Rróma Mburuvi

Vikipetã gnwiki https://gn.wikipedia.org/wiki/Kuatia_%C3%91epyr%C5%A9ha MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Medio Mba'echĩchĩ Myangekõi Puruhára Puruhára myangekõi Vikipetã Vikipetã myangekõi Ta'ãnga Ta'ãnga myangekõi MediaWiki MediaWiki myangekõi Tembiecharã Tembiecharã myangekõi Pytyvõ Pytyvõ myangekõi Ñemohenda Ñemohenda myangekõi TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Rróma Mburuvi 0 13328 138521 120540 2026-11-05T01:23:30Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 138521 wikitext text/x-wiki {{Ficha de antigua entidad territorial |nombre completo = Rróma Mburuvi |nombre original = Imperium Romanum [[Senatus Populusque Romanus]] |entidad = [[Mburuvi]] |imagen = no |bandera = Vexilloid of the Roman Empire.svg |artículo bandera= Vexillum |escudo = |pie_mapa = Rróma Mburuvi ary 117-me, mburuvicha guasu Trajano poguýpe |capital = [[Rróma]] (27 a. C.-286) [[Milán]] (286-402) [[Rávena]] (402-476) [[Nicomedia]] (286-330) [[Constantinopla]] (330-1453) |religión = [[Rróma Ymaguare jeroviapy]] [[Hesu rape]] (380-1453) |idioma = [[Lasioñe'ẽ]], [[Gyresiañe'ẽ]] (610-1453) |moneda = [[Denario]], [[sestercio]], [[sólido bizantino]] |datos_año1 = Ary 27 Kirito mboyve<ref name=T>{{cita publicación|publicación=Social Science History|título=Size and Duration of Empires: Growth–Decline Curves, 600 BC to 600 AD|nombre=Rein|apellido=Taagepera|volumen=3| edición=3.ª/4.ª|año=1979|doi=10.2307/1170959 | jstor=1170959|páginas= 115–138 [125]|idioma=inglés}}</ref> |superficie1 = 2750000 |datos_año2 = Ary [[14]] <ref>{{Cita publicación|url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1009&context=psc_penn_papers|título=Historical Estimates of World Population: An Evaluation|apellidos=Durand|nombre=John D.|fecha=1974|publicación=PSC Analytical and Technical Reports Series|editorial=[[Universidad de Pensilvania]]|páginas=27-31|volumen=10|doi=10.2307/1971891|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828060912/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1009&context=psc_penn_papers|archivedate=2021-08-28|accessdate=2021-08-28}}</ref> |población2 = 56800000 |datos_año3 = Ary [[117]]<ref name=T2>Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (2006). "[https://web.archive.org/web/20200707181315/http://peterturchin.com/PDF/Turchin_Adams_Hall_2006.pdf East-West Orientation of Historical Empires]" (PDF). ''Journal of World-Systems Research''. '''12''' (2): 125. {{ISSN|1076-156X}}</ref><ref name=T/> |superficie3 = 5000000 |población3 = 88000000 |datos_año4 = Ary [[395]]<ref name=T/> |superficie4 = 4400000 |era = [[Ára Ymaguare]] ha [[Ára Mbytegua|Mbytegua]] }} '''Rróma Mburuvi''' ([[Latinañe'ẽ]]me: ''Imperium Romanum'') ha'e akue tetã hekosãsóva mbohapyha [[Rróma Ymaguare|Rróma avano'õ]] rembiasakue pukukuévo [[Ára