Wikipedia
gorwiki
https://gor.wikipedia.org/wiki/Halaman_Bungaliyo
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Media
Spesial
Lo'iya
Ta ohu'uwo
Lo'iya ta ohu'uwo
Wikipedia
Lo'iya Wikipedia
Berkas
Lo'iya berkas
MediaWiki
Lo'iya MediaWiki
Templat
Lo'iya templat
Wubodu
Lo'iya wubodu
Dalala
Lo'iya dalala
TimedText
TimedText talk
Modul
Pembicaraan Modul
Acara
Pembicaraan Acara
25 Oktober
0
2037
68868
14994
2026-10-25T00:52:28Z
MohamadFD
7037
68868
wikitext
text/x-wiki
'''25 Oktober''' yito dulahe 298 (dulahe 299 to taawunu kabisat) to delomo kalender Gregorian.
== U yilowali ==
* 1785 - Galaksi NGC 36 ditemukan oleh William Herschel.
* 1944 - Pertempuran Teluk Leyte, pertempuran maritim terbesar dalam sejarah, berlangsung di dan sekitar Filipina antara Angkatan Laut Kekaisaran Jepang dan Armada Ketiga AS dan Armada Ketujuh AS.
* 1945 - Sekutu mendaratkan 6.000 pasukan dari Divisi 23 yang dipimpin oleh Brigadir Jenderal Mallaby di Surabaya untuk melucuti tentara Jepang.
* 1962 - Nelson Mandela dijatuhi hukuman lima tahun penjara.
* 1965 - Kesatuan Aksi Mahasiswa Indonesia (KAMI) dibentuk.
* 1971 - PBB merangkul Republik Rakyat Tiongkok dan mengusir Republik Tiongkok (lihat status politik Taiwan dan China dan PBB)
* 2001 - Peluncuran Windows XP oleh Microsoft
* 2007 - Penerbangan pesawat penumpang Airbus A380 pertama untuk Singapore Airlines, dengan nomor penerbangan SQ 380, dijadwalkan dalam layanan terbang antara Singapura dan Sydney, Australia.
* 2009 - Pemboman Baghdad 25 Oktober 2009 membunuh 155 dan melukai setidaknya 721.
* 2009 - Pembalap Valentino Rossi juara dunia Moto GP Untuk ke 9 kalinya
* 2010 - Gempa bumi Kepulauan Mentawai 2010: Gelombang tsunami menewaskan ratusan warga di pantai Kabupaten Kepulauan Mentawai, ratusan warga dinyatakan hilang
== Pilotutuwa ==
* 1949 - Anthony Salim, pengusaha Indonesia.
* 1987 - Darron Gibson, pemain sepak bola Republik Irlandia
== Ilopateya ==
* 2000 - Isra' Mi'raj Nabi Muhammad SAW 1421 Hijriah.
* 2014 - Tahun Baru Hijriah 1436.
== Dulahe da'a wawu mo'eela ==
== Referensi ==
[[Dalala:Almanak]]
[[Dalala:Oktober]]
imikracjp6xkoorhwq4les906g0uq87
Hamka
0
26165
68855
68837
2026-10-24T14:43:59Z
Nourish25
7034
68855
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
f1keqwenh80p9iyrd98h92h1er5ge2n
68869
68855
2026-10-25T01:03:05Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68869
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
kact2c46kkxivo3xon7xnhmjowwallw
68870
68869
2026-10-25T01:03:29Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68870
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
lmq68p9g855sikfzf64inkrcafoz0r1
68871
68870
2026-10-25T01:04:16Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68871
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
sohzigg50fnhtht6c8fmri2cgj6ks92
68872
68871
2026-10-25T01:04:42Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68872
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
ac3hndknhjxl0cgt2h7dkvyny881ayl
68873
68872
2026-10-25T01:05:08Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68873
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
npqk1es7h3pkrqzzb0nr09aa5cybyot
68874
68873
2026-10-25T01:06:05Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68874
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
0f493wcdsrx2o9dji5l1wik44ui3pp4
68875
68874
2026-10-25T01:06:40Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68875
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
30fofwzf8ucainvy1saumlz78210oa3
68876
68875
2026-10-25T01:07:06Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68876
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
qj8cie6xpop6v0jpesil1n1nfrlp9ry
68877
68876
2026-10-25T01:07:27Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68877
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo. lopoyakini de’uyito-yito lati boyito diyaluwo
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
7fj4uqxgj7fknggaufphep6l0x8hkt2
68878
68877
2026-10-25T01:07:55Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68878
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo. lopoyakini de’uyito-yito lati boyito diyaluwo. Selama asrama,
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
a7qgv80atrdxyk77mopgwvyildqkg21
68879
68878
2026-10-25T01:08:18Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68879
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo. lopoyakini de’uyito-yito lati boyito diyaluwo. Selama asrama, Te Malik lopohuna lo dulahu sahutu u pilereyiyaliyo u mo kaluari lo helili kambungu sekitar lo Parebek
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
03zv8ws5naz01zpoh2xkfrg1v8rb8we
68880
68879
2026-10-25T01:13:48Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68880
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo. lopoyakini de’uyito-yito lati boyito diyaluwo. Selama asrama, Te Malik lopohuna lo dulahu sahutu u pilereyiyaliyo u mo kaluari lo helili kambungu sekitar lo Parebek. Karna ilotarikiyaliyo lodungihe pidato lo adati,
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
d6j1iagi6zvlhic1bq8296zfe3xg196
68881
68880
2026-10-25T01:14:14Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68881
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo. lopoyakini de’uyito-yito lati boyito diyaluwo. Selama asrama, Te Malik lopohuna lo dulahu sahutu u pilereyiyaliyo u mo kaluari lo helili kambungu sekitar lo Parebek. Karna ilotarikiyaliyo lodungihe pidato lo adati, Te Malik layito mohadiri pelantikan-pelantikan penghulu,
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
njcsorvyxgjn2cje0bds0020e5e621g
68882
68881
2026-10-25T01:14:57Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68882
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo. lopoyakini de’uyito-yito lati boyito diyaluwo. Selama asrama, Te Malik lopohuna lo dulahu sahutu u pilereyiyaliyo u mo kaluari lo helili kambungu sekitar lo Parebek. Karna ilotarikiyaliyo lodungihe pidato lo adati, Te Malik layito mohadiri pelantikan-pelantikan penghulu, saati mongo pangola lo adati heyimo’a.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
r2fnebn0qrlr5l9o7i984x9mgjaxhvd
68883
68882
2026-10-25T01:15:21Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68883
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo. lopoyakini de’uyito-yito lati boyito diyaluwo. Selama asrama, Te Malik lopohuna lo dulahu sahutu u pilereyiyaliyo u mo kaluari lo helili kambungu sekitar lo Parebek. Karna ilotarikiyaliyo lodungihe pidato lo adati, Te Malik layito mohadiri pelantikan-pelantikan penghulu, saati mongo pangola lo adati heyimo’a. tiyo lo luladu boli hemopali petikan-petikan lo pantungi wawu diksi to delomo pidato lo adati u he udungoheliyo.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
giiwiqflb3bvnby9fp2vinnjmkbrlgs
68884
68883
2026-10-25T01:15:47Z
MohamadFD
7037
/* Bu'ala lo mongo dula'a */
68884
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo. lopoyakini de’uyito-yito lati boyito diyaluwo. Selama asrama, Te Malik lopohuna lo dulahu sahutu u pilereyiyaliyo u mo kaluari lo helili kambungu sekitar lo Parebek. Karna ilotarikiyaliyo lodungihe pidato lo adati, Te Malik layito mohadiri pelantikan-pelantikan penghulu, saati mongo pangola lo adati heyimo’a. tiyo lo luladu boli hemopali petikan-petikan lo pantungi wawu diksi to delomo pidato lo adati u he udungoheliyo. Demi mopo’odelomo minatliyo, tiyo lo na’o ode penghulu u mota moguru.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
t409clv04dlpnq1jmnjnl38wo9sxx0h
68885
68884
2026-10-25T01:18:00Z
MohamadFD
7037
68885
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo. lopoyakini de’uyito-yito lati boyito diyaluwo. Selama asrama, Te Malik lopohuna lo dulahu sahutu u pilereyiyaliyo u mo kaluari lo helili kambungu sekitar lo Parebek. Karna ilotarikiyaliyo lodungihe pidato lo adati, Te Malik layito mohadiri pelantikan-pelantikan penghulu, saati mongo pangola lo adati heyimo’a. tiyo lo luladu boli hemopali petikan-petikan lo pantungi wawu diksi to delomo pidato lo adati u he udungoheliyo. Demi mopo’odelomo minatliyo, tiyo lo na’o ode penghulu u mota moguru.
== Lo Leleyangi ==
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
lz8kveotpamw8e589o34gs4g6ykw3xn
68886
68885
2026-10-25T01:19:16Z
MohamadFD
7037
/* Lo Leleyangi */
68886
wikitext
text/x-wiki
'''Abdul Malik Karim Amrullah''' meyalo ta o gara'i '''Datuak Indomo''' deuyito-yito ta ngota lo ulama, filsuf, sastrawan, wawu Pahlawan nasional Indonesia. Tiyo berkarier lowali wartawan, penulis, wawu pengajar. Tiyo debo lo ulawuwa to politik loli Majelis Syuro Muslimin Indonesia Masyumi sambe partai boyito bilubariliyo, menjabat Majelis Ulama Indonesia Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) bohuliyo, wawu aktif to delomo Muhammadiyah sambe pulito tutumuliyo.
