Wikipedia
gotwiki
https://got.wikipedia.org/wiki/%F0%90%8C%B0%F0%90%8C%BD%F0%90%8C%B0%F0%90%8D%83%F0%90%8D%84%F0%90%8D%89%F0%90%8C%B3%F0%90%8C%B4%F0%90%8C%B9%F0%90%8C%BD%F0%90%8C%B9%F0%90%8C%BB%F0%90%8C%B0%F0%90%8C%BF%F0%90%8D%86%F0%90%8D%83
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
Media
Special
Talk
π½πΉπΏππ°π½π³π
π½πΉπΏππ°π½π³πΉπ π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
Wikipedia
πΈπΉπ Wikipedia π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
ππ΄πΉπ»π°
ππ΄πΉπ»πΉπ½π π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
MediaWiki
MediaWiki talk
ππ°πΏππ°πΌπ΄π»π΄πΉπ½π
ππ°πΏππ°πΌπ΄π»π΄πΉπ½π°πΉπ π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
π·πΉπ»ππ°
π·πΉπ»πππ π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
π·π°π½ππ°
π·π°π½πππ π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ
0
9275
49876
2026-11-06T05:31:37Z
Westseax
13855
Well, enjoy it.
49876
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="float:right;clear:right;width:24em;margin:0 0 1em 1em;border:1px solid #a2a9b1;background:#f8f9fa;font-size:90%;border-collapse:collapse;" cellpadding="3"
|+ style="font-size:125%;font-weight:bold;" | π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπ
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Flag of the United Kingdom (1-2).svg|frameless|alt=πΈπΉπΏπ³π°ππ°π½π° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ]]<br />πΈπΉπΏπ³π°ππ°π½π°
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|250px]]<br />ππΊπΉπ»π³π°ππ°πΉπΊπ½π<br />π±ππΏπΊπΉπΈ π±πΉ ππΊπππ»π°π½π³ (ππ°πΉπ·ππ
π°) πΎπ°π· π°π½πΈπ°ππ»π΄πΉπΈ (π·π»π΄πΉπ³πΏπΌπ΄πΉ)
|-
| style="vertical-align:top;" | πΈπΉπΏπ³π°ππ°π²π²π
π
| ''βGod Save the Kingβ'' (ππ°π²π²π
π π±πΉ ππΉπ³πΏ, π½πΉ π±πΉ π
πΉπππΈ; π°πΉπ½π π³π°πΉπ»π πΉππ ππ°π²π²π
πΉπΈπ)<ref name="r1">"National Anthem", The Royal Family. https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem</ref> [[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|God Save the King / Queen]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Europe-UK (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]
|-
| style="vertical-align:top;" | π·π°πΏπ±πΉπ³π°π±π°πΏππ²π πΎπ°π· πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π±π°πΏππ²π
| π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°<br />51Β°30β²N 0Β°7β²W
|-
| style="vertical-align:top;" | πΈπΉπΏπ³ππ ππ°πΆπ³π°
| π°π²π²π»πΉππ°πΆπ³π°
|-
| style="vertical-align:top;" | ππ°πΆπ³ππ π²π°π
πΎπΉπ πΎπ°π· πΌπΉπ½π°πΏππΉππΊππ
| (π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ π°πΏπππππ πΈππ ππ°πΆπ³ππ ππ»ππΊπ΄πΉπΈ;<ref name="r2">"List of declarations made with respect to treaty No. 148", Council of Europe. http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1</ref> π²π°πΌπ°ππΊπΉπ³ππ ππΊπΏπ»ππ π³πΏ π°πΏπΊπ°π½ πΈππ;<ref name="r3">"Welsh language on GOV.UK β Content design: planning, writing and managing content β Guidance", gov.uk. https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk "Welsh language scheme", GOV.UK. https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme "Welsh language scheme", GOV.UK. https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme</ref> π
π°π»πΉππΊπ° ππ°πΆπ³π° π·π°π±π°πΉπΈ π»π΄πΉππΉπ» ππ°πΉπ·ππΉπ πΉπ½ π
π°π»πΉπ»π°π½π³ πΎπ°π· πΉπ½ π°π½π³π±π°π·ππΉπΌ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π³πΏ π
π°π»πΉπ»π°π½π³)<br />ππΊπππΉππΊπ°; πΏπ»πππππΊπππΉππΊπ°; π
π°π»πΉππΊπ°; πΊπππ½π
π°π»πΉππΊπ°; ππΊπππΉππΊπ° π²π°π΄π»πΉππΊπ°; πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ°; π±ππΉπππΉππΊπ° ππ°πΉπΊπ½π΄ ππ°πΆπ³π°
|-
| style="vertical-align:top;" | πΊπΏπ½πΎπ° (2021)
| 83,1% ππ΄πΉππ; 8,6% π°ππΉππΊπ°π½π; 3,7% ππ
π°πππ; 2,7% π²π°πΌπΉππΊπ°π½π; 2,0% π°π½πΈπ°π<br />(π²πΉπ»ππππ°πΌπ΄π»π΄πΉπ½ππ πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ π
π°π πΎπ΄ππ° 2021; ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΏππ»π°π²πΉπΈπ° π³πΏ πΎπ΄ππ° 2022; ππ°π·π½π΄πΉπ½π π°π»π»π πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΉππ ONS πΌπΉπππΈπ 21 πΌπ°πππΉπΏπ 2021)<ref name="r4">"Table 06: UK06 - Ethnic group by sex by age, United Kingdom", Census-based statistics UK: 2021, Office for National Statistics, 27 June 2025. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π (2021)
| 46,6% πππΉπππΎπ°π½π; 37,6% π½πΉ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π; 6,0% πΉππ»π°πΌ; 1,6% π·πΉπ½π³πΏπΉππΌ; 2,2% π°π½πΈπ°π; 5,9% π½πΉ π΅πΉπΈπ°π½<ref name="r5">"Table 07: UK07 - Religion by sex by age, United Kingdom", Census-based statistics UK: 2021, Office for National Statistics, 27 June 2025. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | π½π°πΌπ πΈπΉπΏπ³ππ
| π±ππΉπππΉππΊπ; π±ππΉπππ°π½π; π±ππΉπ (π²π°πΌπ°πΉπ½πΎπ)
|-
| style="vertical-align:top;" | π
π°π»π³πΏππ½πΉ
| π°πΉπ½π°π
π°π»π³πΏππ½πΉπ π
πΉπππ³π°πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΈ πΌπ°πΈπ»π° (π°π½πΈπ°ππ° πΌπ΄ππΎπ΄πΉπ½π βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉβ, π±πΉ Vernon Bogdanor πΎπ°π· π°π½πΈπ°ππ°πΉπΌ,<ref name="r6">Bradbury, Jonathan, "Constitutional Policy and Territorial Politics in the UK: Volume 1: Union and Devolution 1997β2012", Policy Press, 2021. https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19</ref> πΌπ°π½π°π²πΉπΆπ π²π°π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π΄πΉ π°ππ°π π²π°π°ππ±πΎπ΄πΉπ½ 1990;<ref name="r7">Leith, Murray Stewart, "Political Discourse and National Identity in Scotland", Edinburgh University Press, 2012. https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π²π°π·π°π»π³πΉπΈ πΌπΉπ³πΎπΏπ½π²π°ππ³π π
π°π»π³πΏππ½πΉ, π°πΊ πΊπΏπ½πΈπΎπΉπΈ π°π»π³ππ΄π·ππ° πΎπ°π· π²π°π±π°πΏππΈπ° π³π°πΉπ»π ππ΄πΉπ½π°πΉπΆπ΄)<ref name="r8">Gagnon, Alain-G.; Tully, "Multinational Democracies", Cambridge University Press, 2001. https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47 Bogdanor, Vernon, "Constitutional Reform in the United Kingdom: Practice and Principles", Hart Publishing, 1998. https://books.google.com/books?id=YEEgDsCYmbQC&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA18</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ πΈπΉπΏπ³π°π½π
| charles III
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ πππΏπΌπ° π°π½π³π±π°π·ππ
| andy burnham
|-
| style="vertical-align:top;" | πΌπ°πΈπ»
| Parliament
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ π·π°πΏπ·πΉπΆπ° ππ°πΆπ½
| House of Lords
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ πΏπ½π³π°ππΉπππ° ππ°πΆπ½
| House of Commons
|-
! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | πΏπππ°ππ΄πΉπ½π
|-
| style="vertical-align:top;" | Laws in Wales Acts
| 1535 πΎπ°π· 1542
|-
| style="vertical-align:top;" | π²π°π°πΉπ½π°πΉπ½π π
πΉππΎππ½π
| 24 πΌπ°πππΉπΏπ 1603
|-
| style="vertical-align:top;" | πππΉπ²π²π
π° π²π°π°πΉπ½π°πΉπ³ππ
| 22 πΎπΏπ»πΉπ 1706
|-
| style="vertical-align:top;" | π
πΉπππ³π° π²π°π°πΉπ½π°πΉπ³ππ π°π²π²π»π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³πΉπ
| 1 πΌπ°πΉπΏπ 1707
|-
| style="vertical-align:top;" | π
πΉπππ³π° π²π°π°πΉπ½π°πΉπ³ππ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ
| 1 πΎπ°π½πΏπ°ππΉπΏπ 1801
|-
| style="vertical-align:top;" | Irish Free State Constitution Act
| 6 π³π΄πΊπ΄πΌπ±ππΉπ 1922
|-
! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | πΌπΉπΊπΉπ»π΄πΉ
|-
| style="vertical-align:top;" | π°π»π»π (ONS πΌπΉππ°πΈπ, πΏπ½ππ΄ πΌπ°ππ΄πΉ; π½πΉ Crown Dependencies πΎπ°π· π°π·π
π°π»π°π½π³ππ π±ππΉπππΉππΊππ)
| 244.376 km<sup>2</sup> (94.356 sq mi)<ref name="r9">"Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK", Open Geography Portal, Office for National Statistics, 31 May 2024. https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about</ref><br />πππ°πΈπ 78.
|-
! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | πΌπ°π½π°π²π΄πΉ
|-
| style="vertical-align:top;" | πΌπΉπππΈ
| ππ°πΉπ
π° 69,5 πΌπΉπ»πΉπΏπ½π (πΌπΉπ³πΏπΌπ°πΉ 2025)<br />πππ°πΈπ 20.
|-
| style="vertical-align:top;" | π²πΉπ»ππππ°πΌπ΄π»π΄πΉπ½π (2021)
| 66.912.637<ref name="r4" />
|-
| style="vertical-align:top;" | πΌπ°π½π°π²π΄πΉ π±πΉ πΌπΉππ°πΈ π»π°π½π³πΉπ
| πππ°πΈπ 48.
|-
! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | ππ°πΉπ·πΏ
|-
| style="vertical-align:top;" | GDP (PPP) (2026)
| $4,783 πππΉπ»πΉπ<ref name="r10">"World Economic Outlook Database (October 2026 Edition)", www.imf.org, International Monetary Fund, 13 October 2026. https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)</ref><br />πππ°πΈπ 10.
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ π±πΉ π²πΏπΌπΉπ½
| $68.476<ref name="r10" /><br />πππ°πΈπ 33.
|-
| style="vertical-align:top;" | GDP (π½π°πΌπΉπ½π) (2026)
| $4,268 πππΉπ»πΉπ<ref name="r10" /><br />πππ°πΈπ 5.
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ π±πΉ π²πΏπΌπΉπ½
| $61.108<ref name="r10" /><br />πππ°πΈπ 21.
|-
| style="vertical-align:top;" | π²πΉπ½πΉ (2021)
| 35,4 (πΌπΉπ½π½πΉπΆπ)<ref name="r11">"Income inequality", OECD Data, OECD. https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | HDI (2023)
| 0,946 (πΌπ°π½π°π²πΉπΆπ)<ref name="r12">"Human Development Report 2025", United Nations Development Programme, 6 May 2025. https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf</ref><br />πππ°πΈπ 13.
|-
! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | π°π½πΈπ°π
|-
| style="vertical-align:top;" | ππ°πΉπ·πΏ
| πππ΄ππ»πΉπ½π² (πΎπ°π· βππΏπ½π³β π°πΉπΈπΈπ°πΏ βππΏπ½π³ πππ΄ππ»πΉπ½π²β; ππΏπΌπ°πΉ π°π½π³π±π°π·ππΎππ πΈπΉπΏπ³ππ πΎπ°π· π°π·π
π°π»π°π½π³ππ π²πΉπ±π°π½π³ ππ΄πΉπ½ππ ππΉπ»πΏπ±ππ΄πΉπ½ππ ππ°πΉπ·πΏ π°πΉπΈπΈπ°πΏ π±ππΏπΊπΎπ°π½π³ π°π½πΈπ°π) (Β£)<br />GBP
|-
| style="vertical-align:top;" | ππ΄πΉπ»ππ π²π°π
πΉ
| UTC+0 (GMT)
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ π°ππ°π½π
| UTC+1 (BST; jah brukiΓΎ in β¦Crown Dependenciesβ§)
|-
| style="vertical-align:top;" | π²π°πΌπ΄π»π΄πΉπ½π π³π°π²πΉπ
| dd/mm/yyyy (AD) (πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π
π°π»π³πΏππ½πΉ π±ππΏπΊπΉπΈ ISO 8601 yyyy-mm-dd π³πΏ ππ°π·π½π΄πΉπ½π)<ref name="r13">"Formatting dates and times in data", gov.uk, HM Government, 9 August 2022. https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | π»π°πΈππ½π ππ°π·π½π΄πΉπ½π
| +44 (π½πΉ πΉπ½ πΌπ°πΉπππ°πΌ π»π°π½π³π°πΌ πΏππ°π πΌπ°ππ΄πΉπ½)
|-
| style="vertical-align:top;" | πΉπ½ππ΄ππ½π΄π
| .uk (.π²π± π°πΏπΊ π²π°π·π°π»π³π°π½, π»π΄πΉππΉπ» π±ππΏπΊπΉπΈ)
|}
ππ° '''π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπ''' ('''π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ''', πΎπ°π· '''π±ππΉπππ°π½πΉπ°''') πΉππ π»π°π½π³ πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°π
πΉππππ° π°πΏππππ°πΉ, ππ°πΉπππ° π°π πΈπ°πΌπΌπ° π°πΉππΈπΉπ½π ππ°πππΏπ±π½πΎπ°. π±ππΏπΊπ½πΎπ°π½ πΈπΉπ π
π°πΏππ³πΉπ βπ±ππΉπππ°π½πΉπ°β πΉππ πΌπ°π½π°π²ππ°π»πΈπ: ''The Guardian'' πΎπ°π· ''The Telegraph'' π²π°π½πΉπΌπ°π½π³ πΈπ°ππ° ππ°πΌπ°π»π΄πΉπΊπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ; π±ππΊππ πππΉπΊπ»π° gov.uk π
πΉπ»πΎπ°π½π³ βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉβ πΎπ°π· βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉβ, π°πΊ βπ±ππΉπππΉππΊπ π°π½π³π±π°π·πππππ°πΆπ½π°β.<ref name="r14">"Guardian style guide: U", The Guardian, 23 April 2021. https://www.theguardian.com/guardian-style-guide-u</ref><ref name="r15">"Places", The Telegraph, 25 July 2025. https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/</ref><ref name="r16">"Style guide - A to Z - Guidance - GOV.UK", www.gov.uk. https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain</ref> π²π°π·π°π±π°πΉπΈ π°π²π²π»π°π½π³, ππΊπππ»π°π½π³, π
π°π»πΉπ»π°π½π³ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ (πΌπ°π½π°, π²π°πΉππ½ππ°πΉ πΎπ°π· πΎπ°πΉπππ°πΉ ππΉπ½π³ π°π½π³π±π°π·πππ πΈπΉπΏπ³π°π½π, π½πΉ π³π°πΉπ»ππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ), πΌπ°π½π°π²π΄πΉ πΏππ°π 69 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ πΉπ½ πΎπ΄ππ° 2025. π²π°π·π°π±π°πΉπΈ πΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ°, π½π°πΏππΈπ°πΏππππ° πΉππ°π»π°π½π³ πΎπ°π· πΈπ πΌπ°π½π°π²πΉππππ½π πΈπ°πΉπΌ ππΌπ°π»πΉπππ°πΌ π°π·π
π°π»π°π½π³π΄ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΌ π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ, π
πΉππΏπ±π½πΉ 244.376 km2. π·π°π±π°πΉπΈ π»π°π½π³π°πΌπ°ππΊπ° πΌπΉπΈ πΉππ°π»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπππΏπ±π»πΉπΊπ΄πΉπ πΎπ°π· πΉππ π±πΉπ²πΉππ°π½π πππ°πΌ π°ππ»π°π½ππΉππΊπΉπ½ πΌπ°ππ΄πΉπ½, π½π°πΏππΈπ°ππ°πΉπ
π, π°π²π²π»πΉππΊπΉπ½ πΌπ°ππΉππ°πΉπ
π°, πΊπ΄π»ππΉππΊπΉπ½ πΌπ°ππ΄πΉπ½ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπΉπ½ πΌπ°ππ΄πΉπ½; π
π°π»π³πΉπΈ πΏππ°π π°π½π³π±π°π·πππ πΈπΉπΏπ³π°π½π πΎπ°π· πΏππ°ππΌπ°ππ΄πΉπ½ π»π°π½π³π° π±ππΉπππΉππΊπ°. π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° πΉππ π·π°πΏπ±πΉπ³π°π±π°πΏππ²π πΎπ°π· πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π±π°πΏππ²π π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ; π°πΉπ³πΉπ½π±π°πΏππ²π, πΊπ°ππ³πΉπ πΎπ°π· π±π°πΉπ»ππ°ππ ππΉπ½π³ π·π°πΏπ±πΉπ³π°π±π°πΏππ²π ππΊπππ»π°π½π³πΉπ, π
π°π»πΉπ°π½π³πΉπ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπ.
πΈππ π±ππΉπππΉππΊππ π°π·π
π°π»π°π½π³ππ ππΉπ½π³ π±π°πΏπ°π½ππ ππΉπ½ππ΄πΉπ½π ππΏπ½ππ΄πΉ π½πΉπΏπΎπ°ππ°πΉπΌπΎπ° πππ°πΉπ½π°π»π³πΎπ°. ππΏπΌππ½π΄πΉπ π²π°π²π°πΎπΉπΏπΊπ°π½π³π°π½π π³πΏπ²πΏπ½π½πΏπ½ πΎπ΄ππ° 43 π°ππ°π πππΉπππΏ; ππΏπΌππ½π΄πΉπ πΏππ°ππ²π°π²π²π°π½π³π°π½π πΎπ΄ππ° 383β410; π°π²π²π»π°ππ°ππ°π½ππ π³πΏπ²πΏπ½π½πΏπ½ π±π°πΏπ°π½ π½π΄ππ° πΎπ΄ππ° 450; π½πππΌπ°π½ππ π²π°π²π°πΎπΉπΏπΊπ°π½π³π°π½π π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ΄ππ° 1066. πΌπ°π·ππ πΈπΉπΏπ³π°π½π΄ π²π°πΌπΉπ½πΈπΉπ³π° π°π½π° πΎπ΄ππ° 17-π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ°, ππΏπ½ππ΄πΉ πΈπ°πΉππ· π°π²π²π»πΉππΊπ π±π°πΏππ²πΎπ°π
π°πΏππ·ππΉπ½π. π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΈπ°πΉππ· π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πππΉπ²π²π
ππ πΎπ΄ππ° 1707 ππ
π΄ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ. πΈπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π 1800 π²π°π°πΏπΊπ½πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉππ°π»π°π½π³πΉπ, π²π°ππΊπ°ππΎπ°π½π³ππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ πΎπ΄ππ° 1801. ππΉπ»πΏ πΉππ°π»π°π½π³πΉπ π²π°πΈπ»π°πΏπ· πΎπ΄ππ° 1922 ππ
π΄ πππΉπΎπ° πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ πππ°πΈπ; πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ πΎπ°π· π
π°π»π³πΏππ½ππ π½π°πΌπ½π΄ π
πΉπππΈ 1927 π²π°ππΊππ π½πΏ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ.
π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π πππΏπΌπΉπππ° π
πΏπ»πΈπΏπ
π°πΏππ·ππ π»π°π½π³ πΎπ°π· πΈπ°ππ° ππ°πΏππΌπΉπππ° πΌπ°π·ππ΄πΉπ²π πΏππ°π ππΉπ»πΏ πΎπ΄ππ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 19 πΎπ°π· πππΏπΌπ°π½π° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ°π 20, ππΏπ½ππ΄πΉ πΉπ½ ''Pax Britannica'' (1815β1914). πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π±ππΉπππΉππΊπ πππ³πΉπ³π° π
πΉππππ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 19 πΈπ°πΉππ· π°πΊππ°π½π΄πΉπ½π π°πΏπ³π°π²π, πΊπ°πΏπππ½π π
π°π»π³πΏππ½πΉ, π
π°πΏππππ
π°πΌπ°π·ππ, πΊπΏπ½πΈπΎπ° πΎπ°π· π»πΏπ½π³πΏπ½πΎππ π²π°π
π°π·ππΎπ°π½ ππ
π΄ π·π°πΏπ±πΉπΈππ°πΉπ·πΏπππ°πΈπ. πΉπ½ πΎπ΄ππ°πΌ 1920 π²π°π·π°π±π°πΉπ³π° π±πΉ ππΉπ³π
πππ³π°πΉπ»π° π°πΉππΈππ πΎπ°π· πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π, πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉπ½ π°π»π³π΄πΉπΌ. πΈππ ππ
ππ πΈπΉπΏπ³π°π
πΉπ²ππ π²π°ππΌπ°πΉππΉπ³π΄π³πΏπ½ π
πΉππππ° π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· πΏππ»π°πΏππΎπ°π½ π»π°π½π³π΄ π»π°πΏππΉπ³π° ππΉπ»πΏ π»π°π½π³π΄.
π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉππ π
πΉπππ³π°πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³ππ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΌπΉπΈ π½πΉ πΌπ΄π»πΉπ³π°πΉ π²π°π
πΉπππ³π°πΉ (πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ π±π°πΏππ²πΎπ°π
π°πΏππ·ππΉπ½π, πππ°πΏππ π³ππΌπ°π½π, ππΉπ³πΏπ½π, π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ)<ref name="r17">"What is the UK Constitution?", The Constitution Unit of UCL, 9 August 2018. https://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/what-uk-constitution/what-uk-constitution</ref> πΎπ°π· πΈππΉπΌ πππ°πΏππΌ: π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³, ππΊπππ»π°π½π³, π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³. ππΊπππ»π°π½π³, π
π°π»πΉπ»π°π½π³ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ π·π°π±π°π½π³ ππ΄πΉπ½ ππΉπ»π±πΉπ½ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³ππππ°πΆπ½π° πΌπΉπΈ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΎπ°π½π³π΄πΉπ½ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°. πΉππ π»π°π½π³ πππ°πΌπ
πΉπ²πΉπ πΌπΉπΈ πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ π°πΏπ³π°π²π΄πΉπ½, πΉπ½ πΈπ°πΉπΌ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ°πΌ π±πΉ π½π°πΌπ½πππ°πΉπ·πΏπ·π»π°πΉπ
πΎπ°π· πππΏπΌπ° πΏππ±π°πΉππ°ππ΄πΉπ πΎπ°π· πΉπ½π±π°πΉππ°ππ΄πΉπ. ππ
π΄ π
π΄ππ½π°πΈπΉπΏπ³π° πΌπΉπΈ π°πΉπ½π°πΉπΌ πΈπΉπΆπ΄ π·π°πΏπ·πΉππππ½π° π
π΄ππ½π°ππ°πΉπ·π
π΄ π·π°π±π°πΉπΈ π°πΉπ½π°π½π° πΈπΉπΆπ΄ ππ
πΉπ½πΈπΉππππ½π° π·π°ππΎπΉπ π°πΏππππΉπ½π. π±ππΉπππΉππΊπ ππΉπ³πΏπ½π πΉππ πΏππ°π π»π°π½π³π° πΌπΉπΊπΉπ»π, ππΏπ½ππ΄πΉ πΉπ½ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉ ππ°πΆπ³π°πΉ πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½π³πΏπΈπ°πΉ, πΎπ°π· π
πΉπππΈ πΉπ πΎπ°π· π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΌπΉπΊπΉπ» πππ°πΈπΎπ°π½π³ ππΉπ»πΏ ππ°πΏππ°πΉππ° π»π°π½π³π΄. πΉππ πΌπΉπΊπΉπ»π πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΎπ°π· π»πΉπΌ πΌπ°π½π°π²π°πΉπΆπ΄ πΈπΉπΏπ³πππ²π°π·π°πΉππ΄πΉπ½π.
== π
π°πΏππ³π°π·π°πΉπΌπ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πππ
π°πΏππ³π° ==
πΈπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π 1707 π²π°π°πΉπ½πΉπ³π΄π³πΏπ½ π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³ βπΉπ½ π°πΉπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π±πΉ π½π°πΌπΉπ½ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππβ (πΈπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π 1800 π±ππΏπΊπΉπ³π΄π³πΏπ½ βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπβ).<ref name="r18">"The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706", Scots History Online. http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html Barnett, Hilaire; Jago, Robert, "Constitutional & Administrative Law", Routledge, 2011. https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165</ref> βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉβ π
π°π π°πΉπ½π°π·πΏπ½ π±ππΏπΊπΉπΈπ πππ°πΌ πΈπΉπΆπ°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ, πΈπΉπΆππ π°πΉπ
πΉππΊπ π½π°πΌπ 1707β1800 π
π°π βπΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ°β.<ref name="r19">"After the political union of England and Scotland in 1707, the nation's official name became 'Great Britain'", ''The American Pageant, Volume 1'', Cengage Learning (2012); "From 1707 until 1801 ''Great Britain'' was the official designation of the kingdoms of England and Scotland". ''The Standard Reference Work: For the Home, School and Library, Volume 3'', Harold Melvin Stanford (1921); "In 1707, on the union with Scotland, 'Great Britain' became the official name of the British Kingdom, and so continued until the union with Ireland in 1801". ''United States Congressional serial set, Issue 10; Issue 3265'' (1895); Gascoigne, Bamber, "History of Great Britain (from 1707)", History World. http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07</ref> π°ππ°π πΉππ°π»π°π½π³πΉπ π³π°πΉπ»π΄πΉπ½ πΎπ°π· πππΉπΎπ°πΉπΆππ πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ°πΉπΆππ πππ°πΈπ πΏππππΉπΎπ°πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΎπ΄ππ° 1922 π²π°π½π°πΌπ π²π°ππΊπΉπππΉπ³π° πΎπ΄ππ° 1927 π³πΏ βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπβ.<ref name="r20">Cottrell, P., "The Irish Civil War 1922β23", Bloomsbury USA, 2008. https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573</ref>
πΈπ°πΏπ· ππ
π΄ππ
π°π»π³π°π½π³π, πΈπ ππΉπ³π
ππ π³π°πΉπ»ππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπ°π½π°π²π°πΉπΌ πΈπΉπΏπ³ππ π·π°πΉππ°π½π³π°;<ref name="r21">S. Dunn; H. Dawson, "An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict", Edwin Mellen Press, 2000 "Changes in the list of subdivision names and code elements", ISO 3166-2, International Organization for Standardization, 15 December 2011. http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf</ref> πΈπ°ππ° π·π°πΏπ±πΉπ³π°πΈπΉπΏπ³π°π½ππ±ππΊπ π·π°πΉπ·π°πΉπ βπΈπΉπΏπ³ππ πΉπ½ πΈπΉπΏπ³π°πΉβ.<ref name="r22">"Countries within a country", Prime Minister's Office, 10 January 2003. http://www.number10.gov.uk/Page823</ref> NUTS 1 ππ°π·π½πΎπ°π½π³π π·π°πΉππΉπΈ ππΊπππ»π°π½π³, π
π°π»πΉπ»π°π½π³ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ βπ²π°π
πΎπ°β;<ref name="r23">"Statistical bulletin: Regional Labour Market Statistics". http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml "13.4% Fall In Earnings Value During Recession". http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession</ref> π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ πΎπ°π· π·π°πΉππ°π³π° βπ²π°π
πΉβ.<ref name="r24">Dunn, Seamus; Dawson, Helen, "An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict", Edwin Mellen Press, 2000 Murphy, Dervla, "A Place Apart", Penguin, 1979</ref> π·π°πΉππ°π½ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπ βπΌπ°π²π°π½π³π π
πΉππ°π½ ππ°πΊπΎππ½πβ.<ref name="r25">Whyte, John; FitzGerald, "Interpreting Northern Ireland", Clarendon Press, 1991</ref>
βπΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ°β πΌπ΄ππΎπΉπΈ π°π·π
π°π»π°π½π³, π°πΉπΈπΈπ°πΏ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ π°π²π²π»π°π½π³, ππΊπππ»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³ ππ°πΌπ°π½π°; πΉππ ππ΄πΉπ»ππΌ ππ°πΌπ°π»π΄πΉπΊπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ.<ref name="r26">"Guardian Unlimited Style Guide", Guardian News and Media Limited, 19 December 2008. https://www.theguardian.com/styleguide/page/0,,184840,00.html "BBC style guide (Great Britain)", BBC News, 19 August 2002. http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g "Key facts about the United Kingdom", Government, citizens and rights, HM Government. http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517</ref><ref name="r27">New Oxford American Dictionary: "Great Britain: England, Wales, and Scotland considered as a unit. The name is also often used loosely to refer to the United Kingdom."</ref> βπ°π²π²π»π°π½π³β πΉππ ππ΄πΉπ»ππΌ πΏπ½π²π°ππ΄π·ππ π±ππΏπΊπΉπΈπ πππ°πΌ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ, π½π°πΏπ·π
πΉππ πππ°πΌ ππ°πΉπππ°ππ°πΏππ½πΎπ°πΌ.<ref name="r28">"When people say England, they sometimes mean Great Britain, sometimes the United Kingdom, sometimes the British Isles β but never England." β George Mikes, "How To Be An Alien", Penguin, 1946 "England OR United Kingdom (UK)? | Vocabulary | EnglishClub", englishclub.com. https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm</ref>
βπ±ππΉπππ°π½πΉπ°β πΉππ ππ°πΌπ°π»π΄πΉπΊπ πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ π±ππΉπππ°π½πΉππ,<ref name="r29">"Britain Meaning in the Cambridge English Dictionary", dictionary.cambridge.org. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain "Definition of Britain in English by Oxford Dictionaries", Oxford Dictionaries β English. https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain</ref><ref name="r30">"Britain definition and meaning", collinsdictionary.com, Collins English Dictionary. https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain</ref> ππ΄πΉπ»ππΌ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ.<ref name="r31">"Britain β Definition for English-Language Learners", learnersdictionary.com, Merriam-Webster's Learner's Dictionary. http://learnersdictionary.com/definition/Britain</ref> πΈπ°ππ° π±ππΊππ πππΉπΊπ»π° πΈπΉπΏπ³ππ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ π
πΉπ»πΎπΉπΈ βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉβ πΏππ°π½π° π°π½π³π±π°π·πππππ°πΆπ½π° (π²π°π½π°πΌπ½πΉπ³π° πππ°πΌ βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉβ π³πΏ βπ±ππΉπππΉππΊβ πΎπ΄ππ° 1961),<ref name="r32">"'Cold U.K.' Becomes British", The Times, 21 October 1961</ref><ref name="r33">"Style guide: A to Z", UK Government, 21 November 2024. https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z</ref> π°πΊ π°π½πΈπ°ππ°πΉπΌ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ π±ππΊππΌ π°π½πΈπ°ππ·π
π°πΈπ°π π
π°πΏππ³.<ref name="r34">Permanent Committee on Geographical Names, "Toponymic guidelines for the United Kingdom", gov.uk, UK Government, 17 May 2023. https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines</ref> πΈπ°ππ° ππΉπ½ππ΄πΉπ½π π²π°πΌππ π»π°π½π³π΄ π½π°πΌπ½π΄ π°π½π³π½πΉπΌπΉπΈ βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉβ, βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉβ; π°πΉπ½π βπΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ°β ππΉπ½ππ΄πΉπ½π πΏπππ°ππ·π°πΉπΈ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³.<ref name="r34" /> BBC πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° βπ±ππΉπππ°π½πΉπ°β π°πΉπ½π π³πΏ πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ π±ππΉπππ°π½πΉππ; π½πΏ πππΉπΊπ»π° π°πΉπ½π π΅πΉπΈπΉπΈ πΈπ°ππ΄πΉ βπΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ°β πΏπππ°ππ·π°πΉπΈ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³.<ref name="r35">"BBC News style guide β Names", BBC Academy, BBC. https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 "Alphabetical checklist", BBC News, BBC. https://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551</ref>
βπ±ππΉπππΉππΊπβ π±π°πΉππΉπΈ π³πΏ π
π°πΏππ³π°πΌ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΎπ°π· πΉπ½ π
πΉπππ³π° π³πΏ πΈπΉπΏπ³πππ²π°π±π°πΏππΎπΉπ πΎπ°π· π²π°π½πΉπΈπΎπΉπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ.<ref name="r36">Bradley, Anthony Wilfred; Ewing, Keith D., "Constitutional and administrative law", Pearson Longman, 2007. https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36</ref> ππ°πΏππΈπΉπ π°π·ππ°πΉπ³π° πΈπ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ; πΈπ°ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π
π°π»π³πΏππ½πΉ π±ππΏπΊπ°π°π½π³π½π°πΌ π³πΏ π°πΉπ½π°πΊπ»π° πΎπ΄ππ° 1961 π°ππ°π π±πΉπ³πΎπ°π½ π»π°πΏπ±ππ πππ°πΌ π°πΏππππ°π»πΎπ°, πΊπ°π½π°π³π° πΎπ°π· π½πΉπΏπΎπ°πΉ ππ°πΉπ»π°π½π³π°πΉ.<ref name="r37">Curran, James; Ward, "The Unknown Nation: Australia after Empire", Melbourne University Publishing, 2010</ref><ref name="r38">Ward, Stuart, "Untied kingdom: A Global History of the End of Britain", Cambridge University Press, 2023</ref> πΌπ°π½π½π° ππΉπΊ ππΉπ»π±π°π½ π·π°πΉππ°π½π³ π±ππΉπππΉππΊ, π°π²π²π»πΉππΊπ, ππΊπππΉππΊπ, π
π°π»πΉππΊπ, π½π°πΏππΈπ°πΉππ°πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ π°πΉπΈπΈπ°πΏ πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ,<ref name="r39">"Which of these best describes the way you think of yourself?", Northern Ireland Life and Times Survey 2010, ARK β Access Research Knowledge, 2010. http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html</ref> π°πΉπΈπΈπ°πΏ ππ°πΌπ°ππΉπ³π
ππ.<ref name="r40">"Ethnicity and National Identity in England and Wales", Office for National Statistics. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 Schrijver, Frans, "Regionalism after regionalisation: Spain, France and the United Kingdom", Amsterdam University Press, 2006. https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275</ref>
== πππ°πΈπΎπ°π½ ==
=== ππ°πΏππ° π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πππΉπ²π²π
ππ ===
[[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|ππππ½π΄π·π΄π½π²π΄, π
πΉπ»πππ·πΉππ΄: πππ°πΉπ½ππ·ππΉπ½π²π, πππ°πΉπ½ππ π½π΄ππ° 13 ft π·π°πΏπ·ππ]]
πΊπππΌπ°π½πΎππ½ππ π²π°π±π°πΏπΉπ³π΄π³πΏπ½ πΈπ π»π°π½π³ πΉπ½ π
π΄π²ππ π½π΄ππ° 30.000 πΎπ΄ππ° ππ°πΏππ°; π°πΉπ½ππ°π»πΈπ π±π°πΏπ°π½ πΉππ πππ°πΌ πΈπ°πΌπΌπ° π΄πΉπ π²π°πΈπ»π°πΉπ·π°π½ π½π΄ππ° 11.500 πΎπ΄ππ° ππ°πΏππ°.<ref name="r41">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "Ancient skeleton was 'even older'] ". BBC News. 30 October 2007. Retrieved 27 April 2011.</ref><ref name="r42">"A 12,000-year story - revealing the history of settlers in Britain from the end of the Ice Age to the present day | University of Oxford", ox.ac.uk, 9 February 2018. https://www.ox.ac.uk/news/2018-02-09-12000-year-story-revealing-history-settlers-britain-end-ice-age-present-day</ref> πΉπ½ πππ΄π³πΉπππΉπ½ ππ°πΏππ°πππ°πΈπΎπ°π½ πΌπ°π½π°π²π΄πΉ π
π°π πΌπΉπΊπΉπ»π π°π·ππ°πΏπ³π° πΊπ΄π»ππΉππΊπ°πΉ π°πΉπ
π°π»π°π½π³πΉππΊπ°πΉ πΈπΉπΏπ³πππ²π°π
π°πΏππΊπΎπ°, π³π°πΏπππ π±ππΉπππΉππΊππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· π²π°π΄π»πΉππΊππ πΉππ°π»π°π½π³πΉπ.<ref name="r43">Koch, John T., "Celtic culture: A historical encyclopedia", ABC-CLIO, 2006. https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128</ref>
ππΏπΌππ½π΄πΉπ π²π°πΎπΉπΏπΊπ°π½π³π°π½π πππ°πΌ πΎπ΄ππ° 43 πΎπ°π· 400 πΎπ΄ππ° π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ πΏππ°π ππΏπΈπ° π±ππΉπππ°π½πΉπ° π°ππ°π πΈπ°πΉπΌ π°π²π²π»π°ππ°ππ°π½ππ½π΄ πΉπ½π½πΏππ²π°π²π²π, ππ°π΄πΉ π²π°π±πΉπ½π³π°π½ πΈπ π±ππΉπππΉππΊπ π²π°π
πΉ πΌπΉπΊπΉπ»π π³πΏ π
π°π»πΉπ»π°π½π³, πΊπππ½π
π°π»πΎπ° πΎπ°π·, π³πΏ ππ΄πΉπ»π°πΉ, π·π΄π½ ππ²π»π΄π³π³ (π½π°πΏππΈπ° π°π²π²π»π°π½π³, ππΏπΈπ° ππΊπππ»π°π½π³).<ref name="r44">Davies, "The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales", University of Wales Press, 2008</ref> ππΉπ»πΏ π°π²π²π»π°ππ°ππ°π½π΄ π°πΉππΈππ π²π°π
π°ππ³ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ π°π½π° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 10.<ref name="r45">"Short Athelstan biography". https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml</ref> π²π°π΄π»πΉππΊππ ππ°πΆπ³ππ πππ³πΎπ°π½π³π°π½π πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°π
πΉππππ° π±ππΉπππ°π½πΉπ° (π°π»π³ππ πΏππΌπ°πΉππ°π½π πππ°πΌ π½π°πΏππΈπ°πΏππππ° πΉππ°π»π°π½π³ π°π½π° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 5)<ref name="r46">Mackie, J.D., "A History of Scotland", Penguin, 1991. https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 Campbell, Ewan, "Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots", Canongate, 1999</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΌπΉπΈ ππΉπΊπππΌ π³πΏ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π°π½π° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 9.<ref name="r47">Haigh, Christopher, "The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland", Cambridge University Press, 1990. https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30</ref>
[[File:Roman Baths in Bath Spa, England - July 2006.jpg|thumb|alt=π±πΉπ»π°πΉπΈπ πΈπΉπΆπ΄ π±π°π³π΄: ππ°πΉπ·πππ
π°πΉππΈπ π
π°ππΉπ½π π²ππ΄π½πΉππΊπ π±πΉ πππ°πΉπ½ππΌ π²π°ππ³ππΌ π²π°πΉπ»ππΌ πΌπΉπΈ ππππΈπΉπΌ. πΉπ½ π°ππππ°π²ππΏπ½π³π° πΉππ πΈπ π·π»π°πΉπ
π° π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½π.|ππΏπΌππ½π΄πΉππΊ π±π°πΈ, π±π°ππ·, πππΌπ΄πππ΄π: π
π°πΉπ»π²π°π·π°π»π³π°π½π ππΏπΌππ½π΄πΉππΊπ πππ°πΈπ]]
π½πππΌπ°π½ππ πΉπ½π½πΏππ²π°π²π²π°π½π³π°π½π π°π²π²π»π°π½π³ πΉπ½ πΎπ΄ππ° 1066, π½π΄πΌπΏπ½ πΌπΉπΊπΉπ»π° π³π°πΉπ»ππ π
π°π»πΉπ°π½π³πΉπ, π²π°πΎπΉπΏπΊπ°π½π³π°π½π ππΉπ»πΏ πΉππ°π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π
π΄ππΏπ½ π»π°πΈππ³π°πΉ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³, π±ππΉπ²π²π°π½π³π° ππ°πΏππ°πππ°π½πΊπ»π΄πΉπ·π
ππ πΎπ°π· π½πππΌπ°π½ππππ°π½πΊπΉππΊπ° ππΉπ³πΏπ½π;<ref name="r48">Ganshof, F.L., "Feudalism", University of Toronto, 1996. https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5</ref> ππ° π°π²π²π»π°π½πππΌπ°π½π π²π°π³π°πΉπ»πΎπ°π½π³π πππ°πΈπΉπ³π° πΎπ°π· π²π°π³π°πΏππππ° πΈπ π°π»πΎπ°πΊπΏπ½πΎπ°π½ ππΉπ³πΏπ½π.<ref name="r49">Chibnall, Marjorie, "The Debate on the Norman Conquest", Manchester University Press, 1999. https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115</ref> πΈπ πΈπΉπΏπ³π°π½ππ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π΄π³πΏπ½ π²π°πΎπΉπΏπΊπ°πΉπΈ π
π°π»πΉπ°π½π³πΉπ π°πΊ π½πΉ πΌπ°π·ππ΄π³πΏπ½ π²π°πΎπΉπΏπΊπ°π½ ππΊπππ»π°π½π³, πΈπ°ππ΄πΉ π°π½π³ππππΈ πππΉπΎπ΄πΉ πΉπ½ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°π
πΉπππ³ππ 1320, πΉπ½ ππΉπ½ππ΄πΉπ½π°πΉ π²π°π
πΉπ²π°πΉ πΌπΉπΈ π°π²π²π»π°π½π³.<ref name="r50">"The Declaration of Arbroath", NMS, 3 June 2023. https://www.nms.ac.uk/past-exhibitions/the-declaration-of-arbroath</ref> πΌπΉπΊπΉπ»π° π²π°ππΊππΉππππ (1215) π
π°π πππΏπΌπΉπππ° π±ππΊπ π΅πΉπΈπ°π½π³π΄πΉ πΈπ°ππ΄πΉ π°πΉπ½π°π·πΏπ½ π
π°π»π³πΏππ½πΉ π½πΉ πΉππ πΏππ°π π
πΉπππΈ πΎπ°π· πΈπ°ππ΄πΉ π±π°πΏππ²πΎπ°π½π π·π°π±π°π½π³ ππ°πππ°πΉπ³ππ ππ°πΉπ·πππ.<ref name="r51">"Magna Carta", parliament.uk. https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/ "The contents of Magna Carta", parliament.uk. https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ "Magna Carta Key Facts", Britannica. https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts</ref>
πΈπΉπΏπ³π°π½ππ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ, π·π°π±π°π½π³ π°πΉππΈππ πππ°π½πΊπ πΎπ°π· π²π°ππΊπ°πΉπΈπ°π½π³π°π½π πΈπ πΊπ°ππΎπ° πππ°π½πΊπ, π
πΉπ²ππ³π΄π³πΏπ½ πΉπ½ πππ°π½πΊπΎπ°, πΉπ½ πΈπ°πΌπΌπ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° π
πΉπ²π°π½; ππΊπππΉππΊππ πΈπΉπΏπ³π°π½ππ π
π΄ππΏπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΌπΉπΈ πππ°π½πΊπΎπ°.<ref name="r52">Keen, Maurice. [https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml "The Hundred Years' War"] . BBC History.</ref> πΈπ π°ππππ°π²π°π»π΄πΉπΊππ½π π±ππ°π·ππ΄π³πΏπ½ π²π°πΉπ²πππ½ πππ°πΏπΎπΉπ½ππ½π πΎπ°π· πππππ΄πππ°π½ππΉππΊππ πΈπΉπΏπ³πππ°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½π πΉπ½ π°πΉπ½π·π
π°ππΎπ°πΌπΌπ° π»π°π½π³π°.<ref name="r53">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland The Reformation in England and Scotland] and [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period Ireland: The Reformation Period & Ireland under Elizabeth I] , EncyclopΓ¦dia Britannica Online.</ref> πΈπ π°π²π²π»πΉππΊπ π°ππππ°π²π°π»π΄πΉπΊππ½ π
π°π½π³πΉπ³π° π
π°π»π³πΏππ½πΉ, π²ππΏπ½π³πΏπ
π°π³π³πΎπΏ, π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ° πΎπ°π· ππΉπ³πΏπ½π π°π½π° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 16, π²π°ππΊππ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ, πππ°πΈπΉπ³π° π°π²π²π»πΉππΊπ πΈπΉπΏπ³πππΊπΏπ½πΈπΉ πΎπ°π· π²π°π½π°πΌπ ππ½πΉπΏπΌπΎπ°π±π° π
π°π½π³πΉπ³π° π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½ππ.<ref name="r54">"English Reformation c1527-1590", The National Archives. https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/</ref> π
π°π»πΉπ»π°π½π³ π
π°π ππΏπ»π»π π²π°π³π°πΉπ»πΎπ°π½ πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³;<ref name="r55">"British History in Depth β Wales under the Tudors", 5 November 2009. https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml</ref> πΉππ°π»π°π½π³ π
π°πΏππΈ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉπ½ π°πΉπ½π°πΌπΌπ° π²π°π±πΉπ½π³πΎπ° πΌπΉπΈ πΈπΉπΆπ°πΉ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉ πΊπ°ππΎπ°πΉ.<ref name="r56">Nicholls, Mark, "A history of the modern British Isles, 1529β1603: The two kingdoms", Blackwell, 1999. https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich</ref> πΉπ½ πΏπ»ππππΉππΊπ ππ°ππΉπΈ πΎπ΄ππ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 17 π½π°πΌ ππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π π°πΉππΈππ πΊπ°ππ·ππ»πΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉπΆπ΄ ππ΄πΉπΊπ΄ πΎπ°π· π²π°π πΈππ πππππ΄πππ°π½ππΉππΊπ°πΉπΌ π±π°πΏπ°π½π³π°πΌ πππ°πΌ π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³.<ref name="r57">Canny, Nicholas P., "Making Ireland British, 1580β1650", Oxford University Press, 2003. https://archive.org/details/makingirelandbri00cann</ref>
[[File:Adam de Colone (c.1572-1651) - James VI and I (1566β1625), King of Scotland (1567β1625), King of England and Ireland (1603β1625) - PG 2172 - National Galleries of Scotland.jpg|thumb|πΎπ°πΊππ±πΏπ 6 πΎπ°π· 1, πΈπΉπΏπ³π°π½π ππΊπππ»π°π½π³πΉπ 1567β1625, π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ 1603β1625]]
π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πΊπ°ππΎππ π
π°πΏππΈπΏπ½ πΎπ΄ππ° 1603 πΈπ°π½ πΎπ°πΊππ±πΏπ 6 ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π°ππ±πΎππ³π° π°π²π²π»πΉππΊπ°π½π° πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ°π½π° ππππ»π°π½π πΎπ°π· π²π°ππ
π°ππ πΉπ π²π°ππ³π° π³πΏ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°; πΈπ πΈππΉπΎπ° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π
π΄ππΏπ½ π°πΉπ½π·π
π°ππΎπΉπΆπΏπ· ππΏπ½π³ππ, π·π°π±π°π½π³ππ ππ΄πΉπ½π° ππΉπ»π±ππ½π πΈπΉπΏπ³ππππ°πΆπ½π°, π
πΉπππ³π°π·π°πΆπΎπ°π½π πΎπ°π· π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½π.<ref name="r58">Ross, D. (2002). ''Chronology of Scottish History''. Glasgow: Geddes & Grosset. p. 56. ; Hearn, J. (2002). ''Claiming Scotland: National Identity and Liberal Culture''. Edinburgh University Press. p. 104. .</ref> ππ°πΏππ° πΌπΉπ³πΎπ°πΉ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 17 π²π°π±πΉπ½π³π°π½ππ π
πΉπ²ππ, ππΏπ½ππ΄πΉ π°π²π²π»πΉππΊπ π²π°πΌπ°πΉπ½π³πΏπΈππ
πΉπ²π, π±ππ°π·ππ΄π³πΏπ½ π³πΏ πΊπ°ππ»πΏπ 1 πΏππ³π°πΏπΈπΉπΈ πΎπ°π· π³πΏ ππΊπ°πΌπΌπ°π»πΉπ±π°π½π³πΉπ½ ππ°πΉπππΏπ±π»πΉπΊπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ, ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ.<ref name="r59">"English Civil Wars". https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars; "Scotland and the Commonwealth: 1651β1660", Archontology.org, 14 March 2010. http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php</ref>
π°ππ°π π°ππππ°π²π°π»π΄πΉπΊπ, πΈπ°πΌπΌπ° πΌπΉπ³πΎπ°π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°, π
πΏπ»πΈπ°π²π π
π°π½π³π΄πΉπ½π 1688, π
π°π»π³πΏππ½ππ ππ°πΉπ·ππ΄π 1689 (π°π²π²π»π°π½π³) πΎπ°π· ππ°πΉπ·ππΉπ πΏππ°ππ
π°πΏππ³πΉπ π
πΉπππΈ 1689 (ππΊπππ»π°π½π³) π²π°ππ°πππΉπ³π΄π³πΏπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½ππ΄πΉπ²πΉπ½ πΎπ°π· πΊπ°ππ·ππ»πΉππΊπ π°ππ±πΎπ°π½π; πΈπΉπΏπ³π°π½ππ
πΉπππ³π°π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΉ π²π°π
π°π·ππΉπ³π΄π³πΏπ½.<ref name="r60">Lodge, Richard, "The History of England β From the Restoration to the Death of William III (1660β1702)", Read Books, 2007. https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC</ref> πΈπΉπΏπ³π°π½ππ²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ (1660) π²π°πΈππ°ππππΉπ³π° πΊπΏπ½πΈπΎπ°; ππΊπΉππ°πΌπ°π·ππ πΎπ°π· πΏπππ°ππΎπ°π½π π±ππ°π·ππ΄π³πΏπ½ πΊπΏπ½πΎππ, πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°π°πΌπ΄ππΉπΊπ° πΎπ°π· πΊπ°ππΉπ±πΉππΊπ°πΉ πΌπ°ππ΄πΉπ½.<ref name="r61">"Tudor Period and the Birth of a Regular Navy", Royal Navy History, Institute of Naval History. http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two; Canny, Nicholas, "The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I", Oxford University Press, 1998. https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC</ref> π°ππ°π πΏπππ°πΏππΎπ°π½ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½ππ 1606, 1667 πΎπ°π· 1689 π²π°ππΊππ πΈπ°ππ° π°π½π³π°ππ°ππΉπΈ 1705 πΈπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πππΉπ²π²π
ππ (1706), π²π°πππ°π½π³π°π½π πππ°πΌ π±π°πΉπ³π°πΉπΌ πΈπΉπΏπ³ππππ°πΆπ°πΌ.
