl|placa tectónica}} * {{gl|sismicidade}} * {{gl|sísmico}} * {{gl|sismógrafo}} * {{gl|sismoloxía}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Erdbeben}} {{T|ca}} {{t|ca|sisme}}, {{t|ca|terratrèmol}} {{T|es}} {{t|es|terremoto}}, {{t|es|sismo}}, {{t|es|seísmo}} {{T|zh}} {{t|zh|地震}} {{T|fr}} {{t|fr|séisme}}, {{t|fr|tremblement de terre}} {{T|en}} {{t|en|earthquake}}, {{t|en|quake}} {{T|it}} {{t|it|terremoto}}, {{t|it|sisma}} {{T|pt}} {{t|pt|sismo}}, {{t|pt|terramoto}}, {{t|pt|terremoto}} {{T|ru}} {{t|ru|землетрясение}} {{T|eu}} {{t|eu|lurrikara}} {{-ref-}} * {{DRAG}} {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/gl/term/61071/terremoto}} l314bxh28j5l6m03zn7epap4eazwdaw ácido fosfórico 0 125513 756686 736388 2026-11-06T16:34:32Z Calq 1922 756686 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Phosphoric acid.svg|miniatura|dereita|230px|Fórmula estrutural do [[ácido fosfórico]] (H3PO4), cun átomo central de [[fósforo]] unido a catro átomos de [[osíxeno]].]] {{etim|de ''{{gl|ácido}}'' e ''{{gl|fosfórico}}''.|gl}} {{pronuncia|/á.θi.ðo̯ fos.'fo.ɾi.ko̯/ ou /á.si.ðo̯ fos.'fo.ɾi.ko̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-locsm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ácido| fosfórico|s fosfóricos}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|oxoácido}} {{gl|inorgánico}} do {{gl|fósforo}}, de fórmula H3PO4, que se presenta en estado puro como un sólido {{gl|cristalino}}, {{gl|incoloro}} e moi {{gl|soluble}} en {{gl|auga}}. É un ácido {{gl|triprótico}}, capaz de liberar tres {{gl|protón}}s sucesivamente en disolución acuosa, e dá lugar a diferentes sales, entre eles os {{gl|fosfato}}s. Emprégase principalmente na fabricación de {{gl|fertilizante}}s, na industria química e como {{gl|aditivo alimentario}}. #* {{exemplo|O ácido fosfórico é un composto químico de fórmula H3PO4.}} #* {{exemplo|O ácido fosfórico emprégase na fabricación de fertilizantes fosfatados.}} #* {{exemplo|Algúns refrescos conteñen ácido fosfórico como acidulante.}} #* {{exemplo|O ácido fosfórico pode reaccionar con bases para formar diferentes fosfatos.}} {{-sin-}} * {{gl|ácido ortofosfórico}} {{-relac-}} * {{gl|ácido metafosfórico}} * {{gl|ácido pirofosfórico}} * {{gl|ácido fosforoso}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ATP}} * {{gl|desoxirribonucleótido}} * {{gl|fertilizante}} * {{gl|fosfato}} * {{gl|fosfato de calcio}} * {{gl|fosfatase}} * {{gl|fosforilación}} * {{gl|fósforo}} * {{gl|grupo fosfato}} * {{gl|hidroxenofosfato}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|ortoácido}} * {{gl|ortofosfato}} * {{gl|óxido de fósforo}} * {{gl|pirofosfato}} * {{gl|polifosfato}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Phosphorsäure}} {{T|ast}} {{t|ast|ácidu fosfórico}} {{T|bg}} {{t|bg|фосфорна киселина}} {{T|es}} {{t|es|ácido fosfórico}} {{T|ca}} {{t|ca|àcid fosfòric}} {{T|cs}} {{t|cs|kyselina fosforečná}} {{T|zh}} {{t|zh|磷酸}} {{T|ko}} {{t|ko|인산}} {{T|da}} {{t|da|fosforsyre}} {{T|sk}} {{t|sk|kyselina trihydrogenfosforečná}} {{T|sl}} {{t|sl|fosforjeva kislina}} {{T|eo}} {{t|eo|fosfora acido}}, {{t|eo|fosfata acido}} {{T|et}} {{t|et|fosforhape}} {{T|fi}} {{t|fi|fosforihappo}} {{T|fr}} {{t|fr|acide phosphorique}} {{T|el}} {{t|el|φωσφορικό οξύ}} {{T|hu}} {{t|hu|foszforsav}} {{T|en}} {{t|en|phosphoric acid}} {{T|it}} {{t|it|acido fosforico}} {{T|lv}} {{t|lv|fosforskābe}} {{T|nl}} {{t|nl|fosforzuur}} {{T|nb}} {{t|nb|fosforsyre}} {{T|pl}} {{t|pl|kwas fosforowy}} {{T|pt}} {{t|pt|ácido fosfórico}} {{T|ro}} {{t|ro|acid fosforic}} {{T|ru}} {{t|ru|фосфорная кислота}} {{T|sv}} {{t|sv|fosforsyra}} {{T|tr}} {{t|tr|fosforik asit}} {{T|uk}} {{t|uk|ортофосфатна кислота}} {{T|eu}} {{t|eu|azido fosforiko}} {{T|ja}} {{t|ja|燐酸}} {{-ref-}} * [https://academia.gal/dicionario/-/termo/fosf%C3%B3rico ''Dicionario da Real Academia Galega'': «fosfórico»], expresión «ácido fosfórico». * [https://egu.xunta.gal/gl/termo/202878/fosforico-ca ''Enciclopedia Galega Universal'': «fosfórico, -ca»], acepción «ácido fosfórico». k5ore2eh2fnty8clg8sd0343j0benn7 ácido ortofosfórico 0 125516 756687 736398 2026-11-06T16:39:03Z Calq 1922 756687 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Phosphoric acid.svg|miniatura|dereita|220px|Estrutura química do [[ácido ortofosfórico]] (H3PO4), formado por un átomo central de [[fósforo]] unido a catro átomos de [[osíxeno]].]] {{etim|de ''{{gl|ácido}}'' e ''{{gl|ortofosfórico}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-locsm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ácido| ortofosfórico|s ortofosfóricos}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|ácido fosfórico}}, {{gl|oxoácido}} {{gl|inorgánico}} do {{gl|fósforo}}, de fórmula H3PO4, constituído por un átomo central de fósforo unido a catro átomos de {{gl|osíxeno}}, tres deles formando grupos {{gl|hidroxilo}}. É un ácido {{gl|triprótico}}, que pode ceder tres {{gl|protón}}s en etapas sucesivas e que dá lugar a diferentes {{gl|fosfato}}s. #* {{exemplo|O ácido ortofosfórico é un composto químico de fórmula H3PO4.}} #* {{exemplo|O ácido ortofosfórico emprégase na fabricación de fertilizantes fosfatados.}} #* {{exemplo|No laboratorio utilizouse ácido ortofosfórico para axustar o pH dunha disolución.}} {{-sin-}} * {{gl|ácido fosfórico}} {{-relac-}} * {{gl|ácido metafosfórico}} * {{gl|ácido pirofosfórico}} * {{gl|ácido fosforoso}} * {{gl|fosfato}} * {{gl|fosfato de calcio}} * {{gl|fosforilación}} * {{gl|fósforo}} * {{gl|hidroxenofosfato}} * {{gl|ortofosfato}} * {{gl|oxoácido}} * {{gl|pirofosfato}} * {{gl|polifosfato}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Orthophosphorsäure}} {{T|ca}} {{t|ca|àcid ortofosfòric}} {{T|es}} {{t|es|ácido ortofosfórico}} {{T|zh}} {{t|zh|正磷酸}} {{T|da}} {{t|da|ortofosforsyre}} {{T|fr}} {{t|fr|acide orthophosphorique}} {{T|el}} {{t|el|ορθοφωσφορικό οξύ}} {{T|hu}} {{t|hu|ortofoszforsav}} {{T|en}} {{t|en|orthophosphoric acid}} {{T|it}} {{t|it|acido ortofosforico}} {{T|nl}} {{t|nl|orthofosforzuur}} {{T|pl}} {{t|pl|kwas ortofosforowy}} {{T|pt}} {{t|pt|ácido ortofosfórico}} {{T|ro}} {{t|ro|acid ortofosforic}} {{T|ru}} {{t|ru|ортофосфорная кислота}} {{T|sv}} {{t|sv|ortofosforsyra}} {{T|tr}} {{t|tr|ortofosforik asit}} {{T|uk}} {{t|uk|ортофосфатна кислота}} {{-ref-}} * [https://academia.gal/dicionario/-/termo/fosf%C3%B3rico ''Dicionario da Real Academia Galega'': «fosfórico»], expresión «ácido fosfórico». s2yiqep6wyyxpt2jp21nz38pdmlmgz2 fosfato 0 125518 756685 739646 2026-11-06T16:25:10Z Calq 1922 756685 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Phosphate anion.svg|miniatura|dereita|220px|Estrutura química do [[ión fosfato]] (PO43−), formado por un átomo de [[fósforo]] e catro de [[osíxeno]].]] {{etim|do {{orixe|francés|gl}} ''{{fr|phosphate}}''.|gl}} {{pronuncia|/fɔs.'fa.to̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|fosfato||s}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|sal}} ou {{gl|éster}} do {{gl|ácido fosfórico}}. #* {{exemplo|O fosfato de calcio é un dos compostos minerais presentes nos ósos e nos dentes.}} #* {{exemplo|Algúns fertilizantes conteñen fosfatos que achegan fósforo ao solo.}} #* {{exemplo|Os nucleótidos conteñen un ou varios grupos fosfato unidos a un nucleósido.}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|anión}} poliatómico de fórmula PO43−, constituído por un átomo de {{gl|fósforo}} e catro de {{gl|osíxeno}}, que se forma pola perda dos tres protóns do {{gl|ácido fosfórico}}. #* {{exemplo|O ión fosfato ten unha carga eléctrica de −3.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido fosfórico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ADN}} * {{gl|ARN}} * {{gl|ATP}} * {{gl|enlace fosfodiéster}} * {{gl|fosfatase}} * {{gl|fosfato de calcio}} * {{gl|fosfolípido}} * {{gl|fosforilación}} * {{gl|fósforo}} * {{gl|grupo fosfato}} * {{gl|nucleósido}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|pirofosfato}} * {{gl|polifosfato}} * {{gl|ribonucleótido}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Phosphat}} {{T|bg}} {{t|bg|фосфат}} {{T|es}} {{t|es|fosfato}} {{T|ca}} {{t|ca|fosfat}} {{T|cs}} {{t|cs|fosforečnan}}, {{t|cs|fosfát}} {{T|zh}} {{t|zh|磷酸盐}} {{T|da}} {{t|da|fosfat}} {{T|eo}} {{t|eo|fosfato}} {{T|fi}} {{t|fi|fosfaatti}} {{T|fr}} {{t|fr|phosphate}} {{T|cy}} {{t|cy|ffosffad}} {{T|el}} {{t|el|φωσφορικό άλας}} {{T|hu}} {{t|hu|foszfát}} {{T|en}} {{t|en|phosphate}} {{T|ga}} {{t|ga|fosfáit}} {{T|it}} {{t|it|fosfato}} {{T|nb}} {{t|nb|fosfat}} {{T|pl}} {{t|pl|fosforan}} {{T|pt}} {{t|pt|fosfato}} {{T|ro}} {{t|ro|fosfat}} {{T|ru}} {{t|ru|фосфат}} {{T|sv}} {{t|sv|fosfat}} {{T|uk}} {{t|uk|фосфат}} {{T|ja}} {{t|ja|燐酸塩}} iejp469h89076t1hrrhe9yuc5u66bki glicerina 0 125525 756717 736406 2026-11-06T20:53:16Z Calq 1922 756717 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Glycerin - Glycerol.svg|miniatura|dereita|250px|Fórmula estrutural da [[glicerina]] ou [[glicerol]], un [[triol]] con tres grupos [[hidroxilo]].]] {{etim|do {{orixe|francés|gl}} ''glycérine'', formado a partir do {{orixe|grego antigo|gl}} ''γλυκερός'' («doce») e do sufixo francés ''-ine''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|glicerina||s}} # ({{sem|Química|gl}}) ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|alcol}} {{gl|alifático}} de fórmula química C3H8O3, constituído por unha cadea de tres átomos de {{gl|carbono}}, cada un deles unido a un grupo {{gl|hidroxilo}} (–OH). É un {{gl|líquido}} {{gl|incoloro}}, {{gl|viscoso}}, {{gl|higroscópico}}, de sabor {{gl|doce}} e {{gl|miscible}} coa {{gl|auga}}. Forma parte da estrutura de numerosos {{gl|lípido}}s, especialmente dos {{gl|triglicérido}}s, dos que pode obterse mediante {{gl|hidrólise}} ou {{gl|saponificación}}. Emprégase na industria {{gl|farmacéutico|farmacéutica}}, {{gl|cosmético|cosmética}} e {{gl|alimentario|alimentaria}}, principalmente como {{gl|humectante}}, {{gl|disolvente}} e {{gl|excipiente}}. #* {{exemplo|A glicerina é un líquido viscoso e incoloro que se mestura facilmente coa auga.}} #* {{exemplo|A glicerina contén tres grupos hidroxilo e pertence á familia dos alcohois.}} #* {{exemplo|A hidrólise completa dos triglicéridos pode producir glicerina e ácidos graxos.}} #* {{exemplo|A glicerina emprégase como humectante en numerosos produtos cosméticos.}} #* {{exemplo|A glicerina tamén pode utilizarse como excipiente na elaboración de preparados farmacéuticos.}} {{-sin-}} * {{gl|glicerol}} * {{gl|propanotriol}} * {{gl|propano-1,2,3-triol}} {{-relac-}} * {{gl|ácido graxo}} * {{gl|alcol}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|biodiésel}} * {{gl|éster}} * {{gl|esterificación}} * {{gl|fosfolípido}} * {{gl|glicérido}} * {{gl|glicerol}} * {{gl|glicerol-3-fosfato}} * {{gl|grupo hidroxilo}} * {{gl|hidrólise}} * {{gl|humectante}} * {{gl|lípido}} * {{gl|poliol}} * {{gl|saponificación}} * {{gl|triol}} * {{gl|triglicérido}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Glyzerin}}, {{t|de|Glycerin}} {{T|bg}} {{t|bg|глицерин}} {{T|es}} {{t|es|glicerina}} {{T|ca}} {{t|ca|glicerina}} {{T|zh}} {{t|zh|甘油}} {{T|da}} {{t|da|glycerin}} {{T|eo}} {{t|eo|glicerino}} {{T|fi}} {{t|fi|glyseriini}} {{T|fr}} {{t|fr|glycérine}} {{T|hu}} {{t|hu|glicerin}} {{T|en}} {{t|en|glycerine}}, {{t|en|glycerin}} {{T|it}} {{t|it|glicerina}} {{T|nl}} {{t|nl|glycerine}} {{T|pl}} {{t|pl|gliceryna}} {{T|pt}} {{t|pt|glicerina}} {{T|ru}} {{t|ru|глицерин}} {{T|sv}} {{t|sv|glycerin}} {{T|tr}} {{t|tr|gliserin}} {{T|uk}} {{t|uk|гліцерин}} {{T|ja}} {{t|ja|グリセリン}} {{-ref-}} * [https://egu.xunta.gal/gl/busca?busca_opcions=todo&palabra=glicerol ''Enciclopedia Galega Universal'': «glicerol»]. Inclúe a denominación «glicerina», as propiedades e as aplicacións do composto. * [https://academia.gal/dicionario/-/termo/graxo ''Dicionario da Real Academia Galega'': «graxo»]. Emprego da denominación «glicerina» na definición de «graxa». 