Vikipetã
gnwiki
https://gn.wikipedia.org/wiki/Kuatia_%C3%91epyr%C5%A9ha
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Medio
Mba'echĩchĩ
Myangekõi
Puruhára
Puruhára myangekõi
Vikipetã
Vikipetã myangekõi
Ta'ãnga
Ta'ãnga myangekõi
MediaWiki
MediaWiki myangekõi
Tembiecharã
Tembiecharã myangekõi
Pytyvõ
Pytyvõ myangekõi
Ñemohenda
Ñemohenda myangekõi
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Epáña
0
1929
138513
138088
2026-11-01T22:52:42Z
InternetArchiveBot
14761
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
138513
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox_País
| nombre_oficial = Reino de España<br />Tavetã Epáña
| nombre_común = España
| imagen_bandera = Flag of Spain.svg
| imagen_escudo = Escudo de España.svg
| imagen_escudo_tamaño = 125px
| imagen_mapa = LocationSpain.png
| lema_nacional = ''Plus Ultra'' ([[lasioñe'ẽ]]: ‘Mombyryve’)
| himno_nacional = ''Marcha Real''
| capital = [[Madrid]]
| capital_población = 3.332.035 (2023)
| capital_coor = 40_25_N_3_45_W_ 40°25′ N 3°45′ O
| ciudad_principal = [[Madrid]]
| idioma_oficial = [[Epañañe’ẽ]]
| gobierno = [[Porokuái peteĩme|Porokuái peteĩme amandajére]]
| dirigentes_títulos = Mburuvicha<br />Tekuái Ruvicha
| dirigentes_nombres = [[Felipe VI]]<br />[[Pedro Sánchez]]
| fundación = Hembiasa
| fundación_hitos =
| fundación_fechas = Ehecha<br />«[[Hispania pegua Epaña guive]]»
| superficie = 504.645<ref>[http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario06/anu06_01entor.pdf Anuario Estadístico de España 2006. 1ª parte: entorno físico y medio ambiente]</ref>
| superficie_puesto = 51
| superficie_agua = 1,04 %
| fronteras = 2032 km
| costas = 7921 km
| población = 48692804
| población_año = 2024
| población_notas =<ref name="INE población">[https://ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177095&menu=ultiDatos&idp=1254735572981 Estadística Continua de Población (ECP) a 1 de enero de 2024. Datos provisionales], [[Instituto Nacional de Estadística (España)|INE]]</ref>
| población_puesto = 30
| población_densidad = 95,26
| PIB_nominal = {{creciente}} 1 580 000 sua [[dólar]]<ref name="IMFWEOES">{{Cita web |url=https://www.imf.org/en/Countries/ESP|editorial=[[Fondo Monetario Internacional]] |título=Spain and the IMF |website=IMF.org|idioma=en|fechaacceso=13 de octubre de 2023}}</ref>
| PIB_nominal_año = 2023,est
| PIB_nominal_puesto = 15
| PIB_nominal_per_cápita= {{creciente}} {{Nts|33090}} [[dólar]]<ref name="IMFWEOES" /> ([[Anexo:Países por PIB (nominal) per cápita|34.º]])
| PIB = {{creciente}} 2 401 000 sua [[dólar]]<ref name="IMFWEOES" />
| PIB_año = 2023,est
| PIB_puesto = 15
| PIB_per_cápita = {{creciente}} {{Nts|50470}} [[dólar]]<ref name="IMFWEOES" /> ([[Anexo:Países por PIB (PPA) per cápita|38.º]])
| IDH = {{creciente}} '''{{Color|#0000FF|0,911}}'''<ref>{{cita web |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights#/ranks |título=Human Development Insights |fechaacceso=26 de marzo de 2024 |fecha=2022 |editor=[[Programa de las Naciones Unidas para el Desarrollo]] (PNUD) |idioma=inglés |urlarchivo=https://archive.today/20240326141520/https://hdr.undp.org/data-center/country-insights%23/ranks |fechaarchivo=26 de marzo de 2024 |deadurl=no }}</ref>
| IDH_año = 2022
| IDH_puesto = 27
| IDH_categoría = {{Color|#0000FF|Muy Alto}}
| Gini = {{Decreciente positivo}} 31.5 {{color|darkorange|medio}} (2023)<ref>{{cita web|título=Gini coefficient of equivalised disposable income - EU-SILC survey|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table lang=en|editorial=Eurostat|idioma=en|fechaacceso=23 de mayo de 2023}}</ref>
| moneda = [[Euro]] (€, <code>EUR</code>)
| gentilicio = Epañagua
| horario = [[CET]] ([[UTC]]+1)
| horario_verano = CEST ([[UTC]]+2)
| cctld = .es
| código_telefónico = 34
| prefijo_radiofónico = AMA-AOZ, EAA-EHZ
| código_ISO = 724 / ESP / ES
| miembro_de = [[Unión Europea|UE]], [[Organización del Tratado del Atlántico Norte|OTAN]], [[Tetãnguéra Joaju|ONU]], [[Organización para la Cooperación y el Desarrollo Económico|OCDE]], [[Organización para la Seguridad y la Cooperación en Europa|OSCE]], [[Unión Latina|UL]]
}}
'''Epáña''' ([[Epañañe’ẽ|Epañañe'ẽme]]: ''España''), hérava hekopeteháicha '''Tavetetã Epáña''' ([[Epañañe’ẽ|Epañañe'ẽme]]: ''Reino de España''),{{Refn|Léi guasúpe ndojejuhúi mba'éichapa oñembohéra hekopete, oiporúnte ''España'' —«España se constituye en un Estado social y democrático de Derecho […]» (artículo 1.1)— ombohéravo tetã.{{harvnp|Cortes Generales|1978|texto=Constitución española, 1978|loc=art. 1}} ''Reino de España'' oiko avei térã hekopeguáva ramo, ojeiporúva hekópe téra tee ramo,<ref>{{Cita web|url=http://www.exteriores.gob.es/Portal/es/Ministerio/Historia/Protocolo/Documents/1_4_4_NORMAS_PROTOCOLO.pdf|página=110|título=Normas básicas sobre protocolo y condecoraciones, del Ministerio de Exteriores de España|cita=La cita de un país deberá hacerse mediante su denominación usual (Alemania, Francia, Reino Unido, China, España) o mediante la denominación oficial, cuando proceda (República Federal de Alemania, República Francesa, Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda del Norte, República Popular de China, Reino de España)|fechaacceso=18 de mayo de 2015|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20150924021753/http://www.exteriores.gob.es/Portal/es/Ministerio/Historia/Protocolo/Documents/1_4_4_NORMAS_PROTOCOLO.pdf|fechaarchivo=24 de septiembre de 2015|tipo=PDF}}</ref>Iñe'ẽ tee ambuéva oje'e:
* aranés: ''Espanha'', ''Regne d'Espanha'';
* catalán ha valenciano: ''Espanya'', ''Regne d'Espanya'';
* euskera: ''Espainia'', ''Espainiako Erresuma'';
* gallego: ''España'', ''Reino de España''.|name="aclaraciones"|group="nota"}} ha'e peteĩ [[tetã|tetã hekosãsóva]] ndojejuhúiva peteĩ [[Yvyvusu|yvyrusúntepe]], oikóva peteĩ tetã oñemboguatáva [[tekoiterape]] ha [[jekopytyjoja]] rupive ha oñesãmbyhýva peteĩ [[Porokuái peteĩme|tetãrerekua peteĩme]] [[Amandajerape|amandaje rapépe]] ramo. Kóva niko peteĩ umi 27 tetã hekosãsóvagui ojapóva [[Európa Joaju]]. Ijyvy apekue rendaha, orekóva itavusu táva [[Madrid]]-pe,{{harvnp|Cortes Generales|1978|texto=Constitución española, 1978|loc=art. 5|p=|pp=}} oñemohenda 17 ''[[comunidad autónoma]]'' rupive (tetãvore ijehegui oñesãmbyhýva), umíva katu ijapopyre 50 [[Epáña retãminikuéra|tetãminígui]], ha mokõi [[táva ijehegui oñesãmbyhýva]].