=== π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ===
[[File:Articles of Union between England and Scotland 28 Jan 1707.png|thumb|π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πππΉπ²π²π
ππ πΌπΉπΈ π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³, 28 π³π°π² πΎπ°π½πΏπ°ππΉπ 1707]]
πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ π²π°ππΊπ°ππΉπ³π° π°π½π° 1 π³π°π² πΌπ°πΉπΉπ 1707 πΈπ°πΉππ· πΈπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π 1707.<ref name="r62">"Articles of Union with Scotland 1707", UK Parliament. http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm; "Acts of Union 1707", UK Parliament. http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny; "Treaty (act) of Union 1706", Scottish History online. http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html</ref> π·π°πΏπ±πΉπ³ππππ°πΏπΎπΉπ½ππ½ π²π°π
π°π·ππΉπ³π° πΏπ½π³π°π πππ±π΄ππ π
π°π»πππ»π΄, πΉπ½ ππΏπ½πΎπ°πΉ πππΏπΌπΉπππ° π·π°πΏπ±πΉπ³πππ°πΈπΎπ°π½π³π 1721β1742. πΎπ°πΊππ±πΉππΉππΊππ πΏππππ°π½π³π°π½π πππΊπΉπ³π΄π³πΏπ½ π°ππππ° π²π°ππ°ππΎπ°π½ πΈπ πΊπ°ππ·ππ»πΉππΊπ π²π°ππ³π° πππΉπΏπ°πππΉππΊπ π
πΉπΈππ° π²π°ππ³π° π·π°π½ππ
π°ππΉππΊπ; πΎπ°πΊππ±πΉπππ π²π°ππ°πΏππ½πΉπ³π΄π³πΏπ½ π°π πΊπΏπ»ππ³πΉπ½ 1746, π°ππ°π πΈπ°πΌπΌπ΄πΉ π·π°πΏπ·π»π°π½π³πΎπ°π½π π½π°πΏπ³πΉπ±π° π²π°π»π΄πΉπΊππ³π΄π³πΏπ½ πππ°π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³ππ πππ°πΏπΎπΉπ½ππ½π πΊπΏπ½πΎπΉππ·π°πΏπ·πΉπππ°π½π΄. πΈπ π½π°πΏππΈπ°π°πΌπ΄ππΉππΊππ πΊπΏπ½πΎππ ππΏπ½π³πππ²π°π·π°πΉππ°π½π³ππ πΉπ½ π°πΌπ΄ππΉππΊπ°πΉ πππΉπΎπ°πΉπ³π°πΉ π
πΉπ²πΎπ° πΎπ°π· π
π°πΏππΈπΏπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πππ°πΈππ; πΈπΉπΏπ³πππ²π°πΉππ΄πΉπ½ π±ππ°π·ππ° π³πΏ π°ππΉπ°, π½π°πΏπ·π
πΉππ π³πΏ πΉπ½π³πΉπ°.<ref name="r63">Library of Congress, [https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 ''The Impact of the American Revolution Abroad''] , p. 73.</ref>
π±ππΉπππΉππΊππ πΊπ°πΏπππ½π πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π΄π³πΏπ½ π°ππ»π°π½ππΉππΊπ πΈπΉπ
πΉπΊπ°πΏπππ½, π½π°πΏπ·π
πΉππ 1662β1807, πΈπ°π½ π±ππΉπππΉππΊππ π°πΉπΈπΈπ°πΏ π±ππΉπππΉππΊππΊπΏπ½πΎπΉπ ππΊπΉππ° π±π΄ππΏπ½ π½π°πΏπ· 3,3 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ π°πππΉπΊπ°π½πΉππΊππ, ππΉπ»πΏ π³πΏ πΊπ°ππΉπ±πΉππΊπ°πΉπΌ π°πΊππ°π½π΄πΉπ½ππΌ πΎπ°π· π½π°πΏπ· π³πΏ π½π°πΏππΈπ°π°πΌπ΄ππΉπΊπ°.<ref name="r64">Morgan, Kenneth, "Slavery and the British Empire: From Africa to America", Oxford University Press, USA, 2007. https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12</ref><ref name="r65">Morgan, Kenneth, "Slavery and the British Empire: From Africa to America", Oxford University Press, US, 2007. https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15</ref> π°ππ°π πΏππ±π΄πΉππ½π°πΉ πππ°πΌ π
πΉπΈππ°πΈπΉπ
πΉππΊπ°πΉπΌ πΏππππ°π
π°πΏππ·ππΉπ³π΄π³πΏπ½ π
π°π»π³πΏππ½π πΈπ°ππ° πΊπ°πΏπππ½ 1807 πΎπ°π· πΈπΉπ
πΉ 1833 πΉπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ; π±ππΉπππ°π½πΉπ° πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° π°π·ππ°πΏπ³π° πΈπΉπ
πΉπΏππππ°πΏπΎπ°π½ πΈπ°πΉππ· π·π°πππΎπ°π½ π°πππΉπΊππ πΎπ°π· πππΉπ²π²π
ππ.<ref name="r66">[https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml Sailing against slavery] . BBC Devon. 2007.; Lovejoy, Paul E., "Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa", Cambridge University Press, 2000. https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290</ref>
=== π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ ===
[[File:Victoria in her Coronation robes.jpg|thumb|πΈπΉπΏπ³π°π½π π
πΉπΊππππΉπ° πΉπ½ πΊπ°ππΎπππ
π°ππΎππΌ]]
πΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ° πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³ π°πΉπ½π·π
π°ππΎπ°πΉπΆπΏπ· π²π°π·π°πΉππΉπ³π΄π³πΏπ½ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π 1800, π²π°ππΊπ°ππΎπ°π½π³ππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ π°π½π° 1 π³π°π² πΎπ°π½πΏπ°ππΉπ 1801.<ref name="r67">"The Act of Union", Act of Union Virtual Library. http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act</ref> π°ππ°π πππ°π½πΊπΎππ πΏππππ°πΈπ»π°πΏπ·π°π½ πΉπ½ π
π°π½π³πΎπ°π½π³π΄πΉπ½ πΎπ°π· π½π°πππ»π΄ππ½πΉππΊπ΄πΉπ½ π
πΉπ²πΉπΌ (1792β1815) π
π°πΏππΈ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ ππ° πππΏπΌπ° ππΊπΉππ°πΌπ°π·ππ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ, π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° πΈπ°ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π±π°πΏππ²π π°π»π³ππ πππ°πΌ π½π΄ππ° 1830.<ref name="r68">Tellier, L.-N. (2009). ''Urban World History: an Economic and Geographical Perspective''. Quebec: PUQ. p. 463. .</ref> πΈπ ''Pax Britannica'' (1815β1914) π²π°ππΊππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π°π·ππ°πΏπ³π° πππΏπΌπ°π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΎπ°π· βπ°π·ππ°πΏπ³π°π
π°ππ³πΎπ°π½β.<ref name="r69">Mathias, P., "The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700β1914", Routledge, 2001; Ferguson, Niall, "Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power", Basic Books, 2004. https://archive.org/details/empire00nial</ref><ref name="r70">McDougall, Walter A., "20th-century international relations", 4 May 2023. https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155</ref><ref name="r71">Sondhaus, L. (2004). ''Navies in Modern World History''. London: Reaktion Books. p. 9. .</ref><ref name="r72">Porter, Andrew, "The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III", Oxford University Press, 1998. https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC</ref> π±ππΉπππ°π½πΉπ° π
πΉπ²ππ³π° πΉπ½ πΊππΉπΌπΉππΊπΉπ½ π
πΉπ²πΎπ° (1853β1856), π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΌπΉπΈ πππΌπ°π½πΉππΊπ°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ π
πΉπΈππ° ππΏππΎπ°;<ref name="r73">Benn, David Wedgwood, "The Crimean War and its lessons for today", International Affairs, March 2012</ref> π°ππ°π πΉπ½π³πΉππΊπ° πΏππππ°π½π³π°πΉ 1857 π½π°πΌ ππ°π»πΌπ΄πππππ½πΉπ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΉπ½π³πΉπ° πΉπ½ π°πΉπ½πΉπ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°. πΊπ°πΏπππ½π π
π°π»π³πΏππ½πΉ π²π°π πΊπΏπ½πΈπ°π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΏππ°π π°πΊππ°π½π΄πΉπ½ππΌ ππ
π΄ π°πΏππππ°π°ππΉπ° πΎπ°π· π»π°ππΉπ½πΉππΊπ π°πΌπ΄ππΉπΊπ°.<ref name="r74">Porter, Andrew, "The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III", Oxford University Press, 1998. https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC; Marshall, P.J., "The Cambridge Illustrated History of the British Empire", Cambridge University Press, 1996. https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC</ref>
πΉπ½ π
πΉπΊππππΉππΊπΉπ½ πππ°πΈπΎπ° (1837β1901) π
π΄ππΏπ½ πππΉπΎπ° πΊπ°πΏπππ½ πΎπ°π· ''laissez-faire'' π²π°π»π΄πΉπΊππ³π°πΉ. πππ°πΌ πΌπΉπΊπΉπ»π΄πΉπ½ π
π°π½π³π΄πΉπ½π°πΉ (1832) π²π°π°ππΌπ°πΉπ³π° π²π°π
π°πΏππ³πΉ; ππ° π
π°π½π³π΄πΉπ½π 1884 πΏπ½π³π°π π²π»π°π³ππππ½π΄ π²π°π πΊπππ΄πΉπ½ πΌπ°π½π°π²πΉπΆπΉπ½ π
π°πΉππ°πΌ. ππ½πΉπΏπΌπΏπ½π³π πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π
π°π·ππΎπ°π½ πΎπ°π· π±π°πΏππ²πΎππ½ π²π°ππΊππ π²π°πΏππ πΎπ°π· π°πΏπ³π°π²π πΈπ°πΏππππ.<ref name="r75">Tompson, Richard S., "Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present", Facts on File, 2003. https://books.google.com/books?id=H5kcJqmXk2oC&pg=PA63</ref> πππ΄π³πΉπππ°π½π π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 19 πΊππ½ππ΄ππ
π°ππΉπ
πΉππΊππ π
π°π»π³πΏππ½ππ (π³πΉπππ°π΄π»πΉ, Salisbury) πΏππΌπΉππΉπ³π΄π³πΏπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉπ½ π°πππΉπΊπ°πΉ, π²π°ππ°πππΉπ³π΄π³πΏπ½ βππΊπ°πΏπ½π π°πππΊπ°πΉπΈπ°π½β πππ°πΌ π°πΏππππ°πΉππΊπ°πΉπΌ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπΌ πΎπ°π· π²π°π²π°πΎπΉπΏπΊπ°π½π³π°π½π ππΏππΎπ° πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ π°ππΉπ° (ππ° πΌπΉπΊπΉπ»π° πππΉπ»).<ref name="r76">Fromkin, David, "The Great Game in Asia", Foreign Affairs, 1980. https://www.jstor.org/stable/20040512</ref> πΊπ°π½π°π³π°, π°πΏππππ°π»πΎπ° πΎπ°π· π½πΉπΏπΎπ° ππ°πΉπ»π°π½π³π° π
π°πΏππΈπΏπ½ ππΉπ»π±πΉπ½π
π°π»π³π°π½π³ππ πΈπΉπΏπ³ππππ°πΆπ½π°.<ref name="r77">Hosch, William L., "World War I: People, Politics, and Power", Britannica Educational Publishing, 2009</ref> π
π°πΏππππ
π°πΌπ°π·ππ π
π°π πΏππ²π°π²π²π°π½π³π° πππ°πΌ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπΎπ° πΎπ°π· π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πππ°πΈππ π½π΄ππ° 1900.<ref name="r78">Zarembka, Paul, "Contradictions: Finance, Greed, and Labor Unequally Paid", Emerald Group Publishing, 2013. https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1</ref> ππ° π΄π³π
π°ππ³πΉππΊπ πππ°πΈπΎπ° (1901β1910) π±ππ°π·ππ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ πΏππ±π΄πΉππ½ππ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ π·π°πΉπΌπ
π°π»π³πΏππ½πΉ ππ
π΄ π²π°ππ³πππ
π°πΏππ³π°; π°πΏππ±π΄πππ»ππ³πΏπ πΏπππππΈ 1900 πππ°πΌ π
π°πΉππΊππΌ πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ°πΉπΌ; π
πΉπΈππ°πΊπππ΄πΉπ½ππ π
πΉπ²ππ³π΄π³πΏπ½ π
πΉπ»πΎπ°π½ πππΉπΎππ½ πΊπππ΄πΉπ½.<ref name="r79">Sophia A. Van Wingerden, ''The women's suffrage movement in Britain, 1866β1928'' (1999) ch 1.</ref>
=== πΈπ πΈπΉπΏπ³π°π
πΉπ²ππ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ π³π°πΉπ»π΄πΉ ===
[[File:Wreaths Are Laid at the Cenotaph, London During Remembrance Sunday Service MOD 45152052.jpg|thumb|π²π°πΈππ°ππππ΄πΉπ½ππΏπ½π½ππ³π°π²π πΊππ°π½ππππ»π°π²πΎπ°π½ π°π πΈπ°πΉπΌ ππ°πΏππ°π³π°πΏπΈπ°πΉπΌ, π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°]]
[[File:Spitfire and Hurricane in the Battle of Britain Memorial Flight.jpg|thumb|πππΉπππΉππ΄ πΎπ°π· Hurricane, π
πΉπ²πΉπ π±ππΉπππ°π½πΉππ π²π°πΌπΏπ½π³πππ»πΏπ²π]]
π±ππΉπππ°π½πΉπ° π
π°π πππΏπΌπ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π π²π°ππΌπ°πΉππ°π½π³π΄πΉ πΈπ πΌπΉπ³πΎπ πΌπ°π·ππΉπ½π πΉπ½ πππΏπΌπΉπ½ πΈπΉπΏπ³π°π
πΉπ²πΎπ° (1914β1918), π
πΉπ²π°π½π³π΄πΉ πΌπΉπΈ πππ°π½πΊπΎπ°, ππΏππΎπ° πΎπ°π· (πππ°πΌ 1917) πΈπ°πΌπΌπ΄πΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πππ°πΈππ πΏππ°π πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ πΎπ°π· π°πΏππππ°πΉ, π½π°πΏπ·π
πΉππ π±πΉ π
πΉππππ°π°π½π³π
π°πΉππΈπΎπ°.<ref name="r80">Turner, John (1988). ''Britain and the First World War''. London: Unwin Hyman. pp. 22β35. .</ref><ref name="r81">Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). ''History of World War I, Volume 3''. London: Marshall Cavendish. pp. 698, 705. .</ref> π²πππ±π°π
πΉπ²π πΏππ³π°πΏπΈπΉπ³π° ππΉπ»πΏ πΈπΉπΆππ π°π»π³ππ π
π°πΉππ΄; π±ππΉπππ°π½πΉπ° πΏππ³ππ°πΏπ 2,5 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ π²π°π
πΏπ½π³ππ³π΄ πΎπ°π· πΏππ³ππ°πΏπ πΌπΉπΊπΉπ»π πΈπΉπΏπ³ππππΊπΏπ»π°.<ref name="r81" /> πΈπ ππ°ππΉπΈ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π 1918 π²π°π πΊπππ΄πΉπ½ π°π»π»π°πΉπΌ πΏπππΏπ»π»πΎπ°πΉπΌ π
π°πΉππ°πΌ πΎπ°π· ππΉπ»πΏ πΏπππΏπ»π»πΎπ°πΉπΌ π΅πΉπ½ππΌ.<ref name="r81" /> π±ππΉπππ°π½πΉπ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° π³πΏ πΈπΉπΏπ³ππ π²π°πΌπππΉπ πππ°πΌπ
πΉπ»πΎπΉπ±π° ππ°πΈπ° πΎπ°π· π°π½π³π½π°πΌ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° πΏππ°π πππΏπΌπΎπ°πΌ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°πΉπΌ πΎπ°π· πππΌπ°π½πΉππΊπ°πΉπΌ πΊπΏπ½πΎππΌ; πΏπ½π³π°π Lloyd π²π΄πππ²π΄ π
π°πΏππΈ πΈπ°ππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΈπ°ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΏππΌπ°πΉππ°π½π³ππ·π»π°πΉπ
π°, ππΉπΌπππ° π³π°πΉπ»π΄πΉ π°πΉππΈππ πΎπ°π· ππΉπ³π
πππ³π°πΉπ»π° πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π.<ref name="r82">Turner, J. (1988). ''Britain and the First World War''. Abingdon: Routledge. p. 41. .</ref>
πππ°πΌ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ 1920 πΌπ°π·ππ° ππΉπ»πΏ πΌπ°π½π½π° π·π°πΏππΎπ°π½ BBC π
πΉπ»πΎπΉπ½π;<ref name="r83">"100 years of radio since Marconi's big breakthrough", Ofcom, 15 June 2020. https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio</ref><ref name="r84">Linfoot, Matthew, "History of the BBC: The origins of BBC Local Radio", BBC. https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio</ref> πΏπ½πΈπ°ππ±π°πΏππππ ππ°πΉπππ°ππ΄πΉπ΅π
π³πΏπ²πΏπ½π½πΏπ½ 1929 πΎπ°π· πππΏπΌπΉπππ° πΏππΌπ΄ππΉππ BBC ππ°πΉπππ°ππ°πΉππ°π½π°π½π³π±π°π·ππΉ 1936.<ref name="r85">"History of the BBC: 1920s", BBC. https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s</ref> πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ πΈπΉπΏπ³πππ
πΉπ»πΎπΉπ½π πΎπ°π· π·π°πΉπΌπ
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ ππ°πΊπΎππ½π π±ππ°π·ππ΄π³πΏπ½ π³πΏ π³π°πΉπ»π΄πΉπ½ π°π·π
π°π»π°π½π³πΉπ 1921;<ref name="r86">SR&O 1921/533 of 3 May 1921.</ref> π
πΉπ²π πΉπ½ π½πΏ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³π°πΉ ππ°π½ πΎπΏπ½π΄πΉ 1920βπΎπΏπ½π΄πΉ 1922. πππΉπΎπ° πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ πππ°πΈπ π
π°πΏππΈ ππΉπ»π±π°π
π°π»π³π°π½π³π (πΈπΉπΏπ³ππππ°πΆπ½π° 1922, πΏπππΏπ»π»πΎπ ππΉπ»π±π°π
π°π»π³πΏππ½πΉ 1931); π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ πΏπππππΈ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ.<ref name="r87">"The Anglo-Irish Treaty, 6 December 1921", CAIN Web Service. http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm</ref> πΈπ ππ°ππΉπΈ ππ°πΌπ πΊπππ΄πΉπ½πΉπ 1928 π²π°π π΅πΉπ½ππΌ πΊπππ΄πΉπ½π°πΉπ ππ°πΌπ°π»π΄πΉπΊπ΄πΉπ½. πΈπ°ππ° π°π»π»π°π
π°πΉππΊπ π
π°π 1926. ππ πΌπΉπΊπΉπ»π π°ππΌπ°πΉπ (1929β1932) π±ππ°π·ππ° πΏπ½π
π°πΉππΊππ π½π°πΏπ· 3 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ, πΏπ½ππππΈ πΎπ°π· πΏππππ°π½π³π°π½π; π°πΉπ½π°π·πΏπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° π
π°π»π³πΏππ½πΉ π²π°ππΊππ 1931.<ref name="r88">Rubinstein, W.D. (2004). ''Capitalism, Culture, and Decline in Britain, 1750β1990''. Abingdon: Routledge. p. 11. .</ref> π±ππΉπππ°π½πΉπ° πΏπππππΈ π°π½π° π²π°πΏππ, π
π΄ππ½πΉπ³π πΌπ°π·ππ πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ πΈπΉπΏπ³ππ π
π°πΏππππ
πΉπ;<ref name="r89">Edgerton, David, "Britain's War Machine", Penguin, 2012. https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html; "Britain's War Machine: Weapons, Resources and Experts in the Second World War", Reviews in History. https://reviews.history.ac.uk/review/1114</ref> π²π°π²π²πΉπ³π° πΉπ½ π°π½πΈπ°ππ°π½ πΈπΉπΏπ³π°π
πΉπ²π°π½ π°ππ°π πΈπΉπΏπ³πΉππΊπΎππ πΉπ½π½πΏππ²π°π²π²π πΉπ½ ππ°πΏπ»π°π½π³ 1939 πΎπ°π·, πΌπΉπΈ ππ΄πΉπ½π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ, π
πΉπ²ππ³π° π½π°πΏπ· π°ππ°π πΈπ°πΌπΌπ΄πΉ π°πΏππππ°πΉππΊππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ π²π°π³ππΉπΏππΏπ½.<ref name="r89" />
πΉπ½ πΎπ΄ππ° 1940 RAF ππΉπ²πΉπ π
πΉπ²πΉπ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΏππ°π πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ ''Luftwaffe''; π±π°πΏππ²π πΈπΏπ»πΉπΈ πΈπ π±π»πΉππΆ. π±ππΉπππ°π½πΉπ°, π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πππ°πΈππ πΎπ°π· πππ
πΎπ΄ππΉππΊπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π π²π°ππΊπ°ππΉπ³π΄π³πΏπ½ πΌπΉπΊπΉπ»π π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π 1941. πΌπΉπΊπΉπ»π ππΉπ²ππ π΅π΄πΌπΏπ½ πΉπ½ π
πΉπ²πΎπ° π°ππ»π°π½ππΉππΊπΉπ½π, π°πππΉπΊπ°π½πΉππΊππ π½π°πΏππΈππ πΎπ°π· πΉππ°π»πΎππ; π±ππΉπππ°π½πΉπ° π
π°π πΌπΉπ³πΎπ π³πΏ πΉπ½π½πΏππ²π°π²π²π π½πππΌπ°π½π³πΎππ 1944; ππ° π·π°ππΎπΉπ πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° π±πΏππΌπΉππΊπ π
πΉπ²πΎπ° πΎπ°π· ππ° πππΉπΈπ°ππΊπΉππ°ππΏπ»πΊ π
πΉπ²ππ³π° π
πΉπΈππ° πΎπ°ππ°π½. π±ππΉπππΉππΊππ πΊπΏπ½πΈπΎπ°π½π π²π°πΈπ°πΉπ·πΏπ½ π³πΏ πΌπ°π½π·π°πππ°π½πΉππΊπ°πΉπΆππ π
π°πΏππππ
ππ.<ref name="r90">Septimus H. Paul, "Nuclear Rivals: Anglo-American Atomic Relations, 1941β1952", Ohio State U.P., 2000. https://books.google.com/books?id=fSZpgW-N628C&pg=PA1</ref>
=== π°ππ°ππ
πΉπ²πΉππΊπ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 20 ===
[[File:British Empire 1921.png|thumb|πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π±ππΉπππΉππΊπ πΉπ½ π·π°πΏπ·πΉπππΉπ½ 1921]]
π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ πΈππΉπΎπ΄ πΌπΉπΊπΉπ»π΄ ππ°πΈπΎπ°π½π³π΄ π°ππ°ππ
πΉπ²πΉππΊπ π°πΉππΈ;<ref name="r91">Doenecke, Justus D.; Stoler, "Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933β1945", Rowman & Littlefield, 2005. https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62; Kelly, Brian, "The Four Policemen and Postwar Planning, 1943β1945: The Collision of Realist and Idealist Perspectives", Indiana University of Pennsylvania. https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681</ref> π²π°ππΊππ π°π½π³πππΊπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πΈπΉπΏπ³ππ πΌπΉπΈ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΌ πππ°πΈπΉπΌ, π
π°πΏππΈ π°πΉπ½π°π·πΏπ½π
πΉππ°π½π³π΄πΉ ππ°πΈπ° πππΉπΈπΉπ
π°ππΎπΉπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πΈπΉπΏπ³ππ π³π°πΉπ»π πΎπ°π· π²π°πΈππ°ππππΉπ³π° πππΉπΏππΎπ°π½ IMF, πΈπΉπΏπ³ππ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ πΎπ°π· NATO.<ref name="r92">"The "Special Relationship" between Great Britain and the United States Began with FDR", Roosevelt Institute, 22 July 2010. http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr; "Remarks by the President Obama and Prime Minister Cameron in Joint Press Conference", The White House, 22 April 2016. https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press</ref> π²π°ππ
πΉπ»ππΉπ³π° πΎπ°π· π²π°πΈπ»π°πΉπ·π°π½π° πππ°πΌ πΌπ°πππ·π°π»π»πΉππΊπ°πΉ π
π°πΉππΊπΎπ°,<ref name="r93">"Britain to make its final payment on World War II loan from U.S.", The New York Times, 28 December 2006. https://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html</ref> πΏππππ°π
π°πΏππ·ππ° πΈπ π°π»π»π π
πΉπ²π°π½ πΈπ°ππ΄πΉ πΏππππ°πΈπ»π°πΏπ·π°π½ π°πΏππππ°π°πΏππππ°.<ref name="r94">Reynolds, David, "Britain's War Machine by David Edgerton β review", The Guardian, 17 April 2011. https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review</ref>
πΈπ πΏππ±π΄πΉππ½ππ π°πππ»πΉππΊπ°πΉπΆππ π°πΏππ±π΄ππ
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ π²π°πΈπΉπΏπ³π°π½ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π
π°πΏππππ
ππ πΎπ°π· π°π½π³π±π°π·πππ, π²π°ππΊπππΏπ½ ππ°πΌπ°π»π΄πΉπΊππ°ππΎπ πΈπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ²π°ππ³π πΎπ°π· π²π°ππΊππ πΈπΉπΏπ³ππ π·π°πΉπ»πΎπΉπ π°π½π³π±π°π·ππΉ.<ref name="r95">Francis, Martin, "Ideas and policies under Labour, 1945β1951: Building a new Britain", Manchester University Press, 1997</ref><ref name="r96">Lee, Stephen J., "Aspects of British political history, 1914β1995", Routledge, 1996. https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees</ref> πΈπΉπΏπ³πππ
πΉπ»πΎπΉπ½π πΉπ½ πΊπΏπ½πΎπ°πΌ πΎπ°π· π±ππΉπππ°π½πΉππ π²π°ππ
πΉπ»ππΉπ³π° π°πΏπ³π°π²π π²π°ππΊππ πΏππππ°π
π°πΏππ·ππ πΏπ½πΌπ°π·ππ΄πΉπ²;<ref name="r97">Brown, Judith, "The Twentieth Century, The Oxford History of the British Empire Volume IV", Oxford University Press, 1998. https://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC p. 319.</ref><ref name="r98">Louis, Wm. Roger, "Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez and Decolonization", I.B. Tauris, 2006. https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC p. 337.</ref><ref name="r99">Abernethy, David, "The Dynamics of Global Dominance, European Overseas Empires 1415β1980", Yale University Press, 2000. https://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC p. 146.</ref> πΉπ½π³πΉπ° πΎπ°π· ππ°πΊπΉπππ°π½ π
π°πΏππΈπΏπ½ ππΉπ»π±π°π
π°π»π³π°π½π³ππ 1947<ref name="r100">Larres, Klaus, "A companion to Europe since 1945", Wiley-Blackwell, 2009. https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118</ref> πΎπ°π· ππΉπ»πΏ π°π½πΈπ°πππ πΊπΏπ½πΎππ πΉπ½ πΈππΉπΌ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ°πΌ πΎπ΄ππ°, ππΉπ»πΏ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πΉπ½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ.<ref name="r101">"Country List", Commonwealth Secretariat, 19 March 2009. http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π πΈππΉπ³πΎπ πΊπ°πΏππ½ππΌπ°π·ππ (π
π°πΏππππ
Hurricane, 1952); ππ° ππΏπ΄πΆπ½π°πΏπΈπ 1956 π²π°ππ°πΉπΊπ½πΉπ³π° πΈπ π²π°πΌπ°πΏππ½πΉπ³π° πΌπ°π·ππ. π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππΏπππ°ππΎπ°π½π³π, π²π°πΈππ°ππππΎπ°π½π³π πππ°πΌ π
π°πΉππΊπΎπππ²π°πΏππ π°π½π° πΎπ΄ππ°πΌ 1950, π²π°ππΊππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπ°π½π°π²π°πΉπΌ πΊπΏπ½πΎπ°πΌ πΎπ°π· πΌπ°π½π°π²π°πΉπΌ ππΉπ³πΏπ½π.<ref name="r102">Julios, Christina, "Contemporary British identity: English language, migrants, and public discourse", Ashgate, 2008. https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84</ref> π°πΏπ³π°π²π π²π°πΏππ π°ππ°ππππ³π° πππ°π½πΊπΎπ°, π
πΉππππ°πΈπΉπΏπ³πΉππΊπΎπ° πΎπ°π· πΎπ°ππ°π½. πΉπ½ 1969 π
π°π π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πππΏπΌπΉπππ° πΈπΉπΏπ³ππππ°πΆπ½π° πΏππΌπ°πΉππ°π½π³π΄πΉ πΊπππ΄πΉπ½ππΎπ΄ππ° π³πΏ 18.<ref name="r103">Loughran, Thomas; Mycock, "A coming of age: how and why the UK became the first democracy to allow votes for 18-year-olds", Contemporary British History, 3 April 2021. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589</ref>
π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π²π°ππππΈ π
πΉππππ°π°πΏππππ°πΉππΊπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π (1954) πΎπ°π· EFTA (1960), π°ππΉπ³π³πΎπ° EFTA π³πΏ π²π°π²π²π°π½ πΉπ½ π°πΏππππ°πΉππΊππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ 1973 (1975 πΈπΉπΏπ³πππΊπππ΄πΉπ½π: 67% π³πΏ π
πΉππ°π½),<ref name="r104">"1975: UK embraces Europe in referendum", BBC News. http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm</ref> πΎπ°π· π
π°π πππΏπΌπΉπππ° π°πΏππππ°πΉππΊπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π π²π°πππ°π½π³π°π½π³π 1993. πΈπ π°π»πΎπ°π»π΄πΉπΊππ, π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ πΎπ°π· π²π°π³π°πΏππππ΄πΉπ½π π
πΉπ²πΉπ πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³π°πΉ πππ°πΌ πππ΄π³πΉπππΉπ½ π°π½π° πΎπ΄ππ°πΌ 1960, π²π°π½πΉπΌπ°π½π³ ππ
π΄ πΏππ³π°πΏπΈπΎπ°π½ πΌπΉπΈ π²ππ³πΉπ½ πππΉπ³π°π²πΉπ½ π²π°π·π°πΉππΎπ° 1998. π°ππ°π 1970 π²π°ππ
πΉπ»ππΉπ³π°πΉ πΎπ°π· π
πΉπ²πΉπ, ThatcherΕs πΊππ½ππ΄ππ
π°ππΉπ
πΉππΊπ π
π°π»π³πΏππ½πΉ π°π½π° πΎπ΄ππ°πΌ 1980 πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° π°πΏπ³π°π²ππ»π°π²πΎπ°π½, πΏππππΉπΈππ½ (ππ° πΌπΉπΊπΉπ»π° ππΊπ΄πΉππ΄πΉπ½ 1986), πΈπΉπΏπ³πππππ°π
π°πΏππΊπ°π½ πΎπ°π· π²π°πΏπππΏππππ°πΈπ»π°πΏπ·π°π½.<ref name="r105">Aughey, Arthur, "The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement", Routledge, 2005. https://archive.org/details/politicsnorthern00augh; "The troubles were over, but the killing continued. Some of the heirs to Ireland's violent traditions refused to give up their inheritance." Holland, Jack, "Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland", Henry Holt, 1999. https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221; Elliot, Marianne (2007). ''The Long Road to Peace in Northern Ireland: Peace Lectures from the Institute of Irish Studies at Liverpool University.'' University of Liverpool Institute of Irish Studies, Liverpool University Press. p. 2. .</ref><ref name="r106">Dorey, Peter, "British politics since 1945", Blackwell, 1995</ref>
πΉπ½ 1982 π°ππ²π΄π½ππΉπ½πΎπ° πΉπ½π½πΏππ²π°π²π²πΉπ³π° ππΏπΈπ° π²π°πΏππ²πΎπ° πΎπ°π· ππ°π»πΊπ»π°π½π³πΉππΊππ π°πΉπ
π°π»π°π½π³ππ, π²π°ππΊπ°ππΎπ°π½π³π΄πΉ ππ° 10-π
πΉπΊππ½π ππ°π»πΊπ»π°π½π³πΉππΊπ π
πΉπ²π, πΈπ°πΌπΌπ΄πΉ π±ππΉπππ°π½πΉπ° ππΉπ²πΉπ; π±π°πΏπ°π½π³π°π½π π°π½π³ππππΈπΏπ½ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°πΉ πΉπ½ πΈπΉπΏπ³πππΊπππ΄πΉπ½π°πΉ 2013. π°π»π΄π
π½π°πΏππΈπ°ππ°πΉπ
πΉπ π²π°πΈππ°ππππΉπ³π° π°πΏπ³π°π²π΄πΉπ½ πππ°πΌ 1984.<ref name="r107">Griffiths, Alan; Wall, Stuart, "Applied Economics", Financial Times Press, 2007. http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf</ref> π²πΉπ±ππ°π»ππ°π, πΌπΉπΊπΉπ»π π
πΉπ²πΉππ²π°ππ³π,<ref name="r108">"Peace and Friendship Treaty of Utrecht between Spain and Great Britain"</ref> πΏπππππΈ ππ°πΌπ°π½π° π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΌπΉπΈ πππ°πΉπ½πΎπ°πΉ πΉπ½ πΈπΉπΏπ³πππΊπππ΄πΉπ½π°πΉ 2002. πΏππ°ππ·π°πΉππ°π½ππ π
π°π»π³πΏππ½ππ π²π°ππππΈπΏπ½ ππ°πΏπ ππΊπππ»π°π½π³, π
π°π»πΉπ»π°π½π³ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ π°π½π° πππ΄π³πΉπππΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 20,<ref name="r109">Keating, Michael, "Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom", Publius: The Journal of Federalism, 1 January 1998</ref> π°ππ°π π°π½π³π½πΉπΌπ°π½π³πΉπ½ π°πΏππππ°πΉππΊππ π
π°πΏππ³π΄π πΌπ°π½πππ°πΉπ·πππ. π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΏπππππΈ πΌπΉπΊπΉπ»π πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΈ πππΏπΌπ°π
π°πΉππΊπΎπ°π½ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΌ πΈπΉπΏπ³π°πΌ πΎπ°π· NATO.<ref name="r110">McCourt, David, "Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics", University of Michigan Press, 2014. https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics</ref>
=== π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 21 ===
[[File:Johnson signed Brexit Withdrawal Agreement.jpg|thumb|π±πππΉπ πΎππ·π½πππ½ πΌπ΄π»πΉπΈ π±ππ΄ππΉπ π°ππ²π°π²π²πΉππ²π°π·π°πΉππ΄πΉπ½, 2020]]
π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π²π°πΈππ°ππππΉπ³π° π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πππ°πΈππ βπ