Ymaguare|Ára Ymaguarépe]], ou [[Rróma Tavakuairetã]] rire ha [[porokuái peteĩme pavẽ|oporokuái peteĩetépe]]. Ko mburuvi oñepyrũ mboyve ojehecha raẽ itavusu oñembotuicha ha oñemombarete, [[Rróma]] niko oipyso ipokatu [[para Yvy mbytépe]] jerekuévo. Oiko aja Rrómagui peteĩ [[mburuvi]], ohupyty ijepyso tuichavéva oisãmbyhývo [[Taraháno]], upe aja [[paraguasu Atlántiko]] guive oñemosarambi, kuarahyreike gotyo, ohupyty peve [[para Káspio]], [[para Pytã]] ha [[parapyte Péysia pegua]] kuarahyresẽ ngotyo, [[Saára]] guive ñemby gotyo ohupyty peve umi yvy ka'aguýgui henyhẽmbáva ysyry [[Ríno]] ha [[Danúvio]] rembe'ýpe yvate gotyo. Ijyvy apekue niko amo 5 sua [[Supukukue irundykejojáva|km²]]. Rróma Mburuvi réra niko oñembohasávo guaraníme pe ñe'ẽngue [[latinañe'ẽ]]me «Imperium Romanum», he'iséva «Rromagua poguy». Oikóvove Rróma [[tavakuairetã|tavakuairetãicha]] heta jepe oñemosarambi ha karai [[Polibio]] oĩ va'ekue umi ypýpe omoĩ kuatiápe mba'éichapa Rróma ojepysove. Oisãmbyhy mboyve pe mburuvicha guasu peteĩha, [[César Augusto]], mbohapysa ary aja Rróma oñembojára heta yvy apekue tuicháva rehe oñorairõvo tetã ambuévare, ombovo ijyvy pyahu ojapo hag̃ua hetãvorerã ha omoĩ upépe mburuvicha. Oiko aja Rrómagui peteĩ [[tavakuairetã]] tuichaite oñombohovái [[Cartago]] rehe, ko táva niko omosarambi ipokatu kuarahyreike ha ñemby gotyo [[para Yvy mbytépe]] rembe'ýpe ha upéicha Rróma rehe oñoha'ã, hákatu ho'a ko táva ha ndaipu'akái umi ñorairõ púnika rire, ã ñorairõme ojehecha Rróma imbareteveha Caratago-gui ha ipu'aka hese. Upéicha Rróma pokatu osẽ [[Itália]] yvyapýgui ha mbeguehápe oñemosarambi oñembojáravo yvy apekue pyahúvare. Tuichaitégui Rróma yvy apekue hasy niko [[Rróma Amandaje Guasu|senádo rrománope]] oisãmbyhy porã (senádo rrománo niko pe Rróma Amandaje Guasu, ono'õhápe karaikuéra ojokuaikuaáva), ohechakuaa hikuái ojapouka va'erã tetã rembipota pya'eve ha upéva niko hasy tetã ituichaitereírõ. Upéicha avei, oñembohetavévo Rróma ñorairõhára aty ohechakuaa pe senádo mba'eguasuiteha niko ñorairõhára aty oĩrõ ipoguýpe oporokuái mbareteve hag̃ua. Kóicha jahecha ojekuaa mburuvicha taryrýi ohekasénte ipokaturã. Techapyrãme ojekuaa ko [[Julio César]], ha'e niko ombotuicha Rróma pokatu oñembojáravo [[Gália]] rehe, ha [[Rróma Amandaje Guasu|senádo rrománore]] oñoha'ã. Omano rire Julio César ojehecha tetãygua ñorairõ oparupi, upéicha oñepyrũ Rróma Mburuvi tetã rekuáipe, opami jave [[Rróma Tavakuairetã]]. César oñombohovái rire Senádo rehe, tetãygua ñorairõ rupive, oiko chugui mburuvicha guasu Rróma rehe ha oñembohéra upe guive César ''Dictator perpetuus'' (mburuvicha oisãmbyhýva oipotaháicha sã'ỹme). Upe niko naiporãi umi Senadoguápe ha oñemoĩ hese, ojuka chupe Senádo rógape ha upéicha oiko jey Rrómagui [[tavakuairetã]], ndahi'aréi katu. César ra'yanga niko ojehepyse voi, héra niko [[Octavio]], ha'e