Universitas al-Azhar wawu Universitas Nasional Malaysia lo ngohi garai doktor kehormatan, sementara Universitas Prof. Dr. Moestopo Beragama Universitas Moestopo mengukuhkan Hamka lowali guru besar. Tangguliyo disematkan untuk Universitas Hamka haki lo Muhammadiyah <ref>{{Cite web|last=Uhamka|first=BPTI|title=Universitas Muhammadiyah Prof.Dr.Hamka|url=https://uhamka.ac.id/history/|website=uhamka.ac.id|language=en|access-date=2025-10-07}}</ref> wawu maso-maso to delomo Pahlawan nasional Indonesia|daftar Pahlawan Nasional Indonesia.<ref>{{Cite web|last=Suara 'Aisyiyah|date=2023-11-10|title=Buya Hamka, Mufasir Muhammadiyah yang Jadi Pahlawan Nasional. |url=https://suaraaisyiyah.id/buya-hamka-mufasir-muhammadiyah-yang-jadi-pahlawan-nasional/|website=Majalah Suara 'Aisyiyah|language=id|access-date=2025-10-07}}</ref>
Dibayangi Tanggulo damango liyamoliyo Abdul Karim Amrullah, te Hamka remaja layito moleleyangi tutuwawu. Alih-alih lo po'olapato sikolah liyo to Sumatra pendidikanliyo Thawalib Thawalib, tiyo lo leleyangi ode Jawa to umuru 16 tawunu. bo ngotawunu odito tiyo, lo huwalingo mo po'odamango Muhammadiyah to Kota Padang Panjang. Pengalaman dila tilolimo liyo lowali guru to sikolah haku Muhammadiyah karna dila o ijazah wawu bahasa lo arabi liyo bo e'enggade mendorong Hamka muda lo na'o ode Makkah. loli bahasa lo Arabi u pilobalajariliyo, Hamka lo po'o delomo sejarah lo Islam wawu sastra secara otodidak. Lohuwalingo ode Tanah Air, Hamka kalaja lowali wartawan sambil lowali guru agama to Kabupaten Deli Serdang. Lapato lo nika, Tiyo lohuwalingo ode Medan wawu memimpin ''Pedoman Masyarakat''. loli karyaliyo ''Di Bawah Lindungan Ka'bah (novel) wawu ''Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck'', tanggulo le Hamka yilumayi'o lowali sastrawan.
Selama Revolusi Nasional Indonesia revolusi fisik, Hamka bergerilya to Sumatera Barat sama-sama wolo Barisan Pengawal Nagari dan Kota (BPNK) mo galangi Buhuta lo rakiyati u moluwali wuwalingiyo mayi lo Walanda. To Tawunu 1950, Hamka lodelo keluargaliyo ode Jakarta. bohuliyo, tiyo lo karaja to Departemen Agama, bo lo munduru karna lo titidehu ode jalur lo politik. Todelomo Pemilihan Umum 1955, Hamka ilo tulawotaliyo motihulo'a to Konstituante wakili lo Masyumi. Tiyo lewayito to delomo perumusan ulangi lo dasar negara. Sikap politik Masyumi moluwali komunisme wawu anti Demokrasi Terpimpin lo'o pogaruh wumbuta Hamka wolo Soekarno. Lapato Masyumi bilubariliyo sesuai Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hamka lopoluneto ''Panji Masyarakat'' bo umuruliyo bo molimbu'o, karna dibredel le Soekarno lapato lopolahu tuladu bakasi lo wakil presiden Mohammad Hatta judulliyo "Demokrasi Kita". Dedelowa lo u mayilo loladu pengaruh Orde Lama (1959–1965) komunisme to Indonesia, Hamka diserang lo organisasi kebudayaan Lembaga Kebudajaan Rakjat. pilotuludeliyo lohutu gerakan subversif te Hamka diciduk lonto beleliyo ode tahanan Sukabumi pada 1964. Todelomo ngo-ngotiyo lowali tahanan, Tiyo lopo'olapato ''Tafsir Al-Azhar.''
Te Hamka bebasi To Hulalo Mei 1966 membidu lo pulitiyo kekuasaan le Soekarno.<ref>Prof. Dr. Hamka. 1982. Tafsir Al Azhar Juz XXX. Jakarta : Penerbit Pustaka Panjimas (hal 198)</ref> To masa Orde Baru Soeharto, Tiyo mencurahkan wakutuliyo momongu kegiatan dakwah to Masjid Agung Al-Azhar wolo hemo cerama to Radio Republik Indonesia (RRI) wawu Televisi Republik Indonesia (TVRI). To u pamarenta menjajaki mohutu Majelis Ulama Indonesia to tawunu 1975, peserta musyawarah lo lulawoto oliyo secara aklamasi lowali olongiyo. dabo, Te Hamka lo mili lopodutu lo jabatanliyo to 19 Mei 1981, menanggapi tekanan lo Menteri Agama Alamsjah Ratoe Perwiranegara u mo tariki fatwa haram MUI atas perayaan Natal bersama ode umati Muslim. Tiyo yilate too 24 Juli 1981 wawu milateliyo yilobungiyo to Taman Pemakaman Umum Tanah Kusir TPU Tanah Kusir, Jakarta.<ref>{{cite news |url=https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |title=Pergi Untuk Selamanya |date=1 Agustus 1981 |access-date=10 Maret 2022 |newspaper=Majalah Tempo |publisher=[[Tempo.co]] |first= |last= |editor-first= |editor-last= |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030248/https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/49830/pergi-untuk-selamanya |url-status=live }}</ref>
== Tutumulo awali ==
=== Masa kiki'o ===
[[Berkas:Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka.jpg|jmpl|kiri|262px|[[Museum Rumah Kelahiran Buya Hamka|Rumah Kelahiran Buya Hamka]] yang dijadikan museum sejak 2001, tempat Hamka lahir, diasuh dan tinggal bersama ''anduang-''nya selama di [[Maninjau, Tanjung Raya, Agam|Maninjau]]]]
Abdul Malik, Tanggulo kiki'o le Hamka, Pilotutuliyo to 17 Februari 1908 <small><nowiki> </nowiki> Kalender Hijriyah: 14 Muharram 1326<nowiki>]</nowiki></small> to Tanah Sirah, masatiya maso-maso yilantala lo Sungai Batang, Tanjung Raya, Agam Nagari Sungai Batang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Tiyo deuyito wala'o bohuliyo lonto wopato lo'u mohutato paria Abdul Karim Amrullah "Haji Rasul" wawu Safiyah. mongo wutatiyo yali-yali le Hamka tangguliyo : Abdul Kuddus, Asma, wawu Abdul Mu'thi. Haji Rasul lonika li Safiyah lapato hiyalo bohuliyo, Raihana ti kaka li Safiyah yilate to Mekkah. Raihana longohi wala'o ode le Malik tangota lo wutato wuwato'o, ti Fatimah u kelak lonika wole Ahmad Rasyid Sutan Mansur Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Kelak, Haji Rasul lo bua'ala wole Safiyah, lonika woli Rafi'ah wawu longohi odele Hamka tangota lo wutato wuwato'o ta tanggu-tangula Abdul Bari. Lo huwalingo ode Minangkabau lapato lo balajari ode Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul memimpin gelombang pembaruan Islam, menentang tradisi adati wawu amalan tarekat, eleponu tiyamo liyo lo hihilawo, Muhammad Amrullah deuyito-yito ta ngota lo olongiya lo Tarekati Naqsyabandiyah. Hiyalo le Amrullah, anduang ode le Malik, tanggu-tanggula ti Sitti Tarsawa deuyito-yito ta ngota lo ta hemongajari tari, nyanyian, wawu pencak silat.
To Maninjau, Tanjung Raya, Agam Maninjau, Hamka kiki'o tola-tola sama-sama anduangnya, modungohe pantun-pantun u merekamu keindahan alamu Minangkabau. Tiyamoliyo layito mona'o u mo da'awah berdakwah. To saati umuruliyo wopato tawunu, Malik lodudu'a mongodula'aliyo lo pinda ode Kota Padang Panjang Padang Panjang, lo balajarri mongadi al-Qur'an wawu bacaan lo tabiya to tibawa lo bimbingan li Fatimah, ti kaka liyo wuwato'o. le maso ode umuru pitu lo tawunu, Malik lo maso ode sikola Desa. Woluwo duluwo jenis sikolah lo pamarenta ode ta kekeingo lo Minangkabau, deuyito Sikolah Gubernemen wolo jenjang paling molanggato sambe kelasi wopato wawu Sikolah Desa wolo jenjang pulitiyo sambe kelasi otoluliyo. Hajir Rasul o rencana moposikola le Malik to Sikolah Gubernemen, dabo karna maliyoli le daftari sehingga kelasi u hiluataliyo mal lopolu, Malik dilaputariliyo to Sikolah Desa. To tawunu 1916, Zainuddin Labay El Yunusy lo mu'ata sikolah lo agama Diniyah School, moganti sistem pendidikan tradisional berbasis surau. Sambil mongikuti pelajaran timi'idu dumodupo to Sikolah Desa, Malik lohama kalasi lolango to Diniyah School. Kesukaannya to bidang bahasa membuatnya ngointa mola menguasai bahasa lo Arabi.
To Tawunu 1918, Malik lo huheli lonto Sikolah Desa lapato tolo tawunu lo balajari. Karna menekankan pendidikan lo agama, Haji Rasul lopomaso ole Malik ode Sumatra Thawalib. Sikolah boyito lopowajibu ana sikola liyo mohafali kitab-kitab klasik, kaidah mengenai ''nahwu,'' wawu ilmu ''saraf''. Lapato lobalajari to Diniyah School timi'idu dumodupo, Malik lohadiri kalasi Thawalib to lolahngo wawu huyiliyo ma'o mohuwalingo ode surau. dabo, sistem pembelajaran to Thawalib u mengandalkan hafalan mo'o tolu. Dadaata muri lo Thawalib remaja u lebe mohula lonto le Malik karna buhetiyo lo materi u hafaliyolo. lonto pelajaran u he dudu'aliyo, ti bo tertarik wolo pelajaran ''arudh'' u hemo bahasi tentang syair to delomo bahasa lo Arabi. {{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=79}} eleponu kegiatanliyo lonto dumodupo sambe lolango hipoluwa wolo mo balajari, Te Hamka kiki'o terkenal ba'angiyolo. Tiyo layito mo gganggu taman-tamaniliyo wanu woluwo kehendakliyo dila turutiyalo. Karana gemar menonton film, Malik porna longakali de oliyamo liyo, tiyo dila lo na'o ode surau u mohedupo film bisu u puputari to bioskop.{{sfn|Hamka|1974|loc=jilid II|pp=113-116}}
=== Bu'ala lo mongo dula'a ===
[[Berkas:Abdul Karim Amrullah.jpg|jmpl|150px|[[Abdul Karim Amrullah]], ayah Hamka]]
To Saati umutu 12 lo tawunu, Malik lo'o sakusi ma'o bu'ala lo mongo dulaa'aliyo. Eleponu tiyamo liyo motolo agamawa, karaba londo tiilo liyo donggo hemo popona'o lo adati u diila tutuwawuwa wolo ajaran lo Islamu. to dulahu bohu-bohuliyo ma'o lapato mongo'o dula'a liyo lo bu'ala, te Malik losiliba londo sikolah. Tiyo lopo'opulita wakutu lona'o lo leleyangi ode lipu u woluwo to Padang Panjang. To'u tiyo na'o-nao to patali, Tiyo lo'o sakusi ta pito'o ngota hemo hile sadakah. Te Malik lo toli'ango lo dede'a ta pito'o boyito lona'o ode tambati u rame u mo'otapu sadaka, sambe lo depita lohuwalingo. dabo, tiilo wuwato'oliyo loyingo sa'ati lodunggaya le Malik to pasar to dulahe uwewoliyo, "Wolo u hepohutuwomu mo'olito liyamamu ." Malik lo siliba selama mopulalimo lo huyi tutumbumta sambe ngota lo guruliyo to Thawalib lona'o ode bele liyo momilohe keadaan le Malik. Yilotata ma;o ole Malik bohemo siliba, Tiyamoliyo yilo yingo wawu tila'apiyo.