Epáña tuichaitépe ojejuhu ñemby kuarahyreike gotyo Európape, jepémo ikatu avei ojejuhu hendaha ambuéva yvate Áfrikape. Európa, haimete oñuvãmba [[yvyapy Ivéria]], upe yvy ojehero [[Epáña yvyapy]], ha umi [[ypa'ũnguéra Baleares]] ([[Para Yvy mbytépe|para Mediterráneope]]). Áfrikape ojejuhu umi táva ha'éva [[Séuta]] ha [[Melílla]], [[Canarias|ypa'ũnguéra Canarias]] ([[Paraguasu Atlántiko|paraguasu Atlántikope]]) ha heta yvy ambuéva ipoguýpe para Mediterráneo rembe'ýre ojeheróva «[[plazas de soberanía]]». Táva [[Llivia]], yvytyrysýi [[Pirineos]]-pe, ha'e yvy ijerére ojejuhupáva [[Hyãsia]] rendaha. Ijyvy apekue rendahápe avei oike heta ypa'ũ yvyapy rembe'y renondépe ojejuhúva. Upéicha ohupyty ituichakue amo 505 370 km{{exp|2}},<ref name="superficie" /> oikóvo chugui tetã tuichavéva irundyha Európape.{{Refn|[[Rrúsia]], [[Ukyáña]] ha [[Hyãsia]] rire.|group="nota"}} Tetãyguakuéra retakue ohupyty haimete 48 sua ha mbyte.<ref name="INE población" /><ref>{{Cita web|url=https://elpais.com/sociedad/2023-05-23/espana-supera-por-primera-vez-los-48-millones-de-habitantes.html|título=España supera por primera vez los 48 millones de habitantes|fechaacceso=2023-05-23|apellido=Sainz|nombre=Jose Sanz|fecha=2023-05-23|sitioweb=El País|idioma=es}}</ref> Añetehápe, 1 jasyteĩ 2024 jave oiko ko tetãme {{esd|48 592 909}} tapicha.<ref name="INE población"/> Ijyvy ojejuhúva yvyapy Ivériape oñohembe'y [[Hyãsia]] ha [[Andórra]] yvate gotyo, [[Poytuga]] kuarahyreike gotyo ha [[Hivyraytã]] (''Gibraltar'') ñemby gotyo. Ijyvy oĩva Áfrikape, oñohembe'y yvy ha yguasu rupive [[Marruéko]].
Iléi guasu ojapo Epañañe'ẽgui «''castellano''»{{harvnp|Cortes Generales|1978|texto=Constitución española, 1978|loc=art. 3}} térã "karaiñe'ẽ" iñe'ẽ tee. Ary 2012 jave, kóva ku ñe'ẽ 82 % opaite Epáña retãyguágui oñe'ẽva hogapýpe.<ref>{{cita web|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf|fecha=2012|fechaacceso=6 de diciembre de 2021|obra=Eurobarómetro|tipo=PDF|título=Eurobarómetro}}</ref> Epañañe'ẽ térã ''castellano'' oiko [[ñe'ẽte]] oñeñe'ẽvéva mokõiha ramo yvy ape ári oĩvo 500 sua oñe'ẽva hogapýpe ha amo 600 sua oñe'ẽkuaáva.<ref>{{Cita web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208152538/https://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_23/el_espanol_en_el_mundo_anuario_instituto_cervantes_2023.pdf |archivedate=2023-12-08 |url=https://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_23/el_espanol_en_el_mundo_anuario_instituto_cervantes_2023.pdf |title=Instituto Cervantes. "El español. Una lengua viva. Informe 2023": 500 millones de hablantes de español con dominio nativo, y casi 600 millones incluyendo hablantes con competencia limitada. |accessdate=2024-06-18}}</ref> Epáña arandupýpe niko ojehechaite [[Rróma Ymaguare|Rróma]] ha [[Gyrésia Ymaguare]] rembiejakue, avei kóva hína tetã irundyha ojejuhuvehápe tenda Unesco ohechakuaa [[yvypóra reko rembiejakue]] ramo.<ref>{{cita web|título=World Heritage List|url=https://whc.unesco.org/en/list|editorial=Unesco. World Heritage Convention|idioma=inglés|fecha=Revisado en agosto de 2021|fechaacceso=23 de agosto de 2021}}</ref>
Ha'e [[tetã kakuaámava]] —tetã tapichakuéra [[Jeikove are|oikove arevehápe]] irundyha yvy ape ári— ha tetã mba'ehetaitéva, [[mba'eapopy retakue repy]] (''producto interno bruto'') imba'éva ojapo chugui tetã mba'ehetavéva 14ha yvy ape ári (2021).<ref>{{cita web|título=Ranking de países con mayor producto interior bruto (PIB) estimado de 2020 a 2026|url=https://es.statista.com/estadisticas/600234/ranking-de-paises-con-el-producto-interior-bruto-pib-mas-alto-en/|editorial=Statista. Datos del Fondo Monetario Internacional|fecha=2021|fechaacceso=23 de agosto de 2021}}</ref> Ijojaha'ỹ rupi, oiko oñeikundahavehápe mokõiha yvy ape ári —hetave 83 sua tapicha oho ko tetãme oikundaha ha oguerohory ''turista'' ramo ary 2019 jave— ha tetã mokõiha omono'õvéva pirapire oúva ñekundahágui (''turismo'').<ref>{{Cita libro|título=Panorama del turismo internacional, edición 2019|url=https://www.e-unwto.org/doi/book/10.18111/9789284421237|editorial=World Tourism Organization (UNWTO)|fecha=27 de noviembre de 2019|fechaacceso=17 de abril de 2020|isbn=978-92-844-2123-7|doi=10.18111/9789284421237|idioma=en}}</ref><ref>{{Cita noticia|apellidos=EP|título=España se convierte en el segundo país más visitado del mundo|url=http://cadenaser.com/ser/2018/01/10/economia/1515617069_265953.html|fecha=10 de enero de 2018|fechaacceso=25 de junio de 2018|periódico=Cadena SER|tipo=HTML|idioma=es-ES}}</ref> [[Yvypóra ñakãrapu'ã rechaukaha]] iporãite avei (0,904), he'iháicha jeikuaauka 2020 pegua ojapo va'ekue [[Tetãnguéra Joaju|ONU]].<ref name="b24214f2" /> Epáña avei ipokatu tetãnguéra ambuéva renondépe, oikógui heta atýpe ono'õhápe tetã opaichagua, ha'eháicha [[Tetãnguéra Joaju]], [[Ñemu Atyguasu Hetatetãgua]], [[OCDE]], [[OTAN]] ha [[Európa Joaju]], upéicha avei oiko añetehápe [[G20]] ryepýpe.
Ymaiterei guive oiko yvypóra yvýpe ágã ojehero Epáña.<ref name="Bermúdez">Bermúdez de Castro, José María; Martinón Torres, María; Gómez Robles, Aída; Prado-Simón, Leyre; Martín Francés, Laura; Lapresa, María; Olejniczak, Anthony y Carbonell, Eudald (2011) «[http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0047248411000820 Early Pleistocene human mandible from Sima del Elefante (TE) cave site in Sierra de Atapuerca (Spain): A comparative morphological study]». ''Journal of Human Evolution'', 61 (1): 12-25</ref> Sa'ary III jave, [[Ñorairõ púnika mokõiha|Rróma ondyry upe yvyapýre]], upe rire [[Hispania ñembopoguy|oñemomba'e hese]] ha ojapo ichugui hetãvorerã hérava [[Hispania]]. [[Ára Mbytegua]] pukukuévo, ko yvy oiko opaichagua tetãma Heymáña poguýpe ha upéi oguahẽ oñemomba'ekuévo umi [[musulmã]], [[Al-Ándalus|opyta ipoguýpe]] amo 700 ary pukukuévo. Sa'ary XV jave, [[Reyes Católicos|oñembojoaju]] tetãnguéra [[Corona de Castilla|Kastílla]] ha [[Corona de Aragón|Aragõ]], upéicha oñepyrũ oñemopyenda «Epáña». [[Ára Ko'ãgagua]] jave, Epáña mburuvichakuéra oisãmbyhyraẽ peteĩ [[Epáña Mburuvi|tetã ojepysóva oparupi]] yvy ape ári, upe tetã guasu oheja va'ekue iñe'ẽ ha iñarandupy opa umi 5 [[Yvyvusu|yvyrusúpe]]. Sa'ary XIX oñepyrũkuévo, [[Amérika]]pe oiko oparupi ñorairõguasu ohekáva toipe'a hag̃ua Epáña poguýgui umi [[Kolónia ñembopoguy|ikolónia]] ojapo hag̃ua ichugui tetã pyahu, upéicha okañy Epáñagui heta yvy imba'ekuéva Amérikape. Heta ñorairõ rire, oñepyrũ oñembopyahu ha oñemoporãve. Oiko rire ''[[golpe de Estado]]'' nosẽporãiva ary 1936 jave, oñepyrũ [[Epáña retãygua ñorairõ]] ha ipaha rire ou [[Francisco Franco |Francisco Franco ''dictadura'']], opa ha'e omanokuévo ary 1975 jave, upe guive oiko [[jekopytyjoja]].
