Vikipetã gnwiki https://gn.wikipedia.org/wiki/Kuatia_%C3%91epyr%C5%A9ha MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Medio Mba'echĩchĩ Myangekõi Puruhára Puruhára myangekõi Vikipetã Vikipetã myangekõi Ta'ãnga Ta'ãnga myangekõi MediaWiki MediaWiki myangekõi Tembiecharã Tembiecharã myangekõi Pytyvõ Pytyvõ myangekõi Ñemohenda Ñemohenda myangekõi TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Arapasu ka'atĩ 0 8458 138539 96342 2026-11-07T23:35:39Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 138539 wikitext text/x-wiki {{Ficha de taxón | name = Arapasu ka'atĩ | image = Lepidocolaptes angustirostris - on tree-4.jpg | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Furnariidae]] | genus = ''[[Lepidocolaptes]]'' | species = '''''L. angustirostris''''' | binomial = ''Lepidocolaptes angustirostris'' | binomial_authority = ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1818]]) | synonyms = ''Dendrocopus angustirostris'' }} '''Arapasu ka'atĩ''' ({{es|trepatroncos chico - arañero - chinchero chico}})<ref name=AB>[http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=ES&avibaseid=1AC2BAC217C299D9 Trepatroncos Chico (Lepidocolaptes angustirostris) (Vieillot, 1818)]; ''Avibase''.</ref> (''Lepidocolaptes angustirostris'') ha'e peteĩ [[guyra]] [[juehegua]] oikovéva [[Argentina]], [[Bolivia]], [[Brasil]], [[Paraguái]], [[Surinam]] ha [[Uruguái]] retãme. == Tenda oĩva == Oikove yvyramáta michĩme, ka'aguy sa'i, ñu guasu 2.300 [[m]] mboyve. [[File:Lepidocolaptes angustirostris -Argentina-8.jpg|left|thumb|En Argentina]] == Hete == Ituichakue ha'e 19, 5 gotyo 21 cm. Iñakã hũ ha morotĩ, ijatukupe pytã kanela. Ipyti'a ha ipy'a morotĩ ha marrõ kangy. Itĩ mbuku, po'i ha karapãmi, pytãngy térã morotĩ.<ref name=RSGT>Ridgely, Robert S. & Guy Tudor (2009) ''Field Guide to the Songbirds of South America: The Passerines'': 121, Pl.16(15). Austin: University of Texas Press.</ref> == Hembi'u == Ho'u heta mymbachu'i ha mymba michĩ ndorekoiva [[pujase'o]] ha oikovéva yvyra ápe guýre.<ref name=JFMP/> == Ñemoñare == Ohaitypo yvyramáta kua térã ambue kua ambue guyra ojapóva. Ombo'a mokõi térã mbohapy rupi'a, kuña ha kuimba'e omboja rupi'a kuéra.<ref name=JFMP>José Felipe Monteiro Pereira (2008) ''Aves e Pássaros comuns do Rio de Janeiro'': 92. Rio de Janeiro, Technical Books. ISBN 978-85-61368-00-5 </ref> == Mandu'apy == {{listaref}} == Joaju == *[https://web.archive.org/web/20130917144503/http://www.wikiaves.com.br//arapacu-de-cerrado Arapaçu-de-cerrado]; ''WikiAves''. {{wikispecies|Lepidocolaptes angustirostris}} {{commonscat|Lepidocolaptes angustirostris}} [[Ñemohenda:Guyra]] erzbsrbgnybh1bdj3dgbfaevrj81eas Mateus Solano 0 8830 138540 128514 2026-11-08T01:20:48Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 138540 wikitext text/x-wiki [[File:Mateus Solano.jpg|thumb|Mateus Solano]] '''Mateus Solano Schenker Carneiro da Cunha''' ojekuaavéva '''Mateus Solano''' ([[Brasília]], [[20 jasyapy]] ary [[1981]]-pe) ha'e peteĩ [[mba'eapohára]] [[Pindorama]] retãgua.<ref>{{cita web |url=http://www.terra.com.br/istoegente/edicoes/495/artigo127359-1.htm |publicado=[[Terra Networks]] |autor= |título=Não estudei para ser só galã |data= |acessodata= |title=Archive copy |accessdate=2014-04-15 |archivedate=2012-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111175434/http://www.terra.com.br/istoegente/edicoes/495/artigo127359-1.htm |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20120111175434/http://www.terra.com.br/istoegente/edicoes/495/artigo127359-1.htm |fechaarchivo=2012-01-11 |fechaacceso=2014-04-15 }}</ref> ==Hembiapo== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ Tembiasagua'u |- ! scope="col"|Ary ! scope="col"|Téra ! scope="col"|Ava gua'u ! scope="col"|Marandu'i |- | [[2006]] |''Malhação 2006'' | Carlos | |- | rowspan="2"| [[2007]] | ''[[Paraíso Tropical]]'' | André/Jaime | |- | ''[[Pé na Jaca]]'' | Ari | |- | rowspan="2"| [[2009]] | rowspan="2"| ''[[Viver a Vida]]'' | Miguel Guimarães Machado | rowspan="3"| Ava tee |- |Jorge Guimarães Machado |- | [[2011]] | ''[[Morde e Assopra|Morde & Assopra]]'' | Ícaro Sampaio |- | [[2012]] | ''[[Gabriela (2012)|Gabriela]]'' | Mundinho Falcão | |- | [[2013]] | ''[[Amor à Vida]]'' | Félix Khoury | Ava tee |- |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ Tekoha'ãngandy |- ! scope="col"|Ary ! scope="col"|Téra ! scope="col"|Ava gua'u ! scope="col"|Marandu'i |- | [[2003]] || ''Linha Direta'' || Stuart Angel || "O Caso Zuzu Angel" |- | [[2004]] || ''Um Só Coração'' || Gustavo Gomes || |- | [[2005]] || ''[[A Diarista]]'' || Paulão|| Episódio: "Nete, a feia" |- | [[2006]] || ''JK'' || [[Júlio Soares]] || |- | rowspan="2"| [[2007]] || ''[[Sob Nova Direção]]'' || Elzimar || "Uma Babá Nada Perfeita" |- | ''[[Sítio do Picapau Amarelo]]'' || Pop Man || "O Anjinho da Asa Quebrada" |- | rowspan="3"| [[2008]] || ''Mateus, o Balconista'' || Mateus || |- | ''Faça sua História'' || Toby Crane/Cléber Augusto || "A Estrela do Irajá" ha "A Vingadora Capixaba" |- | ''Casos e Acasos'' || Gilson || Episódio: "O Trote, o Filho e o Fora" |- | [[2009]] || ''[[Maysa - Quando Fala o Coração]]'' || [[Ronaldo Bôscoli]] || |- | [[2011]] || ''[[A Mulher Invisível (tekoha'ãngandy)|A Mulher Invisível]]'' || Frederico Martins (Fred) || |- | [[2012]] || ''[[As Brasileiras]]'' || Heitor || "A Vidente de Diamantina" |- |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ Ta'angamýi |- ! scope="col"|Ary ! scope="col"|Téra ! scope="col"|Ava gua'u |- | [[2004]] || ''O Primeiro Grito'' || |- | rowspan="3"|[[2008]] || ''Linha de Passe'' || Marcelo |- | ''Maridos, Amantes e Pisantes'' || Amante |- | ''Alice'' || Sergio |- | [[2009]] || ''Vida de Balconista'' || Mateus |- | [[2011]] || ''[[A Novela das 8]]'' || João Paulo |- | rowspan="2"| [[2013]] || ''Confia em Mim'' || Caio <ref>{{cita web|url=http://www.adorocinema.com/filmes/filme-210851/|título=Confia em Mim (2013)}}</ref><ref>{{cita web|url=http://globofilmes.globo.com/noticia-565-confia-em-mim.htm|título=Confia em Mim|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20140222135946/http://globofilmes.globo.com/noticia-565-confia-em-mim.htm|fechaarchivo=2014-02-22|fechaacceso=2014-04-15}}</ref> |- |''O Menino no Espelho'' ||Domingos |} ==Jopói ha ñemomba'eguasu == {|class="wikitable" ! width=1%|Ary ! width=20%| Jopói ! width=20%| Mba'ére ! width=25%| Hembiapo ! width=5%| Osẽ hag̃uáicha |- |rowspan=6|[[2010]] | Melhores do Ano | Mba'eapohára porãve |rowspan=5| <center>Jorge/Miguel ''[[Viver a Vida]]''-pe | Opu'aka |- | Meus Prêmios Nick 2010 | Mba'eapohára ojeporavovéva | Opu'aka |- | Troféu Imprensa | Ary iporãve peteĩha | Opu'aka |- | Prêmio Quem de Televisão<ref>[http://revistaquem.globo.com/Revista/Quem/0,,EMI117967-8214,00-PREMIO+QUEM.html Prêmio Quem 2009]</ref> | Mba'eapohára porãve | Ojeporavónte |- |rowspan=2| Prêmio Contigo! de TV | Mba'eapohára porãve | Opu'aka |- | Mba'eapohára porãve | <center>Ronaldo Bôscoli ''Maysa: Quando Fala o Coração''-pe | Ojeporavónte |- |rowspan=5| [[2013]] | Meus Prêmios Nick | Mba'eapohára ojeporavovéva |rowspan=7|<center>Félix Khoury ''[[Amor à Vida]]''-pe | Opu'aka |- | Prêmio Extra de Televisão<ref>[http://televisao.uol.com.br/noticias/redacao/2013/11/13/amor-a-vida-vence-em-seis-categorias-no-premio-extra-de-tv-huck-leva-pela-8-vez.htm "Amor à Vida" vence em seis categorias no Prêmio Extra de TV; Huck leva pela 8ª vez]</ref> | Melhor Ator | Opu'aka |- | [[Prêmio APCA]]<ref>[http://vejasp.abril.com.br/materia/premio-apca-2013 Conheça os vencedores do Prêmio APCA]</ref> | Mba'eapohára porãve | Opu'aka |- | Prêmio Quem de Televisão<ref>{{Cita web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140313064344/http://revistaquem.globo.com/Premio-QUEM-2013/noticia/2014/02/premio-quem-2013-conheca-os-vencedores-na-categoria-tv.html |archivedate=2014-03-13 |url=http://revistaquem.globo.com/Premio-QUEM-2013/noticia/2014/02/premio-quem-2013-conheca-os-vencedores-na-categoria-tv.html |title=Prêmio QUEM 2013: Conheça os vencedores na categoria TV |accessdate=2014-04-15}}</ref> | Mba'eapohára porãve | Opu'aka |- | Melhores do Ano<ref>[http://diversao.terra.com.br/tv/programas/tata-werneck-e-luan-santana-vencem-melhores-do-ano-confira,71480a6fdbcc4410VgnVCM20000099cceb0aRCRD.html M. Solano, Tatá Werneck: veja vencedores do Melhores do Ano]</ref> | Mba'eapohára porãve | Opu'aka |- |rowspan=2|[[2014]] | [[Troféu Imprensa]] | Mba'eapohára porãve | Nosẽi katu |- | [[Troféu Internet]] | Mba'eapohára porãve | Nosẽi katu |- |} == Mandu'apy == {{listaref}} [[Ñemohenda:Ñoha'ãngahára Pindoramagua]] fb4lqton7wq1g8ey7d4m5zo09bumlgt Vikipetã:Marandeko/1 jasypateĩ 4 14950 138541 121969 2026-11-08T09:49:44Z CommonsDelinker 90 Replacing Mikola_II.jpg with [[File:Nicholas_II,_Russian_Emperor.