To tibawa lo bulilango lo u mohe ode liyamo liyo, Malik lo maso ulangi ode kalasi odelo biasaliyo. Dumodupo mobalajari to sikola Diniyah, mohuwalingo ngointa, mona’o ode Thawalib wawu mohuwalingo bele yimbidu magaribu moposadia mona’o mongadi. Anggadu tiyo lo’otapu bahwa guruliyo Zainuddin Labay El Yunusy lo mu’ata bibliotek, perpustakaan hemo posewuwa lo buku, Te malik layito hemo po’opulito wakutu mobaca. Londo buku-buku bilulotaliyo, tiyo lobaca karya sastra u pilopolunetiyo lo Balai Pustaka, cirita Cina, wawu karya tarjamah lo Arabi. Lapato mobaca, te Malik lohemi tingga versiliyo lo hihilawo.Tiyo Porna lolawo tuladu sinta o yilamiliyo lonto buku ode tamaniliyo tabuwa ngoumuruwa woliyo, Karna ilopulita lo doi u mosewuwa, Te Malik lopoyingo batangaliyo ode percetakan haku le Bagindo Sinaro, tambati koleksi buku yilapisiyaliyo lo karton, lowali pelindung. U mopo karajaliyo. Tiyo lomantu momutu karton, mohutu lemu u polemuliyo buku, sambe mohutu kopi. Lowali sewuwaliyo, tiyo molihe alihu iziniyaliyo mobaca koleksi lo buku u hepopo sewuwaliyo, To delomo wakutu tolo jam pohuwalingayi lonto Diniyah to u dipo mona’o ode Thawalib, malik mongaturu wakutu alihu o wakutu mobaca. Karna hasili lo karajaliyo u gaga, tiyo iziniyaliyo modelo buku bahu u dipo yilohiyaliyo karton u karajaliyo to bele. Dabo karna te Malik layito he o dunggaliyo hemobaca buku lo wungguli. Tiyamoliyo lohindu ode oliyo wanu mowali tawu alimu meyalu mowali ta mo hungguliya. Timi’idu lotota oliyamoliyo hemo tolo bilohe, te Malik mopo dutu ma’o lo buku lo wungguli u hepobacaliyo, mohama buku lo agama lapatao pura-pura hemobaca. Masalah lo keluarga lo’ohutuwa ole Malik layito mona’o molamingo tutuwawu. Tiyo lolola ma’o kalasiliyo to Diniyah wawu Thawalib. lohuwato lamingiyo 40 Km ode Maninjau u mo dunggaya woliilo liyo. Te Malik ilodungga lo kebingungan apakah moti tola wolilo liyo meyalo tiyamo liyo. Mona’o ode bele liyamoliyo lodunggaya wolilo wuwato’o, ode bele liloliyo woluwo tiyamo wuwato’o. Tiyo layito hemo po’opulito wakutu motamaniya lo kalangan parewa. Tiyo olo lopoturusi kegemaranliyo modungohe kisah-kisah u helahuwoliyo sama-sama wolo alat musik tradisional Minangkabau. Tiyo lona’o molamingo sambe ode Bukit Tinggi wawu Payakumbuh, debo porna lo awota wolo ta hemopohayato malu’o wawu joki lo pacuan kuda. Yimbide’o ngotawunu tiyo terlantar sambe umuruliyo 14 lo tawunu, Tiyamoliyo hahawatiri modepoito oliyo mongadi ode ulama Ibrahim Musa to Parebek, Ladang Laweh, Banuhampu Agam, sekitar limo KM lonto Bukit Tinggi.
To parebek, Hamka bahulotawu bohuliyo tilomnulo tutuwau. Tiyo lobalajari mopehu nogu-ngohui lowali santri. Eleponu odito, tiyo donggo delo-delo nakaliliyo. Malik porna lolangayo lopopohe ta to sekitar asrama u hemopopo ayito wabah lo panyaki Demam to Parebek wolo lati odelo laku lo harimau. . Karna dila parcaya wawu motohila memilohe bukuti boyito bo takhayul, Tiyo lotitihutu odelo lati to huyiliyo Wolo hipake sorbani wawu malo ngalu-ngaluhe lakuliyo wolo kapuru, Te Malik lona’o lo kaluari asrama, Tawu ta lo onto ma diluyito, ilo rencana mohutu potilo, to u lombuliyo mola, dabo te Malik laato lo hungguli ode tamaniliyo ngo asrama uwolo nakaliliyo. lopoyakini de’uyito-yito lati boyito diyaluwo. Selama asrama, Te Malik lopohuna lo dulahu sahutu u pilereyiyaliyo u mo kaluari lo helili kambungu sekitar lo Parebek. Karna ilotarikiyaliyo lodungihe pidato lo adati, Te Malik layito mohadiri pelantikan-pelantikan penghulu, saati mongo pangola lo adati heyimo’a. tiyo lo luladu boli hemopali petikan-petikan lo pantungi wawu diksi to delomo pidato lo adati u he udungoheliyo. Demi mopo’odelomo minatliyo, tiyo lo na’o ode penghulu u mota moguru.
== Lo Leleyangi ==
Malik layito moleleyangi tutuwawu, lona'o ode u mohelungolo tambati to Minangkabau.
== Referensi ==
{{Reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
rqpstz8z6oei0umma2bbhr9p01jisn8
Rum Pagau
0
26166
68857
68685
2026-10-24T14:48:11Z
Nourish25
7034
68857
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Officeholder
| name = {{PAGENAME}}
| image = Rum Pagau, Bupati Boalemo (2025).png
| imagesize = 200px
| caption =
| office = Bupati Boalemo
| order = ke-2
| term_start = 20 Februari 2025
| term_end =
| president = [[Prabowo Subianto]]
| governor = [[Gusnar Ismail]]
| predecessor = [[Sherman Moridu]] (Pj.)
| lieutenant = [[Lahmuddin Hambali]]
| term_start2 = 1 Februari 2012
| term_end2 = 1 Februari 2017
| president2 = {{unbulleted list|[[Susilo Bambang Yudhoyono]]|[[Joko Widodo]]}}
| governor2 = [[Rusli Habibie]]
| predecessor2 = [[Iwan Bokings]]
| successor2 = [[Darwis Moridu]]
| lieutenant2 = [[Lahmuddin Hambali]]
| appointed2 =
| birth_date = {{birth date and age|1961|2|13}}
| birth_place = [[Paguyaman, Boalemo]], [[Gorontalo]]
| death_date =
| death_place =
| nationality = <!-- Hanya untuk warga negara; atau pihak asing per MOS:INFONAT -->
| party = {{Parpolicon|NasDem}} (2018–sekarang)
| otherparty = {{unbulleted list|{{Parpolicon|Golkar}} (2003–2016)|{{Parpolicon|PDI-P}} (2017–2018)}}
| spouse = Hartati Wahab Moha
| relations =
| children = 3
| education = [[Universitas Sam Ratulangi]] (1986)
| occupation =
| profession =
| signature =
| website =
| footnotes =
}}
'''Rum Pagau''' Pilotutulio to Pohuwayama, Boalemo, [[Hulontalo]] tanggal 13 Desember 1961, deuyito politikus Partai NasDem lodihu lowali Bupati Boalemo tembo jabatanlio 2012—2017 wawu 2025—2030. Tingolio lodihu Bupati Periode oluwolio lonto 20 Februari 2025 lapata’o yilantik li Presiden Prabowo Subianto to Istana Negara , Jakarta.<ref>{{cite web|url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20250220064431-32-1200303/daftar-lengkap-481-pasangan-kepala-daerah-dilantik-prabowo-hari-ini/4 |title=Daftar Lengkap 481 Pasangan Kepala Daerah Dilantik Prabowo Hari Ini |date=20-02-2025 |access-date=20-02-2025 |website=cnnindonesia.com |last= |first= |editor= }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://regional.kompas.com/read/2012/02/01/22501779/Bupati.dan.Wakil.Bupati.Boalemo.Dilantik|title=Bupati dan Wakil Bupati Boalemo Dilantik|date=1 Februari 2012|publisher=kompas.com|accessdate=4 Desember 2021|editor-last=Mulyadi|editor-first=Agus|first=Aris|last=Prasetyo|work=[[Kompas.com]]}}</ref> Bungalio, tingolio porna lodihu lowali wakili lo ta'uwa Dewan Perwakilan Rakyat Daerah Kabupaten lo Boalemo periode 2009—2012.Tingolio olo lo dihu tonggota lowali ta'uwa DPD Partai NasDem Kabupaten lo Boalemo.