== Yvy ñemohenda ==
{{Mapa autonomías de España|float=left}}
== Ta'anga ==
<gallery mode="packed-hover" caption="Tavakuéra ha tenda ambuéva Epáñape">
Ta'ãnga:"El_Fandi"_a_la_verónica.jpg|''Corrida de toros''
Ta'ãnga:Gran_Vía_(Madrid)_1.jpg|[[Madrid]]
Ta'ãnga:Belen_maya.jpg|''Flamenco''
Ta'ãnga:Barcelona (15723198726).jpg|[[Barcelona]]
</gallery>
== Marandumi ==
{{Listaref|group="nota"}}
== Mandu'apy ==
<references/>
== Joajuha ==
{{Commonscat|Spain}}
{{Europa}}
[[Ñemohenda:Epaña| ]]
30nn8z8emt0grcyw2490sepn6k7ex6r
Amérika Retãvorekuéra Joaju
0
2886
138511
138191
2026-11-01T22:31:31Z
InternetArchiveBot
14761
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
138511
wikitext
text/x-wiki
{{Ficha de país
| nombre_oficial = ''United States of America''<br />Amérika Retãvorekuéra Joaju
| nombre_común = Amérika Retãvorekuéra Joaju
| imagen_bandera = Flag of the United States.svg
| imagen_escudo = Great Seal of the United States (obverse).svg
| imagen_escudo_tamaño = 120px
| imagen_mapa = United States (orthographic projection).svg
| lema_nacional = ''In God we trust''<br />([[Idioma inglés|inglés]]: «Jajerovia Tupãme»)
| himno_nacional = ''The Star-Spangled Banner''<br />(inglés: «Poyvi mbyja hetáva»)
| archivo_himno_nacional = Star Spangled Banner instrumental.ogg
| capital = [[File:Seal of the District of Columbia.svg|right|20px]][[Washington D. C.|Washington D. C.]]
| capital_población = 705 749 ([[2019]])
| capital_coor = 38_53_N_77_02_W 38°53'N 77°2'O
| ciudad_más_poblada = [[File:Seal of New York City.svg|right|20px]][[Nueva York]]<br /><small>{{Coord|40|43||N|74|00||O|display=inline}}</small>
| idioma_oficial = Ndorekói. [[Ingyaterrañe'ẽ]] ha’e tetã ñe’ẽ ''[[de facto]]''
| gobierno = [[Tetã Ñembyatypyre]] tekome'ẽguasúva
| dirigentes_títulos = Tendota<br />Tendota myengoviaha
| dirigentes_nombres = [[Donald Trump]]<br />[[:en:JD Vance|JD Vance]]
| fundación = Sãso
| fundación_hitos = • Oñemoñe'ẽ<br /> • Ojekuaa
| fundación_fechas = [[Tavetã Joaju]] pegua<br />[[4 jasypokõi]] ary [[1776]]-pe<br />{{nowrap|[[3 jasyporundy]] ary [[1783]]-pe}}
| superficie = 9371174<ref>{{cita web|autor=Oficina del Censo de los Estados Unidos|título=US Census Bureau: Statistical Abstract of the United States 2012|url=http://www.census.gov/prod/2011pubs/12statab/geo.pdf|fechaacceso=22 de abril de 2014|fecha=2012|idioma=inglés}}</ref>
| superficie_puesto = 4
| superficie_agua = 2,2
| fronteras = 12 219 km
| costas = 19 924 km
| población = 328239523
| población_notas =<ref>{{cita web|url= http://www.census.gov/popclock/?intcmp=home_pop|título=U.S. and World Population Clock|fechaacceso= 8 de junio de 2013|autor=[[Oficina del Censo de los Estados Unidos]]|año= 2013|obra=|idioma= inglés |formato=}}</ref>
| población_año = 2019
| población_puesto = 3
| población_densidad = 34,2<ref>{{cita web|url= http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-dens-text.php|título= Resident Population Data: Population density|fechaacceso= 23 de diciembre de 2010|autor= [[Oficina del Censo de los Estados Unidos]]|año= 2010|obra= [[New York Times]]|idioma= inglés|formato= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111028061117/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-dens-text.php|archivedate= 2011-10-28}}</ref>
| PIB_nominal = Dólar 15 684 750 sua<ref name=IMF_GDP>{{cita web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=111&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=40&pr.y=10|título=United States|autor=International Monetary Fund|fechaacceso= 26 de junio de 2010|idioma= inglés|obra= IMF.org|año=2010}}</ref>
| PIB_nominal_año = 2014
| PIB_nominal_puesto = 1
| PIB_nominal_per_cápita = Dólar 49 922<ref name=IMF_GDP2>{{cita web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=51&pr.y=7&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=111&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|título=United States|autor=International Monetary Fund|fechaacceso= 2 de agosto de 2013|idioma= inglés|obra= IMF.org|año=2012}}</ref>
| PIB = Dólar 17 100 000 sua<ref name="IMF_GDP"/>
| PIB_año = 2014
| PIB_puesto = 2
| PIB_per_cápita = Dólar 54 111<ref name="IMF_GDP"/>
| IDH = {{igual}} 0,914<ref name="IDH">{{cita web|autor=PNUD| url=http://hdrstats.undp.org/es/paises/perfiles/USA.html | título= "Informe sobre Desarrollo Humano 2014" |editor= pnud |ubicación= [[Washington D.C.]] Estados Unidos |año = 14 de marzo de 2013|idioma = castellano | fechaacceso= 14/03/13|formato= html}}</ref>
| IDH_año = 2013
| IDH_puesto = 5
| IDH_categoría = <font color="#009900">'''Muy alto'''</font>
| moneda = [[Dólar]]<br />($, <code>[[ISO 4217|USD]]</code>)
| gentilicio = estadounidense, estadunidense<br />americano, -a<ref>{{cita web|título=Diccionario de la lengua española - Americano|url=http://lema.rae.es/drae/?val=americano|fechaacceso=1 de agosto de 2014|editorial=Real Academia Española}}</ref>
| horario = [[UTC|UTC -5 - UTC -10]]
| horario_verano = UTC -4 a UTC -10
| cctld = .us.mil.gov
| código_telefónico = 1
| prefijo_radiofónico = WAA-WZZ
| código_ISO = 840 / USA / US
| matrícula_coche = USA
| matrícula_avión = N
| miembro_de = [[OEA]], [[ONU]], [[OTAN]], [[APEC]], [[OCDE]], [[OSCE]], [[TLCAN]], [[G-8]], [[G-20]]
}}
'''Amérika Retãvorekuéra Joaju''' ([[Ingyaterrañe'ẽ]]me: ''United States of America''), térã '''Tetãvorekuéra Joaju''', ha'éko peteĩ [[tavakuairetã]] [[joaty|ñembyatypyre]] ha tekome'ẽ guasúre oñembyatýva 50 tetãvore ha peteĩ táva joaty rupive. Ipehẽngue tuichave opyta [[Yvateamérika]] mbytépe —umi 48 tetãvore ha [[Washington D. C.|Washington D. C.]]—, umi paraguasu [[paraguasu Py'aguapy|Py'aguapy]] ha [[paraguasu Atlántiko|Atlántiko]] mbytépe, ijerére ojejuhu yvate gotyo [[Kanatã]] ha ñemby gotyo ojejuhu [[Méhiko]]. Tetãvore [[Alaska]] oĩ yvate kuarahyreike yvyrusúpe, ijerére oĩ kuarahyresẽ ngotyo Kanatã ha ypo'i Bering omboja'o chupe [[Rrúsia]] rehe. Tetãvore [[Hawái]] ha'e niko [[ypa'ũ aty]] Polinésia pegua paraguasu Py'aguapýpe ojejuhúva, ha ha'e añoite Tetãvore Joapykueragua ndojejuhúiva [[Amérika]]-pe. Oguereko avei heta yvy [[para Karimbe|para Karívepe]] ha paraguasu Py'aguapýpe.