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 138541 wikitext text/x-wiki [[File:Nicholas II, Russian Emperor.jpg|right|100px|Nicolás II de Rusia]] * '''[[1520]]'''.— [[Fernando de Magallanes]] ohasa [[Ñemby Amérika]] vore ñembyiteguáva rehe, [[paraguasu Py'aguapy]] ha [[Paraguasu Atlántiko|Atlántiko]] mbytépe, pe jehasa ágã ojehero '''[[ypo'i Magallanes]]'''. * '''[[1755]]'''.— '''[[Yvyryrýi Lisimbãme 1755 pegua|Yvyryrýi Lisimbãme]]''' ohupyty va'ekue 8,7&nbsp;kokatu [[Yvyryrýi rechaukaha Richter|Richter]] ohundipa pe táva, amo 60&nbsp;000 térã 100&nbsp;000 tapicha omano. * '''[[1878]]'''.— Heñói '''[[Carlos Saavedra Lamas]]''', [[polítiko]] [[Arahentína]] pegua, [[Jopói Nobel Py'aguapyguigua]] [[1936]] jave. * '''[[1894]]'''.— '''[[Nicolás II Rrúsia pegua]]''' (''ta'angápe'') oiko mburuvichavete [[Rrúsia Mburuvi]] pegua, pe ''[[zar]]'' pahague oiko mboyve pe [[ Jasypa Ñepu'ã]]. * '''[[1993]]'''.— Omano '''[[Severo Ochoa]]''', [[pohanõhára]] [[Epáña]] megua, [[Jopói Nobel]] [[Pohanokuaa|Pohanokuaaguigua]] [[1959]] jave. <noinclude>[[Ñemohenda:Vikipetã:Tembiecharã marandeko rehegua|Jasypateĩ - 1]] </noinclude> tw6npnsw2lnfbxqxo4lh0hgeg0mnupf Guido Lombardi 0 16801 138537 129563 2026-11-07T22:37:10Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 138537 wikitext text/x-wiki {{Ficha de persona}} [[Image:Carlos Ostolaza at Omas.jpg|thumb|Guido Lombardi (asu), 1999]] [[Image:Petroglifo Mapa Estelar de Piedra.jpg|thumb|220px|Ta'anga itáre Huaycán pegua]] '''Guido Paolo Lombardi Almonacín''' ([[Líma]], [[1966]]) [[pohãnohára]] ha [[avakuaaty|avakuaatyhára]].<ref name="researchgate.net">{{Cita web|url=https://www.researchgate.net/profile/Guido-Lombardi|título=Guido P Lombardi - Publications |fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=ResearchGate}}</ref><ref name="concytec">{{Cita web|url=https://dina.concytec.gob.pe/appDirectorioCTI/VerDatosInvestigador.do;jsessionid=c01ce63155458672da1b2ac21d8e?id_investigador=61914|título=Lombardi Almonacín Guido Paolo|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=[[Consejo Nacional de Ciencia, Tecnología e Innovación Tecnológica]]}}</ref> Ha'e ojuhuraẽ pe tenda ojeheróva Ta'anga itáre Huaycán pegua<ref name="rupestre">{{Cita web|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=15050|título=Los Petroglifos de Pariacha, Perú|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=rupestre.net}}</ref><ref name="">{{Cita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HgRRGmC2JBE|título=Leyenda - PETROGLIFOS HUAYCÁN - Perú|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=Youtube}}</ref> ha pe ka’avo ha'éva ''Peperomia dolabriformis var. lombardii,'' omombe'u va'ekue Guillermo Pino.<ref name="IPNI">{{Cita web|título=''Peperomia dolabriformis var. lombardii''|url=https://www.ipni.org/?q=Peperomia%20dolabriformis%20var.%20lombardii|sitioweb=[[IPNI]]|fechaacceso=18 ñiqin qhapaq raymi killapi, 2023|idioma=en}}</ref><ref name="GBIF">{{Cita web|título=''Peperomia dolabriformis var. lombardii''|url=https://www.gbif.org/species/4188820|sitioweb=[[GBIF]]|fechaacceso=18 ñiqin qhapaq raymi killapi, 2023|idioma=en}}</ref> Ha'e mbo'ehára Universidad Peruana Cayetano Heredia-pe.<ref name="">{{Cita web|url=https://revistasinvestigacion.unmsm.edu.pe/index.php/Arqueo/article/download/12228/10935/42663|título=El tejedor: un caso de cáncer metastásico en la Huaca Potosí, Valle Bajo del Rímac|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=[[Universidad Nacional Mayor de San Marcos]]}}</ref><ref name="">{{Cita web|url=https://www.redalyc.org/pdf/326/32614414014.pdf|título=MUMMY CONSERVATION AND PALEOPATHOLOGY|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=[[Redalyc]]}}</ref><ref name="concytec"/><ref name="">{{Cita web|url=https://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0717-73562000000100010|título=MULTISYSTEMIC TUBERCULOSIS IN A PRE-COLUMBIAN PERUVIAN MUMMY: FOUR DIAGNOSTIC LEVELS, AND A PALEOEPIDEMIOLOGICAL HYPOTHESIS|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=[[SciELO]]}}</ref> Ojapo hembikuaareka pe ''tomografía'' rehegua, hesa'ỹijo pe kangue yvypóra rembyre yma guare mba'ekuéva.