4d1weq3tu5cq4lfvb65acg1yfv61oig glicerol 0 125526 756715 736408 2026-11-06T20:42:59Z Calq 1922 756715 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Glycerol-3D-balls.png|miniatura|250px|Modelo de bólas da molécula de [[glicerol]], con tres átomos de [[carbono]] e tres grupos [[hidroxilo]].]] {{etim|de ''{{gl|glicerina|glicer-}}'' e ''{{gl|-ol}}''.|gl}} {{pronuncia|/gli.θɛ.'ɾɔl/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|glicer|ol|ois}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|alcohol}} {{gl|alifático}} con tres grupos {{gl|hidroxilo}} (–OH), de fórmula química C3H8O3, tamén denominado {{gl|glicerina}} ou {{gl|propanotriol}}. É o {{gl|triol}} máis sinxelo e preséntase como un {{gl|líquido}} {{gl|incoloro}}, {{gl|viscoso}}, {{gl|higroscópico}}, de sabor {{gl|doce}} e {{gl|miscible}} coa {{gl|auga}}. Forma parte da estrutura de numerosos {{gl|lípido}}s, especialmente dos {{gl|triglicérido}}s e de determinados {{gl|fosfolípido}}s, e pode liberarse durante a súa {{gl|hidrólise}}. Tamén se produce como subproduto de determinados procesos de {{gl|fermentación alcohólica}} e participa no {{gl|metabolismo}} celular. Emprégase como {{gl|humectante}}, {{gl|disolvente}} e compoñente de preparados {{gl|farmacéutico}}s, {{gl|cosmético}}s e {{gl|alimentario}}s. #* {{exemplo|O glicerol é un alcol de tres átomos de carbono que contén tres grupos hidroxilo.}} #* {{exemplo|Os triglicéridos están formados por unha molécula de glicerol unida a tres ácidos graxos mediante enlaces éster.}} #* {{exemplo|A hidrólise completa dos triglicéridos pode liberar glicerol e ácidos graxos.}} #* {{exemplo|O glicerol pode producirse como subproduto durante a fermentación alcohólica dos azucres.}} #* {{exemplo|O glicerol emprégase como humectante en determinados produtos cosméticos e farmacéuticos.}} #* {{exemplo|O glicerol pode transformarse en glicerol-3-fosfato mediante unha reacción de fosforilación.}} {{-sin-}} * {{gl|glicerina}} * {{gl|propanotriol}} * {{gl|propano-1,2,3-triol}} {{-relac-}} * {{gl|ácido graxo}} * {{gl|alcol}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|biodiésel}} * {{gl|éster}} * {{gl|esterificación}} * {{gl|fermentación alcohólica}} * {{gl|fosfolípido}} * {{gl|fosforilación}} * {{gl|glicérido}} * {{gl|glicerina}} * {{gl|glicerol-3-fosfato}} * {{gl|glicerolato}} * {{gl|glicerofosfolípido}} * {{gl|glicerol quinase}} * {{gl|grupo hidroxilo}} * {{gl|hidrólise}} * {{gl|humectante}} * {{gl|lípido}} * {{gl|metabolismo}} * {{gl|poliol}} * {{gl|propanotriol}} * {{gl|saponificación}} * {{gl|triol}} * {{gl|triglicérido}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Glycerol}}, {{t|de|Glycerin}} {{T|bg}} {{t|bg|глицерол}}, {{t|bg|глицерин}} {{T|es}} {{t|es|glicerol}}, {{t|es|glicerina}} {{T|ca}} {{t|ca|glicerol}}, {{t|ca|glicerina}} {{T|cs}} {{t|cs|glycerol}} {{T|zh}} {{t|zh|甘油}}, {{t|zh|丙三醇}} {{T|ko}} {{t|ko|글리세롤}} {{T|hr}} {{t|hr|glicerol}} {{T|da}} {{t|da|glycerol}}, {{t|da|glycerin}} {{T|sk}} {{t|sk|glycerol}} {{T|sl}} {{t|sl|glicerol}} {{T|eo}} {{t|eo|glicerino}} {{T|fr}} {{t|fr|glycérol}}, {{t|fr|glycérine}} {{T|hu}} {{t|hu|glicerin}} {{T|en}} {{t|en|glycerol}}, {{t|en|glycerin}} {{T|it}} {{t|it|glicerolo}}, {{t|it|glicerina}} {{T|nl}} {{t|nl|glycerol}}, {{t|nl|glycerine}} {{T|pl}} {{t|pl|glicerol}}, {{t|pl|gliceryna}} {{T|pt}} {{t|pt|glicerol}}, {{t|pt|glicerina}} {{T|ro}} {{t|ro|glicerol}}, {{t|ro|glicerină}} {{T|ru}} {{t|ru|глицерин}}, {{t|ru|глицерол}} {{T|sv}} {{t|sv|glycerol}}, {{t|sv|glycerin}} {{T|tr}} {{t|tr|gliserol}}, {{t|tr|gliserin}} {{T|uk}} {{t|uk|гліцерол}}, {{t|uk|гліцерин}} {{T|ja}} {{t|ja|グリセロール}}, {{t|ja|グリセリン}} {{-ref-}} * [https://egu.xunta.gal/gl/busca?busca_opcions=todo&palabra=glicerol ''Enciclopedia Galega Universal'': «glicerol»]. Definición, propiedades, obtención e aplicacións. l515ghlqgemv2f1ozqbvx3j8i6exw2c hidrólise 0 126804 756709 740174 2026-11-06T20:13:27Z Calq 1922 756709 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Dehydration and hydrolysis reactions.svg|miniatura|dereita|300px|Esquema de reaccións de [[condensación]] e [[hidrólise]], procesos nos que se libera ou se incorpora unha molécula de [[auga]], respectivamente.]] {{etim|de ''{{gl|hidro-}}'' e ''{{gl|-lise}}''.|gl}} {{pronuncia|/i.'ðɾo.li.se̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|hidrólise||s}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|descomposición}} dunha {{gl|substancia}} {{gl|química}} pola {{gl|acción}} da {{gl|auga}}, mediante unha {{gl|reacción química}} na que esta intervén na ruptura dun {{gl|enlace químico}}. En moitas reaccións de hidrólise, os compoñentes da auga incorpóranse aos produtos resultantes. Pode producirse por acción de {{gl|ácido}}s, {{gl|base}}s ou {{gl|encima}}s e desempeña un papel fundamental na degradación de numerosas substancias orgánicas e biolóxicas. #* {{exemplo|A hidrólise dun éster pode producir un ácido carboxílico e un alcol.}} #* {{exemplo|A hidrólise da sacarosa dá lugar á formación de glicosa e fructosa.}} #* {{exemplo|A hidrólise das proteínas rompe os enlaces peptídicos e pode producir péptidos máis pequenos ou aminoácidos.}} #* {{exemplo|As encimas dixestivas catalizan reaccións de hidrólise que permiten descompoñer os nutrientes en moléculas máis sinxelas.}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|reacción}} entre determinados {{gl|ión}}s procedentes da {{gl|disolución}} dun {{gl|sal}} e a auga, na que se producen especies de carácter {{gl|ácido}} ou {{gl|básico}}, que poden modificar o {{gl|pH}} da disolución. #* {{exemplo|A hidrólise dos ións acetato contribúe ao carácter básico dunha disolución acuosa de acetato de sodio.}} {{-relac-}} * {{gl|acidólise}} * {{gl|ácido}} * {{gl|amidón}} * {{gl|base}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|condensación}} * {{gl|dixestión}} * {{gl|encima}} * {{gl|enlace glicosídico}} * {{gl|enlace peptídico}} * {{gl|éster}} * {{gl|esterificación}} * {{gl|hidrolase}} * {{gl|hidrolítico}} * {{gl|hidrolizar}} * {{gl|hidrólise ácida}} * {{gl|hidrólise alcalina}} * {{gl|hidrólise enzimática}} * {{gl|polisacárido}} * {{gl|proteína}} * {{gl|reacción química}} * {{gl|saponificación}} * {{gl|solvólise}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Hydrolyse}} {{T|ar}} {{t|ar|التميؤ}} {{T|hy}} {{t|hy|հիդրոլիզ}} {{T|bg}} {{t|bg|хидролиза}} {{T|es}} {{t|es|hidrólisis}} {{T|ca}} {{t|ca|hidròlisi}} {{T|cs}} {{t|cs|hydrolýza}} {{T|zh}} {{t|zh|水解}} {{T|hr}} {{t|hr|hidroliza}} {{T|da}} {{t|da|hydrolyse}} {{T|sk}} {{t|sk|hydrolýza}} {{T|sl}} {{t|sl|hidroliza}} {{T|et}} {{t|et|hüdrolüüs}} {{T|fi}} {{t|fi|hydrolyysi}} {{T|fr}} {{t|fr|hydrolyse}} {{T|el}} {{t|el|υδρόλυση}} {{T|hu}} {{t|hu|hidrolízis}} {{T|en}} {{t|en|hydrolysis}} {{T|ga}} {{t|ga|hidrealú}} {{T|is}} {{t|is|vatnsrof}} {{T|it}} {{t|it|idrolisi}} {{T|lv}} {{t|lv|hidrolīze}} {{T|lt}} {{t|lt|hidrolizė}} {{T|nl}} {{t|nl|hydrolyse}} {{T|nb}} {{t|nb|hydrolyse}} {{T|pl}} {{t|pl|hydroliza}} {{T|pt}} {{t|pt|hidrólise}} {{T|ro}} {{t|ro|hidroliză}} {{T|ru}} {{t|ru|гидролиз}} {{T|sv}} {{t|sv|hydrolys}} {{T|tr}} {{t|tr|hidroliz}} {{T|uk}} {{t|uk|гідроліз}} {{T|eu}} {{t|eu|hidrolisi}} {{-ref-}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/34290/hidrolise}} * [https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/download/239/235/129 ''Dicionario de bioloxía: galego-castelán-inglés'']. Xunta de Galicia, Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades e TERMIGAL, 2010, páxina 97. mg6gvxvc1d61iv7mli0jp9v1zg9li0t acético 0 127308 756701 741110 2026-11-06T19:22:40Z Calq 1922 756701 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|do {{orixe|la|gl}} ''{{la|acetum|acētum}}'', «{{gl|vinagre}}».|gl}} {{pronuncia|/a.'θɛ.ti.ko̯/ ou /a.'sɛ.ti.ko̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-adx-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarXN|acétic|o|os|a|as}} # {{Gl|pertencente}} ou {{gl|relativo}} ao {{gl|vinagre}}. #* {{exemplo|A fermentación acética é un proceso fundamental na elaboración do vinagre.}} # {{Gl|que}} {{gl|ten}} a {{gl|natureza}} ou o {{gl|sabor}} do {{gl|vinagre}}. #* {{exemplo|A preparación tiña un sabor acético característico.}} # {{Gl|pertencente}} ou {{gl|relativo}} ao {{gl|ácido acético}} ou aos {{gl|produto}}s {{gl|derivado}}s del. #* {{exemplo|O anhídrido acético é un composto empregado como reactivo na síntese orgánica.}} #* {{exemplo|O ácido acético é o principal responsable da acidez do vinagre.}} # Que produce {{gl|vinagre}}. #* {{exemplo|As bacterias acéticas participan na elaboración do vinagre mediante a oxidación do etanol a ácido acético.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido acético}} * {{gl|ácido acético glacial}} * {{gl|aldehido acético}} * {{gl|anhídrido acético}} * {{gl|acetaldehido}} * {{gl|acetato}} * {{gl|acetificación}} * {{gl|acetificar}} * {{gl|acetobacteria}} * {{gl|ácido etanoico}} * {{gl|etanol}} * {{gl|fermentación acética}} * {{gl|vinagre}} {{-trad-}} {{T|bg}} {{t|bg|оцетен}} {{T|es}} {{t|es|acético}} {{T|ca}} {{t|ca|acètic}} {{T|cs}} {{t|cs|octový}} {{T|fr}} {{t|fr|acétique}} {{T|cy}} {{t|cy|asetig}} {{T|en}} {{t|en|acetic}} {{T|ga}} {{t|ga|aicéiteach}} {{T|it}} {{t|it|acetico}} {{T|pt}} {{t|pt|acético}} {{T|ro}} {{t|ro|acetic}} {{T|vi}} {{t|vi|axetic}} {{-ref-}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/gl/term/725/acetico-ca}} 51epdy2hfahwh8pt4419c62ucrzw90n ácido acético glacial 0 127309 756702 741059 2026-11-06T19:29:59Z Calq 1922 756702 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|de ''{{gl|ácido}}'', ''{{gl|acético}}'' e ''{{gl|glacial}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-locsm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ácido| acético glacial|s acéticos glaciais}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|ácido acético}} moi {{gl|puro}}, practicamente {{gl|anhidro}}, habitualmente cunha {{gl|concentración}} igual ou superior ao 99,8 %, que é susceptíbel de {{gl|cristalizar}} á {{gl|temperatura}} ambiente durante o inverno. Ten a fórmula química CH3COOH e un punto de {{gl|fusión}} próximo aos 16,6 °C, polo que pode solidificarse formando cristais semellantes ao xeo. É un líquido {{gl|incoloro}}, {{gl|corrosivo}} e {{gl|inflamábel}} cando se atopa por riba da súa temperatura de fusión. #* {{exemplo|O ácido acético glacial é unha forma practicamente anhidra do ácido acético.}} #* {{exemplo|O ácido acético glacial pode cristalizar cando a temperatura descende por baixo dos 16,6 °C.}} #* {{exemplo|No laboratorio emprégase ácido acético glacial como reactivo e disolvente en determinadas reaccións químicas.}} #* {{exemplo|O ácido acético glacial é moito máis concentrado ca o ácido acético presente no vinagre.