Wikipedia gotwiki https://got.wikipedia.org/wiki/%F0%90%8C%B0%F0%90%8C%BD%F0%90%8C%B0%F0%90%8D%83%F0%90%8D%84%F0%90%8D%89%F0%90%8C%B3%F0%90%8C%B4%F0%90%8C%B9%F0%90%8C%BD%F0%90%8C%B9%F0%90%8C%BB%F0%90%8C%B0%F0%90%8C%BF%F0%90%8D%86%F0%90%8D%83 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Special Talk πŒ½πŒΉπŒΏπ„πŒ°πŒ½πŒ³πƒ πŒ½πŒΉπŒΏπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³πŒΎπŒ° Wikipedia πŒΈπŒΉπƒ Wikipedia πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³πŒΎπŒ° π†πŒ΄πŒΉπŒ»πŒ° π†πŒ΄πŒΉπŒ»πŒΉπŒ½πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³πŒΎπŒ° MediaWiki MediaWiki talk π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒΌπŒ΄πŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒΌπŒ΄πŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³πŒΎπŒ° πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒ° πŒ·πŒΉπŒ»π€π‰πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³πŒΎπŒ° πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ° πŒ·πŒ°πŒ½πƒπ‰πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³πŒΎπŒ° TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk πƒπŒΊπŒ°πŒΏπ„π„πŒ΄πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 0 6392 49880 46776 2026-11-11T04:43:26Z Westseax 13855 49880 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right;clear:right;width:24em;margin:0 0 1em 1em;border:1px solid #a2a9b1;background:#f8f9fa;font-size:90%;border-collapse:collapse;" cellpadding="3" |+ style="font-size:125%;font-weight:bold;" | πƒπŒΊπŒ°πŒΏπ„π„πŒ΄πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ |- | colspan="2" style="text-align:center;" | ''Scotland'' (πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ); ''Alba'' (πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊ) |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Flag of Scotland.svg|frameless|alt=πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°π†πŒ°πŒ½πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ]]<br />πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°π†πŒ°πŒ½πŒ° |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland (2022).svg|250px]]<br />πƒπŒΊπŒΉπŒ»πŒ³πŒ°π„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πƒ |- | style="vertical-align:top;" | πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πƒ | 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌰, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ ''β€žFlower of Scotlandβ€œ'' [[File:Flower of Scotland Β· The Royal Scots Dragoon Guards.wav]] |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Scotland in the UK and Europe.svg|upright=1.15|frameless|alt=πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ]]<br />πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ |- | style="vertical-align:top;" | πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ | πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²<br />55Β°57β€²N 3Β°11β€²W |- | style="vertical-align:top;" | πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ | πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…<br />55Β°51β€²N 4Β°15β€²W |- | style="vertical-align:top;" | πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ³π‰πƒ | πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπ‰ (''de facto''); πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ; πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊ (πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ³π‰πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· ''Scottish Languages Act 2025''; π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒ½π‰πƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ³π‰πƒ) |- | style="vertical-align:top;" | 𐌰𐌽𐌳𐌽𐌿𐌼𐌰𐌽𐌰 π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ° | πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊ π„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ° (πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· ''British Sign Language Act 2022'', 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ»πŒΉπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°) |- | style="vertical-align:top;" | 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰 (2022) | 92,9% πˆπŒ΄πŒΉπ„πƒ; 3,9% πŒ°πƒπŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ; 1,2% πƒπ…πŒ°π‚π„πƒ; 1,1% πŒ²πŒ°πŒΌπŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ; 0,9% πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚<ref name="census2022eth">Scotland's Census, "Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion - Chart data", 21 May 2024. https://www.scotlandscensus.gov.uk/media/trbdxzme/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-chart-data.xlsx</ref> |- | style="vertical-align:top;" | πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ (2022) | 51,1% 𐌽𐌹 πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ; 38,8% π‡π‚πŒΉπƒπ„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄πŒΉ (20,4% πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ; 13,3% π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊ π€πŒ°π€πŒΉπƒπŒΊ; 5,1% πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ° π‡π‚πŒΉπƒπ„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄πŒΉ); 2,2% πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒΌ; 0,6% 𐌷𐌹𐌽𐌳𐌿 πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ; 0,3% 𐌱𐌿𐌳𐌳𐌷𐌰 πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ; 0,2% πƒπŒΉπŒΊπŒ· πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ; 0,1% πŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ; 0,6% πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚; 6,2% 𐌽𐌹 𐌡𐌹𐌸𐌰𐌽<ref name="census2022eth" /> |- | style="vertical-align:top;" | πŒ½πŒ°πŒΌπ‰ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒ | πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπƒ; πƒπŒΊπ‰π„π‰πƒ |- | style="vertical-align:top;" | π…πŒΉπ„π‰πŒΈ | πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ |- | style="vertical-align:top;" | π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ | πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌹𐌽 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ 𐌼𐌹𐌸 𐌼𐌰𐌸𐌻𐌰 |- | style="vertical-align:top;" | β€’ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πƒ | Charles III |- | style="vertical-align:top;" | β€’ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ | John Swinney |- | style="vertical-align:top;" | β€’ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ° | Douglas Alexander |- | style="vertical-align:top;" | 𐌼𐌰𐌸𐌻 | πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ |- | style="vertical-align:top;" | β€’ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπŒΌπŒ°πŒ½πƒ 𐌹𐌽 π…πŒ΄πƒπ„πŒΌπŒΉπŒ½πƒπ„πŒ΄π‚ | 57 |- ! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | πŒΏπƒπƒπŒ°π„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ |- | style="vertical-align:top;" | πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ | πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚ 9 (πŒ±πŒΉπŒΏπŒ·π„πŒΉπŒ±πŒ° 843) |- | style="vertical-align:top;" | π„π‚πŒΉπŒ²πŒ²π…πŒ° πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½π‰π‚π„πŒ·πŒ°πŒΌπ€π„π‰πŒ½πŒΉπƒ | 17 πŒΌπŒ°π‚π„πŒΉπŒΏπƒ 1328 |- | style="vertical-align:top;" | π„π‚πŒΉπŒ²πŒ²π…πŒ° πŒ±πŒ΄π‚π…πŒΉπŒΊπŒΊπŒΉπƒ | 3 π‰πŒΊπ„π‰πŒ±π‚πŒΉπƒ 1357<ref>History Scotland, "The Treaty of Berwick was signed – On this day in Scottish history", 3 October 2020. https://www.historyscotland.com/history/the-treaty-of-berwick-was-signed-on-this-day-in-scottish-history</ref> |- | style="vertical-align:top;" | πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌼𐌹𐌸 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 | 1 πŒΌπŒ°πŒΉπŒΏπƒ 1707 |- | style="vertical-align:top;" | πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ° π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ | 19 πŒ½π‰π…πŒ΄πŒΌπŒ±π‚πŒΉπƒ 1998 |- ! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌴𐌹 |- | style="vertical-align:top;" | πŒ°πŒ»πŒ»πƒ (ONS πŒΌπŒΉπ„πŒ°πŒΈπƒ, 𐌿𐌽𐌳 πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ½) | 80.231 km<sup>2</sup> (30.977 sq mi)<ref name="onsarea">Office for National Statistics, "Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK", Open Geography Portal, 31 May 2024. https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about</ref> |- | style="vertical-align:top;" | 𐌻𐌰𐌽𐌳 (𐌹𐌽𐌿𐌷 π…πŒ°π„π‰) | 77.901 km<sup>2</sup> (30.078 sq mi) |- ! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹 |- | style="vertical-align:top;" | πŒ²πŒΉπŒ»πƒπ„π‚πŒ°πŒΌπŒ΄πŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ (2022) | 5.439.842<ref>Scotland's Census, "Quality Assurance report – Unrounded population estimates and ethnic group, national identity, language and religion topic data", 21 May 2024. https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-results/scotland-s-census-2022-quality-assurance-reports/quality-assurance-report-unrounded-population-estimates-and-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-topic-data/</ref> |- ! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ |- | style="vertical-align:top;" | GVA (2022) | Β£165,7 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 |- | style="vertical-align:top;" | β€’ 𐌱𐌹 𐌲𐌿𐌼𐌹𐌽 | Β£30.419<ref>Office for National Statistics, "Regional gross value added (balanced) per head and income components", 24 April 2024. https://www.ons.gov.uk/economy/grossvalueaddedgva/datasets/nominalregionalgrossvalueaddedbalancedperheadandincomecomponents</ref> |- | style="vertical-align:top;" | GDP (πŒ½πŒ°πŒΌπŒΉπŒ½πƒ) (2025) | Β£230,9 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 |- | style="vertical-align:top;" | β€’ 𐌱𐌹 𐌲𐌿𐌼𐌹𐌽 | Β£40.339 (𐌼𐌹𐌸 πŒ°πŒ»πŒ΄π…πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πƒπŒΊπŒ°πŒΈπŒ° πŒ°π† πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ½)<ref>Scottish Government, "GDP in nominal terms", www.gov.scot. https://www.gov.scot/publications/gdp-quarterly-national-accounts-2024-q4/pages/gdp-in-nominal-terms/</ref> |- | style="vertical-align:top;" | 𐌲𐌹𐌽𐌹 (2020–23) | 33 (π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒΉπŒΈ)<ref>Scottish Government, "Poverty and Income Inequality in Scotland 2020-23", 21 March 2024. https://data.gov.scot/poverty/index.html</ref> |- | style="vertical-align:top;" | HDI (2022) | 0,933 (πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒΉπŒΆπ‰; π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒΉπŒΈ)<ref>Global Data Lab, "Subnational HDI". https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/GBR/?years=2022</ref> |- ! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚ |- | style="vertical-align:top;" | π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ | πƒπ„πŒ΄π‚πŒ»πŒΉπŒ½πŒ² (Β£)<br />GBP |- | style="vertical-align:top;" | πˆπŒ΄πŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ²πŒ°π…πŒΉ | UTC+0 (GMT) |- | style="vertical-align:top;" | β€’ πŒ°πƒπŒ°πŒ½πƒ | UTC+1 (BST) |- | style="vertical-align:top;" | πŒ²πŒ°πŒΌπŒ΄πŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ | dd/mm/yyyy (AD) |- | style="vertical-align:top;" | πŒ»πŒ°πŒΈπ‰πŒ½πƒ π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ | +44 |- | style="vertical-align:top;" | πŒΉπŒ½π„πŒ΄π‚πŒ½πŒ΄π„ | .scot (GeoTLD, 𐌽𐌹 ccTLD; 𐌾𐌰𐌷 .uk πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒΎπŒ°πŒ³πŒ°; ISO 3166-1 πŒΉπƒπ„ GB, 𐌹𐌸 .gb 𐌽𐌹 πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒΎπŒ°πŒ³πŒ°) |} '''πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³''' (𐌰𐌹𐌸𐌸𐌰𐌿 '''πƒπŒΊπŒ°πŒΏπ„π„πŒ΄πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³'''; πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ: ''Scotland''; πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊ: ''Alba'') πŒΉπƒπ„ 𐌻𐌰𐌽𐌳, πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒΉπƒπ„ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ. 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ» πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌽𐌴𐍈𐌰, π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„ πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°. 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹 π…πŒ°πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2022 𐌽𐌴𐍈𐌰 5,4 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½π‰πƒ 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴.<ref name="r1">Office for National Statistics, "A Beginner's Guide to UK Geography (2023)", Open Geography Portal, 4 February 2025, https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/d1f39e20edb940d58307a54d6e1045cd/about</ref> πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ πŒΉπƒπ„ πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²; 𐍃𐍉 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ πŒΉπƒπ„ πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒΌπŒ°π‚πŒΊπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌸 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°, 𐌼𐌹𐌸 πŒ°π„πŒ»πŒ°πŒ½π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒΌπŒ°π‚πŒΉπƒπŒ°πŒΉπ…πŒ° πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ° 𐌾𐌰𐌷 π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°, 𐌼𐌹𐌸 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ½ πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 𐌼𐌹𐌸 πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ½ πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°. πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 129 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπŒΌπŒ°πŒ½πŒ½πŒ΄ 𐌹𐌽 73 πŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒΌ.<ref name="r2">SpatialData.gov.scot, Scottish Government, "Scottish Parliamentary Constituencies", www.data.gov.uk, 6 June 2024, https://www.data.gov.uk/dataset/e8eae7cf-3aa3-4d09-bfe8-3d5354bf0d63/scottish-parliamentary-constituencies#:~:text=Scottish%20Parliamentary%20Constituencies%20and%20Regions,electing%20an%20additional%20seven%20MSPs.</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πŒΉπƒπ„ πƒπŒ° π„πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒΈπŒΉπƒ πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒΉπŒ½πƒ π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒΉπƒ; πƒπŒ° π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½π‰πŒΈ 𐌹𐌼𐌼𐌰, πƒπŒΉπ„πŒΉπŒΈ πŒΏπ†πŒ°π‚ π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 π„πŒΉπŒΏπŒ·πŒΉπŒΈ π‚πŒ°πŒΈ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌸 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉπŒΌ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πŒΌ.<ref name="r3">"First Minister", www.gov.scot, https://www.gov.scot/about/who-runs-government/first-minister/#:~:text=As%20head%20of%20the%20Scottish,Scotland%20at%20home%20and%20overseas.</ref><ref name="r4">"What is the role of Scotland's First Minister?", BBC Bitesize, https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/z69y8p3#zsmktcw</ref> πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΉ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΏπ‚π‚πŒ°πŒΉπƒ πƒπ…πŒ΄ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ° π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉ 𐌰𐌽𐌰 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 9 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ° π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉ π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳, πƒπŒΏπŒΌπŒ°π„πŒ° πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ 𐌼𐌹𐌸 π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°. πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1603 πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ 6 πŒ²πŒ°πƒπ„π‰πŒΈ 𐌹𐌽 πƒπ„π‰πŒ»πŒ°πŒΌ πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ (πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ). 𐌰𐌽𐌰 πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒΉπŒ½ πŒΌπŒ°πŒΉπŒΎπŒΉπƒ 1707 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ° πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ,<ref name="r5">Keay, J. & Keay, J. (1994) ''Collins Encyclopaedia of Scotland''. London. HarperCollins.</ref><ref name="r6">Mackie, J.D. (1969) ''A History of Scotland''. London. Penguin.</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌲𐌰𐌡𐌰𐌼 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ. πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ π…πŒ°πƒ πŒ°π†π„π‚πŒ° πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1999 𐌼𐌹𐌸 πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ°πŒΉ πŒΏπ†πŒ°π‚ 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌰 πŒΉπŒ½πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°.<ref name="r7">gov.uk, "Devolution Settlement, Scotland", https://www.gov.uk/guidance/devolution-settlement-scotland</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πƒπ…πŒ΄πƒ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ, πƒπ…πŒ΄πƒπŒ° πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πƒπ…πŒ΄πƒπŒ° π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ° πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ; πŒΈπ‰ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌸𐌰, πƒπŒΉπŒ³πŒΏπŒ½πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½.<ref name="r8">Devine, T. M. (1999), ''The Scottish Nation 1700–2000'', P.288–289, ISBN 0-14-023004-1 ''"created a new and powerful ''local state'' run by the Scottish bourgeoisie and reflecting their political and religious values. It was this local state, rather than a distant and usually indifferent Westminster authority, that in effect routinely governed Scotland"''</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπ‰ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ π‚πŒ°πŒΆπŒ³π‰πƒ, πŒΈπ‰πŒΆπŒ΄πŒΉ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ π‚π‰πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌹𐌽 𐌰𐌹𐌽𐌰𐌼𐌼𐌰 π‚πŒ°πŒ²πŒΉπŒ½πŒ° π‚πŒ°πŒΆπŒ³π‰.<ref name="r9">Maguire, Warren, "Areal Features of the Anglophone World", 2012, pp. 53–78</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊ πŒΉπƒπ„ π‚π‰πŒ³πŒΉπŒ³πŒ° πƒπ…πŒ΄πƒπŒ°πŒΉπŒΆπ‰ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„ 𐌹𐌽 πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒΉπŒΌ;<ref name="r10">"Gaelic Language", Outer Hebrides, https://www.visitouterhebrides.co.uk/see-and-do/gaelic/gaelic-language</ref> πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ π‚π‰πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΌπŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌰𐌿 2% 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹𐌽, 𐌹𐌸 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒ 𐌽𐌹𐌿𐌾𐌹𐌸𐌰 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ° π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌸𐌰 𐌸𐌹𐌢𐌴, 𐌸𐌰𐌹𐌴𐌹 πŒ°π†πŒ°π‚ πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½.<ref name="r11">"Gaelic in modern Scotland", Open Learning, https://www.open.edu/openlearn/languages/gaelic-modern-scotland/content-section-3.3</ref> π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 3 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰: 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳 (π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΎπ‰, πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°), πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ (πƒπŒ»πŒ°πŒΉπŒ·π„, 𐌹𐌽 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌼𐌼𐌰), 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒ°πŒ·πŒ΄πŒΉ (πŒ·πŒ»πŒ°πŒΉπ…πŒ°, πŒ°π„ πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒΌπŒ°π‚πŒΊπ‰πŒΌ). 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳 πŒΉπƒπ„ πƒπŒ° π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΎπ‰πƒπ„πŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΉ 𐌹𐌢𐌴, 𐌱𐌴𐌽 πŒ½πŒ΄π…πŒΉπƒ (1.345 m).<ref name="r1" /> πƒπŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ°πŒ½πƒ πƒπŒ°πŒΉπ…πŒΉπŒ½πƒ, 𐌸𐌰𐌽𐌢𐌴𐌹 πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ³ ''loch''; πŒΈπŒ°π„πŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³ πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒ°πŒ»π„πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ°π‚πŒΌπŒ°πŒ½πƒ πŒΈπŒΉπƒ π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπƒ. πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌿𐌽𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰: 𐌼𐌿𐌻𐌻 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ…πŒ΄ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΎπ‰πƒ, π„πŒΉπ‚πŒ΄πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπ‰πŒ»πŒ» πƒπŒ»πŒ°πŒΉπŒ·π„π‰πŒΆπ‰πƒ. == πŒ½πŒ°πŒΌπŒΉπŒ½πƒ π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ° == ''Scotland'' 𐌡𐌹𐌼𐌹𐌸 πŒ°π† ''Scoti'', π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌽𐌰𐌼𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌴𐌻𐌴.<ref name="r12">BBC, "Scotland's History - The Kingdom of the Gaels", www.bbc.co.uk, https://www.bbc.co.uk/scotland/history/articles/kingdom_of_the_gaels/</ref> π€πŒ·πŒΉπŒ»πŒΉπ€ π†π‚πŒ΄πŒ΄πŒΌπŒ°πŒ½ 𐌷𐌿𐌲𐌾𐌹𐌸 πŒΉπŒ½πŒ³π‰πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚π„ *''skot'', 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰 πŒΊπ‚πŒ΄πŒΊπŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° ''skotos'' ('π‚πŒΉπŒ΅πŒΉπƒ').<ref name="r13">P. Freeman, ''Ireland and the Classical World'', Austin, 2001, pp. [https://books.google.com/books?id=ZSHhfOM-5AEC&pg=PA93 93] .</ref> πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒ° π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊ ''Scotia'' ("𐌻𐌰𐌽𐌳 𐌲𐌰𐌴𐌻𐌴") 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒΏπŒΌπ‰ πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπ‰ ''Scotland'' πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³π…πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³.<ref name="r14">Gwynn, Stephen, "The History Of Ireland", July 2009, p. 16, ISBN 9781113155177, https://books.google.com/books?id=2RlF7sq48n4C&pg=PA16</ref><ref name="r15">Lemke, Andreas: [https://www.univerlag.uni-goettingen.de/bitstream/handle/3/isbn-978-3-86395-189-4/GSEP8_lemke.pdf?sequence=1 The Old English Translation of Bede's ''Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum'' in its Historical and Cultural Context] , Chapter II: The ''OEHE'': The Material Evidence; page 71 (UniversitΓ€tsdrucke GΓΆttingen, 2015)</ref> 𐌰𐌽𐌰 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 11 ''Scotia'' πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³π…πŒΉπŒ³πŒ° πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπ‚π‰πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ° πŒ°πˆπ‰πƒ π†π‰π‚π„πŒ·, 𐌼𐌹𐌸 ''Albania'' 𐌰𐌹𐌸𐌸𐌰𐌿 ''Albany'' (πŒ°π† πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° ''Alba'').<ref name="r16">Ayto, John, "Brewer's Britain & Ireland: The History, Culture, Folklore and Etymology of 7500 Places in These Islands", 2005, ISBN 978-0-304-35385-9, https://archive.org/details/brewersbritainir0000unse</ref> ''Skōtōs'' 𐌾𐌰𐌷 ''Skōtland'' πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³π…πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ 𐌰𐌻𐌻𐌰 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌹𐌽 πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒΉπŒ½ 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌹𐌼 𐌰𐌻𐌳𐌹𐌼.<ref name="r5" /> == π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ° == === π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° 𐌼𐌴𐌻𐌰𐌼 === π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πƒ 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ·πŒ°πŒΌπŒ±πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒπŒΊπŒ° πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°, πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ 𐌷𐌿𐌽𐌸𐌾𐌰𐌼 𐌾𐌰𐌷 πŒ»πŒΉπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ°πŒ»πŒΈπƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒ°πŒ»πŒ³π‰πƒ 𐌽𐌴𐍈𐌰 14.500–14.000 πŒΎπŒ΄π‚πŒ΄ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°, 𐌹𐌽 π…πŒ°π‚πŒΌπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌼𐌴𐌻𐌰 πŒ±π‰πŒ»πŒ»πŒΉπŒ½πŒ²πŒ°πŒ»πŒ»πŒ΄π‚π‰πŒ³, πŒ°π†πŒ°π‚ πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒ΄πŒΉπƒ πŒ°π†πŒ»πŒ°πŒΉπŒΈ.<ref name="r17">Hardy, Karen, "At the far end of everything: A likely Ahrensburgian presence in the far north of the Isle of Skye, Scotland", Journal of Quaternary Science, 23 April 2025, pp. 847–861</ref><ref name="r18">Ballin, Torben Bjarke, "Reindeer hunters at Howburn Farm, South Lanarkshire: a late Hamburgian settlement in Southern Scotland - its lithic artefacts and natural environment", 2018, ISBN 978-1-78491-902-3, https://www.archaeopress.com/Archaeopress/Products/9781784919016</ref> πŒ°πŒΊπ‚πŒΊπŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒ°πŒ»πŒ³π‰πƒ 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽 𐌽𐌴𐍈𐌰 6000 πŒΎπŒ΄π‚πŒ΄ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°.<ref name="r19">Rowley-Conwy, P., Gron, K.J., Bishop, R.R. et al. (5 more authors) (2020) [https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/157765/3/Rowley%20Conwey%20et%20al_Accepted_Earliest%20farming%20Britain%20ch%2019.pdf The earliest farming in Britain : towards a new synthesis]. In: Gron, K.J., Sorensen, L. and RowleyConwy, P., (eds.) Farmers at the Frontier: A Pan European Perspective on Neolithisation. Oxbow Books, Oxford, UK, pp. 401-424. ISBN 9781789251401</ref> πƒπŒΊπŒ°π‚πŒ° πŒ±π‚πŒ°πŒ΄ 𐌰𐌽𐌰 π‰π‚πŒΊπŒ½πŒ΄π… πŒΉπƒπ„ πŒΈπŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ°πŒ»πŒ³π‰πƒ. πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒ°πŒ»πŒ³π‰πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΏπ†π„πŒ° 𐌹𐌽 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ, πŒΈπŒ°π‚πŒ΄πŒΉ π…πŒ°πŒ½πƒ 𐌱𐌰𐌲𐌼𐌴 πŒ²πŒ°π„πŒ°π…πŒΉπŒ³πŒ°, 𐌴𐌹 𐌰𐌽𐌰 πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΌ π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½.<ref name="r20">Pryor, Francis, "Britain BC", 2003, pp. 98–104 & 246–250, ISBN 978-0-00-712693-4</ref> πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½π‰πƒ πŒ°π„ πŒΊπŒ°πŒ»πŒ»πŒ°πŒ½πŒΉπƒπŒ· 𐌰𐌽𐌰 πŒ»πŒ΄π…πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΌπŒ°πŒ΄πƒ πŒ·π‰π…πŒ΄ 𐌰𐌽𐌰 π‰π‚πŒΊπŒ½πŒ΄π… (πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΉπŒΎπŒ΄π‚ 3 π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° π‡π‚πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΏ) πŒ°π„πŒ°πŒΏπŒ²πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ π†πŒΉπŒ»πŒΏπŒ·πŒ°πŒ½πŒ³πŒΏπŒ²πŒ°πŒ½πŒ° 𐌷𐌰𐌹𐌸𐌽𐌰𐌽𐌰 𐌲𐌰𐌻𐌰𐌿𐌱𐌴𐌹𐌽.<ref name="r21">Houston, Rab, "Scotland: A Very Short Introduction", 2008, ISBN 9780191578861</ref> === π†π‚πŒΏπŒΌπ‰ π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ° === [[File:Skara Brae - geograph.org.uk - 3912232.jpg|thumb|πƒπŒΊπŒ°π‚πŒ° πŒ±π‚πŒ°πŒ΄, 𐍃𐍉 π†πŒΏπŒ»πŒ»π‰πƒπ„πŒ° πŒ·πŒ°πŒΉπŒΌπƒ πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒ°πŒ»πŒ³π‰πƒ 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ, 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌹𐌳𐌰 𐌽𐌴𐍈𐌰 3180 𐌿𐌽𐌳 2500 π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° π‡π‚πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΏ]] π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌼𐌴𐌻 𐌱𐌹 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΉπƒπ„ π†π‚πŒ°πŒΌ πŒΊπ‚πŒ΄πŒΊπŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π†πŒ°π‚πŒΎπŒΉπŒ½ π€π…π„πŒ·πŒ΄πŒ°πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 320 π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° π‡π‚πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΏ, πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ πŒ·πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΉπ„ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ "π‰π‚πŒΊπŒ°πƒ"; πŒΈπŒ°πŒΈπ‚π‰ 𐌡𐌹𐌼𐌹𐌸 πŒ½πŒ°πŒΌπ‰ π‰π‚πŒΊπŒ½πŒ΄π….<ref name="r22">Forsyth, Katherine, "Scotland: A History", 2005, ISBN 9780199601646</ref> πƒπŒ° πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌽𐌹 π…πŒ°πƒ πŒ°πŒΉπ… 𐌹𐌽 π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒ΄ π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ°. πŒ°πŒ²π‚πŒΉπŒΊπ‰πŒ»πŒ° 𐌲𐌰𐌻𐌰𐌹𐌸 𐌹𐌽 𐌻𐌰𐌽𐌳 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 79 πŒ°π†πŒ°π‚ π‡π‚πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΏ 𐌾𐌰𐌷 𐌲𐌰𐌾𐌹𐌿𐌺𐌰𐌹𐌳𐌰 πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉ πŒ°π„ πŒΌπ‰πŒ½πƒ πŒ²π‚πŒ°πŒΏπ€πŒΉπŒΏπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 83.<ref name="r22" /> π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄πŒΉπƒ 𐌰𐌽𐌰 πŒ²πŒ°πƒπŒΊ πŒ·πŒ»πŒ°πŒΉπ…πŒ° π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒ±πŒΉπŒ»πŒ°πŒΉπŒ±πŒ°πŒ½π‰πƒ 𐌹𐌽 3 πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒ΄πŒΉπƒ 𐌲𐌰𐌻𐌹𐌸𐌿𐌽 𐌳𐌿 πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒ°πŒ·πŒ΄πŒΉ.<ref name="r23">Hanson, William S. ''The Roman Presence: Brief Interludes'', in Edwards, Kevin J. & Ralston, Ian B.M. (Eds) (2003). ''Scotland After the Ice Age: Environment, Archeology and History, 8000 BCβ€”AD 1000.'' Edinburgh. Edinburgh University Press.</ref> πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄πŒΉπƒ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒΉπƒ 1 π‚πŒ°πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πƒπ…πŒ° π†πŒ°πŒΉπ‚π‚πŒ° πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈ πƒπ…πŒ΄ πŒΌπ‰π‚πŒ°π… πŒΌπŒ°π‚πŒΉπŒ°π‚πŒΌπŒΉπƒ.<ref name="r24">Richmond, Ian Archibald, "Oxford Classical Dictionary", 2012, ISBN 9780199545568</ref> πŒΏπ† π„π‚πŒ°πŒΉπŒ°πŒ½πŒ°πŒΏ (π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½π‰πŒ³πŒ° 98–117) π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πŒ²πŒ°πŒ³π‚πŒ°πŒΏπƒ πŒ°π†π„π‚πŒ° 𐌳𐌿 π‚πŒ°πŒ²πŒΉπŒ½πŒ° 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 πŒ°πˆπ‰πƒ π„π…πŒ½πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 πƒπ‰πŒ»π…πŒ°π… πŒΌπŒ°π‚πŒΉπŒ°π‚πŒΌπŒΉπƒ,<ref name="r25">Millett, Martin J., "The Oxford Classical Dictionary", 2012, ISBN 978-0-19-954556-8</ref> πŒΈπŒ°π‚πŒ΄πŒΉ πŒ·πŒ°πŒ³π‚πŒΉπŒ°πŒ½πŒΏπƒ (π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½π‰πŒ³πŒ° 117–138) π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΉπŒ³πŒ° πŒ·πŒ°πŒ³π‚πŒΉπŒ°πŒ½πŒΉπƒ π…πŒ°πŒ³πŒ³πŒΎπŒΏ; ''Limes Britannicus'' π…πŒ°π‚πŒΈ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΌπŒ°π‚πŒΊπ‰πƒ π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒΉπƒ.<ref name="r22" /><ref name="r26">Robertson, Anne S. (1960). ''The Antonine Wall''. Glasgow Archaeological Society.</ref><ref name="r27">Keys, David, "Ancient Roman 'hand of god' discovered near Hadrian's Wall sheds light on biggest combat operation ever in UK", 27 June 2018, https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/hand-of-god-ancient-roman-hadrians-wall-sculpture-bronze-found-latest-a8419131.html</ref> π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒ΄πŒΉπƒ π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ» 𐌾𐌰𐌷 πŒ±π‚πŒ°πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ π‡π‚πŒΉπƒπ„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½.<ref name="r22" /><ref name="r21" /> πŒ°πŒ½π„π‰πŒ½πŒΉπŒ½πŒΏπƒ π€πŒΉπŒΏπƒ (π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½π‰πŒ³πŒ° 138–161) π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΉπŒ³πŒ° πŒ°πŒ½π„π‰πŒ½πŒΉπŒ½πŒ°πŒ½πŒ° π…πŒ°πŒ³πŒ³πŒΎπŒΏ π†π‚πŒ°πŒΌ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 142, 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 πŒΌπŒ°π‚πŒΉπŒ°π‚πŒΌπŒΉπƒ πŒΊπŒ»π…πŒ³πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 πŒΌπŒ°π‚πŒΉπŒ°π‚πŒΌπŒΉπƒ π†π‰π‚π„πŒ·.<ref name="r28">Visit Scotland, "Frontiers of the Roman Empire, The Antonine Wall", Visitscotland, https://www.visitscotland.com/things-to-do/unesco-trail/designations/antonine-wall</ref> πƒπŒ΄π…πŒ΄π‚πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ°π„πŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πƒ 𐌹𐌽 πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒΎπŒ° (208–210) πŒ°πŒ½πŒ³πŒ·π‰π† πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π„π‚πŒΉπŒ²πŒ²π…π‰πƒπŒ±π‚πŒΉπŒΊπŒΉπŒ½ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 197,<ref name="r24" /> 𐌹𐌸 πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ» π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰ 𐌹𐌽 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπŒΌ 𐌾𐌰𐌷 πŒ³πŒ°πŒΏπŒΈπŒΏπƒ πƒπŒ΄π€π„πŒΉπŒΌπŒΉπŒΏπƒ πƒπŒ΄π…πŒ΄π‚πŒΏπƒ (π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½π‰πŒ³πŒ° 193–211) πŒ°π„ πŒ΄πŒ±π‰π‚πŒ°πŒΊπŒΏπŒΌ (π…π‰π‚πŒΊ) π…πŒ°π‚πŒΎπ‰πŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ π†πŒΏπŒ»πŒ»πŒ° 𐌲𐌰𐌾𐌹𐌿𐌺𐌴𐌹𐌽; πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒ΄πŒΉπƒ π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ 210–211 𐌾𐌰𐌷 𐌲𐌰𐌾𐌹𐌿𐌺𐌰𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπ‰πƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄πŒΉπƒ.<ref name="r24" /> π„πŒ°πŒΊπŒΉπ„πŒΏπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ°πƒπƒπŒΉπŒΏπƒ πŒ³πŒΉπ‰ πŒ·πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒΏπŒ½ 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳 𐌾𐌰𐌷 𐌻𐌰𐌽𐌳 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ° π†π‰π‚π„πŒ· πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒΎπŒ°; πŒ³πŒΉπ‰ 𐌽𐌰𐌼𐌽𐌾𐌹𐌸 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒ πŒΉπƒ πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒ°πŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΌπŒ°πŒ΄πŒ°π„πŒ°πŒ΄.<ref name="r24" /> π€π„π‰πŒ»πŒ΄πŒΌπŒ°πŒΉπŒΏπƒ (πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚ 2) πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° πŒ±πŒ°πŒ²πŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒ°πŒ·πŒ΄πŒΉ (''saltus'') πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ° πŒ±πŒ΄πŒ°πŒΏπŒ»π… πŒΌπŒ°π‚πŒΉπŒ°π‚πŒΌπŒΉπƒ. πŒ½πŒ°πŒΌπ‰ 𐌻𐌹𐌱𐌰𐌹𐌸 𐌽𐌰𐌿𐌷 𐌹𐌽 𐌳𐌿𐌽𐌺𐌴𐌻𐌳, π‚π‰πŒ·πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπ‰πŒ½, 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπŒ·πŒΉπŒ΄πŒ·πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπ‰πŒ½.<ref name="r24" /> 𐌹𐌽 πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒΉπŒ½ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 4 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 πƒπŒ°πŒΌπŒ°π‚πŒ°πŒΈ, πŒ°π„πŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πƒ 𐌼𐌹𐌸 πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πƒπŒΊπ‰π„π‰πŒΌ 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒΉπŒΌ (𐌸𐌰𐌽 πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ°πŒΉπŒΌ π€πŒΉπŒΊπ„π‰πŒΌ), π…πŒ°πƒ 𐌲𐌰𐌾𐌹𐌿𐌺𐌰𐌽𐌰 π†π‚πŒ°πŒΌ π„πŒ·πŒ΄π‰πŒ³π‰πƒπŒΉπŒ°πŒΏ. π‚πŒΏπŒΌπŒ° 𐌲𐌰𐌻𐌰𐌹𐌸 πŒ°π† πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπŒ°πŒΉ 𐌹𐌽 π†π‚πŒΏπŒΌπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 5; πŒ°π†πŒ°π‚ 𐌸𐌰𐌼𐌼𐌰 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌴 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒ°π‡πŒ°πŒ½πƒ 𐌳𐌿 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌽, 𐌼𐌹𐌸 πƒπŒ°π‡πŒ°πŒΌ 𐌹𐌽 πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ.<ref name="r25" /> === πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΉ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ === [[File:Early Medieval Scotland areas.png|thumb|πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌹𐌽 π†π‚πŒΏπŒΌπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌹𐌼 𐌰𐌻𐌳𐌹𐌼]] π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 6 𐌻𐌰𐌽𐌳 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 4 πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»π‰πƒ: π€πŒΉπŒΊπ„πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ (πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ»π‰πƒ π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½πŒ°πƒπƒπŒΎπŒΏπƒ 𐌹𐌽 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌼𐌼𐌰 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°);<ref name="r22" /> πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΉ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ·πŒΏπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 𐌹𐌽 πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒ°;<ref name="r22" /> πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌻𐌰𐌽𐌳 𐌱𐌹 πŒ°πŒ»π„ πŒΊπŒ»πŒΏπ„ (πŒ³πŒΏπŒΌπŒ±πŒ°π‚π„π‰πŒ½ πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½) 𐌾𐌰𐌷 𐌳𐌰𐌻 πŒΊπŒ»π…πŒ³πŒ΄;<ref name="r29">Clarkson, Tim, "Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age", 2014, ISBN 9781906566784</ref> 𐌾𐌰𐌷 𐌳𐌰𐌻 π‚πŒΉπŒ°π„πŒ° (π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ), πƒπŒ΄πŒΉ πŒΏπƒπƒπŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒ³πŒ° πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ° π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΉπŒ³πŒΏπŒ½πƒ.<ref name="r30">Woolf, Alex, "Ancient Kindred? DΓ‘l Riata and the Cruthin", academia.edu, 2012, https://www.academia.edu/1502702</ref> πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒ π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΉπŒ³πŒ° 𐌰𐌽𐌰 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰 𐌾𐌰𐌷 π†πŒΉπŒ»πŒΏ 𐌿𐌽𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰; 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰𐌹 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ 𐌿𐌽𐌻𐌴𐌳𐌰𐌹 πŒ°πŒΊπ‚πŒΊπŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ, 𐌸𐌰𐌹𐌴𐌹 π†πŒ°πŒΏπ‚ πƒπ…πŒ΄πƒπŒ°πŒ½πŒ° πŒΌπŒ°π„ π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½. π€πŒΉπŒΊπ„π‰πƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 πƒπŒΊπŒ°πŒ»πŒΊπŒ°πŒ½πƒ, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ π†π‚πŒ°πŒ·πŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ½πŒ°πŒ½πƒ 𐌹𐌽 π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒΌ, 𐌿𐌽𐌳 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚ 9.<ref name="r22" /> πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ πŒΏπƒπƒπŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πŒΏπ†πŒ°π‚ π€πŒΉπŒΊπ„πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ·πŒΏπŒΌπŒ±π‚π‰πƒ;<ref name="r22" /> π…πŒ΄πŒΉπŒ·πƒ πŒΊπ‰πŒ»πŒΏπŒΌπŒ±πŒ°, 𐌰𐌽𐌰 πŒΉπ‰πŒ½πŒ° 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 6, π…πŒ°πƒ πŒ°πŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌹𐌢𐌴 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πŒ΄.<ref name="r21" /> π…πŒΉπŒΊπŒΉπŒ½πŒ²π‰πƒ π†π‚πŒ°π…πŒ°π‚πŒ³πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 8 𐌾𐌰𐌷 πƒπ‰πŒΊπŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πƒπŒΊπŒ°πŒ»πŒΊπŒ°πŒ½πƒ, πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±π‰πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΏπ†πŒ°π‚ 𐌰𐌻𐌻𐌰 𐌻𐌰𐌽𐌳; 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ 𐌹𐌽 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒ°, πŒΈπŒ°πŒΈπ‚π‰πŒ· 𐌱𐌹 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌰 πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ°. πŒ°πŒ»πŒΈπŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπ‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ° 𐌽𐌰𐌼 π€πŒΉπŒΊπ„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ³π‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒ³ 𐌹𐌽 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ.<ref name="r31">"What makes Shetland, Shetland?", Shetland.org, 18 December 2021, https://www.shetland.org/blog/what-makes-shetland-shetland</ref> 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 9, πŒΏπ† πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΌπŒ°πŒ½πŒ½πŒ΄ πŒ°πŒ²πŒΉπƒπŒ°, πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πƒ 𐌺𐌴𐌽𐌽𐌰𐌸 1 (𐌺𐌹𐌽𐌰𐌴𐌳 𐌼𐌰𐌺 πŒ°πŒΉπŒ»π€πŒΉπŒ½) 𐌽𐌰𐌼 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πŒΏπ†πŒ°π‚ π€πŒΉπŒΊπ„πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌽 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰, πŒΈπŒ°πŒΈπ‚π‰ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½π‰πƒ πŒΈπŒΉπƒ πŒΌπŒ΄πŒ»πŒΉπƒ 𐌡𐌹𐌼𐌰𐌽𐌳.<ref name="r22" /><ref name="r32">Brown, Dauvit, "The Oxford Companion to Scottish History", 2001, p. 359, ISBN 978-0-19-211696-3</ref> πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΉ πŒΉπƒ, 𐌰𐌻𐌱𐌰, π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊ 𐌹𐌽 π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½; π€πŒΉπŒΊπ„πŒΉπƒπŒΊ π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ° πŒ²πŒ°πŒ³πŒ°πŒΏπŒΈπŒ½π‰πŒ³πŒ° πŒ°π„ 𐌰𐌽𐌳𐌾𐌰 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒΉπƒ 10, 𐌸𐌰𐌽 π‚π‰πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πƒπŒΉπŒΊ 𐌳𐌿 πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ.<ref name="r22" /> πŒ°π† πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ° 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 π†π‰π‚π„πŒ· 𐌾𐌰𐌷 πƒπ€πŒ΄π… 𐌰𐌻𐌱𐌰 πŒΏπƒπƒπŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒ³πŒ° πƒπŒΉπŒΊ πƒπŒΏπŒ½πŒΈ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ·πŒΏπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 𐌻𐌰𐌽𐌳 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈ 𐌹𐌽 πŒΌπ‰π‚πŒ°π…. 𐌽𐌴𐍈𐌰 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1000 πŒ°πŒΊπ‚πƒ π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°πƒπŒ°πŒΌπŒ½π‰πŒΈπƒ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„π‰πƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ πŒ²πŒ°π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΉπŒ³π‰πƒ.<ref name="r22" /> [[File:Great Window, Parliament Hall, Edinburgh.JPG|thumb|πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ 5 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ°π„ πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ°πƒπ„π‰πŒ»πŒ° πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1532, 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ², πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌿𐌽𐌳 πŒΎπŒ΄π‚ 1707]] 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 12–13 πƒπŒ° πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒ°πƒ πŒΏπ† 𐌰𐌹𐌽𐌰𐌼𐌼𐌰 π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½. πŒ²πŒ°πƒπ„πŒΉπƒ πŒ°π† π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰, 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒΉπŒ° 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌸𐌰, πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌳𐌿𐌲𐌰𐌽𐌽 πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒ³ 𐌽𐌹𐌼𐌰𐌽, 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉ πŒΏπ‚π‚πŒ°πŒΉπƒ; π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰ π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳 πŒ²πŒ°π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΉπŒ³πŒ° πŒΈπŒ°πŒΈπ‚π‰πŒ· πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° 𐌰𐌷𐌼𐌰.<ref name="r33">Stringer, Keith, "Scotland: A History", 2005, ISBN 9780199601646</ref><ref name="r34">Barrell, A. D. M., "Medieval Scotland", 2000, ISBN 978-0-521-58602-3</ref> πŒ³πŒ°π…πŒΉπŒ³ 1 (1124–1153) 𐌾𐌰𐌷 πŒ°π†πŒ°π‚πŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πƒπŒ°πŒΌπŒ½π‰πŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌽 πŒΌπŒ°πŒ·π„πƒ 𐌾𐌰𐌷 𐌽𐌴𐌼𐌿𐌽 πŒΌπ‰π‚πŒ°π…, πŒ²πŒ°πŒ»πŒ»π‰π…πŒ°π…, 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ°πŒΉπ„πŒ·πŒ½πŒ΄πƒπƒ, 𐌹𐌸 𐌽𐌹 πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒΉπƒ, πŒΈπ‰πŒΆπŒ΄πŒΉ 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 πŒ°π†πŒ°π‚ 𐌳𐌰𐌿𐌸𐌰𐌿 πƒπ‰πŒΌπŒ΄π‚πŒ»πŒ΄πŒ³πŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1164.<ref name="r33" /> 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπ…πŒΉπŒ²πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1266, πŒ°π†πŒ°π‚ 𐌲𐌰𐌾𐌹𐌿𐌺𐌰𐌹 πŒ·πŒ°πŒ°πŒΊπ‰πŒ½πŒΉπƒ 4 πŒ°π„ π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πŒ°π„ πŒ»πŒ°π‚πŒ²πƒ, πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ πŒ°π†π„π‚πŒ° πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒΉπƒ,<ref name="r35">theorkneynews, "The Battle of Largs #OnThisDay", The Orkney News, 1 October 2022, https://theorkneynews.scot/2022/10/02/the-battle-of-largs-onthisday/</ref> πŒΈπ‰πŒΆπŒ΄πŒΉ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒΏπ† πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπ…πŒΉπŒ²πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ° 𐌽𐌴𐍈𐌰 400 πŒΎπŒ΄π‚πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ° πƒπŒΉπŒ³πŒΏπŒ½πƒ; πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³πŒ° 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ° π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ° πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒΏπŒΎπŒ΄, 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΌπŒ°πŒ½πƒ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ 𐌲𐌰𐌱𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌽𐌰𐌹 𐌹𐌽 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ·πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΉπ„ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπ…πŒΉπŒ²πŒΉπƒ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πŒΏπ†πŒ°π‚ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ, πŒΈπ‰πŒ΄πŒΉ 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽 𐌳𐌿 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 15; πŒΈπŒ°π‚ πŒ½π‰π‚πŒ½ π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ° 𐌻𐌹𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 𐌻𐌰𐌽𐌲𐌹𐌢𐌰 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ³πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π‚π‰πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½π‰πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒ·πŒ΄π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 π‰π‚πŒΊπŒ½πŒ΄π….<ref name="r36">Petrie, Calum, "Spikkin Scandinavian: The similarity between Scots and Nordic tongues", Press and Journal, 7 November 2021, https://www.pressandjournal.co.uk/fp/education/schools/3652656/similarity-between-scots-nordic/</ref> πŒ»πŒ΄πŒ½πŒ°πŒ²πŒ°π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΎπ‰ π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ°; 𐌻𐌰𐌽𐌳 π…πŒ°πƒ 𐌲𐌹𐌱𐌰𐌽𐌰 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ½π‰π‚πŒΌπŒ°πŒ½πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πŒ²πŒ°πƒπ„πŒΉπŒΌ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌷𐌰𐌿𐌱𐌹𐌳𐌰𐌼𐌰𐌽𐌽𐌰𐌼 π†πŒ°πŒΏπ‚ 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌽 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉ.<ref name="r33" /> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½π‰πƒ πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ 𐍈𐌰𐌽 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒΏπŒ½πŒ²πŒ°πƒπ„π‰πŒΈπŒ΄πŒΉπŒ½; 1217–1296 π…πŒ°πƒ πƒπŒ° πŒ»πŒ°πŒ½πŒ²πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒΉ 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 π„π…πŒ°πŒΉπŒΌ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πŒΌ 𐌹𐌽 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌹𐌼 𐌰𐌻𐌳𐌹𐌼. === π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πƒ π†πŒ°πŒΏπ‚ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½ === [[File:The Battle of Stirling Bridge.jpg|thumb|𐌼𐌴𐌻 π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½πƒ πŒ°π„ πƒπ„πŒΉπ‚πŒ»πŒΉπŒ½πŒ² πŒ±π‚πŒΏπŒ²πŒΎπŒ°πŒΉ, 𐌹𐌽 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ π†πŒ°πŒΏπ‚ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½, 1297]] πŒ³πŒ°πŒΏπŒΈπŒΏπƒ πŒ°πŒ»πŒ΄π‡πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒΏπƒ 3 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°π‚π„πŒ΄πŒΉπ‰πƒ πŒΌπŒ΄πŒ½π‰πŒΈπŒ° 1286 𐌰𐌽𐌳𐌹𐌳𐌰 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌽 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰. πŒΉπŒΏπŒ³π…πŒ°π‚πŒΈ 1 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πƒπ„π‰πŒΎπŒΉπŒ³πŒ° 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 𐌸𐌰𐌹𐌼, 𐌸𐌰𐌹𐌴𐌹 πƒπ„π‰πŒ»πƒ π…πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½; πŒΉπ‰πŒ·πŒ°πŒ½πŒ½πŒ΄πƒ πŒ±πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπ‰πŒ» π…πŒ°π‚πŒΈ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1292, πŒ°π†πŒ°π‚ πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌱𐌹 𐌽𐌰𐌼𐌹𐌽 πŒ°π„πŒ²πŒ°π†.<ref name="r33" /><ref name="r37">National Archives, "Scotland Conquered, 1174–1296", http://www.nationalarchives.gov.uk/utk/scotland/conquered.htm</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1294 πŒ±πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπ‰πŒ» 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΉ π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒ½πƒ πŒ°π†πŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒΊπŒΏπŒ½ πŒΉπŒΏπŒ³π…πŒ°π‚πŒΈπŒ° πƒπŒΊπŒ°πŒ»πŒΊπŒΉπŒ½π‰πŒ½ π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³; πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 23 π‰πŒΊπ„π‰πŒ±π‚πŒΉπƒ 1295 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ 𐌰𐌻𐌸𐌾𐌰 πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ. πŒΉπŒΏπŒ³π…πŒ°π‚πŒΈ πŒΏπƒπ…πŒ°π‚π€ πŒΉπ‰πŒ·πŒ°πŒ½πŒ½πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½π‰πŒ³πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πƒπŒΉπŒ»πŒ±πŒ°.<ref name="r38">National Archives of the United Kingdom, "Scotland Regained, 1297–1328", http://www.nationalarchives.gov.uk/utk/scotland/regained.htm</ref> πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒ΄πŒΉπŒ°πƒ πŒΌπ‰π‚πŒ°π… 𐌾𐌰𐌷 π…πŒΉπŒ»πŒ·πŒ΄πŒ»πŒΌ π…πŒ°πŒ»πŒ»πŒ°πŒΊπŒ΄ π„πŒ°πŒΏπŒ·πŒΏπŒ½ πŒ°πŒ½πŒ³πƒπ„πŒ°πŒΈ, πŒΏπŒ½π„πŒ΄ π‚π‰πŒ³πŒ±πŒ°πŒΉπ‚π„ πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒ΄ π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½π‰πŒΈπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1306.<ref name="r39">Murison, A. F., "King Robert the Bruce", 1899, p. 30, ISBN 978-1-4179-1494-4, https://books.google.com/books?id=iMEMc45g9s8C</ref> πƒπŒΉπŒ²πŒΉπƒ πŒ°π„ πŒ±πŒ°πŒ½πŒ½π‰πŒΊπŒ±πŒΏπ‚πŒ½ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1314 πŒ°π„πŒ²πŒ°π† πƒπŒΊπ‰π„π‰πŒΌ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ. πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1320 πŒ²πŒ°π…πŒΉπ„π‰πŒΈ πŒ°π„ πŒ°π‚πŒ±π‚π‰πŒ°π„πŒ·, π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌲𐌰𐌼𐌴𐌻𐌹𐌳𐌰 πŒ²πŒ°π…πŒΉπ„π‰πŒΈ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ, πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒ° π€πŒ°π€πŒΉπŒ½πƒ πŒΉπ‰πŒ·πŒ°πŒ½πŒ½πŒΉπƒ 22 𐌾𐌰𐌷 π„πŒ°πŒΏπŒ· 𐌳𐌿 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒ°πŒ½πŒ³πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ.<ref name="r40">Brown, Michael, "Scotland: A History", 2005, ISBN 9780199601646</ref> πŒΉπŒ½πŒ½πŒ°π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰ 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒ΄ 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΉπŒΌ πŒΊπ‰πŒΌπ…πŒ½ 𐌾𐌰𐌷 πŒ±πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπ‰πŒ» πŒΈπŒ°πŒΏπ‚πŒ·π…πŒ°πƒ 𐌿𐌽𐌳 πŒΌπŒΉπŒ³πŒΎπŒ°π„πŒ° πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚ 14. πŒ³πŒ°π…πŒΉπŒ³ 2 πŒ²πŒ°πŒ³πŒ°πŒΏπŒΈπŒ½π‰πŒ³πŒ° 𐌹𐌽𐌿 πŒ°π‚πŒ±πŒΎπŒ°; πŒ±π‚π‰πŒΈπ‚πŒ°πƒπŒΏπŒ½πŒΏπƒ πŒΉπƒ π‚π‰πŒ³πŒ±πŒ°πŒΉπ‚π„ 2, πƒπŒ° πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒ°π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒ°πŒ½πŒ³πƒ, πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° πƒπ„πŒ΄π…πŒ°π‚π„ πŒ²πŒ°π‚πŒ³,<ref name="r40" /> πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½π‰πŒ³πŒ° πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚π‰πƒ πŒΌπŒΉπŒ³πŒΎπ‰πƒ πŒ°πŒ»πŒ³π‰πƒ. 𐌲𐌰𐌱𐌴𐌹 π…π‰πŒ·πƒ π†π‚πŒ°πŒΌ πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒΉπŒ½ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 14 πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ°π†π„π‚πŒ°πŒ±πŒ°πŒΏπ‚ 𐌿𐌽𐌳 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌸𐌰 πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰πŒ½πƒ,<ref name="r41">Mason, Roger, "Scotland: A History", 2005, ISBN 9780199601646</ref> 𐌸𐌰𐌿𐌷 πƒπ…πŒ°π‚π„πƒ πŒ³πŒ°πŒΏπŒΈπŒΏπƒ (1349) π…πŒ΄πƒπŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌾𐌰𐌷 πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° π…π‰πŒ·πƒ; πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒΎπŒ° πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ 𐌰𐌽𐌰 πŒΌπŒ°π‚πŒΊπ‰πŒΌ.<ref name="r40" /> === πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π…πŒ°πŒΉπ€πŒΎπŒ΄ === [[File:Adam de Colone (c.1572-1651) - James VI and I (1566–1625), King of Scotland (1567–1625), King of England and Ireland (1603–1625) - PG 2172 - National Galleries of Scotland.jpg|thumb|πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ 6, πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πƒ, πŒ²πŒ°πƒπ„π‰πŒΈ 𐌹𐌽 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πƒπ„π‰πŒ»πŒ°πŒΌ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1603.]] πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ 4 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ·πŒ°πŒΉπ‚πŒΉπŒΊπƒ 7 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ πƒπŒΉπŒ½π„πŒ΄πŒΉπŒ½πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒΎπŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1502; πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ 𐌻𐌹𐌿𐌲𐌰𐌹𐌳𐌰 πŒ·πŒ°πŒΉπ‚πŒΉπŒΊπŒΉπƒ πŒ³πŒ°πŒΏπŒ·π„πŒ°π‚ πŒΌπŒ°π‚πŒ²πŒ°π‚πŒ΄π„πŒ° π„πŒΏπŒ³π‰π‚.<ref name="r42">BBC, "James IV, King of Scots 1488–1513", https://www.bbc.co.uk/scotland/history/articles/james_iv/</ref> πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ 𐌲𐌰𐌻𐌰𐌹𐌸 𐌹𐌽 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳 π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌳𐌿 πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒ°πŒΉ πŒΏπ† 𐌰𐌻𐌸𐌾𐌰𐌹 𐌲𐌰𐌺𐌿𐌽𐌳𐌰𐌹 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒ³πŒ°πŒΏπŒΈπŒ½π‰πŒ³πŒ° πŒ°π„ π†πŒ»π‰πŒ³πŒ³πŒ΄πŒ½ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1513, πƒπŒ° πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπƒπ„πŒ° πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πƒ 𐌹𐌽 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰𐌹 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπŒ°πŒΉ, πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ 𐌹𐌽 π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πŒΏπƒπŒ΅πŒΉπŒΈπŒ°πŒ½πƒ π…πŒ°πƒ.<ref name="r43">"Battle of Flodden, (Sept.&nbsp;9, 1513)", EncyclopΓ¦dia Britannica, 2 September 2023, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/210431/Battle-of-Flodden</ref> π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰ π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳 1543–1551, 𐌹𐌽 𐌾𐌿𐌽𐌳𐌰𐌹 πŒΌπŒ°π‚πŒΎπŒΉπŒ½πƒ, πƒπŒΊπ‰π„πŒ΄ 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌴𐌹𐌽, πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ·π‚πŒ°πŒΏπŒΎπ‰ 𐌱𐌹𐌳𐌾𐌰𐌽𐌳𐌴𐌹𐌽.<ref name="r44">Marcus Merriman, ''The Rough Wooings'' (East Linton: Tuckwell, 2000), p. 6.</ref> πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ πŒ°π„ πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² (1560) 𐌰𐌽𐌳𐌹𐌳𐌰 π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πŒ°π„ πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒ· 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ·πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΉπ„ 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌸𐌰𐌽𐌳𐌴𐌹𐌽 πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπƒπŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπŒΈ 1 πƒπ…πŒ΄ πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌴𐌹𐌽.<ref name="r41" /> πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌰𐌽𐌳𐌽𐌰𐌼 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ°πŒ½πŒ³πŒ·πŒ°πŒΉπ„ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°π†πƒπŒΊπŒ°πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒ³πŒ° πƒπŒΉπŒΊ πŒ°π† π€πŒ°π€πŒΉπŒ½πƒ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ° (πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌸).<ref name="r21" /> π€πŒ°π€πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΌπŒ°π‚πŒΎπŒ° π…πŒ°πƒ 𐌽𐌰𐌿𐌸𐌾𐌰𐌽𐌰 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉ 𐌱𐌹𐌻𐌴𐌹𐌸𐌰𐌽 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1567.<ref name="r45">The National Archives of the United Kingdom, "Religion, Marriage and Power in Scotland, 1503–1603", http://www.nationalarchives.gov.uk/utk/scotland/religion.htm</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1603 πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ 6 πŒ²πŒ°πƒπ„π‰πŒΈ 𐌹𐌽 πƒπ„π‰πŒ»πŒ°πŒΌ πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ (πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π…πŒ°πŒΉπ€πŒΎπŒ΄) 𐌾𐌰𐌷 𐌲𐌰𐌻𐌰𐌹𐌸 𐌳𐌿 𐌻𐌿𐌽𐌳𐌿𐌽𐌰𐌹.<ref name="r46">Ross, David, "Chronology of Scottish History", 2002, p. 56, ISBN 978-1-85534-380-1</ref> πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πƒπŒΏπŒ½πŒ³π‚π‰ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°πŒ½πƒ, π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈπ‰πƒ. πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ πŒ·πŒ°πŒΉπ„ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³π…πŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚πŒΊπŒΎπŒ°πŒ½. π‚πŒ°πŒΈ πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΏπ‚ 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ° πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ 𐌽𐌹 𐌲𐌰𐌸𐌰𐌹𐌷: πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌱𐌰𐌳 π†πŒΏπŒ»πŒ»πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ 𐌹𐌽 π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌹𐌽𐌰 πŒ°π†πŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒΊ.<ref name="r47">"On this Day: 21 November 1606: The proposed union between England and Scotland | History of Parliament Online", www.historyofparliamentonline.org, https://www.historyofparliamentonline.org/periods/stuarts/day-21-november-1606-proposed-union-between-england-and-scotland</ref> 𐌹𐌽𐌿𐌷 π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½πŒ°πƒπƒπŒΏ πŒ²πŒ°π†π‚πŒΉπŒΈπ‰πŒ½πŒ³πŒΉπŒ½πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌱𐌹𐌻𐌰𐌹𐌸 πƒπŒΏπŒ½πŒ³π‚π‰ π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉ 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 17, 𐌼𐌹𐌸 π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 π…πŒ°πŒΉπ€πŒΎπŒ° 𐌾𐌰𐌷 π„π‚πŒΉπŒ²πŒ²π…πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ°πŒΌ 𐌱𐌹 πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰πŒ½πƒ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ.<ref name="r48">Wormald, Jenny, "Scotland: A History", 2005, ISBN 9780199601646</ref> πƒπ…πŒΉπŒ½πŒΈπ‰πŒΆπŒ° πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌽 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πŒΏπ†πŒ°π‚ π…πŒΉπƒπ„π‚π‰πŒΌ 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰𐌼 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ; πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈπ‰πƒ πŒ°π„ πŒΉπ‰πŒ½πŒ° (1609) 𐌽𐌰𐌿𐌸𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πŒΌπŒ°πŒ½πƒ 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌴 𐌹𐌽 πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒΉπŒΌ 𐌳𐌿 πƒπŒΉπŒ³πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹.<ref name="r49">Devine, T M, "The Scottish Clearances: A History of the Dispossessed, 1600–1900", 2018, ISBN 978-0241304105</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 1641 𐌾𐌰𐌷 1643 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πƒπ‰πŒΊπŒΉπŒ³πŒ° "𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌾𐌰𐌽𐌳𐌰", 𐌽𐌹 "𐌹𐌽𐌽𐌰𐌽𐌹𐌼𐌰𐌽", πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌼𐌹𐌸 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰, 𐌹𐌽𐌿 𐌲𐌰𐌸𐌰𐌹𐌷𐌰𐌽; πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌳𐌰𐌹𐌻𐌹𐌳𐌰 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1648.<ref name="r50">"BBC – History – British History in depth: Acts of Union: The creation of the United Kingdom", www.bbc.co.uk, https://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/acts_of_union_01.shtml</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πƒ π…πŒ°πƒ πŒΏπƒπŒ΅πŒΉπŒΈπŒ°πŒ½πƒ πŒ°π„ π…πŒ·πŒΉπ„πŒ΄πŒ·πŒ°πŒ»πŒ» πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1649, 𐌹𐌽 π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒΌ πŒΈπ‚πŒΉπŒΎπŒ΄ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ΄, π‰πŒ»πŒΉπ…πŒ΄π‚ πŒΊπ‚π‰πŒΌπ…πŒ΄πŒ»πŒ» πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° 𐌲𐌰𐌼𐌴𐌻 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒΉπƒ, π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌲𐌰𐌼𐌴𐌻𐌹𐌳𐌰 π…πŒΉπ„π‰πŒΈ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄, πŒΏπ†πŒ°π‚ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1652 πƒπ…πŒ΄ 𐌳𐌰𐌹𐌻 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ, πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ.<ref name="r50" /> πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½πŒ°πƒπƒπŒ°πŒΏπƒ πŒ²πŒ°π†π‚πŒΉπŒΈπ‰πŒ½πŒ³πŒΉπŒ½πƒ π…πŒ°πƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌹𐌽 π…πŒ΄πƒπ„πŒΌπŒΉπŒ½πƒπ„πŒ΄π‚ 𐌼𐌹𐌸 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπŒΌπŒ°πŒ½πŒ½πŒ°πŒΌ 𐌱𐌹 𐌽𐌰𐌼𐌹𐌽. πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ°πƒπƒπŒΏπƒ πƒπ„πŒ΄π…πŒ°π‚π„ πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΉπƒ 𐌡𐌰𐌼 πŒ°π†π„π‚πŒ° πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1660. πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒ° 𐌱𐌹 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹 𐌽𐌹 𐌲𐌰𐌸𐌰𐌹𐌷𐌿𐌽: πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πƒπŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ (1664, πŒ°π†πŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° 1668); πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πŒ°π†πŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒΊπŒΏπŒ½πŒΎπ‰πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 1670, 1674, 𐌾𐌰𐌷 1685; πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ°π†πŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒΊπŒΏπŒ½πŒΉ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1689.<ref name="r50" /> πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΉπƒπŒΌπŒ°, πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒ° πŒΏπƒπ…πŒ°πŒΏπ‚π€πŒ°πŒ½πŒ°πŒΉπŒΌ π€πŒ°π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πƒπ„πŒ΄π…πŒ°π‚π„, π…πŒ°πƒ πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌸𐌰𐌽𐌳𐌴𐌹𐌽 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ° 𐌿𐌽𐌳 𐌲𐌰𐌾𐌹𐌿𐌺𐌰𐌹 πŒΏπ‚π‚πŒ΄πŒΉπƒπŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1745.<ref name="r50" /> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1698 πŒ²πŒ°π†πŒ΄πŒ·πŒΏπŒ½πŒΈπƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πƒπ‰πŒΊπŒΉπŒ³πŒ° πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πƒπŒ±πŒ°πŒΏπŒ°πŒΉπŒ½ πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΎπŒ°πŒ½ 𐌰𐌽𐌰 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ·πŒ°πŒ»πƒ πŒ°π„ π€πŒ°πŒ½πŒ°πŒΌπŒ°, πŒ³πŒ°π‚πŒΉπŒ΄πŒ½πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΈ, 𐌹𐌽 πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ 𐌽𐌴𐍈𐌰 𐍈𐌰𐌢𐌿𐌷 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°, πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ°πƒπƒπŒ°πŒΏ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰, π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ 𐌲𐌰𐌻𐌰𐌲𐌹𐌳𐌰.<ref name="r51">Scottish Affairs, "Why did the Scottish parliament accept the Treaty of Union?", http://www.scottishaffairs.org/backiss/pdfs/sa52/Sa52_Scott.pdf</ref><ref name="r52">Scottish Historical Society, "Popular Opposition to the Ratification of the Treaty of Anglo-Scottish Union in 1706–7", scottishhistorysociety.com, https://scottishhistorysociety.com/popular-opposition-to-the-ratification-of-the-treaty-of-anglo-scottish-union-in-1706-7</ref> === πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ === [[File:Treaty of Union.jpg|thumb|πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌰𐌽𐌰𐌲𐌰𐌼𐌴𐌻 πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ 1707]] πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π…πŒ°πƒ πŒ°π†π„π‚πŒ° πŒ°π†πŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 1695, 1700, 𐌾𐌰𐌷 1702.<ref name="r50" /> πŒ³πŒ°π‚πŒΉπŒ΄πŒ½πŒΉπƒ 𐌿𐌽𐌲𐌰𐌸𐌰𐌹𐌷 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ° πŒΏπŒ½πŒ»πŒ΄πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒ½πƒ, 𐌸𐌰𐌹𐌴𐌹 π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ 𐌲𐌰𐌻𐌰𐌲𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 (𐌽𐌹 πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ); πŒΈπŒ°π„πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ°π„πŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πƒ πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 𐌽𐌰𐌿𐌸𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒΌπŒ°πŒ½πƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌰𐌽𐌳𐌽𐌹𐌼𐌰𐌽.<ref name="r51" /><ref name="r52" /> πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°πŒ΅πŒΉπƒπƒπŒ°πŒ½πŒ° πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 22 πŒΉπŒΏπŒ»πŒΉπŒ°πŒΏπƒ 1706; 𐍄𐍅𐍉𐍃 πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ° πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ° πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒΉπŒ½ πŒΌπŒ°πŒΉπŒΎπŒΉπƒ 1707,<ref name="r53">UK Parliament, "Act of Union 1707", www.parliament.uk, https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/act-of-union-1707/#:~:text=The%20Acts%20of%20Union%2C%20passed,1%20May%20of%20that%20year.</ref> 𐌸𐌰𐌿𐌷 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌰𐌹 π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹 πŒΏπŒ½πƒπ„πŒΉπŒ»πŒ»πŒ°πŒΉ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ², πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌻𐌾𐌰𐌸.<ref name="r54">Devine, T. M., "The Scottish Nation 1700–2000", 1999, p. 9, ISBN 978-0-14-023004-8</ref><ref name="r55">The House of Lords, "Act of Union 1707 Mob unrest and disorder", 2007, http://www.parliament.uk/actofunion/06_03_mob.html</ref> πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπ‰ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ 𐌽𐌰𐌼 πƒπ„πŒ°πŒ³ πŒ±πŒ°πŒΉπŒΈπ‚π‰ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°π†πŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒΊ πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πŒ±πŒΉπŒ³π‰πƒ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌴𐌹𐌽𐌰𐌽.<ref name="r50" /> πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒ΄πŒΉπŒ°πƒ π†πŒ»πŒ΄π„πŒΊπŒ·πŒ΄π‚ π…πŒ°π‚π‰πŒ³πŒ°, 𐌴𐌹 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ π…πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉ "πŒ²πŒ°πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊπ‰πŒΆπŒ° 𐌲𐌰𐌾𐌹𐌿𐌺𐌰𐌽𐌰𐌼𐌼𐌰 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰";<ref name="r56">"Union of Parliaments", National Library of Scotland, https://www.nls.uk/collections/rare-books/collections/union-of-parliaments/</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1713 πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ π‰πŒ²πŒΉπŒ»π…π…, πƒπŒ° π†πŒΉπŒ³πŒΏπ‚πŒΈπŒ° πŒ²π‚πŒ°πŒ±πŒ° π†πŒΉπŒ½πŒ³πŒ»πŒ°π„πŒ΄π‚, π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒ°πŒ½πŒ³πƒ, πƒπ‰πŒΊπŒΉπŒ³πŒ° πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ²πŒ°π„πŒ°πŒΉπ‚πŒ°πŒ½, 𐌹𐌽𐌿 𐌲𐌰𐌸𐌰𐌹𐌷𐌰𐌽.<ref name="r57">"James Ogilvy, 1st Earl of Seafield, 1663 - 1730. Lord Chancellor", Nationalgalleries.org, https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/3734</ref> πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πƒπ„πŒ΄π…πŒ°π‚π„ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ 𐌽𐌰𐌿𐌷 𐌻𐌹𐌿𐌱𐌰𐌹 𐌹𐌽 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌼𐌹𐌸 π€πŒ°π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒΉπ€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΏπ€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ. πŒΏπ‚π‚πŒ΄πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 1715 𐌾𐌰𐌷 1745 𐌽𐌹 𐌲𐌰𐌸𐌰𐌹𐌷𐌿𐌽; π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰ πŒ°π„ πŒΊπŒΏπŒ»πŒ»π‰πŒ³πŒ΄πŒ½, πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰ 𐌹𐌽 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰𐌹 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπŒ°πŒΉ, 𐌰𐌽𐌳𐌹𐌳𐌰 πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° πŒ°πŒ²πŒΉπƒ. πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌽𐌹 πŒ±π‚πŒ°πŒ·π„πŒ° πƒπ€π‚πŒ°πŒΏπ„π‰ 𐌲𐌰𐌱𐌴𐌹𐌽, πŒΏπŒ½π„πŒ΄ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π…πŒ°πƒ πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ» πŒ²πŒ°πŒΊπŒ°π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ°.<ref name="r58">William, Rilley, Patrick, Joseph, "The Union of England and Scotland A Study in Anglo-Scottish Politics of the Eighteenth Century", 1978, p. 312, ISBN 9780719007279</ref> πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ·πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒΏπŒ½ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒΊπŒΉ πŒ°π†πŒ°π‚ πŒ³πŒ°π‚πŒΉπŒ΄πŒ½πŒΉπƒ 𐌿𐌽𐌻𐌴𐌳𐌴𐌹𐌽.<ref name="r56" /> 𐌱𐌹𐌸𐌴 πŒ²πŒΉπŒ»πƒπ„π‚πŒ° 𐌼𐌹𐌸 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌰𐌽𐌳𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽, πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πƒ π…π‰πŒ·πƒ, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌼𐌹𐌸 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌹𐌽𐌹𐌼 𐌹𐌽 πŒ°πŒΌπŒ΄π‚πŒΉπŒΊπŒ°; 𐌿𐌽𐌳 πŒΎπŒ΄π‚ 1776 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, 𐌼𐌹𐌸 πƒπŒ½πŒΉπŒΏπŒΌπŒ°πŒΉπŒΌ πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πŒΌ π„π‰πŒ±πŒ°πŒΊπŒΉπƒ π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄, π…πŒ°πƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π„π‰πŒ±πŒ°πŒΊπŒΉπƒ πŒ·πŒ°π†πŒ½π‰ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ.<ref name="r59">Robert, Joseph C, "The Tobacco Lords: A study of the Tobacco Merchants of Glasgow and their Activities", The Virginia Magazine of History and Biography, 1976, pp. 100–102</ref> πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 𐌲𐌰𐌱𐌹𐌲𐌰𐌹𐌼 πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰𐌼 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…π‰πŒ·πƒ. 𐌹𐌽 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πŒΌπŒ°πŒ½πƒ 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌴 π…πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΏπŒ½ πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒ½πƒ; πŒΈπŒ°π„πŒ° π„πŒ°πŒΏπŒ· 𐌳𐌿 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΏπƒπŒ³π‚πŒΉπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πŒΉπŒΌ 𐌾𐌰𐌷 𐌳𐌿 𐌰𐌽𐌳𐌾𐌰 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌴.<ref name="r60">Devine, T M, "Clanship to Crofters' War: The social transformation of the Scottish Highlands", 1994, ISBN 978-0-7190-9076-9</ref> === π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ΄ πŒ°πŒ»πŒ³πƒ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ»πŒΉπŒΏπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ === [[File:Sir Henry Raeburn - Portrait of Sir Walter Scott.jpg|thumb|π…πŒ°πŒ»π„πŒ΄π‚ πƒπŒΊπ‰π„π„, πŒΈπŒΉπŒΆπ‰πŒΆπŒ΄πŒΉ π…πŒ°π…πŒ΄π‚πŒ»πŒ΄π… πƒπ€πŒΉπŒ»πŒ»πŒ° πŒ·πŒΏπŒ»π€πŒΏπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½ πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³π…πŒΎπŒ°πŒ½ 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 19]] πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ»πŒΉπŒΏπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΉπŒ½πŒΌπŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 πŒΌπŒ°πŒ·π„πƒ 𐌹𐌽 π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°, πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒΌ;<ref name="r61">"[http://www.uiowa.edu/%7Ec008224b/scotline2.htm Some Dates in Scottish History from 1745 to 1914] ", The University of Iowa.