πΉπ²πΉπ π
πΉπΈππ° π°π²πΉπβ<ref name="r111">McSmith, Andy, "The inside story of how Tony Blair led Britain to war in Iraq", Independent, 5 July 2016. https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html</ref> πΎπ°π· π
πΉπ²ππ³π° πΉπ½ π°ππ²π°π½πΉπππ°π½; ππ° πΉππ°π΅πΏπΉππΊπ π
πΉπ²π, πΏπ½π³π°π π±π»π°πΉπ, π²π°ππΊππ πΈπ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π²π°πΏπππ²π°πΌππ πΉπ½ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉ πππ°πΈπΎπ°πΉ.<ref name="r112">Adams, Tim, "'A beautiful outpouring of rage': did Britain's biggest ever protest change the world?", The Observer, 11 February 2023. https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy</ref> ππ πΌπΉπΊπΉπ»π π²π°πΏππ (2007β2010) ππ»ππ· πΈπ π°πΏπ³π°π²π΄πΉπ½,<ref name="r113">"Quarterly National Accounts β National accounts aggregates (ABMI Gross Domestic Product: chained volume measures: Seasonally adjusted Β£m, constant prices)", Office for National Statistics, 20 December 2013. http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2</ref> π°ππ°π πΈπ°πΌπΌπ΄πΉ πΏπ½πΌπ°π·ππ΄πΉπ²π° π
π°π·πππ΄πΉπ½π πΎπ°π· ππππΈ.<ref name="r114">Harari, Daniel, "Low growth: The economy's biggest challenge", House of Commons Library, 16 July 2024. https://commonslibrary.parliament.uk/low-growth-the-economys-biggest-challenge/#:~:</ref><ref name="r115">Rees, Tom; Atkinson, "A Lost Decade Worse Than Japan's Threatens to Change UK Forever", Bloomberg News, 12 March 2023. https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever</ref> ππ° CameronβClegg π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° π
π°π»π³πΏππ½πΉ 2010 π±ππ°π·ππ° πΈπ π²π°πΏπππΏππ»πΏπππ΄πΉπ½π π³πΏ πΌπΉπ½πΆπ½π°π½ πΈπ ππΊπΏπ»ππ.<ref name="r116">"What is austerity and where could 'eye-watering' cuts fall now?", BBC News, 7 November 2022. https://www.bbc.com/news/63304224</ref> πΉπ½ πΈπΉπΏπ³πππΊπππ΄πΉπ½π°πΉ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π°π½π° ππΉπ»π±π°π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° 2014 55,3% πΊπππΉπ³π΄π³πΏπ½ π³πΏ π
πΉππ°π½ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ.<ref name="r117">"Scottish independence referendum β Results", BBC News. https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results</ref>
πΉπ½ 2016 51,9% πΊπππΉπ³π΄π³πΏπ½ π³πΏ π°ππ²π°π²π²π°π½ π°πΏππππ°πΉππΊππ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π;<ref name="r118">Witte, Griff; Adam, "In stunning decision, Britain votes to leave the E.U.", The Washington Post, 24 June 2016. https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π°ππΉπ³π³πΎπ° 2020<ref name="r119">"Brexit: New era for UK as it completes separation from European Union", BBC News, 1 January 2021. https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781</ref> πΎπ°π· ππ° π°πΏππππ°βπ²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΊπ°πΏπππ½π πΎπ°π· π²π°ππ°π»π±ππ½π π²π°π·π°πΉππ΄πΉπ½π π²π°πΌππ π³πΏπ²πΏπ½π½πΏπ½ π°π½π° 1 π³π°π² πΌπ°πΉπΉπ 2021.<ref name="r120">"The EU-UK Trade and Cooperation Agreement". https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en</ref><ref name="r121">"Free Trade Agreements EU-UK". https://rtais.wto.org/UI/PublicShowRTAIDCard.aspx?rtaid=1137</ref> ππ COVID-19 ππΉπΏπΊπ΄πΉ ππ»ππ· ππΉπ»πΏ π°πΏπ³π°π²π΄πΉπ½ πΎπ°π· π»π°πΉππ΄πΉπ½ππ½ πΎπ°π· π²π°ππΊππ πΌπ°π½π°π²ππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΎππ π
π°π½π³π΄πΉπ½ππ πΉπ½ 2020β2021;<ref name="r122">"Coronavirus (COVID-19) in the UK", gov.uk, Government of the United Kingdom. https://coronavirus.data.gov.uk/</ref><ref name="r123">"Coronavirus and the impact on output in the UK economy: April 2020", ons.gov.uk, Government of the United Kingdom. https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020</ref><ref name="r124">Walker, Andrew, "Coronavirus: UK economy could be among worst hit of leading nations, says OECD", BBC News, 10 June 2020. https://www.bbc.com/news/business-52991913</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π πππΏπΌπΉπππ° π»π°π½π³ π±ππΏπΊπΎπ°π½ π²π°πΊπ°πΏππΉπ³π COVID-19 π»π΄πΊπ΄πΉπ½ππ½, π²π°ππΊπ°ππΎπ°π½π³π΄πΉ π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ ππ½πΉπΏπΌπΉππππ½π° πΏππ³π°πΉπ»π΄πΉπ½.<ref name="r125">"Landmark moment as first NHS patient receives COVID-19 vaccination", NHS, 8 December 2020. https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/</ref><ref name="r126">"Oxford University/AstraZeneca COVID-19 vaccine approved", UK Government. https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved</ref>
== π°πΉππΈπ°πΊπΏπ½πΈπΉ ==
[[File:MODIS - Great Britain and Northern Ireland - 2012-06-04 during heat wave (cropped).jpg|thumb|π·πΉπΌπΉπ½π°π±πΉπ»π°πΉπΈπ πΈπΉπΆππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΏππ°π½π° ππ·π΄ππ»π°π½π³]]
ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π²π°π·π°π±π°πΉπΈ π½π΄ππ° 244.376 km2, π°πΉππΈπ° 242.741 km2.<ref name="r9" /> π·π°π±π°π½π³ πΌπΉπΊπΉπ»π π³π°πΉπ»ππ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π°π·π
π°π»π°π½π³π΄<ref name="r127">Oxford English Dictionary: "British Isles: a geographical term for the islands comprising Great Britain and Ireland with all their offshore islands including the Isle of Man and the Channel Islands."</ref> πΎπ°π· π²π°π·π°π±π°πΉπΈ πΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ°, ππ° π½π°πΏππΈπ°π°πΏππππ° ππ°ππ° π³π°πΉπ»π πΉππ°π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· ππΌπ°π»π°π½π π°π·π
π°π»π°π½π³π°π½π.<ref name="r9" /> πΉππ πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ π½π°πΏππΈπ°π°ππ»π°π½ππΉππΊπΉπ½π πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°ππ°πΉπ
πΉπ; ππΏπΈπ°π°πΏππππ° πππ°πΈπ πΉπ πΉππ πΉπ½π½πΏπ· 35 km π°π π½π°πΏππΈπ° πππ°π½πΊπΎπ° πΏππ°π π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉπΆππ πΌπ°ππΉππ°πΉπ
π.<ref name="r128">"United Kingdom", The World Factbook, Central Intelligence Agency. https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom</ref>
πΌπ°π½π°, πΎπ°πΉπππ°πΉ πΎπ°π· π²π°πΉππ½ππ°πΉ ππΉπ½π³ π°π½π³π±π°π·πππ πΈπΉπΏπ³π°π½π πΉπ½ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½ πΌπΉπΈ πΈπΉπΏπ³π°π½π°πΉ π°πΊ π½πΉ π³π°πΉπ»ππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ; π±ππΉπππ°π½πΉπ° πππΉπΏππΉπΈ πΏππ°π½π° π
π°πΏππ³π° πΈπΉπΆπ΄. πΌπ°π½π° π»πΉπ²πΉπΈ πΉπ½ πΉππ°π»πΉππΊπ°πΉ πΌπ°ππ΄πΉπ½ πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ; πΎπ°πΉπππ°πΉ πΎπ°π· π²π°πΉππ½ππ°πΉ π»πΉπ²π°π½π³ ππ°πΉπππ° π°π π½π°πΏππΈπ° πππ°π½πΊπΎπ°. πΈπΉπΏπ³π°π½π ππΏπ½π½ππππ°πΈπ Greenwich πΉπ½ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° π²π°ππ°ππΉπ³π° πΈπ°ππ° πππΏπΌπΉπππ° πΌπΉπ³πΎπππππ΄πΉπΊ, π²π°πΊπΏππ°π½π π°π½π° πΈπΉπΏπ³πππ²π°πΌππ πΌπΉπ³πΎπππππ΄πΉπΊπΉπ 1884.<ref name="r129">ROG Learning Team, "The Prime Meridian at Greenwich", Royal Museums Greenwich, 23 August 2002. http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich</ref><ref name="r130">"Greenwich Royal Observatory: How the Prime Meridian line is actually 100 metres away from where it was believed to be", Independent, 13 August 2015. https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html</ref>
ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π»πΉπ²πΉπΈ πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ 49Β° πΎπ°π· 61Β° π½ πΎπ°π· 9Β° π
πΎπ°π· 2Β° π΄. π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ 499 km π°πΉππΈπ°πΌπ°ππΊπ° πΌπΉπΈ πΉππ°π»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπππΏπ±π»πΉπΊπ΄πΉπ<ref name="r128" /> πΎπ°π· 650 km ππππ°π½π³πΉπ.<ref name="r131">"Northern Ireland Coastal and Marine Forum", Northern Ireland Coastal and Marine Forum. https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf</ref> ππππ°π½π³π° πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· πΈπΉπΆπ΄ π·π°πΏπ±πΉπ³ππ°π·π
π°π»π°π½π³π΄ πΉππ π½π΄ππ° 31.368 km, πΈπ°ππΏπ· πΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ° 17.820 km,<ref name="r132">Darkes, Giles, "How long is the UK coastline?", The British Cartographic Society, January 2008. http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749</ref> πΈπ°πΏπ· πΌπΉπππ½πΎππ π
π°π½π³πΎπ°π½π³ (ππππ°π½π³πΉππ²π°πΌπ°πΉπ³πΎπ°).<ref name="r133">Weiner, Sophie, "Why it's Impossible to Accurately Measure a Coastline", Popular Mechanics, 3 March 2018. https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/</ref> ππ° πΊπ°π½π°π»ππ·πΏπ»πΏπ½π³πΉ (50 km, 38 km πΏπ½π³π°π π
π°ππΉπ½) πΉππ ππ° π»π°π²π²π²πΉπππ πΏπ½π³π°ππ
π°ππΉπ½π π·πΏπ»πΏπ½π³πΉ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ.<ref name="r134">"The Channel Tunnel", Eurotunnel. http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure</ref>
ππΉπ³π
ππ π°πΉππΈπΉππΊππ π
πΉπ»πΈπ΄πΉππππ°πΈππ π
π°πΉππΈπ°π½π³: πΊπ΄π»ππΉππΊπ π±ππ΄πΉπ³ππ»π°πΏπ±π π
πΉπ»πΈπ΄πΉπ, π°π²π²π»πΉππΊπ π»π°π²π°π°πΉππΈππ π±ππΊππ
πΉπ»πΈπ΄πΉπ, π½π°πΏππΈπ°π°ππ»π°π½ππΉππΊπ ππΏπΊππ π²π°πΌπ΄π½π²πΉπ³π° π
πΉπ»πΈπ΄πΉπ πΎπ°π· πΊπ°π»π΄π³ππ½πΉππΊπ ππΉπΊπ»π°π
πΉπ»πΈπ΄πΉπ.<ref name="r135">Dinerstein, Eric; Olson, "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm", BioScience, 2017</ref> π
πΉπ»πΈπ΄πΉπ π²π°π·π°πΉπ·π°πΉπ 3,25 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ π·π΄πΊππ°ππ° 2023, 13% π°πΉππΈππ.<ref name="r136">"Woodland Statistics, Key findings", Forest Research. https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/</ref>
=== π
π΄π³ππ° ===
ππΉπ»πΏ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΉππ πΌπΉπ»π³πΎπ°, πΊπ°π»π³π πΌπΉπΈ πΌπ°π½π°π²π°πΉ ππΉπ²π½π° π°π»π»π°πΉπΌ πΎπ΄ππ°πΌ.<ref name="r128" /> π·πΉππ π½πΉ ππΉπ½ππ΄πΉπ½π π·π½π°πΉπ
πΎπΉπΈ πΏπ½π³π°π 0 C π°πΉπΈπΈπ°πΏ πΏππ°ππ·π»π°πΏππΉπΈ 30 C.<ref name="r137">"Hottest day of each year from 1900", trevorharley.com. https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html; "Coldest day of each year from 1900", trevorharley.com. https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html</ref> πΉπ½π½π°πΏππΈπ π·π°πΏπ·π°πΉπΌ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ, π
π°π»πΉπ°π½π³πΉπ, π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· ππΉπ»πΏ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π·π°π±π°π½π³ ππ°πΉπ
πΉππΊππΊπ°π»π³π° π
π΄π³ππ°; π·π°πΏπ·π ππΊπππ»π°π½π³ πΉππ πΌπ΄π²πΉπ½πΎππΊπ°π»π³π°, ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ° ππΏπ½π³ππ°.<ref name="r138">"English: A map of KΓΆppen climate types in the United Kingdom (SVG version)", 9 August 2016. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg</ref>
π
πΉππππ°ππΏπΈπ° π
πΉπ½π³π π±π°πΉππ°π½π³ πΌπΉπ»π³πΎπ, ππΏπΊππ π°ππ»π°π½ππΉππΊπ π
π΄π³ππ°;<ref name="r128" /> πΈπ°ππ° π°πΏππππ° πΉππ π²π°ππ°πππ°πΉπΈ πΎπ°π· πΈπ°πΏπππΏπ±π, πΏπ½ππ΄ ππΉπ»πΏ ππΉπ²π½π° π³ππΉπΏππΉπΈ πΉπ½ π
πΉππππ°. π
π°ππΌπ ππΉπ½π½ππ πππ°πΌ π°πΏππ±π΄πππΉπ½π½ππ½ π²πΉπ±πΉπΈ πΌπΉπ»π³πΎπ°π½π π
πΉπ½πππΏπ½π, ππΏπΊππΉπππ°π½π πΉπ½ π
πΉππππ° πΎπ°π· π°π½π° π·π°πΏπ·π°πΉπΌ πππ°π³πΉπΌ. ππΏπΌππΏπ πΉππ π
π°ππΌπΉπππ πΉπ½ ππΏπΈπ°π°πΏππππ° π°π²π²π»π°π½π³πΉπ, πΊπ°π»π³πΉπππ πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°; π·π°πΏπ·π π°πΉππΈπ° π²π°π²π²πΉπΈ ππΉπ»πΏ ππ½π°πΉπ
πΉπ½ π
πΉπ½πππΏ πΎπ°π· π³πΏ π°π½π°ππππ³π΄πΉπ½π°πΉ ππΏπΌππΏπ.<ref name="r139">"Atlantic Ocean Circulation (Gulf Stream)", UK Climate Projections, Met Office. http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152</ref> ππΏπ½π½π π
π°π π±πΉ πΌπΉπππ½ 1.339,7 ππ΄πΉπ»ππ π°π½π° πΎπ΄ππ° 1971β2000<ref name="r140">"UK 1971β2000 averages", Met Office. http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html</ref> πΎπ°π· π
π°π½π³πΎπΉπΈ πππ°πΌ 1.200 π³πΏ π½π΄ππ° 1.580 ππ΄πΉπ»ππ.<ref name="r141">"UK temperature, rainfall and sunshine time series", Met Office. https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series</ref>
π
π΄π³ππ°π
π°π½π³π΄πΉπ½π π·π°π±π°πΉπΈ π°πΏπ³π°π²ππ; πΈππΉπ³πΎπ π³π°πΉπ»π 2023 πΌπ°πππ
π°πΉππΈπΉπ π
π°π·πππ΄πΉπ½π πΏππ΅πΉπΈπ°π³π° πΈπΉπ.<ref name="r142">Smeeton, George, "Families hit by Β£605 food bill as extreme weather and energy crisis bites", Energy & Climate Intelligence Unit, 28 November 2023. https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π ππΉπΌπππ° π°π½π° 180 πΉπ½ π°πΉππΈπΉππΊππ π
π°πΏππππ
ππ ππ°π·π½π΄πΉπ½πΉπ 2024.<ref name="r143">"2024 Environmental Performance Index", Environmental Performance Index. https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI</ref> π
πΉπππΈ πΈπ°πΏππππ π½πΏπ»π»π° πΏππΌπ°πΉππ΄πΉπ½π π·πΉππ π²π°ππ΄ π±πΉ 2050.<ref name="r144">Shepheard, Marcus, "UK net zero target", Institute for Government, 20 April 2020. https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/net-zero-target#:~:text=In%20June%202019%2C%20parliament%20passed,to%201990%20levels%20by%202050.&text=Prior%20to%20this%2C%20the%20UK,1990%20levels%2C%20also%20by%202050.</ref>
=== π·π°πΏπ·πΉπΈπ°π±ππΊπ° ===
[[File:uk topo en.jpg|thumb|π°πΉππΈπ°πΊπΏπ½πΈπΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ]]
'''π°π²π²π»π°π½π³''' πΉππ 53% π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ (130.395 km2).<ref name="r145">"England β Profile", BBC News, 11 February 2010. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7327029.stm</ref> ππΉπ»πΏ π»π°π²π°π»π°π½π³,<ref name="r146">Latimer Clarke Corporation Pty Ltd, "United Kingdom β Atlapedia Online", Atlapedia.com. http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm</ref> πΌπΉπΈ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³ π½π°πΏππΈπ°π
πΉππππ° ππ΄π΄πβπ΄ππ΄ππππ΄πΉπΊπΉπ. π»π°π²π°π»π°π½π³π°: πΊπππ½π
π°π»πΎπ°, π½πΉπΏπΎπ° π
πΉπ»πΈπ΄πΉπ, ππΏπΈπ° π·π°πΏπ·π°, π½πππππ»πΊ π±πππ°π³π; π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π°: π»π°πΊπ΄ District, ππ΄π½π½πΉπ½π΄π, Yorkshire π³π°π»π΄π, π΄ππΌπππ, π³π°πππΌπππ. πΌπΉπΊπΉπ»ππ π°π·π
ππ: ππ·π°πΌπ΄π, Severn, π·πΏπΌπ±π΄π. π·π°πΏπ·πΉπππ ππ°πΉππ²πΏπ½πΉ Scafell ππΉπΊπ΄ (978 m); πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π°π·π
π°π»π°π½π³ πΉππ»π΄ ππ π
πΉπ²π·π.
'''ππΊπππ»π°π½π³''' πΉππ 32% (78.772 km2),<ref name="r147">"Scotland Facts", Scotland Online Gateway. http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html</ref> πΌπΉπΈ π½π΄ππ° 800 π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ (π·π΄π±ππΉπ³π΄π, Orkney, ππ·π΄ππ»π°π½π³)<ref name="r148">Winter, Jon, "The complete guide to the ... Scottish Islands", Independent, 1 June 2000. https://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html</ref> πΎπ°π· πΉππ ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπΉπππ° π»π°π½π³. π·π°πΏπ·π»π°π½π³π³π
π΄π»π»π΄ππ π·π°π±π°π½π³ ππΉπ»πΏ ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ° (Cairngorms, Loch π»ππΌππ½π³ πΎπ°π· ππ·π΄ Trossachs, π±π΄π½ Nevis π°π½π° 1.345 m,<ref name="r149">"Great Britain's tallest mountain is taller", Ordnance Survey Blog, Ordnance Survey, 18 March 2016. https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller</ref> π·π°πΏπ·πΉπππ πππ°πΈπ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π°π·π
π°π»π°π½π³π΄<ref name="r150">"Ben Nevis Weather", Ben Nevis Weather. http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp</ref>).
'''π
π°π»πΉπ»π°π½π³''' πΉππ πΏπ½π³π°π 9% (20.779 km2),<ref name="r151">"Profile: Wales", BBC News, 9 June 2010. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm</ref> ππΉπ»πΏ ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ, πΌπΉπ½π½πΉπΆπ πΉπ½ ππΏπΈπ°. ππ½ππ
π³ππ½πΉπ° π·π°π±π°πΉπΈ ππ½ππ
π³ππ½ (Yr Wyddfa, 1.085 m), π·π°πΏπ·πΉπππ π
π°π»πΉππΊπ ππ°πΉππ²πΏπ½πΉ.<ref name="r146" /> π·π°π±π°πΉπΈ πΏππ°π 1.680 mi ππππ°π½π³πΉπ<ref name="r132" /> πΎπ°π· π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ, πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ Anglesey (''Ynys MΓ΄n'').
'''π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³''' (14.160 km2), ππΊπ°πΉπ³π°π½π π°π πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ π±ππΉπππ°π½πΉππ πππ°πΌ πΉππ°π»πΉππΊπ°πΉ πΌπ°ππ΄πΉπ½ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΊπ°π½π°π»πΎπ°, πΉππ ππΉπ»πΏ π·π°πΏπ·ππ»π°π½π³π. π·π°π±π°πΉπΈ π»ππΏπ²π· π½π΄π°π²π· (388 km2, πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΌπ°ππΉππ°πΉπ
π π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π°π·π
π°π»π°π½π³π΄),<ref name="r152">"Geography of Northern Ireland", University of Ulster. http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm</ref> π»ππΏπ²π· π΄ππ½π΄ (πΏππ°π 150 π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ) πΎπ°π· π²πΉπ°π½π'π Causeway, π²π°ππ°πΉπΊπ½πΉπ³π° πππ°πΌ UNESCO. π·π°πΏπ·πΉπππ ππ°πΉππ²πΏπ½πΉ: Slieve π³ππ½π°ππ³, πΉπ½ πΌππΏππ½π΄ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ°πΌ (852 m).<ref name="r146" />
== π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πππ
π°πΉππΈππ ==
ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉππ π
πΉπππ³π°πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΉ<ref name="r153">[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx The British Monarchy, "What is constitutional monarchy?"] . Retrieved 17 July 2013; [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "United Kingdom"] CIA ''The World Factbook''. Retrieved 17 July 2013</ref> πΏπ½π³π°π π
π΄πππΌπΉπ½πππ΄ππΉπ ππΉπ³π°πΏ.<ref name="r154">Stepan, Alfred; Linz, "Democratic Parliamentary Monarchies", Journal of Democracy, 2014. http://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html</ref> πΉππ π°πΉπ½ππ°π»πΈπ²π°πΌπ°πΉπ½π³πΏπΈπ πΈπΉπΏπ³πππππ°πΈπ<ref name="r155">Lewer, Andrew, "The UK is one of the most centralised advanced democracies β it's time that changed", New Statesman, 5 May 2021. https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed</ref><ref name="r156">"Centralisation Nation: Britain's system of local government and its impact on the national economy", Centre for Cities. https://www.centreforcities.org/?post_type=publication&p=40951</ref> πΌπΉπΈ ππΉπ»π±π°π
π°π»π³π°π½π³π΄πΉπ½ π
π°π»π³πΏππ½ππ½<ref name="r157">"Parliamentary Sovereignty", parliament.uk. https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty</ref> πΈπΉπΆππ π²π°πΊπΏππ°π½ππ½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππππ°πΆπ½π°, π²π°ππ°ππΉπ³ππ πππ°πΏπΎπΉπ½ππ½πππ°πΆπ½π° πΎπ°π· πΊπ°ππΎππ. ππΉπ»π±π°π
π°π»π³πΏππ½πΉ π΅πΉπΌπΉπΈ πΏπ πΊπ°ππΎππ, π°πΉπ½π°πΊπ»π°π²π°π²π°πΉππ³πΎπ° π·π°π»π³π°π½π πππ°πΌ πΈπΉπΏπ³π°π½π°πΉ, πΈπ°πΉππ· πΈπ°π½π΄πΉ π
π°π»π³πΏππ½π π·π°π±π°πΉπΈ π°π»π»πΉππ·π°πΏπ·πΉπππ π
πΉπππ³π°πΌπ°π·ππ πΏππ°π π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΎπ°π· πππ°πΏπ°;<ref name="r158">Polly Botsford, "Relationship between UK Crown and law in focus as Carolean era begins", International Bar Association. https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins</ref><ref name="r159">"Interpretation Act 1978 (c. 30, s. 10)", The National Archives. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10</ref><ref name="r160">"Parliament", parliament.uk. https://www.parliament.uk/about/how/role</ref> π
πΉπππ³π°π»π°πΉππ΄πΉπ½π Maurice ππΏπ½πΊπΉπ½ π΅π°πΈ πΈπ°ππ΄πΉ πΊπ°ππΎπ ππΏπ»π»πΎπΉπΈ βπΈπ°ππ΄πΉ πΉπ½ π°π½πΈπ°ππ°πΉπΌ πππ°πΈπΉπΌ π
π΄ππΉ πΌπΉπΊπΉπ» π³π°πΉπ»π πΌπ΄π»πΉπ³ππ π²π°π
πΉπππ³ππβ. πΈπΉπΏπ³π°π½ππ²π°πΈπ»π°πΉπ·ππ πΉππ πΈπ°πΏππππ π³πΏ π
πΉπππ³π°πΌ.<ref name="r161">"Royal Assent", parliament.uk. https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent</ref> ππ π½πΉ πΌπ΄π»πΉπ³π° π²π°π
πΉπππ³π° π²π°π·π°π±π°πΉπΈ π
πΉπππ³π°πΌ, π³ππΌπ°π½ππ±ππΊππΌ, πππΉπ²π²π
ππΌ πΎπ°π· ππΉπ³πΏπΌ;<ref name="r162">Carter, Sarah, "A Guide To the UK Legal System", University of Kent at Canterbury. http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System</ref> ππ° π°π»π»πΉππ·π°πΏπ·πΉπππ° πππ°πΏπ° π°π½π³π½πΉπΌπΉπΈ π²ππΏπ½π³πΏπ
π°π³π³πΎπΏ: π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ ππΉπ»π±π°π
π°π»π³πΏππ½πΉ, π
πΉπππΈπΉπ π
π°π»π³πΏππ½πΉ, πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΉ, π²π°ππ°πππ°π½ πΈπΉπΏπ³πππ
πΉπππ³.<ref name="r163">See ''R (Miller) v Prime Minister'' [2019] UKSC 41 (Parliamentary sovereignty), ''R (UNISON) v Lord Chancellor'' [2017] [http://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html UKSC 51] , [67] ff (rule of law), ''R (Animal Defenders International) v Secretary of State for Culture Media and Sport'' [2008] UKHL 15, [48] (democracy), ''R v Lyons'' [2002] [https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html UKHL 44] , [27] (international law).</ref>
πΈπΉπΏπ³π°π½π πΊπ°ππ»πΏπ 3 πΉππ πΈπΉπΏπ³π°π½π πΎπ°π· π·π°πΏπ±πΉπ³π πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΎπ°π· 14 π°π½πΈπ°ππ°πΉπΆπ΄ βπ²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππβ. ππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π π·π°π±π°πΉπΈ π°π»π»π° π±π°πΉππ°π½π³π΄πΉπ½ π
π°π»π³πΏππ½πΉ ππ
π΄ π²π°π»π΄πΉπΊπ΄πΉ πΊπ°ππΎππ, βπ²ππΏπ½π³πΏπ
π°π³π³πΎπΏ π³πΏ π
πΉπππ³π° πΎπ°π· π
π°πΏππππ
π° π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉβ,<ref name="r164">Robert Blackburn, "The Constitutional Role and Working of the Monarchy in the United Kingdom", Jahrbuch des ΓΆffentlichen Rechts der Gegenwart, 2022. https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united</ref> π°πΊ πΌπ°π·ππ΄πΉπ, ππΏπ½ππ΄πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½πππ°πΉπ·ππ πΏππ°ππ
π°π»π³πΏππ½πΉ, πΌπΉπΊπΉπ»π π±ππΏπΊπΎπ°π½π³π° π±πΉ ππ°πΈπ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π°π½π΄. πΈπΉπΏπ³π°π½π π·π°π±π°πΉπΈ βππ°πΉπ·ππ π³πΏ π
π°πΉππΈπ°π½ πππ°πΈπΉπΈπ, ππ°πΉπ·ππ π³πΏ π²π°πΈππ°ππππΎπ°π½ πΎπ°π· ππ°πΉπ·ππ π³πΏ π
π°ππΎπ°π½β<ref name="r165">Bagehot, Walter (1867). ''The English Constitution''. London: Chapman and Hall. p. 103.</ref> πΎπ°π· π²π°π·π°ππππ πΌπ°π·ππ΄πΉπ: π²π°ππ°ππΎπ°π½ π·π°πΏπ±πΉπ³πππ°πΈπΎπ°π½π³ (ππ°π΄πΉ ππΊπ°π» π·π°π±π°π½ π²π°πππ°πΏπ°π½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ), π²πΉπ±π°π½ ππΉπ½ππ΄πΉπ½ππ π
πΏπ»πΈπΏπ½π, πΎπ°π· πΉπ½ ππΏπ½πΎπ°πΉ π°πΏπ³π°π²ππ πΏπππ°ππΎπ°π½ π·π°πΏπ±πΉπ³πππ°πΈπΎπ°π½π³, π°π½π³ππ°πΊπ°π½ πΏππ»π΄πΉππ°π½ π°πΉπΈπΈπ°πΏ πΏππππ°π
π°πΏππ·ππ°π½, π°ππ·π°π±π°π½ πΈπΉπΏπ³π°π½ππ²π°πΈπ»π°πΉπ·π πΎπ°π· π
π°ππΎπ°π½ πΏπ½π
πΉπππ³π π±ππΏπΊ π
π΄ππ½π°π·π°ππΎπ΄.<ref name="r166">David Torrance, "The Crown and the Constitution", House of Commons Library. https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf</ref>
ππ° π·π°πΏπ±πΉπ³πππ°πΈπΎπ°π½π³π πΉππ π·π°πΏπ±πΉπΈ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ.<ref name="r167">"The Government, Prime Minister and Cabinet", Public services all in one place, Directgov. http://direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444</ref> π
π°π»π³πΏππ½πΉ, πππΉπΏππΉπ³π° πππ°πΌ πΈπ°πΌπΌπ° ππ°πΈπ° ππ°π΄πΉ π·π°πΏπ±πΉπ³πππ°πΈπΎπ°π½π³π π²π°πΊπΏππΉπΈ πΎπ°π· π»π΄πΉππΉπΈ, π
π°πΏππΊπΎπΉπΈ ππ°πΈ, π°π½π³π±π°π·ππΎπΉπΈ π°π½π³π±π°π·πππ πΎπ°π· πΈπ°πΉππ· πΈπ°ππ° πππ°πΏπΎπΉπ½ππ½πππ°πΈ π²πΉπ±πΉπΈ π
πΉπππ³π°π
π°πΏππππ
π° πΎπ°π· ππ°πΈ πΈπΉπΏπ³π°π½π°πΉ.<ref name="r168">Tim Durrant, "Cabinet", Institute for Government, 25 March 2020. https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet</ref><ref name="r169">"Parliament and Government", UK Parliament. https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/</ref><ref name="r170">Vernon Bogdanor, "The Monarchy and the Constitution, Chapter 3 β The Basic Constitutional Rules: Influence and the Prerogative", Clarendon Press, 1995. https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C</ref> π½π΄ππ° π°π»π»π°πΉ π·π°πΏπ±πΉπ³πππ°πΈπΎπ°π½π³π°π½π π
π΄ππΏπ½ πππΏπΌπΉπππ° πππ°πΏπΎπ° ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½π, π°π»π»π°πΉ πππ°πΌ 1905;<ref name="r171">Blick, Andrew; Jones, "The Institution of Prime Minister β History of government", gov.uk, 1 January 2012. https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister</ref><ref name="r172">Brown, Jack, "The Prime Ministers", Hodder & Stoughton, 2020</ref> ππ°πΈπΎπ°π½π³π π°π½π³π±π°π·ππΉπ πΈπΉπΏπ³ππ πππ°πΌ 1968;<ref name="r173">"Minister for the Civil Service", gov.uk. https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service</ref> ππ°πΈπΎπ°π½π³π π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πππ°πΌ 2019.<ref name="r174">Woodcock, Andrew, "Boris Johnson accused of 'cynical rebranding' after appointing himself 'Minister for the Union'", Independent, 26 July 2021. https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html; "Minister for the Union", gov.uk. https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union</ref> π±πΉ ππΉπ³π°πΏ ππ° π·π°πΏπ±πΉπ³πππ°πΈπΎπ°π½π³π πΉππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ»πΉπΌ πΎπ°π· π»π΄πΉππ°π½π³π πΈπΉπΆππ πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ½π π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ, π·π°π»π³π°π½π³π π°π½π³π±π°π·ππΉ πΈπ°πΉππ· π²π°πππ°πΏπ°π½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ.<ref name="r175">"The Cabinet Manual", gov.uk, October 2011. https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf</ref><ref name="r176">Norton, Philip, "Governing Britain: Parliament, Ministers and Our Ambiguous Constitution", Manchester University Press, 2020</ref> π°π½π° 20 π³π°π² πΎπΏπ»πΉπ 2026 ππ° π·π°πΏπ±πΉπ³πππ°πΈπΎπ°π½π³π πΉππ Andy π±πΏππ½π·π°πΌ, π»π΄πΉππ°π½π³π π°πΏππ±π΄π.