}} {{-relac-}} * {{gl|acetato}} * {{gl|acético}} * {{gl|ácido acético}} * {{gl|ácido etanoico}} * {{gl|anhídrido acético}} * {{gl|cristalización}} * {{gl|disolución}} * {{gl|etanol}} * {{gl|fermentación acética}} * {{gl|grupo carboxilo}} * {{gl|vinagre}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Eisessig}} {{T|es}} {{t|es|ácido acético glacial}} {{T|ca}} {{t|ca|àcid acètic glacial}} {{T|zh}} {{t|zh|冰醋酸}} {{T|ko}} {{t|ko|빙초산}} {{T|da}} {{t|da|iseddike}} {{T|fi}} {{t|fi|jääetikka}} {{T|fr}} {{t|fr|acide acétique glacial}} {{T|hu}} {{t|hu|jégecet}} {{T|en}} {{t|en|glacial acetic acid}} {{T|it}} {{t|it|acido acetico glaciale}} {{T|nl}} {{t|nl|ijsazijn}} {{T|pt}} {{t|pt|ácido acético glacial}} {{T|ru}} {{t|ru|ледяная уксусная кислота}} {{T|sv}} {{t|sv|isättika}} {{T|ja}} {{t|ja|氷酢酸}} o0vjl7cyds43keb5lcswc62xjg05x4o acetaldehido 0 127319 756696 741091 2026-11-06T19:07:53Z Calq 1922 756696 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Acetaldehyd.svg|miniatura|dereita|230px|Fórmula estrutural do [[acetaldehido]] ou [[etanal]] (CH3CHO), un [[aldehido]] de dous átomos de [[carbono]].]] {{etim|de ''{{gl|acet-}}'' e ''{{gl|aldehido}}''.|gl}} {{pronuncia|/a.θe.tal.de.'iðo̯/ ou /a.se.tal.de.'iðo̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|acetaldehido||s}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|composto}} {{gl|orgánico}} do grupo dos {{gl|aldehido}}s, de fórmula química C2H4O (CH3CHO), tamén denominado {{gl|etanal}}. É un {{gl|líquido}} {{gl|incoloro}}, moi {{gl|volátil}}, {{gl|inflamábel}}, {{gl|irritante}}, {{gl|narcótico}} e de {{gl|olor}} {{gl|penetrante}}, que é un importante {{gl|intermediario}} en varios {{gl|proceso}}s {{gl|bioquímico}}s. Fórmase, entre outros procesos, durante a {{gl|oxidación}} do {{gl|etanol}} e pode oxidarse posteriormente a {{gl|ácido acético}}. #* {{exemplo|O acetaldehido é un composto orgánico de fórmula CH3CHO.}} #* {{exemplo|O acetaldehido fórmase durante a oxidación do etanol no metabolismo humano.}} #* {{exemplo|A oxidación do acetaldehido pode dar lugar á formación de ácido acético.}} #* {{exemplo|O acetaldehido é unha substancia moi volátil e inflamable que se emprega como intermediario na industria química.}} {{-sin-}} * {{gl|aldehido acético}} * {{gl|aldehido ordinario}} * {{gl|etanal}} {{-relac-}} * {{gl|acetaldehido amoníaco}} * {{gl|ácido acético}} * {{gl|alcol}} * {{gl|alcol deshidroxenase}} * {{gl|aldehido}} * {{gl|aldehido deshidroxenase}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|etanol}} * {{gl|formaldehido}} * {{gl|grupo carbonilo}} * {{gl|metanal}} * {{gl|oxidación}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Acetaldehyd}} {{T|ca}} {{t|ca|acetaldehid}} {{T|es}} {{t|es|acetaldehído}} {{T|cs}} {{t|cs|acetaldehyd}} {{T|zh}} {{t|zh|乙醛}} {{T|eo}} {{t|eo|acetaldehido}} {{T|fi}} {{t|fi|asetaldehydi}} {{T|fr}} {{t|fr|acétaldéhyde}}, {{t|fr|éthanal}} {{T|el}} {{t|el|ακεταλδεΰδη}} {{T|hu}} {{t|hu|acetaldehid}} {{T|en}} {{t|en|acetaldehyde}} {{T|ga}} {{t|ga|aicéataildéad}} {{T|it}} {{t|it|acetaldeide}} {{T|pl}} {{t|pl|acetaldehyd}} {{T|pt}} {{t|pt|acetaldeído}}, {{t|pt|etanal}} {{T|sv}} {{t|sv|etanal}} {{T|tr}} {{t|tr|asetaldehit}} {{T|uk}} {{t|uk|етаналь}}, {{t|uk|оцтовий альдегід}} {{T|ja}} {{t|ja|アセトアルデヒド}} {{-ref-}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/gl/term/716/acetaldehido}} qp6ywu5sk3q1vu2nt79l9t9jvvcw20y aldehído acético 0 127320 756697 741085 2026-11-06T19:13:42Z Calq 1922 756697 wikitext text/x-wiki {{homo|aldehido acético}}} {{-es-}} {{etim|de ''[[aldehído]]'' e ''[[acético]]''.|es}} {{pronuncia||es}} {{son|||es}} {{-locsm-|es}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|aldehído| acético|s acéticos}} # {{Gl|aldehido acético}}, {{gl|acetaldehido}}. objfaps6v9khdjpskz5q65vd11d5sr0 756698 756697 2026-11-06T19:13:51Z Calq 1922 756698 wikitext text/x-wiki {{homo|aldehido acético}} {{-es-}} {{etim|de ''[[aldehído]]'' e ''[[acético]]''.|es}} {{pronuncia||es}} {{son|||es}} {{-locsm-|es}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|aldehído| acético|s acéticos}} # {{Gl|aldehido acético}}, {{gl|acetaldehido}}. exxzz8ro9nzylveiptuagvocwrjcec8 aldehido acético 0 127324 756700 741090 2026-11-06T19:18:00Z Calq 1922 756700 wikitext text/x-wiki {{homo|aldehído acético}} {{-glref-}} {{etim|de ''{{gl|aldehido}}'' e ''{{gl|acético}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-locsm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|aldehido| acético|s acéticos}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|acetaldehido}}. #* {{exemplo|O aldehido acético, tamén chamado etanal, é un composto orgánico de fórmula CH3CHO.}} #* {{exemplo|O aldehido acético fórmase durante a oxidación do etanol.}} #* {{exemplo|A oxidación do aldehido acético pode producir ácido acético.}} {{-sin-}} * {{gl|acetaldehido}} * {{gl|etanal}} {{-relac-}} * {{gl|ácido acético}} * {{gl|aldehido}} * {{gl|aldehido deshidroxenase}} * {{gl|etanol}} * {{gl|grupo carbonilo}} * {{gl|oxidación}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Acetaldehyd}} {{T|es}} {{t|es|aldehído acético}}, {{t|es|acetaldehído}} {{T|ca}} {{t|ca|acetaldehid}} {{T|cs}} {{t|cs|acetaldehyd}} {{T|eo}} {{t|eo|acetaldehido}} {{T|fr}} {{t|fr|aldéhyde acétique}}, {{t|fr|acétaldéhyde}} {{T|en}} {{t|en|acetic aldehyde}}, {{t|en|acetaldehyde}} {{T|it}} {{t|it|aldeide acetica}}, {{t|it|acetaldeide}} {{T|pt}} {{t|pt|aldeído acético}}, {{t|pt|acetaldeído}} {{T|ru}} {{t|ru|ацетальдегид}} g7qxytxh4j6tcqunqj431r8oswti7gl ácido nucleico 0 127811 756677 742120 2026-11-06T14:17:21Z Calq 1922 756677 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:DNA orbit animated.gif|miniatura|250px|Representación tridimensional do [[ADN]], un dos dous tipos principais de [[ácido nucleico|ácidos nucleicos]] dos seres vivos.]] {{etim|de ''{{gl|ácido}}'' e ''{{gl|nucleico}}''.|gl}} {{pronuncia|/'a.θi.ðo̯ nu.klej.ko̯/ ou /'a.si.ðo̯ nu.klej.ko̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-locsm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ácido| nucleico|s nucleicos}} # ({{sem|Bioloxía}}) e ({{sem|Química}}) {{Gl|macromolécula}} {{gl|formar|formada}} {{gl|polo|pola}} {{gl|repetición}} de [[monómero]]s {{gl|chamar|chamados}} {{gl|nucleótido}}s {{gl|que}} {{gl|formar|forman}} {{gl|longo|longas}} {{gl|cadea}}s ou {{gl|polinucleótidos}}; {{gl|existir|existen}} {{gl|dous}} {{gl|tipo}}s de {{gl|ácido nucleico|ácidos nucleicos}}: o {{gl|ácido desoxirribonucleico}} ([[ADN]]) e o {{gl|ácido ribonucleico}} ([[ARN]]), #* {{exemplo|O ácido nucleico dun virus pode estar constituído por ADN ou por ARN.}} #* {{exemplo|Os ácidos nucleicos están formados por cadeas de nucleótidos unidos mediante enlaces fosfodiéster.}} #* {{exemplo|O ADN e o ARN son ácidos nucleicos que desempeñan funcións fundamentais nos procesos celulares.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|ADN}} * {{gl|ARN}} * {{gl|base nitroxenada}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|código xenético}} * {{gl|desoxirribosa}} * {{gl|enlace fosfodiéster}} * {{gl|expresión xénica}} * {{gl|información xenética}} * {{gl|nucleósido}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|polinucleótido}} * {{gl|proteína}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|xene}} * {{gl|xenética}} * {{gl|xenoma}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Nukleinsäure}} {{T|es}} {{t|es|ácido nucleico}} {{T|ca}} {{t|ca|àcid nucleic}} {{T|cs}} {{t|cs|nukleová kyselina}} {{T|zh}} {{t|zh|核酸}} {{T|ko}} {{t|ko|핵산}} {{T|da}} {{t|da|nukleinsyre}} {{T|sk}} {{t|sk|nukleová kyselina}} {{T|eo}} {{t|eo|nuklea acido}} {{T|fi}} {{t|fi|nukleiinihappo}} {{T|fr}} {{t|fr|acide nucléique}} {{T|el}} {{t|el|νουκλεϊκό οξύ}} {{T|hu}} {{t|hu|nukleinsav}} {{T|en}} {{t|en|nucleic acid}} {{T|ga}} {{t|ga|aigéad núicléasach}} {{T|is}} {{t|is|kjarnsýra}} {{T|it}} {{t|it|acido nucleico}} {{T|nl}} {{t|nl|nucleïnezuur}} {{T|nb}} {{t|nb|nukleinsyre}} {{T|pl}} {{t|pl|kwas nukleinowy}} {{T|pt}} {{t|pt|ácido nucleico}} {{T|ro}} {{t|ro|acid nucleic}} {{T|ru}} {{t|ru|нуклеиновая кислота}} {{T|sv}} {{t|sv|nukleinsyra}} {{T|uk}} {{t|uk|нуклеїнова кислота}} {{T|eu}} {{t|eu|azido nukleiko}} {{T|ja}} {{t|ja|核酸}} {{-ref-}} * [https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/download/239/235/129 ''Dicionario de bioloxía: galego-castelán-inglés'']. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, Xunta de Galicia, 2010, páxina 14. * {{Referencia dicionario web |termo=nucleico |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/45886/nucleico}} oi774gnfpnh3xesx1lk8x1xec850ge4 nucleótido 0 127812 756682 742125 2026-11-06T14:56:18Z Calq 1922 756682 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:DAMP chemical structure.png|miniatura|250px|Exemplo de [[nucleótido]]: o dAMP, formado por un grupo [[fosfato]], unha [[pentosa]] (neste caso, a [[desoxirribosa]]) e unha [[base nitroxenada]] (a [[adenina]]).]] {{etim|do {{orixe|en|gl}} ''{{en|nucleotide}}'', e este do {{orixe|de|gl}} ''{{de|Nucleotid}}''.}} {{pronuncia|/nu.kle.'ɔ.ti.ðo̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|nucleótido||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) ({{sem|Bioloxía|gl}}) {{Gl|molécula}} {{gl|orgánico|orgánica}} constituída por unha {{gl|base nitroxenada}}, {{gl|purina|púrica}} ou {{gl|pirimidina|pirimidínica}}, unida a unha {{gl|pentosa}}, normalmente {{gl|ribosa}} ou {{gl|desoxirribosa}}, e a un ou varios grupos {{gl|fosfato}}. Os nucleótidos constitúen as unidades estruturais dos {{gl|ácido nucleico|ácidos nucleicos}}, como o {{gl|ADN}} e o {{gl|ARN}}, e algúns deles participan tamén na transferencia de enerxía e na regulación dos procesos celulares. #* {{exemplo|Un nucleótido do ADN está formado por unha base nitroxenada, unha desoxirribosa e un grupo fosfato.}} #* {{exemplo|Os nucleótidos únense mediante enlaces fosfodiéster para formar as cadeas de ADN e ARN.}} #* {{exemplo|O ATP é un nucleótido que participa na transferencia de enerxía nas células.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|ADN}} * {{gl|ARN}} * {{gl|ATP}} * {{gl|base nitroxenada}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|desoxirribosa}} * {{gl|desoxirribonucleótido}} * {{gl|enlace fosfodiéster}} * {{gl|fosfato}} * {{gl|fosforilación}} * {{gl|nucleósido}} * {{gl|nucleotídico}} * {{gl|oligonucleótido}} * {{gl|pentosa}} * {{gl|pirimidina}} * {{gl|polinucleótido}} * {{gl|purina}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|ribonucleótido}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Nukleotid}} {{T|bg}} {{t|bg|нуклеотид}} {{T|ca}} {{t|ca|nucleòtid}} {{T|es}} {{t|es|nucleótido}} {{T|cs}} {{t|cs|nukleotid}} {{T|zh}} {{t|zh|核苷酸}} {{T|ko}} {{t|ko|뉴클레오티드}} {{T|da}} {{t|da|nukleotid}} {{T|eo}} {{t|eo|nukleotido}} {{T|fi}} {{t|fi|nukleotidi}} {{T|fr}} {{t|fr|nucléotide}} {{T|el}} {{t|el|νουκλεοτίδιο}} {{T|hu}} {{t|hu|nukleotid}} {{T|en}} {{t|en|nucleotide}} {{T|is}} {{t|is|núkleótíð}} {{T|it}} {{t|it|nucleotide}} {{T|nl}} {{t|nl|nucleotide}} {{T|pl}} {{t|pl|nukleotyd}} {{T|pt}} {{t|pt|nucleótido}}, {{t|pt|nucleotídeo}} {{T|ru}} {{t|ru|нуклеотид}} {{T|sv}} {{t|sv|nukleotid}} {{T|tr}} {{t|tr|nükleotit}} {{T|uk}} {{t|uk|нуклеотид}} {{T|ja}} {{t|ja|ヌクレオチド}} {{-ref-}} * [https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/download/239/235/129 ''Dicionario de bioloxía: galego-castelán-inglés'']. Xunta de Galicia, Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades e TERMIGAL, 2010, páxina 124. 