</ref> π…π‰πŒ»π„πŒ°πŒΉπ‚πŒ΄ 𐌡𐌰𐌸: "π…πŒΉπ„ πƒπŒ°πŒΉπˆπŒ°πŒΌ 𐌳𐌿 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° π†πŒ°πŒΏπ‚ 𐌰𐌻𐌻𐌰𐌹𐌼 πŒ·πŒΏπŒ²πƒπŒΉπŒΌ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒπŒΉπŒ³πŒΉπ…πŒ΄ πŒΏπŒ½πƒπŒ°π‚πŒ°πŒΉ."<ref name="r62">Learning and Teaching Scotland, "Enlightenment Scotland", http://www.ltscotland.org.uk/scottishenlightenment/scotland/index.asp</ref> 𐌱𐌹𐌸𐌴 πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΉπƒπŒΌπŒ° 𐌰𐌽𐌳𐌹𐌳𐌰, πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ΄, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒ°π† πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌰𐌽𐌳𐌽𐌴𐌼𐌿𐌽 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒ° 𐌹𐌽 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒΌ, 𐌹𐌽 πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ, 𐌹𐌽 πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ, 𐌹𐌽 πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 𐌹𐌽 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌹𐌽𐌹𐌼 𐌰𐌽𐌳 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊ π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉ. π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΌπŒ΄πŒ»πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ 𐌽𐌴𐌹𐌻 πŒ³πŒ°π…πŒΉπŒ³πƒπ‰πŒ½ 𐌼𐌴𐌻𐌴𐌹𐌸, πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒ°π†πŒ°π‚ 1746 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌳𐌰𐌹𐌻𐌽𐌹𐌼𐌰𐌽 𐌹𐌽 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒΌ 𐌡𐌰𐌼 "πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπƒ 𐌽𐌹𐌿𐌾𐌰𐌼𐌼𐌰 𐌲𐌰𐌡𐌿𐌼𐌸𐌰", 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌻𐌰𐌲 𐌹𐌽 "πŒΊπŒ°πŒΏπ‚πŒ½πŒ°πŒΌπŒΌπŒ°" πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ.<ref name="r63">Neil Davidson(2000), "The Origins of Scottish Nationhood", pp. 94–95</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ±π‰π„π‰πƒ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 1832 𐌲𐌰𐌰𐌿𐌺𐌽𐌹𐌳𐌰 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπŒΌπŒ°πŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π† πŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌹𐌼 𐌲𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌹𐌼.<ref name="r64">T. M. Devine and R. J. Finlay, ''Scotland in the Twentieth Century'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 1996), pp. 64–65.</ref> π†π‚πŒ°πŒΌ 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌼𐌼𐌰 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 19 𐌱𐌴𐌳𐌿𐌽 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌰 πŒ·πŒ°πŒΉπŒΌπŒ°π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒΉπƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒπŒΈπŒ΄πŒ²πŒ½πŒΉπƒ π…πŒ°πƒ πŒ°π†π„π‚πŒ° πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈ.<ref name="r65">F. Requejo and K-J Nagel, ''Federalism Beyond Federations: Asymmetry and Processes of Re-symmetrization in Europe'' (Aldershot: Ashgate, 2011), p. 39.</ref> πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ πŒΊπŒΏπŒ½πŒΎπŒΉπƒ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ π…πŒΉπŒ»πŒ·πŒ΄πŒ»πŒΌ πŒ²πŒ»πŒ°πŒ³πƒπ„π‰πŒ½πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²π‚πŒ°πŒ±πŒ° π‚π‰πƒπŒ΄πŒ±πŒ΄π‚π….<ref name="r66">R. Quinault, "Scots on Top? Tartan Power at Westminster 1707–2007", ''History Today'', 2007 57(7): 30–36. ISSN 0018-2753 Fulltext: Ebsco.</ref><ref name="r67">K. Kumar, ''The Making of English National Identity'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2003), p. 183.</ref> πŒΊπŒ΄πŒΉπ‚ πŒ·πŒ°π‚πŒ³πŒΉπŒ΄ πŒ²πŒ°πŒΈπŒ°πŒΉπŒ·πƒ 𐌹𐌽 πŒ°π†πŒ°π‚πŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ 𐌹𐌽 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ°π‚πŒΊπƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄ 1888 π„πŒ°πŒΏπŒ· 𐌳𐌿 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°πŒΉ, 𐍃𐍉 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1895 𐌲𐌰𐌡𐌰𐌼 𐌹𐌽 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ°πŒ½πŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°, 𐌼𐌹𐌸 πŒ·πŒ°π‚πŒ³πŒΉπŒ΄ πƒπ…πŒ΄ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒ»πŒΎπŒ°.<ref name="r68">D. Howell, ''British Workers and the Independent Labour Party, 1888–1906'' (Manchester: Manchester University Press, 1984), p. 144.</ref> πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… π…πŒ°π‚πŒΈ 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒΈπŒΉπŒΆπ‰ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„π‰πŒ½π‰ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ, "πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ° πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒΉπƒ".<ref name="r69">J. F. MacKenzie, "The second city of the Empire: Glasgow – imperial municipality", in F. Driver and D. Gilbert, eds, ''Imperial Cities: Landscape, Display and Identity'' (2003), pp. 215–223.</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ 1860 πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒΎπŒ°πŒ½πƒ 𐌱𐌹 πŒΊπŒ»π…πŒ³πŒ΄ π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½π‰πŒ½πŒ° (πŒ°π†πŒ°π‚ 1870 πƒπ„πŒ°πŒ·πŒ»π‰πŒ½πŒ°) πŒ±π‚πŒ°πŒΈπŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ° 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΏπŒ½ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πƒ πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒΎπŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ.<ref name="r70">J. Shields, ''Clyde Built: a History of Ship-Building on the River Clyde'' (1949).</ref> π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°, πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄π‚πŒ°πŒΈ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ·πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌽𐌹 πŒ²πŒ°πƒπ„π‰πŒΈπŒΏπŒ½ 𐌼𐌹𐌸 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π…πŒ°πŒ·πƒπ„πŒ°πŒΏ; πŒΈπŒ°πŒΈπ‚π‰ 𐌡𐌰𐌼 πŒ°πŒ²πŒ²π…πŒΉπŒΈπŒ°, π†πŒΉπŒ»πŒΏ πŒ±πŒ°π‚πŒ½πŒ΄ πŒ³πŒ°πŒΏπŒΈπŒΏπƒ, 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉ πƒπŒ°πŒΏπŒ·π„πƒ.<ref name="r71">C. H. Lee, ''Scotland and the United Kingdom: the Economy and the Union in the Twentieth Century'' (1995), p. 43.</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ»πŒΉπŒΏπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌰𐌽𐌳𐌹𐌳𐌰 𐌹𐌽 πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒΉπŒ½ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 18,<ref name="r72">M. Magnusson, "Review of James Buchan, ''Capital of the Mind: how Edinburgh Changed the World''", New Statesman, 10 November 2003, http://www.newstatesman.com/200311100040</ref> 𐌹𐌸 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒ° 𐌳𐌿 π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ° πŒΈπŒ°πŒΏπ‚πŒ·π…πŒ°πƒ 50 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 𐌰𐌹𐌸𐌸𐌰𐌿 πŒΌπŒ°πŒΉπƒ, π†π‚πŒ°πŒΌ π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΌ πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ πŒΊπŒ»πŒ΄π‚πŒΊ πŒΌπŒ°π‡π…πŒ΄πŒ»πŒ» 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½ πŒΊπŒ΄πŒ»π…πŒΉπŒ½ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ»πŒΉπƒπ„πŒΉπ…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒΎπŒ°πŒΌ πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ π…πŒ°π„π„ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒΉπŒ»πŒ·πŒ΄πŒ»πŒΌ πŒΌπŒΏπ‚πŒ³π‰πŒΊπŒ·, 𐌸𐌰𐌹𐌴𐌹 π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΉπŒ½πŒΌπŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ.<ref name="r73">E. Wills, ''Scottish Firsts: a Celebration of Innovation and Achievement'' (Edinburgh: Mainstream, 2002).</ref> π…πŒ°πŒ»π„πŒ΄π‚ πƒπŒΊπ‰π„π„ ''Waverley'' (1814) πŒΏπ†π„πŒ° πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ³ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„ π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πƒπ€πŒΉπŒ»πŒ»;<ref name="r74">K. S. Whetter, "Understanding Genre and Medieval Romance", 2008, p. 28</ref> π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π… πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π„πŒ°π…πŒΉπŒ³πŒ° πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 𐌰𐌹𐌽𐌷𐌿𐌽 πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚ 𐌳𐌿 πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³π…πŒΎπŒ°πŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πƒπŒΉπŒ³πŒΏπ…πŒΉπƒπŒ°πŒ½.<ref name="r75">N. Davidson, "The Origins of Scottish Nationhood", 2000, p. 136</ref> π‚π‰πŒ³πŒ±πŒ°πŒΉπ‚π„ πŒ»π‰πŒΏπŒΉπƒ πƒπ„πŒ΄π…πŒ΄πŒ½πƒπ‰πŒ½, πŒ°π‚π„πŒ·πŒΏπ‚ πŒΊπ‰πŒ½πŒ°πŒ½ πŒ³π‰π…πŒ»πŒ΄, 𐌾. 𐌼. πŒ±πŒ°π‚π‚πŒΉπŒ΄, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ΄π‰π‚πŒ²πŒ΄ πŒΌπŒ°πŒΊπŒ³π‰πŒ½πŒ°πŒ»πŒ³ πŒ²πŒ°π…πŒΏπŒ½πŒ½πŒΏπŒ½ π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΌπŒ΄π‚πŒΉ 𐌹𐌽 πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒΉπŒ½ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 19.<ref name="r76">"Cultural Profile: 19th and early 20th century developments", Visiting Arts: Scotland: Cultural Profile, http://www.culturalprofiles.net/scotland/Directories/Scotland_Cultural_Profile/-5402.html</ref> πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…πŒΉπƒ πƒπŒΊπ‰πŒ»πŒ° (πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπ‰ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚ 19 – π†π‚πŒΏπŒΌπ‰ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚ 20), 𐍃𐍉 𐌱𐌻𐌰𐌽𐌳𐌹𐌳𐌰 πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ°π†π„π‚πŒ°πŒΊπ…πŒΉπ…πŒ΄πŒΉπŒ½, πŒ»πŒΉπƒπ„πŒΉπŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ·πŒ°πŒ½πŒ³πŒΏπ…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπŒ°π€πŒ°πŒ½πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π…πŒΉπƒπ‰πƒ, πŒ·πŒΏπŒ»π€ ''Art Nouveau'' πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³π…πŒΎπŒ°πŒ½; π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌰 πŒΉπŒΆπ‰πƒ π…πŒ°πƒ πŒΊπŒ°π‚πŒ» π‚πŒ΄πŒ½πŒ½πŒΉπŒ΄ πŒΌπŒ°πŒΊπŒΉπŒ½π„π‰πƒπŒ·.<ref name="r77">Stephan Tschudi-Madsen, ''The Art Nouveau Style: a Comprehensive Guide'' (Courier Dover, 2002), pp. 283–284.</ref> === π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπ…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 1998 === [[File:Bagpiper Battle of Bazentin Ridge 14-07-1916 IWM Q 4012.jpg|thumb|πƒπ…πŒΉπŒ²πŒ»πŒΎπŒ° πƒπŒ΄πŒ°π†π‰π‚π„πŒ· 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 π„πŒΉπŒΏπŒ·πŒΉπŒΈ 26 πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ» πŒ°π† πŒ²π‚πŒ°πŒ±π‰πŒΌ 𐌹𐌽 π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πŒ°π„ πŒ±πŒ°πŒΆπŒ΄πŒ½π„πŒΉπŒ½ πŒ·πŒ»πŒ°πŒΉπ…πŒ°, πŒΉπŒΏπŒ»πŒΉπŒΏπƒ 1916]] 𐌹𐌽 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπ…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°π† πŒΌπŒ°πŒ½πƒ, πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°, πƒπŒ°π‚π…πŒ°, π†πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ, 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ.<ref name="r78">Richard J. Finlay, ''Modern Scotland 1914–2000'' (2006), pp 1–33</ref> 𐌼𐌹𐌸 4,8 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌹𐌼 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1911 πƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ³πŒ° πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 500.000 π…πŒ°πŒΉπ‚πŒ΄; πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 π†πŒΉπŒ³πŒΏπ‚πŒΈπŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒ²πŒ°πŒ³πŒ°πŒΏπŒΈπŒ½π‰πŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ 𐌾𐌰𐌷 150.000 π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πƒπ…πŒΉπŒ½πŒΈπŒ°πŒ±πŒ° πŒ²πŒ°π…πŒΏπŒ½πŒ³π‰πŒ³πŒ°πŒΉ.<ref name="r79">R. A. Houston and W. W. J. Knox, eds. ''The New Penguin History of Scotland'' (2001) p 426.[https://books.google.com/books?id=VI5nAAAAMAAJ&q=casualties] Niall Ferguson points out in "The Pity of War" that the proportion of enlisted Scots who died was third highest in the war behind Serbia and Turkey and a much higher proportion than in other parts of the UK.[https://books.google.com/books?id=QrYhAQAAIAAJ&q=enlisted] [http://news.scotsman.com/worldwarone/39Savage-Scots39-wish-you-weren39t.6487746.jp]</ref> πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒ° πƒπŒΉπ‚ πŒ³π‰πŒΏπŒ²πŒ»πŒ°πƒ 𐌷𐌰𐌹𐌲 π„πŒ°πŒΏπŒ· πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½πƒ 𐌹𐌽 π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ° π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ°. πƒπ…πŒΉπŒ½πŒΈπŒ° "π‚πŒ°πŒΏπŒ³πŒ° πŒΊπŒ»π…πŒ³πŒ΄" πŒΉπŒ½πŒΌπŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΏπ‚π‚πŒ°πŒΉπƒ, π„πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ½πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ 𐌱𐌰𐌻𐌳𐌰𐌹𐌼 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπ‰πŒΌ; π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΉπƒπŒΊπŒ° 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πƒπŒΉπŒΊ πŒ°π† π†π‚πŒΉπŒΎπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°πŒΉ 𐌳𐌿 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°πŒΉ 𐌿𐌽𐌳 1922, πŒ²πŒ°π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΉπŒ³πŒ° 𐌰𐌽𐌰 πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ π€πŒ°π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒΌ, 𐌼𐌹𐌸 πŒ΅πŒΉπŒ½π‰πŒΌ, πŒΈπ‰πŒΆπŒ΄πŒΉ 𐌱𐌹 π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° π†πŒΉπŒ»πŒΏ π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½. πŒΉπŒ½πŒΌπŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ» πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πƒπ…πŒ°πŒ»π„ 𐌿𐌽𐌳 πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1920–1929.<ref name="r80">Iain McLean, ''The Legend of Red Clydeside'' (1983)</ref> 𐌹𐌽 πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΉ π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπ…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°πŒ±π‚πŒ°πŒ½πŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒ·πŒΏπƒπŒ°, πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒΎπŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ°πŒΏπŒ»πŒ°πŒ²π‚πŒΏπŒ±π‰πƒ, 𐌹𐌽 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ², 𐌾𐌰𐌷 πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπŒΌ 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌼𐌼𐌰 πŒ²πŒ°πŒΉπ‚πŒ³π‰πƒ.<ref name="r81">BBC, "Primary History – World War 2 – Scotland's Blitz", https://www.bbc.co.uk/bitesize/subjects/zcw76sg</ref> πŒΊπŒ»π…πŒ³πŒ΄πŒ±πŒ°πŒ½πŒΊ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πŒ·πŒ΄π‚πŒ²πƒ 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°π‚π„πŒ΄πŒΉπ‰πƒ πŒΌπŒ΄πŒ½π‰πŒΈπŒ° 1941, π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒΎπŒ°πŒ½πƒ, πŒΏπƒπŒ΅πŒ°πŒΌ 528 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°π…πŒ°π‚πŒ³πŒΉπŒ³πŒ° 4.000 π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°.<ref name="r82">BBC, "Scotland's Landscape : Clydebank Blitz", https://www.bbc.co.uk/scotland/landscapes/clydebank_blitz/</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1941 π‚πŒΏπŒ³π‰πŒ»π† πŒ·πŒ΄πƒπƒ 𐌲𐌰𐌻𐌰𐌹𐌸 πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πŒ»πŒΏπ†π„πŒΏ 𐌳𐌿 π‚πŒ΄πŒ½π†π‚πŒ΄π…πƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄, π…πŒ΄πŒ½πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒΉ πƒπ‰πŒΊπŒΎπŒ°πŒ½ πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°π„πŒΏπŒ²πŒ°πŒ½ πŒ·πŒ°πŒΌπŒΉπŒ»π„π‰πŒ½.<ref name="r83">J. Leasor ''Rudolf Hess: The Uninvited Envoy'' (Kelly Bray: House of Stratus, 2001), ISBN 0-7551-0041-7, p. 15.</ref> πŒΉπƒ 𐌱𐌹𐌻𐌰𐌹𐌸 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΎπŒ° πƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒΊπŒ°π‚πŒ»πŒ·πŒ΄πŒΉπŒ½πŒΆ π€πŒΉπŒ½π„πƒπŒΊπŒ· πŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ 𐌳𐌿 πŒ°πŒ³π‰πŒ»π† πŒ·πŒΉπ„πŒ»πŒ΄π‚, πŒΈπ‰πŒΆπŒ΄πŒΉ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒΎπŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΈ πŒΉπƒ 𐌲𐌰𐌺𐌰𐌽𐌽𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽; πŒΈπ‰πƒ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒ±π‚πŒΉπŒ²πŒ²πŒ°πŒ½πŒ³π‰πƒ 𐌳𐌿 πŒ±πŒ΄π‚πŒ²πŒ·π‰π† πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 11 πŒΌπŒ°πŒΉπŒΎπŒΉπƒ.<ref name="r84">Evans, Richard J., "The Third Reich at War", 2008, ISBN 978-0-14-311671-4, p. 168</ref> πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ πŒ°πŒ»πŒ±πŒ΄π‚π„ πƒπ€πŒ΄πŒ΄π‚ 𐌡𐌰𐌸, πŒ·πŒΉπ„πŒ»πŒ΄π‚ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 πŒΈπŒ°π„πŒ° πƒπ…πŒ΄ πƒπ…πŒ΄πƒπŒ° πŒ²πŒ°πŒ»πŒ΄π…πŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒΈπŒΉπŒΆπ‰ π…πŒ°πŒΉπ‚πƒπŒΉπƒπ„π‰πŒ½π‰ πƒπŒ»πŒ°πŒ·πŒ΄ πŒ»πŒΉπŒ±πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ;<ref name="r85">Sereny, Gitta, "Albert Speer: His Battle With Truth", 1996, ISBN 978-0-679-76812-8, p. 240</ref> π‰πŒ·π„πŒ°, 𐌴𐌹 πŒΉπ„πŒ°πŒ»πŒΉπŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπŒ°π€πŒ°πŒ½ 𐌷𐌿𐌲𐌹𐌳𐌴𐌳𐌴𐌹𐌽𐌰, πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒΉπƒ 𐌰𐌽𐌰𐌻𐌰𐌿𐌲𐌽𐌹𐌱𐌰 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒΉ 𐌼𐌹𐌸 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπŒ°πŒΉ πƒπ‰πŒΊπŒΉπŒ³πŒ°. [[File:Opening of the Scottish Parliament, 1999.jpg|thumb|πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌲𐌰𐌡𐌰𐌼 πŒ°π†π„π‚πŒ° 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπŒ»πŒΉπŒΏπƒ 1999 𐌼𐌹𐌸 πŒ³π‰πŒ½πŒ°πŒ»πŒ³ πŒ³πŒ΄π…πŒ°π‚, π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ° (𐌷𐌻𐌴𐌹𐌳𐌿𐌼𐌰𐌹), 𐌾𐌰𐌷 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌴𐌹𐌽 πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπƒπŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπŒΈ 2 (𐌹𐌽 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌼𐌼𐌰)]] πŒ°π†πŒ°π‚ 1945 πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒ³πŒ° 𐌹𐌽 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°, πŒΏπŒ½πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ πŒΈπ…πŒ°πŒΉπ‚πŒ·πŒ΄πŒΉπŒ½.<ref name="r86">Harvie, Christopher ''No Gods and Precious Few Heroes'' (Edward Arnold, 1989) pp 54–63.</ref> πŒ°π†π„π‚πŒ°π…πŒ°πŒ·πƒπ„πƒ 𐌹𐌽 𐌽𐌹𐌿𐌾𐌰𐌹𐌼 πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 𐌡𐌰𐌼 πŒ°π† π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπŒΌ, πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°πƒπ…πŒ΄πŒ²πŒ°πŒΉπŒΌ πƒπŒ°π‚π…πŒ°πŒΌ (πƒπŒΉπŒ»πŒΉπŒΊπ‰πŒ½ 𐌲𐌻𐌴𐌽),<ref name="r87">Stewart, Heather, "Celtic Tiger Burns Brighter at Holyrood", The Guardian, 6 May 2007, https://www.theguardian.com/business/2007/may/06/scottishparliament.devolution</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ»πŒ΄π…πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πƒπŒΊπŒ°πŒΈπŒ° πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ.<ref name="r88">"National Planning Framework for Scotland", Gov.scot, April 2004, http://www.gov.scot/Publications/2004/04/19170/35326</ref> πŒΌπŒ°π‚πŒ²πŒ°π‚πŒ΄π„πŒ° π„πŒ·πŒ°π„πŒΊπŒ·πŒ΄π‚ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌸𐌰 πŒ²πŒΉπŒ»πƒπ„π‚ (πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπŒ»πƒπ„π‚) 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1989, 𐌰𐌹𐌽 πŒΎπŒ΄π‚ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌳𐌰𐌹𐌻𐌰 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ,<ref name="r89">Torrance, David, "Modern myth of a poll tax test-bed lives on", The Scotsman, 30 March 2009, http://www.scotsman.com/news/david-torrance-modern-myth-of-a-poll-tax-test-bed-lives-on-1-1031968</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒ°π„πŒ° π†π‰πŒ³πŒΉπŒ³πŒ° 𐌹𐌽𐌼𐌰𐌹𐌳𐌴𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΏπ‚ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πƒπŒΉπŒ»πŒ±πŒ°π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ.<ref name="r90">"The poll tax in Scotland 20 years on", BBC News, 1 April 2009, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/7976782.stm</ref> πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 21 πŒ³πŒ΄πŒΊπŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 1988 π€πŒ°πŒ½ 𐌰𐌼 πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€ 103 πŒ²πŒ°πŒ±π‚πŒ°πŒΊ πŒΏπ†πŒ°π‚ πŒ»π‰πŒΊπŒ΄π‚πŒ±πŒΉπŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 πŒΏπƒπŒ΅πŒ°πŒΌ πŒ°πŒ»πŒ»πŒ°πŒ½πƒ 𐌰𐌽𐌰 πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ° 𐌾𐌰𐌷 11 πŒ±πŒ°πŒΏπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ; πŒΈπŒ°π„πŒ° πŒΉπƒπ„ 𐌽𐌰𐌿𐌷 πƒπŒ° πŒ³πŒ°πŒΏπŒΈπŒΏπŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ°πŒ²πŒΉπƒπŒ°πŒ±π‰π‚πŒ΄πŒΉ πŒ°π„πŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πƒ 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ.<ref name="r91">"Lockerbie tragedy: 35th anniversary of the bombing of Pan Am flight 103", Sky News, https://news.sky.com/story/lockerbie-tragedy-35th-anniversary-of-the-bombing-of-pan-am-flight-103-13033448</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ 𐌱𐌹 πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΌ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒΉπŒΌ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1997 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 1998<ref name="r92">[http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts1998/ukpga_19980046_en_1 "Scotland Act 1998"] , Office of Public Sector Information. Retrieved 22 April 2008.</ref> πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ° πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ, πŒΈπ‰πŒ΄πŒΉ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒΈπ‰ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„π‰πŒ½πŒ° π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°, πŒΈπ‰πŒ΄πŒΉ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πƒπŒΏπŒ½πŒ³π‚π‰ πŒ²πŒ°πŒ»πŒΉπŒΌπ€πŒ°πŒ½πŒ³.<ref name="r93">"Devolution > Scottish responsibilities", Scottish Government, http://www.gov.scot/About/Factfile/18060/11552</ref> πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌲𐌰𐌡𐌰𐌼 πŒ°π†π„π‚πŒ° 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 4 πŒΉπŒΏπŒ»πŒΉπŒ°πŒΏπƒ 1999.<ref name="r94">"Special Report &#124; 1999 &#124; 06/99 &#124; Scottish Parliament opening &#124; Scotland's day of history", BBC News, 4 July 1999, https://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/06/99/scottish_parliament_opening/382490.stm</ref> πƒπŒ° π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ, πŒ³π‰πŒ½πŒ°πŒ»πŒ³ πŒ³πŒ΄π…πŒ°π‚, πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπŒ³πŒ° 𐌿𐌽𐌳 𐌰𐌽𐌰𐌡𐌹𐌼𐌰𐌽 𐌳𐌰𐌿𐌸𐌿 πŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2000.<ref name="r95">"Donald Dewar dies after fall", The Independent, 11 October 2000, https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/donald-dewar-dies-after-fall-634695.html</ref> === πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚ 21 === [[File:Signing of the Edinburgh Agreement, 2012.jpg|thumb|πŒ²πŒ°πŒΌπŒ΄πŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΉπƒ πŒ°π„ πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² πŒΏπƒπŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ° πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌱𐌹 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2014]] πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒ°π„ πŒ·π‰πŒ»π…π‚π‰π‰πŒ³ π…πŒ°πƒ πŒΏπƒπŒ»πŒΏπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° 𐌹𐌽 π‰πŒΊπ„π‰πŒ±π‚πŒ΄ 2004, πŒ»πŒ°π„π‰ 𐌾𐌰𐌷 πŒΏπ†πŒ°π‚ πŒ²πŒ°πŒΌπŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ° π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ.<ref name="r96">"UK &#124; Scotland &#124; Guide to opening of Scottish Parliament", BBC News, 6 October 2004, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/3719396.stm</ref> πŒΏπ† 𐌰𐌿𐌺𐌰𐌽𐌳𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπŒΌπŒ°πŒ½πŒ½πŒ΄ πŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌽𐌹 𐌰𐌹𐌽 πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ° πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πŒ° 𐌳𐌰𐌹𐌻 𐌹𐌽 3 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ πŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒΉπŒΌ. πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ° (SNP), π†πŒ°πŒΏπ‚ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½, πŒΏπ† πŒ°πŒ»πŒ΄π‡ πƒπŒ°πŒ»πŒΌπ‰πŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πŒ° 𐌳𐌰𐌹𐌻 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2011, 69 πŒ°π† 129 πƒπŒΉπ„πŒ»πŒ΄,<ref name="r97">Carrell, Severin, "Salmond hails 'historic' victory as SNP secures Holyrood's first ever majority &#124; Politics", The Guardian, 6 May 2011, https://www.theguardian.com/politics/2011/may/06/scottish-elections-salmond-historic-victory-snp</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒ°π„πŒ° π„πŒ°πŒΏπŒ· 𐌳𐌿 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ 𐌱𐌹 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌹𐌽 πƒπŒ΄π€π„πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 2014, 𐌹𐌽 𐌸𐌹𐌢𐌰𐌹 55% "𐌽𐌹" πŒΊπŒΏπƒπŒΏπŒ½.<ref name="r98">"Scottish independence referendum – Results", BBC News, 19 September 2014, https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ π‚π‰πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πŒΉπŒΌ πŒ°πŒ»πŒ»πŒ°πŒΉπŒΆπ‰ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπ‰ 𐌹𐌽 πƒπŒΌπŒΉπ„πŒ· πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ° πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒΉπŒ½πƒ, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌱𐌹 πŒ²πŒΉπŒ»πƒπ„π‚, π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³π‰πƒ. πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ πŒΏπƒπŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πƒ πŒ°π† πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹, 𐌸𐌰𐌽𐌴𐌹 πƒπŒ° πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒΊπŒΉπŒΏπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πŒ΄ πŒ°π†πŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒΊ, π„πŒ°πŒΏπŒ· 𐌳𐌿 πŒ±πŒΉπŒ³π‰πŒΌ π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΉ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ. πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2022 π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπ‰ π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°π‚π‰πŒ³πŒΎπŒ° πŒ³π‰π‚π‰π„πŒ·π… 𐌱𐌰𐌹𐌽 𐌡𐌰𐌸, 𐌴𐌹 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΉ 𐌰𐌹𐌽𐌰 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌽; πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ° πƒπ„π‰πŒΎπŒΉπŒ³πŒ° π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ°.<ref name="r99">"Supreme court rules against Scottish parliament holding new independence referendum", The Guardian, 23 November 2022, https://www.theguardian.com/politics/2022/nov/23/scottish-independence-supreme-court-scottish-parliament-second-referendum-indyref2</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πƒπ‰πŒΊπŒΉπŒ³πŒ° πŒΈπŒ°πŒΈπ‚π‰πŒ· πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 1998 𐌹𐌽𐌼𐌰𐌹𐌳𐌾𐌰𐌽, 𐌴𐌹 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½ πŒΏπƒπŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΉ.<ref name="r100">Brown, Faye, "SNP reveals new plan to secure indyref2 without Westminster backing", Sky News, 14 December 2022, https://news.sky.com/story/snp-reveals-new-plan-to-secure-indyref2-without-westminster-backing-12767700</ref><ref name="r101">Torrance, David, "Scottish independence referendum: legal issues", House of Commons Library, 18 February 2025, https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-9104/</ref> πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 14 πƒπŒ΄π€π„πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 2026 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πŒΎπ‰πŒ·πŒ½ πƒπ…πŒΉπŒ½πŒ½πŒ΄π… 𐌲𐌰𐌼𐌴𐌻𐌹𐌳𐌰 πŒ±π‰πŒΊπŒ° πŒ²πŒ°πŒ΅πŒΉπƒπƒπŒ°πŒΉπƒ 𐌼𐌹𐌸 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ π…πŒ°πŒ»πŒΉπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ, 𐍃𐍉 𐌱𐌰𐌳 πŒ°π†πŒ°π‚πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ 𐌱𐌹 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½; πŒΉπƒ πŒ·πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΉπ„ πŒΉπ„πŒ° "π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉ 𐍈𐌴𐌹𐌻𐌰 𐌹𐌽 π…πŒΉπŒ²πŒ° π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒΉπƒ".<ref name="r102">"Westminster coming to an end, say Welsh, Scottish and Northern Irish leaders", BBC News, 13 September 2026, https://www.bbc.co.uk/news/articles/c62enegxyl9o</ref> == πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒΈπŒΉ == [[File:Corpach Basin - geograph.org.uk - 5757851.jpg|thumb|𐌼𐌹𐌸 4.413 π†π‰π„πŒΏπŒΌ (1.345 m) 𐌱𐌴𐌽 πŒ½πŒ΄π…πŒΉπƒ πŒΉπƒπ„ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΉ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌾𐌰𐌷 𐌹𐌽 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ]] π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΉπƒπ„ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ° πŒΈπ‚πŒΉπŒ³πŒΎπ‰ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ, πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ° πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ. 𐌰𐌻𐌻𐌰 πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉ 80.231 kmΒ², πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉ 77.901 kmΒ²,<ref name="r103">Office for National Statistics, "Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK", Open Geography Portal, 31 May 2024, https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about</ref> 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰 π„πƒπŒΎπŒ΄πŒΊπŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹. 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌπŒ°π‚πŒΊπŒ° πŒΉπƒ, 𐌼𐌹𐌸 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰, πŒΉπƒπ„ 96 𐌼𐌹𐌻𐌾𐌰 π†π‚πŒ°πŒΌ 𐌳𐌰𐌻𐌰 πŒ°πˆπ‰πƒ π„π…πŒ΄πŒ΄πŒ³ πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ° 𐌿𐌽𐌳 πƒπ‰πŒ»π…πŒ°π… πŒΌπŒ°π‚πŒΉπŒ°π‚πŒΌπŒΉπƒ π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°. πŒ°π„πŒ»πŒ°πŒ½π„πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒΌπŒ°π‚πŒΉπƒπŒ°πŒΉπ…πƒ 𐌻𐌹𐌲𐌹𐌸 π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉ πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°. πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΉπƒπ„ 21 km π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ½πŒ°πƒπŒΎπŒ° πŒΊπŒΉπŒ½π„π…π‚πŒ΄;<ref name="r104">[http://www.britannica.com/place/North-Channel-strait North Channel] , EncyclopΓ¦dia Britannica. Retrieved 2 May 2016.</ref> πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπ…πŒΉπŒ²πƒ πŒΉπƒπ„ 305 km πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° π†πŒ°π‚π‰πŒ΄ 270 km πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΌπŒ°π‚πŒΊπ‰πƒ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³π‰πƒ πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ πŒ°π„ π…π‰π‚πŒΊ 𐌼𐌹𐌸 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 (1237)<ref name="r37" /> 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ πŒ°π„ π€πŒ΄π‚π„πŒ· 𐌼𐌹𐌸 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπ…πŒΉπŒ²πŒ° (1266).<ref name="r6" /> 𐌹𐌽𐌿𐌷 𐌸𐌰𐌼𐌼𐌰: πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌼𐌰𐌽, π†π‚πŒ°πŒ΅πŒΉπƒπ„πŒΉπŒΈ 𐌳𐌿 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 14 𐌾𐌰𐌷 𐌽𐌿 π…πŒ°πŒΉπ€πŒΎπ‰πƒ πŒΏπ†πŒ·πŒ°πŒΏπƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ; π‰π‚πŒΊπŒ½πŒ΄π… 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒ·πŒ΄π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, πŒ²πŒ°πƒπ„π‰πŒΈπŒ°πŒ½πŒ° πŒ°π† πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπ…πŒΉπŒ²πŒ° πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1472;<ref name="r105">''Whitaker's Almanack'' (1991) London. J. Whitaker and Sons.</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒ±πŒ΄π‚π…πŒΉπŒΊ 𐌱𐌹 π„π…πŒ΄πŒ΄πŒ³, πŒ°π„πŒ²πŒΉπŒ±πŒ°πŒ½πŒ° 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1482.<ref name="r106">Ellis, Steven G., "The Making of the British Isles", 15 July 2014, p. 30, ISBN 978-1-317-90050-4</ref> πŒΌπŒΉπŒ³πŒΎπŒΉπƒ πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΉπƒπ„ 𐌽𐌴𐍈𐌰 πŒ½πŒ΄π…π„π‰πŒ½πŒΌπ‰π‚πŒ΄ 𐌹𐌽 πŒ±πŒ°πŒ³πŒ΄πŒ½π‰πŒΊπŒ·.<ref name="r107">See [http://www.newtonmore.com/our-community/centre-of-scotland.html "Centre of Scotland"] Newtonmore.com. Retrieved 7 September 2012.</ref> πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒΉπƒπ„ 𐌱𐌴𐌽 πŒ½πŒ΄π…πŒΉπƒ (1.345 m) 𐌹𐌽 πŒ»π‰πŒΊπŒ·πŒ°πŒ±πŒ΄π‚; πŒ»πŒ°πŒ½πŒ²πŒΉπƒπ„πŒ° 𐌰𐍈𐌰 πŒΉπƒπ„ π„πŒ°π… (188 km).<ref name="r1" /> === πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° === [[File:South over the Quiraing, Isle of Skye - 2.jpg|thumb|πŒ΅πŒΏπŒΉπ‚πŒ°πŒΉπŒ½πŒ² 𐌰𐌽𐌰 πƒπŒΊπ…πŒ΄, 𐌰𐌹𐌽𐌰𐌼𐌼𐌰 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄ πŒΉπŒ½πŒ½πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΆπ‰ πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒ΄]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 𐌽𐌴𐍈𐌰 900 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, πŒ°π† 𐌸𐌰𐌹𐌼𐌴𐌹 𐌽𐌴𐍈𐌰 118 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌹𐌳𐌰 πƒπŒΉπŒ½πŒ³,<ref name="r108">"Facts and figures about Scotland's sea area (coastline length, sea area in sq kms) | marine.gov.scot", marine.gov.scot, https://marine.gov.scot/data/facts-and-figures-about-scotlands-sea-area-coastline-length-sea-area-sq-kms</ref> 𐌹𐌽 4 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πŒ·πŒ°πŒ½πƒπ‰πŒΌ: πƒπŒ·πŒ΄π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, π‰π‚πŒΊπŒ½πŒ΄π…, πŒΉπŒ½πŒ½πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„π‰πƒ πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒΉπƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΏπ„πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„π‰πƒ πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒΉπƒ. 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒΈπ‰ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒΉπƒπ„π‰πŒ½πŒ° 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄: 71 πŒ°π† 5 kmΒ² 𐌰𐌹𐌸𐌸𐌰𐌿 πŒΌπŒ°πŒΉπƒ.<ref name="r109">"Britain's largest islands | Blog | OS", Ordnance Survey, 28 June 2018, https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/britains-largest-islands</ref> πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ»πŒ΄π…πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ·πŒ°π‚π‚πŒΉπƒ, πƒπŒΊπ…πŒ΄, πƒπŒ·πŒ΄π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, 𐌾𐌰𐌷 𐌼𐌿𐌻𐌻.<ref name="r109" /> πŒ°π‚π‚πŒ°πŒ½, πŒ±πŒΏπ„πŒ΄, πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ° πŒΏπŒΉπƒπ„, πŒΉπƒπŒ»πŒ°π…, 𐌾𐌰𐌷 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 πŒΊπŒΏπŒΌπŒ±π‚πŒ°πŒ΄ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌽𐌳 πˆπŒ°π‚πŒΎπŒΉπŒΆπŒΏπŒ· 1.300–6.400 πŒ±πŒ°πŒΏπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ.<ref name="r110">"5 Exploring individual factors: population, local amenities, and ferry connections", www.gov.scot, https://www.gov.scot/publications/scottish-islands-typology-overview-2024/pages/7/</ref> πŒ°πŒΉπŒ»πƒπŒ° πŒΊπ‚πŒ°πŒΉπŒ², 𐌿𐌽𐌱𐌰𐌿𐌰𐌹𐌳𐌰, 𐌱𐌹 πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ° πŒ°π…π‚πƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄, 𐌲𐌹𐌱𐌹𐌸 πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½ π†πŒ°πŒΏπ‚ πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΌ ''curling'' πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒΉπƒ.<ref name="r111">"Ailsa Craig: Asking price reduced in Irish Sea island sale", BBC News, 21 March 2013, https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-21878099</ref> πƒπŒ·πŒ΄π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 π‰π‚πŒΊπŒ½πŒ΄π…, πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π†π‚πŒ°πŒΌ 1472, πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»π‰πƒ πƒπ…πŒ΄πƒπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πƒπŒΉπŒ³πŒΏπ…πŒΉπƒπ‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ. πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΏπƒ 3 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πƒπ„π‰πŒΈ πŒΉπŒΆπ‰πƒ, 𐌸𐌰𐌽 πŒΊπ‚πŒΉπƒπ„πŒΎπŒ°πŒ½ 1 πŒ³πŒ°πŒ½πŒΌπŒ°π‚πŒΊπ‰πƒ πŒΉπŒΆπ‰πƒ π†π‚πŒ°πŒ»πŒΉπŒΉπ„.