πΈπ πΈππΉπΎπ° π°π½π³π±π°π·πππ πΈπΉπΏπ³π°π½π πΎπ°π· 14 π±ππΉπππΉππΊππ πΏππ°ππΌπ°ππ΄πΉπ½ π»π°π½π³π° ππΉπ½π³ πΏπ½π³π°π π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆππ πΊπ°ππΎππ ππΉπ»π±π°π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°.<ref name="r177">Palan, Rolen, "Legacies of Empire: Imperial Roots of the Contemporary Global Order", Cambridge University Press, 2015. https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48</ref> ππ° V-π³π΄πΌ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉππΌπ΄π» 2026 π±πΉπ²π°π πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ π°ππππ°π²π°π²π²π°π½ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ.<ref name="r178">"Democracy Report 2026, Unraveling The Democratic Era?". https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf</ref>
=== π²π°πΊπΏππ° ===
[[File:Houses of Parliament in 2022 (cropped).jpg|thumb|alt=πΌπΉπΊπΉπ»π ππ°π½π³ππ½ππ°ππ
πΉπ³π π²π°ππ³π π²πππΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°ππ°π
πΉπ³πΉπ ππ°πΏππ° π±ππ°πΏπ½π°πΉ π°π·π
π°πΉ. ππ° π²π°ππ³π π·π°π±π°πΉπΈ πΌπ°π½π°π²π°π½π πΌπΉπΊπΉπ»π°π½π π·π»π°πΉπ
ππ, πΎπ°π· πΌπΉπΊπΉπ»π° ππ΄πΉπ»πππ·π»π°πΉπ
π°.|π
π΄πππΌπΉπ½πππ΄ππ²π°ππ³π, ππΉππ»π π±π°πΉ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ΄ π
π°π»π³πΏππ½ππ]]
ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π·π°π±π°πΉπΈ 650 π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ, π°πΉπ½π·π
π°ππΎππ πΊπΉπΏππ°π½π³ππ π°πΉπ½π°π½π° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ»πΉπΌ π±πΉ πππΏπΌπΉπππ°π²π°π²π²π°π½π³πΉπ½ πΎπ°π· π³πΏ ππΉπΌπ πΎπ΄ππ°.<ref name="r179">"General elections", parliament.uk. https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/general</ref> πΊππ½ππ΄ππ
π°ππΉπ
πΉππΊπ°π½π πΎπ°π· π°πΏππ±π΄π ππΉπ½π³ π
π°π»π³π°π½π³π°π½π πππ°πΌ πΎπ΄ππ°πΌ 1920 (ππ
ππ²π°πΌπ°πΉπ½πΈππππ°πΆπ½π°); π°π½πΈπ°πππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ π·π°π±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΉππ»π°π½π π°πΊ π°πΉπ
π½πΉ πΌπ°π½π°π²πΉπΆππ πΈπ°πΉπΌ π°πΉπ½π·π
π°ππΎπ°πΌπΌπ΄π·.<ref name="r180">Raymond, C, "Why British Politics is Not a Two-Party System", Queen's University Belfast, 2016. https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf</ref> πΎπ΄ππ° 2020 πΏππππ°π
π°πΏππ·ππΉπ³π΄π³πΏπ½ πΈπ ππ
ππ²π°πΌπ°πΉπ½πΈππππ°πΆπ½π° π³πΏ πΌπ°π½π°π²ππ²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ.<ref name="r181">"Sir John Curtice: Election results show politics in the UK has fragmented", BBC News, 8 May 2026. https://www.bbc.com/news/articles/ce8p4yn448vo</ref>
=== π²π°ππΊπ°πΉπΈπ³π°πΉπ»ππ ===
[[File:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|πΈπ ππΉπ³π
ππ π»π°π½π³π° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ]]
π³π°πΉπ»π΄πΉπ½ π³πΏ π²π°π
πΎπ°πΌ π³πΏπ²πΏπ½π½πΏπ½ πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³ πΉπ½ πππΏπΌπΉπππ°πΉ πΌπΉπ³πΎπ°πΉπ°π»π³π΄πΉπ½ πΎπ°π· π²π°π·π°π±π°πΉπ³π° πΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ° πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³ πΉπ½ π½πΉπΏπΎπ°πΉ π°π»π³π΄πΉπ½.<ref name="r182">Hackwood Frederick William: ''The Story of the Shire, Being the Lore, History and Evolution of English County Institutions'' (1851)</ref> π²π°πΊπΏππ°π½ππ π²π°π
πΉππ°πΈππ π
π°πΏππΈπΏπ½ π±πΉ ππΏπ½π³ππ π
πΉπππ³π°πΌ: π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³ 1888, ππΊπππ»π°π½π³ 1889, πΉππ°π»π°π½π³ 1898, ππ
π° π½πΉ πΉππ π°πΉπ½ππ°π»πΈπ²π°ππΊπ°πΉπΈ πΉπ½ π°π»π»π°πΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ<ref name="r183">United Nations Economic and Social Council, "Ninth UN Conference on the standardization of Geographical Names", UN Statistics Division, August 2007. http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/report%20of%209th%20uncsgn%20n0750902%20en.pdf</ref> πΎπ°π· πΈπ πΈππΉπΎπ° πππ°πΏππ ππΉπ½π³ ππΏπ½π³ππ.<ref name="r184">Dewart, Megan, "The Scottish Legal System", Bloomsbury Academic, 2019. https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ; "The justice system and the constitution", Courts and Tribunals Judiciary. https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/#:~:text=The%20United%20Kingdom%20has%20three,of%20Union%201707%20and%201800.</ref><ref name="r185">Barlow, I.M., "Metropolitan Government", Routledge, 1991</ref>
'''π°π²π²π»π°π½π³''': ππΉπ»πΏπ²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ π²π°π
πΉπππ°πΏπΎπΉπ½ππ½; π·π°πΏπ·π πππ°πΈπ πΉππ π½πΉπΏπ½ ππ°π·π½π΄πΉπ½πππ²π°π
πΎπ°.<ref name="r186">"Welcome to the national site of the Government Office Network", Government Offices. http://www.gos.gov.uk/national</ref> πΌπΉπΊπΉπ»π° π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° π·π°π±π°πΉπΈ π²π°πΊπΏππ°π½π ππ°πΈ πΎπ°π· ππ°πΈπΎπ°π½π³ πππ°πΌ 2000 (πΈπΉπΏπ³πππΊπππ΄πΉπ½ 1998).<ref name="r187">"A short history of London government", Greater London Authority. http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp</ref> '''ππΊπππ»π°π½π³''': 32 ππ°πΈπ²π°π
πΎπ° ππΉπ»πΏ πΌπ°π½π°π²ππ°π»πΈππ πΌπΉπΊπΉπ»π΄πΉπ½ (π²π»π°ππ²ππ
, π°πΉπ³πΉπ½π±π°πΏππ²π, π°π±π΄ππ³π΄π΄π½, π³πΏπ½π³π΄π΄ ππΉπ½π³ ππΏπ½π³ππ; π·πΉπ²π·π»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ πΈππΉπ³πΎπ°π½ π³π°πΉπ» π²π°π
πΎπΉπ π°πΊ π°πΉπ½π πΏππ°π 200.000 πΌπ°π½π½π΄); 1.223 ππ°πΈπΎπ°π½π³π°π½π.<ref name="r188">"STV in Scotland: Local Government Elections 2007", Political Studies Association. http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf</ref> '''π
π°π»πΉπ»π°π½π³''': 22 π°πΉπ½ππ°π»πΈππ π
π°π»π³πΏππ½ππ (πΎπ°π· πΊπ°ππ³πΉπ, ππ
π°π½ππ΄π°, π½π΄π
ππππ) π»π΄πΉππ°π½π³ππ πππ°πΌ ππ°πΈπ°π²π°πΊπΏππ°π½πΉπ½ π»π΄πΉππΉπ½ πΎπ°π· ππ°πΈπ°; π²π°πΊπΏππ° ππΉπ³π
ππ πΎπ΄ππ° π±πΉ πππΏπΌπΉπππ°π²π°π²π²π°π½π³πΉπ½.<ref name="r189">"Unitary authorities", Welsh Government, 2014. http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en</ref> '''π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³''': πππ°πΌ 2015, 11 π²π°π
πΉππ°πΈππ π²π°πΊπΏππ°π½ππ π±πΉ π°πΉπ½π°πΉ π
π°π½π³πΎπ°π½π³π΄πΉπ½ πππΉπ±π½π°πΉ πΌπΉπΈ π²π°πΌπΉπ½πΈπΉπ³π°πΉπΌ πΌπ°π·ππΉπΌ (π°πΏππΊπΎπ°π½π·π°πππ, π·πΏπ½π³π°π²π°πΏπΌπ΄πΉπ½π, π°πΏπππΉπ²π°ππ³π, π·π»π°πΉπ
ππ),<ref name="r190">Devenport, Mark, "NI local government set for shake-up", BBC News, 18 November 2005. http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm</ref> π
π°π½π³πΎπ°π½π³ππ 26 π²π°π
πΎπ° πππ°πΌ 1973 π±πΉ π°π½π³π±π°π·ππΉπππ°ππΉπΈπ° 2008.<ref name="r191">"Foster announces the future shape of local government", Northern Ireland Executive, 13 March 2008. http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm</ref>
=== πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΎπ°π½ π
π°π»π³πΏππ½πΉπ ===
[[File:Council of Nations and Regions (54059219744) (cropped).jpg|thumb|ππ° π·π°πΏπ±πΉπ³πππ°πΈπΎπ°π½π³π πΊπ΄πΉπ πππ°ππΌπ΄π π²π°πΌπππΎπΉπΈ πππΏπΌπΉπππ°π½π ππ°πΈπΎπ°π½π³π°π½π ππΊπππ»π°π½π³πΉπ, π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³πΉπ]]
πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΎπ°π½ π
π°π»π³πΏππ½πΉπ π·π°πΉπ³πΏ πππ°πΌ 1999 π²π°π ππΊπππ»π°π½π³, π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³ ππ΄πΉπ½ππ ππΉπ»π±ππ½π π
π°π»π³πΏππ½πΎππ πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππππ°πΆπ½π° π³πΏ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°πΉπΌ πΌπ°π·ππΉπΌ;<ref name="r192">"Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland", United Kingdom Government. https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations; "Country Overviews: United Kingdom", Transport Research Knowledge Centre. http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm</ref> πΌπ°π·ππ πΉππ π°π ππΊπππΉππΊπ°πΉ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°, π
π°π»πΉππΊπ°πΉ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°, π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ°πΉ π°π½π³π±π°π·ππΉππ²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½ πΎπ°π·, πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³, π
πΉπ²ππ³π΄π³πΏπ½π
π°π»π³πΏππ½ππΌ (πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎππ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°, π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ π
π°π»π³πΏππ½ππ, π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ π²π°π
πΉπ
π°π»π³πΏππ½ππ).<ref name="r193">Le Sueur, Andrew; Sunkin, "Public Law: Text, Cases, and Materials", Oxford University Press, 2023. https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3</ref> ππ ππΊπππΉππΊπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π·π°π±π°πΉπΈ πΈπ πΏππ°ππΌπΉπΊπΉπ»ππ½ πΌπ°π·ππΉπ½π, βπ°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ ππ
πΉπ½πΈπΉππππ½π΄ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³ππ½π΄ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππππ°πΆπ½π΄ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉβ.<ref name="r194">"The progress of devolution - Erskine May - UK Parliament", erskinemay.parliament.uk. https://erskinemay.parliament.uk/section/4537/the-progress-of-devolution</ref><ref name="r195">"David Mundell speech: 20 years of Scottish devolution", GOV.UK. https://www.gov.uk/government/news/david-mundell-speech-20-years-of-scottish-devolution</ref>
π
π°π»π³πΏππ½πΉππΌπ°π·ππ π½πΉ ππΉπ½π³ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°, ππ
π° πΏπ½π³π°π πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΎπ° π
π΄πππΌπΉπ½πππ΄π πΌπ°π·ππΉ πΉπ½ π
πΉπππ³π° πΏππππ°π
π°πΏππ·ππ°π½ ππΊπππΉππΊπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½, ππ΄π½π΄π³π³ π°πΉπΈπΈπ°πΏ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½,<ref name="r196">Burrows, N., "Unfinished Business: The Scotland Act 1998", The Modern Law Review, 1999; Elliot, M., "United Kingdom: Parliamentary sovereignty under pressure", International Journal of Constitutional Law, 2004</ref> πΈπ°πΏπ· ππΊπππ»π°π½π³π
πΉπππΈ 2016 πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³π
πΉπππΈ 2017 π·π°πΉππ°π½π³ ππΊπππΉππΊπ πΎπ°π· π
π°π»πΉππΊπ π
π°π»π³πΏππ½ππ βππΉπ½ππ΄πΉπ½π°π½ π³π°πΉπ» π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉππ²π°π½π°πΌπβ.<ref name="r197">"Scotland Act 2016", Gov.uk. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements.</ref><ref name="r198">"Wales Act 2017". https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted</ref> πΏππππ°π
π°πΏππ·ππ π
π΄ππΉ πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΎπ° π°π²π»π΄πΉπΈπ πΏπ½ππ΄ π±π°πΉπ³ππ π²π°ππΊπ°ππ°π½ππ π
π΄ππΏπ½ πππ°πΌ πΈπΉπΏπ³πππΊπππ΄πΉπ½ππΌ,<ref name="r199">Gamble, A., "The Constitutional Revolution in the United Kingdom", Publius, 2006</ref> πΎπ°π· π°π²π»π΄πΉπΈπΉπΆπ πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³π°πΉ, ππ°ππΎπΉπΆπΏπ· πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΎπ°π½ π
π°π»π³πΏππ½πΉπ ππππΈ π°π½π° πΈπΉπΏπ³πππ²π°π·π°πΉππ° πΌπΉπΈ πΉππ°π»π°π½π³π°πΉ.<ref name="r200">Meehan, E., "The Belfast Agreement β Its Distinctiveness and Points of Cross-Fertilization in the UK's Devolution Programme", Parliamentary Affairs, 1999</ref> π
πΉπππΈ 2020 π²π°π±πΉπ½π³πΉπΈ πΈπ π°πΏπ³π°π²πΉππΌπ°π·ππΉπ½π πΈπΉπΆππ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³ππ½π΄ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππππ°πΆπ½π΄.
==== π°π²π²π»π°π½π³ ====
π°π²π²π»π°π½π³ π½πΉ π·π°π±π°πΉπΈ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π° π
π°π»π³πΏππ½πΉ π°πΉπΈπΈπ°πΏ πΈπΉπΏπ³πππ²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½;<ref name="r201">"English devolution", Institute for Government, 21 June 2024. https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000.</ref> πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΎπ°π½ π
π°π»π³πΏππ½πΉπ π³πΏ π²π°π
πΉπππ°πΏπΎπΉπ½ππ½ππΌ π³πΏπ²π°π½π½ 1998.<ref name="r202">"Devolution explained", Local Government Association. https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained</ref> ππ πΌπΉπΊπΉπ»π° π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° π
π°π»π³πΏππ½πΉ (π±π°πΏππ²πππ°πΆπ½), π²π°ππΊπ°ππΉπ³π° π°ππ°π πΈπΉπΏπ³πππΊπππ΄πΉπ½ 1998, π·π°π±π°πΉπΈ π°π½π³π±π°πΉππ°π½π³π΄πΉ π²π°πΊπΏππ°π½π°π½π° ππ°πΈπΎπ°π½π³ πΎπ°π· π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ ππ°π΄πΉ π
π°πΉππΈπΉπΈ ππ°πΈπΎπ°π½π³. π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ π
π°π»π³πΏππ½ππ (π
πΉπππΈ π²π°π
πΉπ²π°πΌπ°πΉπ½πΈπΉπ, π°πΏπ³π°π²πΉππ
π°πΏππππ
ππ πΎπ°π· π²π°π±π°πΏππ³πΉπ 2009) πππ°π»π΄ππ°π½π³ π²π°π
πΉπ
π°π»π³πΏππ½ππΌ π²π°π°πΉπ½πΎπ°π½ π°π½π³π±π°π·πππ πΎπ°π· π°π½π³π½πΉπΌπ°π½ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³ππ½π π³πΏ π
π΄π²ππ πΎπ°π· π°πΏπ³π°π²πΉπππ°πΈ;<ref name="r203">"English devolution", Institute for Government, 6 March 2023. https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ π»π°π½π³π°π
π°π»π³πΏππ½ππ (π
πΉπππΈ πΏππΌπΉπΊπΉπ»π΄πΉπ½π πΎπ°π· π½πΉπΏπΎπΉπ π²π°ππ°πΏπΎπΉπ 2023) ππΉπ½π³ π²π°π»π΄πΉπΊππ π°πΊ π°πΉπ½π π²π°ππΊπ°ππ°π½ππ πππ°πΌ π»π°π½π³π°ππ°πΈππΌ πΎπ°π· π°πΉπ½ππ°π»πΈπ°πΉπΌ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°πΌ.<ref name="r204">"Combined County Authorities β key differences to Combined Authorities", Local Government Lawyer, 6 April 2023. https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities</ref>
==== ππΊπππ»π°π½π³ ====
[[File:First Minister meets Prime Minister (53840421342).jpg|thumb|ππ° π·π°πΏπ±πΉπ³πππ°πΈπΎπ°π½π³π πππ°ππΌπ΄π π²π°πΌπππΎπΉπΈ πΈπ°π½π° πππΏπΌπΉπππ°π½ ππ°πΈπΎπ°π½π³ πΎππ·π½ Swinney]]
πππ°πΌ 1999 ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π° π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πΌπΉπΈ πΌπ°π·ππ°πΉ πΏππ°π π°π»π»π° πΈπ°ππ΄πΉ π½πΉ πΉππ π²π°ππ°πππ°πΉπΈ π°π π
π΄πππΌπΉπ½πππ΄π;<ref name="r205">"Devolved and Reserved Powers", parliament.scot, Scottish Parliament. https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers</ref><ref name="r206">"Scotland's Parliament β powers and structures", BBC News, 8 April 1999. http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm</ref> π·π°π±π°πΉπΈ πΈπ πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ½ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³ππ½ πΌπ°π·ππΉπ½π, πΌπΉπΈ ππΏπ»π»π°πΉ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°πΉ πΏππ°π π»π°πΉππ΄πΉπ½π°πΉ, π
πΉπππ³π°π²π°π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°πΉ, π°πΏπ³π°π²π΄πΉπ½, π·π°πΉπ»π΄πΉπ½, π²π°πΊπΏππ°πΌ, πΊπ°ππΎπππ°πΉππΈππ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ, π²π°ππΉπΌππΎπ°πΉ πΎπ°π· π²π°ππ³π.<ref name="r207">"Devolved and Reserved Matters - Visit & Learn Scottish Parliament", 22 July 2017. http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx</ref> πΈπ ππΊπππ»π°π½π³π
πΉπππΈ 2012 πΎπ°π· 2016 π²π°π°πΏπΊπ½πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΊπ°πππ°πΌπ°π·ππΉπ½π (ππΏπ»π»π° π²π°πΏππππΊπ°πππ° π°π½π° π°π½π³π±π°π·ππΉππ°πΏππΊπΎπ°π½, π»π°π½π³πΎπ°π·π²π°ππ³ππΊπ°πππ°, π°πΏππΊπΉπππΊπ°πππ°, π²π°πΏππΎπΉπππΊπ°πππ°, π»πΏπππ°π°ππΉπ³π³πΎπ°ππΊπ°πππ°, ππΊπππΉππΊπ π²π°ππ°πΉπ·ππ½π°π½π³π±π°π·ππΉ) πΎπ°π· π³π°πΉπ»πΉπ½π π°πΏππΊπΎπΉπ (π½πΉπΏπΎπ°πΉπΌ, π
π°π½π³π΄πΉπ½π, π°π½π°π°πΉππΈππ π°π»π΄π
πΎπ°π· π²π°ππΊπ°πΈπΉππ»π΄πΉππ΄πΉ).<ref name="r208">"What the Scottish Government does", Scottish Government. https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/</ref><ref name="r205" /> π
πΉπππΈ 2020 π²π°π±πΉπ½π³πΉπΈ πΈπ π°πΏπ³π°π²πΉππΌπ°π·ππΉπ½π.
ππ° ππΊπππΉππΊπ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΉππ SNP πΌπΉπ½π½πΉπΆππ
π°π»π³πΏππ½πΉ<ref name="r209">"Humza Yousaf's precarious position puts the SNP β and Scotland β at a crossroads", Institute for Government, 26 April 2024. https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads</ref> π»π΄πΉππΉπ³π° πππ°πΌ πππΏπΌπΉπππΉπ½ ππ°πΈπΎπ°π½π³π° πΎππ·π½ Swinney. πΉπ½ πΈπΉπΏπ³πππΊπππ΄πΉπ½π°πΉ 2014 55,3% πΊπ°πΏππΉπ³π΄π³πΏπ½ π
πΉπΈππ° ππΉπ»π±π°π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°, 44,7% ππ°πΏπ. ππ° ππΏπ½π³ππ ππΊπππΉππΊπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π·π°π±π°πΉπΈ 129 MSP, π
π°πΏππΊπΎπΉπΈ ππΊπππΉππΊπ π
πΉπππΈ πΎπ°π· πππΊπΎπΉπΈ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΈπ°πΉππ· πππ³π΄πΉπ½π, ππ°πΈππ πΎπ°π· πππ°π·πΉπ½πΈπ°.<ref name="r208" />
==== π
π°π»πΉπ»π°π½π³ ====
π
π°π»πΉπ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π° π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΎπ°π· π
πΉπππ³π°π²π°ππΊπ°ππΎπ°, πΈπ ππ΄π½π΄π³π³, πππ°πΌ 1999. ππ΄π½π΄π³π³π²π°πΊπΏππ° π±ππΏπΊπΉπ³π΄π³πΏπ½ π°πΏπΊπ°π½π³π°π½ππ»πΉπΌπ΄ππΉπ³π°πΏ πΏπ½ππ΄ 2026, πΈπ°π½ ππ°ππππ
π΄π½πΎππ³π°πΉπ»π΄πΉπ½ππΉπ³π°πΏ π²π°π»π°πΏππΉπ³π° πΎπ°π· π»πΉπΌπ΄ π
π°π·ππΉπ³π΄π³πΏπ½ πππ°πΌ 60 π³πΏ 96 (16 π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ πΌπΉπΈ ππΉπ±πΏπ½π»πΉπΌπ΄). πΌπ°π·ππΉπ½π ππΉπ½π³ πΈπ°πΏπππΏπ±π πΈπ°π½ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ;<ref name="r210">"Structure and powers of the Assembly", BBC News, 9 April 1999. http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm</ref> πΌπ°π² π
πΉπππ³π° ππ°π·ππΎπ°π½ πΏππ°π π°π»π»π° πΈπ°ππ΄πΉ π½πΉ πΉππ π²π°ππ°πππ°πΉπΈ π°π π
π΄πππΌπΉπ½πππ΄π. ππ° π
π°π»πΉππΊπ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΉππ ππ»π°πΉπ³ Cymru πΌπΉπ½π½πΉπΆππ
π°π»π³πΏππ½πΉ πΏπ½π³π°π πππΏπΌπΉπππΉπ½ ππ°πΈπΎπ°π½π³π° ππ·πΏπ½ π°π πΉπππ
π΄πππ·.
==== π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ ====
πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΎπ°π½ π
π°π»π³πΏππ½πΉπ π²π°ππ°ππΉπ³π° π°π½π° π²ππ³πΉπ½ πππΉπ³π°π²πΉπ½ π²π°π·π°πΉππΎπ° 1998, ππ°π΄πΉ πΏππππ°π
π°πΏππ·ππ° πΈπ 30-πΎπ΄ππ° π°π»πΎπ°π»π΄πΉπΊππ½ π·πΏπ½π³π°π²π°πΏπΌπ΄πΉπ½π, π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° πππ°πΌ πΈπΉπΏπ³πππΊπππ΄πΉπ½π°πΉ πΎπ°π· π²π°ππ°ππΉπ³π° π³π°πΉπ»π΄πΉπ½π
π°π»π³πΏππ½πΉπ: πΈπ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊππ½ π°π½π³π±π°π·ππΉππ²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½ πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½.<ref name="r211">"Good Friday Agreement: What is it?", BBC News, 3 April 2023. https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177</ref> ππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π±ππΏπΊπΎπΉπΈ π°πΉπ½π°πΉ π
π°π½π³πΎπ°π½π³π΄πΉπ½ πππΉπ±π½π°πΉ; πΌπ°π·ππΉπ½π π²π°π»π΄πΉπΊππ ππΊπππ»π°π½π³π°πΉ.<ref name="r212">"Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland", GOV.UK, 8 May 2019. https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland</ref> ππ π°π½π³π±π°π·ππΉππ²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½ πΉππ π»π΄πΉππΉπ³π° πππ°πΌ π°πΉπ½ππ°π»πΈππ½ π
π°π»π³πΏππ½πΎππ½;<ref name="r213">"Your Executive", Northern Ireland Executive, 25 September 2015. https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive</ref> ππ° πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π πΎπ°π· ππ° π°π½πΈπ°π πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π ππΉπ½π³ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ π·π°πΏπ±πΉπ³ππ π
π°π»π³πΏππ½πΉπ.<ref name="r214">"Stormont: Why were NI leaders given unequal job titles?", BBC News, 15 May 2022. https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61393736</ref><ref name="r215">"Northern Ireland Executive: Ministerial Code", 28 September 2015. https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code</ref>
=== πΏππ°π½π°π
π°π»π³πΏππ½πΉ ===
[[File:Trump-Starmer bilateral 2025-02-27-16-07.jpg|thumb|πππ°ππΌπ΄π πΎπ°π· ππ° π°πΌπ΄ππΉππΊπ πΈπΉπΏπ³π°π½π π³ππ½π°π»π³ πππΏπΌπ π·π°π½π³πΏπ½π π²π°π·π°πΉππ°π½π³, ππ°π±ππΏπ°ππΉπΏπ 2025]]
ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉππ ππΉπ½ππ΄πΉπ½π π»πΉπΌ ππ°πΈπΉπ½π πππΉπΈπΉπ
π°ππΎπΉπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πΈπΉπΏπ³ππ πΎπ°π· π³π°πΉπ»π NATO, AUKUS, π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ, G7, G20, OECD, WTO, π°πΏππππ°πΉππΊππ ππ°πΈπΉπ½π πΎπ°π· OSCE.<ref name="r216">May, Theresa, "Prime Minister's letter to Donald Tusk triggering Article 50", 29 March 2017. https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50</ref> ππ° π±ππΉπππΉππΊπ ππ°πΈ π
π°πΏππΊπΎπΉπΈ πΉπ½ πΏππ°π 100 π»π°π½π³π°πΌ. ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΏπππππΈ πΌπΉπΊπΉπ»π πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπΉπΈ πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΎπ°πΉ, ππΉπ³πΏπ½π, π°πΏπ³π°π²π΄πΉπ½ πΎπ°π· π
π΄ππ½π°πΌπ°π·ππ°πΉ.<ref name="r217">Paul, T.V.; Wirtz, "Balance of Power: Theory and Practice in the 21st century", Stanford University Press, 2004. https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59</ref><ref name="r218">"United Kingdom country profile", BBC News, 10 May 2012. https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389</ref>
π·π°π±π°πΉπΈ βπ²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π ππΏπ½π³ππβ πΌπΉπΈ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΌ πππ°πΈπΉπΌ πΎπ°π· βπ΄π½ππ΄π½ππ΄ cordialeβ πΌπΉπΈ πππ°π½πΊπΎπ°, π²π°π³π°πΉπ»πΎπ°π½ πΊπ°πΏππ½ππ
π΄ππ½π΄ πΊπΏπ½πΈπΎπ° πΌπΉπΈ π±π°;<ref name="r219">Swaine, Jon, "Barack Obama presidency will strengthen special relationship, says Gordon Brown", The Telegraph, 13 January 2009. https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html</ref><ref name="r220">Kirchner, Emil Joseph; Sperling, "Global Security Governance: Competing Perceptions of Security in the 21st century", Routledge, 2007</ref> ππ π°π²π²π»π°πππππΏπ²π°π»πΎπ° π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πΉππ ππ π°π»π³ππΉπππ° π±πΉπ½π³π°π½π³π΄πΉ π
π΄ππ½π°π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ. πΌπΉπΈ πΉππ°π»π°π½π³π°πΉ π²π°π³π°πΉπ»πΎπΉπΈ πΈπ ππ°πΌπ π
π΄π²πππΌπ°ππΊπ° πΎπ°π· π
π°πΏππΊπΎπΉπΈ πΈπ°πΉππ· π±ππΉπππΉππΊππΉππ°π»πΉππΊπ πΈπΉπΏπ³πππ²π°πΌππ πΎπ°π· π±ππΉπππΉππΊππΉππ°π»πΉππΊπ ππ°πΈ. πΊπ°πΏπππ½π, ππ°πΉπ·πΏππ°ππΉπΈ, π²π°πΈππ°ππππ΄πΉπ½π πΎπ°π· π
π΄ππ½π°π²π°π±πΉπ½π³π΄πΉπ½π πΌπΉπΊπΉπ»πΎπ°π½π³ πΌπ°π·ππ πΉπ.<ref name="r221">The Committee Office, House of Commons, "DFID's expenditure on development assistance", UK Parliament, 19 February 2009. http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm</ref>
=== π
π΄ππ½π°πΌπ°π·ππ ===
[[File:United Kingdom overseas military installations and operations.png|thumb|π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πΏππ°π½π°πΌπ°ππ΄πΉπ½ π
π΄ππ½π°πππ°πΈππ πΎπ°π· π
πΉπ²ππ]]
πΈπ π±ππΉπππΉππΊππ π
π΄ππ½π°π·π°ππΎπΉπ ππΉπ½π³ ππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π ππΊπΉππ°π·π°ππΎπΉπ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³π°π½π ππΊπΉππ°π
π°πΉπππ (ππΊπΉππ°π°π½π³π±π°π·ππΉ), ππ° π±ππΉπππΉππΊπ° π·π°ππΎπΉπ πΎπ°π· ππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π π»πΏπππ°π·π°ππΎπΉπ,<ref name="r222">"Ministry of Defence", Ministry of Defence. http://www.mod.uk/DefenceInternet/Home</ref> πππΉπΏππΉπ³ππ πππ°πΌ π
π΄ππ½π°ππ°πΆπ½π° πΎπ°π· π
π°π»π³πΉπ³ππ πππ°πΌ π
π΄ππ½π°ππ°πΈπ° π»π΄πΉππΉπ³π°πΌπΌπ° πππ°πΌ π
π΄ππ½π°πππ°πΏπΎπ°π½. ππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π πΉππ π·π°πΏπ±πΉπ³ππ·π°ππΎπΉππ»π΄πΉππ°π½π³π, πΈπ°πΌπΌπ΄πΉ π»πΉπΌπ΄ ππ
π°ππ°π½π³ πππΉπ²π²π
π°.<ref name="r223">"Speaker addresses Her Majesty Queen Elizabeth II", UK Parliament, 30 March 2012. http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen</ref>
πΈπ°πΉ π
π°ππΎπ°π½π³ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΎπ°π· πΏππ°ππΌπ°ππ΄πΉπ½ π»π°π½π³π°, π²π°πΈππ°ππππΎπ°π½π³ π°π»π»π°πΉπΌπππΉπΈπΏ πΎπ°π· πΈππ°ππππΎπ°π½π³ πππΉπΈπ°π·π°π»π³π°π½, πΎπ°π· π³π°πΉπ»πΎπ°π½π³ πΉπ½ NATO (πΎπ°π· π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ ππ½πΉπΏπΌπΎπ°πΉπ°π½π³ππππΈπ°π·π°ππΎπ°πΉ), πΈπ°πΉπΌ ππΉπΌππΌπ°π·ππ΄ π
π°ππΎπΉπππ°ππΉπΈπΉπΌ, RIMPAC πΎπ°π· π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½πΉπΌ. πΏππ°ππΌπ°ππ΄πΉπ½ π²π°ππ³ππ πΎπ°π· π²π°ππΉπΌππΎππ: Ascension πΉππ»π°π½π³, π±π°π·ππ°πΉπ½, π±π΄π»πΉπΆπ΄, π±ππΏπ½π΄πΉ, πΊπ°π½π°π³π°, πΊπΏππππ, π³πΉπ΄π²π Garcia, ππ°π»πΊπ»π°π½π³πΉππΊππ π°π·π
π°π»π°π½π³ππ, πΈπΉπΏπ³πΉππΊπΎπ°, π²πΉπ±ππ°π»ππ°π, Kenya, ππΌπ°π½, π΅π°ππ°π, ππΉπ½π²π°ππΏπ.<ref name="r224">"House of Commons Hansard", UK Parliament. https://publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=/pa/cm200405/cmhansrd/vo050221/text/50221w33.htm#50221w33.html_spnew0; "House of Commons Hansard Written Answers for 17 Jun 2013 (pt 0002)", Publications.parliament.uk. https://publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π·π°π±π°πΉπ³π° πΈπ ππΉπ±πΏπ½ππ° π°πΉπΈπΈπ°πΏ ππΉπΌπππ° π·π°πΏπ·πΉπππ π
π΄ππ½π°π²π°πΏππ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ 2025 (SIPRI, IISS);<ref name="r225">"Trends in Military Expenditure 2025", Stockholm International Peace Research Institute, April 2026. https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2</ref><ref name="r226">"The Military Balance 2026: Global defence spending", IISS. https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/2026/the-military-balance-2026/global-defence-spending/</ref> 2024 π
π΄ππ½π°π²π°πΏππ π
π°π π½π΄ππ° 2,3% πΈπΉπΆππ πΈπΉπΏπ³πππ°πΏπ³π°π²πΉπ.<ref name="r227">"Rishi Sunak vows to boost UK defence spending to 2.5% of GDP by 2030", BBC News, 24 April 2024. https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171</ref> π°ππ°ππΊπ°π»π³πΉπ½π
πΉπ²πΎπ° πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΉ π²π°πΌπΉπππ³π΄π³πΏπ½ πΈπ°ππ΄πΉ βπΈπ πΌπ°πΉπππ π½π°πΏπ³πΉπΈπ°πΏπππππ½ π
π°πΏππππ
ππβ π
π°πΉππΈπ°π½π³ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ.<ref name="r228">''UK 2005: The Official Yearbook of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland''. Office for National Statistics. p. 89.</ref>
=== π
πΉπππΈ πΎπ°π· ππ°πΉππΉπ½π°π²π°ππππΈπ° ===
[[File:Middlesex Guildhall (cropped).jpg|thumb|πππ°πΏπ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ, ππ° πππ΄π³πΉπππ° π°ππππ°π·π»π°πΏππππ°πΏπ°]]
π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π½πΉ π·π°π±π°πΉπΈ π°πΉπ½π°πΌπΌπ° π
πΉπππ³π°ππ°πΆπ½π°, πΏπ½ππ΄ ππ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πππΉπ²π²π
ππ 1706 π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° ππΏπ½π³ππ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π
πΉπππΈ;<ref name="r18" /> πΈπ πΈππΉπΎπ° ππ°πΆπ½π° ππΉπ½π³ π°π²π²π»πΉππΊπ π
πΉπππΈ, π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ π
πΉπππΈ πΎπ°π· ππΊπππΉππΊπ π
πΉπππΈ. ππ° π°π»π»πΉππ·π°πΏπ·πΉπππ° πππ°πΏπ° π²π°π
π°π½π³πΉπ³π° πΈπ πππ°πΏπΎπΉπ½ππ½π πππ°π·πΉπ½πΈπ°π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½ πΉπ½ πΌπ΄π½ππΈπ° ππΊπππ±ππΉπ 2009.<ref name="r229">"UK Supreme Court judges sworn in", BBC News, 1 October 2009. http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm; "Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom", Department for Constitutional Affairs, July 2003. http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf</ref> ππ° πππ°πΏπ°π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½ πΈπΉπΏπ³ππππ°πΈπΉπ πΌπΉπΈ πΈπ°πΉπΌ ππ°πΌπΉπ½ π»πΉπΌπ΄ πΉππ ππ° π·π°πΏπ·πΉπππ° πππ°πΏπ° π³πΏ πΌπ°π½π°π²π°πΉπΌ π»π°π½π³π°πΌ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ, πΏππ°ππΌπ°ππ΄πΉπ½ π»π°π½π³π°πΌ πΎπ°π· π°π½π³π±π°π·ππΉπΌ πΈπΉπΏπ³π°π½π.<ref name="r230">"Role of the JCPC", Judicial Committee of the Privy Council. http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html</ref>
π°π²π²π»πΉππΊπ π
πΉπππΈ (π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³) πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ π
πΉπππΈ ππΉπ½π³ ππΉπ³π°πΏππ°πΆπ½π°,<ref name="r231">Bainham, Andrew, "The international survey of family law: 1996", Martinus Nijhoff, 1998. https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298</ref> π²π°π±π°πΏππΎπ°π½π πΉπ½ π°π»π³π π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· πΏπ½π³π°π πΌπ°π½π°π²π°πΉπΌ π
πΉπππ³π°ππ°πΆπ½π°πΌ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ.<ref name="r232">"Common Law", Britannica, 19 May 2024. https://www.britannica.com/topic/common-law</ref> πππ°πΏπ° π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³πΉπ ππΉπ½π³ π»π΄πΉππΉπ³π° πππ°πΌ πΈπ°πΉπΌ π·π°πΏπ·πΉπππ°πΉπΌ πππ°πΏπΉπΌ: πππ°π·πΉπ½πΈπ°πππ°πΏπ°, π·π°πΏπ·π πππ°πΏπ° π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ (π°πΏπ³π°π²πΉπ) πΎπ°π· πΊπ°ππΎππ πππ°πΏπ° (ππ°πΉππΉπ½ππ).<ref name="r233">"The Australian courts and comparative law", Australian Law Postgraduate Network. http://www.alpn.edu.au/node/66</ref> ππΊπππΉππΊπ π
πΉπππΈ πΉππ π²π°πΌπ΄π½π²πΉπ³π° ππΉπ³π°πΏ- πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πππ
πΉπππ³πΉπ; π·π°πΏπ±πΉπ³π πππ°πΏππ ππΉπ½π³ ππ° πππ°πΏπ° π²π°πΌπππΉπ (π°πΏπ³π°π²πΉπ)<ref name="r234">"Court of Session β Introduction", Scottish Courts. http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp</ref> πΎπ°π· π·π°πΏπ·π πππ°πΏπ° π²π°ππΊπ°πΉπΈπΉπ (ππ°πΉππΉπ½ππ);<ref name="r235">"High Court of Justiciary β Introduction", Scottish Courts. http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp</ref> ππ° πππ°πΏπ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΉππ ππ° π·π°πΏπ·πΉπππ° πππ°π·πΉπ½πΈπ°πππ°πΏπ° π°πΏπ³π°π²πΉπ π³πΏ ππΊπππΉππΊπ π
πΉπππΈ.<ref name="r236">"House of Lords β Practice Directions and Standing Orders Applicable to Civil Appeals", UK Parliament. https://publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm</ref> ππ ππ°πΉππΉπ½ππ²π°ππππΈπ° π·π°π±π°πΉπΈ πΌπΉπ½π½πΉπΆπ πππ°π΅πΉπππ΄πΉπ½ππ²π°πΌπ°πΏππΈπ° πΎπ°π· πππ°πΏπ°π²π°πΈπ»π°πΉπ·π π³πΏ ππΏπΌπ°πΉπΌ ππ°πΉππΉπ½ππΌ.<ref name="r237">Lovett, Jo; Hales, "What can We Learn from Police Data About Timeliness in Rape and Serious Sexual Offence Investigations in England and Wales?", International Criminology, 2022</ref>
π²π°πΌπ΄π»πΉπ³π° ππ°πΉππΉπ½π° πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³π°πΉ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³π°πΉ π
π°π·ππΉπ³π° 1981β1995 πΎπ°π· πΏππ³ππ°πΏπ 66% πππ°πΌ 1995 π³πΏ 2015.<ref name="r238">"Crime in England and Wales, Year Ending June 2015", UK Government Web Archive, Office for National Statistics. http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf</ref> π
π°πΏππππ
πππ
πΉπππΈ π²πΉπ±πΉπΈ πΌπΉπ½π½πΉπππ πΌπΉπΆπ³ππ½, π±πΉ πΌπΉπ½π½πΉπππΉπ½ 28 π³π°π²π΄ πΎπ΄ππΉππ»π°πΏππΉπ½π, π±π°ππ½π°π»π°πΏππΉπ½π, π»π°πΏππΉπ½ππππΊπ½π°πΉ πΎπ°π· πΏππ²πΉπ±πΉπ½π. ππ°πΌπ°πΊπΏπ½πΎππ²π°π·π°πΉππ΄πΉπ½π πΉππ π
πΉπππ³π° πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³, ππΊπππ»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³ πππ°πΌ 2014 πΎπ°π· πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³π°πΉ πππ°πΌ 2020;<ref name="r239">Wratten, Marcus, "Tom Allen to host vital new BBC show marking 10th anniversary of same-sex marriage", PinkNews, 3 July 2023. https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/</ref> πΈπ°ππ° LGBT ππ°πΌπ°π»π΄πΉπΊπ΄πΉ πΉππ π°π·ππ°πΏπ³π° πππΏπΌπΉπππ.<ref name="r240">"The 203 Worst (& Safest) Countries for LGBTQ+ Travel in 2023", Asher & Lyric, 5 June 2023. https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/</ref><ref name="r241">R. Flores, Andrew, "Social Acceptance of LGBTI People in 175 Countries and Locations", Williams Institute. https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/</ref>
πππ°πΌ π±ππ΄ππΉπ, ππΉπ»πΏ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉβπ°πΏππππ°πΉππΊππ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π ππ°πΊπΎππ π²π°ππΊπ°πΉπ³π°π½π³ πππ°πΌ π²π°πΌπππ°πΉ, π°ππ°π πΈπ°ππ° πππ°πΌ πππ°π±π°πΏππΈπ°πΉπππ°πΏπ° πΎπ°π±π°πΉ π±πΉπ³πΎπ°π³π°, ππΉπ½ππ΄πΉπ½π π°π PCA πΉπ½ πΈπΉπΏπ³ππ π·π°π²π°.<ref name="r120" /><ref name="r242">"Disputes under the Trade and Cooperation Agreement", Institute for Government, November 2021. https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/disputes-trade-and-cooperation-agreement</ref><ref name="r243">"Sandeel fishing ban to remain in place", BBC, 2 May 2025. https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckgrwxxzxkjo</ref> ππ πΊπ°πΏπππ½π πΎπ°π· π²π°ππ°π»π±ππ½π π²π°π·π°πΉππ΄πΉπ½π πΈπ°πΏππππ βπΏπππΏπ»π»πΎπ π²π°π·π°πΉππ΄πΉπ½ π°πΉπ½π·π
π°ππΎπ°πΌπΌπ΄π· πΎπ°π· π²ππ³π° πππΉπ²π²π
π°β πΏπ½π³π°π πΈπΉπΏπ³πππ
πΉπππ³π°.<ref name="r244">"Good Faith in Public Law", ox.ac.uk, 20 January 2022. https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law</ref> πΏπ½π³π°π πΈπ°πΌπΌπ° π
πΉπ½π³ππππ²π°ππΊπ°πΉπΈπ°, π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπ ππ°πΊπΎππ πΈπ°ππ΄πΉ π°πΏππππ°πΉππΊπ π
πΉπππΈ πΈπ°ππ π°π½π³π±π°π·ππΎπ°π½ π²π°π²π²π°π½π³ π³πΏ π°πΏππππ°πΉππΊπΉπ½ πππ°πΏπ°, πΈπ°πΏπ· ππ πππππΌππ½ππ·π΄πΌπ΄π» πΌπ°π² π²π°πΌπππΎπ°π½ π½πΉπΏπΎπ°π½π π°πΏππππ°πΉππΊπ°π½π π
πΉπππ³π°π½π.