44xwlywizvz0ux9h25p1q2n8m7tr6lm nucleósido 0 127816 756681 742127 2026-11-06T14:50:57Z Calq 1922 756681 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Nucleoside nucleotide general format.png|miniatura|dereita|300px|Esquema da estrutura xeral dun [[nucleósido]] e da incorporación de grupos fosfato para formar distintos [[nucleótido]]s.]] {{etim|do {{orixe|inglés|gl}} ''{{en|nucleoside}}''.|gl}} {{pronuncia|/nu.kle.'ɔsi.ðo̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|nucleósido||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|composto}} {{gl|orgánico}} constituído por unha {{gl|base nitroxenada}}, xeralmente {{gl|purina|púrica}} ou {{gl|pirimidina|pirimidínica}}, unida a unha {{gl|pentosa}}, normalmente {{gl|ribosa}} ou {{gl|desoxirribosa}}, mediante un {{gl|enlace glicosídico}}. Diferénciase dun {{gl|nucleótido}} por carecer de grupos {{gl|fosfato}} unidos á súa estrutura e pode transformarse nun nucleótido mediante {{gl|fosforilación}}. #* {{exemplo|A adenosina é un nucleósido formado pola unión da adenina coa ribosa.}} #* {{exemplo|Os nucleósidos diferéncianse dos nucleótidos pola ausencia de grupos fosfato.}} #* {{exemplo|A incorporación dun grupo fosfato a un nucleósido permite obter un nucleótido monofosfato.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|adenina}} * {{gl|adenosina}} * {{gl|base nitroxenada}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|citidina}} * {{gl|desoxirribosa}} * {{gl|desoxirribonucleósido}} * {{gl|fosfato}} * {{gl|fosforilación}} * {{gl|guanosina}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|pentosa}} * {{gl|pirimidina}} * {{gl|purina}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|ribonucleósido}} * {{gl|timidina}} * {{gl|uridina}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Nukleosid}} {{T|es}} {{t|es|nucleósido}} {{T|ca}} {{t|ca|nucleòsid}} {{T|zh}} {{t|zh|核苷}} {{T|hr}} {{t|hr|nukleozid}} {{T|eu}} {{t|eu|nukleosido}} {{T|fi}} {{t|fi|nukleosidi}} {{T|fr}} {{t|fr|nucléoside}} {{T|hu}} {{t|hu|nukleozid}} {{T|en}} {{t|en|nucleoside}} {{T|it}} {{t|it|nucleoside}} {{T|ja}} {{t|ja|ヌクレオシド}} {{T|pl}} {{t|pl|nukleozyd}} {{T|pt}} {{t|pt|nucleósido}}, {{t|pt|nucleosídeo}} {{T|ru}} {{t|ru|нуклеозид}} {{T|sv}} {{t|sv|nukleosid}} {{T|tr}} {{t|tr|nükleozit}} {{-ref-}} * [https://egu.xunta.gal/gl/termo/178443/ribonucleosido «Ribonucleósido» na ''Enciclopedia Galega Universal'']. aogd1n4r84kqyqr23efrof6588pj7xl ribosa 0 127819 756689 742135 2026-11-06T17:26:59Z Calq 1922 756689 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Beta-D-Ribofuranose.svg|miniatura|dereita|220px|Estrutura cíclica da β-D-ribofuranosa, forma da [[ribosa]] presente nos [[ribonucleótido]]s do [[ARN]].]] {{etim|do ''{{en|ribose}}'', e este do {{orixe|de|gl}} ''{{de|Ribose}}'', forma arbitraria de ''{{de|Aarabinose}}'', {{gl|arabinosa}}.|gl}} {{pronuncia|/ɾi.'βo.sa̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ribosa||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|monosacárido}} do grupo das {{gl|aldopentosa}}s, de fórmula química C5H10O5, constituído por cinco átomos de {{gl|carbono}} e caracterizado pola presenza dun grupo {{gl|aldehido}} na súa forma de cadea aberta. Na súa configuración D, forma parte dos {{gl|ribonucleósido}}s e dos {{gl|ribonucleótido}}s que constitúen o {{gl|ácido ribonucleico}} ({{gl|ARN}}), así como de diversas moléculas implicadas no {{gl|metabolismo}} celular, entre elas o {{gl|ATP}} e determinados {{gl|coencima}}s. #* {{exemplo|A ribosa é un azucre de cinco átomos de carbono que forma parte da estrutura do ARN.}} #* {{exemplo|Os ribonucleótidos conteñen unha molécula de ribosa, unha base nitroxenada e un ou varios grupos fosfato.}} #* {{exemplo|A ribosa diferénciase da desoxirribosa pola presenza dun grupo hidroxilo no carbono 2′.}} #* {{exemplo|A ribosa tamén está presente en moléculas como o ATP, que participa na transferencia de enerxía nas células.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|adenosina}} * {{gl|ADN}} * {{gl|aldopentosa}} * {{gl|arabinosa}} * {{gl|ARN}} * {{gl|ATP}} * {{gl|azucre}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|desoxirribosa}} * {{gl|fosfato}} * {{gl|monosacárido}} * {{gl|NAD}} * {{gl|nucleósido}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|pentosa}} * {{gl|riboflavina}} * {{gl|ribonucleósido}} * {{gl|ribonucleótido}} * {{gl|ribosa-5-fosfato}} * {{gl|ribulosa}} * {{gl|uridina}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Ribose}} {{T|es}} {{t|es|ribosa}} {{T|ca}} {{t|ca|ribosa}} {{T|zh}} {{t|zh|核糖}} {{T|eo}} {{t|eo|ribozo}} {{T|fr}} {{t|fr|ribose}} {{T|hu}} {{t|hu|ribóz}} {{T|en}} {{t|en|ribose}} {{T|it}} {{t|it|ribosio}} {{T|pl}} {{t|pl|ryboza}} {{T|pt}} {{t|pt|ribose}} {{T|ru}} {{t|ru|рибоза}} {{T|sv}} {{t|sv|ribos}} {{T|th}} {{t|th|ไรโบส}} {{T|tr}} {{t|tr|riboz}} {{T|eu}} {{t|eu|erribosa}} {{T|ja}} {{t|ja|リボース}} {{-ref-}} * [https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/download/239/235/129 ''Dicionario de bioloxía: galego-castelán-inglés'']. Xunta de Galicia, Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades e TERMIGAL, 2010, páxina 150. sicgucj9znuj449rydqxhceyf3x21g2 756731 756689 2026-11-07T11:35:06Z Calq 1922 756731 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Beta-D-Ribofuranose.svg|miniatura|dereita|220px|Estrutura cíclica da β-D-ribofuranosa, forma da [[ribosa]] presente nos [[ribonucleótido]]s do [[ARN]].]] {{etim|do {{orixe|en|gl}} ''{{en|ribose}}'', e este do {{orixe|de|gl}} ''{{de|Ribose}}'', forma arbitraria de ''{{de|Aarabinose}}'', {{gl|arabinosa}}.|gl}} {{pronuncia|/ɾi.'βo.sa̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ribosa||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|monosacárido}} do grupo das {{gl|aldopentosa}}s, de fórmula química C5H10O5, constituído por cinco átomos de {{gl|carbono}} e caracterizado pola presenza dun grupo {{gl|aldehido}} na súa forma de cadea aberta. Na súa configuración D, forma parte dos {{gl|ribonucleósido}}s e dos {{gl|ribonucleótido}}s que constitúen o {{gl|ácido ribonucleico}} ({{gl|ARN}}), así como de diversas moléculas implicadas no {{gl|metabolismo}} celular, entre elas o {{gl|ATP}} e determinados {{gl|coencima}}s. #* {{exemplo|A ribosa é un azucre de cinco átomos de carbono que forma parte da estrutura do ARN.}} #* {{exemplo|Os ribonucleótidos conteñen unha molécula de ribosa, unha base nitroxenada e un ou varios grupos fosfato.}} #* {{exemplo|A ribosa diferénciase da desoxirribosa pola presenza dun grupo hidroxilo no carbono 2′.}} #* {{exemplo|A ribosa tamén está presente en moléculas como o ATP, que participa na transferencia de enerxía nas células.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|adenosina}} * {{gl|ADN}} * {{gl|aldopentosa}} * {{gl|arabinosa}} * {{gl|ARN}} * {{gl|ATP}} * {{gl|azucre}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|desoxirribosa}} * {{gl|fosfato}} * {{gl|monosacárido}} * {{gl|NAD}} * {{gl|nucleósido}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|pentosa}} * {{gl|riboflavina}} * {{gl|ribonucleósido}} * {{gl|ribonucleótido}} * {{gl|ribosa-5-fosfato}} * {{gl|ribulosa}} * {{gl|uridina}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Ribose}} {{T|es}} {{t|es|ribosa}} {{T|ca}} {{t|ca|ribosa}} {{T|zh}} {{t|zh|核糖}} {{T|eo}} {{t|eo|ribozo}} {{T|fr}} {{t|fr|ribose}} {{T|hu}} {{t|hu|ribóz}} {{T|en}} {{t|en|ribose}} {{T|it}} {{t|it|ribosio}} {{T|pl}} {{t|pl|ryboza}} {{T|pt}} {{t|pt|ribose}} {{T|ru}} {{t|ru|рибоза}} {{T|sv}} {{t|sv|ribos}} {{T|th}} {{t|th|ไรโบส}} {{T|tr}} {{t|tr|riboz}} {{T|eu}} {{t|eu|erribosa}} {{T|ja}} {{t|ja|リボース}} {{-ref-}} * [https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/download/239/235/129 ''Dicionario de bioloxía: galego-castelán-inglés'']. Xunta de Galicia, Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades e TERMIGAL, 2010, páxina 150. nkyvcr29q8j2jnw5u0azc0psuzh4zj5 aldosa 0 127822 756694 742145 2026-11-06T18:55:21Z Calq 1922 756694 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Fischer projection of D-aldoses1.png|miniatura|dereita|300px|Proxeccións de Fischer de diversas [[aldosa]]s da serie D, clasificadas segundo o número de átomos de carbono.]] {{etim|de ''{{gl|aldo-}}'' (de ''{{gl|aldehido}}'') e o sufixo ''{{gl|-osa}}''.|gl}} {{pronuncia|/al.'ðɔ.sa̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|aldosa||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|monosacárido}} que presenta, na súa forma de cadea aberta, un grupo funcional {{gl|aldehido}} (–CHO) nun dos extremos da cadea carbonada e varios grupos {{gl|hidroxilo}} (–OH). Moitas aldosas poden adoptar formas cíclicas mediante a formación dun {{gl|hemiacetal}} intramolecular. Segundo o número de átomos de {{gl|carbono}}, clasifícanse en {{gl|aldotriosa}}s, {{gl|aldotetrosa}}s, {{gl|aldopentosa}}s, {{gl|aldohexosa}}s etc. Entre elas están o {{gl|gliceraldehido}}, a {{gl|ribosa}}, a {{gl|arabinosa}}, a {{gl|glicosa}} e a {{gl|galactosa}}. #* {{exemplo|A glicosa é unha aldosa de seis átomos de carbono, polo que se clasifica como aldohexosa.}} #* {{exemplo|A ribosa e a arabinosa son aldosas de cinco átomos de carbono, denominadas aldopentosas.}} #* {{exemplo|As aldosas diferéncianse das cetosas pola posición e a natureza do grupo carbonilo na súa forma de cadea aberta.}} {{-relac-}} * {{gl|aldehido}} * {{gl|aldohexosa}} * {{gl|aldopentosa}} * {{gl|aldotetrosa}} * {{gl|aldotriosa}} * {{gl|arabinosa}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|cetosa}} * {{gl|galactosa}} * {{gl|gliceraldehido}} * {{gl|glicosa}} * {{gl|glícido}} * {{gl|grupo carbonilo}} * {{gl|hemiacetal}} * {{gl|hexosa}} * {{gl|monosacárido}} * {{gl|pentosa}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|xilosa}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Aldose}} {{T|bg}} {{t|bg|алдоза}} {{T|es}} {{t|es|aldosa}} {{T|ca}} {{t|ca|aldosa}} {{T|cs}} {{t|cs|aldóza}} {{T|zh}} {{t|zh|醛糖}} {{T|eo}} {{t|eo|aldozo}} {{T|fi}} {{t|fi|aldoosi}} {{T|fr}} {{t|fr|aldose}} {{T|hu}} {{t|hu|aldóz}} {{T|en}} {{t|en|aldose}} {{T|it}} {{t|it|aldosio}}, {{t|it|aldoso}} {{T|nl}} {{t|nl|aldose}} {{T|pl}} {{t|pl|aldoza}} {{T|pt}} {{t|pt|aldose}} {{T|ro}} {{t|ro|aldoză}} {{T|ru}} {{t|ru|альдоза}} {{T|sv}} {{t|sv|aldos}} {{T|ja}} {{t|ja|アルドース}} {{-ref-}} * [https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/download/239/235/129 ''Dicionario de bioloxía: galego-castelán-inglés'']. Xunta de Galicia, Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades e TERMIGAL, 2010, páxina 17. mzo0cl81ag3otejr4yjpospj2zbrm6r benzoico 0 127981 756714 742540 2026-11-06T20:39:13Z Calq 1922 756714 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|do baixo latín ''{{la|benzoe}}'', e este do catalán ''{{ca|benjuí}}'' («{{gl|benxuí}}»), co sufixo ''{{gl|-oico}}''.|gl}} {{pronuncia|/beŋ.'θjɔ-ko̯/ ou /beŋ.'sjɔ-ko̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-adx-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarXN|benzoic|o|os|a|as}} # {{Gl|pertencente}} ou {{gl|relativo}} ao {{gl|benxuí}}, {{gl|resina}} {{gl|aromático|aromática}} obtida de determinadas especies de árbores do xénero ''Styrax''. #* {{exemplo|A resina de benxuí contén diversas substancias benzoicas.}} # {{Gl|obtido}} do {{gl|benxuí}}. #* {{exemplo|Algúns compostos benzoicos poden extraerse da resina de benxuí.