<ref name="">{{Cita web|url=https://larepublica.pe/domingo/2022/09/04/uriel-garcia-no-he-dejado-accion-popular-sigo-su-doctrina-medico-patologo|título=Uriel García: “La historia de la medicina de ninguna manera es un relato de grandes triunfos”|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=[[La República (Perú)]]}}</ref><ref name="">{{Cita web|url=http://www.scielo.org.pe/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1726-46342014000100024|título=Uriel García Cáceres, maestro y guía de la salud pública en el Perú|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=[[SciELO]]}}</ref><ref name="">{{Cita web|url=https://rpmesp.ins.gob.pe/index.php/rpmesp/article/view/24/2013|título=Uriel García Cáceres, maestro y guía de la salud pública en el Perú|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=Revista Peruana de Medicina Experimental y Salud Pública|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231218213016/https://rpmesp.ins.gob.pe/index.php/rpmesp/article/view/24/2013|archivedate=2023-12-18}}</ref> ==Hembiapokue== ===Jehaipy=== * Lombardi, G., Buitron, Valladolid. 2023. ''The Handling of the Remains of the Ancestors in Peru''.<ref name="">{{Cita web|url=https://www.researchgate.net/publication/373753366_The_Handling_of_the_Remains_of_the_Ancestors_in_Peru|título=The Handling of the Remains of the Ancestors in Peru|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=ResearchGate}}</ref> * Lombardi, G. 2016. ''Mummies and Teaching: Where do we Stand?''.<ref name="">{{Cita web|url=https://www.researchgate.net/publication/345233571_Mummies_and_Teaching_Where_do_we_Stand|título=Mummies and Teaching: Where do we Stand?|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=ResearchGate}}</ref> ​doi [https://medcraveonline.com/FRCIJ/mummies-and-teaching-where-do-we-stand.html 10.15406/frcij.2016.02.00072] * Lombardi, G., Wann, S., Ojeda, B. 2015. ''The Tres Ventanas Mummies of Peru''.<ref name="">{{Cita web|url=https://www.researchgate.net/publication/277078636_The_Tres_Ventanas_Mummies_of_Peru|título=The Tres Ventanas Mummies of Peru|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=ResearchGate}}</ref> ''The Anatomical Record Advances in Integrative Anatomy and Evolutionary Biology'' 298(6):1026-35. doi [https://anatomypubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ar.23137 10.1002/ar.23137] * Lombardi, G., Thomas, G., Allam, A. 2015. ''Response to: Low 25-Hydroxyvitamin D Concentrations May Explain Atherosclerosis in Ancient and Modern Humans''.<ref name="">{{Cita web|url=https://www.researchgate.net/publication/275059755_Response_to_Low_25-Hydroxyvitamin_D_Concentrations_May_Explain_Atherosclerosis_in_Ancient_and_Modern_Humans|título=Response to: Low 25-Hydroxyvitamin D Concentrations May Explain Atherosclerosis in Ancient and Modern Humans|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=ResearchGate}}</ref> doi [https://globalheartjournal.com/articles/10.1016/j.gheart.2014.12.014 10.1016/j.gheart.2014.12.014] * Lombardi, G., Cox, S., Sutherland, L. 2014. ''Funerary Artifacts, Social Status, and Atherosclerosis in Ancient Peruvian Mummy Bundles''.<ref name="">{{Cita web|url=https://www.researchgate.net/publication/264385788_Funerary_Artifacts_Social_Status_and_Atherosclerosis_in_Ancient_Peruvian_Mummy_Bundles|título=Funerary Artifacts, Social Status, and Atherosclerosis in Ancient Peruvian Mummy Bundles|fechaacceso=5 jasyteĩ ary 2024|sitioweb=ResearchGate}}</ref> Global Heart 9(2):219–228. doi [https://globalheartjournal.com/articles/10.1016/j.gheart.2014.04.004 10.1016/j.gheart.2014.04.004] === Héra oñeme'ẽ va'ekue ojegueromandu'arã === * ''Peperomia dolabriformis var. lombardii'' <small>Pino</small><ref name="IPNI" /><ref name="GBIF" /> == Mandu'apy == {{Listaref}} [[Ñemohenda:Tekove Perũgua]] [[Ñemohenda:Avakuaaty]] q9jbjcjap20me8dowofghzmtpeyxmrw Antonio Machado 0 17267 138538 131741 2026-11-07T23:26:52Z InternetArchiveBot 14761 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 138538 wikitext text/x-wiki {{Ficha de persona | nombre = Antonio Machado | nombre nativo = no | fecha de nacimiento = [[26 jasypokõi]] [[1875]] | lugar de nacimiento = [[Sevilla]] [[Epáña]] | fecha de fallecimiento = [[22 jasykõi]] [[1939]] | lugar de fallecimiento = [[Colliure]] [[Hyãsia]] | nombre de nacimiento = Antonio Cipriano José María Machado Ruiz | imagen = Antonio Machado, por Joaquín Sorolla.jpg | tamaño de imagen = | pie de imagen = <small>Ojapo [[Joaquín Sorolla]] (1918). [[Hispanic Society of America]] (Nueva York).