To Pemilihan umum Bupati lo Boalemo 2024 Pilbup Boalemo 2024,tingolio loti caloni ulangi lowali Bupati Boalemo tembo lo jabatan 2025–2030 papangeya woli wakili Bupati Boalemo tembo lojabatan 2012–2017,Lahmuddin Hambali. Paria calon boti lo’ohama lo’otapu 42.490 suara meyambo 48,18% lonto daatalio suara sah.<ref>{{cite web|url=https://newsnesia.id/kpu-tetapkan-rum-pagau-lahmuddin-hambali-sebagai-bupati-dan-wakil-bupati-boalemo-terpilih-periode-2025-2030/ |title=KPU Tetapkan Rum Pagau-Lahmuddin Hambali Sebagai Bupati dan Wakil Bupati Boalemo Terpilih Periode 2025-2030 |date=09-01-2025 |access-date=17-04-2026 |website=newsnesia.id |author= |editor= }}</ref>
== Referensi ==
{{reflist}}
{{Kotak_mulai}}
{{s-off}}
Kotak_suksesi jabatan =Bupati Boalemo,tahun = 2012—2017,pendahulu = [[Iwan Bokings]] ,pengganti = Darwis Moridu
Kotak_selesai
{{Kabupaten Boalemo}}
Kepala daerah di Gorontalo Bupati di Indonesia
[[Dalala:Tawu]]
[[Dalala:Makrab GSF26]]
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
h18h4pevnp6x33uget6k402on1in3wg
Issac Newton
0
26168
68856
68771
2026-10-24T14:45:05Z
Nourish25
7034
68856
wikitext
text/x-wiki
'''Issac Newton''' deuyito-yito ta ngota lo fisikawan, matematikawan, ahli astronomi, filsuf alam, alkimiawan, teolog wawu lo henggeleti lololade tanggalo ilatuliyo lo wali talatuwawu matematikawan, fisikawan paling damangu, wawu ilmuwan o pongaru ngotupa lo wakuku. Tiyo o pongaru ngohilaya'o sejarah sambe tilanggulaliyo lo wali tiyango lo ilimu fisika klasik.<ref>{{Cite web|url=http://www.adherents.com/adh_influ.html|title=Religion of History's 100 Most Influential People|website=www.adherents.com|access-date=2026-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106185103/http://www.adherents.com/adh_influ.html|archive-date=2012-01-06|dead-url=yes}}</ref>
To bidang mekanika, Newton lopoluneto prinsip kekekalan momentum wawu momentum sudut. To bidang optika, tiyo lo'o toduwo lomongu teleskop u bohuliyo wawu lopolayi'o teori warna lo tidasari topombilohu deyito tuwawu lo kaca prisma mo layadu cahaya moputi'o mowali warna-warna uwewo<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.id/books?id=w6lxCwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=id#v=onepage&q&f=false|title=100 Tokoh Paling Berpengaruh: Dalam Sejarah|last=Hart|first=Michael H.|date=2016-01-14|publisher=Banana Books|language=id}}
</ref>
[[Berkas:Isaac Newton, English School, 1715-20.jpg|jmpl|ISSAC NEWTON]]
== Referensi ==
<references />
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
a4j6q49cpityspsetxzoikskew6kks2
Emil Salim
0
26169
68860
68770
2026-10-24T14:51:28Z
Nourish25
7034
68860
wikitext
text/x-wiki
{{Nama Indonesia|patronymic=yes|Salim|Emil}}
{{Kotak info pemegang jabatan
| name = Emil Salim
| image = Emil Salim, Dewan Pengarah BRIN.png
| imagesize = 210px
| caption = Emil Salim sebagai Anggota Dewan Pengarah [[Badan Riset dan Inovasi Nasional]] (2021)
| office = Ketua Dewan Pertimbangan Presiden Republik Indonesia
| order = ke-3
| term_start = 25 Januari 2010
| term_end = 20 Oktober 2014
| president = [[Susilo Bambang Yudhoyono]]
| predecessor = [[T. B. Silalahi]]
| successor = [[Sri Adiningsih]]
| office2 = Menteri Negara Lingkungan Hidup Republik Indonesia{{!}}Menteri Negara Pengawasan Pembangunan dan Lingkungan Hidup Indonesia
| order2 = ke-1
| term_start2 = 31 Maret 1978
| term_end2 = 17 Maret 1993
| president2 = [[Soeharto]]
| predecessor2 = ''Tidak ada, jabatan baru''
| successor2 = [[Sarwono Kusumaatmadja]]
| office3 = Menteri Perhubungan Indonesia
| order3 = ke-20
| term_start3 = 28 Maret 1973
| term_end3 = 29 Maret 1978
| president3 = [[Soeharto]]
| predecessor3 = [[Frans Seda]]
| successor3 = [[Rusmin Nuryadin]]
| office4 = Menteri Negara Pendayagunaan Aparatur Negara dan Reformasi Birokrasi Republik Indonesia{{!}}Menteri Negara Bidang Penyempurnaan dan Pembersihan Aparatur Negara Indonesia
| order4 = ke-2
| term_start4 = 11 September 1971
| term_end4 = 28 Maret 1973
| president4 = [[Soeharto]]
| predecessor4 = [[Harsono Tjokroaminoto]]
| successor4 = [[J. B. Sumarlin]]
| birth_date = {{tanggal lahir dan umur|1930|6|8|mf=y}}
| birth_place = [[Lahat, Lahat|Lahat]], [[Keresidenan|Palembang]], [[Hindia Belanda]]
| death_date =
| death_place =
| death_cause =
| resting_place =
| nationality = [[Indonesia]]
| party = [[Golongan Karya]]
| spouse = {{menikah|Roosminnie Roza|26 September 1958|2021|end=d.}}<ref>{{Cite web|first=|last=|editor-first=|editor-last=|date=28 Februari 2021|title=Ny Roosminnie Emil Salim Tutup Usia|url=http://ppid.menlhk.go.id/berita/siaran-pers/5844/ny-roosminnie-emil-salim-tutup-usia|access-date=16 Juni 2022|publisher=Pejabat Pengelola Informasi dan Dokumentasi|work=Kementerian Lingkungan Hidup dan Kehutanan Republik Indonesia|language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20220816215937/http://ppid.menlhk.go.id/berita/siaran-pers/5844/ny-roosminnie-emil-salim-tutup-usia|archive-date=2022-08-16|dead-url=yes}}</ref>
| relations = [[Agus Salim]] (paman) <br/> [[Karina Salim]] (cucu)<br/>[[Jezzie Setiawan]] (cucu)
| children = [[Roosdinal Salim]]<br/>Amelia Farina Salim
| residence = [[Kuningan, Jakarta Selatan|Kuningan]], [[Jakarta]]
| alma_mater = [[Universitas Indonesia]]<br/>[[University of California]]
| occupation = {{hlist|[[Dosen]]|[[ekonom]]|[[penulis]]|[[politisi]]}}
| profession =
| religion = Islam
| signature =
| website =
| footnotes =
}}
[[Profesor|Prof.]] [[Haji (gelar)|H.]] '''Emil Salim''', [[Sarjana Ekonomi|S.E.]], [[:en:Master of Arts|M.A.]], [[:en:Doctor of Philosophy|Ph.D.]] ({{lahirmati|[[Lahat, Lahat|Lahat]], Palembang|8|6|1930}}) adalah seorang ekonom dan politikus asal [[Indonesia]]. Emil merupakan [[Daftar menteri terlama menjabat di Indonesia|menteri telama menjabat]] dalam sejarah [[kabinet Indonesia]]. Ia dikenal sebagai tokoh intelektual yang berperan dalam bidang [[lingkungan hidup]]. Ketika menjabat sebagai [[Menteri Negara Lingkungan Hidup Republik Indonesia|Menteri Negara Urusan Kependudukan dan Lingkungan Hidup]], ia mencetuskan gagasan kepada [[Tjokropranolo]], agar isu lingkungan menjadi sebuah gerakan dalam masyarakat, kemudian mereka melakukan pertemuan bersama [[Lembaga swadaya masyarakat|organisasi non-pemerintah]] dari berbagai daerah di Indonesia yang dikemudian hari menjadi cikal bakal berdirinya [[Wahana Lingkungan Hidup Indonesia]].<ref>{{Cite web|date=2019-09-28|title=Sejarah|url=http://www.walhi.or.id/sejarah|website=WALHI|language=en|access-date=2020-12-02}}</ref>
Emil Salim tala ngota towolota lo tokoh to Indonesia ta’o peran to Internasional.tiyo deuwito tokoh lo lingkungan hidup internasional ta perna lo lolimo 'The Leader for the Living Planet Award'' dari World Wide Fund (WWF),talatuawu lo lembaga konservasi mandiri udamango daa wawu o’pengalaman daa to dunia <ref>[http://www.wwf.or.id/?25980/WWF longohi -The-Leader-for-the-Living-Planet-Award- ode li Prof-Dr-Emil-Salim WWF longohi “The Leader for the Living Planet Award” kepada Prof. Dr. Emil Salim]date=Maret 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Situs Resmi WWF Indonesia, 26 September 2012.Diakses 3 Mei 2013.</ref> tiyo olo lololimo anugerah Blue Planet Prize pada tahun 2006 dari The Asahi Glass Foundation. to tahun 1994,tou yilapato lopoopulita jabatan lowali mantili lo negara lingkungan hidup wawu kependudukan,Emil wolo tamaniliyo bo delo [[Koesnadi Hardjasoemantri]], [[Ismid Hadad]], [[Erna Witoelar]], [[M.S. Kismadi]], wawu [[Nono Anwar Makarim]] lopotihulo Yayasan Keanekaragaman Hayati meyambo Kehati, tala tuwawu [[organisasi non-pemerintah]] u koli-koliyoo to bidang u momalihara lingkungan hidup.Emil Salim deuwitowito [[todaputari lomantili ta paling lohihewo to IndonesiaImantili lo Indonesia ta paling lohihewo hulo-hulo’o]] tiyo olo parna lodihu tou mohelu ngolo huhulo’a uwewo, maso-maso anggota [[Dewan Pertimbangan Presiden]] anggadu [[10 April]] [[2007]] wawu to [[25 Januari]] [[2010]] yilantiki liyo ulangi ode periode oluwoliyo wawu lowali kotuwa liyo lowali mantili. huhulo’a liyo deuwitoyito [[Menteri Negara Pendayagunaan Aparatur Negara|Menteri Negara Penyempurnaan dan Pembersihan Aparatur Negara]] merangkap Wakil Kepala [[Bappenas]] (1971-1973), [[Menteri Perhubungan]] ([[Kabinet Pembangunan II]] 1973-1978), [[Menteri Negara Lingkungan Hidup Republik Indonesia|Menteri Negara Urusan Kependudukan dan Lingkungan Hidup]] ([[Kabinet Pembangunan III]] 1978-1983) dan Menteri Negara Pengawasan Pembangunan dan Lingkungan Hidup ([[Kabinet Pembangunan IV]] dan [[Kabinet Pembangunan V]] 1983-1993).Emil Salim deuwitoyito tokoh ta paling senior ta hulo-hulo’o to pamarentha wawu deuwitoyito towolota to tangoidi tokoh totolu lo zamani ta donggo aktif henokaraja tunggulo masatiya.