}} # ({{sem|Química|gl}}) {{Gl|relativo}} ou {{gl|pertencente}} ao {{gl|ácido benzoico}} ou aos seus {{gl|derivado}}s. #* {{exemplo|O ácido benzoico é un ácido carboxílico aromático de fórmula C6H5COOH.}} #* {{exemplo|O ácido benzoico emprégase como conservante na industria alimentaria.}} #* {{exemplo|Os derivados benzoicos teñen diversas aplicacións na síntese orgánica.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido benzoico}} * {{gl|ácido carboxílico}} * {{gl|ácido hipúrico}} * {{gl|aldehido benzoico}} * {{gl|aromático}} * {{gl|benceno}} * {{gl|benzo-}} * {{gl|benzoato}} * {{gl|benzoato de bencilo}} * {{gl|benzaldehido}} * {{gl|benxuí}} * {{gl|benzoilación}} * {{gl|benzoilo}} * {{gl|carboxilo}} * {{gl|éster}} * {{gl|grupo carboxilo}} * {{gl|resina}} {{-trad-}} {{T|es}} {{t|es|benzoico}} {{T|ca}} {{t|ca|benzoic}} {{T|cs}} {{t|cs|benzoový}} {{T|fr}} {{t|fr|benzoïque}} {{T|en}} {{t|en|benzoic}} {{T|ga}} {{t|ga|beansóch}} {{T|it}} {{t|it|benzoico}} {{T|pl}} {{t|pl|benzoesowy}} {{T|pt}} {{t|pt|benzoico}} {{T|ro}} {{t|ro|benzoic}} {{-ref-}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/9143/benzoico-ca}} fp73cjx5sr92s2i6fqytzpcwrn35rmf base nitroxenada 0 128304 756680 743347 2026-11-06T14:32:34Z Calq 1922 756680 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Bases nitrogenadas.png|miniatura|dereita|300px|Estruturas químicas das principais [[base nitroxenada|bases nitroxenadas]], agrupadas en [[purina]]s e [[pirimidina]]s.]] {{etim|de ''{{gl|base}}'' e ''{{gl|nitroxenada}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-locsf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|base| nitroxenada|s nitroxenadas}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|composto}} {{gl|orgánico}} {{gl|heterocíclico}} de carácter básico que contén átomos de {{gl|nitróxeno}} e que forma parte dos {{gl|nucleótido}}s dos {{gl|ácido nucleico|ácidos nucleicos}}. As cinco bases nitroxenadas principais son a {{gl|adenina}} e a {{gl|guanina}}, pertencentes ao grupo das {{gl|purina}}s, e a {{gl|citosina}}, a {{gl|timina}} e o {{gl|uracilo}}, pertencentes ao grupo das {{gl|pirimidina}}s. #* {{exemplo|Cada nucleótido do ADN contén unha base nitroxenada unida a unha molécula de desoxirribosa e a un grupo fosfato.}} #* {{exemplo|As bases nitroxenadas do ADN son a adenina, a guanina, a citosina e a timina.}} #* {{exemplo|No ARN, o uracilo é unha das bases nitroxenadas principais e ocupa o lugar que habitualmente corresponde á timina no ADN.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|adenina}} * {{gl|ADN}} * {{gl|ARN}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|citosina}} * {{gl|dobre hélice}} * {{gl|guanina}} * {{gl|información xenética}} * {{gl|nucleósido}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|parella de bases}} * {{gl|pirimidina}} * {{gl|purina}} * {{gl|timina}} * {{gl|uracilo}} * {{gl|xenética}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Stickstoffbase}} {{T|ar}} {{t|ar|قاعدة نيتروجينية}} {{T|es}} {{t|es|base nitrogenada}} {{T|ca}} {{t|ca|base nitrogenada}} {{T|zh}} {{t|zh|含氮碱基}} {{T|ko}} {{t|ko|질소염기}} {{T|hr}} {{t|hr|dušikova baza}} {{T|eo}} {{t|eo|nitrogena bazo}} {{T|fr}} {{t|fr|base azotée}} {{T|en}} {{t|en|nitrogenous base}}, {{t|en|nucleobase}} {{T|it}} {{t|it|base azotata}} {{T|nl}} {{t|nl|stikstofbase}} {{T|pl}} {{t|pl|zasada azotowa}} {{T|pt}} {{t|pt|base nitrogenada}} {{T|ro}} {{t|ro|bază azotată}} {{T|ru}} {{t|ru|азотистое основание}} {{T|sv}} {{t|sv|kvävebas}} {{T|tr}} {{t|tr|azotlu baz}} {{T|uk}} {{t|uk|азотиста основа}} {{T|ja}} {{t|ja|窒素塩基}} {{-ref-}} * [https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/download/239/235/129 ''Dicionario de bioloxía: galego-castelán-inglés'']. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, TERMIGAL e Xunta de Galicia, 2010, páxina 32. * [https://academia.gal/dicionario/-/termo/nitroxenado «Nitroxenado» no ''Dicionario da Real Academia Galega'']. * {{Referencia dicionario web |termo=base |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/8763/base}} 79jytup6344ksolq9a05cwm9wmg5gj1 polinucleótido 0 128305 756690 743349 2026-11-06T18:33:24Z Calq 1922 756690 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Polynucleotide chain.svg|miniatura|dereita|300px|Representación dunha cadea de [[polinucleótido]], cos seus [[nucleótido]]s unidos mediante [[enlace fosfodiéster|enlaces fosfodiéster]] e orientados na dirección 5′ → 3′.]] {{etim|de ''{{gl|poli-}}'' e ''{{gl|nucleótido}}''.|gl}} {{pronuncia|/pɔ.li.nu.kle.'o.ti.ðo̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|polinucleótido||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|polímero}} {{gl|biolóxico}} constituído por unha {{gl|cadea}} de numerosos {{gl|nucleótido}}s unidos mediante {{gl|enlace fosfodiéster|enlaces fosfodiéster}} entre os carbonos 3′ e 5′ das súas {{gl|pentosa}}s. Presenta un esqueleto formado pola alternancia de {{gl|azucre}}s e grupos {{gl|fosfato}}, ao que se unen as {{gl|base nitroxenada|bases nitroxenadas}}. Cada cadea de {{gl|ácido desoxirribonucleico}} ({{gl|ADN}}) ou de {{gl|ácido ribonucleico}} ({{gl|ARN}}) constitúe un polinucleótido. #* {{exemplo|O polinucleótido presenta unha sucesión de nucleótidos unidos mediante enlaces fosfodiéster.}} #* {{exemplo|As dúas cadeas de polinucleótidos que forman a dobre hélice do ADN son complementarias e están orientadas en sentidos opostos.}} #* {{exemplo|A secuencia das bases nitroxenadas dun polinucleótido determina a información xenética que pode conter.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido desoxirribonucleico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|ADN}} * {{gl|ARN}} * {{gl|base nitroxenada}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|cadea polinucleotídica}} * {{gl|desoxirribonucleótido}} * {{gl|enlace fosfodiéster}} * {{gl|fosfato}} * {{gl|información xenética}} * {{gl|mononucleótido}} * {{gl|nucleósido}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|oligonucleótido}} * {{gl|pentosa}} * {{gl|polimerización}} * {{gl|polímero}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|ribonucleótido}} * {{gl|secuencia de nucleótidos}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Polynukleotid}} {{T|es}} {{t|es|polinucleótido}} {{T|ca}} {{t|ca|polinucleòtid}} {{T|zh}} {{t|zh|多核苷酸}} {{T|da}} {{t|da|polynukleotid}} {{T|fr}} {{t|fr|polynucléotide}} {{T|en}} {{t|en|polynucleotide}} {{T|it}} {{t|it|polinucleotide}} {{T|nl}} {{t|nl|polynucleotide}} {{T|pl}} {{t|pl|polinukleotyd}} {{T|pt}} {{t|pt|polinucleótido}} (Portugal), {{t|pt|polinucleotídeo}} (Brasil) {{T|ru}} {{t|ru|полинуклеотид}} {{T|sv}} {{t|sv|polynukleotid}} {{T|tr}} {{t|tr|polinükleotit}} {{T|uk}} {{t|uk|полінуклеотид}} {{T|ja}} {{t|ja|ポリヌクレオチド}} {{-ref-}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/51380/polinucleotido}} ka4xop9oyhgee43uin07ywq8wapaz71 A Portela de Lamas 0 130253 756734 747377 2026-11-07T11:41:10Z Calq 1922 756734 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|de ''{{gl|portela}}'', procedente do latín ''portella'', diminutivo de ''porta'', co significado de 'paso estreito entre montañas', e ''{{gl|lamas}}'', plural de ''{{gl|lama}}'', voz relacionada con terreos húmidos ou lamacentos. O topónimo podería aludir a un paso situado nas proximidades de terreos destas características.<ref>Real Academia Galega: «[https://academia.gal/dicionario/-/termo/portela portela]» e «[https://academia.gal/dicionario/-/termo/lama lama]», ''Dicionario da Real Academia Galega''.</ref>|gl}} {{pronuncia|/apoɾˈtɛla̝ðeˈlama̝s/|gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Pardesoa}}, no concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref>Xunta de Galicia: [https://abertos.xunta.gal/catalogo/territorio-vivienda-transporte/-/dataset/0270/nomenclator-galicia/ «Nomenclátor de Galicia»], aprobado polo Decreto 27/2026, do 30 de marzo.</ref><ref>Instituto da Lingua Galega: [https://ilg.usc.gal/toponimia/toponimia.php?busca=Portela&cantos=200&compara=conten&entidade=n&provincia=n&volta=1 «Toponimia galega»], base de datos Aquén.</ref> #* {{ver|{{Galipedia|A Portela de Lamas, Pardesoa, Forcarei}}}} {{-relac-}} * {{gl|A Portela}} * {{gl|Lamas}} {{-ref-}} <references/> tph5lcsnw3g3vhegsbvrj7zkpvsy0c4 monosacárido 0 130296 756692 747451 2026-11-06T18:48:09Z Calq 1922 756692 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Beta-D-Glucose.svg|miniatura|dereita|250px|Estrutura química da β-D-[[glicosa]], un [[monosacárido]] do grupo das [[aldohexosa]]s.]] {{etim|de ''{{gl|mono-}}'' e ''{{gl|sacárido}}''.|gl}} {{pronuncia|/mo.no.sa.'ka.ɾi.ðo̯/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|monosacárido||s}} # ({{sem|Química orgánica|gl}}) ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|glícido}} {{gl|simple}} que non pode descompoñerse mediante {{gl|hidrólise}} noutros glícidos máis sinxelos. Os monosacáridos simples son {{gl|composto}}s orgánicos con varios grupos {{gl|hidroxilo}} e un grupo {{gl|aldehido}} ou {{gl|cetona}} na súa forma de cadea aberta, polo que se clasifican respectivamente en {{gl|aldosa}}s e {{gl|cetosa}}s. Constitúen as unidades básicas dos {{gl|oligosacárido}}s e dos {{gl|polisacárido}}s. Entre os máis coñecidos están a {{gl|glicosa}}, a {{gl|fructosa}}, a {{gl|galactosa}}, a {{gl|ribosa}} e a {{gl|desoxirribosa}}. #* {{exemplo|A glicosa é un monosacárido que desempeña unha función fundamental no metabolismo enerxético das células.}} #* {{exemplo|A glicosa, a fructosa e a galactosa son monosacáridos de seis átomos de carbono, denominados hexosas.}} #* {{exemplo|Os monosacáridos poden clasificarse en aldosas e cetosas segundo a natureza do seu grupo carbonilo.}} #* {{exemplo|A ribosa é un monosacárido que forma parte dos nucleótidos do ARN.}} #* {{exemplo|Dous monosacáridos poden unirse mediante un enlace glicosídico para formar un disacárido.}} {{-relac-}} * {{gl|aldosa}} * {{gl|aldopentosa}} * {{gl|arabinosa}} * {{gl|azucre}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|carbohidrato}} * {{gl|cetosa}} * {{gl|desoxirribosa}} * {{gl|disacárido}} * {{gl|enlace glicosídico}} * {{gl|fructosa}} * {{gl|galactosa}} * {{gl|glícido}} * {{gl|glicosa}} * {{gl|hexosa}} * {{gl|hidrato de carbono}} * {{gl|monómero}} * {{gl|oligosacárido}} * {{gl|pentosa}} * {{gl|polisacárido}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|sacárido}} * {{gl|tetrosa}} * {{gl|triosa}} * {{gl|xilosa}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Monosaccharid}} {{T|bg}} {{t|bg|монозахарид}} {{T|es}} {{t|es|monosacárido}} {{T|ca}} {{t|ca|monosacàrid}} {{T|cs}} {{t|cs|monosacharid}} {{T|zh}} {{t|zh|单糖}}, {{t|zh|單糖}} {{T|ko}} {{t|ko|단당류}} {{T|sk}} {{t|sk|monosacharid}} {{T|sl}} {{t|sl|monosaharid}} {{T|eo}} {{t|eo|monosakarido}} {{T|fi}} {{t|fi|monosakkaridi}} {{T|fr}} {{t|fr|monosaccharide}}, {{t|fr|ose}} {{T|hu}} {{t|hu|monoszacharid}} {{T|en}} {{t|en|monosaccharide}} {{T|it}} {{t|it|monosaccaride}} {{T|nl}} {{t|nl|monosacharide}} {{T|pl}} {{t|pl|monosacharyd}} {{T|pt}} {{t|pt|monossacarídeo}}, {{t|pt|monossacarídio}} {{T|ro}} {{t|ro|monozaharidă}} {{T|ru}} {{t|ru|моносахарид}} {{T|sv}} {{t|sv|monosackarid}} {{T|tr}} {{t|tr|monosakkarit}} {{T|uk}} {{t|uk|моносахарид}} {{T|ja}} {{t|ja|単糖}} {{-ref-}} * {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/es/term/43844/monosacarido}} 5t0edwbxqwksc64e8g3o0t8qcahf1fi San Bartolomeu 0 134198 756721 755802 2026-11-07T10:54:27Z Calq 1922 756721 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|de ''{{gl|san}}'' e o nome persoal ''{{gl|Bartolomeu}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Montouto}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Abegondo}}, na {{gl|provincia}} da {{gl|A Coruña|Coruña}}. #* {{ver|{{Galipedia|San Bartolomeu, Montouto, Abegondo}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Pravio}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Cambre}}, na {{gl|provincia}} da {{gl|A Coruña|Coruña}}. #* {{ver|{{Galipedia|San Bartolomeu, Pravio, Cambre}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Lourido}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Valdoviño}}, na {{gl|provincia}} da {{gl|A Coruña|Coruña}}. #* {{ver|{{Galipedia|San Bartolomeu, Lourido, Valdoviño}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|San Bartolomeu de Chamoso}}, no {{gl|concello}} do {{gl|O Corgo|Corgo}}, na {{gl|provincia}} de {{gl|Lugo}}. #* {{ver|{{Galipedia|San Bartolomeu, San Bartolomeu de Chamoso, O Corgo}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) Nome anterior dun {{gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Cameixa}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Boborás}}, na {{gl|provincia}} de {{gl|Ourense}}. #*{{obs|No Nomenclátor de Galicia de 2003 figuraba como ''San Bartolomeu'', mais no de 2026 pasou a denominarse oficialmente ''[[San Bartolomeu da Freixa]]''.