<ref name="r112">"550 Years Ago: how Shetland became part of Scotland - part 2", Shetland Museum & Archives, 14 February 2022, https://www.shetlandmuseumandarchives.org.uk/blog/550-years-ago-how-shetland-became-part-of-scotland-part-2</ref> πŒ±πŒ°πŒΎπ‰πŒΈπƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌽𐌳 πƒπ…πŒ΄πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌸𐌹𐌢𐌴 32 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ.<ref name="r113">"Organisations", www.mygov.scot, https://www.mygov.scot/organisations</ref> πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ»πƒ πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πƒ π‚π‰πŒΊπŒ°πŒ»πŒ» 𐌹𐌽 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°π„πŒ»πŒ°πŒ½π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒΌπŒ°π‚πŒΉπƒπŒ°πŒΉπ…πŒ° π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°πŒΊπŒ°πŒ½πŒ½πŒΉπŒ³π‰ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π‚π‰πŒΊπŒ°πŒ»πŒ» π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 1972;<ref name="r114">BBC News, "On This Day: 21 September", 21 September 1955, https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/21/newsid_4582000/4582327.stm</ref><ref name="r115">"House of Lords Hansard", 24 June 1997, https://publications.parliament.uk/pa/ld199798/ldhansrd/vo970624/text/70624-02.htm</ref> πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, πŒ³πŒ°πŒ½πŒΌπŒ°π‚πŒΊπŒ°, 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ°πŒ½πŒ³πƒπŒ°πŒΊπŒ°πŒ½πŒ³ 𐌸𐌹𐌢𐌰𐌹 πŒ»πŒΏπƒπ„πŒ°πŒΏ, πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπ…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ° π…πŒ΄πŒ½πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ 𐌽𐌹 πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒΈ.<ref name="r116">DΓ‘il Γ‰ireann, "Oral Questions to the Minister of Foreign Affairs", Official Report of the Parliamentary Debates of the Houses of the Oireachtas, 1 November 1973, http://historical-debates.oireachtas.ie/D/0268/D.0268.197311010090.html</ref><ref name="r117">MacDonald (2006) pp. 627–647.</ref> === πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°πŒ»πŒΉπƒπ„πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ·πŒΉπ…πŒΉ === [[File:Arthur's Seat seen from the Pentlands - geograph.org.uk - 7138235.jpg|thumb|πŒ°π‚π„πŒ·πŒΏπ‚πŒΉπƒ πƒπŒΉπ„πŒ»πƒ, πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²]] 𐌰𐌻𐌻𐌰 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ π…πŒ°πƒ πŒΏπ† πŒ΄πŒΉπƒπŒ° 𐌹𐌽 π€πŒ»πŒ΄πŒΉπƒπ„π‰πŒΊπŒ΄πŒ½πŒ΄ 𐌼𐌴𐌻𐌰, 𐌾𐌰𐌷 πŒ΄πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πƒπŒΊπ‰π€ πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ·πŒΉπ…πŒΉ. πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 3 πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°πŒ»πŒΉπƒπ„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπƒ: 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰 πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒ°πŒ·πŒ΄πŒΉ. 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌻𐌹𐌲𐌰𐌽𐌳 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ° 𐌾𐌰𐌷 π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ° πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΌπŒ°π‚πŒΊπŒ°πŒ±π‚πŒΉπŒΊπŒΉπŒ½πƒ (π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ°π‚π‚πŒ°πŒ½ 𐌳𐌿 πƒπ„π‰πŒ½πŒ΄πŒ·πŒ°π…πŒ΄πŒ½). πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒΊπŒ°πŒΌπŒ±π‚πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒΊπŒ°πŒΌπŒ±π‚πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½π‰πƒ, πŒΏπƒπŒ·πŒ°π†πŒ°πŒ½πŒ°πŒΉ 𐌹𐌽 πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΎπŒ΄πŒ²πŒ°πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΉ, 𐌼𐌹𐌸 π†π‰πŒ½πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΌ πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ°πŒ»πŒ³π‰πƒ, 𐌸𐌰𐌹𐌴𐌹 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΎπŒ΄πŒ·πŒ°πŒΏπ†πŒ½π‰πƒ πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ πŒΊπŒ°πŒΉπ‚πŒ½πŒ²π‰π‚πŒΌπƒ 𐌾𐌰𐌷 𐌺𐌿𐌹𐌻𐌻𐌹𐌽.<ref name="r118">"Hebrides – Scottish Geology Trust", https://www.scottishgeologytrust.org/geology/scotlands-geology/regional-geology/hebrides/</ref> πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ° πŒ²πŒ°πƒπŒΊπ‰π€ π†π‚πŒ°π…πŒΉπƒπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ πŒ΄πŒΉπƒπŒ°πŒ»πŒ³πŒ°πŒΉ 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰𐌽𐌰 𐌳𐌰𐌹𐌻 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ. πŒ°πŒ»πŒΈπƒ π‚πŒ°πŒΏπŒΈπƒ πŒΌπŒ°πŒ»πŒΌπŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πƒ 𐌱𐌹 πŒΌπ‰π‚πŒ°π… πŒΌπŒ°π‚πŒΉπŒ°π‚πŒΌπŒΉπƒ, 𐌼𐌹𐌸 πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½π‰πŒΌ πŒ»πŒ°πŒΉπŒ±π‰πŒΌ 𐌳𐌹𐌿𐌢𐌴, πŒΉπƒπ„ πŒΏπ„πŒ°πŒ½πŒ° π‚πŒ°πŒ²πŒΉπŒ½πŒ°.<ref name="r119">Hall, Adian M., "Deep weathering patterns in north-east Scotland and their geomorphological significance", Zeitschrift fΓΌr Geomorphologie, 1986, pp. 407–422</ref> 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΎπŒ° πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒ°πŒΉπ…πŒΉπŒ½πƒ πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ πŒ»π‰πŒΊπŒ· πŒ»π‰πŒΌπ‰πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 πŒ»π‰πŒΊπŒ· πŒ½πŒ΄πƒπƒ; πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»π‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ ''machair'', πŒ·πŒ½πŒ°πŒΉπ…πƒ πŒΌπŒ°πŒ»πŒΌπŒ°π…πŒΉπŒ½πŒΎπŒ°. 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰 πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΉπƒπ„ πŒ³πŒ°πŒ»πƒ πŒ²πŒ°πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒ°πŒ½πƒ π€πŒ°πŒ»πŒ΄π‰πŒΆπ‰πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΌ, 𐌼𐌹𐌸 𐌺𐌰𐌿𐌻𐌰 𐌾𐌰𐌷 πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°, πŒΈπ‰πŒ΄πŒΉ π†π‰πŒ³πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΉπƒπŒΊπŒ° 𐌹𐌽𐌼𐌰𐌹𐌳𐌴𐌹𐌽. 𐌰𐌻𐌸𐌰 π†π‰πŒ½πŒ°π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΎπŒ° 𐌱𐌹𐌻𐌰𐌹𐌱𐌿𐌽 πŒ°π‚π„πŒ·πŒΏπ‚πŒΉπƒ πƒπŒΉπ„πŒ» 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ². 𐌻𐌰𐌽𐌳 πŒΉπƒπ„ πŒ·πŒ½πŒ°πŒΉπ…, 𐌼𐌹𐌸 πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒ°πŒ·πŒ°πŒΉπŒΌ πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ π‰πŒΊπŒ·πŒΉπŒ»πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ°πŒΌπ€πƒπŒΉπŒ΄ π†πŒ΄πŒ»πŒ»πƒ. πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒ°πŒ·πŒ΄πŒΉ πŒΉπƒπ„ π‚πŒ°πŒ²πŒΉπŒ½ πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒ΄ 𐌽𐌴𐍈𐌰 200 km 𐌻𐌰𐌲𐌲 𐌼𐌹𐌸 πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΌ 𐌳𐌰𐌻𐌹𐌼, πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ° πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒ°πŒ·πŒ°πŒΉπ‰πƒ πŒΌπŒ°π‚πŒΊπŒ°πŒ±π‚πŒΉπŒΊπŒΉπŒ½πƒ (π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ²πŒΉπ‚π…πŒ°πŒ½ 𐌳𐌿 πŒ³πŒΏπŒ½πŒ±πŒ°π‚).<ref name="r120">Tiscali.co.uk, "Southern Uplands", 16 November 1990, http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0029160.html</ref><ref name="r121">BBC, "Education Scotland – Standard Grade Bitesize Revision – Ask a Teacher – Geography – Physical – Question From PN", http://www.bbc.co.uk/scotland/education/bitesize/standard/other/sos/geography/physical/answerphysical_59.shtml</ref><ref name="r122">Intheknowtraveler.com, "Scotland Today " ITKT", 28 December 2006, http://www.intheknowtraveler.com/1144</ref> πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ»πŒΏπ‚πŒΉπƒπŒΊπŒ° 𐌻𐌰𐌹𐌱𐌰, 400–500 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 πŒΎπŒ΄π‚πŒ΄ 𐌰𐌻𐌸𐌾𐌰. πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒΉπƒπ„ πŒΌπŒ΄π‚π‚πŒΉπŒΊ (843 m).<ref name="r5" /><ref name="r123">Murray, W.H. (1973) ''The Islands of Western Scotland''. London. Eyre Methuen ISBN 978-0-413-30380-6</ref><ref name="r124">Murray, W.H. (1968) ''The Companion Guide to the West Highlands of Scotland''. London. Collins. ISBN 0-00-211135-7</ref><ref name="r125">Johnstone, Scott ''et al.'' (1990) ''The Corbetts and Other Scottish Hills''. Edinburgh. Scottish Mountaineering Trust. Page 9.</ref> π…πŒ°πŒ½πŒ»π‰πŒΊπŒ·πŒ΄πŒ°πŒ³ (430 m) πŒΉπƒπ„ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ·πŒ°πŒΉπŒΌπƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ.<ref name="r122" /> === π…πŒ΄πŒ³π‚ === [[File:The beach below Balevullin - geograph.org.uk - 4480551.jpg|thumb|π„πŒΉπ‚πŒ΄πŒ΄ 𐌹𐌽 πŒΉπŒ½πŒ½πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒΉπŒΌ πŒΉπƒπ„ πŒ°πŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌹𐌢𐌴 πƒπŒΏπŒ½πŒ½π‰πŒ³π‰πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°.]] πƒπŒ° πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒ²πŒ°πŒΌπŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ°π„πŒ°, πŒΌπŒ°π‚πŒΉπƒπŒ°πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊ, 𐌾𐌰𐌷 π†πŒΉπŒ»πŒΏ π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³π‰ π…πŒ΄πŒ³π‚. πŒ²πŒΏπŒ»π† πƒπ„π‚πŒ΄πŒ°πŒΌ 𐌲𐌹𐌱𐌹𐌸 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ³π‰πŒΆπŒ°πŒ½πƒ π…πŒΉπŒ½π„π‚πŒΏπŒ½πƒ 𐌹𐌸 πŒΊπŒ°πŒ»πŒ³π‰πŒΆπŒ°πŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒ΅πŒ°πŒ³π‰πŒΆπŒ°πŒ½πƒ πƒπŒΏπŒΌπ‚πŒΏπŒ½πƒ 𐌸𐌰𐌿 πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒΌ 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰𐌼𐌼𐌰 πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π‚πŒ°πŒ²πŒΉπŒ½πŒ°, πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ πŒ»πŒ°πŒ±π‚πŒ°πŒ³π‰π‚, πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ» πƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ½πŒ°π…πŒΎπ‰πƒ, 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌱𐌹 πŒΌπ‰πƒπŒΊπ…πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ°πŒΌπŒΊπŒ·πŒ°π„πŒΊπŒ°. πŒ·πŒ΄πŒΉπ„π‰ πŒΉπƒπ„ 𐌼𐌹𐌽𐌽𐌹𐌢𐌰 𐌸𐌰𐌿 𐌹𐌽 πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌳𐌰𐌹𐌻𐌰 πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ. πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ·πŒ΄πŒΉπ„π‰ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ, βˆ’27,2 Β°C, π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ° πŒ°π„ πŒ±π‚πŒ°πŒ΄πŒΌπŒ°π‚ πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 11 π†πŒ΄πŒ±π‚πŒ°π…πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΏπƒ 1895, 𐌾𐌰𐌷 πŒ°π†π„π‚πŒ° πŒ°π„ πŒ±π‚πŒ°πŒ΄πŒΌπŒ°π‚ πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 10 πŒΉπŒ°πŒ½π…πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΏπƒ 1982 𐌾𐌰𐌷 πŒ°π„ πŒ°πŒ»π„πŒ½πŒ°πŒ·πŒ°π‚π‚πŒ° πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 30 πŒ³πŒ΄πŒΊπŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 1995.<ref name="r126">BBC Weather, "UK Records", http://www.bbc.co.uk/weather/features/understanding/uk_records.shtml</ref> πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° π…πŒΉπŒ½π„π‚πŒΏπƒ πŒ·πŒ΄πŒΉπ„π‰ πŒΉπƒπ„ 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌱𐌰 6 Β°C 𐌹𐌽 πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, πƒπŒΏπŒΌπ‚πŒΉπƒ 18 Β°C. πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ·πŒ΄πŒΉπ„π‰ πŒΉπƒπ„ 34,8 Β°C πŒ°π„ πŒΊπŒ·πŒ°π‚π„πŒ΄π‚πŒ·πŒ°πŒ»πŒ», πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πŒΌπŒ°π‚πŒΊπ‰πƒ, πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 19 πŒΉπŒΏπŒ»πŒΉπŒ°πŒΏπƒ 2022.<ref name="r127">"Scotland's record temperature of 34.8C at Charterhall confirmed", 28 July 2022, https://www.bbc.com/news/uk-scotland-south-scotland-62334687</ref> π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒΉπƒπ„ πŒΏπ†π„πŒ° π…πŒ°π‚πŒΌπ‰πŒΆπŒ° 𐌸𐌰𐌿 πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ, 𐌹𐌽 πŒ°π„πŒ»πŒ°πŒ½π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πƒπ„π‚πŒ΄πŒΌπŒ°πŒΌ 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ°πŒ»πŒ³π‰πŒΆπŒ΄πŒΉπŒ½ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ½. π„πŒΉπ‚πŒ΄πŒ΄ πŒΉπƒπ„ πŒ°πŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌹𐌢𐌴 πƒπŒΏπŒ½πŒ½π‰πŒ³π‰πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄, 𐌼𐌹𐌸 πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 300 πˆπŒ΄πŒΉπŒ»π‰πŒΌ πƒπŒΏπŒ½πŒ½π‰πŒ½πƒ 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°πŒΉπŒΎπŒΉπƒ 1975.<ref name="r128">Met Office, "Weather extremes", http://www.metoffice.gov.uk/public/weather/climate-extremes/#?tab=climateExtremes</ref> π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ° 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳 πŒΉπƒπ„ πŒ½πŒ°πŒ΅πŒ°πŒ³π‰πƒπ„, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 3000 mm 𐌹𐌽 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 𐌹𐌽 πƒπŒΏπŒΌπŒ°πŒΉπŒΌ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒΌ;<ref name="r129">"Western Scotland: climate", http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/ws</ref> πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πƒ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌽𐌹𐌼𐌹𐌸 πŒΌπŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌰𐌿 800 mm.<ref name="r130">"Eastern Scotland: climate", http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/es</ref> πƒπ…πŒΉπŒ½πŒΈπƒ πƒπŒ½πŒ°πŒΉπ…πƒ πŒΉπƒπ„ πƒπŒ΄πŒ»πŒ³π‰ 𐌹𐌽 πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒΉπŒΈ 𐌼𐌹𐌸 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌴𐌹𐌽: πŒ±π‚πŒ°πŒ΄πŒΌπŒ°π‚ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌱𐌰 59 πƒπŒ½πŒ°πŒΉπ…πŒ°πŒ³πŒ°πŒ²πŒ°πŒ½πƒ 𐌹𐌽 πŒΎπŒ΄π‚πŒ°,<ref name="r131">BBC, "Scottish Weather Part One", http://www.bbc.co.uk/weather/features/understanding/scotland_01.shtml</ref> 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌰 πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ° πŒΌπŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌰𐌿 10 πŒ³πŒ°πŒ²πŒ°πŒ½πƒ πŒ»πŒΉπŒ²πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ½πƒ πƒπŒ½πŒ°πŒΉπ…πŒΉπƒ.<ref name="r130" /> π…πŒ΄πŒ³π‚πŒΉπƒ πŒΉπŒ½πŒΌπŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πƒπŒ»πŒ°πŒ·πŒΉπŒΈ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ·πŒ°π‚πŒ³πŒΏπŒ±πŒ°: 3 π„π‚πŒΏπƒπŒ²π‰ π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπ…πŒ°π‚πŒΌπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πŒ²πŒ°πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½ 𐌿𐌽𐌳 8% πŒΎπŒ΄π‚πŒ°π…πŒ°πŒ·πƒπ„πŒ°πŒΏπƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌿𐌽𐌳 2070. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒ³πŒ° πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πŒΏπ‚πŒ½π‰πƒπ„πŒ° πŒΏπƒπŒ΅πŒΉπŒΈ πƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒ½πŒ° 𐌱𐌹 51,3% 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 1990 𐌾𐌰𐌷 2023. π…πŒ΄πŒ³π‚πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΈ πŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2026 πƒπ‰πŒΊπŒ΄πŒΉπŒΈ πŒΊπŒ°πŒΏπŒ»πŒ°πŒ»πŒ΄πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌿𐌽𐌳 2045, πŒΊπŒ°πŒΏπŒ»πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπƒπŒ° π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°πŒ·πŒ΄πŒΉπ„π‰ 𐌿𐌽𐌳 2045, 21% πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΏπ† 𐌱𐌰𐌲𐌰 𐌿𐌽𐌳 2032, 𐌾𐌰𐌷 πŒ°π†π„π‚πŒ°πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒ΄πŒΉπŒ½ πŒ·πŒ°πŒΉπŒΈπŒΎπ‰.<ref name="r132">"Scotland's Climate Change Plan: 2026 – 2040 & Annexes", Scottish Government, https://www.gov.scot/publications/scotlands-climate-change-plan-2026-2040-annexes/</ref><ref name="r133">"Scotland's Climate Change Plan: 2026 – 2040 & Annexes - Introduction", Scottish Government, https://www.gov.scot/publications/scotlands-climate-change-plan-2026-2040-annexes/pages/2/</ref><ref name="r134">"Climate Change Plan published", March 2026, https://nen.press/climate-change-plan-published/</ref> === πŒ²π‚πŒ°πƒ 𐌾𐌰𐌷 𐌳𐌹𐌿𐌢𐌰 === [[File:White-tailed eagle in flight at Falkenhof Schloss Rosenburg.jpg|thumb|πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ°π‚πŒ° πˆπŒ΄πŒΉπ„πƒπ…πŒ°πŒ²πŒ²πŒΏπƒ]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒΉπŒ»π„πŒΎπŒ° 𐌳𐌹𐌿𐌢𐌰 πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰 𐌸𐌰𐌹𐌼 𐌹𐌽 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒ° πŒΉπŒΏπ‚π‰π€π‰πƒ; πŒ»πŒΏπŒ·πƒ, πŒ±π‚πŒΏπŒ½πƒ πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πƒ, π…πŒΏπŒ»π†πƒ, πŒ°πŒ»πŒ·πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ·π‚π‰πƒ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒΏπƒπŒ΅πŒΉπƒπ„πŒΉπŒ³πŒ° 𐌹𐌽 π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΌπŒ΄πŒ»πŒ°πŒΌ. πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 πŒ·πŒΉπŒΏπŒ·πŒΌπŒ°πŒ½πƒ πƒπŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰𐌹 πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπ†πŒΏπŒ²πŒ»πŒ΄, πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ πŒ²πŒ°πŒ½π‰π„πŒ΄.<ref name="r135">Fraser Darling, F. & Boyd, J. M. (1969) ''Natural History in the Highlands and Islands.'' London. Bloomsbury.</ref> πŒ²πŒΏπŒ»πŒΈπŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ°π‚πŒ° πŒΉπƒπ„ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° π„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πƒ.<ref name="r136">Benvie, Neil (2004) ''Scotland's Wildlife''. London. Aurum Press. ISBN 1-85410-978-2 p. 12.</ref> 𐌰𐌽𐌰 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌹𐌼 π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΎπŒ°πŒΌ π‚πŒΎπŒΏπ€πŒ°, π†πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒΏπŒ½πŒΎπŒ°πŒ·πŒ°πƒπŒ°, 𐌾𐌰𐌷 πŒ·πŒ΄π‚πŒΌπŒΎπ‰ π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°πŒ½πŒ³ πˆπŒ΄πŒΉπ„πŒ°πŒΉ 𐌹𐌽 π…πŒΉπŒ½π„π‚πŒΏ.<ref name="r137">[http://www.cairngorms.co.uk/resource/docs/publications/CNPA.Paper.225.State%20of%20the%20Park%20Report%20-%20Chapter%202%20Natural%20Resources.pdf "State of the Park Report. Chapter 2: Natural Resources"] (pdf) (2006) Cairngorms National Park Authority. Retrieved 14 October 2007.</ref> πŒ»πŒ°πŒΉπŒ±π‰πƒ πŒΉπŒ½πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ π†πŒΏπ‚πŒ·π‰πŒ±πŒ°πŒ²πŒΌπŒ΄<ref name="r138">Preston, C. D., Pearman, D. A., & Dines, T. D. (2002) ''New Atlas of the British and Irish Flora''. Oxford University Press.</ref> 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌽𐌳 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° 𐌲𐌰𐌻𐌲𐌰𐌽𐌴𐌱𐌰 (𐌰𐌹𐌽𐌰𐌽𐌰 πŒΉπŒ½πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° π†πŒΏπŒ²πŒ» 𐌾𐌰𐌷 πŒ±πŒ°πŒΉπŒ½πŒ³πŒΉπŒΏπ‚ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ), πŒ±πŒ°πŒ²πŒ°πŒ·π‰πŒ½, πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒΉπŒ»π„πŒΎπŒ° πŒΊπŒ°π„π„πŒ°, π‚πŒ°πŒΏπŒ³πŒ° πŒ°πŒΉπˆπŒ°πƒπŒΊπŒ°πŒΏπ‚πŒ½πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 π†πŒΏπ‚πŒ·π‰πŒΌπŒ°π‚πŒ³πŒΏ.<ref name="r139">Gooders, J. (1994) ''Field Guide to the Birds of Britain and Ireland''. London. Kingfisher.</ref><ref name="r140">Matthews, L. H. (1968) ''British Mammals''. London. Bloomsbury.</ref><ref name="r141">WM Adams, "Future nature:a vision for conservation", 2003, p. 30, ISBN 978-1-85383-998-6, https://books.google.com/books?id=kxlN8YJQWQsC&q=future+nature:+a+vision+for+conservation</ref> πŒ°π‚πŒ° πˆπŒ΄πŒΉπ„πƒπ…πŒ°πŒ²πŒ²πŒΏπƒ (1975) 𐌾𐌰𐌷 π‚πŒ°πŒΏπŒ³πŒ° 𐌲𐌻𐌴𐌹𐌳𐌰 (1980–1989) π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒ°π†π„π‚πŒ° πŒΉπŒ½πŒ½πŒ±π‚πŒ°πŒ·π„πŒ°πŒΉ;<ref name="r142">[https://web.archive.org/web/20110420032140/http://www.rspb.org.uk/ourwork/projects/details/274707-east-scotland-sea-eagles-esse "East Scotland Sea Eagles"] RSPB. Retrieved 3 January 2014.</ref><ref name="r143">Ross, John, "Mass slaughter of the red kites", The Scotsman, 29 December 2006</ref> πŒ±πŒΉπŒ±π‚πƒ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒΉπŒ»π„πŒΎπŒ° πŒΉπŒ±π‚πƒ, π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ 𐌹𐌽 π†π‚πŒ°πŒΉπƒπŒ½πŒ°πŒΉ π†π‚πŒ°πŒ»πŒ΄π„πŒ°πŒ½πŒ°πŒΉ, πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌽𐌿 π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ°πŒ±πŒ°. πƒπŒ° πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒ»πŒ°πŒΉπŒ±π‰πƒ πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒ²πŒΌπŒΉπƒ πŒΉπƒπ„ 𐌹𐌽 πŒΊπŒ°πŒΉπ‚πŒ½πŒ²π‰π‚πŒΌπƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒ°, 𐌼𐌹𐌸 πŒ»πŒ°πŒΉπŒ±π‰πŒΌ 𐌹𐌽 84 πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒΌ. πƒπŒ΄πŒ»πŒ³π‰ πŒ»πŒ°πŒΉπŒ±π‰πƒ πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ π‚πŒΉπŒ²πŒ½πŒ°πŒ±πŒ°πŒ²πŒΌπŒΉπƒ 𐌻𐌹𐌱𐌰𐌽𐌳 𐌹𐌽 π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ°, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌰𐌽𐌰 πŒ½πŒ°πƒπŒΎπŒ° π„πŒ°π…πŒ½πŒΉπƒπŒ· 𐌹𐌽 πŒ°π‚πŒ²π…πŒ»πŒ», πŒ°π†πŒ°π‚ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚π‰πŒΌ πŒ±πŒ°πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπ„πŒ΄πŒΉπŒ½.<ref name="r144">Ross, David (26 November 2009) "Wild Boar: our new eco warriors" ''The Herald.'' Glasgow.</ref><ref name="r145">"Beavers return after 400-year gap", BBC News, 29 May 2009, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/glasgow_and_west/8072443.stm</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΉπƒπ„ 𐌹𐌽 πŒ·πŒ½πŒ°πŒΉπ…πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ 15% 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌴 𐌹𐌽 π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒΎπ‰ πŒ»πŒΉπŒ±πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒ½πŒΉπƒπŒΉπƒ.<ref name="r146">"NatureScot Research Report 1309 - Understanding the Indirect Drivers of Biodiversity Loss in Scotland &#124; NatureScot", www.nature.scot, 31 August 2023, https://www.nature.scot/doc/naturescot-research-report-1309-understanding-indirect-drivers-biodiversity-loss-scotland</ref><ref name="r147">"How does Scotland's biodiversity measure up?", SPICe Spotlight &#124; Solas air SPICe, 4 June 2021, https://spice-spotlight.scot/2021/06/04/how-does-scotlands-biodiversity-measure-up/</ref> πŒ²π‚πŒ°πƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌽𐌳 πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ°πŒ³π‚πŒΉπŒΏπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ·πŒ½πŒΏπ„πŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒ±πŒ°πŒ²πŒΌπŒ°πŒ½πƒ, πŒ·πŒ°πŒΉπŒΈπŒΎπ‰πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ°πŒ»πŒ³πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰. πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πƒπŒ±πŒ°πŒ²πŒΌπŒ°π„πŒ°π…πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πŒ·πŒ°πŒΉπŒΈπŒΎπ‰πƒ, πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ½π‰πƒ π†πŒ°πŒΏπ‚ 𐌻𐌰𐌼𐌱𐌰, πŒ·πŒΉπ‚πŒΏπ„πŒ΄ 𐌷𐌿𐌽𐌸, 𐌾𐌰𐌷 πŒΌπ‰π‚πŒ°πŒ·π‰πŒ½πŒ΄ πƒπŒΊπŒ΄πŒΏπ„πŒ΄πŒΉπŒ½, π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ πŒΉπŒ½πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° 𐌺𐌿𐌽𐌾𐌰.<ref name="r148">''[https://web.archive.org/web/20191004122226/http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.382.9320&rep=rep1&type=pdf Integrated Upland Management for Wildlife, Field Sports, Agriculture & Public Enjoyment]'' (pdf) (September 1999) Scottish Natural Heritage. Retrieved 14 October 2007.</ref> πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ±πŒ°πŒ²πŒΌπƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ πŒΉπƒπ„ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πƒ π†πŒΉπŒΏπŒ·π„πƒ, πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈπƒ 𐌱𐌹 πŒ»π‰πŒΊπŒ· π†π…πŒ½πŒ΄, πŒ°π‚πŒ²π…πŒ»πŒ», 𐌹𐌽 πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 1870–1879; π†π‰π‚π„πŒΉπŒ½πŒ²πŒ°πŒ»πŒ» πŒ΄πŒ·π…πŒ° 𐌼𐌰𐌲 π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½ 5.000 πŒΎπŒ΄π‚πŒ΄ πŒ°πŒ»πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ, π…πŒ΄πŒ½πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ° πŒ»πŒΉπŒ±πŒ°πŒ½πŒ³πƒ π…πŒ°πŒΉπŒ·π„ 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ.<ref name="r149">Forestry and Land Scotland, "Yew", www.forestryandland.gov.scot, https://forestryandland.gov.scot/learn/trees/yew</ref><ref name="r150">Forestry Commission, "Scotland remains home to Britain's tallest tree as Dughall Mor reaches new heights", http://www.forestry.gov.uk/newsrele.nsf/WebPressReleases/3EEE4838BED1F155802570D8003965E9</ref><ref name="r151">Copping, Jasper (4 June 2011) [https://web.archive.org/web/20110607184948/http://www.telegraph.co.uk/earth/countryside/8557126/Britains-record-breaking-trees-identified.html "Britain's record-breaking trees identified"] London. ''The Telegraph''. Retrieved 10 July 2011.</ref> πŒΉπŒ½πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ°πŒ³π‚π‰πŒ²π‚πŒ°πƒπŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ π†πŒ°π…πŒ° 𐌱𐌹 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΌπŒΉπ„πŒ°πŒΏ, 𐌹𐌸 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΌπŒΏπƒ πŒΉπƒπ„ π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πƒ.<ref name="r152">"Why Scotland has so many mosses and liverworts", Snh.org.uk, http://www.snh.org.uk/publications/on-line/naturallyscottish/mossesliverworts/whyscotland.asp</ref><ref name="r153">"Bryology (mosses, liverworts and hornworts)", Rbge.org.uk, http://www.rbge.org.uk/science/cryptogamic-plants-and-fungi/bryology</ref> == π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπ…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπ‰ == [[File:King Charles III (July 2023).jpg|thumb|πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒΊπŒ°π‚πŒ» 3, πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πƒ π†π‚πŒ°πŒΌ 2022]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΉπƒπ„ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ, πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ πŒΏπ† π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°, πŒΈπŒΉπŒΆπ‰πŒΆπŒ΄πŒΉ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒΉπƒπ„ πŒΊπŒ°π‚πŒ» 3.<ref name="r154">"Scotland marks the Coronation of King Charles III and Queen Camilla", royal.uk, 5 July 2023, https://www.royal.uk/news-and-activity/2023-07-05/scotland-marks-the-coronation-of-king-charles-iii-and-queen-camilla</ref> πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ°πƒπƒπŒΏπƒ πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒ΄πŒΉπŒΈ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πƒπ…πŒ΄πƒπŒ°πŒΉπŒΌ π„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πŒΉπŒΌ πŒ°π† πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹: 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰𐌼𐌼𐌰 πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³π…πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ, 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰𐌼𐌼𐌰 πƒπŒΊπŒΉπŒ»πŒ³πŒΏ, 𐌾𐌰𐌷 𐌽𐌰𐌼𐌹𐌽 πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°π„πŒΏπŒ²πŒ° π‚π‰π„πŒ·πŒ΄πƒπŒ°π… π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒ°π‚πŒ±πŒΎπŒ°. πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πƒπŒΏπŒ½πŒ³π‚π‰ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„π‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒΉπ€πŒΎπ‰πƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„π‰πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈπƒ πŒΈπŒΉπƒπ„πŒΉπŒ»πŒΉπƒ.<ref name="r155">Scottish Parliament, "Opening of Parliament: Procession of the Crown of Scotland", 29 June 2016, http://www.parliament.scot/newsandmediacentre/100237.aspx</ref> πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π…πŒΉπ„π‰πŒΈπƒπŒ°π„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ. πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ πŒΉπƒπ„ πŒΏπ†πŒ°π‚ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½<ref name="r156">Select Committee on the Constitution, "Respect and Co-operation: Building a Stronger Union for the 21st century", 2022, https://publications.parliament.uk/pa/ld5802/ldselect/ldconst/142/14206.htm#_idTextAnchor033</ref> 𐌹𐌸 πŒΏπ†π„πŒ° πƒπŒ°π„πŒΎπŒΉπŒΈ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°π„πŒ° 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΌ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒΌ: πƒπŒΏπŒΌπŒ°πŒΉπŒΌ πŒ²πŒΉπŒ»πƒπ„π‚πŒ°πŒΌ, 𐌳𐌰𐌹𐌻𐌹𐌼 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ·πŒΉπŒ»π€π‰πƒ, π…πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½, π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉπŒΌ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΎπ‰πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπ€πŒΉπŒ»πŒ»πŒ°.<ref name="r157">"Government of Scotland Facts", http://www.scotland.org/about/fact-file/government/index.html</ref> 𐌱𐌹 πƒπŒΉπŒ³πŒ°πŒΏ 𐌽𐌹 πƒπŒ°π„πŒΎπŒΉπŒΈ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 𐌹𐌽 πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΌ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒΌ 𐌹𐌽𐌿 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒ²πŒ°πŒ΅πŒΉπƒπƒπŒ°.<ref name="r158">"Sewel Convention", UK Parliament, https://www.parliament.uk/site-information/glossary/sewel-convention/</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΊπŒΉπŒΏπƒπŒΉπŒΈ 57 𐌸𐌹𐌢𐌴 650 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπŒΌπŒ°πŒ½πŒ½πŒ΄ 𐌹𐌽 π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌰𐌹𐌢𐌴,<ref name="r159">"Parliamentary constituencies", UK Parliament, https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/constituencies/</ref> πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½ πŒ°π„ πƒπ„πŒ°π†πŒ° 𐌹𐌽 πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπƒπŒΌπŒ°πŒ½πŒ½πŒΉπƒ πŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒΌ. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒΉπŒΈ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΈπŒ°πŒΏπ‚π†π„πŒ° 𐌹𐌽 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ°;<ref name="r160">"Scotland Office Charter", Scotland Office website, 9 August 2004, http://www.scotlandoffice.gov.uk/our-communications/doc.php?id=11</ref> π„πŒΉπŒΏπŒ·πŒΉπŒΈ πŒΉπ„πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒπŒΈπŒ΄πŒ²πŒ½πƒ, πŒ°πŒΉπŒ½πƒ π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ.<ref name="r161">BBC, "Alister Jack: What do we know about the new Scottish Secretary?", BBC News, 24 July 2019, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-49103859</ref> π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπŒΌπŒ°πŒ½πŒ½πŒ° πŒ³π‰πŒΏπŒ²πŒ»πŒ°πƒ πŒ°πŒ»πŒ΄π‡πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄π‚ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉ π†π‚πŒ°πŒΌ πƒπŒ΄π€π„πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 2025,<ref name="r162">Lennon, Holly, "Douglas Alexander replaces Ian Murray after Scottish secretary sacked", STV News, 5 September 2025, https://news.stv.tv/politics/scottish-secretary-sacked-as-starmer-reshuffles-cabinet-in-wake-of-rayner-resignation</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ 𐌹𐌰𐌽 πŒΌπŒΏπ‚π‚πŒ°π… (π†π‚πŒ°πŒΌ πŒΉπŒΏπŒ»πŒΉπŒ°πŒΏπƒ 2024).<ref name="r163">"Ian Murray: From lone Labour MP to Scottish secretary", BBC, 5 July 2024, https://www.bbc.co.uk/news/articles/cxe2xyv13g3o.amp</ref> [[File:Scottish Parliament Debating Chamber 1.jpg|thumb|π‚π‰πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½π‰πƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²]] πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 𐌰𐌹𐌽 π‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌼𐌹𐌸 129 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπŒΌπŒ°πŒ½πŒ½πŒ°πŒΌ: 73 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ»πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉ πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½ πŒ°π„ πƒπ„πŒ°π†πŒ° 𐌹𐌽 πŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒΌ 𐌾𐌰𐌷 56 𐌹𐌽 8 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌹𐌼 πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· 𐌰𐌿𐌺𐌰𐌽𐌳𐌴𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπŒΌπŒ°πŒ½πŒ½πŒ΄ πŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½, πŒΏπ†π„πŒ° π†πŒ°πŒΏπ‚ 5 πŒΎπŒ΄π‚πŒ°.<ref name="r164">Scottish Government, "Parliamentary and local election terms extended", www.gov.scot, 3 June 2020, https://www.gov.scot/news/parliamentary-and-local-election-terms-extended</ref> 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³π‰πƒπ„π‰πƒ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒΉπŒ½πƒ πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ΄ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ<ref name="r165">"The progress of devolution - Erskine May - UK Parliament", erskinemay.parliament.uk, https://erskinemay.parliament.uk/section/4537/the-progress-of-devolution</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπƒπ„ 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒΈπŒΉπŒΆπ‰ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ²π‰πƒπ„π‰πŒ½π‰ πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ΄ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ.<ref name="r166">"David Mundell speech: 20 years of Scottish devolution", GOV.UK, https://www.gov.uk/government/news/david-mundell-speech-20-years-of-scottish-devolution</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ, 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌹𐌽 𐌸𐌹𐌢𐌴 πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ²π‰πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ΄ πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ΄,<ref name="r167">"5 reasons why Scotland is more powerful as part of the United Kingdom", GOV.UK, 22 January 2015, https://www.gov.uk/government/news/5-reasons-why-scotland-is-more-powerful-as-part-of-the-united-kingdom</ref> πŒΉπƒπ„ π„πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ½ π†π‚πŒ°πŒΌ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌸𐌰𐌽𐌴𐌹 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπŒΌπŒ°πŒ½πƒ 𐌽𐌰𐌼𐌽𐌾𐌰𐌽𐌳 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ πŒΏπ†π„πŒ° πŒΉπƒπ„ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒ»πŒ΄πŒΉπƒ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπ‰πƒ; π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πƒπŒ°π„πŒΎπŒΉπŒΈ πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒ½πƒ π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ.<ref name="r168">Scottish Government, "People: Who runs the Scottish Government", 21 November 2014, http://www.gov.scot/About/People</ref> π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒΎπŒΉπŒΈ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΈ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒΉπŒΈ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ°π„ πŒ·πŒ°πŒΉπŒΌπ‰πŒΈπŒ»πŒΎπŒ° 𐌾𐌰𐌷 𐌹𐌽 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌼.<ref name="r169">"First Minister", www.gov.scot, https://www.gov.scot/about/who-runs-government/first-minister/</ref> πŒΎπ‰πŒ·πŒ½ πƒπ…πŒΉπŒ½πŒ½πŒ΄π…, π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒ»πŒ΄πŒΉπƒ SNP, πŒΉπƒπ„ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 8 πŒΌπŒ°πŒΉπŒΎπŒΉπƒ 2024.<ref name="r170">National Records of Scotland, "First Minister swearing in ceremony", ros.gov.uk, https://www.ros.gov.uk/about/news/2024/first-minister-swearing-in-ceremony</ref> === π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΎπ‰πƒ === [[File:President Donald Trump meets with Scottish First Minister John Swinney and U.K. Ambassador to the U.S. Peter Mandelson (54778210513).jpg|thumb|π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πƒπ…πŒΉπŒ½πŒ½πŒ΄π… πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΎπŒΉπŒΈ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒ»πŒΎπŒ° 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹𐌢𐌴 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ΄ πŒ³π‰πŒ½πŒ°πŒ»πŒ³ π„π‚πŒΏπŒΌπ€, πƒπŒ΄π€π„πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 2025]] π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πƒπŒΉπ„πŒΉπŒΈ 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ° πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 𐌷𐌰𐌿𐌱𐌹𐌳𐌴 πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ° 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌴 𐌾𐌰𐌷 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴, πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ°πŒΌ π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ°πŒΌ 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ.<ref name="r171">"StackPath", www.instituteforgovernment.org.uk, 11 December 2017, https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/devolution-joint-ministerial-committee</ref> π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΈ πŒΉπƒπ„ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒΈ π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ,<ref name="r172">Scottish Parliament, "Devolved and Reserved Matters – Visit & Learn", 14 February 2017, http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx</ref> 𐌹𐌸 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πŒΌπ‰π„ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΈπŒ°πŒΏπ‚π†π„πŒ° π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½ 𐌹𐌽 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌼 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΉ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ πŒ°π„π„πŒ΄πŒΉπŒ·πŒ°πŒ½.<ref name="r173">gov.scot, "International", http://www.gov.scot/Topics/International</ref> π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌽𐌳 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ° 𐌹𐌽 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπŒΌ πƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπŒΌ.<ref name="r174">gov.scot, "Cabinet Secretary for Culture, Tourism and External Affairs", https://beta.gov.scot/about/who-runs-government/cabinet-and-ministers/cabinet-secretary-culture-tourism-external-affairs</ref><ref name="r175">gov.scot, "Minister for Europe, Migration and International Development", https://beta.gov.scot/about/who-runs-government/cabinet-and-ministers/minister-international-development-europe</ref><ref name="r176">Government of the United Kingdom, "The Review of Intergovernmental Relations", https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1046083/The_Review_of_Intergovernmental_Relations.pdf</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΉ πŒ½πŒ°π„πŒΉ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 2 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° (𐌹𐌽 πŒ±π‚πŒΏπƒπƒπŒ΄πŒ» 𐌾𐌰𐌷 𐌻𐌿𐌽𐌳𐌿𐌽𐌰𐌹, πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ° πƒπ…πŒ΄πƒπŒ°πŒ±πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ°), 7 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒΉπƒ 𐌹𐌽 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πŒ°πŒΉπ‚πŒΏπŒ½πŒ΄ π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 30 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ.<ref name="r177">Scottish Government, "Scotland's International Network Annual Report 2022-23", https://www.gov.scot/binaries/content/documents/govscot/publications/corporate-report/2023/12/scotlands-international-network-annual-report-2022-23/documents/scotlands-international-network-annual-report-2022-23/scotlands-international-network-annual-report-2022-23/govscot%3Adocument/scotlands-international-network-annual-report-2022-23.pdf</ref> πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌹𐌽 𐌱𐌴𐌹𐌾𐌹𐌽𐌲, πŒ±πŒ΄π‚πŒ»πŒΉπŒ½, πŒ±π‚πŒΏπƒπƒπŒ΄πŒ», πŒΊπ‰π€πŒ΄πŒ½πŒ·πŒ°πŒ²πŒ΄πŒ½, 𐌳𐌿𐌱𐌻𐌹𐌽, 𐌻𐌿𐌽𐌳𐌿𐌽𐌰𐌹, π‰π„π„πŒ°π…πŒ°, π€πŒ°π‚πŒΉπƒ, 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πƒπŒ·πŒΉπŒ½πŒ²π„π‰πŒ½.<ref name="r178">"International relations - gov.scot", gov.scot, https://www.gov.scot/policies/international-relations/</ref> πŒΈπ‰ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒΉπƒπ„π‰πŒ½πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ° πŒ°πŒΉπ‚πŒΏπŒ½πŒ΄ π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ².<ref name="r179">"Consular Corps in Scotland | Consulates in Scotland", CCS, https://www.consularcorpsscotland.org</ref> πŒ°πŒ»πŒΈπ‰ πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ 𐌼𐌹𐌸 π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° (1295) π…πŒΉπŒ»πŒ³πŒ° πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° πŒ°π„πŒ²πŒ°πŒ²πŒ² π…πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½;<ref name="r180">BBC, "Scotland's History – The Auld Alliance", https://www.bbc.co.uk/scotland/history/articles/auld_alliance/</ref> 𐌰𐌽𐌳𐌹𐌳𐌰 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 16, 𐌹𐌸 πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌽𐌰𐌿𐌷 𐌽𐌴𐍈𐌰, 𐌼𐌹𐌸 πŒ±π‰πŒΊπ‰πŒΌ π…πŒΉπŒ»πŒΎπŒΉπŒ½πƒ, 𐌲𐌰𐌼𐌴𐌻𐌹𐌳𐌰𐌹𐌼 𐌼𐌹𐌸 π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2013.<ref name="r181">"Scottish & French Connections", Scotland.org, https://www.scotland.org/events/lorient-celtic-festival/scottish-french-connections</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΌπŒ°πŒ»πŒ°π…πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒ (2004) πŒ²πŒ°πƒπŒ°πŒΌπŒ½π‰πŒΈ πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌸 πŒΌπŒ°πŒ»πŒ°π…πŒΉ; πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π„π…πŒ°πŒ»πŒ±πŒ΄πŒ²πŒ° πŒΏπƒπƒπŒ°πŒΉπˆπŒ°πŒ½πƒ (2021) πŒ²πŒ°πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒΉπŒΈ 𐌱𐌰𐌹𐌸 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ° πŒ½πŒ΄πˆπ‰πŒΆπŒ° 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌸𐌰 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΎπ‰πŒΌ, 𐌲𐌰𐌱𐌴𐌹𐌽, 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πŒ°.<ref name="r177" /><ref name="r182">Scotland Malawi Partnership, "About us", 3 November 2005, https://www.scotland-malawipartnership.org/who-we-are/about-us</ref><ref name="r183">First Minister of Scotland, "First Minister in Dublin: Day 2", 29 November 2016, https://firstminister.gov.scot/first-minister-in-dublin-day-2</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒΉπƒπŒΊπŒ° 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΉπŒ³πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌸 πƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ½πŒ°π…πŒΎπŒ°πŒΉ.<ref name="r184">Fitzpatrick, Tara, "Arts festival celebrates Scotland's ties to Canada and Scandinavia", STV News, 29 September 2022, https://news.stv.tv/highlands-islands/highlands-arts-festival-celebrates-scotlands-ties-to-canada-and-scandinavia</ref><ref name="r185">"How DNA reveals Vikings never left Scotland – BBC REEL", 6 June 2022, https://www.youtube.com/watch?v=dw3VbJ0RTcQ</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πƒπ‰πŒΊπŒ΄πŒΉπŒΈ πŒ½πŒ΄πˆπ‰πŒΆπŒ°πŒ½πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌸 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ 𐌾𐌰𐌷 πŒ±πŒ°πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌼 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌽𐌳𐌽𐌰𐌼 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒ° πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ πŒ±πŒ°π‚πŒ½πŒ΄ πŒΊπŒΉπƒπ„π‰πƒ;<ref name="r186">Heather, Alistair, "Why Finns believe Scotland could become Nordic nation number six", The Scotsman, 17 May 2020, https://www.scotsman.com/news/opinion/columnists/alistair-heather-why-finns-believe-scotland-could-become-nordic-nation-number-six-2855748</ref><ref name="r187">"Nordic Baltic Policy Statement", gov.scot, https://www.gov.scot/policies/europe/nordic-baltic-policy-statement/</ref> πŒ°πŒΉπ‚πŒΎπ‰πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„ 𐌳𐌿 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ° πƒπ…πŒ΄ πƒπŒ°πŒΉπˆπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2022.<ref name="r188">"Presiding Officer leads Holyrood delegation to strengthen links with Nordic Council", parliament.scot, 31 October 2022, https://www.parliament.scot/about/news/news-listing/presiding-officer-leads-holyrood-delegation-to-strengthen-links-with-nordic-council</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΉπƒπ„ πŒ»πŒΉπŒΈπŒΏπƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊβ€“πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΉπƒ, πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΉπƒ πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴 𐌼𐌹𐌸 π…πŒΉπ„π‰πŒΈπƒπŒ°π„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ°πŒΉ (REGLEG), πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊβ€“πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ΅πŒΏπŒΌπŒΈπŒ°πŒΉπƒ, πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΉπƒ πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴,<ref name="r189">"National Associations", CEMR CCRE, https://ccre-cemr.org/national-associations</ref> πŒΌπŒΉπŒΈπŒΈπŒ°πŒ½πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπƒ, πŒ²πŒ°πŒ΅πŒΏπŒΌπŒΈπŒ°πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ΄,<ref name="r190">"DΓ©tail pays - Congress of Local and Regional Authorities - www.coe.int", Congress of Local and Regional Authorities, https://www.coe.int/en/web/congress/country?id=13</ref> πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπŒ°πŒΉπƒ<ref name="r191">"Scotland", UK-CPA, https://www.uk-cpa.org/where-we-work/americas-caribbean-europe/scotland</ref><ref name="r192">"Scotland / Alba", British-Irish Council, 7 December 2011, http://www.britishirishcouncil.org/member-administrations/scotland-alba</ref><ref name="r193">British-Irish Parliamentary Assembly, "Members", http://www.britishirish.org/members-2</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπŒ°πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒ΅πŒΏπŒΌπŒΈπŒ°πŒΉπƒ 𐌼𐌹𐌸 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹.<ref name="r194">"Parliamentary Partnership Assembly", www.parliament.scot, https://www.parliament.scot/chamber-and-committees/committees/current-and-previous-committees/session-6-constitution-europe-external-affairs-and-culture-committee/correspondence/2021/parliamentary-partnership-assembly</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πƒπ„π‰πŒ» REGLEG π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ½πŒ°πŒΏπŒ±πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 2003 𐌿𐌽𐌳 πŒ½πŒ°πŒΏπŒ±πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 2004 πŒΏπ† 𐌾𐌰𐌺 πŒΌπŒΊπŒΊπ‰πŒ½πŒ½πŒ΄πŒ»πŒ».<ref name="r195">"Scotland on the international stage", SPICe Spotlight | Solas air SPICe, 18 September 2019, https://spice-spotlight.scot/2019/09/18/scotland-on-the-international-stage/</ref> === πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³π‰πƒ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ΄πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉ === [[File:Donald Dewar First Minister.jpg|thumb|πŒ³π‰πŒ½πŒ°πŒ»πŒ³ πŒ³πŒ΄π…πŒ°π‚, πƒπŒ° π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ, πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½πƒ "πŒ°π„π„πŒ° πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒ"]] πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³π‰πƒ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ΄πŒΉπƒ, πŒ²πŒΉπ†π„ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ΄ πŒΌπŒΉπŒ³πŒΎπŒΉπƒ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒΉπƒ 𐌳𐌿 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ°, π…πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΏπŒ½ πŒ»πŒΉπŒΏπŒ±π‰πƒ 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ 𐌹𐌽 πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒΉπŒ½ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 20; π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒ»πŒ΄πŒΉπƒ πŒΎπ‰πŒ·πŒ½ πƒπŒΌπŒΉπ„πŒ· πŒ·πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΉπ„ πŒΈπ‰πƒ "πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ°πŒ½πŒ° π…πŒΉπŒ»πŒΎπŒ°πŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹𐌽".<ref name="r196">Cavanagh, Michael (2001) ''[http://gdl.cdlr.strath.ac.uk/aspect/docs/aspectcampaigns.htm The Campaigns for a Scottish Parliament] ''. University of Strathclyde. Retrieved 12 April 2008.</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1997 πŒ·πŒΏπŒ»π€ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°πŒΉ 𐌼𐌹𐌸 πŒ²πŒ°πŒΌπŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ°πŒΉ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ°πŒΉ πŒΏπ†πŒ°π‚ πŒΉπŒ½πŒ½πŒ°πŒ²πŒΉπŒ»πƒπ„π‚πŒ°, πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 1998 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ,<ref name="r197">Kerr, Andrew, "Scottish devolution referendum: The birth of a parliament", BBC News, 8 September 2017, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-41189455</ref> πŒΈπ‰πŒ΄πŒΉ π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ° πƒπŒ°π„πŒΎπŒ°πŒ½ 𐌼𐌰𐌲𐌿𐌽 𐌹𐌽 𐌰𐌻𐌻𐌰𐌹𐌼 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒΌ, πŒΈπ‰πŒ΄πŒΉ 𐌽𐌹 πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°πŒΉ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ.<ref name="r198">"Devolved and Reserved Powers", www.parliament.scot, https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ° 2012 𐌾𐌰𐌷 2016 𐌲𐌰𐌰𐌿𐌺𐌽𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒΉπŒ½πƒ πŒΏπ†πŒ°π‚ πŒ²πŒΉπŒ»πƒπ„π‚πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ·πŒΉπŒ»π€π‰πƒ;<ref name="r199">Fraser, Douglas, "Scotland's tax powers: What it has and what's coming?", BBC News, 2 February 2016, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-35470086</ref> π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 2016 πŒ²πŒ°π† 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ π…πŒ°πŒΉπ€πŒΎπ‰πƒ πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπ‰πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°.<ref name="r200">"Holyrood gives approval to devolved powers Scotland Bill", BBC News, 16 March 2016, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-35815426</ref> π…πŒΉπ„π‰πŒΈ πŒΉπŒ½πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ 2020, 𐌹𐌸, 𐌲𐌰𐌱𐌹𐌽𐌳𐌹𐌸 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ πŒΌπŒ°πŒ·π„πƒ π…πŒ°πŒΉπ‚πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒ΄ π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒΎπŒ°πŒ½,<ref name="r201">Masterman, Roger, "Constitutional and Administrative Law", 2022, pp. 471–473, ISBN 9781009158503, https://www.cambridge.org/highereducation/books/constitutional-and-administrative-law/E1EB9FEDC43459C991E42BD945231DB5</ref><ref name="r202">Dougan, Michael, "Sleeping with an Elephant: Devolution and the United Kingdom Internal Market Act 2020", Law Quarterly Review, 2022, pp. 650–676, https://dro.dur.ac.uk/35167/</ref> 𐌾𐌰𐌷 πƒπ…πŒ° πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒΈ πŒΏπ†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ³π‰πƒ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒΉπŒ½πƒ.<ref name="r203">Guderjan, Marius, "Intergovernmental Relations in the UK: Cooperation and Conflict in a Devolved Unitary State", 2023, pp. 166–176, ISBN 978-1-032-39485-5, https://www.routledge.com/Intergovernmental-Relations-in-the-UK-Cooperation-and-Conflict-in-a-Devolved/Guderjan/p/book/9781032394855</ref><ref name="r204">Keating, Michael, "Taking back control? Brexit and the territorial constitution of the United Kingdom", Journal of European Public Policy, 2 February 2021, pp. 491–509</ref><ref name="r205">Lydgate, Emily, "Brexit, food law and the UK's search for a post-EU identity", Modern Law Review, September 2022, pp. 1168–1190</ref><ref name="r206">Dougan, Michael, "UK and the Internal Market, Devolution and the Union", 2020, pp. 2–3, https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union</ref><ref name="r207">Armstrong, Kenneth A., "The Governance of Economic Unionism after the United Kingdom Internal Market Act", Modern Law Review, May 2022, pp. 635–660</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ πŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2007 SNP, π†πŒ°πŒΏπ‚ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½, πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ° πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 𐌳𐌿𐌲𐌰𐌽𐌽 "πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π‚π‰πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½π‰πƒ" 𐌱𐌹 π…πŒ°πŒ»πŒ° πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒΉπŒ½πƒ, 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌸𐌰 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌴, 𐌰𐌹𐌸𐌸𐌰𐌿 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌱𐌹 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½. πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°, πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ°πŒΉ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒπ†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒ½πƒ πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πƒπŒΏπŒ½πŒ³π‚π‰ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„ 𐌱𐌹 𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴𐌹𐌽 πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ΄, 𐌹𐌽𐌿 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½.<ref name="r208">Porter, David, "Party people confront new realities", BBC News, 18 January 2008, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/7195800.stm</ref> 𐌹𐌽 πŒ°πŒ²πŒΏπƒπ„πŒ°πŒΏ 2009 SNP π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ²πŒΉπŒ³πŒ° πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌹𐌽 πŒ½πŒ°πŒΏπŒ±πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 2010; πŒ°πŒ»πŒ»π‰πƒ πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚π‰πƒ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπ‰πƒ πŒΉπ„πŒ° π…πŒ°π‚πŒΎπ‰πŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½.<ref name="r209">Scottish Government, "Referendum Bill", 2 September 2009, http://www.gov.scot/About/programme-for-government/2009-10/summary-of-bills/referendum-bill</ref><ref name="r210">MacLeod, Angus, "Salmond to push ahead with referendum Bill", The Times, 3 September 2009, http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article6820542.ece</ref><ref name="r211">"Scottish independence plan 'an election issue'", BBC News, 6 September 2010, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-11196967</ref> [[File:Visit of Nicola Sturgeon, First Minister of the Scottish Government, to the EC.jpg|thumb|π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πŒ½πŒΉπŒΊπ‰πŒ»πŒ° πƒπ„πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄π‰πŒ½ 𐌼𐌹𐌸 𐌼𐌹𐌺𐌷𐌴𐌻 πŒ±πŒ°π‚πŒ½πŒΉπŒ΄π‚ 𐌹𐌽 πŒ±π‚πŒΏπƒπƒπŒ΄πŒ», π‚π‰πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉ 𐌱𐌹 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ° πŒ°π†πŒ°π‚ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ πŒΏπƒπŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πŒ°, 2019]] πŒ°π†πŒ°π‚ πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ SNP πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πŒ° 𐌳𐌰𐌹𐌻 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2011, πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌱𐌹 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½ π…πŒ°πƒ 𐌲𐌰𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 18 πƒπŒ΄π€π„πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 2014<ref name="r212">Black, Andrew, "Scottish independence: Referendum to be held on 18 September, 2014", BBC News, 21 March 2013, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-21828424</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒ°π†πŒ°πŒΉπŒ°πŒΉπŒΊ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌼𐌹𐌸 55,3% π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° 44,7%.<ref name="r213">"Scotland votes no: the union has survived, but the questions for the left are profound", The Guardian, 19 September 2014, https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/19/scottish-independence-union-survived-put-away-flags</ref><ref name="r214">"Scotland decides", BBC, https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/live</ref> 𐌹𐌽 π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ, π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°, 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ°πŒΉ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒπ†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒ½πƒ πŒ²πŒ°πŒ·πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒΏπŒ½ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒΉπŒ½πƒ;<ref name="r215">[https://www.gov.uk/government/news/scottish-independence-referendum-statement-by-the-prime-minister Scottish Independence Referendum: statement by the Prime Minister] , UK Government</ref><ref name="r216">[https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-29273177 Scottish referendum: Who is Lord Smith of Kelvin?] , BBC News</ref> πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„ πŒ°πŒ»πŒ»πŒ°πŒΉπŒΆπ‰ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπ‰ πŒΏπ† π‚π‰πŒ³πŒ±πŒ°πŒΉπ‚π„πŒ° πƒπŒΌπŒΉπ„πŒ·, πŒ±πŒ°π‚π‰πŒ½ πƒπŒΌπŒΉπ„πŒ· πŒΊπŒ΄πŒ»π…πŒΉπŒ½,<ref name="r216" /> π„πŒ°πŒΏπŒ· 𐌳𐌿 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ° 2016.<ref name="r217">"Scotland Act 2016", 23 March 2016, https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/contents/enacted</ref> 𐌹𐌽 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ 𐌱𐌹 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹 πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 23 πŒΉπŒΏπŒ½πŒΉπŒ°πŒΏπƒ 2016 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΉ πŒΊπŒ°πŒΏπƒ πŒΏπƒπŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πŒ°πŒ½, πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌱𐌹𐌻𐌴𐌹𐌸𐌰𐌽.<ref name="r218">"Brexit: Nicola Sturgeon says second Scottish independence vote 'highly likely'", 24 June 2016, https://www.bbc.com/news/uk-scotland-scotland-politics-36621030</ref> π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πŒ½πŒΉπŒΊπ‰πŒ»πŒ° πƒπ„πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄π‰πŒ½ 𐌡𐌰𐌸 πŒ°π†πŒ°π‚πŒ³πŒ°πŒ²πŒ°, πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπŒΊπŒ°πŒΏπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌱𐌹 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½ π…πŒ΄πƒπŒΉ "π†πŒΉπŒ»πŒΏ πŒ²πŒ°πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊπƒ".<ref name="r219">"Scottish Leader Nicola Sturgeon Announces Plans for Second Independence Referendum", 24 June 2016, https://time.com/4381327/brexit-nicole-sturgeon-scotland-referendum/</ref><ref name="r218" /> 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΉ 𐌲𐌰𐌻𐌰𐌹𐌸 πŒΏπ„ πŒ°π† πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹 πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 31 πŒΉπŒ°πŒ½π…πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΏπƒ 2020. === 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ === [[File:Cunningham House, Irvine.jpg|thumb|𐌺𐌿𐌽𐌽𐌹𐌽𐌲𐌷𐌰𐌼𐌴 π‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌹𐌽 πŒΉπ‚π…πŒΉπŒ½πŒ΄, πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ° πŒ°π…π‚πƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄, πƒπŒΉπ„πŒ»πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΉπƒ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ° πŒ°π…π‚πƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 32 πŒ°πŒΉπŒ½π†πŒ°πŒ»πŒΈπŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΉπƒ πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ½πƒ,<ref name="r220">[http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1994/Ukpga_19940039_en_1.htm "Local Government etc. (Scotland) Act 1994"] Office of Public Sector Information. Retrieved 26 September 2007.</ref> πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1996, 𐌸𐌹𐌢𐌴 πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ° 𐌲𐌹𐌱𐌰𐌽𐌳 𐌰𐌻𐌻𐌰 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒ°. πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΉπƒπŒΌπŒ°πŒ½πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ»πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉ 𐍈𐌰𐌢𐌿𐌷 5 πŒΎπŒ΄π‚πŒ°; π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒ»πŒ΄πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒΉπƒ 𐌡𐌹𐌼𐌹𐌸 πŒΏπ†π„πŒ° πŒ°π† πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°πŒΉ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒπ†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒ»πŒ΄πŒΉπƒ (''provost'' 𐌰𐌹𐌸𐌸𐌰𐌿 ''lord provost'') πƒπŒΉπ„πŒΉπŒΈ πŒΏπ†πŒ°π‚ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ°πŒΌ 𐌾𐌰𐌷 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πƒπŒΉπŒ³πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒ°.<ref name="r221">"Local authorities: factsheet", www.gov.scot, http://www.gov.scot/publications/local-authorities-factsheet/</ref> πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπŒ°πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΏπŒ½πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒ½πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ°.<ref name="r222">"Scotland – Office for National Statistics", www.ons.gov.uk, https://www.ons.gov.uk/methodology/geography/ukgeographies/administrativegeography/scotland</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†π‚πŒΉπŒΈπŒΏπ…πŒ°π‚πŒ³π‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†π‰πŒ½πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πƒπŒΎπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌰𐌻𐌻𐌰 𐌻𐌰𐌽𐌳. πŒ·πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ, πŒ±π‰πŒΊπ‰πƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰πŒ½πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ° πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ πƒπ…πŒ΄πƒπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌰𐌻𐌸𐌰𐌹𐌼 𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴𐌹𐌼. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 8 πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ: πŒ°πŒ±πŒ΄π‚πŒ³πŒ΄πŒ΄πŒ½, 𐌳𐌿𐌽𐌳𐌴𐌴, πŒ³πŒΏπŒ½π†πŒ΄π‚πŒΌπŒ»πŒΉπŒ½πŒ΄, πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ², πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, πŒΉπŒ½π…πŒ΄π‚πŒ½πŒ΄πƒπƒ, π€πŒ΄π‚π„πŒ·, 𐌾𐌰𐌷 πƒπ„πŒΉπ‚πŒ»πŒΉπŒ½πŒ².<ref name="r223">"UK Cities", Dca.gov.uk, http://www.dca.gov.uk/constitution/city/citygj.htm</ref> πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πƒ 𐌲𐌹𐌱𐌹𐌸 πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈ πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πŒΏπƒπŒ»πŒΏπŒΊπŒ°πŒ½π‰πƒ πŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ.<ref name="r224">"City status", Dca.gov.uk, http://www.dca.gov.uk/constitution/city/cityhome.htm</ref> === πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ === [[File:Eurofighter Typhoon, ZK312 (19451923880).jpg|thumb|π„π…π€πŒ·π‰π‰πŒ½ FGR4 πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€ 𐌼𐌹𐌸 π„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πŒΉπŒΌ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπƒ 6 πŒ°π„ RAF πŒ»π‰πƒπƒπŒΉπŒ΄πŒΌπ‰πŒΏπ„πŒ·]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ πŒΉπƒπ„ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ; 𐌽𐌴𐍈𐌰 Β£3,3 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 π…πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΏπƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΌπ€ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌹𐌽 2018–2019.<ref name="r225">Scottish Government, "Government Expenditure & Review 2018-19", www.gov.scot, https://www.gov.scot/binaries/content/documents/govscot/publications/statistics/2019/08/government-expenditure-revenue-scotland-gers/documents/government-expenditure-revenue-scotland-2018-19/government-expenditure-revenue-scotland-2018-19/govscot%3Adocument/government-expenditure-revenue-scotland-2018-19.pdf?forceDownload=true</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1707 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊπƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπƒ πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ 𐌲𐌰𐌱𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌽𐌰𐌹 π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ 𐌼𐌹𐌸 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌹𐌽 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉ 𐌾𐌰𐌷 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰𐌽𐌰 πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉ.<ref name="r226">Williams, Noel T. St John, "Redcoats and courtesans: the birth of the British Army (1660–1690)", 1 January 1994, pp. 1–2, ISBN 9781857530971, https://books.google.com/books?id=zDxnAAAAMAAJ&q=%22british+army%22+1660</ref><ref name="r227">Walton, Clifford, "History of the British Standing Army. A.D. 1660 to 1700", 1 January 1894, p. [https://archive.org/details/historybritishs00waltgoog/page/n42 16], https://archive.org/details/historybritishs00waltgoog</ref> πŒ°π„πŒ·π‰πŒ»πŒ» πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌπŒ°πŒ½πƒ, πƒπŒ° 𐌰𐌹𐌽𐌰 π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° πƒπ…πŒ΄πƒ πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ, πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ 𐌽𐌰𐌿𐌷 πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒΈ 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ, 𐌱𐌹𐌻𐌰𐌹𐌱𐌿𐌽 πŒΏπ„πŒ°πŒ½πŒ° πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°.<ref name="r228">Atholl Estates, "Atholl Highlanders", www.atholl-estates.co.uk, https://atholl-estates.co.uk/blair-castle/atholl-highlanders/</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»π‰πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ π…πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πƒ, 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰𐌹 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ³π‚πŒ°πŒΊπ‰πŒ½πŒ΄ π…πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ° 154 (πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ) πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ RLC. πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2006, πŒΏπ† πˆπŒ΄πŒΉπ„πŒ°πŒΉπŒΌ πŒ±π‰πŒΊπ‰πŒΌ ''Delivering Security in a Changing World'', πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π†π‰π„πŒΏπŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄ πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½π‰πƒ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ 𐌹𐌽 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰𐌽𐌰 πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ» πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ.<ref name="r229">The British Army, "Royal Regiment of Scotland", www.army.mod.uk, https://www.army.mod.uk/who-we-are/corps-regiments-and-units/infantry/royal-regiment-of-scotland/#:~:text=The%20Royal%20Regiment%20of%20Scotland%20was%20formed%20in%202006%20through,those%20regiments%20that%20formed%20us.</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ πŒΏπƒπƒπŒ°πŒΉπˆπŒ°πŒ½ π…πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒΎπŒΉπƒ 2010 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ π…πŒ°π‚πŒΈ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ, π…πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒ°πŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2017; π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° 𐌸𐌰𐌼𐌼𐌰 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ π†π‰π„πŒΏπŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πŒ°πŒ½πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°.<ref name="r230">The Telegraph, "Army to merge Scottish brigades", www.telegraph.co.uk, 7 May 2001, https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1329420/Army-to-merge-Scottish-brigades.html</ref> 𐌹𐌽 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ·πŒΉπ…πŒΎπŒ° 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ°πŒΉπ‚π‚πŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌰 𐌰𐌽𐌰𐌻𐌰𐌿𐌲𐌽𐌰 π…πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½πŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ°.<ref name="r231">The large number of military bases in Scotland led some to use the euphemism "Fortress Scotland". See Spaven, Malcolm (1983) ''Fortress Scotland''. London. Pluto Press in association with Scottish CND.</ref><ref name="r232">"Pensioner, 94, in nuclear protest", BBC News Online, 16 December 2006, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/6186213.stm</ref><ref name="r233">"Reprieve for RAF Lossiemouth base", News.bbc.co.uk, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/4083933.stm</ref> π†π‚πŒ°πŒΌ 1960 𐌿𐌽𐌳 1991 πŒ·π‰πŒ»π… πŒ»π‰πŒΊπŒ· π…πŒ°πƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ π€π‰πŒ»πŒ°π‚πŒΉπƒ πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπƒπŒΊπŒΉπ€πŒ΄ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹𐌢𐌴 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ΄.<ref name="r234">"Dunoon and the US Navy", Argyllonline.co.uk, http://www.argyllonline.co.uk/places/dunoon-cowal/dunoon-and-the-us-navy</ref> πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒΉπƒ πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒΊπŒ»π…πŒ³πŒ΄, 25 𐌼𐌹𐌻𐌾𐌰 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ° πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 4 π„π‚πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ½π„ πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπƒπŒΊπŒΉπ€πŒ° πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΊπŒ°πŒΏπ‚πŒ½πŒ°π…πŒ΄π€πŒ½πŒ΄ πŒ°πŒ²πŒΉπƒπŒ°πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ·π…πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ. πƒπŒΊπŒ°π€πŒ° π†πŒ»π‰π… π…πŒ°πƒ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒ πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 20.<ref name="r235">Angus Konstam, ''Scapa Flow: The Defences of Britain's Great Fleet Anchorage 1914–45'' (2009).</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1961 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ° πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ π€π‰πŒ»πŒ°π‚πŒΉπƒ πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπƒπŒΊπŒΉπ€πŒ° 𐌹𐌽 πŒ·π‰πŒ»π… πŒ»π‰πŒΊπŒ·, 𐌸𐌰𐌿𐌷 CND πŒ°πŒ½πŒ³πƒπ„π‰πŒΈπŒΉ; πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊπƒ πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ πŒΉπ„πŒ° 𐌰𐌽𐌳𐌽𐌰𐌼, 𐌴𐌹 πƒπ…πŒ΄πƒπŒ° π€π‰πŒ»πŒ°π‚πŒΉπƒ πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ° πŒ²πŒ°πƒπ„π‰πŒΈπŒΉ (1963), πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° 𐌹𐌽 πŒΏπƒπŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒΉπŒ³πŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π†πŒ°πƒπŒ»πŒ°πŒ½πŒ΄ πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ° 𐌰𐌽𐌰 πŒ²πŒ°π‚πŒ΄ πŒ»π‰πŒΊπŒ·. π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π„π‚πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ½π„ π…πŒ°π‚πŒ³πŒ° π…πŒ°πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1994; πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹𐌢𐌴 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ΄ π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°πŒ»πŒΏπŒΊπŒ°πŒ½πƒ πŒ°π„ 𐌰𐌽𐌳𐌾𐌰 πŒΊπŒ°πŒ»πŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½πƒ.<ref name="r236">Andrew Marr, ''A History of Modern Britain'' (2009), p. 211.</ref> RAF πŒ»π‰πƒπƒπŒΉπŒ΄πŒΌπ‰πŒΏπ„πŒ· 𐌹𐌽 πŒΌπ‰π‚πŒ°π…, πƒπŒ° 𐌰𐌹𐌽𐌰 π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒ° πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ, 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 4 πŒ΄πŒΏπ‚π‰π†πŒΉπŒ²πŒ·π„πŒ΄π‚ π„π…π€πŒ·π‰π‰πŒ½ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ½πƒ, 3 π€π‰πƒπŒ΄πŒΉπŒ³π‰πŒ½ MRA1 πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπŒ½πƒ, 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌹𐌽𐌰𐌽𐌰 πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ» RAF π‚πŒ΄πŒ²πŒΉπŒΌπŒ΄πŒ½π„.