<ref>[http://www.tokohindonesia.com/biografi/article/285-ensiklopedi/64-mencari-kearifan-masa-lalu Biografi Emil Salim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130508020343/http://www.tokohindonesia.com/biografi/article/285-ensiklopedi/64-mencari-kearifan-masa-lalu |date=2013-05-08 }} TokohIndonesia.com. Diakses 3 Mei 2013.</ref> tiyo deuwitoyito walao londo Baay Salim wawu Siti Syahzinan londo negara [[Koto Gadang, IV Koto, Agam]], [[Sumatera Barat]]. tiyo deuwitoyito pouwalaa londo tala ngota [[Pahlawan Nasional Indonesia]], [[Agus Salim|Haji Agus Salim]].<ref>[http://ensiklopedia.ui.ac.id/#/nixo-impulse Emil Salim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308103131/http://ensiklopedia.ui.ac.id/#/nixo-impulse |date=2022-03-08 }} Ensiklopedia UI. Diakses 3 Mei 2013..</ref>
== Pendidikan ==
* Frobel School, [[Banjarmasin]], [[Kalimantan Selatan]] (1935–1936)
* Europesche Lagere School, Banjarmasin (1936–1940), Lahat (1940–1942)
* Dai Ichi Syo-Gakko, [[Palembang]], [[Sumatera Selatan]] (1942–1944)
* Sekolah Menengah Umum Pertama, Palembang (1945–1948)
* [[SMAN 1 Bogor]], [[Jawa Barat]] (1948–1951)
* [[Fakultas Ekonomi Universitas Indonesia]] (1951–1958)
* [[University of California]], [[Berkeley]], [[Amerika Serikat]], Department of Economics (1959-1964), (Master of Arts, 1962; Ph.D, 1964 dengan disertasi berjudul Institutional Structure and Economic Development)
==Kehidupan pribadi==
Emil Salim lotilandahe woli Roosminnie Roza sejak 1950.sempat lorencana monika to 8 Juni 1958. nika boyito tilunda liyo dulo hula sababu te Emil Salim longongoto.to 26 September 1958. timongoliyo lolaksana prosesi akad nikah.<ref>{{cite news |last=Yumiyanti |first=Iin |date=12 Oktober 2019 |title=7 Fakta Kisah Cinta Emil Salim-Minnie, 60 Tahun Langgeng & Harmonis
|url=https://www.haibunda.com/moms-life/20191011222727-68-61532/7-fakta-kisah-cinta-emil-salim-minnie-60-tahun-langgeng-harmonis |work=Hai Bunda |location= |access-date= 30 September 2020}}</ref> londo pernikahan boyito, timongoliyo dulota lohiya liyo walaa ngota talolai wawu tabuwa, deuwitoyito
[[Roosdinal Salim]] dan Amelia Farina Salim.<ref>{{cite news|last=Adinda|first=Rizki|date=|title=Biodata dan Biografi Emil Salim, Mantan Menteri Lingkungan Hidup pada Orde Baru|url=https://www.posbagus.com/tokoh/biografi-emil-salim/|work=PosBagus.com|location=|access-date=30 September 2020|editor-first=Nurul|editor-last=Aprilianti|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610050136/https://www.posbagus.com/tokoh/biografi-emil-salim/|archive-date=10 June 2023|dead-url=yes}}</ref>
== Penghargaan ==
tiyo lootapu tuwoto penghargaan mopiyo londo delomo wawu luar negeri towolotwliyo ;{{sfn|Lembaga Pemilihan Umum|1983|p=461-462}}
=== Dalam Negeri ===
*{{Flag|Indonesia}} :
**[[File:Pita (Ribbon) Bintang Mahaputera Adipradana.png|70px]] [[Bintang Mahaputera Adipradana]] (1973)<ref>{{cite book |title=Daftar WNI yang Mendapat Tanda Kehormatan Bintang Mahaputera tahun 1959 s.d. 2003 |url=https://cdn.setneg.go.id/_multimedia/document/20180910/41462-Bintang_Mahaputera_tahun_1959-2003.pdf |access-date=4 Oktober 2021}}</ref>
**Parasamya Anugraha Widyatama Taru Tirta Bawana (2026)<ref>{{cite web
|title=UNS Berikan Penghargaan UNS Award Tahun 2026 kepada Prof. Emil Salim
|url=https://uns.ac.id/id/dies-natalis-uns/uns-berikan-penghargaan-uns-award-tahun-2026-kepada-prof-emil-salim.html
|website=Universitas Sebelas Maret
|date=11 Maret 2026
|access-date=23 Maret 2026
}}</ref>
=== Luar Negeri ===
*{{Flag|Austria}} :
**[[File:Grand Decoration of Honour (Silver with Sash) Ribbon Bar.png|70px]] Grand Decoration of Honour in Silver with Sash of the [[:en:Decoration of Honour for Services to the Republic of Austria#Classes|Decoration of Honour for Services to the Republic of Austria]]
*{{Flag|Belanda}} :
**[[File:NLD Order of the Golden Ark bar.svg|70px]] Commander of the [[:en:Order of the Golden Ark|Most Excellent Order of the Golden Ark]] (1982)<ref>{{cite book |title=Sejarah Pemikiran Indonesia Tahun 1967-1998|url=https://repositori.kemdikbud.go.id/10917/1/sejarah%20pemikiran%20indonesia%20iii%201967-1998.pdf |access-date=13 Mei 2023}}</ref>
*{{Flag|Belgia}} :
**[[File:BEL Kroonorde Grootkruis BAR.png|70px]] Grand Cross of the [[:en:Order of the Crown (Belgium)|Order of the Crown]]
*{{Flag|Italia}} :
**[[File:Order of Merit of the Italian Republic - Grand Cross Ribbon Bar (until 2001).png|70px]] Knight Grand Cross of the [[:en:Order of Merit of the Italian Republic|Order of Merit of the Italian Republic]] (OMRI) (1972)<ref>{{cite web | url = https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/34741| title = SALIM S.E. Emil, Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana | language = it | access-date = 12 February 2024 }}</ref>
*{{Flag|Perancis}} :
**[[File:Ordre national du Merite GC ribbon.svg|70px]] Grand Cross of the [[:en:Ordre national du Mérite|National Order of Merit]] (1972)
== Karier ==
* Tim Penasihat Ekonomi Presiden (1966)
* Anggota Tim Penasihat Menteri Tenaga Kerja (1967–1968)
* Anggota Tim Teknis Badan Stabilitas Ekonomi (1967–1969)
* Deputi Ketua Bappenas (1968–1971)
* Dosen Seskoad dan Seskoal (1971–1973)
* Menteri Negara Penyempurnaan dan Pembersihan Aparatur Negara merangkap Wakil Kepala Bappenas (1971–1973)
* Menteri Perhubungan (Kabinet Pembangunan II 1973–1978)
* Menteri Negara Urusan Kependudukan dan Lingkungan Hidup (Kabinet Pembangunan III 1978–1983)
* Menteri Negara Pengawasan Pembangunan dan Lingkungan Hidup (Kabinet Pembangunan IV-V 1983–1993)
* Guru Besar FEUI (1983)
* Ketua Dewan Ekonomi Nasional (1999–2000) <!---
* Anggota Dewan Penasihat Pemerintah RI dan Kepala Dewan Ekonomi Nasional (2000–2004) --->
* Anggota Bidang Pengembangan Ilmu Ekonomi, Ikatan Sarjana Ekonomi Indonesia/ISEI (2006–2009)
* Anggota [[Majelis Wali Amanat Universitas Indonesia]] (2007–2012)
* Dewan Pertimbangan Presiden, Anggota Bidang Lingkungan Hidup dan Pembangunan Berkelanjutan (2007–2010)
* Ketua Dewan Pertimbangan Presiden, merangkap Anggota Bidang Ekonomi dan Lingkungan Hidup (2010–2014)
* Anggota Dewan Pengarah [[Badan Riset dan Inovasi Nasional]] (2021–sekarang)
== Kegiatan Lain ==
* Anggota Korps Mobilisasi Pelajar Siliwangi (1950)
* Ketua IPPI Bogor (1949)
* Ketua Tentara Pelajar Palembang (1946–1949)
* Ketua Dewan Mahasiswa Universitas Indonesia (1955–1957)
* Anggota Kehormatan Persatuan Insinyur Indonesia (1992)
* Ketua Tim Screening [[Program Pembangunan Perserikatan Bangsa-Bangsa|UNDP]] (1999)
* Anggota Dewan Pembina Yayasan Kehati
* Ketua Delegasi Indonesia dalam [[Konferensi PBB tentang Perubahan Iklim]] di Bali (3–14 Desember 2007)
== Bibliografi ==
* ''Pembangunan Berwawasan Lingkungan'' (1986) {{ISBN|979-801-511-8}}
* ''Dialog Lingkungan Hidup, Pembangunan, dan Kependudukan: Tanya Jawab Pemerintah-Dewan Perwakilan Rakyat, 1978-1993'' (1993)
* ''Masalah Pembangunan Di Indonesia: Problema Pengembangan Etika Bisnis Dan Koperasi : Kumpulan Tulisan Dari Seminar-Seminar Ikaluntag'' (1997) {{ISBN|978-979-8299-21-6}}
* ''Our Forests, Our Future'' (1999) {{ISBN|978-052-166-956-6}}
* ''Kembali Ke Jalan Lurus: Esai-Esai 1966-99'' (2000) {{ISBN|979-958-216-4}}
* ''Revolusi Berhenti Hari Minggu: 70 Tahun Emil Salim'' (2000) {{ISBN|978-979-9251-35-0}}
* ''Sustainable Future: Menggagas Warisan Peradaban Bagi Anak Cucu : Seputar Wacana Pemikiran Surna Tjahja Djajadiningrat'' (2005) {{ISBN|978-979-97278-9-3}}
* ''Ratusan Bangsa Merusak Satu Bumi'' (2010) {{ISBN|978-979-709-495-9}}