</small> | padres = [[Antonio Machado Álvarez]]<br>Ana Ruiz Hernández | cónyuge = [[Leonor Izquierdo]] | movimiento = [[Modernismo (literatura en español)|Modernismo]]<br>[[Generación del 98]] | obras destacadas = ''[[Campos de Castilla]]''<br />''[[Soledades. Galerías. Otros poemas]]''<br />''[[Juan de Mairena (sentencias, donaires, apuntes y recuerdos de un profesor apócrifo)]]'' | firma = Antonio Machado firma.gif | lugar de descanso = Tyvyty [[Colliure]] | cabecera = no }} '''Antonio Machado Ruiz''' ([[Sevilla]], [[26 jasypokõi]] [[1875]]-[[Colliure]], [[22 jasykõi]] [[1939]]) ha'e akue peteĩ [[ñe'ẽpapára]] [[Epáña]] megua, upe karia'yvéva umi omotenonde va'ekue ''[[generación del 98]]'' apytépe. Hembiapokue oñepyrũrõguare, oho ohohaguéicha ikyvy [[Manuel Machado|Manuel]], ko'ãgagua reko rupive (''modernismo''), upe rire oñemoambue ojehechavévo hemiandu [[mba'eherokuaa]] rupive ohomívo sapy'ánte py'aitegua rekóre (''romanticismo''), upéva katu oñemboheko peteĩ ñe'ẽpoty yvypóra rekópe, peteĩ ykére, ha ñe'ẽpoty omañáva tekovére, ambue ykére. Ojehecha va'ekue umi [[Institución Libre de Enseñanza]] remimbo'e katupyryvéva apytépe, akóinte ogueraha hendive imbo'ehao remimo'ãnguéra. Omano ambue tetãme, oheja va'erã rire hetã, [[Epáña retãygua ñorairõ]] aja.{{Harvnp|Alonso|1985}}<ref>{{cita web |url=http://www.lainsignia.org/2005/septiembre/cul_030.htm |título=Machado |fechaacceso= | apellido={{versalita|Corbalán}}|nombre=Pablo |fecha=1975/2005 |obra=Tiempo de historia |idioma= |cita= }}</ref> == Hembiapokue ára jehasáre == Ojeikuaaukahaguéicha, Machado rembiapokue:<ref>{{cita web |url=http://www.abelmartin.com/documen/ediciones/edic.html |título=Ediciones de Antonio Machado |fechaacceso=23 de septiembre de 2017 |obra=abelmartin.com}}</ref><ref>{{cita web |url=http://www.cervantes.es/bibliotecas_documentacion_espanol/biografias/pekin_antonio_machado_1.htm |título=Antonio Machado. Cronología parcial de obras en el CVC |fechaacceso=23 de septiembre de 2017 |obra=Centro Virtual Cervantes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241004062158/https://www.cervantes.es/bibliotecas_documentacion_espanol/biografias/pekin_antonio_machado_1.htm |archivedate=2024-10-04}}</ref> === Ñe'ẽpoty === * 1903 - ''Soledades: poesías'' * 1907 - ''Soledades. Galerías. Otros poemas'' * 1912 - ''Campos de Castilla'' * 1917 - ''Páginas escogidas'' * 1917 - ''Poesías completas'' * 1917 - ''Poemas'' * 1918 - ''Soledades y otras poesías'' * 1919 - ''Soledades, galerías y otros poemas'' * 1924 - ''Nuevas canciones'' * 1928 - ''Poesías completas (1899-1925)'' * 1933 - ''Poesías completas (1899-1930)'' * 1933 - ''La tierra de Alvargonzález'' * 1936 - ''Poesías completas'' * 1937 - ''La guerra (1936-1937)'' === Ñe'ẽrysy === * 1936 - ''Juan de Mairena (sentencias, donaires, apuntes y recuerdos de un profesor apócrifo)'' * 1957 - ''Los complementarios'' (recopilación póstuma a cargo de [[Guillermo de Torre]] publicada en Buenos Aires por Editorial Losada). * 1994 - ''Cartas a Pilar'' (edición de G. C. Depretis, en Madrid con Anaya-Mario Muchnik). * 2004 - ''El fondo machadiano de Burgos. Los papeles de AM'' (edición de A. B. Ibáñez Pérez, en Burgos por la Institución Fernán González). === Ñoha'ãnga === ([[Manuel Machado]] ndive) * 1926 - ''Desdichas de la fortuna o Julianillo Valcárcel]]'' * 1927 - ''Juan de Mañara]]'' * 1928 - ''Las adelfas]]'' * 1930 - ''La Lola se va a los puertos'' * 1930 - ''La prima Fernanda'' * 1932 - ''La duquesa de Benamejí'' * 1932 - ''Teatro completo, I'', Madrid, Renacimiento. * 1947 - ''El hombre que murió en la guerra'' (homenaje en Buenos Aires) == Mandu'apy == {{reflist}} [[Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Españagua]] okq2xgkt4b0qif73d0eawyum8heoqst Sarambi polítika Paraguáipe áño 2026 0 18048 138536 138535 2026-11-07T12:00:47Z DiegoRO 14894 /* Tembikuaareka tekojojapegua */ 138536 wikitext text/x-wiki  {{Ficha de evento|nombre=Crisis política y financiera en Paraguay de 2026|parte_de=|imagen=Reunião com Senhor Santiago Peña, Presidente Eleito do Paraguai.jpg|pie_de_imagen=El presidente de la República, Santiago Peña, presentó su renuncia al cargo ante la crisis ocasionada por la resolución de Ueno Bank, el banco con más clientes del país. La dimisión fue rechazada por el Senado y se inició el proceso de juicio político.|estado=''En curso''|tipo=Crisis política y financiera|país={{PAR}}|fecha_de_inicio=3 de noviembre de 2026|fecha_de_fin=|causa=* Resolución de disolución de la entidad bancaria [[Ueno Bank]] por malas prácticas.