<ref name="NG2026">Seminario de Onomástica da Real Academia Galega (2026): [https://doi.org/10.32766/rag.461 ''Nomenclátor de Galicia 2026''], A Coruña: Real Academia Galega, p. 89.</ref>}} #* {{ver|{{Galipedia|San Bartolomeu, Cameixa, Boborás}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Pereira}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Forcarei}}, na {{gl|provincia}} de {{gl|Pontevedra}}. #* {{ver|{{Galipedia|San Bartolomeu, Pereira, Forcarei}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Tui}}, no {{gl|concello}} de Tui, na {{gl|provincia}} de {{gl|Pontevedra}}. #* {{ver|{{Galipedia|San Bartolomeu, Tui, Tui}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Tremoedo}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Vilanova de Arousa}}, na {{gl|provincia}} de {{gl|Pontevedra}}. #* {{ver|{{Galipedia|San Bartolomeu, Tremoedo, Vilanova de Arousa}}}} {{-relac-}} * {{gl|Bartolomeu}} * {{gl|Bertomeu}} * {{gl|San Bartolo}} * {{gl|O San Bartolomeu}} * {{gl|San Bartolomeu da Freixa}} * {{gl|San Bartolomeu de Chamoso}} * {{gl|A Torre de San Bartolomeu}} * {{gl|San Bartolomeu de Pereira}} {{-ver-}} * {{Galipedia|San Bartolomeu}} {{-ref-}} {{Listaref}} ir8rr8lelzuo4eqtot15tf4igzlzxlg Millarada 0 134576 756727 756575 2026-11-07T11:21:12Z Calq 1922 756727 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim||gl}} {{pronuncia|[miʎaˈɾaða̝]|gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Diomondi}}, no {{gl|concello}} do {{gl|O Saviñao|Saviñao}}, na {{gl|provincia}} de {{gl|Lugo}}. #* {{ver|{{Galipedia|Millarada, Diomondi, O Saviñao}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Chaián}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Trazo}}, na {{gl|provincia}} da {{gl|A Coruña|Coruña}}. #* {{ver|{{Galipedia|Millarada, Chaián, Trazo}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}, uso histórico) Antiga denominación da {{pl|parroquia}} actualmente chamada {{gl|Millerada}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Forcarei}}, na {{gl|provincia}} de {{gl|Pontevedra}}. #* {{obs|No Nomenclátor de Galicia de 2003 a parroquia figuraba como ''Millarada (San Amedio)''. No Nomenclátor de 2026 oficializouse a denominación ''Millerada (San Mamede)'', coa modificación tanto do topónimo coma da advocación parroquial.<ref name="Nomenclátor 2026">Seminario de Onomástica da Real Academia Galega (2026): ''[https://toponimia.xunta.gal/sites/default/files/2026-03/Nomenclator2026.pdf Nomenclátor de Galicia 2026. Revisión e actualización do Nomenclátor de Galicia]'', pp. 27 e 109. A Coruña: Real Academia Galega. DOI: [https://doi.org/10.32766/rag.458 10.32766/rag.458].</ref>}} #* {{ver|{{Galipedia|Millerada, Forcarei}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}, uso histórico) Antiga denominación do {{gl|lugar}} actualmente chamado {{gl|A Igrexa}}, da parroquia de {{gl|Millerada}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Forcarei}}, na {{gl|provincia}} de {{gl|Pontevedra}}. #* {{obs|No Nomenclátor de Galicia de 2003 o lugar figuraba como ''Millarada''. Na revisión de 2026 oficializouse o nome ''A Igrexa''.<ref name="Nomenclátor 2026" />}} #* {{ver|{{Galipedia|A Igrexa, Millerada, Forcarei}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}, uso histórico) Antiga denominación do {{gl|lugar}} actualmente chamado {{gl|Millarade}}, da parroquia de {{gl|Rus}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Carballo}}, na {{gl|provincia}} da {{gl|A Coruña|Coruña}}. #* {{obs|No Nomenclátor de Galicia de 2003 figuraba como ''Millarada''; desde a revisión de 2026 o nome oficial é ''Millarade''.<ref name="Nomenclátor 2026" />}} #* {{ver|{{Galipedia|Millarade, Rus, Carballo}}}} {{-relac-}} * [[A Millarada]] * [[Millerada]] * [[Millarade]] * [[Millarados]] * [[Millaradelo]] * [[Millarado]] {{-ver-}} * {{Galipedia|Millarada}} {{-ref-}} <references/> * Seminario de Lingüística Informática da Universidade de Vigo: ''[https://ilg.usc.gal/toponimia/toponimia.php?busca=milla&cantos=30&compara=conten&volta=1 Toponimia galega]'', consulta das formas e pronunciacións de Millarada. 0kw5m757ahp4kb21oue3x86pvx2oy45 756728 756727 2026-11-07T11:21:24Z Calq 1922 756728 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim||gl}} {{pronuncia|[miʎaˈɾaða̝]|gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Diomondi}}, no {{gl|concello}} do {{gl|O Saviñao|Saviñao}}, na {{gl|provincia}} de {{gl|Lugo}}. #* {{ver|{{Galipedia|Millarada, Diomondi, O Saviñao}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da {{gl|parroquia}} de {{gl|Chaián}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Trazo}}, na {{gl|provincia}} da {{gl|A Coruña|Coruña}}. #* {{ver|{{Galipedia|Millarada, Chaián, Trazo}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}, uso histórico) Antiga denominación da {{gl|parroquia}} actualmente chamada {{gl|Millerada}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Forcarei}}, na {{gl|provincia}} de {{gl|Pontevedra}}. #* {{obs|No Nomenclátor de Galicia de 2003 a parroquia figuraba como ''Millarada (San Amedio)''. No Nomenclátor de 2026 oficializouse a denominación ''Millerada (San Mamede)'', coa modificación tanto do topónimo coma da advocación parroquial.<ref name="Nomenclátor 2026">Seminario de Onomástica da Real Academia Galega (2026): ''[https://toponimia.xunta.gal/sites/default/files/2026-03/Nomenclator2026.pdf Nomenclátor de Galicia 2026. Revisión e actualización do Nomenclátor de Galicia]'', pp. 27 e 109. A Coruña: Real Academia Galega. DOI: [https://doi.org/10.32766/rag.458 10.32766/rag.458].</ref>}} #* {{ver|{{Galipedia|Millerada, Forcarei}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}, uso histórico) Antiga denominación do {{gl|lugar}} actualmente chamado {{gl|A Igrexa}}, da parroquia de {{gl|Millerada}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Forcarei}}, na {{gl|provincia}} de {{gl|Pontevedra}}. #* {{obs|No Nomenclátor de Galicia de 2003 o lugar figuraba como ''Millarada''. Na revisión de 2026 oficializouse o nome ''A Igrexa''.<ref name="Nomenclátor 2026" />}} #* {{ver|{{Galipedia|A Igrexa, Millerada, Forcarei}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}, uso histórico) Antiga denominación do {{gl|lugar}} actualmente chamado {{gl|Millarade}}, da parroquia de {{gl|Rus}}, no {{gl|concello}} de {{gl|Carballo}}, na {{gl|provincia}} da {{gl|A Coruña|Coruña}}. #* {{obs|No Nomenclátor de Galicia de 2003 figuraba como ''Millarada''; desde a revisión de 2026 o nome oficial é ''Millarade''.<ref name="Nomenclátor 2026" />}} #* {{ver|{{Galipedia|Millarade, Rus, Carballo}}}} {{-relac-}} * [[A Millarada]] * [[Millerada]] * [[Millarade]] * [[Millarados]] * [[Millaradelo]] * [[Millarado]] {{-ver-}} * {{Galipedia|Millarada}} {{-ref-}} <references/> * Seminario de Lingüística Informática da Universidade de Vigo: ''[https://ilg.usc.gal/toponimia/toponimia.php?busca=milla&cantos=30&compara=conten&volta=1 Toponimia galega]'', consulta das formas e pronunciacións de Millarada. mp1orvlrdipvprig5cf3zzhf5695w3x sismográfico 0 134603 756683 756634 2026-11-06T14:59:46Z Calq 1922 756683 wikitext text/x-wiki {{-gl-}} {{etim|de ''{{gl|sismografía}}'' e o sufixo ''{{gl|-ico}}''.|gl}} {{pronuncia|/sismoˈɡɾafiko/|gl}} {{son|||gl}} {{-adx-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|sismográfic|o|os}} # ({{sem|Xeoloxía|gl}}) {{Gl|relativo}} {{gl|ou}} {{gl|pertencente}} {{gl|á}} {{gl|sismografía}} {{gl|ou}} {{gl|ao}} {{gl|sismógrafo}}. #* {{exemplo|Realizaron un estudo sismográfico da zona.}} #* {{exemplo|Os datos sismográficos permitiron localizar o epicentro do terremoto.}} #* {{exemplo|A estación dispón de instrumentos de medición sismográfica.}} {{-relac-}} * {{gl|onda sísmica}} * {{gl|sismicidade}} * {{gl|sísmico}} * {{gl|sismo}} * {{gl|sismo-}} * {{gl|sismografía}} * {{gl|sismógrafo}} * {{gl|sismograma}} * {{gl|sismoloxía}} * {{gl|sismómetro}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|seismografisch}}, {{t|de|seismographisch}} {{T|ca}} {{t|ca|sismogràfic}} {{T|es}} {{t|es|sismográfico}} {{T|zh}} {{t|zh|地震记录的}} {{T|fr}} {{t|fr|sismographique}}, {{t|fr|séismographique}} {{T|en}} {{t|en|seismographic}} {{T|it}} {{t|it|sismografico}} {{T|pt}} {{t|pt|sismográfico}} {{T|ru}} {{t|ru|сейсмографический}} {{-ref-}} * {{DRAG}} {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/gl/term/58743/sismografico-ca}} 7kxxhsl9wsut4rszxmc2mrr5vqijin1 ribonucleósido 0 134616 756684 2026-11-06T15:01:15Z Calq 1922 Nova páxina: {{-glref-}} [[Ficheiro:Adenosine.svg|miniatura|dereita|220px|Estrutura química da [[adenosina]], un [[ribonucleósido]] formado pola unión da [[adenina]] coa [[ribosa]].]] {{etim|de ''{{gl|ribo-}}'' e ''{{gl|nucleósido}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ribonucleósido||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|nucleósido}} constituído por unha molécula de {{gl|ribosa}} unida mediante un {{gl|enlace N-glicosídico}} a unha {{gl|b... 756684 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Adenosine.svg|miniatura|dereita|220px|Estrutura química da [[adenosina]], un [[ribonucleósido]] formado pola unión da [[adenina]] coa [[ribosa]].]] {{etim|de ''{{gl|ribo-}}'' e ''{{gl|nucleósido}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ribonucleósido||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|nucleósido}} constituído por unha molécula de {{gl|ribosa}} unida mediante un {{gl|enlace N-glicosídico}} a unha {{gl|base nitroxenada}}, xeralmente {{gl|purina|púrica}} ou {{gl|pirimidina|pirimidínica}}. Ao incorporar un ou varios grupos {{gl|fosfato}}, transfórmase nun {{gl|ribonucleótido}}. Entre os principais ribonucleósidos presentes nos sistemas biolóxicos están a {{gl|adenosina}}, a {{gl|guanosina}}, a {{gl|citidina}} e a {{gl|uridina}}. #* {{exemplo|A adenosina é un ribonucleósido formado pola unión da adenina coa ribosa.