* ''Disentuh Emil Salim: Tujuh Kiat Mencintai Tanah Air'' (2010) {{ISBN|978-979-19476-3-3}}
* ''Renaisans Indonesia: Menuju Peradaban Lingkungan 2045'' (2014) {{ISBN|978-602-14-1965-6}}
* ''Alkisah'' (2015) {{ISBN|978-0-692-55992-5}}
== Referensi ==
{{reflist}}
== Pranala luar ==
* {{twitter|emilsalim2010}}
{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[Harsono Tjokroaminoto]]}}
{{s-ttl|title=[[Menteri Negara Pendayagunaan Aparatur Negara dan Reformasi Birokrasi Republik Indonesia|Menteri Negara Penyempurnaan dan Pembersihan Aparatur Negara]]|years=1971–1973}}
{{s-aft|after=[[J. B. Sumarlin]]}}
|-
{{s-bef|before=[[Frans Seda]]}}
{{s-ttl|title=[[Menteri Perhubungan Republik Indonesia|Menteri Perhubungan]]|years=1973–1978}}
{{s-aft|after=[[Rusmin Nuryadin]]}}
|-
{{s-new|office|rows=2}}
{{s-ttl|title=[[Daftar Menteri Lingkungan Hidup Indonesia|Menteri Negara Kependudukan & Lingkungan Hidup]]<br><small>sebelum 1983 bernama Menteri Negara Pengawasan Pembangunan & Lingkungan Hidup</small>|years=1978–1993|rows=2}}
{{s-aft|after=[[Sarwono Kusumaatmadja]]|as=Menteri Negara Lingkungan Hidup}}
|-
{{s-aft|after=[[Haryono Suyono]]|as=Menteri Negara Kependudukan}}
|-
{{s-bef|before=[[T. B. Silalahi]]}}
{{s-ttl|title=[[Ketua Dewan Pertimbangan Presiden Republik Indonesia|Ketua Dewan Pertimbangan Presiden]]|years=2010–2014}}
{{s-aft|after=[[Sri Adiningsih]]}}
{{s-end}}{{Kabinet Pembangunan V}}{{Kabinet Pembangunan IV}}{{Kabinet Pembangunan III}}{{Kabinet Pembangunan II}}{{Kabinet Pembangunan I}}{{Menteri Lingkungan Hidup Indonesia}}{{Menteri Perhubungan Indonesia}}{{Menteri Pendayagunaan Aparatur Negara dan Reformasi Birokrasi Indonesia}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Salim, Emil}}
[[Kategori:Ekonom Indonesia]]
[[Kategori:Tokoh lingkungan hidup Indonesia]]
[[Kategori:Alumni Universitas California, Berkeley]]
[[Kategori:Alumni Universitas Indonesia]]
[[Kategori:Tokoh Minangkabau]]
[[Kategori:Cerdik Pandai Minangkabau]]
[[Kategori:Keturunan Koto Gadang]]
[[Kategori:Suku Caniago]]
[[Kategori:Tokoh dari Lahat]]
[[Kategori:Tokoh dari Bukittinggi]]
[[Kategori:Tokoh Ikatan Cendekiawan Muslim Indonesia]]
[[Kategori:Politikus Indonesia]]
[[Kategori:Menteri Indonesia]]
[[Kategori:Menteri Perhubungan Indonesia]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
kwc2070nrdotl03ga9ffwzy0pwy3bv5
Alex Ferguson
0
26172
68864
68804
2026-10-24T14:57:44Z
Nourish25
7034
68864
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football biography
| name = Sir Alex Ferguson
| image = Alex Ferguson 02.jpg
| caption = Sir Alex pada Desember 2006
| fullname = Sir Alexander Chapman Ferguson<ref>{{cite web |title=Sir Alexander Chapman Ferguson |url=http://www.mufcinfo.com/manupag/managers/mangers_pages/ferguson_alex.html |work=mufcinfo.com |publisher=MUFCInfo |access-date=17 Oktober 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170317082937/http://www.mufcinfo.com/manupag/managers/mangers_pages/ferguson_alex.html |archive-date=2017-03-17 |dead-url=yes }}</ref>
| birth_date = {{birth date and age|1941|12|31|df=y}}
| birth_place = [[Glasgow]], [[Skotlandia]]
| currentclub =
| position = [[Penyerang]]
| years1 = 1957–1960 |clubs1 = [[Queen's Park F.C.|Queen's Park]] |caps1 = 31 |goals1 = 15
| years2 = 1960–1964 |clubs2 = [[St. Johnstone F.C.|St. Johnstone]] |caps2 = 37 |goals2 = 19
| years3 = 1964–1967 |clubs3 = [[Dunfermline Athletic F.C.|Dunfermline Athletic]] |caps3 = 89 |goals3 = 66
| years4 = 1967–1969 |clubs4 = [[Rangers F.C.|Rangers]] |caps4 = 41 |goals4 = 25
| years5 = 1969–1973 |clubs5 = [[Falkirk F.C.|Falkirk]] |caps5 = 95 |goals5 = 36
| years6 = 1973–1974 |clubs6 = [[Ayr United F.C.|Ayr United]] |caps6 = 24 |goals6 = 9
| totalcaps = 317 |totalgoals = 170
|nationalyears1 = 1967 |nationalteam1 = [[Scottish League XI]]<ref>{{cite web |title=Alex Ferguson |url=http://www.londonhearts.com/SFL/players/alexferguson.html |work=Londonhearts.com |publisher=London Hearts Supporters' Club |access-date=17 Oktober 2026 }}</ref> |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 1
|nationalyears2 = 1967 |nationalteam2 = [[Tim nasional sepak bola Skotlandia|Skotlandia XI]]<ref>{{cite web |first1=Stephen |last1=Bell |first2=Andre |last2=Zlotkowski |title=Scotland XI Tour of Asia and Oceania 1967 |url=http://www.rsssf.com/tabless/scotlandxi-asotour67.html | |date=6 June 2008 |access-date=17 Oktober 2026 }}</ref> |nationalcaps2 = 7 |nationalgoals2 = 9
|manageryears1 = 1974 |managerclubs1 = [[East Stirlingshire F.C.|East Stirlingshire]]
|manageryears2 = 1974–1978 |managerclubs2 = [[St. Mirren F.C.|St. Mirren]]
|manageryears3 = 1978–1986 |managerclubs3 = [[Aberdeen F.C.|Aberdeen]]
|manageryears4 = 1985–1986 |managerclubs4 = {{timnas|Skotlandia}}
|manageryears5 = 1986–2013 |managerclubs5 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
}}
'''Sir Alexander Chapman "Alex" Ferguson''' dewito ito bakasi lo manajer wau ta moitohu bali Skotlandia, tio ilo tawa karna melatih lo tim lo sepak bola [[Manchester United F.C.]] londo taunu 1986-2013. tio secara lotanggalo ilanggapu liyo lowali tala tuwawu pelatih terbaik ngohilayao masa wau ma lo ohama lebe dadata trofi bandingiyo mao lo manajer uwewo to delomo sojarah lo sepak bola. Ferguson laito diskreditkan karna moharaga pemuda selama waktu tuliyo sama sama to Manchester United. <ref>https://www.transfermarkt.co.id/alex-ferguson/profil/trainer/4</ref> Khusus lio to taunu 1990-an sambe “Taunu lo 92", Ulongohi lopowali klub boito lowali tala tuwawu u kaya daa wau suskes to dunia.<ref>https://ua92.ac.uk/about-ua92/our-founders/class-of-92/</ref>
Ferguson Hito Hitohe lowali penyerang uwolo mohelungolo klub Skotlandia, maso maso Dunfermline Athletic wau Rangers. saati ito itohu uwolo Dunfermline, tio lowali pencetak gol paling dadata to Liga Skotlandia to musim 1965-66. mohimbide Akhiri lo Kariri lio ito itohu tiyo olo kara karaji lowali pelatih, lapatao lomuulai karir manajerial lio sama sama to klub East Stirlingshire wau St Mirren. Ferguson lo nimati masa u sukses da’a lowali manajer Abedeen, , lo ohama to u totolu lo kejuaraan Liga Skotlandia, wopato piala skotlandia wawu Piala Winners UEFA wawu piala Super UEFA to tawunu 1983. Tiyo debo melatih Skotlandia lapato ilapateya le Jock Stein. Lodelo tim ode piala dunia 1986.
<references />
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
rz5awzy2po39xcszz992ghnnr8vgksw
Sapardi Djoko Damono
0
26173
68859
68764
2026-10-24T14:50:17Z
Nourish25
7034
68859
wikitext
text/x-wiki
'''Sapardi Djoko Damono''' deuwito yito pujangga damango lo [[Indonesia]]. Tiyo heyibode lo tawu lo singkatan lo tangguliyo, '''SDD'''. Tiyo ta mohula towalaiyo le Sadyoko wawu Saparian motolodile.<ref>{{Cite web|date=20 Maret 2023|title=Profil Sapardi Djoko Damono, Penyair Legendaris yang Ultahnya Diperingati Lewat Google Doodle|url=https://www.liputan6.com/lifestyle/read/5237949/profil-sapardi-djoko-damono-penyair-legendaris-yang-ultahnya-diperingati-lewat-google-doodle|website=Liputan6|access-date=13 Juni 2025}}</ref> Te Sapardi botiye ilotaawa lo tawu daata mondo puisi liyo u tutu'ude to tutumulo sambe dadata puisi liyo ulali ilotawa lo tawu dadaata. bo uwito debo oluwo makna tutumulo, touwotatihliyo populer da'a, u to yilandala lo sastrawan wawu to tadadata.<ref>to dunia lo kesastraan Indonesia botiye, te Supardi tobibilohu lo tawu deuwito yito Sastrawan angkatan 1970-an, Agama liyo Isilamu.
== Pendidikan wawu karir ==
=== Pendidikan ===
Masa bujangi pilopulitiyo to Surakarta wawu jalur pendidikan dasar silikolaliyo to SD Inpres Nagaraherang. Pendidikan towolotiyo silikolaliyo to SMP Negeri 2 Surakarta (yilimuwalo to tawunu 1955) wawu SMA Negeri 2 Surakarta (yilimuwalo to tawunu 1958). To masa botiye, Sapardi lotota loluladu dataliyo ilomata uwilawoliyo ode majalah-majalah. otohilaliyo moluladu botiye yilowali to sa'ati tiyo silikolaliyo to kampus to bidangi lo Jurusan sastra Barat, Fakultas Sastra (masatiya Fakultas Ilmu Budaya) Universitas Gadjah Mada, Yogyakarta. Lapato alosikolaliyo to University of Hawaii, Honolulu, Sapardi lohama program doktor to Fakultas Sastra UI wawu yilumuwao to tawunu 1989.