Oguereko amo 9.830.000 km² ha 316.000.000 tapicha kuéra oikovéva ipype, Tetãvorekuéra Joaju ha'e [[Tetãnguéra rysýi tuichakuére|tetã tuichavéva]] irundyha ha [[Tetãnguéra rysýi ava hetakuére|tetã orekovéva tapicha]] kuéra mbohapyha. Kóva tetã [[tembiapo|heko tee]] ypykue hetáva ha opaichaguáva, heta tekove hetã ambuéva oho oikove hag̃ua ha omba'apo hag̃ua ko tetãme.<ref name="DD">{{cita libro|apellidos= Adams|nombre= J.Q.|coautores=Pearlie Strother-Adams|año= 2001|título= Dealing with Diversity|ubicación= Chicago|editorial= Kendall/Hunt|isbn= 0-7872-8145-X}}</ref> Tetãvorekuéra Joaju ha'e avei tetã omono'õvéva pirapire ha oguerekovéva mba'eheta, hi'PIB hína 15,7 suakõi dólar (''billones'').<ref name="IMF_GDP"/>
Umi ypykue oikove va'ekue te'ýipe ndahetavéima omanógui hikuái mba'asýre térã ñorairõre. Tetãvorekuéra Joaju oñepyrũ umi 13 kolóña Vyretáña pegua, ojejuhúva [[Paraguasu Atlántiko|Atlántiko]] rembe'ýre. Ára [[4 jasypokõi]] ary [[1776]]-me, oñemosãso ha oñembojoaju hikuái. Umi tetãvore ipu'akáva sãso ñorairõme. Tetãvorekuéra Joaju léi guasu oñemboaje ára 17 jasyporundy ary 1787-me ha ombojoaju umi tetãvorekuéra peteĩ tavakuairetãme.
Saro'y XIX aja, Tetãvorekuéra Joaju oñembojára heta yvy vore ambuévare: [[Hyãsia]] pegua, [[España|Epáña]] pegua, [[Tavetã Joaju]] pegua, [[Méhiko]] ha [[Rrúsia]] pegua, ha oñembojoaju avei hese Tetã Texas ha Tetã Hawái. Arykuéra 1860 pukukuévo, Tetãvorekuéra Joaju ñembygua oguerekóva heta [[ñemitỹ]] ha umi tetãvore yvategua oguerekóva heta [[mba'eapopyha]] róga, umíva niko oñombohovái vai, umi tetãvore ñembygua oipota [[tembiguái reko]] ha upéicha oiko [[Amérika Retãvorekuéra Joaju ñorairõ]]. Tetãvorekuéra yvategua ipu'aka ha ndohejái tetã oñemboja'opa, upéicha avei opa tembiguái reko ko tetãme. Arykuéra1870 pukukuévo, Tetãvorekuéra Joaju oguerekovéma pirapire opa tetã ambuévagui<ref>{{cita web|autor= Maddison, Angus|url= http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_09-2008.xls|título= Historical Statistics for the World Economy|año= 2006|fechaacceso= 26 de junio de 2010|idioma= inglés|obra= GGDC.net|archiveurl= https://web.archive.org/web/20201205205145/http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_09-2008.xls|archivedate= 2020-12-05}}</ref> ha imbareteve oiko rire pe Epáña-Tetãvore Joapykuera ñorairõ ha [[Peteĩha Ñorairõ Guasu|Ñorairõ Guasu Peteĩha]]. Oiko rire pe [[Mokõiha Ñorairõ Guasu|Ñorairõ Guasu Mokõiha]], Tetãvorekuéra Joaju oreko ipoguýpe tembipu mboka guasu (''armas nucleares'') ha oike [[Tetãnguéra Joaju|ONU]]-pe oñangareko hag̃ua Yvýpe tetãnguéra ambuéva ñepytyvõ reheve. Upe [[Ñorairõ Ro'y]] opávo ha oñemboja'óvo [[Joaty Soviétiko]], Tetãvorekuéra Joaju ha'eño upe tuichavéva.<ref>{{cita web|autor=Cohen, Eliot A.|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/59919/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower|título=History and the Hyperpower|obra=Foreign Affairs.com|año= 2004|fechaacceso= 26 de junio de 2010|idioma= inglés}}</ref><ref>{{cita web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1217752.stm|título=Country ProArchivo: United States of America|autor=BBC News|año=2008|fechaacceso= 26 de junio de 2010|idioma= inglés|obra= BBC.co.uk}}</ref>
== Héra ypy ==
[[File:USA topo en.jpg|thumb|left|Tetã yvyra'anga.]]
[[File:Grand canyon yavapal point 2010.JPG|thumb|left|Yvykua Guasu, [[ysyry Colorado]] omoha'angáva.]]
[[File:Katrina 2005-08-29 1615Z.jpg|thumb|left|Yvytu vai Katrina oguahẽvo Tetã peteĩ reko Amérikagua rembe'ýpe ary [[2005]]-pe.]]
[[File:Bald Eagle Portrait.jpg|upright|thumb|left|Guyra tee Tetã peteĩ reko Amérikagua ary [[1782]] guive.]]
Ary 1507 pukukuéva, yvyra'anga apohára Alemáña pegua héra Martin Waldseemüller ojapo peteĩ yvyra'anga guasu ha ombohéra Amérika opaite yvy kuarahyreikegua, omomba'eguasu hag̃ua karai Itália pegua héra [[Américo Vespucio]].<ref>{{cita web|url=http://www.usatoday.com/news/nation/2007-04-24-america-turns-500_N.htm?csp=34|título=Cartographer Put 'America' on the Map 500 years Ago|obra=USA Today.com|año=2007|fechaacceso= 26 de junio de 2010|idioma= inglés}}</ref> Umi 13 tetãvore ymaguare oipuru peteĩha tetã héra isãso ñemoñe'ẽme, upe "ñemoñe'ẽ joaju umi 13 Tetãvore Joapy Amérikagua".<ref>{{cita web|url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/charters.html|título=The Charters of Freedom|obra=Archives.gov|fechaacceso=26 de junio de 2010|idioma=inglés|año=2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624075829/http://www.archives.gov/exhibits/charters/charters.html|archivedate=2013-06-24}}</ref> Héra tee ko'ãgagua. [[Avañe'ẽ]]me ojejapo ko ñe'ẽ Tetãvorekuéra Joaju oipurúgui ñe'ẽ ndahasýiva ha oñemohenda porãva.
== Yvy'apekue ==
Tetãvorekuéra Joaju yvyrusúpe ijyvy'apekue hína 7 700 000 km². [[Alaska]] hína tetãvore tuichavéva ha ijyvy'apekue ha'e 1 500 000 km². [[Hawái]] ha'e peteĩ [[ypa'ũ aty]] paraguasu [[Paraguasu Py'aguapy|Py'aguapýpe]], ijyvy'apekue hína 16 000 km².<ref>{{cita web|autor=Lubowski, Ruben, Marlow Vesterby, and Shawn Bucholtz|url=http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/|título=AREI Chapter 1.1: Land Use|año=2006|fechaacceso=27 de junio de 2010|idioma=inglés|obra=USDA.gov|title=Archive copy|accessdate=2014-10-19|archivedate=2006-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060808222823/http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20060808222823/http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/|fechaarchivo=2006-08-08}}</ref> Umi tetã [[Rrúsia]] ha [[Kanatã]] rire, ha'e hína [[Anexo:Países por superficie|tetã tuichavéva]] opaite apekuére (y ha yvy), hákatu ojeipapárõ yvy'apekuénte [[China Tekoha Tetã]] ituichavéva.
[[yvy ape ysaja|Iyvy ape ysaja]] niko opaichagua ha ojehecha heta [[yvytyrysyi]]. Umi yvyty [[Apaláche]] omboja'o Atlántiko rembe'y ha umi Ypa Guasu. Ysyry [[ysyry Misisipi|Misisipi]]–[[ysyry Misuri|Misuri]], ha'e hína [[Anexo:Ríos más largos del mundo|ysyry pukuvéva mbohapyha]] opaite Yvýpe, osyry yvate guive ñemby ngotyo ha ohasa Tetãvorekuéra Joaju mbytépe. Ko tetã mbytépe oĩ heta ñu guasu porã yvypóra oipuru [[ñemitỹ|oñemitỹ]] koga'a hag̃ua. Kuarahyreike gotyo oĩ umi [[yvytyrysýi Itáva]].