}} #* {{exemplo|Os ribonucleósidos diferéncianse dos desoxirribonucleósidos pola natureza do azucre que conteñen.}} #* {{exemplo|A fosforilación dun ribonucleósido permite obter un ribonucleótido.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|adenina}} * {{gl|adenosina}} * {{gl|ARN}} * {{gl|base nitroxenada}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|citidina}} * {{gl|desoxirribonucleósido}} * {{gl|enlace glicosídico}} * {{gl|fosfato}} * {{gl|fosforilación}} * {{gl|guanosina}} * {{gl|nucleósido}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|pirimidina}} * {{gl|purina}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|ribonucleótido}} * {{gl|uridina}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Ribonucleosid}} {{T|ca}} {{t|ca|ribonucleòsid}} {{T|es}} {{t|es|ribonucleósido}} {{T|fr}} {{t|fr|ribonucléoside}} {{T|en}} {{t|en|ribonucleoside}} {{T|it}} {{t|it|ribonucleoside}} {{T|pt}} {{t|pt|ribonucleosídeo}} (Brasil) {{T|ru}} {{t|ru|рибонуклеозид}} {{T|ja}} {{t|ja|リボヌクレオシド}} {{-ref-}} * [https://egu.xunta.gal/gl/termo/178443/ribonucleosido «Ribonucleósido» na ''Enciclopedia Galega Universal'']. c1fr80y3di18d9brtnzkg2ui9src7u0 ribonucleótido 0 134617 756688 2026-11-06T16:49:13Z Calq 1922 Nova páxina: {{-glref-}} [[Ficheiro:Ribonucleotide General.png|miniatura|dereita|300px|Estrutura xeral dun [[ribonucleótido]], constituído por unha [[base nitroxenada]], unha molécula de [[ribosa]] e un ou varios grupos [[fosfato]].]] {{etim|de ''{{gl|ribo-}}'' e ''{{gl|nucleótido}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ribonucleótido||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|nucleótido}} constituído por unha {{gl|base nitroxenada}}, xeralmente... 756688 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Ribonucleotide General.png|miniatura|dereita|300px|Estrutura xeral dun [[ribonucleótido]], constituído por unha [[base nitroxenada]], unha molécula de [[ribosa]] e un ou varios grupos [[fosfato]].]] {{etim|de ''{{gl|ribo-}}'' e ''{{gl|nucleótido}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ribonucleótido||s}} # ({{sem|Bioquímica|gl}}) {{Gl|nucleótido}} constituído por unha {{gl|base nitroxenada}}, xeralmente {{gl|purina|púrica}} ou {{gl|pirimidina|pirimidínica}}, unida a unha molécula de {{gl|ribosa}} e a un ou varios grupos {{gl|fosfato}}. Os ribonucleótidos forman as unidades estruturais do {{gl|ácido ribonucleico}} ({{gl|ARN}}) e algúns deles desempeñan tamén funcións na transferencia de enerxía e na regulación dos procesos celulares. #* {{exemplo|O monofosfato de adenosina (AMP) é un ribonucleótido formado por adenina, ribosa e un grupo fosfato.}} #* {{exemplo|Os ribonucleótidos únense mediante enlaces fosfodiéster para formar as cadeas de ARN.}} #* {{exemplo|O ATP é un ribonucleótido que participa na transferencia de enerxía nas células.}} # ({{sem|Alimentación|gl}}) Denominación xenérica aplicada a determinados {{gl|composto}}s derivados dos ribonucleótidos, especialmente ao {{gl|ácido inosínico}}, ao {{gl|ácido guanílico}} e aos seus {{gl|sal}}es sódicos, empregados como {{gl|aditivo alimentario|aditivos alimentarios}} para potenciar o {{gl|sabor}} dos alimentos. #* {{exemplo|Determinados ribonucleótidos utilízanse na industria alimentaria como potenciadores do sabor.}} {{-relac-}} * {{gl|ácido guanílico}} * {{gl|ácido inosínico}} * {{gl|ácido nucleico}} * {{gl|ácido ribonucleico}} * {{gl|adenina}} * {{gl|adenosina}} * {{gl|AMP}} * {{gl|ARN}} * {{gl|ATP}} * {{gl|base nitroxenada}} * {{gl|bioquímica}} * {{gl|bioloxía molecular}} * {{gl|citidina}} * {{gl|citosina}} * {{gl|desoxirribonucleótido}} * {{gl|enlace fosfodiéster}} * {{gl|fosfato}} * {{gl|fosforilación}} * {{gl|guanina}} * {{gl|guanosina}} * {{gl|nucleósido}} * {{gl|nucleótido}} * {{gl|ribosa}} * {{gl|ribonucleósido}} * {{gl|timina}} * {{gl|uracilo}} * {{gl|uridina}} {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Ribonukleotid}} {{T|ca}} {{t|ca|ribonucleòtid}} {{T|es}} {{t|es|ribonucleótido}} {{T|sk}} {{t|sk|ribonukleotid}} {{T|fr}} {{t|fr|ribonucléotide}} {{T|en}} {{t|en|ribonucleotide}} {{T|it}} {{t|it|ribonucleotide}} {{T|nl}} {{t|nl|ribonucleotide}} {{T|pt}} {{t|pt|ribonucleótido}} {{T|ru}} {{t|ru|рибонуклеотид}} {{T|ja}} {{t|ja|リボヌクレオチド}} {{-ref-}} * [https://egu.xunta.gal/gl/termo/178444/ribonucleotido «Ribonucleótido» na ''Enciclopedia Galega Universal'']. 3oarzdx91sfj9iz15bnqmm1wc5z7ost Valiñaxemia 0 134618 756722 2026-11-07T11:00:20Z Calq 1922 Nova páxina: {{-gl-}} {{etim|posiblemente de ''*Vallina Gemina'', en alusión a unha valiña considerada xemelga doutra próxima pola semellanza da súa forma e disposición.<ref>Andrade Figueiras, Xosé Antón et al. (2018): ''[https://www.ieb.gal/wp-content/uploads/andando-por-bergantinos-no19-marzo-2018-parroquias-de-langueiron-e-xornes.pdf Parroquias de Langueirón e Xornes]'', Andando por Bergantiños, n.º 19, Instituto de Estudos Bergantiñáns, páx. 24.</ref>|gl}} {{pronuncia||gl}... 756722 wikitext text/x-wiki {{-gl-}} {{etim|posiblemente de ''*Vallina Gemina'', en alusión a unha valiña considerada xemelga doutra próxima pola semellanza da súa forma e disposición.<ref>Andrade Figueiras, Xosé Antón et al. (2018): ''[https://www.ieb.gal/wp-content/uploads/andando-por-bergantinos-no19-marzo-2018-parroquias-de-langueiron-e-xornes.pdf Parroquias de Langueirón e Xornes]'', Andando por Bergantiños, n.º 19, Instituto de Estudos Bergantiñáns, páx. 24.</ref>|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Pereira}} ({{gl|San Bartolomeu de Pereira}}), no concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref>Concello de Forcarei: [https://forcarei.gal/guia_de_telefonos/queseria-o-candan/ «Quesería O Candán»], coa localización no lugar de Valiñaxemia, parroquia de Pereira.</ref> #* {{ver|{{Galipedia|Valiñaxemia, Pereira, Forcarei}}}} {{-relac-}} * {{gl|val}} * {{gl|valiña}} * {{gl|xemelgo}} * {{gl|Valiña}} {{-ref-}} <references/> fqutg7hcgzhxvkdoms7o2up1bopoujx San Bartolomeu de Pereira 0 134619 756723 2026-11-07T11:06:02Z Calq 1922 Nova páxina: {{-gl-}} [[Ficheiro:Igrexa_de_Pereira,_Forcarei.jpg|miniatura|Igrexa de San Bartolomeu de Pereira]] [[Ficheiro:Mapa_de_situación_da_parroquia_no_seu_concello_cos_nomes_dos_concellos_-_Pereira,_Forcarei.png|miniatura|Localización no concello de Focarei.]] {{etim|de ''{{gl|San Bartolomeu}}'', advocación da parroquia, e o topónimo ''{{gl|Pereira}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|parroquia}} do c... 756723 wikitext text/x-wiki {{-gl-}} [[Ficheiro:Igrexa_de_Pereira,_Forcarei.jpg|miniatura|Igrexa de San Bartolomeu de Pereira]] [[Ficheiro:Mapa_de_situación_da_parroquia_no_seu_concello_cos_nomes_dos_concellos_-_Pereira,_Forcarei.png|miniatura|Localización no concello de Focarei.]] {{etim|de ''{{gl|San Bartolomeu}}'', advocación da parroquia, e o topónimo ''{{gl|Pereira}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|parroquia}} do concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref>Concello de Forcarei: [https://forcarei.gal/parroquia-san-bartolomeu-de-pereira/ «Parroquia San Bartolomeu de Pereira»].</ref> #* {{ver|{{Galipedia|Pereira, Forcarei}}}} {{-sin-}} * {{gl|Pereira}}. {{-relac-}} * {{gl|Bartolomeu}} * {{gl|San Bartolomeu}} {{-ref-}} <references/> md9yw0dkje4473dkr06b37a3a8hzgu6 756726 756723 2026-11-07T11:12:26Z Calq 1922 756726 wikitext text/x-wiki {{-gl-}} [[Ficheiro:Igrexa_de_Pereira,_Forcarei.jpg|miniatura|Igrexa de San Bartolomeu de Pereira]] [[Ficheiro:Mapa_de_situación_da_parroquia_no_seu_concello_cos_nomes_dos_concellos_-_Pereira,_Forcarei.png|miniatura|Localización no concello de Forcarei.]] {{etim|de ''{{gl|San Bartolomeu}}'', advocación da parroquia, e o topónimo ''{{gl|Pereira}}''.|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|parroquia}} do concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref>Concello de Forcarei: [https://forcarei.gal/parroquia-san-bartolomeu-de-pereira/ «Parroquia San Bartolomeu de Pereira»].</ref> #* {{ver|{{Galipedia|Pereira, Forcarei}}}} {{-sin-}} * {{gl|Pereira}}. {{-relac-}} * {{gl|Bartolomeu}} * {{gl|San Bartolomeu}} {{-ref-}} <references/> b3a1fpvj5x7x8jz3d26c0gq1qa55vm4 Nercellas 0 134620 756724 2026-11-07T11:07:16Z Calq 1922 Nova páxina: {{-gl-}} {{etim||gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # {{sem|Toponimia de Galicia|gl}} {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Pereira}} ({{gl|San Bartolomeu de Pereira}}), no concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}. #* {{ver|{{Galipedia|Nercellas, Pereira, Forcarei}}}}. {{-nomep-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' #{{Gl|apelido}}.<ref>[https://apelidosgalicia.org/nercellas-1688 «Nercellas»], en ''Apelidos de Galicia'', con datos topo... 756724 wikitext text/x-wiki {{-gl-}} {{etim||gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # {{sem|Toponimia de Galicia|gl}} {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Pereira}} ({{gl|San Bartolomeu de Pereira}}), no concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}. #* {{ver|{{Galipedia|Nercellas, Pereira, Forcarei}}}}. {{-nomep-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' #{{Gl|apelido}}.<ref>[https://apelidosgalicia.org/nercellas-1688 «Nercellas»], en ''Apelidos de Galicia'', con datos toponímicos procedentes do Nomenclátor da Xunta de Galicia.</ref> {{-ref-}} <references/> cwikgm675eabzir52ul4gkwl22m4gzk 756725 756724 2026-11-07T11:07:36Z Calq 1922 756725 wikitext text/x-wiki {{-gl-}} {{etim||gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Pereira}} ({{gl|San Bartolomeu de Pereira}}), no concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}. #* {{ver|{{Galipedia|Nercellas, Pereira, Forcarei}}}}. {{-nomep-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' #{{Gl|apelido}}.<ref>[https://apelidosgalicia.org/nercellas-1688 «Nercellas»], en ''Apelidos de Galicia'', con datos toponímicos procedentes do Nomenclátor da Xunta de Galicia.</ref> {{-ref-}} <references/> gja0grnj26ax3gyxe21ddt6w7judl5l Fixó 0 134621 756729 2026-11-07T11:23:08Z Calq 1922 Nova páxina: {{-glref-}} {{etim|para o lugar de Calo, en Teo, Paulo Martínez Lema propón unha forma anterior ''*Foxó'', procedente do latín tardío ''*FOGĬŎLŬ(M)'', diminutivo de ''*FOGĬŬ(M)'', do que procede o galego ''{{gl|foxo}}''. O paso de ''o'' a ''i'' na primeira sílaba explicaríase pola influencia da consoante palatal seguinte.<ref>Martínez Lema, Paulo: «[https://www.gencat.cat/llengua/BTPL/ICOS2011/132.pdf Toponomástica, documentación medieval y fenomenología ling... 756729 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|para o lugar de Calo, en Teo, Paulo Martínez Lema propón unha forma anterior ''*Foxó'', procedente do latín tardío ''*FOGĬŎLŬ(M)'', diminutivo de ''*FOGĬŬ(M)'', do que procede o galego ''{{gl|foxo}}''. O paso de ''o'' a ''i'' na primeira sílaba explicaríase pola influencia da consoante palatal seguinte.<ref>Martínez Lema, Paulo: «[https://www.gencat.cat/llengua/BTPL/ICOS2011/132.pdf Toponomástica, documentación medieval y fenomenología lingüística: contribución para una gramática histórica de la lengua gallega]», en ''Els noms en la vida quotidiana. Actes del XXIV Congrés Internacional d’ICOS sobre Ciències Onomàstiques'', páx. 1282. DOI: 10.2436/15.8040.01.132.