<ref name="r237">Royal Air Force, "RAF Lossiemouth", www.raf.mod.uk, https://www.raf.mod.uk/our-organisation/stations/raf-lossiemouth/#:~:text=RAF%20Lossiemouth%20in%20Moray%2C%20north,and%20an%20RAF%20Regiment%20squadron.</ref> 4 πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»π‰πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°: 612, 2622 (𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳), 𐌾𐌰𐌷 602 𐌹𐌽 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, 𐌾𐌰𐌷 603 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ².<ref name="r238">"The Royal Air Force in Scotland", Delivering for Scotland, https://www.deliveringforscotland.gov.uk/security/the-royal-air-force-in-scotland/</ref> === π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 𐌾𐌰𐌷 πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ° === [[File:Parliament Square, Edinburgh facing east.jpg|thumb|πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ², π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ, 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 𐌽𐌿 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„π‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΏπ‰πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ]] πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 𐌡𐌹𐌼𐌹𐌸 πŒ°π† π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°,<ref name="r239">The University of Edinburgh School of Law, "History of the Faculty of Law", http://www.law.ed.ac.uk/history/chpt4.aspx</ref> 𐌾𐌰𐌷 𐌱𐌻𐌰𐌽𐌳𐌹𐌸 𐌿𐌽𐌲𐌰𐌼𐌴𐌻𐌹𐌳𐌰 πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒΉπ„π‰πŒΈ (πŒ°π† ''Corpus Juris Civilis'') 𐌾𐌰𐌷 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽 π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌹𐌢𐌴 𐌰𐌻𐌳𐌴. πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ 1707 πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ° π…πŒΉπ„π‰πŒΈ, πƒπŒΏπŒ½πŒ³π‚π‰ πŒ°π† πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ»πŒΉπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°.<ref name="r240">The Articles: legal and miscellaneous, UK Parliament House of Lords (2007). "Article 19: The Scottish legal system and its courts were to remain unchanged":House of Lords, "Act of Union 1707", http://www.parliament.uk/actofunion/04_05_legal.html</ref> π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° 1611 π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ π‰πŒΈπŒ°πŒ»πŒ°π…πŒΉπ„π‰πŒΈ (𐌰𐌻𐌸 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒπŒΊ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ) 𐌹𐌽 π‰π‚πŒΊπŒ½πŒ΄π… 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒ·πŒ΄π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³; πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊ (πŒ±π‚πŒ΄πŒ·π‰πŒ½) π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 𐌻𐌹𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 𐌹𐌽 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌿𐌽𐌳 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚ 19.<ref name="r241">"Law and institutions, Gaelic" & "Law and lawyers" in M. Lynch (ed.), ''The Oxford Companion to Scottish History'', (Oxford, 2001), pp. 381–382 & 382–386. Udal Law remains relevant to land law in Orkney and Shetland: Law Society of Scotland, "A General History of Scots Law (20th century)", http://www.lawscot.org.uk/uploads/Ad-Hoc/AGeneralHistoryofScotsLaw_20thCentury.pdf</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΏπ‰πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ, π…πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπŒΉπŒ»πŒ³πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ. πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒπŒΊπŒ° πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ° πŒΉπƒπ„ πƒπŒΉπ„πŒ»πŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ°, 𐌾𐌰𐌷 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌰 𐌼𐌰𐌲 πŒ»πŒ°πŒΈπ‰πŒ½ 𐌳𐌿 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ°πŒΉ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ (π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒΉπŒ½ π‰πŒΊπ„π‰πŒ±π‚πŒΉπƒ 2009, 𐌳𐌿 π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄). πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ° πŒ²πŒ°π‚πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΉπƒπ„ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° π…πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ°. πƒπŒΉπ„πŒ»πŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ° πƒπŒΉπ„πŒΉπŒΈ 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ², 𐌰𐌻𐌸𐌰𐌹 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°πŒΉ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ; πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ° πŒ²πŒ°π‚πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ»πŒ°πŒΈπ‰πŒ½πƒ πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌰𐌽𐌰 πŒ»πŒ°π…πŒ½πŒΌπŒ°π‚πŒΊπŒ΄π„. 49 πƒπŒΊπŒ΄πŒΉπ‚πŒ²π‚πŒ΄π†πŒΎπŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΏπ‰πƒ πŒ·πŒ°πŒΏπƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„π‰πƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πƒπŒ°πŒΊπŒΎπ‰πƒ.<ref name="r242">[http://www.scotcourts.gov.uk/locations/index.asp "Court Information"] www.scotcourts.gov.uk. Retrieved 26 September 207.</ref> πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΏπ‰πƒ (π†π‚πŒ°πŒΌ 1975) π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒΌ πƒπŒ°πŒΊπŒΎπ‰πŒΌ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πŒΉπŒ½πŒΌπŒ°πŒΉπŒ³πŒΎπŒ°πŒ½π‰πƒ 𐌳𐌿 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒΎπŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ°πŒ½πŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΏπ‰πŒΌ 𐌹𐌽 2008–2010. πŒΈπ‚πŒΉπŒΎπŒ° πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ π…πŒ°πƒ 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 𐌹𐌽𐌿 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°πŒΉ, 𐌿𐌽𐌳 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1999.<ref name="r198" /> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π…πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΏπ‰πƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌽𐌳 3 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³πŒ°: "πƒπŒΊπŒΏπŒ»πŒ°", "𐌽𐌹 πƒπŒΊπŒΏπŒ»πŒ°", 𐌾𐌰𐌷 "''ni gaswikunΓΎiΓΎ''".<ref name="r243">The Times, "The case for keeping 'not proven' verdict", Timesonline.co.uk, http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article431121.ece?token=null&offset=0&page=1</ref> πŒ±πŒ°πŒΎπ‰πŒΈπƒ πŒΏπŒ½πƒπŒΊπŒΏπŒ»π‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΏπ‰πƒ π…πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ πŒΏπ†π„πŒ° πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ° (π„π…πŒ°πŒ»πŒΈπŒ° πˆπ‰π„πŒ°), 𐌹𐌽𐌿𐌷 𐌽𐌹𐌿𐌾𐌰𐌼𐌼𐌰 πŒ²πŒ°πƒπ…πŒΉπŒΊπŒΏπŒ½πŒΈπŒΎπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌺𐌿𐌽𐌸𐌾𐌰, πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒΉπŒ½ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½, 𐌰𐌹𐌸𐌸𐌰𐌿 πŒ²πŒ°πƒπ…πŒΉπŒΊπŒΏπŒ½πŒΈπŒ΄πŒΉπŒ½, πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒΏπŒ½πƒπŒΊπŒΏπŒ»πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ° π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°πƒπ„π‰πŒΈπŒ°πŒ½πŒ° πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πŒ²πŒ°π‚πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌹𐌽𐌼𐌰𐌹𐌳𐌴𐌹𐌽.<ref name="r244">The Scotsman, "Scotland's unique 15-strong juries will not be abolished", www.scotsman.com, 11 May 2009, http://www.scotsman.com/news/politics/scotland-s-unique-15-strong-juries-will-not-be-abolished-1-1037747</ref> π…πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ»πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉ πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 15, πŒΈπ‚πŒΉπŒ½πƒ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 𐌰𐌻𐌾𐌰𐌸 πŒ±πŒΉπŒΏπŒ·π„πŒΉ πŒΉπƒπ„. [[File:The High Court, Glasgow (geograph 6643274).jpg|thumb|πŒ²πŒ°π‚πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° 𐌹𐌽 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΏπ‰πƒ πŒ²πŒ°π‚πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌼𐌹𐌸 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰𐌹𐌼 πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒΌ 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ±πŒ΄π‚πŒ³πŒ΄πŒ΄πŒ½]] π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒ° π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°π‚π‰πŒ³πŒΎπŒ° πŒΉπƒπ„ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒΉπ€πŒΎπ‰πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌷𐌰𐌿𐌱𐌹𐌸 π…π‚π‰πŒ·πŒΎπ‰πƒ π†πŒ°πŒΉπ‚πŒΉπŒ½πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΉπƒπŒ½πŒ°πŒΉπƒ 𐌳𐌰𐌿𐌸𐌴, 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π…πŒΉπ„π‰πŒΈπ‚πŒ°πŒΈπŒ²πŒΉπŒ±πŒ° π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒΉπƒ.<ref name="r245">Scottish Government, "Lord Advocate", www.gov.scot, 16 August 2021, https://www.gov.scot/about/who-runs-government/cabinet-and-ministers/lord-advocate/</ref> πŒ°πŒ»πŒ»π‰πƒ π…π‚π‰πŒ·πŒΎπ‰πƒ 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌼𐌴𐌻𐌾𐌰 π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½πŒ³ πŒ±π‚πŒΉπŒ²πŒ²πŒ°πŒ½πŒ³π‰πƒ π†π‚πŒ°πŒΌ π…πŒ°πŒΉπ€πŒΎπ‰πƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 π…π‚π‰πŒ·πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΎπŒ° 𐌹𐌽 π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½πƒ π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°π‚π‰πŒ³πŒΎπŒΉπŒ½πƒ 𐌽𐌰𐌼𐌹𐌽.<ref name="r245" /> πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉ πŒΉπƒπ„ 𐌰𐌹𐌽 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰𐌹𐌢𐌴 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒ΄ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ. πŒ³π‰π‚π‰π„πŒ·π… 𐌱𐌰𐌹𐌽, 𐌽𐌰𐌼𐌽𐌹𐌳𐌰 π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ½πŒΉπŒΊπ‰πŒ»πŒ° πƒπ„πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄π‰πŒ½, 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒΉπ„πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ πŒΉπŒΏπŒ½πŒΉπŒ°πŒΏπƒ 2021,<ref name="r246">Scottish Government, "Rt Hon Dorothy Bain KC", www.gov.scot, https://www.gov.scot/about/who-runs-government/cabinet-and-ministers/dorothy-bain-qc/</ref> πŒ·πŒΏπŒ»π€πŒ°πŒ½πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌰𐌼𐌼𐌰 π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ°π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°π‚π‰πŒ³πŒΎπŒΉπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ.<ref name="r247">Scottish Government, "Solicitor General", www.gov.scot, https://www.gov.scot/about/who-runs-government/cabinet-and-ministers/solicitor-general/</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†π‚πŒΉπŒΈπŒΏπ…πŒ°π‚πŒ³π‰πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌰𐌹𐌽 πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒΉπƒ π†π‚πŒ°πŒΌ 2013. πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒΊπŒ°π‚πŒΊπŒ°π‚πŒ΄ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒΉπŒΈ πŒΊπŒ°π‚πŒΊπŒ°π‚π‰πƒ 𐌼𐌹𐌸 πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 8.500 π†π‚πŒ°πŒ·πŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ½πŒ°πŒΉπŒΌ,<ref name="r248">Scottish Prison Service, "Prisoner Population", www.sps.gov.uk, http://www.sps.gov.uk/default.aspx?documentid=7811a7f1-6c61-4667-a12c-f102bbf5b808</ref> πŒΏπ† π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ° π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒ²πŒ°π‚πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½. == πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ == [[File:Skyline of Edinburgh.jpg|thumb|πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ², πƒπŒ° 13 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπƒπ„πŒ°πŒΈπƒ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ 𐌾𐌰𐌷 4 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2020]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒΏπƒπŒ»πŒΏπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° 𐌱𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌽𐌰 𐌲𐌰𐌱𐌴𐌹𐌽 𐌱𐌹 π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πŒΉ π…πŒΉπƒπŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπƒπ„ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ πŒΏπ„πŒ°πŒ½πŒ° 𐌻𐌿𐌽𐌳𐌿𐌽𐌰𐌹.<ref name="r249">Union Media, "Scotland retains status as the UK's second largest international financial hub", Scottish Business News, 5 September 2023, https://scottishbusinessnews.net/scotland-retains-status-as-the-uks-second-largest-international-financial-hub/</ref> 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ»πŒ»π‰π…πŒ³πƒ 𐌱𐌰𐌽𐌺𐌹𐌽𐌲 πŒ²π‚π‰πŒΏπ€, πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½, 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½, 𐌾𐌰𐌷 πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ³ πŒ»πŒΉπ†πŒ΄;<ref name="r250">Scottish Development International, "Financial services and fintech", www.sdi.co.uk, https://www.sdi.co.uk/business-in-scotland/find-your-industry/digital-and-technology-industries/financial-services-and-fintech</ref> 𐍃𐍉 π…πŒ°πƒ 15 𐌹𐌽 π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒΎπ‰ π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2007<ref name="r251">"Scots cities slide down chart of the world's top financial centres", The Scotsman, 20 March 2012, https://www.scotsman.com/business/scots-cities-slide-down-chart-of-the-worlds-top-financial-centres-1638036#:~:text=Edinburgh's%20fortunes%20as%20a%20world,Index%20(GFCI)%20in%202007.</ref> 𐌾𐌰𐌷 33 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ (10 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ) πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2024. πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… π…πŒ°πƒ 42 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2024.<ref name="r252">"Scottish cities rise in Global Financial Centres Index as industry reports 13,000 new jobs", Scottish Financial Enterprise (SFE), https://www.sfe.org.uk/news-database/scottish-cities-rise-in-global-financial-centres-index-as-industry-reports-13000-new-jobsnbsp</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΉπƒπ„ 𐌰𐌹𐌽 𐌸𐌹𐌢𐌴 10 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πŒ΄ πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴 π†πŒ°πŒΏπ‚ π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΏ.<ref name="r253">"Scotland's sustainable and inclusive economy", www.sdi.co.uk, https://www.sdi.co.uk/business-in-scotland/sustainable-economy</ref> [[File:Distillery-gates.jpg|thumb|πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ πŒ±π‚πŒ°πŒ½πŒ½πŒ°π…πŒ΄πŒΉπŒ½ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π… πŒ°π„ πŒ±π‚πŒΏπŒΉπŒΊπŒ·πŒ»πŒ°πŒ³πŒ³πŒΉπŒΊπŒ· πŒ±π‚πŒ°πŒ½πŒ½πŒ°π…πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°]] πŒΎπŒ΄π‚πŒ°π…πŒ°πŒ·πƒπ„πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2024, 𐌼𐌹𐌸 πŒ°πŒ»πŒ΄π…πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πƒπŒΊπŒ°πŒΈπŒ° πŒ°π† πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ½, π…πŒ°πƒ 𐌽𐌴𐍈𐌰 Β£223,4 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴.<ref name="r254">"GDP in nominal terms", www.gov.scot, https://www.gov.scot/publications/gdp-quarterly-national-accounts-2024-q4/pages/gdp-in-nominal-terms/</ref> πŒΏπƒπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π…πŒ°πŒΉπ‚πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒ΄, πŒΏπ„πŒ°πŒ½πŒ° πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πŒ° 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ, π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ Β£50,1 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2021.<ref name="r255">Tuck, Helen, "International trade in UK nations, regions and cities: 2021", Office for National Statistics, 28 June 2023, https://www.ons.gov.uk/businessindustryandtrade/internationaltrade/bulletins/internationaltradeinuknationsregionsandcities/2021</ref> πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°π…πŒ°πŒΉπ‚πŒ΄ πŒΏπƒπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ: πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°π†π‰πŒ½πŒ°, πƒπŒ°π‚π…πŒ° 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ°π‚πŒΎπ‰, πŒ³π‚πŒ°πŒ²πŒΊπ‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 π„π‰πŒ±πŒ°πŒΊ.<ref name="r256">HM Revenue and Customs, "UK Regional Trade in Goods Statistics", UK Trade Info, 14 December 2023, https://www.uktradeinfo.com/media/uainztpl/rts-q3-2023.xlsx</ref> πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„π‰πƒ πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ π…πŒ°πŒΉπ‚πŒ΄: πŒ½πŒΉπŒΈπŒ°π‚πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ (Β£6,9 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴), 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ° (Β£4,0), πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ (Β£2,8), πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ (Β£2,8), π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ (Β£2,3), 𐌾𐌰𐌷 𐌺𐌹𐌽𐌰 (Β£0,8);<ref name="r257">"Goods exports by destination", www.gov.scot, https://www.gov.scot/publications/scotlands-international-goods-trade-quarter-3-2023/pages/goods-exports-by-destination/</ref> πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΉ πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒΉπƒπ„ πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ.<ref name="r258">McKee, Ivan, "Scotland and Poland: European partners", Scotland's Economy, 23 January 2019, https://blogs.gov.scot/scotlands-economy/2019/01/23/scotland-and-poland-european-partners/</ref><ref name="r259">"SCOTLAND'S TRADE POSITION AND PERFORMANCE", Scottish Enterprise, https://www.scottish-enterprise.com/media/o0nbozgp/scotland-s-trade-position-and-performance.pdf</ref> πŒΏπƒπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ πŒ±π‚πŒ°πŒ½πŒ½πŒ°π…πŒ΄πŒΉπŒ½πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π…πŒΏπŒ½πŒ½πŒΏπŒ½ Β£5,4 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2024; πŒ±π‚πŒ°πŒ½πŒ½πŒ°π…πŒ΄πŒΉπŒ½ π…πŒ°πƒ 74% πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΌπŒ°π„πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ³π‚πŒ°πŒ²πŒΊπŒΉπƒ πŒΏπƒπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2023 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒΉπŒΈ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 41.000 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ΄.<ref name="r260">"Facts & Figures", Scotch Whisky Association, https://www.scotch-whisky.org.uk/industry-insights/facts-figures/#:~:text=There%20are%2043%20bottles%20of,popular%20tourist%20attraction%20in%20Scotland</ref> πŒ²πŒ°π†πŒ΄πŒ·πŒΏπŒ½πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ πŒΊπŒΏπŒ½πŒΈπ‰πƒ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ π‚π‰πŒΊπƒπ„πŒ°π‚ πŒ½π‰π‚π„πŒ· (π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒΎπŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπ‰πƒ), π€π‚πŒΉπŒ½πŒ²πŒ»πŒ΄ 𐍉𐍆 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 πŒ»π…πŒ»πŒ΄ & πƒπŒΊπ‰π„π„ (π…πŒ°πƒπ„πŒΎπ‰πƒ), A.G. πŒ±πŒ°π‚π‚ (πƒπŒΏπ„πŒΎπŒ° πŒ³π‚πŒ°πŒ²πŒΊπ‰πƒ), πŒ°πŒ»πŒ΄π‡πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄π‚ πŒ³πŒ΄πŒ½πŒ½πŒΉπƒ (πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ°πŒΊπŒ°π‚π‚π‰πƒ), πƒπ„πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΊπ‰πŒ°πŒΊπŒ· πŒ²π‚π‰πŒΏπ€ (π†πŒ°π‚πŒΎπ‰), π„πŒΏπŒ½πŒ½π‰πŒΊ'𐍃 (πƒπŒΏπ„πŒΎπŒ° πŒΌπŒ°π„π‰πƒ), 𐌾𐌰𐌷 πŒΎπ‰πŒ·πŒ½πŒ½πŒΉπŒ΄ π…πŒ°πŒ»πŒΊπŒ΄π‚ (πŒ±π‚πŒ°πŒ½πŒ½πŒ°π…πŒ΄πŒΉπŒ½). [[File:Beryl alpha from air.jpg|thumb|πŒ°πŒ»πŒ΄π…πŒΉπƒ πŒΏπƒπ„πŒΉπŒΏπŒ·πŒ°πŒ½ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ π…πŒ°π„πŒ½πŒ°πŒΌ 𐌹𐌽 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ½]] π†π‚πŒ°πŒΌ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌹𐌽𐌼𐌰𐌹𐌳𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ π…πŒ°πƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ 𐌹𐌽 πŒ·πŒ°πŒ½πŒ³πŒΏπ…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ°πŒΉ,<ref name="r261">"Scotland profile", BBC News, 17 October 2012, https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7219799.stm</ref> 𐌾𐌰𐌷 𐌱𐌹𐌻𐌰𐌹𐌸 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²π†πŒ°πŒ»πŒΈπŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ π…πŒ°πƒπ„πŒΎπ‰πŒΌ, πŒ±π‚πŒ°πŒ½πŒ½πŒ°π…πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 πŒ±πŒΏπ„πŒΉπ‚πŒ°πŒ·πŒ»πŒ°πŒΉπŒ±πŒ°πŒΌ 𐌿𐌽𐌳 πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ΄ πƒπŒ°π‚π…πŒ°, πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ°πŒΊπŒ°π‚π‚π‰πƒ, π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒΎπŒ°πŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ, 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΏπƒ π‚πŒ°πŒΈ.<ref name="r262">"Scottish Goods and Services", Scotland, https://www.scotland.org/business/goods-and-services</ref> πƒπ…πŒ΄ 𐌹𐌽 πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΉπŒΌ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ°πŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΉπŒΌ 𐌲𐌰𐌱𐌴𐌹𐌽𐌹𐌼 πŒ·πŒ°πŒ½πŒ³πŒΏπ…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΏπƒπ„πŒΉπŒΏπŒ·πŒ°πŒ½ πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½, 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌽𐌿 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ.<ref name="r263">gov.scot, "Financial and Business Services", Scotland: a trading nation, 1 May 2019, https://www.gov.scot/publications/scotland-a-trading-nation/sectors/financial-and-business-services</ref> πƒπ…πŒ΄π‚πƒ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π… (πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πƒ 𐌹𐌽 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, 𐌺𐌰𐌿𐌻, πƒπ„πŒ°πŒ·πŒ») π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½π‰πŒ³πŒ° π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ; πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒ½ πŒ°πŒ»πŒ΄π… πŒΉπƒπ„ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πƒ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ²πŒΉπŒ±πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 1970–1979, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°. πŒ°π†πŒ°π‚ 𐌼𐌹𐌽𐌽𐌹𐌢𐌴𐌹𐌽 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ΄ 𐌹𐌽 πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 1970–1989 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»π‰πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ°πŒΊπ‚πŒΊπŒ°π‚πŒΎπŒ°, πŒ±πŒ°πŒ²πŒΌπŒ°π„πŒ°π…πŒΉ, π†πŒΉπƒπŒΊπ‰πŒ½, πŒ·πŒ°πŒ½πŒ³πŒΏπ…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πƒ, π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΎπŒ°, πŒ°πŒ»πŒ΄π… 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πƒπŒΊπŒ°πŒΈ, π†π‚πŒ°πŒΈπŒΉ, πŒ»πŒΉπƒπ„πƒ, π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒ°, πŒΌπŒ°π„πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ³π‚πŒ°πŒ²πŒΊ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πƒπ„πŒΉπ†πŒ°π‚πŒΎπ‰; πŒ·πŒΉπŒΌπŒΉπŒ½πŒ°π†πŒ°π‚πŒΎπ‰, πŒ°π†π„π‚πŒ°π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³π‰ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πƒ, 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπŒ»πŒΉπƒπ„πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»π‰πƒ.<ref name="r264">"Key Sectors | Scotland.org", Scotland, https://www.scotland.org/business/key-sectors</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒΉπƒπŒΊπ‰πŒ½πŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒΉπƒπ„ 4 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ.<ref name="r265">"SCOTLAND'S PLACE IN EUROPE: People, Jobs and Investment", Scottish Government, https://www.cdn.ac.uk/wp-content/uploads/2018/01/Scotlands-place-in-Europe.pdf</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπŒ»πŒ°πŒ²πŒΎπ‰πƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½, πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2020 𐌼𐌹𐌸 Β£2 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΏπƒ, πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒΉπŒΈ πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πŒ³πŒ°πŒΉπŒΌ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒΌ, 𐌴𐌹 πƒπ…πŒ΄πƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ πŒ°π„π„πŒ΄πŒΉπŒ·πŒ°πŒΉ.<ref name="r266">BBC News, "Scotland's national investment bank launches", 23 November 2020, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-business-55035520</ref> === πŒ²πŒ°πƒπ„πŒΉπ†πŒ°π‚πŒΎπ‰ === [[File:Horses' heads in the clouds - geograph.org.uk (cropped for SCO Portal).jpg|thumb|πŒΊπŒ΄πŒ»π€πŒΉπŒ΄πƒ, 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻 πƒπŒΉπŒ»πŒ³πŒ°πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒ»πŒΊπŒΉπ‚πŒΊ]] πŒ²πŒ°πƒπ„πŒΉπ†πŒ°π‚πŒΎπ‰ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ° πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ:<ref name="r267">"Tourism and events", www.gov.scot, https://www.gov.scot/policies/tourism-and-events/</ref> πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 245.000 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 Β£10,8 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2023, 6% πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ.<ref name="r268">Davidson, Shongah, "Industry Update: Driving the visitor economy | Scottish Tourism Alliance", Scottish Tourism Alliance, 12 May 2025, https://scottishtourismalliance.co.uk/industry-update-driving-the-visitor-economy/#:~:text=In%202023%2C%20visitor%20spend%20was%20worth%20Β£10.8,these%20areas%20in%20the%20past%2012%20months.</ref> π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πƒπŒΉπŒ»πŒ³πŒ°πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊπŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ, πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ·πŒΏπŒΆπŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½, πŒ²πŒ°πƒπ„πŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒ°π„ πŒΊπŒΏπŒ»πŒ»π‰πŒ³πŒ΄πŒ½, πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒ πŒ³πŒΉπŒΏπŒΆπŒ°πŒ²πŒ°π‚πŒ³πƒ, πƒπ„πŒΉπ‚πŒ»πŒΉπŒ½πŒ²πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΏπ‚πŒ΅πŒΏπŒ·πŒ°π‚π„πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ;<ref name="r269">"Visitor Attractions Performance I VisitScotland.org", www.visitscotland.org, https://www.visitscotland.org/research-insights/about-our-industry/visitor-attractions</ref> πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊ πŒ·πŒΏπŒΆπŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 πˆπŒ°πŒΈπŒ°π‚ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 2 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½πŒΉπŒ½πƒ πŒ²πŒ°πƒπ„πŒ΄ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2017.<ref name="r270">"Chapter 2: The Value of Visitors to Scotland[4]", www.gov.scot, https://www.gov.scot/publications/tourism-scotland-economic-contribution-sector/pages/3/</ref> π…πŒΉπƒπŒΉπ„πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈ πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πŒ²πŒ°πƒπ„πŒΉπ†πŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ΄ (πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³) π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 2006, πŒΉπƒπ„ π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉ π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒ²πŒ°πƒπ„πŒΉπ†πŒ°π‚πŒΎπ‰πŒ½.<ref name="r267" /> π†π‚πŒ°πŒΉπƒπŒ½πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2023 πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ·πŒΉπ…πŒΉ 7 πŒ°π† 60 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌼.<ref name="r271">"Scotland's international reputation grows", www.gov.scot, https://www.gov.scot/news/scotlands-international-reputation-grows/</ref> πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 4 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½π‰πƒ 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2023, 15% πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2019.<ref name="r272">"Record number of overseas tourists visit Scotland", BBC News, 17 May 2024, https://www.bbc.co.uk/news/articles/cv2rg3rjdvjo</ref> πŒ»π‰πŒΊπŒ· πŒ»π‰πŒΌπ‰πŒ½πŒ³, πŒΊπŒ΄πŒ»π€πŒΉπŒ΄πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πƒπ€πŒΉπŒ»πŒ»π‰πŒΈ πŒΏπŒ½πŒ·πŒΏπŒ»πŒΈπ‰ 𐌹𐌽 πŒ»π‰πŒΊπŒ· πŒ½πŒ΄πƒπƒ π„πŒΉπŒΏπŒ·πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πƒπ„πŒΉπŒ½πƒ πŒ°π† πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒΌπŒ΄π‚πŒΉπŒΊπŒ°πŒΉ;<ref name="r273">"Tourism rises sharply in Falkirk with almost a million visits in 2024", www.falkirk.gov.uk, https://www.falkirk.gov.uk/news/council/tourism-rises-sharply-in-falkirk-with-almost-a-million-visits-in-2024</ref><ref name="r274">"We came to Scotland to see the Loch Ness Monster", BBC News, 19 May 2023, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-business-65637377</ref> πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉ πŒ²πŒ°πƒπ„πŒ΄πŒΉπƒ 𐌡𐌹𐌼𐌰𐌽𐌳 πŒ°π† 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹𐌼 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ°πŒΌ, πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌺𐌰𐌽𐌰𐌳𐌰, 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°πŒ»πŒΎπŒ°.<ref name="r275">"International Visitors | VisitScotland.org", www.visitscotland.org, https://www.visitscotland.org/research-insights/about-our-visitors/international</ref> πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ, πŒΌπŒ°πŒ»πŒΌπ‰πƒ, πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄πŒΉπƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ°π‚πŒ±πŒΉ π„πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌰𐌹𐌽 𐌸𐌹𐌢𐌴 πŒ»πŒΉπŒΏπŒ±π‰πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄ 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ.<ref name="r276">"Visiting Scotland | Scotland.org", Scotland, https://www.scotland.org/visit</ref><ref name="r277">"Why People Choose Scotland I VisitScotland.org", www.visitscotland.org, https://www.visitscotland.org/research-insights/about-our-visitors/why-people-choose-scotland#:~:text=The%20overall%20%22nation%20brand%22%20rank,towards%20and%20familiar%20with%20Scotland.</ref> π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πƒπ„πŒΉπ†πŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ π†π‚πŒ°πŒ΅πŒΉπƒπ„πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π…πŒ°πƒ Β£9,7 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2016.<ref name="r278">"Chapter 2: The Value of Visitors to Scotland[4]", www.gov.scot, https://www.gov.scot/publications/tourism-scotland-economic-contribution-sector/pages/3/#</ref> === π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ === [[File:Museum on the mound, Edinburgh (41404375864).jpg|thumb|πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒΉπƒπ„ 𐌰𐌹𐌽 𐌸𐌹𐌢𐌴 πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πŒ΄ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ΄ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„ 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ, πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ 𐌲𐌰𐌸𐌰𐌹𐌷𐌰𐌱𐌰 πƒπ…πŒ΄πƒπ‰πƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ 𐌼𐌴𐌻𐌹𐌳𐌰]] πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒΉπƒπ„ 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰 π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ, 𐌹𐌸 3 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° 𐌲𐌹𐌱𐌰𐌽𐌳 πƒπ„πŒ΄π‚πŒ»πŒΉπŒ½πŒ²πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ: πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½, 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½, 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ»π…πŒ³πŒ΄πƒπŒ³πŒ°πŒ»πŒ΄ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½, πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ πŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ 𐌲𐌹𐌱𐌹𐌸 π†π‚πŒ°πŒΌ 1696, π…πŒ°πƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½, πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ πƒπ…πŒ΄πƒ πŒ±π‰πŒΊπ‰π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ 𐌼𐌴𐌻𐌹𐌳𐌰, 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπƒπ„ πŒ»πŒ°πŒ½πŒ²πŒΉπƒπ„πŒ° πŒΏπŒ½πŒ±πŒΉπŒ»πŒ°πŒΉπŒ±πŒ°πŒ½πŒ³πƒ πŒ²πŒΉπŒ±πŒ°πŒ½πŒ³πƒ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ.<ref name="r279">"Lloyds Banking Group - Bank of Scotland History", www.lloydsbankinggroup.com, https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage/bank-of-scotland-heritage.html</ref> 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ π…πŒ°π‚πŒΈ πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ° πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 5 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ 𐌱𐌹 πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πƒπ…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°πŒΉ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2002,<ref name="r280">"Royal Bank of Scotland Group", Scottish Financial Enterprise (SFE), https://www.sfe.org.uk/members-database/royal-bank-of-scotland-group</ref> 𐌹𐌸 πŒ²πŒ°πŒ³π‚πŒ°πŒΏπƒ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒΉπŒΈπŒ°πŒΉ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2008 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒ°πŒΏπ‚π†π„πŒ° Β£76 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 πŒ·πŒΉπŒ»π€π‰πƒ π†π‚πŒ°πŒΌ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ° πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ;<ref name="r281">"RBS collapse: timeline", The Guardian, 12 December 2011, https://www.theguardian.com/business/2011/dec/12/rbs-collapse-timeline</ref> πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½ πŒΉπƒ 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² πŒ²πŒ°πƒπ…πŒΉπŒ½πŒΈπŒΉπŒ³πŒ° πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπƒπ„πŒ°πŒΈ. π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° 2008 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ π…πŒ°πƒ πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚ πŒ°π†πŒ°π‚ 𐌻𐌿𐌽𐌳𐌿𐌽𐌰𐌹 πƒπ…πŒ΄ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ 30 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ΄ 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ.<ref name="r282">"Scottish Financial Enterprise – Financial Industry Overview", http://www.sfe.org.uk/info/overview_scottish_financial_industry</ref><ref name="r283">"Lloyds Bank – About Lloyds Banking Group – TSB", Lloydsbank.com, https://www.lloydsbank.com/about_ltsb/tsb.asp</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ±π‰πŒΊπ‰π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒΏπƒ πŒ²πŒΉπ†π„ πŒΉπƒπ„ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒ°πŒ½πŒ° πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ΄ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 2009 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπŒ±π‰πŒΊπŒ΄ πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈπ‰πƒ 2009.<ref name="r284">"The Bank of England's approach to regulating Scottish and Northern Ireland commercial banknotes", March 2017, https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/banknotes/scottish-northern-ireland/scottish-and-northern-ireland-regime-approach.pdf</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ 𐌹𐌽 πŒ±πŒΉπ„πŒΉπŒΏπŒ·πŒ°πŒ½ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2013 π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ Β£3,8 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπ‰πƒ, πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³π‰πƒ πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ, πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸.<ref name="r285">"Scottish Banknotes: The Treasury's Symbolic Hostage in the Independence Debate", The Guardian, https://www.theguardian.com/politics/scottish-independence-blog/2013/apr/22/scottish-independence-banknotes</ref> === π†πŒ°π‚πŒΎπ‰ === [[File:Airport and plane Barra airstrip - geograph.org.uk - 852094.jpg|thumb|πŒ±πŒ°π‚π‚πŒ° πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ, πƒπŒ° 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ, πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ πŒΌπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπŒΌπŒ°πŒ»πŒΌπŒ° πƒπ…πŒ΄ π‚πŒΉπŒ½πŒ½π‰π…πŒ΄πŒ² πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒ΄πŒΉπŒΈ]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 5 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πƒ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒ½πƒ 𐌼𐌹𐌸 πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°π†πŒ°π‚πŒΎπ‰πŒΌ 𐌳𐌿 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ, πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒΌπŒ΄π‚πŒΉπŒΊπŒ°πŒΉ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πƒπŒΉπŒ°πŒΉ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπŒ½πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒΉπŒ²πŒ°πŒ½πƒ.<ref name="r286">Visit Scotland, "Scotland's Airports & Flights Around The Country", www.visitscotland.com, https://www.visitscotland.com/travel-planning/getting-around/plane</ref> πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³ 11 πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒ½πƒ 𐌹𐌽 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰, π‰π‚πŒΊπŒ½πŒ΄π…, πƒπŒ·πŒ΄π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, 𐌾𐌰𐌷 π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒΌπŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒ°πŒΉπŒΌ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°π†πŒ°π‚πŒΎπ‰πŒΌ; πŒΉπŒ½π…πŒ΄π‚πŒ½πŒ΄πƒπƒ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπŒΈ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°.<ref name="r287">Highlands and Islands Airport Limited, "Destinations from Inverness Airport", www.hial.co.uk, https://www.hial.co.uk/inverness-airport/destinations-5/1</ref> πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πŒΉπƒπ„ πŒ±πŒΉπƒπŒ½πŒΉπŒΏπŒΌπ‰πƒπ„πƒ (πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 13 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½π‰πƒ π†πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πŒ΄ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2017) 𐌾𐌰𐌷 6 πŒ±πŒΉπƒπŒ½πŒΉπŒΏπŒΌπ‰πƒπ„πƒ 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ.<ref name="r288">"Datasets – UK Civil Aviation Authority", Caa.co.uk, https://www.caa.co.uk/Data-and-analysis/UK-aviation-market/Airports/Datasets</ref> πŒ»π‰πŒ²πŒ°πŒ½πŒ°πŒΉπ‚, "πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°π†πŒ°π‚πŒΎπ‰", πŒΉπƒπ„ πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈπƒ πŒ°π„ πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…πŒΉπƒ πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ°.<ref name="r289">Isle of Man Government, "Loganair to link Scotland's capital with the Isle of Man", www.gov.im, https://www.gov.im/news/2017/mar/31/loganair-to-link-scotlands-capital-with-the-isle-of-man/</ref> πŒ½πŒ΄π„π…π‰π‚πŒΊ π‚πŒ°πŒΉπŒ» 𐌰𐌹𐌷 πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°π…πŒΉπŒ²πŒ°πŒ½πƒ; πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πƒπŒ°π„πŒΎπŒΉπŒΈ πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°π…πŒΉπŒ²πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΈ 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ.<ref name="r290">[https://web.archive.org/web/20050722065527/http://www.rail-reg.gov.uk/upload/pdf/238.pdf "Disaggregating Network Rail's expenditure and revenue allowance and future price control framework: a consultation (June 2005)"] Office of Rail Regulation. Retrieved 2 November 2007.</ref> πŒ½πŒ°π„πŒΉ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 359 πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°π…πŒΉπŒ²πŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 𐌽𐌴𐍈𐌰 2.760 km πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°π…πŒΉπŒ²πŒΉπƒ;<ref name="r291">Transport Scotland, "Scottish Transport Statistics No 38: 2019 Edition Chapter 7: Rail Services", Transport.gov.scot, 18 March 2020, https://www.transport.gov.scot/publication/scottish-transport-statistics-no-38-2019-edition/chapter-7-rail-services</ref> πƒπŒΊπ‰π„π‚πŒ°πŒΉπŒ» πŒ±πŒ°π‚ 64 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½πŒΉπŒ½πƒ π†πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πŒ΄ 𐌹𐌽 2022–2023.<ref name="r292">"Scottish Transport Statistics 2023 Rail", transport.gov.scot, https://www.transport.gov.scot/media/ahohoblv/chapter-7-rail-transport-scottish-transport-statistics-2023.pdf</ref> π„π‚πŒ°πŒ½πƒπ€π‰π‚π„ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈ πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒΉπŒ½ πŒΉπŒ°πŒ½π…πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΏπƒ 2006, π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΉπŒΈ πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°π…πŒΉπŒ²πŒ°πŒΌ 𐌾𐌰𐌷 π„πŒΉπŒΏπŒ·πŒΉπŒΈ 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°.<ref name="r293">Transport in Scotland, "Corporate: Freedom of Information Publication Scheme", http://www.transportscotland.gov.uk/corporate/freedom-information-publication-scheme/freedom-information-publication-scheme</ref> πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πƒπŒΊπ‰π„π„πŒΉπƒπŒ· π‚πŒ°πŒΉπŒ» πŒ·π‰πŒ»πŒ³πŒΉπŒ½πŒ²πƒ 𐌽𐌰𐌼 πƒπŒΊπ‰π„π‚πŒ°πŒΉπŒ» 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ°πŒΉπŒ·π„πƒ 𐌹𐌽 πŒ°π€π‚πŒ΄πŒΉπŒ»πŒΉπƒ 2022<ref name="r294">"ScotRail goes back into public ownership", BBC News, 1 April 2022, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-60842268</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ° πƒπŒ»πŒ΄π€π…πŒ°πŒ²πŒ½ 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπŒ½πŒΉπŒ°πŒΏπƒ 2023.<ref name="r295">Transport Scotland, "Caledonian Sleeper to be delivered by the Scottish Government", 2 March 2023, https://www.transport.gov.scot/news/caledonian-sleeper-to-be-delivered-by-the-scottish-government/</ref> πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…πŒΉπƒ πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°π…πŒΉπŒ²πƒ, πŒΏπƒπŒ»πŒΏπŒΊπŒ°πŒ½πƒ πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 14 πŒ³πŒ΄πŒΊπŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 1896, πŒΉπƒπ„ πƒπŒ° 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°π…πŒΉπŒ²πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌾𐌰𐌷 3 πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ πŒ°π†πŒ°π‚ πŒ±πŒΏπŒ³πŒ°π€πŒ΄πƒπ„ 𐌾𐌰𐌷 𐌻𐌿𐌽𐌳𐌿𐌽𐌰𐌹; πƒπ„π‚πŒ°π„πŒ·πŒΊπŒ»π…πŒ³πŒ΄ π€πŒ°π‚π„πŒ½πŒ΄π‚πƒπŒ·πŒΉπ€ 𐍆𐍉𐍂 π„π‚πŒ°πŒ½πƒπ€π‰π‚π„ 𐌹𐌽𐌰 πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒΉπŒΈ.<ref name="r296">Strathclyde Partnership for Transport, "Celebrating 125 years of Subway", www.spt.co.uk, https://www.spt.co.uk/125/</ref> π„π‚πŒ°πŒ½πƒπ€π‰π‚π„ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΉπŒΈ 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰𐌹𐌼 π…πŒΉπŒ²πŒ°πŒΌ; 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴 π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ° π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΉπŒΌ π…πŒΉπŒ²πŒ°πŒΌ. π†πŒ°π‚πŒΎπŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ° 𐌲𐌰𐌱𐌹𐌽𐌳𐌰𐌽𐌳 π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°. πŒΊπŒ°πŒ»πŒ΄πŒ³π‰πŒ½πŒΉπŒ°πŒ½ πŒΌπŒ°πŒΊπŒ±π‚πŒ°π…πŒ½πŒ΄, π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒ πŒ°πŒΉπŒ·π„πƒ, πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπŒΈ πŒΉπŒ½πŒ½πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ 𐌾𐌰𐌷 πŒΏπ„πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒΉπŒΌ;<ref name="r297">Traveline Scotland, "Ferry operators", www.travelinescotland.com, https://www.travelinescotland.com/ferry-operators</ref><ref name="r298">CalMac Ferries, "Scotland's west coast ferry seascape", www.calmac.co.uk, https://www.calmac.co.uk/article/5655/Scotlands-west-coast-ferry-seascape#:~:text=They%20are%20a%20company%20wholly%20owned%20by%20the%20Scottish%20Government.&text=CalMac%20Ferries%20Ltd%20is%20a,service%20provider%20David%20MacBrayne%20Ltd.</ref> πƒπŒ΄π‚πŒΊπ‰ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπŒΈ πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ; πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²π‰πƒ πŒ²πŒ°π†πŒ΄πŒ·πŒΏπŒ½πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ 𐌲𐌰𐌱𐌹𐌽𐌳𐌰𐌽𐌳 πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ» πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³. DFDS πƒπŒ΄πŒ°π…πŒ°π…πƒ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ° π†πŒ°π‚πŒΎπŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€ π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒΊπŒ°πŒΏπ‚π‰πƒ 𐌼𐌹𐌸𐌸𐌰𐌽 π‚π‰πƒπ…π„πŒ· 𐌾𐌰𐌷 πŒΆπŒ΄πŒ΄πŒ±π‚πŒΏπŒ²πŒ²πŒ΄, πŒΏπŒ½π„πŒ΄ π†π‰πŒ½ πƒπŒΊπŒΉπ€ πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πƒπŒΊπŒ°πŒΈπŒΉπŒ³πŒ°;<ref name="r299">Direct Ferries, "Ferries from Northern Ireland to Scotland", www.directferries.co.uk, https://www.directferries.co.uk/ferries_from_northern_ireland_to_scotland.htm#:~:text=There%20are%202%20ferry%20routes,which%20runs%205%20times%20daily.</ref><ref name="r300">"Ferry freight service axed after fire", Bbc.co.uk, 23 April 2018, https://www.bbc.com/news/uk-scotland-edinburgh-east-fife-43864813</ref> π†πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πŒ΄ π†πŒ°π‚πŒΎπŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€ 𐍆𐍉𐍂 π†π‚πŒ°πŒΌ 2002 𐌿𐌽𐌳 2010.<ref name="r301">"Passenger ferry service to stop", Bbc.co.uk, 20 August 2010, https://www.bbc.com/news/uk-scotland-edinburgh-east-fife-11041554</ref> === π†π‚πŒ°πŒΈπŒΉ, πŒ»πŒΉπƒπ„πƒ, 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πƒ === [[File:Synthetic Production of Penicillin TR1468 crop.jpg|thumb|πƒπŒΉπ‚ πŒ°πŒ»πŒ΄π‡πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄π‚ π†πŒ»πŒ΄πŒΌπŒΉπŒ½πŒ², π†πŒΉπŒ½πŒΈπŒ°πŒ½πŒ³πƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒΉπŒ½πƒ πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ°πŒ±πŒ° πŒ²πŒ°πŒΈπŒ°πŒΉπŒ·πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ½πƒ πŒ»πŒ΄πŒΊπŒΉπŒ½πŒ°πƒπƒπŒ°πŒΏπƒ π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° πƒπŒ°πŒΏπŒ·π„πŒΉπŒΌπŒ°πŒΈπŒ°πŒ½πƒ – π€πŒ΄πŒ½πŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒ½]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πƒ 𐌡𐌹𐌼𐌹𐌸 πŒ°π† πŒ°π†π„π‚πŒ°π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ (61,8%), πŒΊπŒ°πŒΏπ‚πŒ½πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ (25,7%), 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°π†π‰πŒ½πŒ°πŒΌ (10,9%).<ref name="r302">"Quarterly energy statistics bulletins", www.gov.scot, http://www.gov.scot/publications/quarterly-energy-statistics-bulletins</ref> π…πŒ·πŒΉπ„πŒ΄πŒ»πŒ΄πŒ΄ π…πŒΉπŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π‚πŒ³πƒ πŒΉπƒπ„ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° π…πŒΉπŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π‚πŒ³πƒ 𐌰𐌽𐌰 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πƒ 𐍈𐌰𐌽 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ.<ref name="r303">Iberdrola, "Whitelee wind farm in Scotland", iberdrola.com, https://www.iberdrola.com/about-us/what-we-do/onshore-wind-energy/-whitelee-onshore-wind-farm#:~:text=Whitelee%2C%20with%20215%20turbines%20in,period%20the%20largest%20in%20Europe.</ref> π†πŒ»π‰πŒ³πŒΉπƒ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πƒ πŒΏπ‚π‚πŒ΄πŒΉπƒπŒΉπŒΈ; πŒΌπŒ΄π…πŒ²πŒ΄πŒ½ 𐌹𐌽 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒ° 𐌡𐌹𐌸𐌰𐌽𐌳 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° π†πŒ»π‰πŒ³πŒΉπƒπƒπ„π‚πŒ΄πŒΌπŒΉπƒ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π… 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ.<ref name="r304">Dickie, Mure, "Scotland unveils world's largest tidal stream power project", ft.com, 12 September 2016, https://www.ft.com/content/d197308a-7826-11e6-97ae-647294649b28</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ πŒΏπƒπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πŒΉπŒΌ 98,6% πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒΉπŒ³πŒΉπƒ πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°πƒπ…πŒ΄πŒ²πŒΉπƒ π…πŒ°πƒ πŒ°π†π„π‚πŒ°π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉ.<ref name="r302" /> π†π‚πŒ°πŒΌ π‰πŒΊπ„π‰πŒ±π‚πŒ΄ 2021 𐌿𐌽𐌳 πƒπŒ΄π€π„πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 2022 63,1% πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒΉπƒ πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°πƒπ…πŒ΄πŒ²πŒΉπƒ π…πŒ°πƒ πŒ°π†π„π‚πŒ°π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉ, 83,6% πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ»πŒΊπŒ°πŒΏπŒ»π‰πƒ, 𐌾𐌰𐌷 14,5% πŒ°π† πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°π†π‰πŒ½πŒ°πŒΌ.<ref name="r305">"Scottish Energy Statistics Hub: Proportion of electricity consumption by fuel", scotland.shinyapps.io, https://scotland.shinyapps.io/Energy/?Section=RenLowCarbon&Subsection=RenElec&Chart=ElecConsumptionFuel</ref> πŒΌπŒ°π‚πŒΊπŒ° πŒΉπƒπ„ 50% π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒ·πŒ΄πŒΉπ„π‰, π†πŒ°π‚πŒΎπ‰πŒ½, 𐌾𐌰𐌷 πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°πƒπ…πŒ΄πŒ² πŒ°π† πŒ°π†π„π‚πŒ°π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ 𐌿𐌽𐌳 2030.<ref name="r306">"The future of energy in Scotland: Scottish energy strategy", Gov.scot, https://www.gov.scot/publications/scottish-energy-strategy-future-energy-scotland-9781788515276/pages/5</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2022 πŒ°π†π„π‚πŒ°π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ° 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌺 113% πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°πƒπ…πŒ΄πŒ²πŒΉπƒ πŒΈπŒ°πŒΏπ‚π†π„πŒ°πŒΉπƒ, πƒπ…πŒ° π†πŒΉπŒ»πŒΏ πƒπ…πŒ΄ 𐌽𐌹 πŒ°πŒΉπ… π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ.<ref name="r307">Scottish Government, "Record renewable energy output", www.gov.scot, https://www.gov.scot/news/record-renewable-energy-output/</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° π†πŒΉπŒ½πŒΈπŒ΄πŒΉπŒ½π‰πƒ πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ π†πŒ°πŒΉπ‚π‚πŒ°πƒπŒΉπŒΏπŒ½πƒ, π†πŒ°πŒΉπ‚π‚πŒ°π‚π‰πŒ³πŒΎπŒ°, πŒΊπŒ°πŒ»πŒ³πŒ°πŒΊπŒΉπƒπ„πŒ°, MRI πƒπŒ°πŒΉπˆπŒ°πŒ½πŒ³πƒ, π†πŒ»π‰πŒ³πŒ°πŒ½πŒ³πƒ πŒ²πŒ°πŒ΅πŒΏπŒΌπŒΈπƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ±π‚πŒ°πŒΈπŒΉπƒ πƒπŒ°π‚π…πŒ° 𐌲𐌹𐌱𐌰𐌽𐌳 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°πŒΌ, πŒ²πŒ°πŒΏπŒΎπŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ»πŒΉπŒΏπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒΏπƒπŒ³πŒ°πŒΏπŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½ 𐌳𐌿 πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ.<ref name="r308">Live Breathe Scotland, "Scottish Inventions", https://www.livebreathescotland.com/scottish-inventions/</ref> πŒ°πŒ»πŒ΄π‡πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄π‚ π†πŒ»πŒ΄πŒΌπŒΉπŒ½πŒ² π†πŒ°πŒ½πŒΈ π€πŒ΄πŒ½πŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒ½, π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πŒ° πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ°πŒ±πŒ° 𐌲𐌰𐌸𐌰𐌹𐌷𐌰𐌽𐌳𐌰𐌽 πŒ»πŒ΄πŒΊπŒΉπŒ½πŒ°πƒπƒπŒΏ π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° πƒπŒ°πŒΏπŒ·π„πŒΉπŒΌπŒ°πŒΈπŒ°πŒ½πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ πŒ½π‰πŒ±πŒ΄πŒ»πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ²πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒΏπŒ½ 𐌹𐌽 πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊπŒ°πŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ 𐌰𐌹𐌸𐌸𐌰𐌿 πŒ»πŒ΄πŒΊπŒΉπŒ½πŒ°πƒπƒπŒ°πŒΏ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1945.<ref name="r309">The Nobel Foundation, "Alexander Fleming Biography", Les Prix Nobel, 1945, http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/fleming.html</ref><ref name="r310">Hugh, T. B., "Howard Florey, Alexander Fleming and the fairy tale of penicillin", The Medical Journal of Australia, 2002, pp. 52–53; author 53 53</ref><ref name="r311">Cruickshank, Robert, "Sir Alexander Fleming, F.R.S", Nature, 1955, pp. 355–6</ref> π†πŒ°πŒ»πŒΊπŒΉπ‚πŒΊπŒΉπƒ 𐍈𐌹𐌻 πŒΉπƒπ„ πƒπŒ° 𐌰𐌹𐌽𐌰 πˆπŒ°πŒΉπ‚πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³πƒ πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πŒ·πŒ°π†πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…πŒΉπƒ 𐌺𐌴𐌻𐌹𐌺𐌽 πŒΉπƒπ„ πƒπŒ° πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒΉπƒπ„πŒ° π†πŒΏπŒ»πŒ»πŒ°πŒ±πŒ° πˆπŒ°πŒΉπ‚πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³πƒ πƒπŒΉπŒ»πŒ±πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πŒ³πƒ π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΎπ‰.<ref name="r312">Scottish Canals, "The Falkirk Wheel", https://www.scottishcanals.co.uk/visit/canals/visit-the-forth-clyde-canal/attractions/the-falkirk-wheel</ref><ref name="r313">Glasgow Science Centre, "Glasgow Tower", https://www.glasgowsciencecentre.org/discover/our-experiences/glasgow-tower</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ·πŒΉπŒΌπŒΉπŒ½πŒ°π†πŒ°π‚πŒΎπ‰ πŒΉπƒπ„ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌹𐌽 𐌸𐌿𐌻𐌰𐌽𐌳𐌴𐌹𐌽 πŒ·πŒΉπŒΌπŒΉπŒ½πŒ°πŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ;<ref name="r314">"The Scottish Space Cluster Executive Summary May 2020", https://londoneconomics.co.uk/wp-content/uploads/2020/05/LE-SE-Scottish-Space-Cluster-EXECUTIVE-SUMMARY-FINAL-Issue-4-S2C110520.pdf</ref><ref name="r315">Scottish Development International, "Space technology industry in Scotland", Sdi.co.uk, https://www.sdi.co.uk/business-in-scotland/find-your-industry/digital-and-technology-industries/space-tech</ref> πŒ·πŒΉπŒΌπŒΉπŒ½πŒ°π†πŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ πŒ²πŒ°π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒΉπŒ³πŒ° 173 πŒ·πŒΉπŒΌπŒΉπŒ½πŒ°π†πŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ πŒ²πŒ°π†πŒ΄πŒ·πŒΏπŒ½πŒΈπŒΉπŒ½πƒ 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°πŒΉπŒΎπŒΉπƒ 2021,<ref name="r316">"More than 3,000 jobs created as space sector grows across the UK", GOV.UK, 19 May 2021, https://www.gov.uk/government/news/more-than-3000-jobs-created-as-space-sector-grows-across-the-uk</ref> 𐌼𐌹𐌸 πŒ·πŒΉπŒΌπŒΉπŒ½πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ΄ π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒΎπŒ°πŒΌ, πŒΏπƒπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ, 𐌼𐌴𐌻𐌴 π†π‚πŒ°πŒΉπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΉπƒπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ°πŒΌ.<ref name="r317">"Boldly going towards the new age of space", HeraldScotland, 20 February 2021, https://www.heraldscotland.com/news/19104939.boldly-going-towards-new-age-space/</ref> π…πŒ΄πŒ½πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³, 𐌴𐌹 πƒπŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒ²πŒ°π…πŒΉπŒ½πŒ½πŒ°πŒΉ Β£2 πŒΈπŒΏπƒπŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌻𐌻𐌹𐌿𐌽𐌴 𐌿𐌽𐌳 2030,<ref name="r314" /> 𐌾𐌰𐌷 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 𐌽𐌴𐍈𐌰 𐌰𐌹𐌽 πŒ°π† 5 πŒ·πŒΉπŒΌπŒΉπŒ½πŒ°π†πŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ°πŒΌ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ.<ref name="r318">"Manufacturing: Space sector - gov.scot", www.gov.scot, https://www.gov.scot/policies/manufacturing/space-sector/</ref> 2 πŒ·πŒΉπŒΌπŒΉπŒ½πŒ°πƒπŒΊπŒΉπ€πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°πŒΌπŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ°πŒΉ: πƒπŒΏπ„πŒ·πŒ΄π‚πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒ°π‡πŒ°π…π‰π‚πŒ³.<ref name="r319">Carrell, Severin, "Rocket men: locals divided over plans for UK's first spaceport", The Guardian, 16 July 2018, https://www.theguardian.com/science/2018/jul/16/rocket-men-locals-divided-over-plans-for-uks-first-spaceport</ref> πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊπƒ π„πŒΏπŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ, πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1834, πŒΉπƒπ„ 𐌽𐌿 πƒπ…πŒ΄π‚πŒΉπŒΈπŒ° πŒ½πŒ°πŒΌπ‰ π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒΌπŒ΄π‚πŒ°πŒ½ π„πŒΏπŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒΉπƒ.<ref name="r320">"Expert is first female Astronomer Royal for Scotland | Research and innovation", The University of Edinburgh, 27 May 2021, https://www.ed.ac.uk/research-innovation/latest-research-news/expert-first-female-astronomer-royal-for-scotland</ref> == 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹 == === πŒ±πŒ°πŒΏπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ === [[File:Scotland population cartogram.svg|thumb|πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌼𐌴𐌻 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ. 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌴𐌹 πŒΉπƒπ„ 𐌱𐌹 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹𐌽 𐌹𐌢𐌴.]] 𐌹𐌽 πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 1820–1829 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌰𐌹 πƒπŒΊπ‰π„π‰πƒ, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒ°π† 𐌿𐌽𐌻𐌴𐌳𐌰𐌼𐌼𐌰 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰, 𐌲𐌰𐌻𐌹𐌸𐌿𐌽 𐌳𐌿 πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°πŒ»πŒΎπŒ°, 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹𐌼 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ°πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 𐌺𐌰𐌽𐌰𐌳𐌰.<ref name="r321">National Library of Scotland, "Emigration", www.nls.uk, https://www.nls.uk/family-history/emigration/</ref> 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳 π…πŒ°πƒ πƒπŒ° 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπ‰πƒ 𐌼𐌹𐌸 πŒ°π†π„π‚πŒ°πŒ΅πŒΉπŒΌπŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ½ πŒ·πŒΏπŒ·π‚πŒ°πŒΏ.<ref name="r322">University of Glasgow, "Poverty, Protest and Politics: Perceptions of the Scottish Highlands in the 1880s", www.gla.ac.uk, https://www.gla.ac.uk/media/Media_792389_smxx.pdf</ref> π†πŒ°π…πŒ° πŒΏπƒπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½π‰πƒ, 𐌽𐌴𐍈𐌰 𐌽𐌹 𐌰𐌹𐌽 π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…, 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ·πƒπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉ 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹 πŒΈπ‚πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏπŒ½ πŒ°πŒΊπ‚πŒΊπŒ°π‚πŒΎπŒ° π†πŒ°πŒΏπ‚ πƒπ…πŒ΄πƒπŒ°πŒ½πŒ° πŒΌπŒ°π„. πŒΈπ‰πƒ πŒ°πŒ²πŒ»π‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒΉπ‚πŒ½πŒ΄πŒΉ πŒ°πŒΊπ‚πŒΊπŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒΊπŒΎπŒΉπƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΏπƒπŒ³π‚πŒΉπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πŒΉπŒ½πƒ: πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒΏπƒπŒ³π‚πŒΉπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½π‰πƒ, 𐌸𐌰𐌽 𐌻𐌰𐌽𐌳 π…πŒ°πƒ πŒ±πŒΉπ„πŒΏπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ π†πŒ°πŒΏπ‚ 𐌻𐌰𐌼𐌱𐌰. π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πŒΉπŒ³πŒ° πŒ°πŒΊπ‚πŒΊπŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ 𐌹𐌽𐌼𐌰𐌹𐌳𐌴𐌹𐌽 𐌰𐌽𐌳 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπŒ°; πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚ π…πŒ°πƒ πŒ³π‚πŒ°πŒΉπŒ±πŒΉπŒΈπƒ πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πŒΏπ†πŒ°π‚πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½, πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°πŒ΄π€πŒ»πŒ° πŒ·πŒΏπŒ·π‚πŒ°πŒΏ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ³π‚πŒΏπƒ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ΄, πŒΈπ‰πŒ΄πŒΉ 𐌹𐌽 πŒ½πŒ°π€π‰πŒ»πŒ΄π‰πŒ½πŒΉπƒ π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒΌ πƒπ„π‰πŒΈπŒΏπŒ½.<ref name="r323">E. Richards, ''The Highland Clearances: People, Landlords and Rural Turmoil'' (2008).</ref> 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹 π…π‰πŒ·πƒ π†π‚πŒ°πŒΌ 1.608.000 (1801) 𐌳𐌿 2.889.000 (1851) 𐌾𐌰𐌷 4.472.000 (1901).<ref name="r324">A. K. Cairncross, ''The Scottish Economy: A Statistical Account of Scottish Life by Members of the Staff of Glasgow University'' (Glasgow: Glasgow University Press, 1953), p. 10.</ref> π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ° 𐌽𐌹 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½: 𐌹𐌽 1841–1931 𐌽𐌴𐍈𐌰 2 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½π‰πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ΄ 𐌲𐌰𐌻𐌹𐌸𐌿𐌽 𐌳𐌿 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ°πŒΌπŒ΄π‚πŒΉπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°πŒ»πŒΎπŒ° 𐌾𐌰𐌷 750.000 𐌳𐌿 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰.<ref name="r325">R. A. Houston and W. W. Knox, eds, ''The New Penguin History of Scotland'' (Penguin, 2001), p. xxxii.</ref> 𐌹𐌽 πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 1870–1879 πŒΊπŒ°πŒ»πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ° 𐌻𐌰𐌼𐌱𐌰, πŒ»πŒ°πŒΌπŒ±πŒΉπƒ 𐌼𐌹𐌼𐌢, 𐌾𐌰𐌷 π…πŒΏπŒ»πŒ»πŒ° πŒ²πŒ°πŒ³π‚πŒΏπƒπŒΏπŒ½ 𐌻𐌰𐌼𐌱𐌴 π…πŒ°πŒΉπ‚πŒΈ 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌽𐌳𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 𐌻𐌰𐌼𐌱𐌴 π…πŒ°πŒ·πƒπ„πŒΏ.<ref name="r326">Warren, Charles R., "Managing Scotland's environment", 2009, pp. [https://archive.org/details/managingscotland00warr/page/n73 45] ff., 179 ff, ISBN 9780748630639, https://archive.org/details/managingscotland00warr</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΉπƒπ„ πƒπŒ° πŒΈπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπƒπ„πŒ° 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌹𐌳𐌰 𐌻𐌰𐌽𐌳 πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ.<ref name="r327">"Number of people per square kilometer in the United Kingdom in 2023, by region", Statista, https://www.statista.com/statistics/281322/population-density-in-the-uk-by-region/</ref><ref name="r328">"Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland - Office for National Statistics", www.beta.ons.gov.uk, https://www.beta.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2023</ref> 𐌹𐌽 πŒ°πŒ²πŒΏπƒπ„πŒ°πŒΏ 2012 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹 π‚πŒ°πŒ·π„πŒ° 5,25 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½πŒΉπŒ½πƒ, πƒπ…πŒ° π†πŒΉπŒ»πŒΏ πƒπ…πŒ΄ 𐌽𐌹 πŒ°πŒΉπ… π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ, πŒΏπŒ½π„πŒ΄ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ πŒΏπ†πŒ°π‚ πŒ³πŒ°πŒΏπŒΈπŒΏπŒ½πƒ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πƒπ„πŒ΄πŒΉπƒ 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽; πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2011 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽 43.700 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 πŒ°π† 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰, π…πŒ°πŒ»πŒΉπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°.<ref name="r329">The Courier, "Scotland's population reaches record of high of 5.25&nbsp;million", 3 August 2012, http://www.thecourier.co.uk/news/scotland-s-population-reaches-record-of-high-of-5-25-million-1.57049</ref> πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπŒΉπƒπ„πŒ° πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ, 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°π‚π„πŒ΄πŒΉπ‰πƒ πŒΌπŒ΄πŒ½π‰πŒΈπŒ° 2022, π†π‚πŒ°πŒΌ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌼𐌴𐌻𐌰𐌼 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ,<ref name="r330">"Scotland's Census 2022 - key milestones", https://www.scotlandscensus.gov.uk/about/2022-census/2022-timeline/key-milestones/</ref> πŒ²πŒ°π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒΉπŒ³πŒ° 5.436.600, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 𐌽𐌹 πŒ°πŒΉπ… π†πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΉπƒ, πŒΏπ†πŒ°π‚ 5.295.400 (2011)<ref name="r330" /> 𐌾𐌰𐌷 5.062.011 (2001).<ref name="r331">National Records of Scotland, "Scotland's Population at its Highest Ever", 30 April 2015, http://www.nrscotland.gov.uk/news/2015/scotlands-population-at-its-highest-ever</ref> 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ 2011 𐌡𐌴𐌸𐌿𐌽 62% πƒπŒΉπŒΊ 'πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒ½πƒ', 18% 'πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ', 8% 'πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒ½πƒ', 𐌾𐌰𐌷 4% 'πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ° π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½ 𐌰𐌹𐌽𐌰'.<ref name="r332">[http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-detailed-characteristics-ethnicity-identity-language-and-religion-scotland-%E2%80%93 Census 2011: Detailed characteristics on Ethnicity, Identity, Language and Religion in Scotland – Release 3A] . Scotland Census 2011. Retrieved 20 September 2014.</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 𐌻𐌰𐌲𐌲 𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒΏπƒπ†πŒ°π‚πŒΎπ‰πŒ½ 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπŒ½πŒ½π†πŒ°π‚πŒΎπ‰πŒ½. πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2021 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽 𐌽𐌴𐍈𐌰 41.000 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 𐌹𐌽𐌽 𐌾𐌰𐌷 22.100 𐌲𐌰𐌻𐌹𐌸𐌿𐌽 πŒΏπ„, π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° 27.800 𐌾𐌰𐌷 26.200 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2002.<ref name="r333">"statistics.gov.scot", statistics.gov.scot, https://statistics.gov.scot/slice?dataset=http://statistics.gov.scot/data/migration-to-and-from-scotland&http://purl.org/linked-data/cube#measureType=http://statistics.gov.scot/def/measure-properties/count&http://purl.org/linked-data/sdmx/2009/dimension</ref> === πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒ΄ π…πŒ°πŒ·πƒπ„πƒ === πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² πŒΉπƒπ„ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ, 𐌹𐌸 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… πŒΉπƒπ„ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ, 𐌼𐌹𐌸 πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ» πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 584.000 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴; 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, 𐌽𐌴𐍈𐌰 1,2 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½π‰πƒ, 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 𐌽𐌴𐍈𐌰 π†πŒΉπŒ³πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ½ 𐌳𐌰𐌹𐌻 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ.<ref name="r334">"Did You Know?β€”Scotland's Cities", Rampantscotland.com, http://rampantscotland.com/know/blknow_cities.htm</ref> πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ, 𐌼𐌹𐌸 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ², 𐌳𐌿𐌽𐌳𐌴𐌴, 𐌾𐌰𐌷 π€πŒ΄π‚π„πŒ·, πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌹𐌽 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌼𐌼𐌰 πŒ²πŒ°πŒΉπ‚πŒ³π‰πƒ; πŒ°πŒ±πŒ΄π‚πŒ³πŒ΄πŒ΄πŒ½ πŒΉπƒπ„ 𐍃𐍉 𐌰𐌹𐌽𐌰 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ πŒΏπ„πŒ°πŒ½πŒ° 𐌹𐌼𐌼𐌰. πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 80% πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ, πŒΌπŒΉπŒ³πŒΎπŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒΉπ‚πŒ³π‰πƒ 3,5 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½πŒΉπŒ½πƒ. πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°π„πŒ° πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»π‰πŒΆπŒ°, π‚πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒ°πŒ±πŒ° πŒ°π„πŒ²πŒ°πŒ²πŒ²πŒΉπŒΈπŒ° πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌽𐌰𐌿𐌷 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌹𐌳𐌰, 𐌽𐌿 πŒΌπŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌰𐌿 90. πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ²πŒ°πŒ·πŒ΄πŒΉ πŒΉπƒπ„ πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°, 𐌼𐌹𐌸 πŒ°πŒΊπ‚πŒΊπŒ°π‚πŒΎπ‰πŒ½ 𐌾𐌰𐌷 πŒ±πŒ°πŒ²πŒΌπŒ°π„πŒ°π…πŒΎπŒ°.<ref name="r335">Clapperton, C.M. (ed) (1983) ''Scotland: A New Study''. London. David & Charles.</ref><ref name="r336">Miller, J. (2004) ''Inverness''. Edinburgh. Birlinn. ISBN 978-1-84158-296-2</ref> π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ΄ πŒ°πŒ²πŒ»π‰πƒ 𐌹𐌽 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… 𐌾𐌰𐌷 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² π„πŒ°πŒΏπŒ·πŒΏπŒ½ 𐌳𐌿 5 𐌽𐌹𐌿𐌾𐌰𐌹𐌼 πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπŒΌ 𐌹𐌽 1947–1966: πŒ΄πŒ°πƒπ„ πŒΊπŒΉπŒ»πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒ΄, πŒ²πŒ»πŒ΄πŒ½π‚π‰π„πŒ·πŒ΄πƒ, πŒΊπŒΏπŒΌπŒ±πŒ΄π‚πŒ½πŒ°πŒΏπŒ»πŒ³, πŒ»πŒΉπ…πŒΉπŒ½πŒ²πƒπ„π‰πŒ½, 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπ‚π…πŒΉπŒ½πŒ΄.<ref name="r337">"New Towns", Bbc.co.uk, https://www.bbc.co.uk/scotland/education/as/sixties/standard/rural/new_towns.shtml</ref> πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ 𐌱𐌹 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹𐌽 πŒΉπƒπ„ πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ; 𐌱𐌹 πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½, 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳. {| class="wikitable" |+ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„π‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ (πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 2022)<ref>National Records of Scotland, "2022 Census population data for localities in Scotland", Scotlandscensus.gov.uk. http://www.scotlandscensus.gov.uk/ods-analyser/jsf/tableView/crosstabTableView.xhtml</ref> ! π„π‚πŒΏπƒπŒ²π‰ !! πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ !! πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ !! 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌴𐌹 |- | 1 || πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… || πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… πŒΊπŒΉπ„π… || 632.350 |- | 2 || πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²πŒ· || πŒΊπŒΉπ„π… 𐍉𐍆 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²πŒ· || 506.520 |- | 3 || πŒ°πŒ±πŒ΄π‚πŒ³πŒ΄πŒ΄πŒ½ || πŒ°πŒ±πŒ΄π‚πŒ³πŒ΄πŒ΄πŒ½ || 198.590 |- | 4 || 𐌳𐌿𐌽𐌳𐌴𐌴 || 𐌳𐌿𐌽𐌳𐌴𐌴 πŒΊπŒΉπ„π… || 148.210 |- | 5 || π€πŒ°πŒΉπƒπŒ»πŒ΄π… || π‚πŒ΄πŒ½π†π‚πŒ΄π…πƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄ || 77.270 |- | 6 || πŒ΄πŒ°πƒπ„ πŒΊπŒΉπŒ»πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒ΄ || πƒπ‰πŒΏπ„πŒ· πŒ»πŒ°πŒ½πŒ°π‚πŒΊπƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄ || 75.310 |- | 7 || πŒ»πŒΉπ…πŒΉπŒ½πŒ²πƒπ„π‰πŒ½ || π…πŒ΄πƒπ„ πŒ»π‰π„πŒ·πŒΉπŒ°πŒ½ || 56.840 |- | 8 || πŒ³πŒΏπŒ½π†πŒ΄π‚πŒΌπŒ»πŒΉπŒ½πŒ΄ || π†πŒΉπ†πŒ΄ || 54.990 |- | 9 || πŒ·πŒ°πŒΌπŒΉπŒ»π„π‰πŒ½ || πƒπ‰πŒΏπ„πŒ· πŒ»πŒ°πŒ½πŒ°π‚πŒΊπƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄ || 54.480 |- | 10 || πŒΊπŒΏπŒΌπŒ±πŒ΄π‚πŒ½πŒ°πŒΏπŒ»πŒ³ || πŒ½π‰π‚π„πŒ· πŒ»πŒ°πŒ½πŒ°π‚πŒΊπƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄ || 50.530 |- | 11 || πŒΊπŒΉπ‚πŒΊπŒΊπŒ°πŒ»πŒ³π… || π†πŒΉπ†πŒ΄ || 50.370 |- | 12 || πŒΉπŒ½π…πŒ΄π‚πŒ½πŒ΄πƒπƒ || 𐌷𐌹𐌲𐌷𐌻𐌰𐌽𐌳 || 47.790 |- | 13 || π€πŒ΄π‚π„πŒ· || π€πŒ΄π‚π„πŒ· 𐌰𐌽𐌳 πŒΊπŒΉπŒ½π‚π‰πƒπƒ || 47.350 |- | 14 || πŒΊπŒΉπŒ»πŒΌπŒ°π‚πŒ½π‰πŒΊ || πŒ΄πŒ°πƒπ„ πŒ°π…π‚πƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄ || 46.970 |- | 15 || πŒ°π…π‚ || πƒπ‰πŒΏπ„πŒ· πŒ°π…π‚πƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄ || 46.260 |- | 16 || πŒΊπ‰πŒ°π„πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒ²πŒ΄ || πŒ½π‰π‚π„πŒ· πŒ»πŒ°πŒ½πŒ°π‚πŒΊπƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄ || 43.950 |- | 17 || πŒ²π‚πŒ΄πŒ΄πŒ½π‰πŒΊ || πŒΉπŒ½π…πŒ΄π‚πŒΊπŒ»π…πŒ³πŒ΄ || 41.280 |- | 18 || πŒ²πŒ»πŒ΄πŒ½π‚π‰π„πŒ·πŒ΄πƒ || π†πŒΉπ†πŒ΄ || 38.360 |- | 19 || πƒπ„πŒΉπ‚πŒ»πŒΉπŒ½πŒ² || πƒπ„πŒΉπ‚πŒ»πŒΉπŒ½πŒ² || 37.910 |- | 20 || πŒ°πŒΉπ‚πŒ³π‚πŒΉπŒ΄ || πŒ½π‰π‚π„πŒ· πŒ»πŒ°πŒ½πŒ°π‚πŒΊπƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄ || 36.390 |} === π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ° === [[File:Welcome to Scotland sign on the A1 - geograph.org.uk - 4057371.jpg|thumb|πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΌπŒ°π‚πŒΊπŒ°, 𐍃𐍉 π†πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒ²π‰πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΈ 𐌹𐌽 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 4 πŒΉπŒ½πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ³π‰πƒ: πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπ‰, πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ,<ref name="r338">[https://www.gov.scot/Topics/ArtsCultureSport/arts/Scots/ScotsLanguagePolicy Scots Language Policy] , Gov.scot, Retrieved 2 October 2014</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊ,<ref name="r339">[https://www.gov.scot/Topics/ArtsCultureSport/arts/GaelicLanguage/languageplan Gaelic Language Plan, www.gov.scot] . Retrieved 2 October 2014</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊ π„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ°.