=== Ararova ===
Tetãvorekuéra Joaju [[ararova]] hetaitéva, ituichaitereígui ha ijyvy'apekue opaichaguágui, oguereko heta yvy hakuitéva ha yvy ro'ysã asýva. Umi tetãvore ñembyguápe sapy'ánte oiko yvytu vai mbaretéva.<ref>{{cita web|autor=Perkins, Sid|url=http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20070701131631/http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|fechaarchivo=2007-07-01|título=Tornado Alley, USA|fechaacceso=27 de junio de 2010|idioma=inglés|año=2002|obra=Science News.org|title=Archive copy|accessdate=2014-10-19|archivedate=2006-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060825011156/http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp}}</ref>
=== Ka'aty ha Tymba ===
Ojeikuaa Tetãvorekuéra Joaju apekuére ojehechaha mymba ha ka'a opaichagua: amo 17.000 [[ka'avo|yvyramáta]] ha ka'a [[juehegua]] oikove upépe ha Alaska avei, ha [[Havái]] mante oguereko amo 1.800 yvoty juehegua.<ref>{{cita web|autor=Morin, Nancy|url=http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf|título=Vascular Plants of the United States|obra=Fungal Jungal.org|fechaacceso=27 de junio de 2010|idioma=inglés|año=2008|title=Archive copy|accessdate=2014-10-19|archivedate=2013-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724222726/http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20130724222726/http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf|fechaarchivo=2013-07-24}}</ref> Amo 400 mymba [[okambúva]] juehegua, 750 [[guyra]] juehegua ha 500 mymba [[otyryrýva]] ha [[ygua]] oikove Tetãvorekuéra Joajúpe.<ref>{{cita web|url=http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html|título=Global Significance of Selected U.S. Native Plant and Animal Species|año=2001|fechaacceso=27 de junio de 2010|idioma=inglés|obra=SDI.gov|title=Archive copy|accessdate=2014-10-19|archivedate=2010-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528005010/http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html}}</ref> Ha ojejuhu avei amo 91.000 [[tymbachu'i]] juehegua.<ref>{{cita web|url=http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/buginfo/bugnos.htm|título=Numbers of Insects (Species and Individuals)|autor=Instituto Smithsoniano|fechaacceso= 27 de junio de 2010|idioma= inglés|obra= SI.edu}}</ref>
== Táva tuichavéva ==
{|class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%"
! align=center colspan=11 style="background:#f5f5f5;"|Principales ciudades de Estados Unidos
|-
! rowspan=13 width:100|<br />
[[Ta'ãnga:NYC-Skyline-1.jpg|border|100px|Nueva York]]<br />[[Nueva York]]<br />
[[Ta'ãnga:LA Skyline Mountains2.jpg|border|100px|Los Ángeles]]<br />[[Los Ángeles]]<br />
[[Ta'ãnga:Chicago skyline march2006c.jpg|border|100px|Chicago]]<br />[[Chicago]]<br />
! align=center style="background:#f5f5f5;"|
! align=center style="background:#f5f5f5;"|Táva
! align=center style="background:#f5f5f5;"|Tetãvore
! align=center style="background:#f5f5f5;" colspan="2"|Tavayguakuéra
| align=center style="background:#f5f5f5;"|
! align=center style="background:#f5f5f5;"|Táva
! align=center style="background:#f5f5f5;"|Tetãvore
! align=center style="background:#f5f5f5;"|Tavayguakuéra
! rowspan=13|<br />
[[Ta'ãnga:DowntownHouston.jpg|border|100px|Houston]]<br />[[Houston]]<br />
[[Ta'ãnga:Phoenix.skyline.750pix.jpg|border|100px|Phoenix]]<br />[[Phoenix]]<br />
[[Ta'ãnga:Philly city.jpg|border|100px|Filadelfia]]<br />[[Filadelfia (Pensilvania)|Filadelfia]]<br />
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 1 ||align=left| [[Nueva York]] ||align=left| [[Pyahu Iork (tetãvore)|Nueva York]] ||align=right| 8.459.026 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 11 ||align=left| [[Detroit]] ||align=left| [[Michigan]] ||align=right| 901.160
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 2 ||align=left| [[Los Ángeles]] ||align=left| [[Kalifórnia]] ||align=right| 3.878.715 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 12 ||align=left| [[Jacksonville (Florida)|Jacksonville]] ||align=left| [[Florida]] ||align=right| 822.401
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 3 ||align=left| [[Chicago]] ||align=left| [[Illinois]] ||align=right| 2.878.948 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 13 ||align=left| [[San Francisco (California)|San Francisco]] ||align=left| [[Kalifórnia]] ||align=right| 817.411
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 4 ||align=left| [[Houston]] ||align=left| [[Texas]] ||align=right| 2.307.883 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 14 ||align=left| [[Indianápolis]] ||align=left| [[Indiana]] ||align=right| 803.930
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 5 ||align=left| [[Phoenix]] ||align=left| [[Arizona]] ||align=right| 1.635.783 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 15 ||align=left| [[Austin]] ||align=left| [[Texas]] ||align=right| 792.778
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 6 ||align=left| [[Filadelfia (Pensilvania)|Filadelfia]] ||align=left| [[Pensilvania]] ||align=right| 1.445.993 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 16 ||align=left| [[Columbus (Ohio)|Columbus]] ||align=left| [[Ohio]] ||align=right| 768.662
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 7 ||align=left| [[San Antonio (Texas)|San Antonio]] ||align=left| [[Texas]] ||align=right| 1.402.013 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 17 ||align=left| [[Fort Worth]] ||align=left| [[Texas]] ||align=right| 751.149
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 8 ||align=left| [[San Diego (California)|San Diego]] ||align=left| [[Kalifórnia]] ||align=right| 1.309.749 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 18 ||align=left| [[Charlotte]] ||align=left| [[Yvate Karolina]] ||align=right| 723.514
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 9 ||align=left| [[Dallas]] ||align=left| [[Texas]] ||align=right| 1.304.930 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 19 ||align=left| [[Memphis]] ||align=left| [[Tennessee]] ||align=right| 662.989
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 10 ||align=left| [[San José (California)|San José]] ||align=left| [[Kalifórnia]] ||align=right| 977.893 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 20 ||align=left| [[Baltimore]] ||align=left| [[Maryland]] ||align=right| 632.410
|-
| colspan="9" align=center style="background:#f5f5f5;" | Estimación para 2010<ref>{{cita web|url= http://population-statistics.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=es&des=wg&srt=pnan&col=dq&msz=1500&geo=-223|título= Estados Unidos - las ciudades más importantes|fechaacceso= 29 de junio de 2010|año= 2010|obra= World Gazetteer.com|idioma= español}} </ref>
|}
{{clear}}
== Ehecha avei ==
* [[Tetã peteĩ reko Amérikagua tetãvorekuéra]]
== Mandu'apy ==
{{Listaref|2}}
== Arandukapurupyre ==
* {{cita libro|apellidos=Biddle|nombre= Julian|año= 2001|título= What Was Hot!: Five Decades of Pop Culture in America|ubicación= Nueva York|editorial= Citadel|idioma= inglés|isbn= 0-8065-2311-5}}
* {{cita libro|apellidos= Blackburn|nombre= Robin|año= 1998|título= The Making of New World Slavery: From the Baroque to the Modern, 1492–1800|ubicación= Londres|editorial= Verso|idioma= inglés|isbn= 1-85984-195-3}}
* {{cita libro|apellidos=Bloom|nombre= Harold|año= 1999|título= Emily Dickinson|ubicación= Broomall, Pensilvania|editorial= Chelsea House Publishers|idioma= inglés |isbn= 0-7910-5106-4}}
* {{cita libro | apellidos=Daniels | nombre=Les | año=1998 | título=Superman: The Complete History | idioma= inglés| edición=1ª | editorial= Titan Books | isbn=1-85286-988-7}}
== Joaju ==
{{Interwiki país|code=en|idioma=Ingleñe'ẽ}}
{{commonscat|United States|Estados Unidos}}
* [https://web.archive.org/web/20060704211733/http://www.whitehouse.gov/espanol/index.es.html Óga Morotĩ]
* [http://www.house.gov/house/MemberWWW.shtml Cámara de Representantes]
* [http://www.senate.gov/general/contact_information/senators_cfm.cfm Cámara de Senadores]
* [http://www.firstgov.gov/Espanol/index.shtml Gobierno de los Estados Unidos]
* [https://web.archive.org/web/20061026191922/http://www.uscis.gov/graphics/index.htm U.S. Citizenship and Immigration Services]
* [http://www.youtube.com/watch?v=4O_tlayr8gw Video con fotos de ciudades de Estados Unidos]
{{Yvateamérika}}
[[Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra| ]]
tb73nkpldcd1nutag2kw3uau2kpyely
Pedro Bruno Guggiari
0
4051
138516
135888
2026-11-01T23:40:56Z
InternetArchiveBot
14761
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
138516
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artista
| bgcolour = silver
| nombre = Pedro Bruno Guggiari
| imagen =
| tamañodelaimagen =
| piedefoto =
| nombredenacimiento = Pedro Bruno Guggiari
| fechadenacimiento = [[6 de octubre]] de [[1885]]
| lugar = [[Paraguaýpe]], [[Paraguái]]
| fechadefallecimiento = [[1 de setiembre]] de [[1933]]
| lugardefallecimiento = [[Buenos Aires]], [[Argentina]]
| nacionalidad = Paraguái
| area = [[Política]], [[Química Industrial]]
| educación =
| movimiento =
| obrasdestacadas =
| patrones =
| influenciadopor =
| influencó =
| premios =
}}
'''Pedro Bruno Guggiari''' ha’e va’ekue peteĩ político guasu Paraguaigua upe ára ojeheróva hegemonía liberal ramo.