</ref>|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Millerada}}, no concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref name="nomenclator2026">Xunta de Galicia: [https://abertos.xunta.gal/catalogo/territorio-vivienda-transporte/-/dataset/0270/nomenclator-galicia/ «Nomenclátor de Galicia»], aprobado polo Decreto 27/2026, do 30 de marzo (DOG do 10 de abril de 2026).</ref> #* {{ver|{{Galipedia|Fixó, Millerada, Forcarei}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Pardesoa}}, no concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref name="nomenclator2026"/> #* {{ver|{{Galipedia|Fixó, Pardesoa, Forcarei}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Budiño}}, no concello do {{gl|O Pino|Pino}}, na provincia da {{gl|A Coruña|Coruña}}.<ref name="nomenclator2026"/> #* {{ver|{{Galipedia|Fixó, Budiño, O Pino}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Calo}}, no concello de {{gl|Teo}}, na provincia da {{gl|A Coruña|Coruña}}.<ref name="nomenclator2026"/><ref>Concello de Teo: [https://teo.gal/gl/teo/parroquias/calo «Calo»], relación dos núcleos de poboación da parroquia.</ref> #* {{ver|{{Galipedia|Fixó, Calo, Teo}}}} {{-relac-}} * {{gl|Fixós}} * {{gl|Fixón}} {{-ref-}} <references/> 9f8w6l059gijf7szpdl1fx62nls0j3b Fixón 0 134622 756735 2026-11-07T11:45:20Z Calq 1922 Nova páxina: {{-glref-}} {{etim|para o lugar de Negros, en Redondela, Cora Represas relaciona o topónimo con ''{{gl|foxo}}'', do latín ''FOVEU(M)'', e explica a aparición da vogal ''i'' pola influencia da consoante palatal. Podería aludir a un foxo de grandes dimensións ou a unha estrutura destinada á caza do lobo.<ref>Represas, Cora: «[https://toponimia.redondela.gal/pdf/toponimia_negros_web.pdf Toponimia de Negros]», Concello de Redondela, 2022, páx. 13.</ref> Para o lugar de S... 756735 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|para o lugar de Negros, en Redondela, Cora Represas relaciona o topónimo con ''{{gl|foxo}}'', do latín ''FOVEU(M)'', e explica a aparición da vogal ''i'' pola influencia da consoante palatal. Podería aludir a un foxo de grandes dimensións ou a unha estrutura destinada á caza do lobo.<ref>Represas, Cora: «[https://toponimia.redondela.gal/pdf/toponimia_negros_web.pdf Toponimia de Negros]», Concello de Redondela, 2022, páx. 13.</ref> Para o lugar de Suar, en Paradela, Nicandro Ares propón outras posibles orixes: o latín ''phaseolus'', relacionado con ''{{gl|feixó}}'', ou ''*Fesiolus'', diminutivo de ''Fesius''.<ref>Ares Vázquez, Nicandro: ''[https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/book/245 Estudos de toponimia galega. Tomo I]'', Real Academia Galega, 2012. ISBN 978-84-87987-83-0.</ref>|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Suar}}, no concello de {{gl|Paradela}}, na provincia de {{gl|Lugo}}.<ref name="nomenclator">Xunta de Galicia: [https://abertos.xunta.gal/catalogo/territorio-vivienda-transporte/-/dataset/0270/nomenclator-galicia/ «Nomenclátor de Galicia»], aprobado polo Decreto 27/2026, do 30 de marzo.</ref> #* {{ver|{{Galipedia|Fixón, Suar, Paradela}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|San Tomé de Piñeiro}}, no concello de {{gl|Marín}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|Fixón, San Tomé de Piñeiro, Marín}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Xinzo}}, no concello de {{gl|Ponteareas}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|Fixón, Xinzo, Ponteareas}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Negros}}, no concello de {{gl|Redondela}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|Fixón, Negros, Redondela}}}} {{-relac-}} * {{gl|Fixó}} * {{gl|Fixós}} * {{gl|foxo}} {{-ref-}} <references/> sq8fnzeanxj99svdlbm4vc4smvrr6t0 Fixós 0 134623 756736 2026-11-07T11:49:00Z Calq 1922 Nova páxina: {{-glref-}} [[Ficheiro:StaMartaFixós1.jpg|miniatura|Igrexa parroquial de Santa Marta de Fixós, no concello de Lugo.]] {{etim|para o lugar de Santa Marta de Fixós, no concello de Lugo, Carlos Vázquez García propón unha orixe nun derivado do baixo latín ''FOGIUS'', relacionado co latín ''fovea'', 'foxo', posiblemente co sufixo aumentativo ''-ŌNE'', a través da forma reconstruída ''*FOGIONES''. O topónimo podería aludir á existencia de grandes foxos empregados para... 756736 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:StaMartaFixós1.jpg|miniatura|Igrexa parroquial de Santa Marta de Fixós, no concello de Lugo.]] {{etim|para o lugar de Santa Marta de Fixós, no concello de Lugo, Carlos Vázquez García propón unha orixe nun derivado do baixo latín ''FOGIUS'', relacionado co latín ''fovea'', 'foxo', posiblemente co sufixo aumentativo ''-ŌNE'', a través da forma reconstruída ''*FOGIONES''. O topónimo podería aludir á existencia de grandes foxos empregados para capturar lobos. A evolución fonética incluiría a modificación da vogal pretónica pola influencia da consoante palatal. O autor documenta formas históricas como ''Fogoos'' (1314), ''Foioos'' (1333) e ''Fixos'' (1555). Esta explicación non está necesariamente demostrada para todos os lugares homónimos.<ref>Vázquez García, Carlos: «[https://toponimia.xunta.gal/gl/node/168 Toponimia do concello de Lugo]», tese de doutoramento, Universidade de Santiago de Compostela, 2014, páx. 63, epígrafe ORO16 («Fixós»).</ref>|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Abegondo}}, no concello de {{gl|Abegondo}}, na provincia da {{gl|A Coruña|Coruña}}.<ref name="nomenclator">Xunta de Galicia: [https://abertos.xunta.gal/catalogo/territorio-vivienda-transporte/-/dataset/0270/nomenclator-galicia/ «Nomenclátor de Galicia»], aprobado polo Decreto 27/2026, do 30 de marzo.</ref> #* {{ver|{{Galipedia|Fixós, Abegondo, Abegondo}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Orro}}, no concello de {{gl|Culleredo}}, na provincia da {{gl|A Coruña|Coruña}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|Fixós, Orro, Culleredo}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Líncora}}, no concello de {{gl|Chantada}}, na provincia de {{gl|Lugo}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|Fixós, Líncora, Chantada}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Santa Marta de Fixós}}, no concello de {{gl|Lugo}}, na provincia de {{gl|Lugo}}.<ref name="nomenclator"/> #* {{ver|{{Galipedia|Fixós, Santa Marta de Fixós, Lugo}}}} # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) Forma abreviada coa que tamén se identifica a parroquia de {{gl|Santa Marta de Fixós}}, no concello de {{gl|Lugo}}, na provincia de {{gl|Lugo}}.<ref>Concello de Lugo: [https://concellodelugo.gal/es/parroquias «Parroquias»], relación de parroquias municipais, onde figura como «Fixos (Santa Marta)».</ref> #* {{ver|{{Galipedia|Santa Marta de Fixós, Lugo}}}} {{-relac-}} * {{gl|Fixó}} * {{gl|Fixón}} * {{gl|foxo}} * {{gl|Santa Marta de Fixós}} {{-ref-}} <references/> fe4utcg0b7ek9rmxw5xil84hb710ynk Santiago de Pardesoa 0 134624 756737 2026-11-07T11:52:49Z Calq 1922 Nova páxina: {{-glref-}} [[Ficheiro:Igrexa de Pardesoa, Forcarei.jpg|miniatura|Igrexa parroquial de Santiago de Pardesoa, no concello de Forcarei.]] {{etim|de ''{{gl|Santiago}}'', advocación da parroquia, e o topónimo ''{{gl|Pardesoa}}''. Para este último, Calros Solla propón unha orixe na expresión latina ''parĭēte sōla'', 'parede soa', que podería facer referencia aos restos dunha construción antiga e illada.<ref>Solla, Calros: «[https://www.tabeirosmontes.com/novas/a-chousa-... 756737 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Igrexa de Pardesoa, Forcarei.jpg|miniatura|Igrexa parroquial de Santiago de Pardesoa, no concello de Forcarei.]] {{etim|de ''{{gl|Santiago}}'', advocación da parroquia, e o topónimo ''{{gl|Pardesoa}}''. Para este último, Calros Solla propón unha orixe na expresión latina ''parĭēte sōla'', 'parede soa', que podería facer referencia aos restos dunha construción antiga e illada.<ref>Solla, Calros: «[https://www.tabeirosmontes.com/novas/a-chousa-de-pedro-bras-o-mito-fundacional-da-parroquia-de-pardesoa A Chousa de Pedro Bras: o mito fundacional da parroquia de Pardesoa]», ''Xornal de Tabeirós-Terra de Montes'', 12 de xuño de 2019.</ref>|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|parroquia}} do concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}, baixo a advocación de Santiago o Maior. A súa denominación oficial aparece tamén como ''Pardesoa (Santiago)''.<ref>Xunta de Galicia: [https://www.xunta.gal/dog/Publicados/2026/20260410/AnuncioG0766-080426-0003_gl.html Decreto 27/2026, do 30 de marzo, polo que se aproba o Nomenclátor de Galicia], ''Diario Oficial de Galicia'', núm. 66, do 10 de abril de 2026.</ref><ref>Concello de Forcarei: [https://forcarei.gal/parroquia-de-santiago-de-pardesoa/ «Parroquia Santiago de Pardesoa»].</ref> #* {{ver|{{Galipedia|Pardesoa, Forcarei}}}} #* '''Lugares:''' {{gl|Fixó}}, {{gl|Pardesoa}}, {{gl|A Portela de Lamas}}, {{gl|Pousada}}, {{gl|O Río}}, {{gl|San Marcos}} e {{gl|O Sisto}}.<ref>Decreto 219/1998, do 2 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da provincia de Pontevedra, [https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-1998-26549 apartado de Forcarei].</ref> {{-relac-}} * {{gl|Pardesoa}} * {{gl|Santiago}} {{-ref-}} <references/> 85exeedoqhokev4y7fks9klfe2fr9nb Acivedo 0 134625 756739 2026-11-07T11:57:40Z Calq 1922 Nova páxina: {{-glref-}} {{etim|probablemente de ''{{gl|acivo}}'', variante de ''{{gl|acivro}}'', e o sufixo abundancial ''{{gl|-edo}}'', procedente do latín ''-ĒTUM''. É un fitotopónimo que faría referencia a un lugar onde abundan ou abundaban os acivros (''Ilex aquifolium'').<ref>Carrasco, Lorena; Navaza, Gonzalo: «[https://www.edu.xunta.gal/centros/iesbeade/?q=system/files/Toponimia_de_Beade.pdf Toponimia do Val de Fragoso. Beade]», Universidade de Vigo, 2014, páxs. 39-40, voz... 756739 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|probablemente de ''{{gl|acivo}}'', variante de ''{{gl|acivro}}'', e o sufixo abundancial ''{{gl|-edo}}'', procedente do latín ''-ĒTUM''. É un fitotopónimo que faría referencia a un lugar onde abundan ou abundaban os acivros (''Ilex aquifolium'').<ref>Carrasco, Lorena; Navaza, Gonzalo: «[https://www.edu.xunta.gal/centros/iesbeade/?q=system/files/Toponimia_de_Beade.pdf Toponimia do Val de Fragoso. Beade]», Universidade de Vigo, 2014, páxs. 39-40, voz «Acevedo».</ref><ref>«[https://toponimiadaspontes.blogspot.com/2017/05/toponimia-maior-das-pontes.html Toponimia maior das Pontes]», ''Toponimia das Pontes'', explicación dos topónimos ''Aciveiral'', ''Acivedo'' e ''Acivido''.</ref>|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-topon-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' # ({{sem|Toponimia de Galicia|gl}}) {{Gl|lugar}} da parroquia de {{gl|Millerada}}, no concello de {{gl|Forcarei}}, na provincia de {{gl|Pontevedra}}.<ref>Decreto 219/1998, do 2 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da provincia de Pontevedra, [https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-1998-26549 apartado de Forcarei].</ref><ref>Xunta de Galicia: [https://abertos.xunta.gal/catalogo/territorio-vivienda-transporte/-/dataset/0270/nomenclator-galicia/ «Nomenclátor de Galicia»], edición de 2026.</ref> #* {{ver|{{Galipedia|Acivedo, Millerada, Forcarei}}}} {{-relac-}} * {{gl|acivo}} * {{gl|acivro}} * {{gl|Acevedo}} * {{gl|Aciveiro}} {{-ref-}} <references/> 9tvma3auhr9gdgoe81i3rcrgf5jpipv