== π°πΏπ³π°π²π΄πΉ ==
[[File:Bank junction - 2020-09-20 (2).jpg|thumb|π±π°πΏππ²π π»πΏπ½π³πΏπ½πΎππ π·π°πΏπ·πΉπΈππΌ πππ°πΌ π±π°π½πΊ Junction; π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° πΉππ ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ ππ°πΉπ·πΏπππ°πΈπ π°πΏππππΉπ½π]]
ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π·π°π±π°πΉπΈ ππΉπ»πΏ πππ°πΌπ
πΉπ²πΉπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππΊπ°πΏπππ½π π°πΏπ³π°π²π΄πΉπ½.<ref name="r245">Thane, Pat, "The Origins of the British Welfare State", The Journal of Interdisciplinary History, 2019</ref><ref name="r246">Griffiths, Alan; Wall, "Applied Economics", 16 July 2011. http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf</ref> πΈπΉπΏπ³πππ
π°πΉππΈπ π°πΏπ³π°π²πΉπ π
π°π π½π΄ππ° Β£2,819 πππΉπ»π»πΉππ½ππ 2025,<ref name="r10" /> ππΉπΌπππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ πΎπ°π· π°π½πΈπ°π πΉπ½ π°πΏππππ°πΉ. πππ΄ππ»πΉπ½π² πΉππ ππ° ππΉπ³π
πππ³π° πΌπ°πΉπππΊπ°πΏπππ³π° π²π°π²π°π»π³πΉπ πΎπ°π· ππΉπ³π
πππ³π° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π²π°π·π°πππππ²π°π²π°π»π³πΉπ π°ππ°π ππ° π³ππ»π»π°π, π΄πΏππ πΎπ°π· yen,<ref name="r247">"World Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves", IMF Data. https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175</ref> π²π°π·π°π»π³π°π½π³π π·π°πΏπ·π π
π°πΉππΈ πΈπ°πΉππ· π»π°π²π²π° ππππΈπ° πΎπ°π· π½πΉ π
π°πΏππ³π°π½ππ²π°π½π°πΌπ. πππ°πΌ 2022 π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉππ ππ° ππΉπ³π
πππ³π° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΏππ±π°πΉππ°ππ΄πΉπ<ref name="r248">"Exports of goods and services (BoP, current US$)", World Bank. https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.GNFS.CD?end=2024&most_recent_value_desc=true</ref> πΎπ°π· πΉπ½π±π°πΉππ°ππ΄πΉπ<ref name="r249">"Imports of goods and services (current US$)", World Bank. https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true</ref> π
π°πΏππππ
ππ πΎπ°π· π°π½π³π±π°π·ππ΄. πΈπ°πΏπ· π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ π·π°πΏπ·πΉππππ½π° πΏπ½π²π°π»π΄πΉπΊπ΄πΉ π³π°πΉπΉπ»πΉπ π°πΏπ³π°π²πΉπ,<ref name="r250">Francis-Devine, Brigid, "House of Commons Research Briefing on Income inequality in the UK.", UK Parliament. https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/</ref><ref name="r251">"Inequality β Income inequality β OECD Data", theOECD. http://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm</ref> HDI ππ°π·π½π΄πΉπ½π πΉππ ππΉπ»πΏ π·π°πΏπ·π, πΎπ°π· πΏπ½π²π°ππ°πΌπ°π»π΄πΉπΊπ΄πΉπ½ππ°ππππ°π²π°π»π΄πΉπΊπΉπ³π°. πΉπ½ 2025 πΏπ½π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π°π½π π
π°π 4,7%<ref name="r252">Labiak, Mitchell; Smith, "UK jobs market weakens as unemployment rate rises", www.bbc.com, 17 July 2025. https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o</ref> πΎπ°π· π
π°π·πππ΄πΉπ½π π°πΏπ³π°π²πΉπ π³πΏ π°πΉπ½π°π½π° πΌπ°π½π½π°π½ 1,1%.<ref name="r253">"GDP quarterly national accounts, UK", Office for National Statistics, 2026. https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/bulletins/quarterlynationalaccounts/octobertodecember2025</ref>
HM ππΊπ°πππΉπππ°πΆπ½, π»π΄πΉππΉπ³π° πππ°πΌ π²π°πΏππππΊπ°πππΉππππ°πΏπΎπ°π½, πππΉπΏππΉπΈ πΈπΉπΏπ³ππππ°πΉπ·πΏ πΎπ°π· π°πΏπ³π°π²πΉπππ°πΈ; ππ° π°π½π³π±π°π·ππΉπ π³πΏ πΊπ°πΏπππ½ πΎπ°π· π
π°πΏππππ
π° π²π°π·π°π±π°πΉπΈ πΊπ°πΏπππ½, π
π°πΏππππ
π° πΎπ°π· πΏπππ°ππΎπ°π½. ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΉππ ππ° π·π°πΏπ±πΉπ³π ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ πΎπ°π· π²π°ππΊπ°ππΎπΉπΈ πππ΄ππ»πΉπ½π² ππΉπ»πΏπ±π πΎπ°π· ππΊπ°πππ°π½π; ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½π° πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ πΌπ°π²πΏπ½ π²π°ππΊπ°ππΎπ°π½ ππ΄πΉπ½π°π½π ππΉπ»πΏπ±ππ±ππΊπ°π½π πΎπ°π±π°πΉ π²π°ππππΈπ°π½π πΌπΉπΊπΉπ»π°π½π π°π²π²π»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½π° ππΉπ»πΏπ±ππ±ππΊπ°π½π.
[[File:Bank-of-England.jpg|thumb|ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ, π·π°πΏπ±πΉπ³π ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ]]
=== π
π°πΏππππ
ππ πΎπ°π· π°π½π³π±π°π·πππ ===
[[File:British Airways Concorde G-BOAC 03.jpg|thumb|Concorde, πΏππ°πππ
πΉπ½πΈπ° π»πΏπππ°ππΊπΉπ]]
π°π½π³π±π°π·πππ π
π΄ππΏπ½ π½π΄ππ° 80% GVA 2023.<ref name="r254">Hutton, Georgina, "Industries in the UK", UK Parliament: House of Commons Library, 3 October 2024. https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π ππ° π°π½πΈπ°π πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π°π½π³π±π°π·ππ΄πΏππ±π°πΉππ°ππ΄πΉπ 2023<ref name="r255">"Service exports (BoP, current US$)", World Bank Open Data. https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false</ref> πΎπ°π· ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΏππ±π°πΉππ°ππ΄πΉπ ππ°πΉπ·πΏπ°π½π³π±π°π·ππ΄ 2024.<ref name="r256">"UK leads world in financial services trade surplus", TheCityUK, 15 January 2025. https://www.thecityuk.com/news/uk-leads-world-in-financial-services-trade-surplus/</ref> π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° π·π°π±π°πΉπΈ 37,8% πΈπΉπΆππ πΈπΉπΏπ³πππ°πΏπ³π°π²πΉπ π²π°πΏπππ²π°π²π°π»π³πΉππ²π°π
π°π½π³π΄πΉπ½π (2022),<ref name="r257">"BIS Triennial Survey of Foreign Exchange and Over-The-Counter Interest Rate Derivatives Markets in April 2025 β UK Data", Bank of England, 30 September 2025. https://www.bankofengland.co.uk/news/2025/september/bis-triennial-survey-of-foreign-exchange-and-over-the-counter-interest-rate-derivatives-markets</ref> πΉππ ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π±π°πΏππ²ππ°πΏπ³π°π²π π°πΏππππΉπ½π<ref name="r258">Florida, Richard, "The Economic Power of Cities Compared to Nations", Bloomberg, 16 March 2017. https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations</ref> πΎπ°π· πΌπΉπΈ π½πΉπΏπΎπ°πΉ πΎπ°πΏππΊπ°πΉ ππ° π±π°πΏππ²π π°π·ππ°πΏπ³π° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΌπΉπΈ πΈπΉπΆπ°πΉ πΈπΉπΏπ³πππ°πΏπ³π°π²π΄πΉπ½;<ref name="r259">"World Cities 2024", GaWC. https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/</ref> π
π°π π°π½πΈπ°π πΉπ½ πΈπΉπΏπ³ππ ππ°πΉπ·πΏπππ°πΈπ΄ ππ°π·π½π΄πΉπ½π° 2025, π°πΉπ³πΉπ½π±π°πΏππ²π (π°π½πΈπ°π ππ°πΉπ·πΏπππ°πΈπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ) 29.<ref name="r260">"GFCI 36 Rank - Long Finance", www.longfinance.net. https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/</ref>
π
π°πΏππππ
π° πΉπ½ 2024 π
π°π ππ°πΉπ·πΏπ½π³π° πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ πΎπ°π· ππΉπ³π
πππ³π° πΉπ½ π°πΏππππ°πΉ π±πΉ π
π°πΏππππ
π°;<ref name="r261">"World Bank Open Data", World Bank Open Data. https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true</ref> π
π΄ππΏπ½ 8% π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π°π½π΄ πΎπ°π· 8,6% π
π°πΏππππ
πΉπ πΉπ½ π°π½π³πΉ 2024.<ref name="r262">"Manufacturing industries: Economic indicators", House of Commons Library, 22 May 2025. https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn05206/</ref> πΉπ½ 2017 ππ π°πΏππππ° πΎπ°π· π
πΉππππ° πΌπΉπ³πΎππ²π°π
πΉ π·π°π±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½ π·π°πΏπ·πΉπππ π
π°πΏππππ
πππ
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π°π½π΄ π³π°πΉπ»ππ (12,6% πΎπ°π· 11,8%), π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° πΌπΉπ½π½πΉππ (2,8%).<ref name="r263">Hennik Research. [http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf ''Annual Manufacturing Report: 2017'' (Dec. 2016)]</ref>
ππ΄πΉπππ½ πΉππ πΌπΉπΊπΉπ»π;<ref name="r264">Chan, Kelvin, "King Charles' coronation is bringing millions of tourists and a cash infusion to London but it probably won't save the British economy", fortune.com, 25 April 2023. https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/</ref> ππΊπ°ππΎπ°π½π³ππ π
π°πΏππππ
ππ π
π΄ππΏπ½ 5,9% GVA 2019<ref name="r265">"DCMS Economic Estimates 2019 (provisional): Gross Value Added", gov.uk. https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added</ref> πΎπ°π· Β£111 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ 2018.<ref name="r266">"UK's Creative Industries contributes almost Β£13 million to the UK economy every hour", UK Government, 2020. https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour</ref> Lloyd'π ππ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° πΉππ ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πππ°πΏπ½ππΎπ°π·π°ππππ°πππ°πΏπ½ππΌπ°ππΊπ°πΈπ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ;<ref name="r267">"Lloyd's of London β value proposition", Lloyd's of London. https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder</ref> WPP πΉππ π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ½π΄ πππ°πΌπΌπ΄ππΎπ°π½π³ππ½π΄ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ;<ref name="r268">"Rankings 2025 - Creative 100", WARC. https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉππ π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ πππΏπΌπΉππππ½π΄ πππ°π±πΏπ²πΎπ°π½πΌπ°ππΊπ°πΈπ΄ π°πΏππππΉπ½π πΎπ°π· ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΊπ°πΏπππ½πππ°πΈπ π°π½π° π½π°ππΉ, πΌπΉπΈ πΈπΉπΏπ³πππ²π°πΏππ πΏππ°π US$2 πππΉπ»π»πΉππ½ππ 2023, π°π½πΈπ°π πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π°πΏππππΉπ½π.<ref name="r269">"Retail", great.gov.uk. https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/</ref><ref name="r270">"Households and NPISHs Final consumption expenditure (current US$)", World Bank Group. https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true</ref> πΎππ·π½ π»π΄π
πΉπ πΉππ ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π
π°πΉππΊπΎπ°π½π³π°π½ππ°πΉπ²π°π½π³π π±ππΉπππΉππΊ π
π°πΏππππ
.<ref name="r271">"Employee owned businesses - What the evidence tells us". https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/</ref>
π
π°π²π½πππΏππ±π°πΉππ°π½π ππΉπ½π³ Β£47 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ (12% π
π°πΏππππ
π΄πΏππ±π°πΉππ°π½π΄); 2024 π
π°πΏππππ
π° π
π°π 779.584 πΌπ°π½π½π΄π
π°π²π½ππ πΎπ°π· 125.649 πΊπ°πΏπππ½π
π°π²π½ππ, 8 π°π 10 πΏππ±π°πΉππ°π½ππ.<ref name="r272">"SMMT Motor Industry Facts 2025", SMMT, 15 May 2025. https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/</ref> π½π°πΌπ½π° ππΉπ½π³ πΌπΉπ½πΉ, πΎπ°π²πΏπ°π, πππ»π»π-Royce, Bentley, ππ°π½π²π΄ Rover;<ref name="r273">"Best British cars: Top 50 all-time greatest British-built cars revealed - page 2", Auto Express, 19 November 2020. https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2</ref> 1,59 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π°π½π΄ π
π΄ππΏπ½ π
π°πΏππ·ππ°πΉ 2024 πΎπ°π· π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π ππ° πΈππΉπ³πΎπ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΏππ±π°πΉππ°ππ΄πΉπ π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π°π½π΄ 2023.<ref name="r274">"Combustion Engines", OEC - The Observatory of Economic Complexity. https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines</ref> π
π°π²π½π°ππΉπ½π½π΄πΉπ½ππ°πΏπ³π°π²πΉπ π±π°πΉππΉπΈ π½π΄ππ° Β£10 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ π°π½π° πΎπ΄ππ°;<ref name="r275">"UK motorsport industry in pole position for F1's 70th anniversary", UK Government, 2020. https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary</ref> ππΉπ±πΏπ½ π°π π°πΉπ½π»πΉπ ππππΌπΏπ»π° 1 π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π ππΉπ½π³ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ. π»πΏπππ°π
π°πΏππππ
π° πΉππ ππ° π°π½πΈπ°π πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ, π±π°πΉππ°π½π³ π½π΄ππ° Β£30 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ;<ref name="r276">"United Kingdom - Country Commercial Guide: Aerospace and Defense", International Trade Administration, 3 November 2023. https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense</ref><ref name="r277">Tovey, Alan, "Britain's aerospace sector soars amid fears Brexit could clip its wings", The Telegraph, 29 June 2016. https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its</ref> π·πΉπΌπΉπ½π°π
π°πΏππππ
π° π
π°π π
π°πΉππΈπ Β£17,5 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ 2020/21 πΌπΉπΈ π½π΄ππ° 48.800 π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π°πΉπΌ,<ref name="r278">"UK space sector income reaches Β£17.5 billion as jobs and services grow", UKspace, 27 March 2023. https://www.ukspace.org/uk-space-sector-income-reaches-17-5-billion-as-jobs-and-services-grow/</ref><ref name="r279">"UK space sector income reaches Β£17.5 billion as jobs and services grow", gov.uk, 29 March 2023. https://www.gov.uk/government/news/uk-space-sector-income-reaches-175-billion-as-jobs-and-services-grow</ref> πΎπ°π· ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π·πΉπΌπΉπ½π°π°π½π³π±π°π·ππΉ π΅π°πΈ 2023 πΈπ°ππ΄πΉ ππ°πΉπ·πΏππ°ππΎπΉπΈ Β£1,6 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ πΉπ½ π·πΉπΌπΉπ½π°π
π°πΏππππ
ππ.<ref name="r280">"New funding to support space exploration using Moon resources and nuclear power". https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power</ref>
π°πΊππ°π½π΄πΉπ½π πΉππ ππΉπ»πΏ πΌπΉπΊπΉπ»π, ππΉπ»πΏ π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π° πΎπ°π· π²ππ³π°, π²πΉπ±π°π½π³π΄πΉ π½π΄ππ° 60% πΌπ°ππ πΈπ°πΏππππ΄ (73% πΈπΉπΆπ΄ πΉπ½ π»π°π½π³π° π
π°π·ππ°π½π³π°π½π΄) πΌπΉπΈ 0,9% π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π°π½π΄ (292.000); π½π΄ππ° ππ
ππ πΈππΉπΎππ½π ππ°πΉπ·πΏπ
π°πΏππππ
π°, π°πΉπ½π πΈππΉπ³πΎπ° π°πΊππ.<ref name="r281">"UK Food Security Index 2024", Department for the Environment Food & Rural Affairs. https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024;"Agricultural workforce in England at 1 June 2023", Department for the Environment Food & Rural Affairs. https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023</ref> ππΉππΊππ½ πΉππ πΌπΉπ½π½πΉπΆπ π°πΊ πΌπΉπΊπΉπ»π, πΌπΉπΈ π±πΉ πΌπΉπ½π½πΉπππΉπ½ 49% π²ππ³π°π±π° π²π°ππ°π·π°π½π 2020;<ref name="r282">"Sustainable fisheries: fish stocks harvested within safe limits", JNCC. https://jncc.gov.uk/our-work/ukbi-b2-sustainable-fisheries</ref> πΌπ°ππ΄πΉπ°πΉππΈπππ
π°πΉππΈπ π
π°π Β£211 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ 2021.<ref name="r283">"Marine accounts, natural capital, UK: 2021", ONS, 6 April 2021. https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021</ref> π°πΉππΈπππ²π°π±π΄πΉπ½π ππΉπ½π³ πΊπ°πΏπ»π, π°π»π΄π
, π½π°πΏππΈπ°π²π°π, ππΉπ½, πΊπ°π»πΊππππ°πΉπ½π, π°πΉππ΄πΉππ΄πππ, ππ°π»π, π»π°πΉπΌπ, πΊππΉπ³π°, gypsum, π»π°πΏπΈπ, ππΉπ»πΉπΊπ° πΎπ°π· π°πΊππ°π°πΉππΈπ°.<ref name="r284">"Coal", BGS Minerals UK. http://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/mines/coal/home.html</ref>
=== πΊπΏπ½πΈπΉ πΎπ°π· πΈπ°ππ±ππ
π°πΏππππ
π° ===
[[File:Cambridge Science Park Napp.jpg|thumb|Cambridge Science ππ°ππΊ; ππ° Cambridge-π·πππ° πΉππ ππ° πΌπ°πΉπππ·π°πΏπ·π πΊπΏπ½πΈπΎπΉπ πΎπ°π· πΈπ°ππ±ππππΊπ΄πΉπ½ππ π·πππ° πΉπ½ π°πΏππππ°πΉ]]
π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³ π»π΄πΉππΉπ³π΄π³πΏπ½ ππ° πΊπΏπ½πΈπΎπΉππ
π°π½π³π΄πΉπ½π πππ°πΌ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 17; ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π»π΄πΉππΉπ³π° ππ° π
π°πΏππππ
πππ
π°π½π³π΄πΉπ½π πππ°πΌ 18.<ref name="r285">Gascoin, J. "A reappraisal of the role of the universities in the Scientific Revolution", in Lindberg, David C. and Westman, Robert S., eds (1990), ''Reappraisals of the Scientific Revolution''. Cambridge University Press. p. 248. .</ref><ref name="r286">Reynolds, E.E.; Brasher, N.H. (1966). ''Britain in the Twentieth Century, 1900β1964''. Cambridge University Press. p. 336.</ref> πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ πΌπ°π½π½π°: Isaac π½π΄π
πππ½ (π»π°π²ππ ππ°ππ±ππ½π, π°πΉππΈππ²π°π³ππ°πΏππ½πΉπ½π),<ref name="r287">Burtt, E.A. (2003) 1924.[https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 ''The Metaphysical Foundations of Modern Science''] . Mineola, NY: Courier Dover. p. 207. .</ref> Charles π³π°ππ
πΉπ½ (π
π°π·πππ΄πΉπ½π πΈπ°πΉππ· π²π°πΊπΏππ°π½ π½π°ππΏππΉ), πΎπ°πΌπ΄π Clerk πΌπ°ππ
π΄π»π» (π°π»π³π π»πΉπ²πππ°πΏππΊπΎπΉπ) πΎπ°π· πππ΄ππ·π΄π½ π·π°π
πΊπΉπ½π² (π·πΉπΌπΉπ½π°πΊπΏπ½πΈπΉ, πΊπ
π°π½ππΉππΊπ° π°πΉππΈππ²π°π³ππ°πΏππ½πΉπ½π, ππ
π°πππ°π·πΏπ»πΏπ½π³πΎππ).<ref name="r288">Hatt, C. (2006). [https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC ''Scientists and Their Discoveries''] . London: Evans Brothers. pp. 16, 30 and 46. .</ref>
ππ° π°π½π³π±π°π·ππΉπ π³πΏ πΊπΏπ½πΈπΎπ°, π½πΉπΏπΎπΉπ½ πΎπ°π· πΈπ°ππ±ππ
π°πΏππππ
π° πππΉπΏππΉπΈ πΊπΏπ½πΈπΎπΉπ πΎπ°π· πΈπ°ππ±ππ
π°πΏππππ
ππ π
π°πΏππππ
π°. π·π°πΏπ·πππΊππ»ππ πππΉπΏππ°π½π³ πΊπΏπ½πΈπΎπΉππ²π°ππ³ππ π³πΏ π²π°π°πΉπ½πΎπ°π½ πΌπΉπΈ π
π°πΏππππ
π°πΉ.<ref name="r289">Castells, M.; Hall, P.; Hall, P.G. (2004). ''Technopoles of the World: the Making of Twenty-First-Century Industrial Complexes''. London: Routledge. pp. 98β100. .</ref> πΉπ½ 2022 π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π²π°ππΊππ 6,0% πΈπΉπΆππ πΈπΉπΏπ³ππ πΌπ΄π»π΄ πΊπΏπ½πΈπΎπΉπ πΎπ°π· 8,8% π²π°π΅πΉπΈπ°π½π΄ (ππΉπ³π
πππ³π° πΎπ°π· πΈππΉπ³πΎπ° π·π°πΏπ·πΉπππ πΉπ½ G7 πΎπ°π· π±ππ°πΆπΉπ», China, πΉπ½π³πΉπ°, ππΏππΎπ°, ππΏπΈπ°πΊπ°πΏππ΄π°) πΎπ°π· π
π°π πππΏπΌπΉπππ° πΉπ½ π²π°π±π°πΉππ·ππ΄πΉπ½π
π°πΉππΈπππ²π°πΊπΏππ°.<ref name="r290">"International comparison of the UK research base, 2025", GOV.UK. https://www.gov.uk/government/publications/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπ΄π»π΄ ππΉπ½π³ πΌπ΄π»ππ πΈπΉπΏπ³πππ²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππΊπΏπ½πΈπΎπΉπ, ''Nature'', ''British Medical Journal'' πΎπ°π· ''The Lancet''.<ref name="r291">McCook, Alison, "Is peer review broken?", The Scientist, 2006. http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm</ref>
πππ°πΌ 2024 ππ° πΈπ°ππ±ππ³π°πΉπ»π π
π°π π
π°πΉππΈπ US$1,2 πππΉπ»π»πΉππ½ππ, πΏππ°π πΈπ πππ°π½πΊπΉππΊπ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ π³π°πΉπ»ππ ππ°πΌπ°π½π°;<ref name="r292">Greenberg, Elizabeth, "UK Innovation Economy Worth a Combined $1.2 trillion", Digit News, 14 January 2025. https://www.digit.fyi/uk-innovation-economy-worth-a-combined-1-2-trillion/</ref> Cambridge π
π°π πππΏπΌπΉπππ° πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ π³πΏ π²π°ππΊπ°ππΎπ°π½ π²ππ³π°π½π πΈπ°ππ±ππ²ππΏπ½π³πΏπ
π°π³π³πΎπ°π½π.<ref name="r293">"UK tech sector retains #1 spot in Europe and #3 in world as sector resilience brings continued growth", gov.uk, 21 December 2022. https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth</ref> ππ AI-π
π°πΏππππ
π° πΉππ ππ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΉπ½ π°πΏππππ°πΉ π±πΉ π
π°πΉππΈπ°<ref name="r294">"UK AI sector most valuable in Europe, new report reveals", Holyrood, 11 June 2024. https://www.holyrood.com/news/view,uk-ai-sector-most-valuable-in-europe-new-report-reveals</ref> πΎπ°π· π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π ππΉπΌπππ° πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ πΉπ½ πππ°π½ππππ³πΉπ 2026 AI-ππ°π·π½π΄πΉπ½π°πΉ<ref name="r295">"Which countries are leading in AI? | Stanford HAI", hai.stanford.edu. https://hai.stanford.edu/ai-index/global-vibrancy-tool</ref> πΎπ°π· ππ°πΉπ·πππ° πΉπ½ π°πΉππΈπΉππΊπ°πΉ π½πΉπΏπΎπΉπΈπ°ππ°π·π½π΄πΉπ½π°πΉ 2025 πΎπ°π· 2026.<ref name="r296">"GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025", WIPO. https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-kingdom</ref><ref name="r297">Dutta, Soumitra; Lanvin, "Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads", World Intellectual Property Organization, 2025. https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html</ref><ref name="r298">World Intellectual Property Organization, "WIPO Global Innovation Index 2026: Switzerland, Sweden, US, Republic of Korea and Singapore Top Ranking; AI Reshaping Innovation Investments as Deep Science Startups Top $7.6 Trillion", www.wipo.int, September 29, 2026. https://www.wipo.int/pressroom/en/articles/2026/article_0014.html</ref><ref name="r299">World Intellectual Property Organization, "Global Innovation Index 2026: Powering Entrepreneurs at the Frontier of Science", World Intellectual Property Organization, 2026-09-29. https://tind.wipo.int/record/59194</ref>
=== π
π΄π²ππ ===
[[File:An LNER Azuma train on the East Coast Railway Line, geograph 6275180 by Walter Baxter.jpg|thumb|ππ½πΉπΏπΌπΎππ
πΉπ²π° ππ°πΉπ»πΎπ°π
π°π²π½π, π΄π°ππ Coast πΌπ°πΉπ½ π»πΉπ½π΄, π½ππππ·πΏπΌπ±π΄ππ»π°π½π³]]
[[File:London City Airport Sunset.jpg|thumb|π»πΏπππ°ππΊπΉπ π°ππππ°π½π³πΎπ°π½π³π΄πΉ π°π π»ππ½π³ππ½ City π°πΉπππππ]]
π
π°π²π½ππ ππΉπ½π½π°π½π³ π°π½π° π·π»π΄πΉπ³πΏπΌπΉπ½; ππ°πΉπππ°πΌπΉπππ½ πΎπ°π· ππ½πΉπΏπΌπΏπ½π³πΉ π±ππΏπΊπΎπ°π½π³ mi, yd πΎπ°π· mph; π
π°π²π½ππ π·π°π±π°π½π³ π
πΉπ²π°π½π³π° π°π½π° ππ°πΉπ·ππ
πΉπ½. ππ° π
πΉπ²π°π½π°ππ π·π°π±π°πΉπΈ 29.145 mi π·π°πΏπ±πΉπ³ππ
πΉπ²π΄, 2.173 mi πΌπΉπΊπΉπ»ππ
πΉπ²π΄ πΎπ°π· 213.750 mi πππ°πΉπ½ππ
πΉπ²π΄.<ref name="r128" /> ππ° M25 π±πΉ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° πΉππ ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΎπ°π· πΌπ°π½π°π²πΉπππ π
πΉπ²πΉππΏππ°π½π° πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ.<ref name="r300">Moran, Joe, "Reading the Everyday", Routledge, 16 November 2005. https://archive.org/details/readingeveryday00mora</ref> π
π΄ππΏπ½ 41,7 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ π²π°π·π°ππππ π
π°π²π½π΄ 2024.<ref name="r301">"General facts and figures about roads and road use". https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility</ref>
ππ° ππ°πΉπ»πΎπΉππ½π°ππ πΉππ 10.072 mi. π±ππΉπππΉππΊπ ππ°πΉπ»πΎπ° π
π°π πππ°πΏπΎπΉπΈ 1994β1997, π°ππ°π πΈπ°πΌπΌπ΄πΉ ππ½πΉπΏπΌπΏπ½π³π π
π°π·πππ΄πΉπ½π πππ°πΌ ππ°ππΎπ°π½π³π°π½π΄; πΌπΉπΊπΉπ»π π±ππΉπππΉππΊπ ππ°πΉπ»πΎπ° πΉππ ππ°πΏππ°π²π°πΈπ»π°πΏπ·π°π½π πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΉ π³πΏ πππΉπΏππΎπ°π½ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ ππ°πΉπ»πΎπ°. π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π π°π·ππ°πΏπ³π° πΉπ½ π°πΏππππ°πΉππΊπ°πΉπΌ ππ°πΉπ»πΎπ°ππ°πΆπ½ πΉπ½ π°πΏππππ°πΉππΊππ½ ππ°πΉπ»πΎπ°π
π°πΏππππ
ππππ°π·π½π΄πΉπ½π°πΉ 2017.<ref name="r302">Sylvain Duranton; AgnΓ¨s Audier, "The 2017 European Railway Performance Index", Boston Consulting Group, 18 April 2017. https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx</ref>
π΄πΏπππππ°π ππΉπ½π½πΉπΈ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°βππ°ππΉππ°<ref name="r303">"London to Paris Trains", Eurostar. https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris</ref> πΈπ°πΉππ· πΈπ°ππ° πΊπ°π½π°π»ππ·πΏπ»πΏπ½π³πΉ (23,5 mi, πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΏπ½π³π°ππΌπ°ππ΄πΉ π·πΏπ»πΏπ½π³πΉ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ);<ref name="r304">"Channel Tunnel, Tunnel, Europe", Britannica, 10 May 2024. https://www.britannica.com/topic/Channel-Tunnel</ref> π»π΄ππ·πΏπππ»π΄ π±π°πΉππΉπΈ π
π°π²π½π°π½π. ππ π΄π»πΉπΆπ°π±π΄ππ·π»πΉπ½πΉ, π·π°πΉππ°π½π° π±πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½πΉπ½ π΄π»πΉπΆπ°π±π΄ππ· 2 2016, πΏππ»πΏπΊπ½πΉπ³π° 2022.<ref name="r305">"Crossrail's giant tunnelling machines unveiled", BBC News, 2 January 2012. https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-16289051; Leftly, Mark, "Crossrail delayed to save Β£1bn", Independent, 29 August 2010. https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html</ref><ref name="r306">"Crossrail to become the Elizabeth line in honour of Her Majesty the Queen", Transport for London. https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen</ref> π·π°πΏπ·π ππ½πΉπΏπΌπΎπ 2 (πΏπ½π³π°π π²π°ππΉπΌππΎπ°π½ πππ°πΌ 2019) π²π°π°πΉπ½πΎπΉπΈ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° πΎπ°π· π±πΉππΌπΉπ½π²π·π°πΌ, πΌπΉπΈ πΌπ°π²π°π½π³π΄πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°πΏππΌπΉπΊπΉπ»π΄πΉπ½π°πΉ πΎπ°π· ππ½πΉπΏπΌπ΄πΉπ½ π³πΏ 225 mph.<ref name="r307">"What is HS2", HS2. https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2</ref><ref name="r308">"HS2 Trains", HS2. https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/</ref>
π
π΄ππΏπ½ 4 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ π
π°π²π½π°π²π°π²π²ππ 2023, 1,8 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ πΉπ½ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°πΉ;<ref name="r309">"Transport Statistics Great Britain: 2023 Domestic Travel", gov.uk, 19 December 2024. https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-domestic-travel</ref> ππ° ππ°πΏπ³π° π
π°π²π½π πΌπΉπΈ ππ
π°πΉπΌ π·π°πΏπ·πΉπΈππΌ πΉππ ππ°πΉπΊπ½π π»πΏπ½π³πΏπ½πΎππ πΎπ°π· π°π²π²π»π°π½π³πΉπ.<ref name="r310">"Our Collection", icons.org.uk. http://www.icons.org.uk/theicons/index.html</ref> π»πΏπ½π³πΏπ½πΎππ π½π°ππ ππΉπ½π½πΉπΈ πΏππ°π 6.800 π³π°π²π΄π²π°π²π²ππ π°π½π° πΏππ°π 700 π
πΉπ²ππ πΌπΉπΈ π½π΄ππ° 6 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ ππ°ππΎπ°π½π³π°π½π΄, πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π°πΏππππΉπ½π.<ref name="r311">[http://www.tfl.gov.uk/corporate/modesoftransport/1548.aspx London Buses], Transport for London. Accessed 10 May 2007.</ref>
π±ππΉπππΉππΊππ π»πΏπππ°πππ°πΈππ π°π½π³π½π΄πΌπΏπ½ π½π΄ππ° 292,5 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ ππ°ππΎπ°π½π³π°π½π΄ 2024; πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ π
π΄ππΏπ½ π·π΄π°ππ·πππ
(83,9 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ), Gatwick (43,2 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ) πΎπ°π· Manchester (30,8 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ).<ref name="r312">"Size of Reporting Airports 2024", Civil Aviation Authority. https://www.caa.co.uk/Documents/Download/11910/4d230d1f-dab6-4c1a-992a-431b9cca89a2/16918</ref> π·π΄π°ππ·πππ
, 15 mi π
πΉππππ° π»πΏπ½π³πΏπ½πΎππ, πΉππ ππ° π°π½πΈπ°π πΌπ°π½π°π²πΉπππ π»πΏπππ°πππ°πΈπ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ πΎπ°π· π·π°π±π°πΉπΈ πΌπ°πΉππ πΈπΉπΏπ³ππππ°ππΎπ°π½π³π°π½π΄ π°πΉπ½π·π
π°ππΎπΉπΆπΏπ·; πΉππ π·π°πΏπ±πΉπΈ π³πΏ π±ππΉππΉππ· Airways πΎπ°π· Virgin Atlantic.<ref name="r313">"Heathrow 'needs a third runway'", BBC News, 25 June 2008. http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7472432.stm; "Statistics: Top 30 World airports", Airports Council International, July 2008. http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_International%20Passengers_2007.pdf</ref><ref name="r314">"BMI being taken over by Lufthansa", BBC News, 29 October 2008. http://news.bbc.co.uk/2/hi/7697261.stm</ref> πΉπ½ 2023, 18,3 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ ππ°ππΎπ°π½π³π°π½π΄ ππ°ππΏπΈ πΈπΉπΏπ³ππ πΈπ°πΉππ· ππ°πΉπ»πΎπ° πΎπ°π· 18,1 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ πΈπ°πΉππ· πΌπ°ππ΄πΉ.<ref name="r315">"Transport Statistics Great Britain: 2023 International Travel", gov.uk, 19 December 2024. https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-international-travel</ref>
=== π°πΏππΊπΎπ° ===
πΉπ½ 2021 π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π ππ° 14. πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π°πΏππΊπΎπΉππ±ππΏπΊπ°ππ΄πΉπ πΎπ°π· ππ° 22. πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π΄πΉ;<ref name="r316">"United Kingdom Energy Profile", U.S. Energy Information Administration. https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR</ref> BP πΎπ°π· ππ·π΄π»π», ππ
ππ πΈπΉπΆπ΄ ππ°πΉπ·π πΌπΉπΊπΉπ»ππ½π΄ π°π»π΄π
πΎπ°π· π²π°ππΉπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ΄, ππΉπ½π³ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ.<ref name="r317">Mason, Rowena, "Let the battle begin over black gold", The Telegraph, 24 October 2009. https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html; Heath, Michael, "RBA Says Currency Containing Prices, Rate Level 'Appropriate' in Near Term", Bloomberg, 26 November 2010. https://www.bloomberg.com/news/2010-11-25/rba-s-stevens-says-inflation-unlikely-to-fall-much-further.html</ref>
[[File:Ardrossan's fan club. - panoramio.jpg|thumb|π
πΉπ½π³π°ππ½π΄π
π°π½π π°π π°ππ³πππππ°π½, ππΊπππ»π°π½π³]]
π½πΉπΏπΎπΉππ°πΏππΊπΎπ° π²π°π 51% π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π»πΉπ²πππ 2024; π
πΉπ½π³π π
π°π ππ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π²π°π±π΄πΉπ½π π°π½π° 30%.<ref name="r318">"Britain's Electricity Explained: 2024 Review", NESO. https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π·π°π±π°πΉπΈ πΈπ πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ½ πΌπ°ππ΄πΉπ