== Infancia y estudios ==
Heñói va’ekue tavaguasu [[Paraguay]]-pe, [[Paraguái]] [[1885]]ramo. Itúva Suiza-gua ya isy katu Paraguaigua va’ekue. Tuvakuéra omanómaramo umi hogayguakuéra oñembohóga hikuái táva [[Villarrica]]pe, upépe pe mitã ohómi va’ekué escuela primaria-pe ha uperire katu oñefunda rire upe Colegio Nacional oñemo arandu haguépe mbo’ehpy secundaria rehegua.
Ary [[1902]]-pe omohu’ãvo mbo’epy bachillerato rehegua upe Colegio Nacional [[Paraguaýpe]], oike Facultad de Farmacia, omohu’ã va’ekue [[1905]] ramo. Inota porãiterei rupi, avei oñeinteresaite rupi umi mba’e arandúre, Tetã sãmbyhyhakuéra ome’ẽ va’ekue ichupe peteĩ beca oho haguã ombojoapyve iñaranduka Escuela Real de Charlottemburg, [[Alemania]]-pe. Ary [[1910]]-pe omohu’ã upe logró culminar su preparación universitaria con el título de Químico Industrial.
Tetã ambue rupi avei oho va’ekue oñembo katupyryvévo pe ha’e tembiapo ohayhuetévape ou jevy peve hetã [[Paraguái]]pe upe ary [[1914]]ramo, oñepyrũta katuetémagui upe ñorãirõ guasu ohundipa mo’ va’ekué [[Europa]]-pe.
== Función Pública ==
* Omyak Colegio Nacional de la Capital.
* Mbo’ehára ramo oporombo’e va’ekue Química upe Colegio Nacional ha avei Escuela Militar-pe.
* Omyak upe Oficina Química Municipal oñangareko hagu tesikuérar rehe tapichakukéra rehe[[Paraguay]]pe.
* Mbo’ehára catedráticoFacultad de Farmacia-pe omoañete haguépe upe laboratorio de Bromatología.
* Mbo’ehára catedrático Facultades de Medicina ha Ingeniería-pe.
* Ñorai guasu oñepyrũmbotávo [[Chaco]]-pe omoĩ hendápe umi tembiapo laboratorio Sanidad Militar rehegua.
== Intendente ramo guare ==
Karai intendente va’ekue táva [[Paraguay]]pe ([[1928]]-[[1932]])peve, Tendota guasu ramo hyke’y José Patricio.
Bruno Guggiari rupi ojejapo va’ekue upe [[Barrio Obrero]], korapy opyta mombyrýva upe táva Paraguay oñemba’apohakuéragui. Upe ñembotáva oñepýrũLa 3ª Proyectada gui Sur gotyo, oñemyatyrõ haguã upe tava’i [[la Chacarita]], henyhẽhápema tapichakuéra oikove asyetéva mba’eky’a apyteme y rembe’yrupi.
Ndohupytýi ramo jepe ha’e oipotahaguéicha, ko tava’i pyahu pya’ete henyhẽ tapichakuéragui ha oñemoĩ óga porã porã. Oñemoĩ avei Parroquia, Escuela Parroquial Redentorista, ha avei umi club kuéra róga oñeñembosarai haguã ñemoĩ rupi tapichakuéra heta oúva ojogapo ko jerére ha oiko ichupgui peteĩ tenda henyhẽte hápe tapichakuéra.
Karai intendente Guggiari ha’e va’ekue karai arandu tavakuéra aporã rehegua. Omo’ambue umi táva tuja oĩhágui ha ome’ẽ chupe tape pyahu ticha ha iporãva ijyvyramáta porã porãva.
Pe Jardín Botánico ha Parque Caballero ñemoporã avei oko kuri hembiapokue rupive ha avei umi ha’e ogueruka va’ekue tapichakuéra katupyry ha’éva [[Emilio Hassler]] ha Carlos Fiebrig, omongu’e va’ekue omoañete va’ekue upépe heta yvovyty porã ha’eva’ekue techaukarã porã [[Paraguay]]pe.
Omotenonde va’ekue avei pe cementerio [[la Recoleta]], ikatu haguãicha ojeguerova umi tetekue upe cementerio tuja oĩva Mangrullo-pe henuhẽma va’ekue umi árape, ikatu haguãicha upe tendágui ojejapo tapichakuéra oguatami haguã. Koãgã oikóva ichugui parque [[Carlos Antonio López]].
Ha’e omanda aja ojejapo memete va’ekue upe Revista Municipal, umi contribuyente kuéra oñe informaha ha avei oñehenduka haguã.
== Ha’e avei hembiapokue ==
Tape costanera jejapo, Mercado de Abasto ha Matadero Municipal. Ojapopase mo’ã avei tupao Virgen de la [[Paraguay]]pe ha omoporã plaza Uruguaya. Umi tapekuéra katu Paraguaýpe oguereko hetá hovy’asýva naranja máta kuhéra hyakuã asýva oguahẽ vove ipotyha ára.
Oĩ avei hembiapokuéra noñemohu’ãi va’ekue oñepyrũma rupi upe ñorairõ guasu Chacopýre [[Bolivia]]-di.
Ha’e avei socio ofundada va’ekue heta tapicha aty científico-kuera rehegua ha avei Ateneo Paraguayo-pe. Orepresenta hetãme etaiterei congreso ha’e ikatupýva reheguápe.
Opublica va’ekue popa artículo científico rupi revistas ha diario-kuéra rupi.
== Iñemano ha umi mba’e oheja va’ekue ==
Ko profesional katupyry omano va’ekue 1 jasyporundy ary1933 ramo. Ta’ýra kuéra apytéte jajuhu hína karai escultor katupyryete Herman Guggiari.
Peteĩ tape iporã ha tuicháva Paraguaýpe oñembohéra ha’ícha. Ko tape ha’e pe ohóva umi tren rapérupi osẽva Villa Morra ha Fernando de la Mora gui, ombojoajúva San Lorenzo del Campo Grande, Paraguay rehe.
== Referencias ==
* “Cien paraguayos del Siglo XX”. Fascículos del diario Última Hora.
* “Forjadores del Paraguay”. Aníbal Benítez
== Enlaces externos ==
* [https://web.archive.org/web/20080505055055/http://www.uca.edu.py/1264 Homenaje a Pedro B. Guggiari]
* [http://efrainmartinezcuevas.blogspot.com/2008/01/carta-sobre-los-italianos-en-paraguay.html Carta sobre los italianos en Paraguay]
* [https://web.archive.org/web/20220523101759/http://www.vivaparaguay.com/modules/news/article.php?storyid=73625 Viva Paraguay]
[[Ñemohenda:Tekove Paraguaigua]]
s4c4y6oq9j47w6be3f2xjdkj7qhq8lx
The Simpsons
0
7385
138520
138490
2026-11-02T03:03:48Z
Stephan1000000
12512
814
138520
wikitext
text/x-wiki
{{Italic title}}
{{Ficha de serie de televisión
| título_original = The Simpsons
| color = #FADA00
| imagen = [[File:The Simpsons yellow logo.svg |200px]]
| tamaño_de_imagen = 200px
| pie_de_imagen =
| título =
| género = ombopukáva
| formato = ombopukáva, moha'ãngapyre
| creador = [[Matt Groening]]
| desarrollador = [[James L. Brooks]]<br />Matt Groening<br />[[Sam Simon]]
| guionista =
| voces = [[Dan Castellaneta]]<br />[[Julie Kavner]]<br />[[Nancy Cartwright]]<br />[[Yeardley Smith]]<br />[[Hank Azaria]]<br />[[Harry Shearer]]
| compositor_tema_principal= [[Danny Elfman]]
| tema_introductorio = «Sintonía de Los Simpson»
| compositor = [[Alf Clausen]]
| país = {{USA}}
| idioma = [[Ingleñe'ẽ]]
| num_temporadas = 38
| num_episodios = 814
| lista_episodios =
| productor_ejecutivo = [[Al Jean]]<br />[[Ian Maxtone-Graham]]<br />[[John Frink]]<br />[[James L. Brooks]]<br />[[Matt Groening]]<br />[[Matt Selman]]<br />[[Sam Simon]]
| duración = 21-24 aravo'i
| empresa_productora =
| distribuidor =
| cadena = [[Fox Broadcasting Company|FOX]]
| formato_de_imagen =
| formato_de_audio =
| otras_cadenas =
| primera_emisión = [[17 jasypakõi]] ary [[1989]]
| última_emisión = ãgagua
| precedido_por =
| relacionados = ''[[Futurama (tekoha'ãngandy)|Futurama]]''
| sitio_web = http://www.thesimpsons.com/
| imdb_id =
| tv_com_id =
| premios emmy =
| otros premios =
}}
'''The Simpsons''' ha'e peteĩ [[tekoha'ãngandy ta'angambyrýgui]] moha'angapyre [[Tetã peteĩ reko Amérikagua]] pegua ojapo Matt Groening ombohasa hag̃ua Fox Broadcasting Company rupi. Pe tekoha'ãngaty ohechauka mba'e pukarã peteĩ ogagua [[Tetãvore Joapykuéra]]-pe oikóva, ohechauka hína pe ogagua hérava Simpsons ([[Homer Simpson|Homer]], [[Marge Simpson|Marge]], [[Bart Simpson|Bart]], [[Lisa Simpson|Lisa]] ha [[Maggie Simpson|Maggie]]) oĩ peteĩ táva gua'u hérava [[Springfield (The Simpsons)|Springfield]]. The Simpsons oñepyrũ ára 17 jasypakõi ary [[1989]], ha upégui, The Simpsons ohechauka 711 ñembyaty (''episodios'') ha 33 pehẽngue (temporadas).