|heridos=9 (8 manifestantes y 1 policía de la [[Policía Nacional de Paraguay]])|arrestados=125 (94 liberados entre el martes y miércoles)|resultado=* Renuncia del presidente de la República [[Santiago Peña]] y del Banco Central. * Rechazo del Senado a la dimisión e imposición a Peña a un proceso de juicio político. * Orden de detención de exdirectivos de Ueno Bank y otros actores. * Bloqueo del acceso de ahorristas a sus fondos. * Intermitencia en otras entidades bancarias. * Empleados afectados por la suspensión de actividades tanto en Paraguay como en la Argentina * Deterioro de la confianza macroeconómica y aumento de la incertidumbre financiera.|anterior=}} <references></references> '''Sarambi polítika ha virugua Paraguáipe Áno 2026,''' ojekuaáva avei '''Sarambi Ueno Bank''', oñeꞌẽ peteĩ jehu rehe orekóva apopyre jave [[Paraguái mburuvichakuéra|tetã ruvicha paraguái]] [[Santiago Peña]] ñemosẽ 5 noviémbrepe, Kongréso Tetãmegua ohechauka rire Peña omohundiha Ueno Bank, vánko tuichavéva tetãme, imbaꞌerepy virugua desviasion ojehecháva rupive. Péva omoheñóiva jeike jejokóvo Banco Central del Paraguay (BCP) rehe. Ohundi rire vánko, joguahára ombohapéva protéhta inversion rehe ojoguáva vánko mba'apo jave, oñepyrũva 3 de noviembre tetã pukukue. <ref>{{Cite web|url=https://www.semana.com/mundo/articulo/nuevas-protestas-se-toman-paraguay-en-medio-de-pedidos-de-juicio-al-presidente-santiago-pena/202610/}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tn.com.ar/internacional/2026/11/04/crisis-bancaria-en-paraguay-pidieron-el-juicio-politico-contra-el-presidente-santiago-pena-y-la-policia-reprimio-las-protestas/}}</ref> Kongréso omoĩ tesa renondépe oikóvo <nowiki>''juicio político''</nowiki> tetã ruvicha orekóva ipoguýpe ñehundi ha fóndo opaichagua jedehvia rehe. <ref>{{Cite web|url=https://www.ultimahora.com/santiago-pena-no-resiste-el-escandalo-de-ueno-y-renuncia-a-la-presidencia-de-paraguay}}</ref> Upévare Pedro Alliana, haꞌévaꞌekue tuvichaguy, oike tuvicha sapiꞌaguáramo. <ref>{{Cite web|url=https://www.abc.com.py/politica/2026/11/05/diputados-aprueban-juicio-politico-contra-santiago-pena-pese-a-su-renuncia/}}</ref> ''Resolución'' Ueno bank SA haꞌékuri BCP rehegua ñemboty jeapo, omoñepyrũva 3 noviémbre 2026, ojejuhu rire ''solvencia'' ñembovai tuicha. Ko medida oheja pirapireꞌỹre vánko joguaharakuéra, oimehápe opaichagua inhtitusionkuéra, ogueraháva peteĩ káso penapegua, ojeapresa ócho ejecutivo, ha sarambi polítika oimehápe Peña, vánco aysion rekohára áño 2025 peve. Ko sarambi oityvyro avei [[Arahentína|Arhentína]]<nowiki/>pe, haimete mil mbaꞌapohára ojeafectáva ombaꞌapógui emprésa ojoajúva pe entida ndive; además ambue apohára hetatetãmegua ojoajúva <nowiki>''</nowiki>bonos<nowiki>''</nowiki> oñemeꞌẽva rehe. <ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/economia/2026/11/05/el-colapso-de-ueno-bank-de-paraguay-golpea-en-argentina-tiene-900-empleados-en-buenos-aires-no-pago-sueldos-y-hay-suspensiones/}}</ref> Péicha rupi ojupi kyhyjerã tetãme guarã, upévare ojupi pyaꞌeiterei dólar yvateamerikaygua repy. <ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/economia/2026/11/05/tras-la-crisis-politica-y-la-renuncia-de-pena-el-riesgo-pais-de-paraguay-subio-66-y-alcanzo-los-146-puntos-basicos/}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.rdn.com.py/2026/11/05/dolar-sube-a-g-6-500-en-medio-de-la-crisis-de-ueno-bank/}}</ref> == Tapykuere == Oñembojoaju rire Visión Banco ndive, Banco Ueno oiko vánko orekóva joguahára noꞌõ tuichavéva tetãme. <ref name="fusion">{{Cite web|url=https://thelatinamericanlawyer.com/tag/ueno-bank/}}</ref> Húnio áño 2026 peve, opapa 2,94 millon joguahára, ombojojáva 63% rupi avaita kakuaávagui, ha haꞌe peteĩva umi irundy vánko sihtemapegua tetãme. <ref name="semestre">{{Cite web|url=https://www.lanacion.com.py/negocios/2026/07/23/ueno-bank-alcanza-el-mejor-semestre-de-su-historia-y-consolida-su-impacto-en-la-inclusion-financiera-de-paraguay/}}</ref> Avei entidad oisãmbyhy fóndo opaichagua. Péicha heꞌi ''Última Hora'' ha ambue medio de comunicación, agosto pahápe 2026 oreko haimete 4,8 billon guarani (850 millon dólar rupi) fóndo tekuaipegua, mokõiha Banco Nacional de Desarrollo rire. <ref name="fondos">{{Cite web|url=https://prensamercosur.org/2026/10/12/ueno-movio-us-146-millones-hacia-tres-empresas-vinculadas/}}</ref> ''ABC