tuicha oñorairõ umi itúva jukaháre ha ipu'aka hesekuéra, upe rire oñemoĩ [[Marco Antonio]] ha [[Cleopatra VII|Cleopatra Ehíto pegua]] rehe, umíva ojoajúgui oñemomba'e hag̃ua Rrómare. Octavio pu'akáva ou jey [[Ehíto Ymaguare|Ehítogui]], oiko pe tetãgui Rróma retãvore upe guive, ha umi tetãvore ambuévare oñemoĩma [[mburuvi]] pokatu, heta tetã remimoĩmbyre oñemboguata jepe [[tavakuairetã|tavakuairetãicha]]. [[Augusto]], Octavio réra pyahu, omombarete mburuvi pokatu omyatyrõvo hetã rekuái<ref>{{Cita web |url=https://books.google.it/books?id=OXqfCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=it&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false|título=Prof.Jochen Bleicken: ''Augustus. The Biography''}}</ref> ha omboheko peteĩvo hetã ñesãmbyhy ha reko tee, oguata porã Rróma Mburuvi mbeguehápe ikangy peve, upe aja mburuvicha guasu [[Diocleciano]] oha'ã omombarete jey ku mburuvi ani hag̃ua ho'a. Ha'e niko ombovo va'erã mburuvi mokõi vorépe oñesãmbyhy porãve hag̃ua. Heta jey oñembojoaju ha oñembovo ku mburuvi, taha'e ha'éva oikógui tetãygua ñorairõ térã opu'ãgui oñemomba'eséva tetã rekuáire, ipahápe oñembovo ha'etépe omano rire [[Teodosio I]] ary 395-pe, [[Kuarahyreike Rróma Mburuvi]] ha [[Mburuvi visantíno|Kuarahyresẽ Rróma Mburuvi]]. Rróma Mburuvi yvy apekuépe ojehecha oñepyrũha heta táva umi imba'eguasuvéva apytépe oĩva Kuarahyreike [[Európa]]pe, Yvate [[Áfrika]]pe ha [[Kuarahyresẽ Aguĩgua|Kuarahyresẽ Aguĩguápe]]. Techapyrãme ikatu ja'e: [[Parĩ]] ([[Lutecia]]), [[Estambul]] ([[Constantinopla]]), [[Viéna]] ([[Vindobona]]), [[Zaragoza]] ([[Caesaraugusta]]), [[Mérida (España)|Mérida]] ([[Augusta Emerita]]), [[Milán]] ([[Mediolanum]]), [[Lóndyre]], ([[Londinium]]), [[Colchester]] ([[Camulodunum]]), [[Lyon]] ([[Lugdunum]]) ha ambuéva. Ipahápe, ary [[476]]-pe karai [[Odoacro]] oity mburuvicha guasu pahague Kuarahyreike Rróma Mburuvi pegua, [[Rómulo Augústulo]], upéicha hekópe opa ku mburuvi. Kuarahyresẽ Rróma Mburuvi hi'are katu, amo 1000 ary aja (hákatu ko'ãga ñambohéra [[Mburuvi visantíno]]), amo ary [[1453]] aja ho'a [[Constantinopla]] ha oñemoĩ [[Mburuvi otománo]] poguýpe, upéicha opa avei Rróma Mburuvi Kuarahyresẽygua. Rróma rembiejakue ituichaiterei; upévare heta jey ojehecha umi ojapo jey omopu'ãvo ku mburuvi, heraiténte jepe voi. Umíva apytépe ikatu ja'e [[Justiniano I]], [[Carlomagno]] omopu'ãvo [[Mburuvi carolingio]] ha upe [[Rróma ha Heymáña Mburuvi Marangatu]], ou Mburuvi carolingio rire, hákatu ndaipóri Rróma mburuvi jojaha ombojoaju jey hag̃ua yvy apekue [[para Yvy mbytépe]] jerekuévo. Ho'a rire [[Kuarahyreike Rróma Mburuvi]] opa ára pukukue jaheróva [[Ára Ymaguare]], ha upéicha oñepyrũ pe ojeheróva [[Ára Mbytegua]]. == Mandua'py == {{listaref|2}} == Joajuha == {{commonscat|Roman Empire}} [[Ñemohenda:Rróma Mburuvi| ]] 37my8x38icfrtjupk74mxkxx7vkkhou