== Joajuha ==
<!-- NO AGREGAR más ENLACES, GRACIAS -->
{{commonscat|The Simpsons}}
{{wikiquote|Los Simpson}}
* [http://www.thesimpsons.com Sitio oficial] (Ingleñe'ẽme)
* [https://web.archive.org/web/20130116025458/http://telefuturo.com.py/los-simpsons.html The Simpson [[Telefuturo]]-pe.]
* [https://web.archive.org/web/20080423102848/http://www.mundofox.com/la/series/los-simpson/ The Simpson Mundofox-pe]
[[Ñemohenda:The Simpsons| ]]
97o3vl24ze35lhiv1lb8ykeo6ezk0yj
Supernatural (tekoha'ãngandy)
0
7927
138517
130362
2026-11-01T23:55:26Z
InternetArchiveBot
14761
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
138517
wikitext
text/x-wiki
{{Italic title}}
{{Ficha de serie de televisión
|título_original = Sobrenatural
|título =
|imagen=
|género = omopirĩva
|creador = [[Eric Kripke]]
|reparto = [[Jared Padalecki]]<br />[[Jensen Ackles]]
|país = {{USA}}
|duración = 38—45 aravo'i
|idioma = [[Inglyesñe'ẽ]]
|num_temporadas = 15
|num_episodios = 327
|empresa = [[Warner Bros]]
|productor_ejecutivo = [[Eric Kripke]]<br /> [[Sera Gamble]]<br />[[McG]]<br />[[Robert Singer]]
|director = David Nutter
|cadena = [[WB Television Network|Warner Bros. Television]] (2005-2006)<br />[[CW Television Network|The CW Television]] (2006-)
|primera_emisión = [[13 jasyporundy]] ary [[2005]]
|última_emisión = ãgagua
|sitio_web = http://www.cwtv.com/shows/supernatural
|imdb_id =
|tv_com_id =
}}
'''''Sobrenatural'''''<ref>{{cita web |url= http://www.fantasymundo.com/articulos/610/sobrenatural_supernatural_serie |título= Sobrenatural (Supernatural), la Serie |fechaacceso= 2 de mayo de 2009 |autor= Carlos Ceballos |editorial= Fantasymundo |idioma= español |cita= El argumento de ''Supernatural'' (''Sobrenatural'' Epañape) se centra en los jóvenes hermanos Dean y Sam Winchester |archiveurl= https://web.archive.org/web/20131022220626/http://www.fantasymundo.com/articulos/610/sobrenatural_supernatural_serie |archivedate= 2013-10-22}}</ref> ha'e peteĩ [[tekoha'ãngandy ta'angambyrýgui]] [[Tetã peteĩ reko Amérikagua]] pegua, ta'angambyry mbohasáva aty herava [[The CW Network]] —iñepyrũre ohasava akue [[WB Television Network]]—, ohasa peteĩháme ára 15 jasyporundy ary [[2005]].
Ipehẽngue 6 ohasa peteĩháme ára 24 jasyporundy ary [[2010]] Tetã peteĩ reko Amérikaguape;<ref>{{cita web |url= http://www.tvfodder.com/2010/09/supernatural-is-back-with-a-vengeance-tonight.html |título= Supernatural is back, with a vengeance, tonight! |fechaacceso= 26 de septiembre de 2010 |editorial= Tvfodder.com |idioma= inglés |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140821121138/http://www.tvfodder.com/2010/09/supernatural-is-back-with-a-vengeance-tonight.html |archivedate= 2014-08-21 }}</ref> Ára 20 jasyapy ary 2013 peve, ohasa 166 ñembyatykuéra ''Supernatural'' pegua. Ára 11 jasykõi ary 2013 ko tekoha'ãngandy opu'aka 9 pehẽngue.
Ko tekoha'ãngandy omombe'u joyke'y Sam Winchester ha Dean Winchester tembiasakue, japopyre mba'eapohára [[Jared Padalecki]] ha [[Jensen Ackles]], ko mokõi joyke'y oho heta renda [[Tetã peteĩ reko Amérikagua]]pe, i[[mba'yruguata]]pe hũ Impala 1967, oitypeka ha orairõ póra kuéra, ha ambue mba'e omopirĩva.
==Mandu'apy==
{{reflist}}
==External links==
{{commonscat|Supernatural (TV series)}}
* [http://www.cwtv.com/shows/supernatural Supernatural renda]
[[Ñemohenda:Tekoha'ãngaty ta'angambyrygui Tetãvore Joapykuéra pegua]]
[[Ñemohenda:The WB Hekoha'ãngandy]]
[[Ñemohenda:The CW Hekoha'ãngandy]]
[[Ñemohenda:2005]]
md0b3otx8q5a4fa07rjw4x54c23crfv
Castilla y León
0
10232
138512
136178
2026-11-01T22:40:25Z
InternetArchiveBot
14761
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
138512
wikitext
text/x-wiki
[[Ta'ãnga:Flag of Castile and León.svg|miniaturadeimagen|Poyvi]]
[[Ta'ãnga:Escudo de Castilla y León - Versión heráldica oficial.svg|miniaturadeimagen|144x144px|Ha'erã'i]]
'''Castilla y León''', ha'e peteĩ [[España retãvore hekosãsóva|tetãvore hekosãsóva]] [[España|España retã]] pegua.
<gallery>
File:Medina de Pomar - Alcazar de los Condestables 2.jpg|[[Alcázar de los Condestables de Castilla]]
File:Mota-Castillo de la Mota.jpg|[[Castillo de la Mota]]
File:CastilloDeCoca4 fused.jpg|[[Castillo de Coca]]
File:Castillo Ponferrada.jpg|[[Castillo de Ponferrada]]
File:CastilloFríasDesdeElPueblo.jpg|[[Castillo de Frías]]
File:Castillo Peñafiel.jpg|[[Castillo de Peñafiel]]
File:Ciudad Rodrigo Alcázar 1202.jpg|[[Castillo de Ciudad Rodrigo|Castillo de Enrique II de Trastámara]]
</gallery>
== Mandu'apy ==
{{listaref}}
== Joaju ==
{{commonscat|Castilla y León|Comunidad de Castilla y León}}
* [https://web.archive.org/web/20110224050907/http://www.jcyl.es/ Junta de Castilla y León]
{{stub}}
{{Espania tetãvore hekosãsóva}}
[[Ñemohenda:Castilla y León]]
gujn6yjmdeniev8rpqatvswhr45n318
Tata hu'ũ ñemono'õ
0
11555
138518
111051
2026-11-02T00:06:11Z
InternetArchiveBot
14761
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
138518
wikitext
text/x-wiki
[[Ta'ãnga:Yellowstone magma chamber.jpg|thumb|350px|right|Tata hu'ũ ñemono'õ yvy ape guýpe.]]
'''Tata hu'ũ ñemono'õ''' niko umi [[tata|mba'e aku]] ha [[magma]] oĩha, [[Yvy]] ape guýpe ojejuhúva. Yvykua guasu oñemyasãiva opa rupi orekóva ipype [[tata hu'ũ]] opaichagua.