=== Karir ===
Lapato sikola liyo to kampus (1964), Sapardi lowali pengajar to Fakultas Keguruan Sastra Dan Seni IKIP Malang to Madiun tunggulo tawunu 1968. To tawunu 1973, to'u lapatiyo ma'o tiyo yilo karaja to Semarang , tiyo yilo pindah ode Jakarta lowali Direktur Yayasan Indonesia u hemopobutu lo majalah sastra Horison. Anggadu tawunu 1974, tiyo hemongajari to Fakultas Sastra (masatiya tanggu liyo Fakultas Ilmu Budaya) Uniuversitas Indonesia. Te Sapardi botiye tilunggoiyo lowali Dekan lo Fakultas Sastra UI periode 1995-1999 toutiyo yilapata'o to'u tilounggoiyo lowali Guru Besar meyalo Professor. To'u masa boyito te Supardi olo lowali redaktur lo majalah Horison, Basis, Kalam, Pembinaan Bahasa Indonesia, Majalah Ilmu-Ilmu Sastra Bahasa Indonesia, wawu Country editor to majalah tenggara to Kuala Lumpur. Lapatiyo ma'o tugasi liyo to dosen UI tawunu 2005, te Supardi debo donggo hemongajari to sikola lo pasca sarjana Institut Kesenian Jakarta, wawu tiyo olo debo hemo lulade fiksi meyalo non fiksi.
==Referensi==
{{reflist}}
[[Dalala:tawu]]
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
h6o89b7drqqt9hvtkj3r62liej0gy8x
Sawo
0
26174
68887
68761
2026-10-25T01:25:51Z
Nourish25
7034
68887
wikitext
text/x-wiki
[[File:Daun sawo.jpg|jmpl|Sawo]]
'''Sawo''' yito hungo lo ayu tutumuliyo haya-haya'o. hungo lo sawo le maso to pilomulo tropis u gambangi tumulo to ngope'e ngaamila negara le maso Indonesia. Sawo dadata hepomulo liyo to pango bele waw gambangi odungga to patali.<ref>{{Cite journal|last=Hasanah|first=Nurul|date=2018-10-01|title=Uji Anti Bakteri Ekstrak Daun Sawo Manila (Manilkara zapota) terhadap Eschiria coli|url=http://repository.uma.ac.id/handle/123456789/10812|language=id|publisher=Universitas Medan Area}}</ref>
==Referensi==
{{Reflist}}
[[:Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
4bd3f0q30t1pzfwshtf4ji90k8ivnqg
Marco Simoncelli
0
26175
68858
68704
2026-10-24T14:48:47Z
Nourish25
7034
68858
wikitext
text/x-wiki
[[Berkas:Marco Simoncelli 2009 Valencia (cropped).jpg|jmpl]]
'''Marco Simoncelli''' (20 Januari 1987 - 23 Oktober 2011) deuyito-ito talatuawu lo ta hipohihilapita lo motoro MotoGP ta londo Italia. Tio berkompetisi to kojuaraan lo dunia MotoGP solama ngope'e mopulu lo taunu, londo taunu 2002 sambe 2011. Tio lo lumulo lo kalasi 125cc to udipi to kalasi 250cc to taunu 2006. Tio lo'ohama to kojuaraan dunia to taunu 2008 sama-sama Gilera. Lapata'o opato taunu to kalasi menengah, tio lobotula kalasi MotoGP to taunu 2010, lo'ulauwa wolo tim Honda Gresini. Simoncelli ila iloponu lo Ea to'u tilopatala to Grand Prix Malaysia taunu 2011 to Sepang to 23 Oktober 2011 tapatao lo muawato lo dudu'a dehuliyo to dalalo. <ref>{{cite web|title=Marco Simoncelli: Career Achievements|url=http://www.motogp.com/en/news/2011/Career+Achievements+of+Marco+Simoncelli|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|date=28 October 2011|accessdate=9 November 2011|archive-date=2012-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514102119/http://www.motogp.com/en/news/2011/Career+Achievements+of+Marco+Simoncelli|url-status=live}}</ref>
== Karier ==
=== Karier awal ===
Marco Simoncelli pilotutuliyo to Cattolica dabo iluda'a to Coriano sama-sama keluargaliyo londo kikiyo.<ref>{{cite web|title=Quel clone di Valentino con la faccia da cabaret nascosta in un cespuglio|url=http://www.ilgiornale.it/interni/quel_clone_valentino_faccia_cabaret_nascosta_cespuglio/24-10-2011/articolo-id=553262|publisher=Il Giornale|language=Italian|date=24 October 2011|accessdate=9 November 2011|trans-title=That clone of Valentino with the face of cabaret hidden in a bush}}</ref>
===Referensi===
{{reflist}}
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
snwzfcqn6xt8foj7npuqkpftwtgfg3a
Sam Saimun
0
26177
68861
68644
2026-10-24T14:53:22Z
Nourish25
7034
68861
wikitext
text/x-wiki
Te ''' Sam Saimun''' (1924/1925-3 April 1972) tio tala tuwewu lo ponyanyi lo Indonesia to masa taunu 1950-an. Tio lo mulai karir lio to saati ilohama to ajang lo mo mili lo bintang Radio Indonesia to taunu 1951, wau 1952, 1955 lo kategori koroncong <ref>https://https://www.kompasiana.com/jokopw/623680c280a65a77e2640192/sam-saimun-nat-king-cole-indonesia-yang-penuh-misteri</</ref>
Riwayati lo tutumulo
Te sam saimun (1924/1925-3 April 1972) pilo tutu lio to taunu 1924 wau woluwo olo talo langgulo tio pilo tutulio to taunu 1925.
== Referensi ==
<references />
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
rfn0hsx95mwwbk97a9uyvx9qaruai9i
Quraishihab
0
26179
68888
68674
2026-10-25T01:28:12Z
Nourish25
7034
68888
wikitext
text/x-wiki
Muhammad Quraish Shihab pilotutu lio tanggal 16 Februari Taunu 1944. Tiyo tau ngota ta molanggato ilimu lio to Muslim Indonesia to mimbihu lo ilimu lo Qur'ani, ta molulade, motota, wawu pernah lowali Menteri Agama to Kabinet Pembangunan VII (1998)<ref>{{Cite journal|last=Junaedi|first=Dedi|date=2017-12-31|title=Konsep dan Penerapan Takwil Muhammad Quraish Shihab dalam Tafsir Al-Mishbah|url=https://journal.uinsgd.ac.id/index.php/jw/article/view/1645|journal=Wawasan: Jurnal Ilmiah Agama dan Sosial Budaya|language=id|volume=2|issue=2|pages=223–236|doi=10.15575/jw.v2i2.1645|issn=2502-3489}}</ref>
== Referensi ==
[[Dalala: Makrab Wiki GSF26]]
<references />
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
cusxt2jlhloo9ym6upb190xpuu0jr0x
Bohulo Camp & Eatery
0
26180
68866
68662
2026-10-24T15:00:10Z
Nourish25
7034
68866
wikitext
text/x-wiki
'''Bohulo Camp & Eatery''' de'u wito yito tambati po pasiariyalo wau o u'alolo to Hulondalo. Tambati liyo to hu'idu [[Dulamayo Selatan, Telaga, Gorontalo|Dulamayo Selatan]], Kecamatan [[Telaga Biru, Gorontalo|Telaga Biru]] [[Kabupaten Gorontalo]]<ref>https://gorontalopost.co.id/2025/12/28/bohulo-camp-and-eatery-jadi-destinasi-favorit-liburan-di-gorontalo/</ref>.
Tambati botiya lamingiyo 40 menit mondo [[Kota Gorontalo]] <ref>https://rri.co.id/gorontalo/wisata/672157/ingin-menikmati-wisata-alam-sungai-bohulo-camp-eat-bisa-jadi-pilihan</ref>.
U'alolo u hisadiyawa to Bohulo Camp & Eatery botiye de'u witi yito u'alolo khas Gorontalo madelo malu'a yiloni, woku lo tuna, wawu ikan jawa yilalango<ref>https://rri.co.id/gorontalo/wisata/672157/ingin-menikmati-wisata-alam-sungai-bohulo-camp-eat-bisa-jadi-pilihan</ref>
== Referensi ==
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
<references />
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
21l5cli3zt5jeg4eindhixgxzjk73ku
Komunitas Natura Gorontalo
0
26181
68862
68721
2026-10-24T14:54:44Z
Nourish25
7034
68862
wikitext
text/x-wiki
'''Komunitas Natura Gorontalo''' tala tuwewu komunitas lo taa mongodulahu wau mongo bohu lotawu u oyinao to isu lingkungan wau pertanian alami. Komunitas botia ilo pomula lo mongodulahu wau mongobohulotau ta mondo Desa Pangahu, Kecamatan Asparaga wau Kota Gorontalo. To bohuliyo u pilohutu limongolio boito mo kampanye Suaka Margasatwa Nantu <ref>https://id.wikipedia.org/wiki/Suaka_Margasatwa_Nantu</</ref> u to huidu lo Boliyohuto wau Taman Hutan Raya BJ Habibie, mondo ilomata kaini ecoprint wolo dungo lo Nantu.
To'u hulalo Oktober tawunu 2025, timongolio maalopohutu duluwo kegiatan u mopo'ela dulahu lo Pangan Sedunia u lo karaja sama-sama wolo SHOUT (Suara Harapan Orang Muda untuk Transformasi Lingkungan), medelo Jelajah Nantu wau Festival Hirameya wolo temaliyo "Cipta Ruang, Daya Lokal" <ref>https://www.jakartaterkini.id/megapolitan/2321688150/komunitas-natura-gorontalo-gelar-festival-hiramea-untuk-kampanye-iklim</</ref>
Meyalo odito, kayini ecoprint limongoliyo hemo dudu'o pameran lo UMKM, pelatihan wawu lokakarya, lokaraja sama-sama wolo Green Action Day, Orang Muda Kreatif, Rakshaloka, wawu Burung Indonesia.<ref>https://www.antaranews.com/berita/5669468/komunitas-natura-kembangkan-ecoprint-dorong-ekonomi-hijau-gorontalo</</ref>
== Referensi ==
<references />
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
s256jeec4ill1kxovvyk64400pawhuj
Florentinus Gregorius Winarno
0
26182
68863
68755
2026-10-24T14:56:35Z
Nourish25
7034
68863
wikitext
text/x-wiki
'''Florentinus Gregorius Winarno''' (15 Februari 1938) de'uwito rektor Universitas Indonesia Katolik Atma Jaya periode 2007-2011.<ref>https://id.wikipedia.org/wiki/Florentinus_Gregorius_Winarno</</ref>
== Pendidikan ==
Tiyo lulusan lonto SMA st. Joseph, Surakarta to tawunu 1956. Lapatiyo ma'o tiyo lohumbuta sikola ode fakultas kedokteran hewan, IPB wawu lulus to tawunu 1962. Tiyo lotapu beasiswa lonto US-AID lohumbuto sikola liyo to bidang ilmu teknologi pangan to university of massachussets, Amerika Serikat. Tiyo lotapu gara'i Master of Science (M.Sc) to tawunu 1968 wawu P.hD to tawunu 1970.