πΉπ½π³π°πΊππ° πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ, π°π Yorkshire.<ref name="r319">"Wind energy in the UK: June 2021", UK Government, 14 June 2021. https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/articles/windenergyintheuk/june2021</ref>
πΉπ½ 2023 π½πΉπΏπ½ πΊπ°πΏππ½ππ
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π°π½π π²π΄π±πΏπ½ π½π΄ππ° 15% π»πΉπ²πππ, πΌπΉπΈ ππ
π°πΉπΌ πΏπ½π³π°π π²π°ππΉπΌππΎπ°π½ πΎπ°π· πΌπ°π½π°π²πΉπΆπ°π½π ππ°πΏππ°π²π°πΈπ»π°πΏπ·π°π½π°π½π;<ref name="r320">"Nuclear Power in the United Kingdom", World Nuclear Association. https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx</ref><ref name="r321">"Nuclear Power in the United Kingdom", World Nuclear Association, April 2013. http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html</ref><ref name="r322">"Nuclear energy: What you need to know", UK Government. https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know</ref> πΊπ°πΏππ½ π²π°π π½π΄ππ° 25% πΉπ½ πππ΄π³πΉπππΉπ½ πΎπ΄ππ°πΌ 1990. ππ° π
π°π»π³πΏππ½πΉ ππ°πΉπ·πΏππ°ππΎπΉπΈ πΉπ½ ππΌπ°π»π°π½π π²π°πΌπΉπππ³π°π½π π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π°π½π πΎπ°π· π
πΉπ»πΎπΉππΊπΏπ½πΈπΎπ°πππΊπ΄πΉπ½π πΎπ°π· π²π°π·π°πΉππ° 2023 π°π½π³πΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πππ°πΈππ π
πΉπ»πΎπΉππ²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π° πΌπΉπΈ π°πΏππΎπ°π½ π³πΏ βπ
π°πΏππππ
π°π²π°π·π°πΉππΉπ³π π½π°πππ²π°πΌππ³π π
πΉπ»πΎπΉππ
π°πΏππΊπΎπ°π½π³πΉπ½ π±πΉ 2040β.<ref name="r323">Belderbos, Harriet, "UKAEA implementing the UK's fusion energy strategy", Open Access Government, 7 March 2024. https://www.openaccessgovernment.org/ukaea-implementing-the-uks-fusion-energy-strategy/174384/;"UK nuclear fusion reactor sets new world record for energy output". https://www.newscientist.com/article/2415909-uk-nuclear-fusion-reactor-sets-new-world-record-for-energy-output/</ref>
πΉπ½ π°π½π³πΉ 2023 πΌπ°ππ΄πΉπ²π°π±π΄πΉπ½π π
π΄ππΏπ½ 1,1 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ π±π°πΉππΌπ΄ π°π»π΄π
π²π°π±π΄πΉπ½π π²π°ππ°π·π°π½πΉπ πΎπ°π· πΌπ°π²π°π½π³π΄πΉπ½ π²π°π πΎπ°π· 2,3 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ π±π°πΉππΌπ΄ π°π»π΄π
;<ref name="r324">"UK Oil and Gas Reserves and Resources", North Sea Transition Authority. https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf</ref> π²π°ππΏππΌπ°πΉππ΄πΉπ½π πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ πΉππ π½π΄ππ° ππΉπ³π
ππ ππΉπ½πΈπ΄ πΌπΉπ½π½πΉπΆπ° πΈπ°π½ π°ππ±π°πΉππ°π½π LNG, π±πΉ πΈπ°πΌπΌπ° πππΉπΏππΉπ³πΉπ½.<ref name="r325">"North Sea oil and gas claims fact-checked", BBC, 22 January 2024. https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-67945281</ref> ππ° πππ΄π³πΉπππ πΊπ°πΏπ»ππ
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π π²π°π»πΏπΊπΉπ³π° πΉπ½ πΌπ΄π½ππΈπ° ππ΄πππ΄πΌπ±ππΉπ 2024.<ref name="r318" /> π½πΉ πΉππ πππ°πΊπ°π»π³πΉππ²π°πππ»π°π·π°π½ πΈπ°πΏπ· πΌπΉπΊπΉπ»π π°π½π³π±π°π·ππ, π°πΉππΈπππ²π°πΏππ.<ref name="r326">"UK's last fracking wells to be filled with cement despite dwindling gas stocks", City AM, 29 January 2025. https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/</ref>
=== π
π°ππΉπ½π π°π½π³π±π°π·ππΉ πΎπ°π· ππ°π·ππ΄πΉπ½ ===
π°π½π³π±π°π·ππΉ π³πΏ π·ππ°πΉπ½π π
π°ππ πΎπ°π· ππ°π·ππ΄πΉπ½ πΉππ π°π»π»π°πΉπΌ; 96% π²π°ππ³π΄ π
π΄ππΏπ½ π°π½π° ππ°π·ππ΄πΉπ½π½π°ππ 2022.<ref name="r327">"Sewage Treatment in the UK", assets.publishing.service.gov.uk, DEFRA, March 2022. https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/69582/pb6655-uk-sewage-treatment-020424.pdf</ref> πΈπΉπΏπ³ππ π
π°πππ½πΉπΌπ΄πΉπ½π π
π°π 16.406 πΌπ΄π²π°π»πΉπππ΄ π³π°π²πΉπ 2007.<ref name="r328">"Environment Agency". http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx</ref> π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³ π·π°π±π°π½π³ 10 ππΏπ½π³ππ π²π°π
πΉπ
π°ππΉπ½π πΎπ°π· ππ°π·ππ΄πΉπ½π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ πΎπ°π· 13 πΌπ°πΉππ ππΌπ°π»ππ βπ°πΉπ½ππ
π°ππβ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ; ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ πΈπΉπΏπ³ππ ππΊπππΉππΊπ π
π°ππ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ πΈπΉπΏπ³ππ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ π
π°ππ.<ref name="r329">"About Us", niwater.com. https://www.niwater.com/about</ref>
== πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π ==
[[File:Elderly British Couple.jpg|thumb|π°π»π³π π±ππΉπππΉππΊπ π²π°π
πΉπ³ππ½π; π½π΄ππ° 24% πΌπ°π½π½π΄ πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³ ππΉπ½π³ 60 πΎπ΄ππ° π°πΉπΈπΈπ°πΏ π°π»π³π°]]
ππ° πΈπΉπΏπ³ππππ°π·π½π΄πΉπ½π 2021 πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°πΉ π
π°π π²π°ππ΄πΉπ½ππ³π° π³πΏ 2022 πΉπ½ COVID-19; ONS πΌπΉπππ³π° πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ π°π½π° π°π»π»π°πΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ 2021 66.912.637 ππ
π°ππ
π΄ π°π»π»π° π³π°πΉπ»ππ ππ°π·π½πΉπ³ππ π
π΄ππΏπ½ π°π½π° 21 π³π°π² πΌπ°πππ 2021.<ref name="r4" /> ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π·π°π±π°πΉπΈ πΈπ ππΉπ³π
πππ³ππ½ πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ½ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ πΉπ½ π°πΏππππ°πΉ πΎπ°π· πΈπ 22. πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ. π²π°π±π°πΏππΎππ π²π°πΈππ°ππππΉπ³π΄π³πΏπ½ π
π°π·πππ΄πΉπ½ 2012β2013 πΎπ°π· π²π°πΌπΉπππ³π πΏππ°π½π°π²π°π²π²π 2014β2015;<ref name="r330">"Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2015", Office for National Statistics, 23 June 2016. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest</ref> π
π°π·πππ΄πΉπ½π 2001β2011 π
π°π π±πΉ πΌπΉπππ½ 0,7% π°π½π° πΎπ΄ππ°.<ref name="r331">"Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2021", Office for National Statistics, 21 December 2022. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2021</ref> πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π
π°π π½π΄ππ° 69,5 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ 2025, πΌπΉπΈ πΈπ°πΌπΌπ° ππ½πΉπΏπΌπΉπππΉπ½ π
π°π·πππ΄πΉπ½ πππ°πΌ 1998 πΏππ°π½π° 2020.<ref name="r332">Hymas, Charles; Corfe, "UK population growth slumps to lowest in 30 years", The Telegraph, 1 October 2026. https://www.telegraph.co.uk/news/2026/10/01/uk-population-growth-lowest-three-decades/</ref>
πππ°πΌ 2011, πΏππ°π 100 πΎπ΄ππ°, ππ° π³π°πΉπ»π πππ°πΌ 0β14 πΎπ΄ππ° πΏππ³ππ°πΏπ πππ°πΌ 31% π³πΏ 18% πΎπ°π· ππ° π³π°πΉπ»π 65+ πΎπ΄ππ° πΏππππ°π· πππ°πΌ 5% π³πΏ 16%.<ref name="r331" /> πΌπΉπ³πΎπ π°π»π³π΄πΉπ½π π
π°π 41,7 πΉπ½ 2018.<ref name="r128" /> ππ° πΈπΉπΏπ³ππππ°π·π½π΄πΉπ½π 2021 π²π°π ππΊπππ»π°π½π³ 5,48 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ, π
π°π»πΉπ»π°π½π³ 3,1 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ, π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ 1,9 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ.<ref name="r331" />
{{UK population table}}
π°π²π²π»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπ³π° 56 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ πΌπ°π½π½π΄ 2021, π½π΄ππ° 84% π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ, πΎπ°π· 434 πΌπ°π½π½π΄/km2 πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ 2021, π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ πΌπ°π½π°π²πΉππππ½π΄ π»π°π½π³π΄ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ, π²π°πΌπΉππ°π½π πΉπ½ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°πΉ<ref name="r333">"United Kingdom country profile", BBC News, 10 May 2012. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389</ref><ref name="r334">"United Kingdom - Country Profile | OpenFactBook World Factbook", openfactbook.org. https://openfactbook.org/countries/united-kingdom/</ref> πΎπ°π· ππΏπΈπ°π°πΏππππ°.<ref name="r335">Khan, Urmee, "England is most crowded country in Europe", The Telegraph, 16 September 2008. https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html</ref> πΌπΉπΊπΉπ»π π»πΏπ½π³πΏπ½πΎππ π±π°πΏππ²ππ²π°π
πΉ πΉππ ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΉπ½ π
πΉππππ°π°πΏππππ°πΉ, 14,9 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ 2024.<ref name="r336">"Major Agglomerations". http://citypopulation.de/en/world/agglomerations</ref>
{| class="wikitable sortable"
|+ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π°π²π²π»π°π½π³πΉπ π±πΉ π²π°π
πΎπ° ({{UK subdivision statistics year}})<ref name="r9" />
|-
! rowspan=2 | π²π°π
πΉ
! colspan=2 | π°πΉππΈπ°πΌπΉπππ½
! colspan=2 | πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π
! rowspan=2 | πΌπ°π½π°π²π΄πΉ π°π½π° km2
|-
! (km2)
! (%)
! πΌπ°π½π½π΄
! (%)
|-
| π½π°πΏππΈπ°π°πΏππππ° || 8.581 || 6% || 2.683.040 || 5% || 313
|-
| π½π°πΏππΈπ°π
πΉππππ° || 14.108 || 11% || 7.516.113 || 13% || 533
|-
| Yorkshire πΎπ°π· π·πΏπΌπ±π΄π || 15.404 || 12% || 5.541.262 || 10% || 360
|-
| π°πΏππππ°πΌπΉπ³πΎπ°π»π°π½π³π° || 15.624 || 12% || 4.934.939 || 9% || 316
|-
| π
πΉππππ°πΌπΉπ³πΎπ°π»π°π½π³π° || 12.998 || 10% || 6.021.653 || 11% || 463
|-
| π°πΏππππ° π°π²π²π»π°π½π³πΉπ || 19.116 || 15% || 6.398.497 || 11% || 335
|-
| πΌπΉπΊπΉπ»π° π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° || 1.572 || 1% || 8.866.180 || 15% || 5.640
|-
| ππΏπΈπ°π°πΏππππ° || 19.072 || 15% || 9.379.833 || 16% || 492
|-
| ππΏπΈπ°π
πΉππππ° || 23.836 || 18% || 5.764.881 || 10% || 242
|-
! π°π²π²π»π°π½π³
! 130.310
! 100%
! 57.106.398
! 100%
! 438
|}
ππ° π²π°π±π°πΏππΎπΉππΈπ°πΏππ±π π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π
π°π 1,53 πΉπ½ 2021,<ref name="r337">"Vital statistics: population and health reference tables", Office for National Statistics. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/vitalstatisticspopulationandhealthreferencetables</ref> ππΉπ»πΏ πΏπ½π³π°π πΈπ°πΌπΌπ° π·π°πΏπ·πΉπππΉπ½ π±π°ππ½π°π
π°π·πππΉπ 1964 2,95,<ref name="r338">Boseley, Sarah, "The question: What's behind the baby boom?", The Guardian, 14 July 2008. https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/jul/14/familyandrelationships.women</ref> πΈπ°πΌπΌπ° π·π°πΏπ·πΉπππΉπ½ 1815 6,02<ref name="r339">Roser, Max, "Total Fertility Rate around the world over the last centuries", Our World in Data, Gapminder Foundation, 2014. https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR</ref> πΎπ°π· πΈπΉπΆπ°πΉ π°ππππ°ππΏπ»π»πΎπ°π½π³π΄πΉπ½ 2,1. πΉπ½ 2011 47,3% π²π°π±π°πΏππΎππ π
π΄ππΏπ½ π΅πΉπ½ππΌ π½πΉ π²π°π·π°πππ°πΉπΌ.<ref name="r340">[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&plugin=0&language=en&pcode=tps00018 Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table]. Eurostat (26 February 2013). Retrieved 12 July 2013.</ref> ONS 2015: 1,7% πΈπΉπΆπ΄ πππ°πΌ 16+ πΎπ΄ππ° ππΉπΊ π·π°πΉππ°π½π³ π
π°πΉππ°π½ππ»π΄πΉπΊππ½, π΅πΉπ½ππ½ππ»π΄πΉπΊππ½ π°πΉπΈπΈπ°πΏ ππ
π°π»π΄πΉπΊππ½ (2,0% π
π°πΉππ΄, 1,5% π΅πΉπ½ππ½π); 4,5% π°π½π³π·πππΏπ½ βπ°π½πΈπ°πβ, βπ½πΉ π
π°πΉπβ π°πΉπΈπΈπ°πΏ π½πΉ π°π½π³π·πππΏπ½.<ref name="r341">"Sexual identity, UK: 2015 β Experimental Official Statistics on sexual identity in the UK in 2015 by region, sex, age, marital status, ethnicity and NS-SEC", Office for National Statistics, 5 October 2016. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/sexuality/bulletins/sexualidentityuk/2015</ref> πππΊπ΄πΉπ½π πππ°πΌ 2001β2008 πΌπΉπππ³π° 65.000β300.000 πππ°π½ππ²π΄π½π³π΄π πΌπ°π½π½π΄.<ref name="r342">"Research report 27: Trans research review", equalityhumanrights.com. http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review</ref>
{{Largest Urban Areas of the United Kingdom}}
=== π²π°π±π°πΏππΈππΊπΏπ½πΎπΉπ ===
π±π°πΏπ°π½π³π°π½π π±ππΉπππΉππΊπ°π½π πΌπ΄π½πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΉπ½ππ΄πΉπ½π π²π°π±π°πΏππΎπ°π½π πππ°πΌ π²π°π
π΄πΉπππ½ π±π°πΏπ°π½π³π°π½π΄ ππ°πΏππ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 12: πΊπ΄π»πππ, ππΏπΌππ½π΄πΉπ, π°π²π²π»π°ππ°ππ°π½ππ, π½π°πΏππΈπ°πΌπ°π½π½π° πΎπ°π· π½πππΌπ°π½ππ; ππ° π
π°π»πΉππΊπ πΌπ°π² π
πΉππ°π½ ππ° π°π»π³ππΉπππ° π²π°π
π΄πΉππ.<ref name="r343">"Welsh people could be most ancient in UK, DNA suggests", BBC News, 19 June 2012. https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-18489735</ref> πΏπ½ππ΄πΉππ πΉπ½π½ππ°ππΎπ°π½π π·π°π±π°πΉπΈ π»π°π½π²π° πππ°πΈπΎπ°: Liverpool π·π°π±π°πΉπΈ πΈπ π°π»π³ππΉπππ°π½ ππ
π°πππ°π½ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ π»π°π½π³πΉπ (πππ°πΌ π±πΉ πΌπΉπ½π½πΉπππΉπ½ 1730 πΎπ΄ππ°πΌ)<ref name="r344">Winder, Robert, "Bloody Foreigners: The Story of Immigration to Britain", Little, Brown Book, 2010. https://books.google.com/books?id=7ORcaQIgdcEC&q=combed&pg=PT94; Costello, Ray, "Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730β1918", Picton Press, 2001</ref> πΎπ°π· π°π»π³ππΉπππ°π½ πΊπΉπ½πΉππΊπ°π½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈ π°πΏππππΉπ½π (π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 19).<ref name="r345">"Culture and Ethnicity Differences in Liverpool β Chinese Community", ChambrΓ© Hardman Trust. http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369</ref>
πΉπ½ 2021, 83,1% π
π΄ππΏπ½ ππ΄πΉππ°πΉ, 8,6% π°ππΉππΊπ°π½π π°πΉπΈπΈπ°πΏ π°ππΉππΊπ°π±ππΉπππΉππΊπ°π½π, 3,7% ππ
π°πππ°π½π π°πΉπΈπΈπ°πΏ ππ
π°πππ°π±ππΉπππΉππΊπ°π½π, 2,7% π²π°πΌπ΄π½π²πΉπ³π°π½π πΎπ°π· 2,0% π°π½πΈπ°ππ°π½π.<ref name="r4" /> πΌπ°π½π°π²ππ°π»πΈπ π
π°π½π³πΎπΉπΈ ππΉπ»πΏ: 46,2% π»πΏπ½π³πΏπ½πΎππ π
π°π πππ°πΌ πΏπ½ππ΄πΉππ°πΉ πΌπΉπ½π½πΉπΆπ΄πΉπ½ 2021,<ref name="r346">"Regional ethnic diversity", Office for National Statistics, 22 December 2022. https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/national-and-regional-populations/regional-ethnic-diversity/latest/</ref> π
πΉπΈππ° πΏπ½π³π°π 10% πΉπ½ ππΏπΈπ°π
πΉππππ°, π½π°πΏππΈπ°π°πΏππππ°, π
π°π»πΉπ»π°π½π³,<ref name="r346" /> ππΊπππ»π°π½π³<ref name="r347">"Ethnicity", National Records of Scotland, 4 February 2025. https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-results/at-a-glance/ethnicity/</ref> πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³.<ref name="r348">"MS-B01: Ethnic group", Northern Ireland Statistics and Research Agency, 30 November 2023. https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx</ref>
=== πΏππ°π½π°π²π°π²π²π ===
[[File:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|πΏππ°π½π°π²π°π±π°πΏππ°π½π° πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π±πΉ π²π°π±π°πΏππΈππ»π°π½π³π°, π°πππΉπ»πΉπ 2007βπΌπ°πππ 2008]]
[[File:British expats countrymap.svg|thumb|πΌπΉπππ³π°πΉ π±ππΉπππΉππΊπ°π½π π±π°πΏππ²πΎπ°π½π πΏππ°π½π° π±πΉ π»π°π½π³π°, 2006]]
πΉπ½π½π²π°π²π²π πΌπΉπΊπΉπ»πΎπΉπΈ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½;<ref name="r349">"Immigration and births to non-British mothers pushes British population to record high", London Evening Standard, 21 August 2008. https://www.standard.co.uk/news/immigration-and-births-to-nonbritish-mothers-pushes-british-population-to-record-high-6816318.html</ref><ref name="r350">"Migration: How many people come to the UK and how are the salary rules changing?", BBC News, 23 May 2024. https://www.bbc.com/news/uk-48785695</ref> π°ππ²π°π²π²π°π½π³π°π½π πΎπ°π· π±π°ππ½π° πΈπΉπΆπ΄ πΉπ½π½π²π°π²π²π°π½π³π°π½π΄ π²π°π±π°πΏππΎπ°π½π° πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ π
π΄ππΏπ½ π½π΄ππ° π·π°π»π±π° π
π°π·πππ΄πΉπ½πΉπ 1991β2001. πΉπ½ 2014, 27% π»πΉπ±π°π½π³π°π½π΄ π²π°π±π°πΏππΎππ π
π΄ππΏπ½ πΈπΉπΆππ π°πΉπΈπ΄πΉπ π²π°π±π°πΏππΎπ°π½ππ πΏππ°π½π°.<ref name="r351">"Births in England and Wales: 2014", Office for National Statistics, 15 July 2015. http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/birth-summary-tables--england-and-wales/2014/index.html</ref>
π²π°π±π°πΏππ²πΎπ°π½ππ
π°πΉππΈπ°πΉπΈπ πΏππππ°π· π½π΄ππ° 208.000 πΉπ½ 2013 (π·π°πΏπ·πΉπππ πππ°πΌ 1962), πΏππ³ππΉπΏππ°π½π³π΄πΉ π³πΏ π½π΄ππ° 125.800 πΉπ½ 2014; 2009β2013 π±πΉ πΌπΉπππ½ 195.800 π°π½π° πΎπ΄ππ°. π·π°πΏπ·πΉππππ π²π°π±π°πΏππΈππ»π°π½π³π° 2024: ππ°πΊπΉπππ°π½, πΉπ½π³πΉπ°, π½πΉπ²π΄ππΉπ°, ππ·πΉπ»πΉπππΉπ½π΄π, π±π°π½π²π»π°π³π΄ππ·, πΉππ°π»πΉπ°, ππΏππΊπΎπ°, πππΌπ°π½πΉπ°, πΉππ°π½. π²πΉπππ π±π°πΏπ°π½π³πΉπ½π (π°πΉπ
πΉππΊπ π±π°πΏπ°π½ πΏππ°π½π° π±π°πΏππ²πΎπ°π½ππΈπΉπΏπ³ππ)<ref name="r352">Blinder, Scott, "Settlement in the UK", The Migration Observatory, University of Oxford, 11 June 2014. http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk</ref> π
π΄ππΏπ½ π½π΄ππ° 154.700 πΉπ½ 2013.<ref name="r353">Blinder, Scott, "Naturalisation as a British Citizen: Concepts and Trends", The Migration Observatory, University of Oxford, 27 March 2015. http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf</ref> π²π°πΌπΉπππ³π πΉπ½π½π²π°π²π²π πΏππ°ππ·π»π°πΏπ· π²π°πΌπΉππ°π½π 860.000 πΉπ½ 2023 (πΉπ½π½π²π°π²π²π 1,326 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ, πΏππ°π½π°π²π°π²π²π 466.000), π
π°π 431.000 πΉπ½ 2024 (948.000 πΉπ½π½, 517.000 πΏπ)<ref name="r354">"Long-term international migration, provisional: year ending December 2024", gov.uk, 22 May 2025. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/longterminternationalmigrationprovisional/yearendingdecember2024</ref> πΎπ°π· πΏππ³ππ°πΏπ π³πΏ 222.900 πΉπ½ 12 πΌπ΄π½ππΈπ΄ π³πΏ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ 2025, π²πΉπ±π°π½π³π΄πΉ πΈπ πΌπΉπ½π½πΉπππ°π½ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ππ
π°π·πππ΄πΉπ½ πππ°πΌ 1998 πΏππ°π½π° 2020.<ref name="r332" />
πΏππ°π½π°π²π°π²π²π π
π°π πΌπΉπΊπΉπ»π πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 19: πππ°πΌ 1815β1930 π½π΄ππ° 11,4 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ π²π°π²π²πΏπ½ π°π π±ππΉπππ°π½πΉπ° πΎπ°π· 7,3 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ π°π πΉππ°π»π°π½π³;<ref name="r355">Hammar, Tomas, "European Immigration Policy: A Comparative Study", Cambridge University Press, 1985. https://www.cambridge.org/core/books/european-immigration-policy/10B639425685B0C101619FA11522C409</ref><ref name="r356">Richards, Eric, "The genesis of international mass migration: The British case, 1750-1900", Manchester University Press, 2018. https://www.jstor.org/stable/j.ctvnb7rj2</ref> π°π½π³πΉ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 20 π½π΄ππ° 300 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ πΌπ°π½π½π΄ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ πΎπ°π· πΉππ°π»πΉππΊπ°πΉπΆπ΄ πΊπΏπ½πΎπΉπ π»πΉπ±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ.<ref name="r356" /> πΉπ½ 2006 π±πΉ πΌπΉπ½π½πΉπππΉπ½ 5,5 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ π±ππΉπππΉππΊππ²π°π±π°πΏππΎπ°π½π΄ π±π°πΏπ°π½π³π°π½π πΏππ°π½π°, π½π°πΏπ·π
πΉππ πΉπ½ π°πΏππππ°π»πΎπ°, πππ°πΉπ½πΎπ°, π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΌ πππ°πΈπΉπΌ πΎπ°π· πΊπ°π½π°π³π°.<ref name="r357">Sriskandarajah, Dhananjayan; Drew, "Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration", Institute for Public Policy Research, 11 December 2006. http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509</ref><ref name="r358">"Brits Abroad: world overview", BBC. http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm; Casciani, Dominic, "5.5 m Britons 'opt to live abroad'", BBC News, 11 December 2006. http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm</ref><ref name="r359">"Brits Abroad: Country-by-country", BBC News, 11 December 2006. http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm</ref>
=== ππ°πΆπ³π° ===
π°π²π²π»πΉππΊπ ππ°πΆπ³π° πΉππ πΉπ½ ππΏπ½πΎπ°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½πππ°πΆπ³π° πΎπ°π· ππ πΌπ°πΉππ πππ³πΉπ³π°;<ref name="r360">"English language β Government, citizens and rights", Directgov. http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519</ref><ref name="r361">Mac Sithigh, DaithΓ, "Official status of languages in the UK and Ireland", Common Law World Review, 17 May 2018. https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/141540053/Status_OA_Feb_2018.pdf</ref> ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπ΄ππΎπΉπΈ πΈπ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ.<ref name="r362">British Council "British Council | the UK's international culture and education organisation". https://www.britishcouncil.org/ (last checked 6 February 2023)</ref><ref name="r363">"About BBC Learning English", BBC. https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene</ref> π±ππΉπππΉππΊπ π°π²π²π»πΉππΊπ ππ°πΆπ³π° π·π°π±π°πΉπΈ π²π°ππ°πΉπΊπ½πΉπ³ππ π²π°π»π΄πΉπΊππ πΎπ°π· πΌπ°π½π°π²π π³πΉπ°π»π΄πΊππ΄ πΎπ°π· πππΉπ±π½ππ; π°π½π³π½πΉπΌπ°π½π° πΌπΉπππ½ πΉππ ππΉπ³π°πΏπ±π°π½π³π
πΉπ³π° πΌπΉπΈ πΏππ»π°πΉππ΄πΉπ½ππΌ ππΏπΈπ° π°π²π²π»πΉππΊππΌ πππ³πΎπ°π½π³π°πΌ.<ref name="r364">"British English Pronunciations", OED. https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true</ref> πΈπΉπΏπ³πππ³πΉπ°π»π΄πΊππ΄: ππΊπππΉππΊπ, π
π°π»πΉππΊπ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»πΉππΊπ π°π²π²π»πΉππΊπ; π²π°π
πΎπ°ππ°πΆπ³ππ: π±ππΏπΌπΌπΉπ΄, Cockney, π²π΄πππ³πΉπ΄, Mancunian, Scouse, π
π΄ππ Country, Yorkshire πΎπ°π· πΌπ°π½π°π²ππ°π»πΈπππΉπ³πΏπ½π΄πΉπ²π π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°π°π²π²π»πΉππΊπ.<ref name="r365">"10 British dialects you need to know", EF. https://www.ef.com/wwen/blog/language/british-dialects-you-need-to-know/</ref>
[[File:Bilingual welcome sign Newry.jpg|thumb|ππ
π°ππ°πΆπ³π πΉππ°π»πΉππΊπβπ°π²π²π»πΉππΊπ ππ°πΉπΊπ½π πΉπ½ Newry]]
πΈππΉπΎππ π°πΉπ
πΉππΊππ πΊπ΄π»ππΉππΊππ ππ°πΆπ³ππ πππ³πΎπ°π½π³π°: π
π°π»πΉππΊπ, πΉππ°π»πΉππΊπ πΎπ°π· ππΊπππΉππΊπ π²π°π΄π»πΉππΊπ. πΊπππ½π
π°π»πΎπ°ππ°πΆπ³π°, π²π°ππ
πΏπ»ππ°π½π° ππ πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΆπ³π° πΉπ½ πππ΄π³πΉπππΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 18, π
π°πΏππΈ πΏππ»π°πΉππΉπ³π° πΌπΉπΈ ππ°π
π°πΌπΌπ° π°π½πΈπ°ππ°πΉπΌππ°πΆπ³ππΌ πππ³πΎπ°π½π³π°πΌ.<ref name="r366">Track, Robert Lawrence; Stockwell, Peter, "Language and Linguistics: The Key Concepts", Routledge, 2007. https://books.google.com/books?id=oLx9AgAAQBAJ&q=%E2%80%9Cthese+people+speak+the+dead+language+as+a+second+language%E2%80%9D&pg=PA63; "Framework Convention for the Protection of National Minorities, Strasbourg, 1.II.1995", Council of Europe. http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/157.htm; "European Charter for Regional or Minority Languages, Strasbourg, 5.XI.1992", Council of Europe. http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/148.htm</ref><ref name="r2" /> πΉπ½ 2021 538.300 πΌπ°π½π½π΄ 3+ πΎπ΄ππ° πΉπ½ π
π°π»πΉπ»π°π½π³ (17,8%) πππ³πΉπ³π΄π³πΏπ½ π
π°π»πΉππΊπ<ref name="r367">"Welsh language in Wales (Census 2021)", gov.wales, 6 December 2022. https://gov.wales/welsh-language-wales-census-2021-html</ref> πΎπ°π· π½π΄ππ° 200.000 π
π°π»πΉππΊπ°πΉπΌ πππ³πΎπ°π½π³π°πΌ π±π°πΏπ°π½π³π°π½π πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³.<ref name="r368">Wynn Thomas, Peter, "Welsh today", Voices, BBC, March 2007. https://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml</ref> πΉπ½ 2021 12,4% πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ πΊπΏπ½πΈπ΄π³πΏπ½ ππΏπΌπ πΉππ°π»πΉππΊπ πΎπ°π· 10,4% ππΏπΌπ πΏπ»πππ΄πππΊπππΉππΊπ.<ref name="r369">"Census 2021: Main statistics for Northern Ireland". https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf</ref> πΉπ½ 2001 πΏππ°π 92.000 πΌπ°π½π½π΄ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³ (πΏπ½π³π°π 2%) πΊπΏπ½πΈπ΄π³πΏπ½ ππΏπΌπ π²π°π΄π»πΉππΊπ, πΎπ°π· 72% πΉπ½ πΏππ°π½π°π·π΄π±ππΉπ³π΄π;<ref name="r370">"Scotland's Census 2001 β Gaelic Report", General Register Office for Scotland. http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html</ref> π±π°ππ½π° πΏππ»π°πΉππΎπ°π½π³π°π½π π
π°π»πΉππΊπ π°πΉπΈπΈπ°πΏ π²π°π΄π»πΉππΊπ πΌπΉπΊπΉπ»πΎπ°π½π³.<ref name="r371">"Local UK languages 'taking off'", BBC News, 12 February 2009. http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm</ref> ππΊπππΉππΊπ (π°π πππΏπΌπ°π½π°πΏππΈπ° πΌπΉπ³πΎππ°π²π²π»πΉππΊπ) πΎπ°π· πΏπ»πππ΄πππΊπππΉππΊπ π·π°π±π°π½π³ πΌπΉπ½π½πΉπΆπ π°π½π³π½πΉπΌπ΄πΉπ½π π½πΉ π²π°π·π°πΉππ°πΉπΌ ππ°πππ°πΉπ³π°πΉπΌ.<ref name="r2" /><ref name="r372">"Language Data β Scots", European Bureau for Lesser-Used Languages. http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en</ref> π½π΄ππ° 151.000 πΌπ°π½π½π΄ π±ππΏπΊπΉπ³π΄π³πΏπ½ π±ππΉπππΉππΊπ ππ°πΉπΊπ½π΄ππ°πΆπ³π° πΉπ½ π°πππΉπ»πΉπ 2020.<ref name="r373">Brown, Hannah, "'People are dying because of this': Calls for UK Gov to follow Scotland with sign language interpreter at Covid-19 briefing", The Scotsman, 23 April 2020. https://www.scotsman.com/news/politics/people-are-dying-because-calls-uk-gov-follow-scotland-sign-language-interpreter-covid-19-briefing-2547989</ref>
πΉπ½ 2013, 95% πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π
π°π πΌπΉπππ³π° π°πΉπ½π°πΉπΌππ°πΆπ³ππΌ πππ³πΎπ°π½π³π°πΌ π°π²π²π»πΉππΊπ πΎπ°π· πΏππ°π 5% πππ³πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΉπ½π½π²π°π²π²π°π½π³π°π½π΄ ππ°πΆπ³ππ,<ref name="r374">"Languages across Europe: United Kingdom", BBC. https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/uk.shtml</ref> π½π°πΏπ·π
πΉππ ππΏπΈπ°π°ππΉππΊπ (ππΏπ½πΎπ°π±πΉ, πΏππ³πΏ, π±π΄π½π²π°π»πΉ, Sylheti, π·πΉπ½π³πΉ, ππ°π·π°ππΉππππ·π
π°ππΉ, ππ°πΌπΉπ», π²πΏπΎπ°ππ°ππΉ).<ref name="r375">Carl Skutsch (2013). ''Encyclopedia of the World's Minorities''. pp.1261. Routledge. Retrieved 3 December 2020.</ref> πππ»πΉππΊπ π
π°π π°π½πΈπ°ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ ππ°πΆπ³π° π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΉπ½ 2011 (546.000 πππ³πΎπ°π½π³π°π½π).<ref name="r376">Booth, Robert, "Polish becomes England's second language", The Guardian, 30 January 2013. https://www.theguardian.com/uk/2013/jan/30/polish-becomes-englands-second-language</ref> πΉπ½ 2019 π½π΄ππ° πΈππΉπΎπ° ππΉπ³π
πππ³ππ½π πΌπΉπ»πΉπΎππ½πΉπ πΌπ°π½π½π΄ πππ³πΉπ³π΄π³πΏπ½ π°π²π²π»πΉππΊπ ππ°π
π°πΌπΌπ° π°πΉπΈπΈπ°πΏ π½πΉ π
π°πΉπ·π.<ref name="r377">"The teenagers who translate for their parents", BBC News, 23 April 2019. https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-47982494</ref>
=== π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π ===
[[File:Westminster Abbey St Peter.jpg|thumb|π
π΄πππΌπΉπ½πππ΄π Abbey, π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°; πΊπ°ππΎπππ°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ πΈπΉπΏπ³π°π½π΄]]
πππΉπππΎπ°π½πππ²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π π·π°π±π°πΉπΈ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΏππ°π 1.400 πΎπ΄ππ°.<ref name="r378">Cannon, John, ed. (2nd edn., 2009). [https://books.google.com/books?id=TYnfhTq2M7EC&pg=PA144 ''A Dictionary of British History'']. Oxford University Press. p. 144. .</ref> ππΉπ»πΏ π½π°πΏπ· ππΉπΊ π·π°πΉππ°π½π³ πππΉπππΎπ°π½ππ, π°πΊ π²π°π²π²π π³πΏ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½ ππΉπ½ππ΄πΉπ½π πΏππ³ππ°πΏπ ππ½πΉπΏπΌπΎπ πππ°πΌ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 20<ref name="r379">Field, Clive D. (November 2009). [http://www.brin.ac.uk/wp-content/uploads/2011/12/development-of-religious-statistics.pdf "British religion in numbers"]. BRIN Discussion Series on Religious Statistics, Discussion Paper 001. Retrieved 7 March 2015.</ref> ππ°π½ πΉπ½π½π²π°π²π²π πΎπ°π· πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π
π°π½π³π΄πΉπ½π πΌπΉπΊπΉπ»πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΉππ»π°πΌ πΎπ°π· π°π½πΈπ°πππ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½ππ,<ref name="r380">Yilmaz, Ihsan (2005). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''Muslim Laws, Politics and Society in Modern Nation States: Dynamic Legal Pluralisms in England, Turkey, and Pakistan'']. Aldershot: Ashgate Publishing. pp. 55β56. .</ref> π²π°π½πΉπΈπΎπ°π½π³ππ πΌπ΄π»π°π½π π³πΏ π·π°πΉππ°π½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΌπ°π½π°π²ππ²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ²π,<ref name="r381">Brown, Callum G. (2006). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''Religion and Society in Twentieth-Century Britain'']. Harlow: Pearson Education. p. 291. .</ref> πΏππππ°π
π°πΏππ·ππΉπ³π<ref name="r382">Norris, Pippa; Inglehart, Ronald (2004). [https://books.google.com/books?id=dto-P2YfWJIC&pg=PA84 ''Sacred and Secular: Religion and Politics Worldwide'']. Cambridge University Press. p. 84. .</ref> π°πΉπΈπΈπ°πΏ π°ππ°ππππΉπππΎπ°π½π.<ref name="r383">Fergusson, David (2004). [https://books.google.com/books?id=Owz4aBSEINgC&pg=PA94 ''Church, State and Civil Society'']. Cambridge University Press. p. 94. .</ref>