Hetaite pohyikue oĩ magma rehe oĩva tata hu'ũ ñemono'õme, hi'ári oĩ yvy ha ita guasu ipohyitéva, ára ohasa jave magma omondyryry pe yvy ha pe ita ijerére ha ojupi yvy ape gotyo, ohupytývo yvy ape [[lava|láva]] héra ha upéi oiko peteĩ [[yvyrata ñehẽngue|yvytypo ñehẽngue]], upévare, opaite [[yvyrata|yvytypo]] oreko iguýpe peteĩ tata hu'ũ ñemono'õ.<ref name=CommCNRS2011>[https://web.archive.org/web/20160303180348/http://www2.cnrs.fr/presse/communique/2121.htm?debut=32 Les chambres magmatiques plus promptes à se réveiller que prévu]''; Paris, 3 de março de 2011, consultado 2011/04/24.</ref>
== Mandu'apy ==
{{listaref}}
== Joaju ==
{{Commonscat|Volcanoes}}
[[Ñemohenda:Yvyrata]]
5hs5ugncmzmd0eox319zlkyc5kaqmq1
Alfonsina Storni
0
11993
138510
113766
2026-11-01T22:30:49Z
InternetArchiveBot
14761
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
138510
wikitext
text/x-wiki
[[File:Alfonsina Storni - 24 años de edad.jpg|270px|right|thumb|Alfonsina Storni, 1916]]
'''Alfonsina Storni Martignoni''' ([[Capriasca]], [[Suísa]] [[29 jasypo]] ary [[1892]] - [[Mar del Plata]], [[25 jasypa]] ary [[1938]]) ñe’ẽpapára [[Argentina]]gua. <ref>{{Cita web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190531082752/https://cvc.cervantes.es/actcult/storni/default.htm |archivedate=2019-05-31 |url=https://cvc.cervantes.es/actcult/storni/default.htm |title=Archive copy |accessdate=2019-07-01}}</ref>
==Hembiapokue==
* 1916 - ''La inquietud del rosal''
* 1918 - ''El dulce daño''
* 1919 - ''Irremediablemente''
* 1920 - ''Languidez''
* 1925 - ''Ocre''
* 1926 - ''Poemas de amor''
* 1934 - ''Mundo de siete pozos''
* 1938 - ''Mascarilla y trébol''
* 1938 - ''Antología poética''
* 1968 - ''Poesías completas''
==Mandu'apy==
<references/>
{{stub}}
{{DEFAULTSORT:Storni, Alfonsina}}
[[Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Argentinagua]]
nj1vaztmoiixya1nhh919nu74b4q24r
Lísa (pira)
0
14734
138514
135770
2026-11-01T23:24:47Z
InternetArchiveBot
14761
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
138514
wikitext
text/x-wiki
'''Lísa''' ('''''Mugil cephalus'''''), hérava ambue ñe’ẽme "''múgil''", "''mule''", "''liza''", "''albur''", "''corcón''" térã "''pardete''", ha’e peteĩ [[pira]] [[juehegua]] ojejuhúva [[juehepehẽ]] lísa (''[[Mugilidae]]'') ryepýpe.<ref>{{Cita web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005043501/https://www.ictioterm.es/nombre_cientifico.php?nc=152 |archivedate=2022-10-05 |url=http://www.ictioterm.es/nombre_cientifico.php?nc=152 |title=Archive copy |accessdate=2022-08-11}}</ref><ref>https://www.fishbase.se/summary/Mugil-cephalus.html</ref>
[[Ta'ãnga:Mújol (Mugil cephalus), Parque natural de la Arrábida, Portugal, 2021-09-09, DD 25.jpg|miniaturadeimagen|Lísa (''Mugil cephalus'').]]
== Mandu’apykuéra ==
<references />
[[Ñemohenda:Pira]]
7t48uddzl2flogikcud4zb5j7wddrle
Paraguái ñe'ẽnguéra
0
15498
138515
124866
2026-11-01T23:38:35Z
InternetArchiveBot
14761
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
138515
wikitext
text/x-wiki
[[Ta'ãnga:Sign_in_Guaraní_and_Spanish_in_Asunción.jpg|miniaturadeimagen|320x320px]]
'''[[Paraguái]] ha'e peteĩ tetã ñe’ẽkõime''', itapichakuéra oñe’ẽkuaávagui [[karaiñe'ẽ]] ha [[avañe'ẽ]], pe [[Tekotevẽ Tenonde Paraguái retã mba'e]] [[1992]] pegua ojapo ichupe peteĩ tetã ñe’ẽkõiva ha ''pluricultural'' (arandupy hetáva), ojapóvo karaiñe'ẽ ha avañe'ẽme ñe’ẽ tee Paraguái retãme.<ref>https://pdba.georgetown.edu/Parties/Paraguay/Leyes/constitucion.pdf</ref> Umi 90% Paraguái retãyguakuéra oñe'ẽ karaiñe'ẽ ha 77% oñe'ẽ avañe'ẽ, ha ijepuru opotahaícha [[Guarani Ñe’ ẽ Rerekuapavẽ|Guarani Ñe’ẽ Rerekuapavẽ]].
Umi oñe'ẽva karaiñe'ẽ katu, he'iháicha pe marandu [[2020]] pegua "''El español: una lengua viva"'' pe mbo’ehao Cervantes pegua he'íva, Paraguáipe amo 68,2% (4.946.322) [[ñe'ẽ tee|iñe'ẽ tee]] niko karaiñe'ẽ. Pe 31,8% (2.306.350) ohembýva katu sa'i oñe'ẽ karaiñe'ẽ, umíva ha'e umi avañe'ẽ iñe'ẽ tee hína<ref>{{Cita web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218134448/https://cvc.cervantes.es/lengua/espanol_lengua_viva/pdf/espanol_lengua_viva_2019.pdf |archivedate=2020-02-18 |url=https://cvc.cervantes.es/lengua/espanol_lengua_viva/pdf/espanol_lengua_viva_2020.pdf |title=Archive copy |accessdate=2023-03-07}}</ref>. Amo 7,93% noñe'ẽkuaai karaiñe'ẽ, ko hetakue oguejýva umi 30 ary ohasava’ekuépe.
Peteĩ mba'e ojehayhu'etereiva [[Paraguái Arandupy|Paraguái arandupype]], ha'e pe oje'ipuru karaiñe'ẽ ha avañe'ẽ oñondive ko'ava ha'e Paraguái ñe'ẽnguéra tee; ha pe oñembojehe’a [[Jopara (ñe'ẽ)|jopara]] (karaiñe'ẽme ojehá'i yopará), kóva haguére oje'e Paraguái ha'eha peteĩ umi tetãnguéra iñe’ẽkõiva añeteteva opaite yvýpe.<ref>https://www.jstor.org/stable/3536981</ref> Karaiñe'ẽ ha avañe'ẽ ambuepe, Paraguái retãme oñeñe'ẽ 19 ypykuéra ñe’ẽ, oñe'ẽva upéipi 50.000 tekove paraguáigua, avei oĩ 300.000 "Pindoráguáiokuéra" oñe'ẽva [[poytugañe'ẽ]], ko'ava oiko [[Paraguái ha Pindoráma tetãkorapy|Paraguái tetãkorapy Pindoráma ndive]]. Avei oñe'ẽ ko'ape [[Alemañañe'ẽ]], [[Rrusiañe'ẽ]], [[Chínañe'ẽ]], [[Ukyañañe'ẽ]], [[Araveñe'ẽ]], [[hapõñe'ẽ]], etc.
== Ehecha Avei ==
* [[Tekotevẽ Tenonde Paraguái retã mba'e]]
* [[Paraguái]]
* [[Avañe'ẽ]]
* [[Karaiñe'ẽ]]
* [[Ñe'ẽ]]
* [[Amérika ñe'ẽnguéra tee]]
== Mandu'apy ==
{{reflist}}
[[Ñemohenda:Paraguái]]
rbunguyy1sdcnghx5vdku2xie84doz4
Temboatã
0
17360
138519
132275
2026-11-02T00:10:34Z
InternetArchiveBot
14761
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
138519
wikitext
text/x-wiki
'''Temboatã''' ha’e upe mba’e ojehúva [[Tembo|tembópe]] oñemohatã ha oñembotuichave vove.<ref>{{Cita web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240917194856/https://scielo.isciii.es/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0004-06142010000800003 |archivedate=2024-09-17 |url=https://scielo.isciii.es/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0004-06142010000800003 |title=Archive copy |accessdate=2024-09-17}}</ref>
== Mandu’apykuéra ==
<references />
[[Ñemohenda:Tete]]
9n9sdtkm7n4g0dism2q3wd9wc5rdzd4