Color'' omombeꞌu ary 2024-pe upe banco ojoajúha Ueno Holding ndive, haꞌehápe Santiago Peña aysion rerekohára. <ref name="holding">{{Cite web|url=https://www.abc.com.py/economia/2024/10/24/casi-28000-jubilados-y-pensionados-del-ips-cobran-a-traves-de-ueno-bank/}}</ref> Umi jasy ohasávape, entida oimékuri tembikuaareka guýpe. Bloomberg omombeꞌu umi vóno orekóva oñenegosia 90 séntimo guýpe, péva escrutinio regulatorio mbytépe ha vánko ombosakoꞌi apouka omombarete hag̃ua kapital orekóva. <ref name="bonos">{{Cite web|url=https://www.bloomberglinea.com/latinoamerica/banco-paraguayo-ueno-busca-reforzar-su-capital-en-medio-de-caida-de-bonos-y-escrutinio-regulatorio/}}</ref> ''ABC Color'' omombeꞌu umi fóndo tekuaipegua ha Instituto de Previsión Social (IPS) oiméva entidápe ohasa <nowiki>''patrimonio neto''</nowiki> orekóva. <ref name="abc-patrimonio">{{Cite web|url=https://www.abc.com.py/politica/2026/08/20/ueno-bank-captura-otros-us-52-millones-del-estado-en-un-solo-mes/}}</ref> Húlio 2026 jave, osẽ tesapépe "Momarandu Rivarola", ohaꞌãrõmava umi mbaꞌe vai ojapóva entidad. Ko marandu omboyke Banco Central del Paraguay voi, ha upe mbaꞌapohára voi oñembohasa ambue tendápe. <ref>{{Cite web|url=https://www.abc.com.py/economia/2026/09/07/que-dice-el-informe-rivarola-sobre-ueno-bank/}}</ref> == Vánko ''Resolución'' ha Ñembojoko == Ára 2 noviémbre 2026 jave, Banco Central del Paraguay (BCP) tenondeaty sãmbyhyha ojapouka peteĩ ñeꞌẽmente omoñepyrũvo vánko ''resolución'' jeapo, omoañete rire ''cociente de solvencia'' oguejyhague 50% guýpe pe saꞌivéva oñeikotevẽvagui. Ko apouka ojekuaauka tetãyguakuérape 3 a.m. rupi 3 noviémbre.<ref name="infobae-pena">{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2026/11/03/santiago-pena-pidio-la-renuncia-del-titular-del-banco-central-de-paraguay-tras-la-crisis-del-ueno-bank/}}</ref> Ko apoukapy ombojoko entida rehegua opavave servísio, oimehápe aplikasion móvil, tarhéta ha joguahára ndivegua kanal. Tenondeaty BCP-gua miémbro, Liana Caballero, kuatia marandu rupive omoañete ñemboty. <ref name="infobae-pena" /> Péicha heꞌi ''Infobae'', jeike ombohypyꞌa avei depósito Ministerio de Economía y Hacienda ha IPS-pe — fóndo pension tuichavéva tetãme— avei umi fóndo pension mokõitetãmegua haꞌeháicha [[Yjoko Itaipu|Itaipu]] ha [[Jasyretã Apipe|Jasyretã]] Jokoha, [[Conmebol|CONMEBOL]], ha opáichagua entida haꞌeháicha vánko, kooperatíva, entida virugua, ''corretaje'', ha emprésa avateeichagua. <ref name="congelados">{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2026/11/03/escandalo-en-paraguay-por-la-intervencion-al-ueno-bank-la-entidad-que-digiria-el-actual-presidente-del-banco-central/}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.ultimahora.com/ips-mef-y-cajas-de-jubilaciones-figuran-entre-los-mayores-ahorristas-de-ueno-bank}}</ref> Umi fóndo opaichagua añoite ohupyty 850 millon dólar rupi. <ref>{{Cite web|url=https://www.canal26.com/internacionales/2026/11/06/ueno-bank-habria-recibido-850-millones-de-dolares-en-fondos-publicos-de-paraguay-las-cifras-que-generan-interrogantes/}}</ref> Ára 4 noviémbre, oñemombeꞌu servísio paꞌũpaꞌũ hína ambue inhtitusion viruguápe, sihtéma jeporurasaitégui heta haguére kuénta pyahu ha heta poruhára oguenohẽ haguére ipirapire.<ref>{{Cite web|url=https://www.abc.com.py/economia/2026/11/04/bcp-advierte-que-versiones-sobre-supuestas-nuevas-intervenciones-son-totalmente-falsas/}}</ref> === Tekuái ombohovaiha, Kongréso ombohovaiha, ha manifehtasion === Ára 3 noviémbre, [[Paraguái mburuvichakuéra|tetã ruvicha paraguái]] [[Santiago Peña]] ojerure ogueroheja hag̃ua Banco Central del Paraguay (BCP) ruvicha ha omoherakuã, mokõive óga Kongresomegua ruvicha ndive, ''proyecto de ley'' oiporu hag̃ua Fondo de Garantía ha oñepyrũva ohepymeꞌẽ ''ahorrista''kuérape. <ref name="infobae-pena" /> Ko apoukapy oike avei mekanismorã ombojerovia hag̃ua Tetã, IPS, ha ambue fóndo pension opaichagua virurepy oñemeꞌẽ jeyha.