πΈπΉπΏπ³ππππ°π·π½π΄πΉπ½π 2021, π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³: πππΉπππΎπ°π½ππ 46,2%, πΉππ»π°πΌ 6,5%, π·πΉπ½π³πΏπΉππΌ 1,7%, ππΉπΊπ·πΉππΌ 0,9%, π±πΏπ³π³π·πΉππΌ 0,5%, πΎπΏπ³π°πΉππΌ 0,5%, π°π½πΈπ°πππ 0,6%, π½πΉ π²π°π»π°πΏπ±πΎπ°π½π³π°π½π 37,2%, π½πΉ π°π½π³π·π°ππΎπ°π½π³π°π½π 6,0%.<ref name="r384">Roskams, Michael, "Religion, England and Wales: Census 2021", Office for National Statistics, 29 November 2022. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021</ref> π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³: πΊπ°ππ·ππ»πΉππΊπ°π½π 42,3%, πππππ΄πππ°π½ππΉππΊπ°π½π π°πΉπΈπΈπ°πΏ π°π½πΈπ°ππ°π½π πππΉπππΎπ°π½ππ 37,7%, π°π½πΈπ°πππ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π 1,3%, π½πΉ π²π°π»π°πΏπ±πΎπ°π½π³π°π½π 17,4%, π½πΉ π΅πΉπΈπ°π½π 1,6%.<ref name="r385">"MS-B19: Religion", Northern Ireland Statistics and Research Agency, 30 November 2023. https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b19.xlsx</ref> ππΊπππ»π°π½π³ (2022): π½πΉ π²π°π»π°πΏπ±πΎπ°π½π³π°π½π 51,1%, π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ 20,4%, πΊπ°ππ·ππ»πΉππΊπ°π½π 13,3%, π°π½πΈπ°ππ°π½π πππΉπππΎπ°π½ππ 5,1%, πΌπΏππ»πΉπΌπ°π½π 2,2%, π·πΉπ½π³πΏπ 0,6%, π°π½πΈπ°ππ°π½π 1,2%, π½πΉ π΅πΉπΈπ°π½π 6,2%.<ref name="r386">"Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion", National Records of Scotland, 21 May 2024. https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-reports/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion/</ref>
πΉπ½ πππΊπ΄πΉπ½π°πΉ ππ΄π°πππΏπ½π³ 2007 π°πΉπ½π π±ππΉπππΉππΊπ π°π½π° ππ°πΉπ·πΏπ½ π²π°π²π²πΉπ³π° π³πΏ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½ π
πΉπΊππ½ π°πΉπ½π·π
π°ππΎπΉπΆπΏπ·.<ref name="r387">"United Kingdom: New Report Finds Only One in 10 Attend Church", News.adventist.org, 4 April 2007. http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html</ref> πΌπΉπΈ 2001 πΎπ°π· 2011 πΈπΉπΏπ³ππππ°π·π½π΄πΉπ½π°πΌ πππΉπππΎπ°π½ππππΉπΊπ·π°πΉππ°π½π πΏππ³ππ°πΏπ 12% ππ°π½ π½πΉ π²π°π»π°πΏπ±πΎπ°π½π³π°π½π ππ
π°πΉπΌ ππΉπ½πΈπ°πΌ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπ³π°; πΌπΏππ»πΉπΌπ°π½π πΌπΉπΊπΉπ»πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΌπ°πΉππ, π³πΏ π½π΄ππ° 5%.<ref name="r388">Philby, Charlotte, "Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today", Independent, 12 December 2012. https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html</ref>
π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΉππ π²π°ππ°ππΉπ³π° πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³, π·π°π±π°πΉπΈ πΎπ°π· π°π½π³π
π°πΉππΈπ΄πΉ πΉπ½ π
π°π»π³πΏππ½ππ½, πΎπ°π· ππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π πΉππ πΉπ π·π°πΏπ·πΉπππ° πππ°πΏπΎπΉπ½ππ½π³π.<ref name="r389">"The History of the Church of England", The Church of England, 2004. http://www.cofe.anglican.org/about/history/</ref><ref name="r390">"Queen and Church of England", British Monarchy Media Centre. http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp</ref> π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΉππ πΈπΉπΏπ³ππ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ, πππΉπΎπ° π°π πΈπΉπΏπ³πππ
π°π»π³πΏππ½πΎπ°; ππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π πΉππ π²π°πΌπ°πΉπ½π° π»πΉπΌ πΎπ°π· ππ
π°ππΉπΈ π±πΉ π°π½π°ππππ³π΄πΉπ½π°πΉ βπ·π°π»π³π°π½ πΎπ°π· ππ°πππ°π½ πππππ΄πππ°π½ππΉππΊπ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½ πΎπ°π· PresbyteriskΕ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½ππππ°πΏπΎπΉπ½ππ½β.<ref name="r391">"Queen and the Church", The British Monarchy (Official Website). http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx</ref><ref name="r2" /><ref name="r392">"Our structure", churchofscotland.org.uk, 22 February 2010. https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure</ref> π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ πΉπ½ π
π°π»πΉπ»π°π½π³ π
π°π π»π°πΏππΉπ³π° 1920 πΎπ°π· π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ πΉππ°π»π°π½π³πΉπ 1870, ππ
π° π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ π½πΉ π·π°π±π°πΉπΈ π²π°ππ°ππΉπ³π° π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½.<ref name="r393">Weller, Paul (2005). [https://books.google.com/books?id=tHc88PzAPLMC&pg=PA80 ''Time for a Change: Reconfiguring Religion, State, and Society'']. London: Continuum. pp. 79β80. .</ref> πΌπΉπππ³π°πΉ π³π°πΉπ»ππ πππΉπππΎπ°π½π΄ (2001): 62% π°π²π²π»πΉππΊπ°π½π, 13,5% πΊπ°ππ·ππ»πΉππΊπ°π½π, 6% Presbyteriskans, 3,4% πΌπ΄ππ·ππ³πΉπππ°π½π.<ref name="r394">Peach, Ceri, [https://books.google.com/books?id=i6ER_z8gcD4C "United Kingdom, a major transformation of the religious landscape"], in H. Knippenberg. ed. (2005). ''The Changing Religious Landscape of Europe''. Amsterdam: Het Spinhuis. pp. 44β58. .</ref>
=== π»π°πΉππ΄πΉπ½π ===
π»π°πΉππ΄πΉπ½π πΉππ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°, πΌπΉπΈ ππΏπ½π³ππ ππ°πΆπ½π° πΉπ½ π°πΉπ½π·π
π°ππΎπ°πΌπΌπ° π»π°π½π³π°. π½π΄ππ° 38% πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½πΉπ π·π°π±π°πΉπΈ π·π°πΏπ·πππΊππ»π°πΉ π°πΉπΈπΈπ°πΏ πΊπΏπ½πΈπΎπΉπππΊππ»π°πΉ π²ππ°π³πΏ, ππ° π·π°πΏπ·πΉπππ° π³π°πΉπ»π πΉπ½ π°πΏππππ°πΉ.<ref name="r395">"The Most Educated Countries in the World", Yahoo Finance, 24 September 2012. https://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html;_ylt=AlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG;_ylu=X3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--;_ylg=X3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--;_ylv=3?page=1; "And the World's Most Educated Country Is...", 27 September 2012. https://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/</ref> ππππππ³ πΎπ°π· Cambridge ππ°π½ πΎπ°π· ππ°π½ ππΉπ½π³ πππΏπΌπΉπππ° πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ.<ref name="r396">"The Times Higher Education World University Rankings 2024", 25 September 2023. https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2024/world-ranking</ref><ref name="r397">"QS World University Rankings 2024". https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2024</ref>
ππΊππ»πΉππΌπΉπΆπ³ππ½ π
π°π½π³πΎπ°π½π³: π°π²π²π»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° π·π°πΏπ·πΉπππ πΎπ΄ππΉππΌπΉπΆπ³π π³πΏ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΌ π±π°πΏππ²πΎπ°πΌ, π²π°π²πΏπ»π³π°π½π° πΈπ°πΉππ· ππΊπ°πππ° π°πΉπ½π πππ°πΌ πΈπ°πΉπΌ πΏππ°π πΌπΉπππ½ π°π½π³π±π°π·ππΉππ°πΏππΊπΎπΉπ;<ref name="r398">"Repaying your student loan", gov.uk. https://www.gov.uk/repaying-your-student-loan/what-you-pay</ref> π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³ ππ°πΉππ°π½π³ π±π°πΏπ°π½π³π°πΉπΌ π±π°ππ½π°πΌ πΌπΉπ½π½πΉπΆπ π°πΉπΈπΈπ°πΏ π½πΉ πΌπΉπΆπ³ππ½. ππΏπΌπ°πΉπΌ π·π°πΉπ»πΎπΉππ°π½π³π±π°π·ππΉπ π»π°πΉπ π·π°π±π°π½π³ ππππΈπΉπ½π; π°πΉπ½π·π
π°ππΎπΉπΆπΏπ· π»π΄πΊπ΄πΉπ π
π°π π΅πΉπΈπ°π½π πΉπ½ 2017 π²π°π·π»π°πΉππΎπ°π½ πππ°πΌ Β£230.000 πΉπ½ π»π°πΉππ΄πΉπ½π°πΉ.<ref name="r399">"Undergraduate Tuition Fess and Student Loans", UCAS, 20 October 2014. https://www.ucas.com/money-and-student-life/money/student-finance/undergraduate-tuition-fees-and-student-loans</ref><ref name="r400">"More undergraduate medical education places", gov.uk. https://www.gov.uk/government/news/more-undergraduate-medical-education-places</ref> πΉπ½ PISA 2022 π±ππΉπππΉππΊπ°π½π 15-πΎπ΄ππ° π±π°ππ½π° π
π΄ππΏπ½ 14. πΉπ½ π»πΉππ°π½, ππ°π·π½πΎπ°π½ πΎπ°π· πΊπΏπ½πΈπΎπ°, π±πΉ πΌπΉπππ½ 494 π
πΉπΈππ° OECD 478.<ref name="r401">"PISA 2022 UK Results", OECD, 4 December 2023. https://www.oecd.org/publication/pisa-2022-results/country-notes/united-kingdom-9c15db47#chapter-d1e11</ref>
=== π·π°πΉπ»π΄πΉ ===
[[File:QEUH.jpg|thumb|π΅πΏπ΄π΄π½ π΄π»πΉπΆπ°π±π΄ππ· University π·ππππΉππ°π», π²π»π°ππ²ππ
, NHS ππΊπππ»π°π½π³]]
π°π»π»πΉππ·π°πΉπ»πΎπ° πΈπΉπΏπ³ππππ°πΉπ·πΏπ²π°π²πΉπ±π°π½ π³πΏπ²π°π½π½ πΌπΉπΈ πΈπΉπΏπ³ππ π·π°πΉπ»πΎπΉπ π°π½π³π±π°π·ππΎπ° 1948,<ref name="r402">"The foundation of the NHS", The National Archives. https://www.nationalarchives.gov.uk/explore-the-collection/stories/the-foundation-of-the-nhs/</ref> ππ
π° πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ π΄πΉ π·π°πΉππ°π³π° βπΈπΉπΏπ³ππ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½πβ.<ref name="r403">Gill, Martha, "To those who claim the NHS has turned into a British religion, I say: keep the faith", The Observer, 9 July 2023. https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/jul/09/nhs-british-religion-keep-faith-nhs-at-75</ref><ref name="r404">"Is the NHS our new national religion? β Religion Media Centre", religionmediacentre.org.uk, 14 April 2020. https://religionmediacentre.org.uk/news/is-the-nhs-our-new-national-religion/</ref> π·π°πΉπ»π΄πΉ πΉππ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°: NHS π°π²π²π»π°π½π³, NHS ππΊπππ»π°π½π³, π·π°πΉπ»π΄πΉ πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππππΉππ°π·ππ πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³π°πΉ πΎπ°π· NHS π
π°π»πΉπ»π°π½π³, πΌπΉπΈ π°πΉπ²πΉπ½ππ½ πππΉπΈππ½ πΎπ°π·. πππΉππ°π·ππ πΉππ π³πΏ π°π»π»π°πΉπΌ ππΉπ½ππ΄πΉπ½π°πΉπΌ π±π°πΏπ°π½π³π°πΌ, ππΉπ»πΏ πππΉπΎπ° π°π½π° πΈπ°πΏππππ΄πΉππππ°πΈπ° πΎπ°π· π²π°π²πΏπ»π³π°π½π° πππ°πΌ π°π»π»π°πΉ ππΊπ°πππ°. ππ° WHO π°π·ππ°πΉπ³π° π±ππΉπππΉππΊπ πππΉππ°π·π ππΉπΌπππ°ππ΄π·πΏπ½π³π πΉπ½ π°πΏππππ°πΉ πΎπ°π· π°π·ππ°πΏππ΄π·πΏπ½π³π πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ 2000.<ref name="r405">Haden, "The world health report 2000 β Health systems: improving performance", World Health Organization, 2000. https://archive.org/details/worldhealthrepor00worl; World Health Organization, "Measuring overall health system performance for 191 countries", New York University. http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf</ref>
π²π°π²πΉπ±π° πΉππ ππΉπ»πΏ π
π°π·ππΉπ³π° πππ°πΌ 1979.<ref name="r406">Fisher, Peter, "The NHS from Thatcher to Blair", NHS Consultants Association. http://www.healthp.org/node/71</ref> OECD ππ°π·ππ° 2018 (ππ°π·π½πΎπ°π½π³π°π½π ππΏπΌπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππππΉππ°π·π) π²π°π π±ππΉπππΉππΊπ π²π°π²πΉπ±π° Β£3.121 π°π½π° π°πΉπ½π°π½π° πΌπ°π½π½π°π½;<ref name="r407">"Swindells: They aren't 'your' patients", Health Service Journal, 24 September 2019. https://www.hsj.co.uk/policy-and-regulation/swindells-they-arent-your-patients/7025988.article?</ref> πΉπ½ 2017 π
π°π Β£2.989, π½π΄ππ° OECD πΌπΉπ³πΎπ.<ref name="r408">"How does UK healthcare spending compare with other countries?", Office of National Statistics, 29 August 2019. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/healthandsocialcare/healthcaresystem/articles/howdoesukhealthcarespendingcomparewithothercountries/2019-08-29</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πΈπΉπΏπ³πππ²π°πΌπΉπππ³ππ ππΉπ½π³ π²π΄π½π΄ππ°π» Medical Council, π½πΏπππΉπ½π² π°π½π³ Midwifery Council πΎπ°π· Royal Colleges; πΏππ°ππ
π°π»π³πΏππ½πΉ πΉππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° (π°π²π²π»π°π½π³), π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉππΊπ°πΉ π°π½π³π±π°π·ππΉππ²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ, ππΊπππΉππΊπ°πΉ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° πΎπ°π· π
π°π»πΉππΊπ°πΉ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°.<ref name="r409">"'Huge contrasts' in devolved NHS", BBC News, 28 August 2008. http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm; Triggle, Nick, "NHS now four different systems", BBC News, 2 January 2008. http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm</ref>
== ππΉπ³πΏπ½π ==
ππΉπ³πΏπ½π π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π²π°ππ°πΉπΊπ½πΎπ°π½π³ πΈπ π°π·π
π°π»π°π½π³πΉπ π
πΉππ°π½, πππ°πΈπΎπ° πΎπ°π· π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π ππΉπ³π
ππ π»π°π½π³π΄, π°πΉπ½π·π
π°ππΎππ π²π°π·π°π»π³π°π½π³ππ ππΏπ½π³ππ ππΉπ³πΏπ½π, π
π°πΏππ³π°π½π πΎπ°π· ππ°πΉπΊπ½πΉπ½π. π±ππΉπππΉππΊπ πΏππ°ππ
π°π»π³πΏππ½πΉ π²π°ππΊπ°πΏπ·πΉπΈ πΉπ½ ππ°πΆπ³π°πΉ, ππΉπ³π°πΏ πΎπ°π· π
πΉπππΈ πππΏπΌπ°πΊπΏπ½πΎπ΄, π½π°πΏπ·π
πΉππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³ππ πππ°πΈππ, π°πΏππππ°π»πΎπ°, πΊπ°π½π°π³π°, π½πΉπΏπΎπ° ππ°πΉπ»π°π½π³π° πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³, ππ°πΌπ ππΉπ³π°πΏ π·π°πΉππ°π½π π°π²π²π»πΉππΊππ²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ.<ref>Ferguson, 2004, p. 307</ref> ππΉπ»πΏ πππΏπΌπ°πΊπΏπ½πΎππ ππΉπ½π³ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ»π°π½π³π° πΌπΉπΈ π²π°πΌπ°πΉπ½πΎπ°π½ π±ππΉπππΉππΊππ½ π°ππ±πΎπ°.<ref name="r410">"The Commonwealth", New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade. https://www.mfat.govt.nz/en/peace-rights-and-security/the-commonwealth/</ref><ref name="r411">"Commonwealth of Nations", UK Parliament. https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliament-and-empire/contemporary-context/</ref><ref name="r412">Mazrui, Ali Al Amin; Taylor, "Anglo-African Commonwealth", Pergamon, 1967</ref> ππ° πΈπΉπΏπ³πππππΊπ΄πΉπ½π 2024 π°π·ππ°πΏπ³π° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΈππΉπ³πΎπ πΉπ½ βπΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ°πΉπΌ π
π°π»π³π°π½π³π°πΌ π»π°π½π³π°πΌβ, π°ππ°π π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΌ πππ°πΈπΉπΌ πΎπ°π· China.<ref name="r413">"Most Influential Countries", U.S. News & World Report. https://www.usnews.com/news/best-countries/most-influential-countries</ref>
=== π±ππΊππ πΎπ°π· π»π°πΉπΊππππΉπ» ===
π±ππΉπππΉππΊπ π±ππΊππ π²π°π·π°π±π°π½π³ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ, πΌπ°π½π° πΎπ°π· πΊπ°π½π°π»ππ°π·π
π°π»π°π½π³ππ, ππΉπ»πΏ πΉπ½ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉ ππ°πΆπ³π°πΉ. πΌπ΄π»πΉπ³π° π±ππΊππ 669 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ π±πΏπ²πΉπ³π°πΉ πΉπ½ 2022, πΌπ΄π»πππ°πΏπ.<ref name="r414">"UK publishing industry reports record-breaking year in 2022", The Guardian, 17 April 2023. https://www.theguardian.com/books/2023/apr/17/uk-publishing-industry-reports-record-breaking-year-in-2022</ref> π±π°ππ½π°πΌπ΄π»π°ππ΄πΉπ ππΉπ½π³ π³π°π½πΉπ΄π» π³π΄πππ΄, Rudyard πΊπΉππ»πΉπ½π², π»π΄π
πΉπ Carroll, π±π΄π°πππΉπ πππππ΄π, π°. π°. πΌπΉπ»π½π΄, π΄π½πΉπ³ Blyton, πΎ. π. π. πππ»πΊπΉπ΄π½, πππ°π»π³ π³π°π·π», Terry Pratchett πΎπ°π· πΎ. πΊ. πππ
π»πΉπ½π², πΈπΉπΆππ ''Harry Potter'' πΉππ ππ πΌπ°πΉπππππ°π±πΏπ²πΉπ³π° π±ππΊπππ°πΈπ° π°πΉπ
.<ref name="r415">"Best-selling Book Series Of All Time", Wordsrated, 20 July 2023. https://wordsrated.com/best-selling-book-series-of-all-time-statistics/</ref>
π
πΉπ»π»πΉπ°πΌ ππ·π°πΊπ΄πππ΄π°ππ΄ πΉππ π°π»π»π°πΉπΌ π°π·ππ°πΏπ³π° ππ
π΄ ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π»π°πΉπΊππΌπ΄π»π°ππ΄πΉπ πΎπ°π· π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΈπΉπΏπ³πππ»πΉπΏπΈπ°ππ΄πΉπ;<ref name="r416">"William Shakespeare (English author)", EncyclopΓ¦dia Britannica. https://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare; "MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare". http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html; "William Shakespeare", TheFreeDictionary.com, Columbia Electronic Encyclopedia. http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William</ref> π±ππΉπππΉππΊπ π»π°πΉπΊππ²π°ππ³π π
π°π π»πΉπ±π°π½π³π΄πΉ πππ°πΌ πΈπΉπΆπ°πΉ π°ππππ°π²π°π»π΄πΉπΊππ½, πΌπΉπΈ ππΏπΌππ½π΄πΉππΊπ°πΉπΌ π
π°πΏπππΉπΌ. π°π½πΈπ°ππ°π½π π°π²π²π»πΉππΊπ°π½π: Geoffrey Chaucer (''The Canterbury Tales''), π
πΉπ»π»πΉπ°πΌ π
πππ³ππ
ππππ· πΎπ°π· πππΌπ°π½ππΉππΊπ°π½π π»πΉπΏπΈπ°ππΎπ°π½π, Charles Dickens, π·. G. π
π΄π»π»π, π²π΄πππ²π΄ πππ
π΄π»π», π°π»π³ππΏπ Huxley, πΉπ°π½ ππ»π΄πΌπΉπ½π². π°π²π°ππ·π° Christie πΉππ ππ° πΌπ°πΉπππππ°π±πΏπ²πΎπ°π½π³π πΌπ΄π»π°ππ΄πΉπ πΉπ½ π°π»π»π° πππ°πΈπΎπ°.<ref name="r417">"Mystery of Christie's success is solved", The Telegraph, 19 December 2005. https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html</ref> ππ
π°π»πΉπ πΈπΉπΆπ΄ 25 π·π°πΏπ·πΉππππ½π΄ πΉπ½ BBC πΈπΉπΏπ³πππ²π°πΊπΏππ° π³ππΌπΎπ°π½π³π°π½π΄ 100 π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π±ππΊπ΄ π
π΄ππΏπ½ πππ°πΌ π΅πΉπ½ππΌ (π²π΄πππ²π΄ π΄π»πΉππ, Virginia π
πππ»π, Charlotte πΎπ°π· Emily π±πππ½πΓ«, Mary Shelley, πΎπ°π½π΄ π°πΏπππ΄π½, π³πππΉπ π»π΄πππΉπ½π², πΆπ°π³πΉπ΄ ππΌπΉππ·).<ref name="r418">Ciabattari, Jane, "The 25 greatest British novels", BBC Culture, December 2015. https://www.bbc.com/culture/article/20151204-the-25-greatest-british-novels</ref>
ππΊπππΉππΊππ π±ππΊππ: π°πππ·πΏπ Conan Doyle, π
π°π»ππ΄π Scott, πΎ. M. π±π°πππΉπ΄, πππ±π΄ππ π»ππΏπΉπ Stevenson (''Treasure Island'' π²π°ππΊππ π·πΏπ½π³π°π
π°ππΎππ π±πΉπ»π°πΉπΈ), πΈπΉπΏπ³πππ»πΉπΏπΈπ°ππ΄πΉπ πππ±π΄ππ π±πΏππ½π, ππΊπππΉππΊπ°π½π π°ππππ°π²π°π»π΄πΉπΊππ½π πΌπ΄π»π°ππΎπ°π½π π·πΏπ²π· MacDiarmid πΎπ°π· π½π΄πΉπ» M. π²πΏπ½π½, πΎπ°π· πΉπ°π½ ππ°π½πΊπΉπ½ πΎπ°π· πΉπ°πΉπ½ π±π°π½πΊπ. π°πΉπ³πΉπ½π±π°πΏππ²π π
π°π πππΏπΌπΉπππ° π±π°πΏππ²π π±ππΊπ΄ UNESCO.<ref name="r419">"Edinburgh, United Kingdom, UNESCO City of Literature", Unesco, 2004. http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh</ref>
π
π°π»πΉππΊππ π±ππΊππ π²π°π·π°π±π°πΉπΈ πΈπ π°π»π³ππΉπππ πΊπΏπ½πΈπ°π½ π»πΉπΏπΈπ° π±ππΉπππ°π½πΉππ, ''Y Gododdin'' (πππ΄π³πΉπππΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 6, πΊπΏπΌπ±ππΉππΊπ π°πΉπΈπΈπ°πΏ π°π»π³π°π
π°π»πΉππΊπ), πΌπΉπΈ πππΏπΌπΉπππΉπ½ π²π°ππ°πΉπΊπ½π΄πΉπ½ π³πΏ πΈπΉπΏπ³π°π½ π°πππ·πΏπ;<ref name="r420">"Early Welsh poetry", BBC Wales. https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml</ref> Geoffrey ππ πΌππ½πΌππΏππ· πΏππΌπΉπΊπΉπ»πΉπ³π° πΈπ ππ°π²πΎπ°.<ref name="r421">Lang, Andrew, "History of English Literature from Beowulf to Swinburne", Wildside Press, 2003. https://books.google.com/books?id=dKJiPyyTevgC</ref> Dafydd π°π Gwilym (''fl.'' 1320β1370) πΉππ π°π·ππ°πΏπ³π° ππ
π΄ π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ π·π°πΏπ·πΉππππ½π΄ π»πΉπΏπΈπ°ππΎπ΄ π°πΏππππΉπ½π πΉπ½ πΉπ π°π»π³π΄πΉπ½.<ref name="r422">"Dafydd ap Gwilym", Academi.org, 2011. http://www.academi.org/dafydd-ap-gwilym-eng</ref> π³π°π½πΉπ΄π» ππ
π΄π½ πΏππΌπ΄ππΉπ³π° πΈπ πππΏπΌπΉπππ π
π°π»πΉππΊπ π±ππΊπ°, ''Rhys Lewis'' (1885). π°π²π²π»π°π
π°π»πΉππΊπ°π½π π»πΉπΏπΈπ°ππΎπ°π½π: Dylan ππ·ππΌπ°π πΎπ°π· π. π. ππ·ππΌπ°π (π²π°πΊπΏππ°π½π π³πΏ π½ππ±π΄π» 1996); π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 20 πΌπ΄π»π°ππΎπ°π½π Richard Llewellyn πΎπ°π· πΊπ°ππ΄ πππ±π΄πππ.<ref name="r423">"True birthplace of Wales's literary hero", BBC News, 5 December 1999. http://newsalerts.bbc.co.uk/1/low/wales/551486.stm</ref><ref name="r424">"Kate Roberts: Biography", BBC Wales. https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml</ref>
ππ° πΌπ°πΉπππππΉπΎππ½π³π πΌπ΄π»π°ππ΄πΉπ π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπ πΉππ π±π°πΉπ»ππ°πππ²π°π±π°πΏππ°π½π C. π. π»π΄π
πΉπ (''The Chronicles of Narnia'').<ref name="r425">"The Chronicles of Narnia Book Series Statistics", Wordsrated, 19 July 2023. https://wordsrated.com/the-chronicles-of-narnia-book-series-statistics/</ref> πΉππ°π»πΉππΊπ°π½π πΌπ΄π»π°ππΎπ°π½π πππ°πΌ πΈπ°π½ πΉππ°π»π°π½π³ π
π°π πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ ππΉπ½π³ Oscar π
πΉπ»π³π΄,<ref name="r426">Varty, Anne, "A Preface to Oscar Wilde", Routledge, 2014; "Oscar Wilde", Cengage. https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/english-literature-19th-cent-biographies/oscar-wilde</ref> π±ππ°πΌ ππππΊπ΄π (''Dracula'')<ref name="r427">Moss, Joyce, "British and Irish Literature and Its Times: The Victorian Era to the Present (1837β)", Gale Group, 2001. https://archive.org/details/isbn_9780787637286</ref> πΎπ°π· π²π΄πππ²π΄ π±π΄ππ½π°ππ³ ππ·π°π
.<ref name="r428">Holroyd, Michael, "Bernard Shaw, Volume 2: 1898β1918: The Pursuit of Power", Chatto & Windus, 1989. https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384; "G B Shaw", Discovering Literature: 20th century, British Library. https://www.bl.uk/people/g-b-shaw</ref> πΏππ°π½π°π²π°π±π°πΏππ°π½π°π½π πΌπ΄π»π°ππΎπ°π½π, πΏππ²π°π²π²π°π½π³π°π½π πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ, ππΉπ½π³ πΎπππ΄ππ· Conrad,<ref name="r429">Middleton, Tim, "Joseph Conrad", Routledge, 2006. https://books.google.com/books?id=Azd1f8NBpUoC&pg=PA159</ref> π. π. π΄π»πΉππ,<ref name="r430">Cooper, John Xiros, "The Cambridge Introduction to T. S. Eliot", Cambridge University Press, 2006. https://books.google.com/books?id=XqmNjQzhwV4C&pg=PA111</ref> πΊπ°πΆπΏπ πΉππ·πΉπ²πΏππ,<ref name="r431">Sim, Wai-chew, "Kazuo Ishiguro", Routledge, 2009. https://books.google.com/books?id=WcKLAgAAQBAJ&pg=PT201</ref> ππ°π»πΌπ°π½ ππΏππ·π³πΉπ΄<ref name="r432">"Salman Rushdie", Oxford Reference, Oxford University Press. https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100433765</ref> πΎπ°π· π΄πΆππ° πππΏπ½π³.<ref name="r433">Campbell, James, "Home from home", The Guardian, 17 May 2008. https://www.theguardian.com/books/2008/may/17/poetry3; Nadel, Ira, "Ezra Pound: A Literary Life", Palgrave Macmillan, 2004. https://books.google.com/books?id=ECiGDAAAQBAJ&pg=PA90</ref>
=== ππππ³π΄πΉ ===
ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉππ πΊπΏπ½πΈπ π±πΉ π±ππΉπππΉππΊπ ππππ³π΄πΉπ½πππ°π·πΉπ½πΈππ½ (π°πΉπ½π πΊπΏπ½πΈπΉ π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° πππ°πΌ πππ°π·πΉπ½πΈπ° πΉππ π²ππΈπ) πΎπ°π· ππΊπππΉππΊπ βπ²π°πΌπ°πΉπ½πππππ³π΄πΉπ½β.<ref name="r434">Fieser, James, "A bibliography of Scottish common sense philosophy: Sources and origins", Thoemmes Press, 2000. http://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf</ref> πππ°π·πΉπ½πΈππ½π΄πΉπ: πΎππ·π½ Locke, π²π΄πππ²π΄ Berkeley (πΉππ°π»πΉππΊπ, π·π°πΉππ°π½π π±ππΉπππΉππΊ πΏπ½ππ΄ πΉππ°π»π°π½π³ π
π°π πΈπ°π½ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ) πΎπ°π· David π·πΏπΌπ΄; ππΊπππΉππΊπ ππΊππ»π°: π³πΏπ²π°π»π³ πππ΄π
π°ππ, ππ·ππΌπ°π ππ΄πΉπ³, π
πΉπ»π»πΉπ°πΌ π·π°πΌπΉπ»πππ½. Jeremy π±π΄π½ππ·π°πΌ πΎπ°π· πΎππ·π½ πππΏπ°ππ πΌπΉπ»π» (''Utilitarianism'') πΏππΌπΉπΊπΉπ»πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΈπ π½πΏππ°ππππ³π΄πΉπ½.<ref name="r435">Palmer, Michael, "Moral Problems in Medicine: A Practical Coursebook", Lutterworth Press, 1999. https://books.google.com/books?id=s7y5MJOuN30C&pg=PA66; Scarre, Geoffrey, "Utilitarianism", Routledge, 1995. https://books.google.com/books?id=8A4xLnzfqYwC&pg=PA82</ref>
=== π²π°π±π°πΉππ·ππ΄πΉ ===
ππ° BBC (π²π°ππππΈπ°π½π 1922) πΉππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΈπΉπΏπ³πππ²π°π²πΏπ»π³π°π½π° ππ°πΉπππ°πΌπ΄ππΎπ°ππ΄πΉπ πΎπ°π· ππ° π°π»π³ππΉπππ° πΎπ°π· πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ,<ref name="r436">"BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand", Media Newsline. http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html</ref><ref name="r437">"Digital license", Prospect. http://www.prospectmagazine.co.uk/?p=64654</ref><ref name="r438">"About the BBC β What is the BBC", BBC Online. https://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml</ref> π²π°π²πΏπ»π³π°π½π° πΉπ½ π»π°π½π³π° πππ°πΌ πΈπ°πΌπΌπ° ππ°πΉπππ°ππ°πΉππ°π½π»π°πΏπ±π°.<ref name="r439">"BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand", Media Newsline, 13 August 2009. http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html; "TV Licence Fee: facts & figures", BBC Press Office, April 2010. https://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml</ref> ππ° BBC π°πΉππΈπΉππΊπ π°π½π³π±π°π·ππΉ πΉππ ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° πΈπΉπΏπ³ππππ°πΉπππ°πΌπ΄ππΎπ°ππ΄πΉπ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ, πΉπ½ πΏππ°π 40 ππ°πΆπ³π°πΌ.<ref name="r440">"Microsoft Word β The Work of the BBC World Service 2008β09 HC 334 FINAL.doc". https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf</ref><ref name="r441">"News in your language β BBC News", BBC. https://www.bbc.co.uk/ws/languages; "BBC World Service", Facebook.com. https://www.facebook.com/pages/category/Media-News-Company/bbcworldservice/about</ref>
ITV πππΉπΏππΉπΈ 11 πΈπΉπΆπ΄ 15 π²π°π
πΎπ°πΌπ΄ππΎπ°ππ΄ ITV π½π°ππ;<ref name="r442">"Publications & Policies: The History of ITV", ITV.com. http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies</ref> Sky πΉππ π°π½πΈπ°ππ° πΌπΉπΊπΉπ»π.<ref name="r443">"Direct Broadcast Satellite Television", News Corporation. http://www.newscorp.com/operations/dbst.html</ref> π±ππΊπππ±π»π°πΈπ: ''Daily Mail'', ''The Guardian'', ''The Telegraph'', ''The Times'', ''Financial Times''.<ref name="r444">"ABCs: National daily newspaper circulation September 2008", The Guardian, 10 October 2008. https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing</ref> πΌπ΄π»π°π±π»π°πΈπ πΌπΉπΈ π°πΉππΈπΉππΊπ°πΉπΌ πΏππ³π°πΉπ»π΄πΉπ½: ''The Spectator'', ''The Economist'', ''New Statesman'', ''Radio Times''.
[[File:Media City Footbridge and BBC Offices (geograph 2685261).jpg|thumb|MediaCityUK, ππ°π»ππππ³, πΌπΉπΊπΉπ»π° Manchester, πΌπΉπΊπΉπ»π π²π°π±π°πΉππ·ππ΄πΉπ½ππ
π°πΏππππ
ππ πΌπΉπ³πΎπ]]
π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° π
π°π»π³πΉπΈ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΌ π²π°π±π°πΉππ·ππ΄πΉπ½; MediaCityUK πΉπ½ Manchester πΉππ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πππΌπΉπ³πΎπ, πΎπ°π· π°πΉπ³πΉπ½π±π°πΏππ²π, π²π»π°ππ²ππ
πΎπ°π· πΊπ°ππ³πΉπ ππΉπ½π³ πΌπΉπΊπΉπ»π ππ°πΏπ ππΊπππ»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³.<ref name="r445">William, D. (2010). [https://books.google.com/books?id=7yg45P35KDMC ''UK Cities: A Look at Life and Major Cities in England, Scotland, Wales and Northern Ireland'']. Eastbourne: Gardners Books. , pp. 22, 46, 109 and 145.</ref> πΏππΌπ΄ππ΄πΉπ½π π²πΉπ±πΉπΈ π½π΄ππ° Β£20 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ πΎπ°π· π
π°πΏππΊπΎπΉπΈ 167.000.<ref name="r446">"Publishing", Department of Culture, Media and Sport. http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx</ref> πΉπ½ 2015 π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΏππΌπ΄ππΉπ³π° 2.710 πΌπ΄π»π° π°π½π° π°πΉπ½π°πΌπΌπ° πΌπΉπ»πΉπΎππ½ π±π°πΏπ°π½π³π°π½π΄, πΌπ°πΉππ πΈπΉπΆπ΄ π°π»π»π°πΉπΆπ΄ π»π°π½π³π΄.<ref name="r447">"Annual Report 2015β2016", internationalpublishers.org, International Publishers Association, 2016. https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf</ref>
πΉπ½ 2010, 82,5% π
π΄ππΏπ½ πΉπ½ππ΄ππ½π΄ππ±ππΏπΊπ°π½π³π°π½π, ππ° π·π°πΏπ·πΉπππ° π³π°πΉπ»π πΉπ½ πΈπ°πΉπΌ 20 π»π°π½π³π°πΌ πΌπΉπΈ πΌπ°πΉππ π±ππΏπΊπ°π½π³π°πΌ.<ref name="r448">"Top 20 countries with the highest number of Internet users", Internet World Stats. http://www.internetworldstats.com/top20.htm</ref> πΈπ°ππ° π±ππΉπππΉππΊπ video-πππΉπ»-π
π°πΏππππ
π° πΉππ πΈπ°ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΉπ½ π°πΏππππ°πΉ; πππ°πΌ 2022 πΉπ πΌπ°ππΊπ°πΈπ πΉππ ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ πΉπ½ π°πΏππππ°πΉ π±πΉ π±πΏπ²πΎπ°π½, ππ°πΏππ°π³π°πΏππ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπΎπ°,<ref name="r449">Dring, Christopher, "European console and PC game sales fall 7.1% in 2022", GamesIndustry.biz, 12 January 2023. https://www.gamesindustry.biz/european-console-and-pc-game-sales-fall-71-over-2021</ref> πΎπ°π· ππ° πΈππΉπ³πΎπ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ π
π°πΏππΊπΎπ°π½π³π πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ π°ππ°π πΎπ°ππ°π½ πΎπ°π· π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΌ πππ°πΈπΉπΌ.<ref name="r450">"About the UK Video Games Industry", TIGA. https://tiga.org/about-tiga-and-our-industry/about-uk-video-games-industry</ref>
=== ππ°πΉπ
πΉπ»πΉπΏπππ³π΄πΉ ===
[[File:Angel of the North - 6150534524.jpg|thumb|π°π½π²π΄π» ππ ππ·π΄ π½ππππ· πππ°πΌ Antony Gormley, ππ°πΉπΊπ½π π½π°πΏππΈπ°π°π²π²π»π°π½π³πΉπ]]
πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ π»πΉπΏπππ³π°ππ΄πΉπ: πππΌπ°π½ππΉππΊπ°π½π π
πΉπ»π»πΉπ°πΌ π±π»π°πΊπ΄, πΎππ·π½ Constable, ππ°πΌπΏπ΄π» ππ°π»πΌπ΄π, πΎ. M. π
. ππΏππ½π΄π; π°π½π³π
π°πΉππΈπΎπ°πΌπ΄π»π°ππΎπ°π½π πΎπππ·πΏπ° Reynolds πΎπ°π· Lucian πππ΄πΏπ³; π»π°π½π³πΌπ΄π»π°ππΎπ°π½π ππ·ππΌπ°π π²π°πΉπ½ππ±ππππΏπ²π· πΎπ°π· π». π. Lowry; π·π°π½π³πΏπΎπ°π·πΊπΏπ½πΈπΎπ° πππΏπΌπΉπππ π
πΉπ»π»πΉπ°πΌ πΌππππΉπ; Francis Bacon; πππ π»πΉπΏπππ³π°ππΎπ°π½π ππ΄ππ΄π π±π»π°πΊπ΄, Richard π·π°πΌπΉπ»πππ½, David Hockney; πππΏπΌπΉπππ°π½π πΈπΉπΏπ³πππ²π°πΈπ°π½πΊπΎπΉπ π»πΉπΏπππ³πΉπ π°ππ & π»π°π½π²πΏπ°π²π΄;<ref name="r451">Tate, "Art & Language β Art Term | Tate", Tate. https://www.tate.org.uk/art/art-terms/a/art-language</ref> π²πΉπ»π±π΄ππ πΎπ°π· π²π΄πππ²π΄; π·ππ
π°ππ³ π·ππ³π²πΊπΉπ½; πππ°πΉπ½ππΊπ°ππΎπ°π½π³π°π½π Antony Gormley, π°π½πΉππ· πΊπ°ππππ, Henry πΌππππ΄. ππ° Saatchi Gallery π²π°πΈππ°ππππΉπ³π° βπΎπΏπ²π²π°π½π π±ππΉπππΉππΊπ°π½π π»πΉπΏπππ³π°ππΎπ°π½πβ πΉπ½ πππ΄π³πΉπππΉπ½ πΎπ΄ππ°πΌ 1980 πΎπ°π· πΎπ΄ππ°πΌ 1990, πΎπ°π· π³π°πΌπΉπ΄π½ π·πΉπππ, Chris πππΉπ»πΉ, Rachel π
π·πΉππ΄ππ΄π°π³, Tracey π΄πΌπΉπ½, πΌπ°ππΊ π
π°π»π»πΉπ½π²π΄π, Steve McQueen, ππ°πΌ Taylor-π
πππ³ πΎπ°π· Chapman π±πππΈππΎπΏπ.
ππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π π°πΊπ°π³π΄πΌπΉ πΉπ½ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° πΉππ πΌπΉπΊπΉπ» πππΏπΌπΉπππ ππ°πΉπ
πΉπ»πΉπΏπππ³π΄πΉπ. πΌπΉπΊπΉπ»ππ π»πΉπΏπππ³πΉπππΊππ»ππ: University ππ ππ·π΄ π°πππ π»ππ½π³ππ½ (ππ°πΉπ·π ππΊππ»ππ, πΎπ°π· Central ππ°πΉπ½π πΌπ°πππΉπ½π πΎπ°π· Chelsea), π²ππ»π³ππΌπΉππ·π, ππ»π°π³π΄ (UCL), π²π»π°ππ²ππ
School ππ π°ππ, Royal College ππ π°ππ, ππΏππΊπΉπ½ School (ππππππ³); ππ° Courtauld πΉπ½πππΉππΏππ΄ π»π΄πΉππΉπΈ π»π°πΉππ΄πΉπ½π°πΉ π»πΉπΏπππ³πΉππππ°πΈπΎπΉπ. πΌπΉπΊπΉπ»ππ π»πΉπΏπππ³πΉπππ°πΆπ½π°: π½π°ππΉππ½π°π» Gallery, π½π°ππΉππ½π°π» ππππππ°πΉπ Gallery, ππ°ππ΄ π±ππΉππ°πΉπ½ πΎπ°π· ππ°ππ΄ πΌππ³π΄ππ½ (ππ πΌπ°πΉππ ππ°πΉππ°π½π° π½πΉπΏπΎπ° π»πΉπΏπππ³πΉπππ°πΆπ½π° πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ, π½π΄ππ° 4,7 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ ππ°πΉππ°π½π³π°π½π΄ π°π½π° πΎπ΄ππ°).<ref name="r452">Bayley, Stephen, "The startling success of Tate Modern", The Times, 24 April 2010. http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece</ref>
=== ππ°π²π²π
π ===
[[File:Royal Albert Hall, BBC Proms 2017.jpg|thumb|πΈπ°πΉ ππππΌπ, πΊπ»π°πππΉππΊπ ππ°π²π²π
πΉπ π³π°π²π π°π Royal π°π»π±π΄ππ π·π°π»π», π²π°π±πΏπ½π³π°π½ πΌπΉπΈ Henry π
πππ³]]
πΈπΉπΏπ³ππππΉπ³πΏπ½π: π°π²π²π»πΉππΊπ (π»πΉπΏπΈπ° πΌπΉπΈ πππΉπ±π½ππΌ, π»π°π½π³π³π°π½ππ° ππ°π²π²π
π πΌπΉπΈ π·π°ππΌππ½πΉπΊπ πΎπ°π· ππΉπΈπΏπ»ππΌ);<ref name="r453">"Songs of England". https://www.english-heritage.org.uk/visit/inspire-me/songs-of-england</ref> ππΊπππΉππΊπ (ππΉπππ½ πΎπ°π· ππΉπΈπΏπ»ππΌ, π·π»π°πΏππ°π½π³π΄ π³π°π½ππ°ππ°π²π²π
π);<ref name="r454">"The influence of traditional Scottish Music". https://www.visitscotland.com/things-to-do/events/music-festivals/traditional-folk</ref> π
π°π»πΉππΊπ (π·π°πΉππππΌ, πππΉπ±π½πππ°πΌπ°π»π΄πΉπΊππ, ππΉπ»πΏ πΉπ½ π
π°π»πΉππΊπ);<ref name="r455">"Celtic connections: the story of folk music in Wales", 17 February 2020. https://www.wales.com/culture-and-sport/music-and-performance/roots-and-shoots-welsh-folk-music</ref> π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»πΉππΊπ (ππΉπΈπΏπ»ππΌ πΎπ°π· ππ»πΏπππΌ, ππΊπππΉππΊπβπΉππ°π»πΉππΊπ π²π°πΌπ΄π½π²π΄πΉπ½π).<ref name="r456">"Why you should experience traditional music in Ireland". https://www.ireland.com/en-us/magazine/music/traditional-music/</ref>
ππΏπ³πππΉππΊπ π°ππππ°π²π°π»π΄πΉπΊππ½πΉπ ππ°π²π²π
π: ππ·ππΌπ°π ππ°π»π»πΉπ, πΎππ·π½ Taverner, π
πΉπ»π»πΉπ°πΌ Byrd, πππ»π°π½π³π π²πΉπ±π±ππ½π, πΎππ·π½ π³ππ
π»π°π½π³. π°ππ°π π°ππππ°π²π°π»π΄πΉπΊπ Henry Purcell π»π΄πΉππΉπ³π° π°π²π²π»πΉππΊπ ππΉπ³π°πΏ πππ°πΌ πΌπ°ππΊππ, π°π½π³π
π°πΏππ³ππ πΎπ°π· π»πΉπΏπΈπ΄, π°ππ°π πΈπ°πΌπΌπ΄πΉ ππ·ππΌπ°π π°ππ½π΄. π·π°π½π³π΄π»π ''Zadok the Priest'' (π³πΏ π²π΄πππ²π΄ 2 πΊπ°ππΎππ½π²π°π²πππ±π) π
π°πΏππΈ πΈπ°ππ° ππΉπ³πΏπ½π ππ°π»π±ππ½ππ°π²π²π
π πΈπΉπΏπ³π°π½π΄; πΉπ πππ°ππππΉππ ππΏπ½ππ΄πΉ ''Messiah'' π
π΄ππΏπ½ πΉπ½ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉ ππ°πΆπ³π°πΉ.<ref name="r457">"British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel", UK Parliament, 20 July 2009. http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm; Andrews, John, "Handel all'inglese", Playbill, 14 April 2006. http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html</ref>
πΉπ½ πππ΄π³πΉπππΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 19 π°πππ·πΏπ Sullivan πΎπ°π· π
. π. π²πΉπ»π±π΄ππ πΌπ΄π»πΉπ³π΄π³πΏπ½ Savoy-πππ΄πππ πΎπ°π· π΄π³π
π°ππ³ π΄π»π²π°π ππ°π²π²π
πΉπ³π° ππΉπ»πΏ. π°ππ°ππΈπ°π½ ππ°π²π²π
πΎπ°π½π π²π°ππΊπ°πΏπ·πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΈπ π»π°π½π³ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³ππππ°π²π²π
π: Gustav π·ππ»ππ, ππ°π»ππ· Vaughan π
πΉπ»π»πΉπ°πΌπ, π±π΄π½πΎπ°πΌπΉπ½ π±ππΉπππ΄π½ (πππΏπΌπΉπππ° π½πΉπΏπΎπΉπ π±ππΉπππΉππΊππ πππ΄πππ). π°ππ°ππ
πΉπ²πΉπ: ππ΄ππ΄π πΌπ°ππ
π΄π»π» Davies (Orkney), π·π°πππΉπππ½ π±πΉπππ
πΉπππ»π΄ (ππ°π²πΎπ°πππ°πΈπΎπΉπ), πΎππ·π½ Tavener (π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½).<ref name="r458">Iemperley, Nicholas, "Great Britain", 2002. https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.O006236; Banfield, Stephen; Russell, "England (i)", 2001. https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40044; Lewis, Geraint; Davies, "Wales", 2001. https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.41108; Elliott, Kenneth; Collinson, "Scotland", 2001. https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40113; White, Harry; Carolan, "Ireland", 2011. https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.13901; "British 20th century composers", BBC. https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zdjw7p3/revision/1</ref> π½πΉπΏπΎπ°π½π ππΉπ½ππ΄πΉπ½π°π½π ππ°π²π²π
πΎπ°π½π ππΉπ½π³ π°π»ππΉπ΄ π±ππ΄, Bryn ππ΄πππ΄π», πΊπ°ππ·π΄ππΉπ½π΄ πΎπ΄π½πΊπΉπ½π, Michael π±π°π»π», Roderick π
πΉπ»π»πΉπ°πΌπ, ππΏπππ΄π»π» π
π°ππππ½, ππ°ππ°π· π±ππΉπ²π·ππΌπ°π½; ππΉπΈπΏπ»ππ½π»π΄πΉπΊπ°π½π Nicola π±π΄π½π΄π³π΄πππΉ πΎπ°π· π½πΉπ²π΄π» Kennedy.<ref name="r459">"30 of the greatest violinists on record", Gramophone, 21 June 2022. https://www.gramophone.co.uk/features/article/30-of-the-greatest-violinists-on-record;"Katherine Jenkins has officially sold the most classical albums this century", Classic FM, 1 January 2020. https://www.classicfm.com/radio/shows-presenters/classic-fm-chart/katherine-jenkins-most-classical-albums/;"Who is Roderick Williams, the British baritone and composer at the King's coronation?", Classic FM, 6 May 2023. https://www.classicfm.com/discover-music/roderick-williams-composer-baritone-singing-roles/;"Michael Ball", English National Opera, 23 February 2024. https://www.eno.org/artists/michael-ball-2/;"Alfie Bow", Classic FM. https://www.classicfm.com/artists/alfie-boe/;"Sarah Brightman facts", Smooth Radio, 11 July 2023. https://www.smoothradio.com/news/music/sarah-brightman-age-husband-songs/</ref>
βπππππ°π²π²π
πβ π²π°π±π°πΏππΎπ°π³π° πΉπ½ π±ππΉπππ°π½πΉππ½ πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ πΎπ΄ππ°πΌ 1950 πππ°πΌ βrock π°π½π³ πππ»π»β π²π°πΌπ΄π½π²πΉπ³π° πΌπΉπΈ βπ½πΉπΏπΎπ°πΉ πΎπΏπ²π²π°πΉπΆππ ππ°π²π²π
π°β;<ref name="r460">R. Middleton, et al., [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo "Pop"], ''Grove music online'', retrieved 14 March 2010.</ref> πΈπ°πΉ π±π΄π°ππ»π΄π πΎπ°π· πππ»π»πΉπ½π² ππππ½π΄π π±ππ°π·ππ΄π³πΏπ½ πππ π³πΏ ππ°πΏππ° πΉπ½ πππΏπΌπΉπππΉπ½ πΎπ΄ππ°πΌ 1960.<ref name="r461">"Pop", [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237 ''The Oxford Dictionary of Music''], retrieved 9 March 2010.</ref> π±πΉππΌπΉπ½π²π·π°πΌ πΉππ π²π°π±π°πΏππΈππππ°πΈπ ππ
π°ππ΄πΉπ½π°πΏππΊπΉπ (Black ππ°π±π±π°ππ·, πΎπ΄ππ°πΌ 1960).<ref name="r462">Allsop, Laura, "Birmingham, England ... the unlikely birthplace of heavy metal", CNN, 1 July 2011. http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/01/birmingham.home.of.metal/index.html Bentley, David, "Midlands rocks! How Birmingham's industrial heritage made it the birthplace of heavy metal", Birmingham Post, 4 June 2013. http://www.birminghampost.co.uk/whats-on/music/birmingham-birthplace-of-heavy-metal-4031445</ref> π±ππΉπππΉππΊππ ππ»ππΊπ°π½π πππΏπΌπΉπππΉπ³π΄π³πΏπ½ π·π°ππ³ rock,<ref name="r463">"The Rolling Stones | Biography & History", AllMusic. https://www.allmusic.com/artist/the-rolling-stones-mn0000894465/biography</ref> ππ°π²π° rock, heavy πΌπ΄ππ°π»,<ref name="r464">Tom Larson, "History of Rock and Roll", Kendall/Hunt Pub., 2004. https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&pg=PA183</ref> space rock, π²π»π°πΌ rock,<ref name="r465">"Glam Rock". http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html</ref> Gothic rock,<ref name="r466">"NME Originals: Goth", NME, 2004. https://www.nme.com/originals/4</ref> psychedelic rock<ref name="r467">"Pop/Rock Β» Psychedelic/Garage", AllMusic. https://www.allmusic.com/subgenre/psychedelic-garage-ma0000002800</ref> πΎπ°π· ππΏπ½πΊ rock,<ref name="r468">Charles M. Young, "Rock is Sick and Living in London", 20 October 1977. https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/</ref> πΎπ°π· πΏππΌπΉπΊπΉπ»πΉπ³π΄π³πΏπ½ π½π΄π πππΏπ» πΎπ°π· π³πΏπ±πππ΄π.<ref name="r469">Henderson, Alex (1 August 2003). [https://web.archive.org/web/20101104165122/http://allmusic.com/explore/essay/british-soul-t2160 British Soul]. Allmusic. Retrieved 6 March 2011.; [http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465 AllMusic β Dubstep] "Absorbed and transfigured elements of techno, drum'n' bass and dub"; Goldman, Vivien, "Local Groove Does Good: The Story Of Trip-Hop's Rise From Bristol", NPR, 31 January 2012. https://www.npr.org/sections/therecord/2012/01/31/142607358/local-groove-does-good-the-story-of-trip-hops-rise-from-bristol</ref> π·π°πΏπ·πΉπππ°π½π π±ππΉπππΉππΊπ°π½π ππ°ππ΅πΉπΈπ°π½π³π°π½π ππΉπ½π³ Stormzy, πΊπ°π½π, Yxng π±π°π½π΄, ππ°πΌπΆ, π»πΉπππ»π΄ ππΉπΌπΆ πΎπ°π· ππΊπ΄πππ°.<ref name="r470">"5 U.K. Rappers Primed to Take Over America in 2018". https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/uk-rappers-to-watch-2018-8097878/</ref>
[[File:The SSE Hydro arena - geograph.org.uk - 6725739.jpg|thumb|OVO Hydro, π²π»π°ππ²ππ
, ππ°πΆπ½ ππ°πΏπ 14.500]]
πΈπ°πΉ π±π΄π°ππ»π΄π ππΉπ½π³ ππ° πΌπ°πΉπππππ°π±πΏπ²πΎπ°π½π³π ππ»ππΊ (πΏππ°π 1 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ π³π°πΉπ»π΄) πΎπ°π· π°π»π»π°πΉπΌ π·π°πΉππ°π½π ππ° πΌπ°πΉπππππ°πΈπΎπ°π½π³π πΉπ½ πΈπΉπΏπ³ππππ°π²π²π
π°.<ref name="r471">"1960β1969", EMI Group. http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/#</ref><ref name="r472">"Paul At Fifty", 8 June 1992. http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html</ref><ref name="r473">[https://books.google.com/books?id=rdU1xtIWJz0C Most Successful Group] ''The Guinness Book of Records'' 1999, p. 230. Retrieved 19 March 2011.</ref><ref name="r474">"Beatles a big hit with downloads", Belfast Telegraph, 25 November 2010. http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/beatles-a-big-hit-with-downloads-15013117.html</ref> πΈπ°πΉ πππ»π»πΉπ½π² ππππ½π΄π, ππΉπ½πΊ Floyd, π΅πΏπ΄π΄π½, π»π΄π³ πΆπ΄πππ΄π»πΉπ½, π±π΄π΄ π²π΄π΄π πΎπ°π· π΄π»πππ½ πΎππ·π½ π°πΉπ½π·π
π°ππΎπΉπΆπΏπ· πππ°π±πΏπ²πΎπ°π½ 200 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ π°πΉπΈπΈπ°πΏ πΌπ°π½π°π²πΉπΆππ πΌπ΄π»π°π³π°πΉπ»π΄.<ref name="r475">"British rock legends get their own music title for PlayStation3 and PlayStation2", EMI, 2 February 2009. http://www.emimusic.com/news/2009/singstar-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe; Khan, Urmee, "Sir Elton John honoured in Ben and Jerry ice cream", The Telegraph, 17 July 2008. https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html; Alleyne, Richard, "Rock group Led Zeppelin to reunite", The Telegraph, 19 April 2008. https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html; "Floyd 'true to Barrett's legacy'", BBC News, 11 July 2006. http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5170644.stm; Holton, Kate, "Rolling Stones sign Universal album deal", Reuters, 17 January 2008. https://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117; Walker, Tim, "Jive talkin': Why Robin Gibb wants more respect for the Bee Gees", Independent, 12 May 2008. https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html</ref> π±ππΉπ π°π
π°ππ³π (BPI) πΈπΉπΆπ΄ πΏππΌπ΄ππ π
πΉπ½π½π°π½π³π°π½π ππΉπ½π³ πΈπ°πΉ π
π·π, David π±ππ
πΉπ΄, Eric Clapton, πππ³ πππ΄π
π°ππ, πΈπ°πΉ Police πΎπ°π· ππ»π΄π΄ππ
πππ³ Mac (π±ππΉπππΉππΊπ°πΌπ΄ππΉππΊπ).<ref name="r476">[https://www.theguardian.com/news/datablog/2012/feb/22/brit-awards-winners-list-2012 "Brit awards winners list 2012: every winner since 1977"]. ''The Guardian'' (London). Retrieved 28 February 2012.</ref> π½πΉπΏπΎπ°π½π πΈπΉπΏπ³ππππ»ππΊπ°π½π: π²π΄πππ²π΄ Michael, ππ°ππΉπ, Spice π²πΉππ»π, ππ°π³πΉππ·π΄π°π³, Coldplay, Arctic Monkeys, πππ±π±πΉπ΄ π
πΉπ»π»πΉπ°πΌπ, Amy π
πΉπ½π΄π·ππΏππ΄, ππΏππ°π½ Boyle, π°π³π΄π»π΄, π΄π³ ππ·π΄π΄ππ°π½, π»π΄π
πΉπ Capaldi, ππ½π΄ Direction, Harry Styles, π³πΏπ° π»πΉππ°.<ref name="r477">"Harry Styles Has Weathered the Post-Boy Band Storm Better Than Most", Consequence of Sound, 12 January 2020. https://consequence.net/2020/01/harry-styles-solo-career/; Paul, Larisha, "10 Years of One Direction: The Story of the World's Biggest Boy Band, Told With the Fans Who Made It Happen", 16 July 2020. https://www.billboard.com/music/pop/one-direction-ten-year-anniversary-fan-interviews-9419436/; Corner, Lewis, "Adele, Coldplay biggest-selling UK artists worldwide in 2011", Digital Spy, 16 February 2012. http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html; Magliola, Anna Sky, "Ed Sheeran's career journey: From street busker to global superstar", PlanetRadio.co.uk, 30 November 2022. https://planetradio.co.uk/hits-radio/entertainment/celebrity/ed-sheeran-career-timeline/; "Dua Lipa, 77.5M Monthly listeners", Spotify, 6 May 2024. https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we</ref> πΉπ½ 2024 π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π
π°π ππ° πΈππΉπ³πΎπ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ ππ°π²π²π
π°πΌπ°ππΊπ°πΈπ π°ππ°π π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°π½π πππ°πΈπ°π½π πΎπ°π· πΎπ°ππ°π½;<ref name="r478">Paine, Andre, "IFPI report reveals EU risks falling behind in global market - UK still among top music exporters", Music Week, 10 September 2024. https://www.musicweek.com/labels/read/ifpi-report-reveals-eu-risks-falling-behind-in-global-market-uk-still-among-top-music-exporters/090424</ref> πΉπ½ 2021 π
π°π ππ° π°π½πΈπ°π πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ ππ°π²π²π
π°πΏππ±π°πΉππ°ππ΄πΉπ.<ref name="r479">Savage, Mark, "British music exports reach a record high", BBC, 16 June 2021. https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-57486272</ref>
Liverpool-ππ»ππΊπ°π½π π·π°π±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½ 54 π±ππΉπππΉππΊπ°π½π πππΏπΌπΉππππ½π π·πΏπ½π³π°π²π°π²π²π΄, πΈπ πΌπ°πΉππ π°π½π° π°πΉπ½π°πΌπΌπ° π±π°πΏππ²π.<ref name="r480">Hughes, Mark, "A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger", Independent, 14 January 2008. https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS</ref> π²π»π°ππ²ππ
π
π°πΏππΈ UNESCO π±π°πΏππ²π ππ°π²π²π
πΉπ 2008.<ref name="r481">"Glasgow gets city of music honour", BBC News, 20 August 2008. http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm</ref> Manchester πΏππΌπ΄ππΉπ³π° acid π·ππΏππ΄ πΎπ°π·, πππ°πΌ πΌπΉπ³πΎπ°πΉ πΎπ΄ππ°πΌ 1990, π±ππΉππππ; π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ° πΎπ°π· π±ππΉππππ» ππΉπ½π³ π²π°π±πΏπ½π³π°π½ππ πΌπΉπΈ π³ππΏπΌ π°π½π³ π±π°ππ πΎπ°π· πππΉπ π·ππ πππΏπΌπΉππππΌ.<ref name="r482">"Out of the melting pot: The origins and evolution of drum'n'bass", Red Bull, 25 June 2020. https://www.redbull.com/gb-en/history-of-drum-and-bass-music</ref>
π±ππΉπππΉππΊπ π³π°π½ππ°ππ°π²π²π
π π
π°π·ππΉπ³π° π°π ππ
π°πππ°πΉπΌ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΌ π·π»π°πΏπππππΉπ±π½ππ ππΉπ³π°πΏ πΎπ°π· πΈπ°πΌπΌπ° πΎπ΄ππ°πΌ 1960 πΎπ°π· 70 π½πΉπΏπΎπ°π°π»π³π΄πΉπ½πππ°ππ°πΌπ°π½π½π΄ π
π°π½π³π΄πΉπ½π°πΉ,<ref name="r483">"Parties, protest and police: the neglected histories of UK dance music", Dazed, 3 August 2023. https://www.dazeddigital.com/music/article/60511/1/ed-gillet-new-book-party-lines-politics-history-uk-dance-music-clubbing</ref> πΌπΉπΈ Chicago π·ππΏππ΄ πΎπ°π· π³π΄ππππΉπ techno π²π°πΈπ°πΉπ·ππ½π°πΉ. πππ΄π³πΉπππΉπ½ πΎπ΄ππ°πΌ 1980 rave-ππΉπ³π°πΏ πΎπ°π· Acid π·ππΏππ΄ π²π°π²π²πΏπ½ π³πΏ πΌπ°π½π°π²π°πΉπΌ πΈπ°πΉππ· π»π°πΉπΊππ πΌπ΄π»π° (ππΌπ°ππ π΄'π ''ππ΄ππ°πΌπ΄'π πππ΄π΄π'', ππ·π΄ Prodigy'π ''Charly'')<ref name="r484">"Rave", Oxford Music Online, 20 January 2001. https://www.oxfordmusiconline.com/search?q=rave</ref> πΎπ°π· πΈπ Balearic πππΉπ±π½π° π°π πΉπ±πΉπΆπ°, π²π°ππΊπ°ππΎπ°π½π³π΄πΉ UK π²π°ππ°π²π΄, πππ΄π΄π³ π²π°ππ°π²π΄, π³ππΏπΌ π°π½π³ π±π°ππ, πΎπΏπ½π²π»π΄, Trance πΎπ°π· π³πΏπ±πππ΄π. π·π°πΏπ·πΉππππ ππ»ππΊπ°π½π: 808 πππ°ππ΄, πππ±πΉππ°π», ππ·π΄ Prodigy, πΏπ½π³π΄ππ
πππ»π³, πππ½πΉ ππΉπΆπ΄, π»π΄ππππΉπ΄π»π³, Massive Attack, Groove π°ππΌπ°π³π°, Fatboy ππ»πΉπΌ, ππ°πΉππ·π»π΄ππ, π±π°ππ΄πΌπ΄π½π πΎπ°ππ, Chemical π±ππππ·π΄ππ, Disclosure, Calvin π·π°πππΉπ, πππ΄π³ π°π²π°πΉπ½;<ref name="r485">"Mixmag's Greatest Dance Act of all Time Revealed", 19 January 2012. http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed;"Fred Again: who is the DJ who has thousands queuing for a 'secret rave' at the Sydney Opera House?", The Guardian, 26 February 2024. https://www.theguardian.com/music/2024/feb/27/fred-again-dj-sydney-opera-house-secret-show-tickets-sell-out-profile-bio-details</ref> π³πΎπ: πΎπΏπ³π²π΄ πΎπΏπ»π΄π, ππ΄ππ΄ πππ½π², Carl Cox, ππ°πΏπ» ππ°πΊπ΄π½πππ»π³, πΎππ·π½ π³πΉπ²π
π΄π΄π³, ππ°ππ·π°.<ref name="r486">"Top 100 DJs Poll results 2003". http://djmag.com/top100chart.asp</ref>
=== π±πΉπ»π°πΉπΈππππΉπ» ===
π°π»πππ΄π³ Hitchcock (''Vertigo'', ππΏπΌπ°πΉπΌ π³ππΌπΎπ°π½π³π°πΌ ππ° π²ππ³πΉπππ° π±πΉπ»π°πΉπΈππππΉπ» π°πΉπ
)<ref name="r487">"Vertigo is named 'greatest film of all time'", BBC News, 2 August 2012. https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19078948</ref> πΎπ°π· David π»π΄π°π½ (''Lawrence of Arabia'') ππΉπ½π³ πΉπ½ πΈπ°πΉπΌ πΌπ°πΉπππ·π°πΆπΎπ°π½π°πΉπΌ π»π΄πΉππ°π½π³π°πΌ;<ref name="r488">"The Directors' Top Ten Directors", British Film Institute. http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html</ref> π½πΉπΏπΎπ°π½π π»π΄πΉππ°π½π³π°π½π ππΉπ½π³ Christopher π½ππ»π°π½, ππ°πΌ πΌπ΄π½π³π΄π, Steve McQueen, Richard Curtis, Danny Boyle, Tony Scott, Ridley Scott.<ref name="r489">"The 24 Best British Directors of All Time", Movieweb, 13 May 2023. https://movieweb.com/best-british-directors-of-all-time/</ref><ref name="r490">"Top 22 U.K. Film Directors", IMDb. https://www.imdb.com/list/ls062383258/</ref><ref name="r491">"5 of the best ... Richard Curtis films", The Times, 17 April 2024. https://www.thetimes.com/culture/tv-radio/article/5-of-the-best-richard-curtis-films-tzxx9fv2h</ref><ref name="r492">"The UK's top 50 film directors", Televisual, 23 May 2012. https://www.televisual.com/news/the-uk-s-top-50-film-directors_bid-357/</ref> ππ
ππ πΈπΉπΆπ΄ πΌπ°πΉπππ²π°π²πππ±πΉπ³ππ½π΄ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π΄, ''Harry Potter'' πΎπ°π· ''James Bond'', ππΉπ½π³ π±ππΉπππΉππΊππ
π°πΏππ·πππ.<ref name="r493">"Harry Potter becomes highest-grossing film franchise", The Guardian, 11 September 2007. https://www.theguardian.com/film/2007/sep/11/jkjoannekathleenrowling</ref>
πΉπ½ 2019 π±ππΉπππΉππΊπ π±πΉπ»π°πΉπΈππππΉπ» π²π΄π±πΏπ½ π½π΄ππ° Β£10,3 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ, 28,7% πΈπΉπΆππ π±πΉπ»π°πΉπΈππππΉπ»π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ;<ref name="r494">"UK Film Industry Statistics 2023", 10 April 2023. https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics</ref> πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ π
π΄ππΏπ½ Β£1,25 πΌπΉπ»πΎπ°ππ³ππ πΌπΉπΈ π½π΄ππ° 176 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ πΉπ½π½π²π°π²π²π°π½π³π°πΌ.<ref name="r495">"The UK box office in 2019". https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf</ref> π²π°ππ³πππΏπΌπ π³πΏ π
π°πΏππΊπΎπ°π½ π
π°π·ππΉπ³π° π³πΏ 6,9 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ππ ft2 πΉπ½ 2023, πΌπΉπΈ 1 πΌπΉπ»πΉπΎππ½ π°π½π° π°πΉπ½π°πΌπΌπ° πΎπ΄ππ°.<ref name="r496">"UK Film and Television Studios Market Report", Knight Frank. https://content.knightfrank.com/research/2439/documents/en/uk-film-and-television-studios-market-2023-10567.pdf</ref> πΈπ BAFTA π±πΉπ»π°πΉπΈππ²π΄π±π°π½π ππΉπ½π³ π·π°π»π³π°π½π° πππ°πΌ π±ππΉππΉππ· Academy ππ ππΉπ»πΌ π°π½π³ Television π°πππ.<ref name="r497">"Baftas fuel Oscars race", BBC News, 26 February 2001. http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1190562.stm</ref>
=== πΌπ°ππ ===
[[File:Fish, chips and mushy peas.jpg|thumb|ππΉππΊ πΎπ°π· chips πΌπΉπΈ ππΉππππ½, tartar sauce πΎπ°π· mushy peas]]
π±ππΉπππΉππΊπ πΌπ°ππ π²π°ππ°πΉπΊπ½πΎπΉπΈ π»π°π½π³, π±π°πΏπ°π½, πΉπ½π½π²π°π²π²π, πΊπ°πΏπππ½ πΎπ°π· πΊπΏπ½πΎπ°π
π°π»π³πΏππ½πΉ. π°π²π²π»πΉππΊπ πΌπ°ππ π
π°π π²π°ππ°πΉπΊπ½πΉπ³π° πππ°πΌ π°πΉπ½ππ°π»πΈπ΄πΉπ½ πΎπ°π· πππ°πΏπ°πΉπ½ π°π½π° π²ππ³ππ½ π
π°πΏππππ
ππ½;<ref name="r498">Else, David, "Inghilterra", EDT srl, 2007</ref> ππ° ππΏπ½π½ππ½ππ³π°π²πΉπ πΊπ°πΏππ½ππΌπ°ππ (π½π°πΏππ°πΌπΉπΌπΆ, π»π°πΌπ±, π·π°π½π° π°πΉπΈπΈπ°πΏ ππ
π΄πΉπ½π°πΌπΉπΌπΆ πΌπΉπΈ π²ππ°ππΌπ°ππΎπ°πΌ, Yorkshire ππΏπ³π³πΉπ½π² πΎπ°π· gravy) πΉππ ππ°πΉπΊπ½πΎπΉπΈπ, πΌπΉπΈ πΌπΉπΌπΆπ°π·π»π°πΉπ±π°πΌ πΎπ°π· ππππ
πΎπ°πΌ. YouGov-πππΊπ΄πΉπ½π 2019 π±πΉπ²π°π πΏππ°π 80% π²π°π»π΄πΉπΊπ°π½π³ ππΏπ½π½ππ½ππ³π°π²πΉπ πΊπ°πΏππ½ππΌπ°ππ, Yorkshire ππΏπ³π³πΉπ½π², ππΉππΊ πΎπ°π· chips, crumpets πΎπ°π· πΈπ°ππ° ππΏπ»π»π° π°π²π²π»πΉππΊπ πΌπ°πΏππ²πΉπ½ππΌπ°ππ.<ref name="r499">"Classic British cuisine ranked by Britons", 11 June 2019. https://yougov.co.uk/topics/consumer/articles-reports/2019/06/12/classic-british-cuisine-ranked-britons</ref>
π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π·π°π±π°πΉπΈ ππΉπ»πΏ ππΏπ»π»π° πΌπ°ππππ°πΆπ½π° πΎπ°π· πΌπ΄π»π° (''The Good Food Guide'', ''π·π°ππ³π΄π½'π''); πΉπ½ 2025 197 πΌπ°ππππ°πΆπ½π° π·π°π±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½ Michelin πππ°πΉππ½π, ππ°πΉπ·πΏπ½ πΌπΉπΈ πΈππΉπΌ.<ref name="r500">"United Kingdom", Michelin Guide. https://guide.michelin.com/en/gb/restaurants/all-starred</ref> ππΏππΎππ πΌπ°ππΎπ°πΌ ππΉπ½π³ ππΉπ»πΏ; π°ππ°ππΌπΉπ³πΎπΉππ³π°π²πΉπ ππ΄ πππ°πΌ π½π΄ππ° 1840.<ref name="r501">"The tea-rific history of Victorian afternoon tea", The British Museum. https://www.britishmuseum.org/blog/tea-rific-history-victorian-afternoon-tea</ref> πππΊπ΄πΉπ½π πΉπ½ πΎπΏπ»πΉπ 2024 π±πΉπ²π°π 3% π
π΄ππΏπ½ π
πΉπ»πΎπ°π½π³π°π½π π½πΉ πΌπ°ππΎπ°π½ πΌπΉπΌπΆ, 6% π½πΉ πΌπ°ππΎπ°π½ πΌπΉπΌπΆ, 13% ππ½πΉπΏπΌπΎπ ππΏππΉπ³π°π½π.<ref name="r502">"Dietary choices of Brits (e.g. vegeterian, flexitarian, meat-eater etc)", YouGov.co.uk, 8 July 2024. https://yougov.co.uk/topics/society/trackers/dietery-choices-of-brits-eg-vegeterian-flexitarian-meat-eater-etc</ref> ππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΏππΌπ΄ππΉπ³π° πΊπΏπ½πΈπΉ πΉπ½π³πΉππΊπ°πΉπΆππ πΌπ°ππ, π²π°ππΊπ°ππΎπ°π½π³π΄πΉ π²π°πΌπ΄π½π²πΉπ³π°π½π ππ
π΄ π·π°π½π° ππΉπΊπΊπ° πΌπ°ππ°π»π°.<ref name="r503">"Robin Cook's chicken tikka masala speech", The Guardian, 19 April 2001. https://www.theguardian.com/world/2001/apr/19/race.britishidentity; BBC E-Cyclopedia, "Chicken tikka masala: Spice and easy does it", BBC, 20 April 2001. http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/02/99/e-cyclopedia/1285804.stm</ref> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π·π°π±π°πΉπΈ ππΉπ»πΏ π²π°πππΉπ²ππππ°πΆπ½π° πΎπ°π· πππΏπΌπΉπππΉπ³π΄π³πΏπ½ π±π°πΉππΎπ°ππ°πΆπ½π° ππ
π΄ ππ°π»π΄ π°π»π΄, πΉπ½π³πΉπ° ππ°π»π΄ π°π»π΄, π±πΉπππ΄π, π±πππ
π½ π°π»π΄, πππππ΄π πΎπ°π· ππππΏπ; π·π°π½π³πΏπ±π°πΉππΎπ° πΎπ°π· ππΌπ°π»π π±π°πΉππΎπ°ππ°πΆπ½π° π
π°π·ππΉπ³π΄π³πΏπ½ ππ½πΉπΏπΌπΎπ πΏππ°π ππ
π°πΉ ππΉπ²πΎπΏπ πΎπ΄ππ°.<ref name="r504">"A guide to British Beer", Expatica. https://www.expatica.com/uk/lifestyle/food-drink/british-beer-469903/</ref> π°π½πΈπ°ππ° π³ππΉπ²πΊπ°: ππΊπππΉππΊπ whisky, π°π²π²π»πΉππΊπ π
π΄πΉπ½, π²πΉπ½, perry, cider.
=== π»π΄πΉπΊπππππΉπ» ===
[[File:City vs United FA Cup final 2023.jpg|thumb|FA Cup-π²π°πΌππ 2023, Wembley πππ°π³πΉπΏπΌ, Manchester City π
πΉπΈππ° Manchester πΏπ½πΉππ΄π³]]
[[File:Old 18th tee lr.jpg|thumb|ππ»π³ Course π°π St π°π½π³ππ΄π
π, ππΊπππ»π°π½π³, π²π°π±π°πΏππΈππππ°πΈπ π²ππ»ππ]]
ππππΏπ±π°π»πΎπ°, ππ΄π½π½πΉπ, ππ°π±π»π΄ ππ΄π½π½πΉπ, π±π°π³πΌπΉπ½πππ½, rugby πΏπ½πΉππ½, rugby π»π΄π°π²πΏπ΄, rugby sevens, π²ππ»π, π·πππΈππ
πΉπ²π, π½π΄ππ±π°π»π», π
π°πππππ»π, π»π°π½π³-hockey, π±πΉπ»π»πΉπ°ππ³π, π³π°πππ, πππΈπ, πππΏπ½π³π΄ππ πΎπ°π· cricket πππΏπΌπΉπππΉπ³π΄π³πΏπ½ π°πΉπΈπΈπ°πΏ πΌπΉπΊπΉπ»π πΏππΌπΉπΊπΉπ»πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ, πΌπΉπΈ πΌπ°π½π°π²π°πΉπΌ π½πΉπΏπΎπ°πΉπΌ ππΉπ³πΉπΌ ππ°ππΉπ³π°πΉπΌ πΉπ½ π
πΉπΊππππΉππΊπΉπ½ πππ°πΈπΎπ°. πΉπ½ 2012 IOC-ππ°πΈπΎπ°π½π³π Jacques πππ²π²π΄ π·π°πΉπ·π°πΉπ πΈπ βπ°π»π»π°πΉπΌ πΊπΏπ½πΈπ ππ
π΄ π²π°π±π°πΏππΈππππ°πΈ π½πΉπΏπΎπΉπ π»π΄πΉπΊπππππΉπ»πΉπβ, πΈπ°ππ΄πΉ π°π·ππ°πΏπ³π°π·π°π»π³π°π½ πΎπ°π· π²ππ³π°πππΉπ» πππΏπΌπΉπππ π²π°πΌπ΄π»πΉπ³π°πΉ π
π΄ππΏπ½ πΎπ°π· π»π΄πΉπΊπππππΉπ» π²π°π²π²πΉπ³π° πΉπ½ ππΊππ»πππ»π°πΉππ΄πΉπ½π°πΉ.<ref name="r505">"Opening Ceremony of the Games of the XXX Olympiad", Olympic.org, 27 July 2012. http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf</ref><ref name="r506">Mehaffey, John, "Unparalleled Sporting History", Reuters. http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723</ref>
ππππΏπ±π°π»πΎπ° πΉππ ππ° πΌπ°πΉπππ²π°π»π΄πΉπΊππ³π° π»π΄πΉπΊπππππΉπ» (πππΊπ΄πΉπ½π 2003).<ref name="r507">"Rugby Union 'Britain's Second Most Popular Sport'", Ipsos-Mori, 22 December 2003. http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/928/Rugby-Union-Britains-Second-Most-Popular-Sport.aspx</ref> FIFA πΊπ°π½π½πΎπΉπΈ π°π²π²π»π°π½π³ ππ
π΄ π²π°π±π°πΏππΈππππ°πΈ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππππΏπ±π°π»πΎπΉπ½π; ππ° πππππ±π°π»π» Association πΉππ ππ° π°π»π³ππΉπππ°, πΎπ°π· π΄π±π΄π½π΄πΆπ΄π Cobb Morley πΌπ΄π»πΉπ³π° πΈπ π
πΉπππ³π° 1863.<ref name="r508">Rudd, Alyson, "The father of football deserves much more", The Times, 7 April 2008. http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece; "Sheffield FC: 150 years of history", FIFA, 24 October 2007. https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html</ref> π°πΉπ½π·π
π°ππΎππ π·π°πΉπΌπΈπΉπΏπ³ππ π·π°π±π°πΉπΈ ππ΄πΉπ½π° ππ°πΆπ½π°, πΈπΉπΏπ³ππππ»ππΊ πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ½π°ππ πΎπ°π· πΉππ π»πΉπΌ πΉπ½ππ΄ππ½π°ππΉππ½π°π» πππππ±π°π»π» Association π±ππ°ππ³ πΌπΉπΈ FIFA. ππ° πππ΄πΌπΉπ΄π π»π΄π°π²πΏπ΄ πΉππ ππ° πΌπ°πΉππ ππ°πΉππ°π½π° ππππΏπ±π°π»πΎπΉπ½ππ²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ πΉπ½ π°πΉππΈπ°πΉ.<ref name="r509">Ebner, Sarah, "History and time are key to power of football, says Premier League chief", The Times, 2 July 2013. http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece</ref> ππ° πππΏπΌπΉπππ° πΈπΉπΏπ³πππ»π΄πΉπΊππ π
π°π π°π²π²π»π°π½π³ π
πΉπΈππ° ππΊπππ»π°π½π³ π°π½π° 30 π³π°π² π½ππ
π΄πΌπ±ππΉπ 1872.<ref name="r510">Mitchell, Paul, "The first international football match", BBC Sport Scotland, November 2005. https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/index.shtml</ref> πΈπ ππΉπ³π
ππ πΈπΉπΏπ³ππ ππΉπ½ππ΄πΉπ½π π
πΉπ²π°π½π³ ππΏπ½π³ππ πΏππ°π½π°.<ref name="r511">Harlow, Phil, "Why is there no GB Olympics football team?", BBC Sport, 5 August 2008. http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7529807.stm</ref>
Rugby πΏπ½πΉππ½ π
π°π ππ° π°π½πΈπ°π πΌπ°πΉπππ²π°π»π΄πΉπΊππ³π° (2003).<ref name="r507" /> π²π°ππΊπ°ππΉπ³π° πΉπ½ Rugby-ππΊππ»π°πΉ, Warwickshire; ππ° πππΏπΌπΉπππ° πΈπΉπΏπ³πππ»π΄πΉπΊππ π
π°π π°π²π²π»π°π½π³ π
πΉπΈππ° ππΊπππ»π°π½π³ π°π½π° 27 π³π°π² πΌπ°πππ 1871.<ref name="r512">"Six ways the town of Rugby helped change the world", BBC News, 1 February 2014. https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-coventry-warwickshire-25946757</ref><ref name="r513">Godwin, Terry; Rhys, "The Guinness Book of Rugby Facts & Feats", Guinness Superlatives, 1981</ref> π°π²π²π»π°π½π³, ππΊπππ»π°π½π³, π
π°π»πΉπ»π°π½π³, πΉππ°π»π°π½π³, πππ°π½πΊπΎπ° πΎπ°π· πΉππ°π»πΉπ° π»π°πΏπ·πΌπΏπ½πΎπ°π½π³ πΈπ°ππ° ππ°π πΈπΉπΏπ³ππ; ππ°πΆπ½π° πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³, ππΊπππ»π°π½π³, π
π°π»πΉπ»π°π½π³ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³ πππΉπΏππ°π½π³ ππΏπ½π³ππ.<ref name="r514">Louw, Jaco; Nesbit, Derrick, "The Girlfriends Guide to Rugby", South Publishers, 2008. https://books.google.com/books?id=0-IiowvNomMC&pg=PA95</ref> π°πΉπ½π·π
π°ππΎπ°πΌπΌπ° ππΉπ³π
ππ πΎπ΄ππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° π·π°πΉπΌπΈπΉπΏπ³ππ ππ»ππΊ, πΈπ°πΉ π±ππΉππΉππ· π°π½π³ πΉππΉππ· π»πΉππ½π, ππ°ππ°πΉπΈ π°πΏππππ°π»πΎπ°, π½πΉπΏπΎπ° ππ°πΉπ»π°π½π³π° πΎπ°π· ππΏπΈπ°π°πππΉπΊπ°.
π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π·π°πΉπ·π°π»π³ ππΏπΌππΏπ Olympia πΉπ½ 1908, 1948 πΎπ°π· 2012, π°π»π»π°π½π πΉπ½ π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°πΉ. π±πΉππΌπΉπ½π²π·π°πΌ π·π°πΉπ·π°π»π³ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππ π»π΄πΉπΊππ 2022, πΈπ ππΉπ±πΏπ½π³π ππΉπ½πΈ πΈπ°ππ΄πΉ π±ππΉπππΉππΊπ π»π°π½π³ π·π°πΉπ·π°π»π³ (π°π²π²π»π°π½π³, ππΊπππ»π°π½π³ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³ π°πΉπ½π·π
π°ππΎπ π±πΉ πΌπΉπ½π½πΉπππΉπ½ π°πΉπ½π°πΌπΌπ° ππΉπ½πΈπ°).<ref name="r515">"The journey of India in Commonwealth Games in 2022", The Times of India. https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/allaboutsports/the-journey-of-india-in-commonwealth-games-in-2022-44477/</ref>
=== ππ°πΉπΊπ½πΉπ½π ===
[[File:Queen Elizabeth II Platinum Jubilee 2022 - Platinum Pageant (52123378222).jpg|thumb|πΏπ½πΉππ½ Jack ππ°π½πΉππ½π π°π½π° ππ·π΄ πΌπ°π»π», π»πΏπ½π³πΏπ½πΎπ°]]
πΈπ ππ°π½πΉπ πΉππ ππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° ππ°π½πΉπ (πΏπ½πΉππ½ Jack).<ref name="r516">"Union Jack or Union Flag?", The Flag Institute. https://www.flaginstitute.org/wp/uk-flags/the-union-jack-or-the-union-flag</ref> π²π°ππΊπ°ππΉπ³π° 1606 πΈπ°πΉππ· π°π½π°π»π°π²πΎπ°π½ πΈπ ππ°π½πΉππ½ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ (ππ° π°πΉππΈπ π²π΄πππ²) π°π½π° ππΊπππ»π°π½π³πΉπ (ππ° π°πΉππΈπ π°π½π³ππ΄π°π) πΎπ°π· π½πΉπΏπΎπΉπ³π° 1801 πΌπΉπΈ ππ°π½πΉππ½ π°πΉππΈπΉπ½π Patrick.<ref name="r517">"college-of-arms.gov.uk", The College of Arms. https://www.college-of-arms.gov.uk/resources/union-flag-approved-designs</ref> π
π°π»πΉπ»π°π½π³ π½πΉ πΉππ π²π°ππ°πΉπΊπ½πΉπ³π πΏπ½ππ΄ π
π°π π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° π°π²π²π»π°π½π³ ππ°πΏππ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π²π°ππΊπ°ππΉπ³π°; πΏππ½πΉπΏπΎπΉπ πΌπΉπΈ π
π°π»πΉπ»π°π½π³π°πΉ π
π°π π²π°πΌπΉπππ³π° 2007.<ref name="r518">"Welsh dragon call for Union flag", BBC News, 27 November 2007. http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm</ref> πΈπΉπΏπ³ππππ°π²π²π
π πΉππ βπ²ππ³ Save ππ·π΄ πΊπΉπ½π²β, πΌπΉπΈ βπ΅πΏπ΄π΄π½β πΉπ½ πππ°πΈ βπΊπΉπ½π²β πΈπ°π½ ππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π πΉππ π΅πΉπ½π.
π°π²π²π»π°π½π³, π
π°π»πΉπ»π°π½π³ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°π½π³ ππ΄πΉπ½π° πΈπΉπΏπ³ππππ°πΉπΊπ½πΉπ½π πΎπ°π· ππ°π½πΉππ½π. π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ ππ°πΉπΊπ½πΉπ½π, ππΉπ»πΏ π²π°π³π°πΉπ»πΉπ³ππ πΌπΉπΈ πΉππ°π»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπππΏπ±π»πΉπΊπ΄πΉπ, π°πΊ π½πΉ π°πΉπ²πΉπ½π ππ°π½πΉππ½.<ref name="r519">Minahan, James, "The Complete Guide to National Symbols and Emblems", ABC-CLIO, 2009. https://books.google.com/books?id=jfrWCQAAQBAJ</ref> ππ°πΏππ° πΈπ°πΌπΌπ° π»πΉπ
π° πΎπ°π· π°πΉπ½π°π·πΏππ½π° πΎπ°π· πΈπ°πΌπΌπ° π
π°π»πΉππΊπΉπ½ π³ππ°πΊπΉπ½, ππ° π·πΏπ½π³ππΌπΉπΊπΉπ»π πΉππ π±ππΏπΊπΉπΈπ πΎπ°π· π²π°ππ°πΉπΊπ½πΎπΉπΈπ πΌπΉπΈ πΈπ°πΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ ππ°π½πΉππ½.<ref name="r520">Baker, Steve, "Picturing the Beast", University of Illinois Press, 2001</ref> πΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ° π·π°π±π°πΉπΈ π²π°ππΊπ°ππΎπ°π½π: π±ππΉππ°π½π½πΉπ°<ref name="r521">"Britannia on British Coins", Chard. http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html</ref><ref name="r522">"Britannia". https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britannia</ref> πΎπ°π· πΎππ·π½ π±πΏπ»π».<ref name="r523">"Who is John Bull", The Library of Congress. https://www.loc.gov/wiseguide/jan04/johnbull.html</ref>
== π
πΉππ°π½π³π΄πΉπ½π ==
{{Reflist}}
5n4mhg959mdu1tmqhlweilte0ai25fp