== Penghargaan ==
Tiyo yipologara'i lowali Bapak Teknologi Pangan Indonesia wawu lowali Ilmuwan Asia pertama de'uwito presiden lo Codex Alimentarius Commision
== Referensi ==
<references />
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
6v901fgp0dgmkpku6aaki3cfl4cuee4
Botuliodu
0
26183
68865
68661
2026-10-24T14:59:31Z
Nourish25
7034
68865
wikitext
text/x-wiki
Liodu le lahilote (otawa lo rakyati to tambati boyito ''Botu Liodu Lei Lahilote) de'uyito situs geologi botudamango wolo ali'a-ali'a bodelo liodu damango daa to bihu lo pentadu lo Pohe, Kelurahan Pohe, Kecamatan [[Hulonthalangi, Gorontalo|Hulonthalangi]], Kota Gorontalo. Situs ikonik botiya jarak lio wolomo km londo pusat lo kota hulonthalo wawu lowali kawasan wisata utitilaya lo area tangga 2000.''<ref>https://www.google.com/search?q=Tapak+Kaki+lahilote+gorontalo&sca_esv=e4e6ee74ce4f6e48&sxsrf=APpeQnu6QiwdZ2C1C7sMuvjSmMVOzUtU3Q%3A1792245589281&udm=50&fbs=ABfTbFWMQCtptIhjs35FuZZB04OzzTfN7AAO8DHMRX-u6rCxXiBILz-fG-zhl-2-vXhpAFO-bQP31WbPqPBU_VNJrw-H4JqrpkPyUx7EDmmekcuP7hssd-wKKDR0ph5ycFAn4IEq4dSDAJjCrWKUvtbP7m0GHxU3t2jy-RvZkX48uE-FxUt7TGJK-Ds3p006eLjfkkIk1fR3wPoZ-Dp9PrZ2HUPb-KTf0TacIol3_n3vlaz6K71w6WY&vsint=&aep=1&ntc=1&cs=0&sa=X&ved=2ahUKEwiKy8uNm8GXAxXpWHADHVkeC6MQ2J8OegQIDBAD&biw=1120&bih=558&dpr=1.5&mstk=AUtExfCzAywkTYwoou92I5SDjxT0gz_XSyXac9oIbU5rZ-m4BFANwW4-F44cRA19d9bPVD1hXHgdfP8HpwERUUtk7q84sqZ-CrE6uWsYo1MsSEI34ydf5v8NTnuNpk4-zFf6tUR9DQHcZu_Ov0RdGVFThpZsXiXbrrveHyfmKuj48ki6ar__6aUpeO6kcsV9RanPuYcUibEmUg5dVr5XrE7QwKrE8ciiBryKGMc61Y1rnOcADyNYAj9mRsi5iBHr0KgZVMpwPZVi9p5ySlKF0AYdSRWXcgFAYm5fspXJzcGAXKEu0ft381Hy0tL_IjwL0tK3u5hIpzeUfFA32y2r6OMRuJFDz3WGFZTAuQ&csuir=1&mtid=XH_TarvuC7eYseMP-ZaGmQk#sv=CAwSzgQKBmxjbF9wdhLvAgoEbXN0axLmAkFVdEV4ZkN6QXl3a1RZd29vdTkySTVTRGp4VDBnel9YU3lYYWM5b0liVTVyWi1tNEJGQU53VzQtRjQ0Y1JBMTlkOWJQVkQxaFhIZ2RmUDhIcHdFUlVVdGs3cTg0c3FaLUNyRTZ1V3NZbzFNc1NFSTM0eWRmNXY4TlRudU5wazQtekZmNnRVUjlEUUhjWnVfT3YwUmRHVkZUaHBac1hpWGJycnZlSHlmbUt1ajQ4a2k2YXJfXzZhVXBlTzZrY3NWOVJhblB1WWNVaWJFbVVnNWRWcjVYckU3UXdLckU4Y2lpQnJ5S0dNYzYxWTFybk9jQUR5TllBajltUnNpNWlCSHIwS2daVk1wd1BaVmk5cDV5U2xLRjBBWWRTUldYY2dGQVltNWZzcFhKemNHQVhLRXUwZnQzODFIeTB0TF9JandMMHRLM3U1aElwemVVZkZBMzJ5MnI2T01SdUpGRHozV0dGWlRBdVESIgoBcRIdVGFwYWsgS2FraSBsYWhpbG90ZSBnb3JvbnRhbG8SCAoCaGwSAmlkEo8BCgNwdnEShwFDZzB2Wnk4eE1XSjVYMTg0Y2pKNVlrNFNUQkpLQ2hOVVlYQmhheUJMWVd0cElFeGhhR2xzYjNSbENndFFZVzUwWVdrZ1VHOW9aUW9PY205amF5Qm1iM0p0WVhScGIyNEtDV052WVhOMGJHbHVaUW9MVkdGdVoyZGhJREl3TURDQUFRS1FBUUUaEmxvY2FsLXBsYWNlLXZpZXdlchgKIPW57GQ</ref>
Piilu le lahilote wawu putiri lo o'abu
dudutu lio lo liodu udamangio kira-kira lometeri mo totoheto ayita liyo wolo mitos u lo'o-lo'opo to hulonthalo udelo wungguli le Jaka Tarub<ref>https://www.google.com/search?q=Tapak+Kaki+lahilote+gorontalo&sca_esv=e4e6ee74ce4f6e48&sxsrf=APpeQnu6QiwdZ2C1C7sMuvjSmMVOzUtU3Q%3A1792245589281&udm=50&fbs=ABfTbFWMQCtptIhjs35FuZZB04OzzTfN7AAO8DHMRX-u6rCxXiBILz-fG-zhl-2-vXhpAFO-bQP31WbPqPBU_VNJrw-H4JqrpkPyUx7EDmmekcuP7hssd-wKKDR0ph5ycFAn4IEq4dSDAJjCrWKUvtbP7m0GHxU3t2jy-RvZkX48uE-FxUt7TGJK-Ds3p006eLjfkkIk1fR3wPoZ-Dp9PrZ2HUPb-KTf0TacIol3_n3vlaz6K71w6WY&vsint=&aep=1&ntc=1&cs=0&sa=X&ved=2ahUKEwiKy8uNm8GXAxXpWHADHVkeC6MQ2J8OegQIDBAD&biw=1120&bih=558&dpr=1.5&mstk=AUtExfCzAywkTYwoou92I5SDjxT0gz_XSyXac9oIbU5rZ-m4BFANwW4-F44cRA19d9bPVD1hXHgdfP8HpwERUUtk7q84sqZ-CrE6uWsYo1MsSEI34ydf5v8NTnuNpk4-zFf6tUR9DQHcZu_Ov0RdGVFThpZsXiXbrrveHyfmKuj48ki6ar__6aUpeO6kcsV9RanPuYcUibEmUg5dVr5XrE7QwKrE8ciiBryKGMc61Y1rnOcADyNYAj9mRsi5iBHr0KgZVMpwPZVi9p5ySlKF0AYdSRWXcgFAYm5fspXJzcGAXKEu0ft381Hy0tL_IjwL0tK3u5hIpzeUfFA32y2r6OMRuJFDz3WGFZTAuQ&csuir=1&mtid=XH_TarvuC7eYseMP-ZaGmQk#sv=CAwSzgQKBmxjbF9wdhLvAgoEbXN0axLmAkFVdEV4ZkN6QXl3a1RZd29vdTkySTVTRGp4VDBnel9YU3lYYWM5b0liVTVyWi1tNEJGQU53VzQtRjQ0Y1JBMTlkOWJQVkQxaFhIZ2RmUDhIcHdFUlVVdGs3cTg0c3FaLUNyRTZ1V3NZbzFNc1NFSTM0eWRmNXY4TlRudU5wazQtekZmNnRVUjlEUUhjWnVfT3YwUmRHVkZUaHBac1hpWGJycnZlSHlmbUt1ajQ4a2k2YXJfXzZhVXBlTzZrY3NWOVJhblB1WWNVaWJFbVVnNWRWcjVYckU3UXdLckU4Y2lpQnJ5S0dNYzYxWTFybk9jQUR5TllBajltUnNpNWlCSHIwS2daVk1wd1BaVmk5cDV5U2xLRjBBWWRTUldYY2dGQVltNWZzcFhKemNHQVhLRXUwZnQzODFIeTB0TF9JandMMHRLM3U1aElwemVVZkZBMzJ5MnI2T01SdUpGRHozV0dGWlRBdVESIgoBcRIdVGFwYWsgS2FraSBsYWhpbG90ZSBnb3JvbnRhbG8SCAoCaGwSAmlkEo8BCgNwdnEShwFDZzB2Wnk4eE1XSjVYMTg0Y2pKNVlrNFNUQkpLQ2hOVVlYQmhheUJMWVd0cElFeGhhR2xzYjNSbENndFFZVzUwWVdrZ1VHOW9aUW9PY205amF5Qm1iM0p0WVhScGIyNEtDV052WVhOMGJHbHVaUW9MVkdGdVoyZGhJREl3TURDQUFRS1FBUUUaEmxvY2FsLXBsYWNlLXZpZXdlchgKIPW57GQ</ref>
== Referensi ==
# Yilota'o salendangi : Te Lahilote botiye de'u witoyito ta bohu lotawu ta yilota'o salendangi lo tadulahu lo o'abu ta tanggu-tanggula ti Boilode Ulawa hemolihu to bulalo lolimutu.
[[Dalala: Makrab Wiki GSF26]]
<references />
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
5mt1guw8onuesknbwo6snffe4xygx1l
Diplazium donianum
0
26185
68867
68675
2026-10-24T15:01:25Z
Nourish25
7034
68867
wikitext
text/x-wiki
'''Diplazium donianum''' deuyito-yito talatuwawu spesies pilomulo paku (fern) to delomo famili Athyriaceae.<ref>iNaturalist
https://www.inaturalist.org
Diplazium donianum </ref>
[[File:Patuhu.jpg|thumb|Diplazium donianum]]
==Referensi==
<references />
[[Dalala:Makrab Komunitas Wikimedia Gorontalo GSF26]]
[[Dalala:Makrab Wiki GSF26]]
1e4c7vow08bp3cztrmpdim94svorq3o