<ref name="infobae-pena" /> Peña heꞌi kóva "peteĩ káso koꞌytegua oimehápe peteĩ entida, ndahaꞌéi sihtéma virugua tetãmegua" ha apoharekuéra oñemyesakãvaꞌerã Tekojoja renondépe. <ref name="infobae-pena" /> Péicha heꞌi ahénsia marandu EFE, sarambi ogueraha ichupe omboykévo guatapuku Cumbre Iberoamericana Madrípe. <ref name="efe">{{Cite web|url=https://www.cooperativa.cl/noticias/mundo/paraguay/caos-financiero-en-paraguay-por-cierre-del-popular-ueno-bank/2026-11-04/075315.html}}</ref> Ambue mbaꞌe, umi afectado, haꞌeháicha ''ahorrista'', ''jubilado'', empleadokue ojeapíva ha ambue, oñepyrũ oñemanifesta ñepyrũrãite tetã tavusúpe. Heta ijapytepekuéra omombeꞌu nupã mbojevyha ojapóva mbarete tahachi. <ref>{{Cite web|url=https://www.abc.com.py/nacionales/2026/11/04/video-policia-reprime-con-gas-pimienta-y-balines-a-manifestantes-en-asuncion/}}</ref> Pyhare miérkole 4 noviémbre, ha huéve 5 noviémbre, heta manifehtasion ha ava ñemboaty oiko Kongréso Paraguáipe, tahachi sã angareko ojepytuꞌúvo ha 9 apipyre ohóvo: 8 omanifehtáva ha 1 tahachi ''antidisturbios'' Policía Nacional Paraguaya rehegua. <ref>{{Cite web|url=https://www.lavoz.com.ar/mundo/paraguay-incidentes-manifestantes-policias-frente-congreso-sesion-santiago-pena_0_7nkJ3PlbUi.html}}</ref> === Tembikuaareka tekojojapegua === BCP omotenonde denúnsia penapegua Fiscalía General del Estado-pe. Unidad Especializada de Delitos Económicos y Anticorrupción oipeꞌa hokẽ káso N. Káso No 89/2026, hérava "Federico Miguel Vázquez Villasanti ha ambuekuéra re: jerovia ñehundi ha ambuekuéra". Fihkal Francisco Cabrera ohechauka denúnsia orekóva 200 páhina rupi ha <nowiki>''</nowiki>expediente<nowiki>''</nowiki> oreko 2000 páhina rupi. Umi apopy ojehesaꞌỹijóva apytépe oime jerovia ñehundi, teko vai, sarambi jaiko ha mbotavy. <ref name="detenidos">{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2026/11/04/escandalo-de-ueno-bank-en-paraguay-ya-son-ocho-los-directivos-detenidos/}}</ref> Pyhare 3 noviémbre, Policía Nacional omonambi umi ócho mboguatahára oguerekóva <nowiki>''orden pendiente''</nowiki>, ijapytépe sãmbyhyhára apoha, Miguel Vázquez, ha entida ruvicha, Juan Manuel Gustale. <ref name="detenidos" /> 4 noviémbre peve, Fiscalía ohesaꞌỹijo oĩpa hechaukaha iporãmava oimputa hag̃ua chupekuéra. <ref name="detenidos" /> Avei avogadokuéra omotenonde denúnsia mboja'opyre; peteĩva ojerure tembikuaareka ojeipyso hag̃ua BCP motenondehakuérare. <ref name="lanacion-bcp">{{Cite web|url=https://www.lanacion.com.py/politica/2026/11/04/abogado-exige-que-la-investigacion-del-caso-ueno-bank-se-extienda-a-autoridades-del-bcp/}}</ref> Fiscalía General omotenonde Tetã Ruvicha, Banco Central del Paraguay sãmbyhyharakuekuéra, ha ambue imbytépegua rovake denúnsia, upe jave Grupo Vázquez rehegua CEO ha ambue Ueno Bank sãmbyhyharakue ojegueraha ''prisión preventiva''pe. <ref>{{Cite web|url=https://www.abc.com.py/nacionales/2026/11/05/caso-ueno-juez-envia-a-prision-a-miguel-vazquez-y-principales-exdirectivos/}}</ref> == Politikapegua reperkusion == Umi okaguáiva Peña, ijapytépe ''diputado opositor'' ha peteĩ ''facción disidente'' Partido Colorado, oapunta ojoajúha Ueno Holding ndive ha umi ''defensa pública'' orekóva vánko rehe. <ref name="abc-defensa">{{Cite web|url=https://www.abc.com.py/politica/2026/11/03/video-asi-defendia-santiago-pena-a-ueno-bank-antes-de-la-resolucion-del-bcp/}}</ref> Ára 4 noviémbre, umi léi apohára oñepyrũ ombyaty fírma peteĩ ''juicio político'' akusasiónpe guarã Peña ha tuvichaguy Pedro Alliana rehe. Omoañete hikuái mba'apo ñemboguata vai, oñemopyendáva ''presunto conflicto de intereses'', fóndo ojedehviáva IPS-gui vánkope, ha apoukapypegua ñemboguataꞌỹha. <ref name="libelo">{{Cite web|url=https://www.abc.com.py/politica/2026/11/04/caso-ueno-diputados-inician-firma-de-libelo-acusatorio-para-juicio-politico-contra-pena-y-alliana/}}</ref> Aty tavayguakuéra ojerure manifehtasion [[Paraguay]] ha [[Ciudad del Este|Siudad del Éhte]]<nowiki/>pe ojerurévo ''juicio político''. <ref name="uh-protesta">{{Cite web|url=https://www.ultimahora.com/ueno-grupo-ciudadano-convoca-a-manifestacion-para-exigir-juicio-politico-a-santiago-pena}}</ref> Ára 5 noviémbre 2026 jave, Peña omotenonde ñemosẽ, péicha Cámara Paraguaya de Diputados omonéi ''juicio político'' jeapo hese, osuspendévo ñemosẽ osẽ meve ''juicio político'' rehegua ohejáva. <ref>{{Cite web|url=https://www.abc.com.py/politica/2026/11/05/diputados-aprueban-juicio-politico-contra-santiago-pena-pese-a-su-renuncia/}}</ref> == Ehecha avei == * Banco Ueno * Sarambi política Paraguáipe áño 2017-pe * Sarambi política Paraguáipe áño 2012-pe == Manduꞌapy == <templatestyles src="Plantilla:Control de autoridades/styles.css"></templatestyles>  [[Ñemohenda:Páginas con traducciones sin revisar]] cwzdk405aatu483bt4xs0bk02dgf89w