<ref name="r340">Samuel, Harriet, "British Sign Language Week", 4 January 2026, https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cdp-2025-0061/</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπ‰ πŒΉπƒπ„ πŒ°πŒΉπŒ½πƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒ²πŒΉπŒ½πƒ, 𐌼𐌹𐌸 πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌹𐌽 πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΌπŒΌπŒ°<ref name="r341">Stuart-Smith J. ''Scottish English: Phonology'' in Varieties of English: The British Isles, Kortman & Upton (Eds), Mouton de Gruyter, New York 2008. p. 47</ref> 𐌾𐌰𐌷 𐌼𐌰𐌲 π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½ π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ³πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ°.<ref name="r342">Stuart-Smith J. ''Scottish English: Phonology'' in Varieties of English: The British Isles, Kortman & Upton (Eds), Mouton de Gruyter, New York 2008. p.48</ref><ref name="r343">Macafee C. ''Scots'' in Encyclopedia of Language and Linguistics, Vol. 11, Elsevier, Oxford, 2005. p. 33</ref> πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπ‰ πŒΉπƒπ„ π‚π‰πŒ³πŒΉπŒ³πŒ° 𐌹𐌽 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰; πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊ πŒΉπƒπ„ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ π‚π‰πŒ³πŒΉπŒ³πŒ° 𐌹𐌽 π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ, π†π‚πŒ°πŒΌ 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰𐌼𐌼𐌰 𐌳𐌰𐌹𐌻𐌰 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌽𐌳𐌰𐌽𐌴. πŒ±π‚πŒΏπŒΊπƒ πŒΉπŒ½πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ π‚πŒ°πŒΆπŒ³π‰ πŒΏπ„πŒ°πŒ½πŒ° πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒ³πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 19. πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2011 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 63% "𐌽𐌹 𐌰𐌹𐌽𐌰 𐌺𐌿𐌽𐌸𐌾𐌰 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ".<ref name="r344">National Records of Scotland, "2022 Census population data for localities in Scotland", Scotlandscensus.gov.uk, http://www.scotlandscensus.gov.uk/ods-analyser/jsf/tableView/crosstabTableView.xhtml</ref> πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒ΄πŒΉπŒΈ 1% πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ;<ref name="r345">Kenneth MacKinnon, "A Century on the Censusβ€”Gaelic in Twentieth Century Focus", http://www2.arts.gla.ac.uk/SESLL/STELLA/STARN/lang/GAELIC/focus.htm</ref> π‚π‰πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πŒ²πŒ°πŒ³π‚πŒΏπƒπŒΏπŒ½ π†π‚πŒ°πŒΌ 250.000 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1881 𐌳𐌿 60.000 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2008.<ref name="r346">"[http://news.scotsman.com/gaelic/Can-TV39s-evolution-ignite-a.4494029.jp Can TV's evolution ignite a Gaelic revolution?] ". ''The Scotsman''. 16 September 2008.</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2011 πŒ±π‚πŒΏπŒΊπŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ 25.000 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 (0,49%) πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπƒ πŒ°π„ πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒ°.<ref name="r347">"2011: Gaelic report (part 1)", Scotland's Census, https://www.scotlandscensus.gov.uk/media/cqoji4qx/report_part_1.pdf</ref> πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒ° π…π‰πŒ·πƒ 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 21, π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½ πƒπ…πŒ΄ πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒ½π‰πƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ³π‰πƒ 𐌿𐌽𐌳 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΈ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2025.<ref name="r348">"Scottish Languages Bill passed", www.gov.scot, https://www.gov.scot/news/scottish-languages-bill-passed/</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° π€π‰πŒ»πŒΉπƒπŒΊ πŒΉπƒπ„ πŒΏπ†π„πŒ° πŒ·πŒ°πŒΉπŒΌπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ° (𐌽𐌴𐍈𐌰 1,1%, 54.000 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴).<ref name="r349">"Scotland's Census at a glance: Languages", Scotland's Census, https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-results/at-a-glance/languages/</ref> πŒΉπŒ½πŒ½π†πŒ°π‚πŒΎπ‰ πŒ°π†πŒ°π‚ π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„πŒ° πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ»π‰πƒ πƒπŒΏπŒ½πŒΈπŒ°πŒ°πƒπŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπŒΉπŒ½πƒ 𐌹𐌽 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ², 𐌾𐌰𐌷 𐌳𐌿𐌽𐌳𐌴𐌴.<ref name="r350">"Scotland speaks Urdu", Urdustan.net, http://www.urdustan.net/2004/11/scotland-speaks-urdu.html</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2011 π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ 𐌽𐌴𐍈𐌰 49.000 π€πŒ°πŒΊπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 𐍃𐍉 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° 𐌽𐌹 πˆπŒ΄πŒΉπ„πŒ° πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°.<ref name="r351">Scottish Government, "Ethnic groups, Scotland, 2001 and 2011", 2013, http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2asbtable2.pdf</ref> πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒΏπƒπŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2004 𐌲𐌰𐌰𐌿𐌺𐌽𐌹𐌳𐌰 πŒΉπŒ½πŒ½π†πŒ°π‚πŒΎπ‰πŒ½ πŒ°π† 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌹 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°πŒΉ πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ; 61.000 π€π‰πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2011.<ref name="r351" /><ref name="r352">''The Pole Position'' (6 August 2005). Glasgow. ''Sunday Herald'' newspaper.</ref> πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ πŒΊπŒΏπŒ½πŒΎπŒΉπƒ 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌽𐌳 𐌹𐌽 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌼 𐌸𐌰𐌿 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°. 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹𐌢𐌴 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ΄ 2000 𐌡𐌴𐌸𐌿𐌽 9,2 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½π‰πƒ πŒ°πŒΌπŒ΄π‚πŒΉπŒΊπŒ°πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌺𐌿𐌽𐌹.<ref name="r353">The [http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on US Census 2000] . The [http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=ACS_2004_EST_G00_DP2&-ds_name=ACS_2004_EST_G00_&-_lang=en&-_sse=on] American Community Survey 2004 by the US Census Bureau estimates 5,752,571 people claiming Scottish ancestry and 5,323,888 people claiming Scotch-Irish ancestry. "Explore Census Data", http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on</ref> πŒΏπŒ»πƒπ„πŒ΄π‚πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΈπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ πŒΊπŒΏπŒ½πŒΎπŒΉπƒ,<ref name="r354">"The Scotch-Irish", American Heritage Magazine, December 1970, http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 27 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½π‰πƒ πŒ°π†πŒ°π‚πŒΊπŒΏπŒ½πŒΎπŒ΄ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ 𐌱𐌰𐌿𐌰𐌽𐌳 𐌹𐌽 𐌲𐌰𐌰𐌹𐌽𐌹𐌳𐌰𐌹𐌼 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ°πŒΌ.<ref name="r355">Powells.com, "Born Fighting: How the Scots-Irish Shaped America", 12 August 2009, http://www.powells.com/biblio/1-9780767916899-1</ref><ref name="r356">Nitakeacloserlook.gov.uk, "Scots-Irish By Alister McReynolds, writer and lecturer in Ulster-Scots studies", http://www.nitakeacloserlook.gov.uk/index/american-connections/scots-irish.htm</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒΊπŒ°πŒ½πŒ°πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 4,7 πŒΌπŒΉπŒ»πŒ»πŒΉπŒΏπŒ½π‰πƒ.<ref name="r357">"2006 Canadian Census", 12.statcan.ca, 2 April 2008, http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000</ref> 𐌽𐌴𐍈𐌰 20% π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌱𐌿𐌾𐌴 πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπŒΉπƒ πƒπŒ°πŒΉπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ.<ref name="r358">Linguistic Archaeology: The Scottish Input to New Zealand English Phonology Trudgill et al. Journal of English Linguistics.2003; 31: 103–124</ref> === πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ === [[File:St Marys Cathedral ,Edinburgh - 20240916182847.jpg|thumb|π…πŒ΄πŒΉπŒ·πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΌπŒ°π‚πŒΎπŒΉπŒ½πƒ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰, πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²]] 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ 2022 𐌡𐌴𐌸𐌿𐌽 51,12%, πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ 𐌽𐌹 𐌰𐌹𐌽𐌰 𐌲𐌰𐌻𐌰𐌿𐌱𐌴𐌹𐌽 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽. π‡π‚πŒΉπƒπ„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄πŒΉ (38,79%) πŒΉπƒπ„ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ (20,36%) 𐌾𐌰𐌷 π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊ π€πŒ°π€πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ (13,3%).<ref name="r359">"Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion", Scotland's Census, https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-results/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion/</ref> "𐌽𐌹 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ" π…πŒ°πƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³ 𐌹𐌽 𐌽𐌴𐍈𐌰 πˆπŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌰, 𐌹𐌽𐌿𐌷 𐌽𐌰 𐌷𐌴𐌹𐌻𐌴𐌰𐌽𐌰𐌽 πƒπŒΉπŒ°π‚ (πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ, 35,3%) 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπŒ½π…πŒ΄π‚πŒΊπŒ»π…πŒ³πŒ΄ (π€πŒ°π€πŒΉπƒπŒΊ, 33,4%).<ref name="r359" /> π‡π‚πŒΉπƒπ„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄πŒΉ π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½π‰πŒ³πŒ° πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ 𐌻𐌹𐌱𐌰𐌹𐌽𐌰𐌹 πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌸𐌰𐌿 1.400 πŒΎπŒ΄π‚πŒ΄.<ref name="r360">L. Alcock, ''Kings and Warriors, Craftsmen and Priests in Northern Britain AD 550–850'' (Edinburgh: Society of Antiquaries of Scotland), ISBN 0-903903-24-5, p. 63.</ref><ref name="r361">Lucas Quensel von Kalben, "The British Church and the Emergence of the Anglo-Saxon Kingdom", in T. Dickinson and D. Griffiths, eds, ''Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History, 10: Papers for the 47th Sachsensymposium, York, September 1996'' (Oxford: Oxford University Press, 1999), ISBN 086054138X, p. 93.</ref> π†π‚πŒ°πŒΌ 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌸𐌰 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1560 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊ πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ (''The Kirk'') πŒΉπƒπ„ 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌸𐌰𐌽𐌳𐌴𐌹 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒ±π‰π„πŒΉπŒ³πŒ°; π†π‚πŒ°πŒΌ 1689 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 π€π‚πŒ°πŒΉπŒΆπŒ±π…π„πŒ°πŒΉπ‚πŒ΄ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ, π†π‚πŒΉπŒΎπŒ° πŒ°π† π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΎπŒ°.<ref name="r5" /> πŒ»πŒΉπŒΈπŒΎπŒΏπƒ πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ³π‚πŒΏπƒπŒΏπŒ½ πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ» πŒΏπ† 300.000 (5%) πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2020;<ref name="r362">"Church of Scotland General Assembly 2021 CONGREGATIONAL STATISTICS 2020 Summary Page 75", https://churchofscotland.org.uk/__data/assets/pdf_file/0005/80744/Order-of-Proceedings-2021.pdf</ref><ref name="r363">"Church of Scotland 'struggling to stay alive'", scotsman.com, http://www.scotsman.com/news/politics/top-stories/church-of-scotland-struggling-to-stay-alive-1-3391152</ref><ref name="r364">"Survey indicates 1.5&nbsp;million Scots identify with Church", Churchofscotland.org.uk, http://www.churchofscotland.org.uk/news_and_events/news/archive/articles/survey_indicates_1.5_million_scots_identify_with_church</ref> πˆπŒ°π‚πŒΎπŒΉπŒΆπŒΏπŒ· πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒ²πŒ°πŒΏπŒΎπ‰πƒ 𐌲𐌰𐌡𐌿𐌼𐌸. π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ π€πŒ°π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ (13,3%) πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°πƒπŒ°πŒΌπŒ½π‰πŒ³πŒ°πŒΉ 𐌹𐌽 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰𐌹 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ°.<ref name="r365">Andrew Collier, "Scotland's Confident Catholics", ''The Tablet'' 10 January 2009, 16.</ref><ref name="r359" /> π€πŒ°π€πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌻𐌹𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 πŒ°π†πŒ°π‚ 𐌲𐌰𐌻𐌴𐌹𐌸𐌰 𐌹𐌽 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌾𐌰𐌷 𐌹𐌽 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ πŒΏπŒΉπƒπ„ 𐌾𐌰𐌷 πŒ±πŒ°π‚π‚πŒ° 𐌾𐌰𐌷 π…π‰πŒ·πƒ 𐌼𐌹𐌸 πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒΉπŒ½πŒ½π†πŒ°π‚πŒΎπ‰πŒ½ 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 19. πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚π‰πƒ πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰πŒ½πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ π†π‚πŒΉπŒΎπŒ° πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΉ π€π‚πŒ°πŒΉπŒΆπŒ±π…π„πŒ°πŒΉπ‚πŒ΄ πŒ°πƒπ„π‰πƒ; πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ°πŒΉπ€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΏπ€πŒΉπƒπŒΊ πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰ πŒΉπƒπ„ 3 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°.<ref name="r366">"Scottish Episcopal Church could be first in UK to conduct same-sex weddings", Scottish Legal News, 20 May 2016, http://www.scottishlegal.com/2016/05/20/scottish-episcopal-church-could-be-first-in-uk-to-conduct-same-sex-weddings</ref> πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πŒ½πƒ πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒΌ (2,2%), 𐌷𐌹𐌽𐌳𐌿 πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ (0,55%), πƒπŒΉπŒΊπŒ· πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ, 𐌱𐌿𐌳𐌳𐌷𐌰 πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ;<ref name="r359" /><ref name="r367">National Records of Scotland, "Scotland's Census 2011", http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/scotland/KS209SCb.pdf</ref><ref name="r368">General Register Office for Scotland, "Analysis of Religion in the 2001 Census", http://www.gro-gov.scot/press/news2005/analysis-of-religion-in-the-2001-census.html</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2022 π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ 10.988 𐌼𐌰𐌽𐌽𐌴 πƒπŒΉπŒΊπŒ·, 15.501 πŒ±πŒΏπŒ³πŒ³πŒ·πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ, 𐌾𐌰𐌷 5.847 πŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ.<ref name="r369">"Further information on the Jewish and Sikh populations", Scotland's Census, https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-blog/further-information-on-the-jewish-and-sikh-populations/</ref> πŒ²πŒΏπŒ³π…πŒ°π‚πŒ° πŒ²πŒΏπ‚πŒΏ πŒ²π‚πŒ°πŒ½π„πŒ· πƒπŒ°πŒ·πŒΉπŒ± πƒπŒΉπŒΊπŒ· πƒπŒ°πŒ±πŒ·πŒ° 𐌹𐌽 π€π‰πŒ»πŒ»π‰πŒΊπƒπŒ·πŒΉπŒ΄πŒ»πŒ³πƒ, πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… (2013) πŒΉπƒπ„ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„ πƒπŒΉπŒΊπŒ· πŒ±πŒΉπŒ³πŒ°πŒ²πŒ°π‚πŒ³πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌳𐌿 𐌸𐌰𐌼𐌼𐌰 πŒ²πŒ°π„πŒΉπŒΌπ‚πŒΉπŒ³πƒ.<ref name="r370">"How do you prepare a Sikh temple?", BBC News, https://www.bbc.com/news/av/uk-scotland-22314647</ref> πƒπŒ°πŒΌπ…πŒ΄ 𐌻𐌹𐌽𐌲 𐌽𐌴𐍈𐌰 πŒ΄πƒπŒΊπŒ³πŒ°πŒ»πŒ΄πŒΌπŒΏπŒΉπ‚ (40 πŒΎπŒ΄π‚πŒ΄ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2007) πŒΉπƒπ„ πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ° πŒ±πŒΏπŒ³πŒ³πŒ·πŒΉπƒπŒΊ πŒ°πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΏπ€πŒΉπƒπŒΊ πŒ²πŒ°π‚πŒ³πƒ 𐌹𐌽 π…πŒΉπƒπ„π‚πŒ° πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ.<ref name="r371">"In the Scottish Lowlands, Europe's first Buddhist monastery turns 40", Buddhistchannel.tv, http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=3,4102,0,0,1,0</ref> πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π‚πŒ½πŒ΄π„πŒ·πŒΉπŒ»πŒ» πƒπ…πŒ½πŒ°πŒ²π‰πŒ²πŒ΄ (1879), πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ° 𐍃𐍉 𐌽𐌰𐌿𐌷 πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒΈ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ±π‰πŒΊπ‰πŒ·πŒΏπŒΆπŒ³πŒ°; πŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ π†π‚πŒ°πŒΌ πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒΉπŒ½ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 17, 𐌼𐌹𐌸 𐌲𐌰𐌡𐌿𐌼𐌸𐌹𐌼 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… π†π‚πŒ°πŒΌ π†π‚πŒΏπŒΌπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 19.<ref name="r372">"Scottish Jewish Heritage Centre", https://sjhc.org.uk/</ref><ref name="r373">"Exploring Jewish History in Glasgow: Glasgow City Heritage Trust", Glasgow Heritage, https://www.glasgowheritage.org.uk/exploring-jewish-history-in-glasgow/</ref> === πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πƒ === [[File:+ 908 wurde St Andrews bereits Bischohfssitz. 13 (cropped).jpg|thumb|πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1413, πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½ π…πŒ΄πŒΉπŒ·πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒ°πŒΉπŒ°πƒ πŒΉπƒπ„ πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒΈπŒΉπŒΆπ‰ πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„π‰πŒ½π‰ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ]] πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΏπ†π„πŒ° πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½ πƒπ‰πŒΊπŒΉπŒ³πŒ°.<ref name="r374">Scottish Government, "A Guide to Education and Training in Scotland – "the broad education long regarded as characteristic of Scotland"", 17 March 2003, http://www.gov.scot/Publications/2003/03/16743/19914</ref> πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 1496 𐌰𐌽𐌰𐌱𐌰𐌿𐌸, 𐌴𐌹 πƒπŒΏπŒ½πŒΎπŒΏπƒ πŒ±πŒ°π‚π‰πŒ½πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 𐌲𐌰𐌱𐌹𐌲𐌰𐌹𐌢𐌴 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πƒπ‰πŒΊπŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ° πŒ±π‰πŒΊπ‰πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπŒ½πƒ 𐌳𐌿 πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒΎπŒ°πŒ½ "π€πŒ΄π‚π†π…πŒΊπ„ πŒ»πŒ°π„π…πŒ½πŒ΄", 𐌾𐌰𐌷 πƒπ…πŒ° π…π‰πŒ·πƒ πŒ±π‰πŒΊπ‰πŒΊπŒΏπŒ½πŒΈπŒΉ 𐌼𐌹𐌸 𐌲𐌰𐌱𐌹𐌲𐌰𐌹𐌼 π…πŒ°πŒΉπ‚πŒ°πŒΌ.<ref name="r375">P. J. Bawcutt and J. H. Williams, ''A Companion to Medieval Scottish Poetry'' (Woodbridge: Brewer, 2006), ISBN 1-84384-096-0, pp.&nbsp;29–30.</ref> ''Frumista Bōka Þiudisajis'' (1560) πŒ²πŒ°πŒΌπŒΉπ„πŒΉπŒ³πŒ° πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌹𐌽 πˆπŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒ²πŒ°πŒΏπŒΎπ‰πƒ, 𐌹𐌸 𐌽𐌹 πŒΌπŒ°πŒ·π„πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πŒΉπ„πŒ° π†πŒ°πŒΉπŒ·π‰πŒ½;<ref name="r376">R. A. Houston, ''Scottish Literacy and the Scottish Identity: Illiteracy and Society in Scotland and Northern England, 1600–1800'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2002), ISBN 0-521-89088-8, p. 5.</ref> π…πŒΉπ„π‰πŒΈ πŒ°πŒ½πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπŒ²πŒ½πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΈπŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1616 𐌱𐌰𐌳 πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπƒ.<ref name="r377">"School education prior to 1873", Scottish Archive Network, 2010, http://www.scan.org.uk/knowledgebase/topics/education_box1.htm</ref> 𐌿𐌽𐌳 πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπ‰ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚ 17 πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°π‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 𐌽𐌴𐍈𐌰 π†πŒΏπŒ»πŒ»πŒ°π„πŒ° πŒ½πŒ°π„πŒΉ πŒ²πŒ°πŒΏπŒΎπ‰πƒ πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ΄, 𐌹𐌸 πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πƒ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌽𐌹 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 πŒ²π‚πŒΏπŒ½πŒ³πŒΏπŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πƒ.<ref name="r378">R. Anderson, "The history of Scottish Education pre-1980", in T. G. K. Bryce and W. M. Humes, eds, ''Scottish Education: Post-Devolution'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2nd edn., 2003), ISBN 0-7486-1625-X, pp.&nbsp;219–228.</ref> πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌱𐌹𐌻𐌰𐌹𐌸 𐌼𐌹𐌸 πŒ°πŒΉπŒΊπŒΊπŒ»πŒ΄πƒπŒΎπ‰πŒ½ 𐌿𐌽𐌳 πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ (πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³) π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 1872.<ref name="r379">"Schools and schooling" in M. Lynch (ed.), ''The Oxford Companion to Scottish History'', (Oxford, 2001), pp. 561–563.</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΉ πƒπŒ°π„πŒΎπŒΉπŒΈ πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΈ, 𐌼𐌹𐌸 πŒ΄πŒ³πŒΏπŒΊπŒ°π„πŒΉπ‰πŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ (πŒ²π‰πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒ±π‰π„πŒ°πŒΉ) 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒΉπƒ πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒΏπƒπƒπŒ°πŒΉπˆπŒ°πŒ½ (πŒΏπƒπƒπŒ°πŒΉπˆπŒ°πŒ½πŒ΄πŒΉπƒ).<ref name="r380">"Education Scotland &#124; Education Scotland", education.gov.scot, https://education.gov.scot/</ref> ''Curriculum for Excellence'' 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒ°πŒ»πŒ³πŒΉπŒ½πƒ π†π‚πŒ°πŒΌ 3 𐌿𐌽𐌳 18.<ref name="r381">Scottish Government, "Curriculum for Excellence – Aims, Purposes and Principles", http://www.ltscotland.org.uk/curriculumforexcellence/index.asp</ref> 𐌰𐌻𐌻𐌰 πŒ±πŒ°π‚πŒ½πŒ° 3 𐌾𐌰𐌷 4 πŒΎπŒ΄π‚πŒ΄ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌽𐌳 π†π‚πŒΉπŒΎπŒ°πŒ½πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΈ 𐌹𐌽 πŒ±πŒ°π‚πŒ½πŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°. π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½ 𐌳𐌿𐌲𐌹𐌽𐌴𐌹𐌸 𐌽𐌴𐍈𐌰 5 πŒΎπŒ΄π‚πŒ΄ 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒ°πŒΏπ‚πŒ·π…πŒΉπƒπŒΉπŒΈ 7 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° (P1–P7); πƒπŒΉπ€π‰πŒ½πŒΎπ‰πƒ 𐌽𐌹𐌼𐌰𐌽𐌳 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π†π‚πŒ°πŒΉπƒπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌹𐌽 14–18 πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ. πŒ±πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπŒΈπŒ°πŒ½πŒΉπƒ πŒΎπŒ΄π‚ πŒΉπƒπ„ 16. π†πŒ°π…πŒ° πƒπ…πŒ΄πƒπŒ° πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° GCSE 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ»πŒ΄π…πŒ΄πŒ» πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈπŒ°πŒΉπƒ.<ref name="r382">"The Scottish Exam System", http://www.scis.org.uk/genInfo/genInfo_scott_exam.html</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 15 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°, πƒπŒΏπŒΌ 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒΈπŒΉπŒΆπ‰ πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„π‰πŒ½π‰ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ.<ref name="r383">Carnegie Trust for the Universities of Scotland, "Welcome to the Carnegie Trust for the Universities of Scotland", http://www.carnegie-trust.org/what_we_do.htm</ref><ref name="r384">Scottish Agricultural College, "Understanding Scottish Qualifications", http://www.sac.ac.uk/learning/prospective/international/ireland/IrelandScotsqual</ref> 4 πŒ°πŒ»πŒΈπ‰πƒ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ°, πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° 1600, πƒπŒΉπŒ½πŒ³ π…πŒ΄πŒΉπŒ·πƒ πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒ°πŒΉπŒ°πƒ, πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…, πŒ°πŒ±πŒ΄π‚πŒ³πŒ΄πŒ΄πŒ½, 𐌾𐌰𐌷 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²; 𐌰𐌻𐌻𐌰 πƒπŒΉπŒ½πŒ³ 𐌹𐌽 200 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ 𐌱𐌹 THE, πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² 𐌹𐌽 50 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ.<ref name="r385">"World University Rankings", Times Higher Education (THE), 20 August 2019, https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2012 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ° 𐌱𐌹 πˆπŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌷𐌰𐌿𐌱𐌹𐌳𐌰 𐌹𐌽 100 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ 𐌱𐌹 QS 𐌸𐌰𐌿 𐌰𐌹𐌽𐌷𐌿𐌽 πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ° 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰.<ref name="r386">Newsnet Scotland, "Scotland tops global university rankings", 11 September 2012, http://www.newsnetscotland.com/index.php/scottish-news/5813-scotland-tops-global-university-rankings</ref> 𐌼𐌹𐌸 πŒΌπŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌰𐌿 0,1% π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπƒ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒΊπŒ΄πŒΉπŒΈ 1% πŒΏπƒπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ π†π‚πŒ°πŒΉπƒπŒ½πŒ°πŒΉπƒ; 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌰 πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΉπƒπ„ 9% πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒ΄ πŒΏπƒπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ.<ref name="r387">Scottish Government, "A Framework for Higher Education in Scotland: Higher Education Review Phase 2", 20 March 2003, http://www.gov.scot/Publications/2003/03/16786/20354</ref><ref name="r388">Universities Scotland, "What is higher education?", http://www.universities-scotland.ac.uk/Facts%20and%20Figures/HigherEducation.pdf</ref> πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°π„πŒ° πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒ΄ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ° 𐌼𐌰𐌲𐌿𐌽 π„π‚πŒΏπƒπŒ²π‰πŒ½πƒ 𐌲𐌹𐌱𐌰𐌽. === πŒ·πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ === [[File:View along the access road towards the new Southern General Hospital (geograph 4542089).jpg|thumb|NHS πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπƒπŒ°πŒ±πŒ°πŒΉπŒΈ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ πŒ»πŒ΄πŒΊπŒΉπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½, πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…; πŒΉπƒπ„ πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ° πŒ»πŒ΄πŒΊπŒΉπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ 𐌹𐌽 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒ°πŒΉ.]] πŒ·πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒΊπŒ°π‚π‰πŒΈπƒ πŒΉπƒπ„ 𐌲𐌹𐌱𐌰𐌽𐌰 πŒΌπŒ°πŒΉπƒ π†π‚πŒ°πŒΌ NHS πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ·πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπƒ (πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³) π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 1947 (πŒΈπŒ°πŒΈπ‚π‰πŒ· 𐌹𐌽𐌼𐌰𐌹𐌳𐌹𐌳𐌰 πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 1978) 𐌾𐌰𐌷 𐌳𐌿𐌲𐌿𐌽𐌽𐌰𐌽𐌰 πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 5 πŒΉπŒΏπŒ»πŒΉπŒ°πŒΏπƒ 1948 𐌼𐌹𐌸 NHS 𐌹𐌽 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ»πŒΉπŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°. π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° 1948 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄ πŒ»πŒ΄πŒΊπŒΉπŒ½πŒ°πƒπƒπŒ°πŒΏπƒ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉ πŒ²πŒ°π† 𐌾𐌿 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒ π†πŒ°πŒΉπŒ·π‰πŒ³πŒ°πŒ½πŒ° πŒ²πŒ°πŒΊπŒ°π‚π‰πŒΈ 𐌷𐌰𐌻𐌱𐌰𐌹 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ.<ref name="r389">[http://www.60yearsofnhsscotland.co.uk/history/birth-of-nhs-scotland/highlands-and-islands-medical-service.html Highlands and Islands Medical Service (HIMS)] www.60yearsofnhsscotland.co.uk. Retrieved 28 July 2008.</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒΉπƒ πŒ·πŒ°πŒΉπŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒΎπ‰πƒ πƒπŒ°π„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ π‚πŒ°πŒΈ 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ°πŒΉπŒ·πŒΏ. NHS πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 𐌽𐌴𐍈𐌰 140.000 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒ΄ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2014.<ref name="r390">"About the NHS in Scotland", http://www.show.scot.nhs.uk/introduction.aspx</ref> πŒ²πŒ°πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΉπƒπ„ πŒΏπ† πŒ°π†π„π‚πŒ°πŒ²πŒΉπŒ±π‰πƒ π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ 2,1 (1,73 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2011).<ref name="r391">Gro-gov.scot, "Scotland's Population 2011: The Registrar General's Annual Review of Demographic Trends 157th Edition", http://www.gro-gov.scot/files2/stats/annual-review-2011/j21285204.htm</ref> πŒΌπŒΉπŒΊπŒΉπŒ»πŒΉπƒπ„π‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΏπ„πŒ°πŒ½πŒ° 𐌻𐌹𐌿𐌲𐌰𐌼 (51,3% πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2012).<ref name="r392">General Register Office for Scotland, "Table Q1: Births, stillbirths, deaths, marriages and civil partnerships, numbers and rates, Scotland, quarterly, 2002 to 2012", http://www.gro-gov.scot/files2/stats/births-marriages-deaths-quarterly/ve-2012-q4-tableq1.pdf</ref> πŒ»πŒΉπŒ±πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ 𐌻𐌰𐌲𐌴𐌹 𐌹𐌽 2012–2014 π…πŒ°πƒ 77,1 πŒΎπŒ΄π‚πŒ΄ π†πŒ°πŒΏπ‚ π…πŒ°πŒΉπ‚πŒ°πŒΌ 𐌾𐌰𐌷 81,1 π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒ΅πŒΉπŒ½π‰πŒΌ, 𐍃𐍉 πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπƒπ„πŒ° π†πŒΉπŒ³π…π‰π‚πŒ΄ 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌴 πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ.<ref name="r393">National Records of Scotland, "Life Expectancy for Areas within Scotland 2012–2014", 13 October 2015, p. 5, https://www.nrscotland.gov.uk/files//statistics/life-expectancy-areas-in-scotland/12-14/life-exp-in-scotland-2012-to-2014.pdf</ref> πŒ»πŒ΄πŒΊπŒΉπŒ°π‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ πŒΉπŒ½πŒ½π†πŒ°π‚πŒΎπ‰ π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒΊπ‚πŒ°πŒ±πŒ±πŒ°πƒπŒ°πŒΏπŒ·π„πŒ°πŒΉ π…π‰πŒ·πƒ π†π‚πŒ°πŒΌ 2.528 (2002) 𐌳𐌿 2.669 (2012); π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒ·πŒ°πŒΉπ‚π„πŒΉπŒ½πƒ πŒ°πŒ³π‚π‰ πƒπŒ°πŒΏπŒ·π„πŒ°πŒΉ πŒ²πŒ°πŒ³π‚πŒ°πŒΏπƒ π†π‚πŒ°πŒΌ 727 𐌳𐌿 489.<ref name="r394">[https://statistics.gov.scot/slice?dataset=http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdata%2Fhospital-admissions&http%3A%2F%2Fpurl.org%2Flinked-data%2Fcube%23measureType=http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fmeasure-properties%2Fratio&http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fdimension%2FadmissionType=http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fconcept%2Fadmission-type%2Fcancer&http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fdimension%2Fage=http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fconcept%2Fage%2Fall&http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fdimension%2Fgender=http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fconcept%2Fgender%2Fall Hospital Admissions: a data cube spreadsheet] , Scottish Government</ref> == πƒπŒΉπŒ³πŒΏπŒ½πƒ == === π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒ°π‚πŒ±πŒΎπŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ === [[File:New Lanark (45324811821).jpg|thumb|πŒ½πŒ΄π… πŒ»πŒ°πŒ½πŒ°π‚πŒΊ, πŒ°πŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌹𐌢𐌴 UNESCO π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒ°π‚πŒ±πŒΎπŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒ΄ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 7 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒ°π‚πŒ±πŒΎπŒΉπƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒ½πƒ: 𐍃𐍄 𐌺𐌹𐌻𐌳𐌰, πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒ πŒ°πŒ»πŒΈπ‰ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπ‰ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ²πƒ, πŒ·πŒ°πŒΉπ‚π„π‰ πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒ°πŒ»πŒ³π‰πƒ 𐌹𐌽 π‰π‚πŒΊπŒ½πŒ΄π…, πŒ½πŒ΄π… πŒ»πŒ°πŒ½πŒ°π‚πŒΊ, πŒ°πŒ½π„π‰πŒ½πŒΉπŒ½πŒ° π…πŒ°πŒ³πŒ³πŒΎπŒΏπƒ, π†π‰π‚π„πŒ· πŒ±π‚πŒΏπŒ²πŒΎπŒ°, 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ»π‰π… 𐌻𐌰𐌽𐌳.<ref name="r395">"World Heritage Sites in Scotland", www.historicenvironment.scot, https://www.historicenvironment.scot/advice-and-support/listing-scheduling-and-designations/world-heritage-sites/world-heritage-sites-in-scotland/</ref> 𐌷𐌰𐌿𐌷𐌹𐌸𐌰 πŒ΄πŒΉπƒπŒ°π‚πŒ½πŒ°πŒ°πŒ»πŒ³π‰πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒ·πŒ΄π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΉπƒπ„ UNESCO π…πŒΉπŒ»πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ.<ref name="r396">"The iron age sites seeking world heritage status", BBC News, 10 April 2023, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-north-east-orkney-shetland-65231943</ref> πŒ·πŒΉπƒπ„π‰π‚πŒΉπŒΊ πŒ΄πŒ½π…πŒΉπ‚π‰πŒ½πŒΌπŒ΄πŒ½π„ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΉπŒΈ πƒπŒΉπŒ³πŒΉπ…πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒΌ; πŒ±πŒΉπƒπŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒΎπ‰ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΉπŒΈ π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΉπŒΌ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒΌ.<ref name="r397">Historic Environment Scotland, "What is A World Heritage Site?", https://www.historicenvironment.scot/advice-and-support/listing-scheduling-and-designations/world-heritage-sites/what-is-a-world-heritage-site/</ref> === πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³πŒΎπ‰πƒ === πƒπ…πŒ΄ πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌽𐌹𐌼𐌹𐌸 𐌳𐌰𐌹𐌻 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ°πŒΌ πŒ°πŒ»πŒ»πŒ°πŒΉπŒΆπ‰ πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰. 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πŒ³πŒΏπŒ»πŒΈπŒΉπŒ½πƒ πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπŒΊ πŒΊπ‰πŒ½πŒ½πŒ΄πŒΊπ„πŒΉπ‰πŒ½πƒ (πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π…) 𐌾𐌰𐌷 πŒ·πŒ΄πŒ±π‚πŒΉπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° 𐌳𐌿𐌻𐌸 (πƒπ„π‰π‚πŒ½π‰π…πŒ°π…). π†πŒ΄πƒπ„πŒΉπ…πŒ°πŒ» πŒΉπŒ½π„πŒ΄π‚πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπŒ΅πŒΏπŒ΄ 𐌳𐌴 πŒ»π‰π‚πŒΉπŒ΄πŒ½π„ (πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ»πŒ° πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒ°πŒ½πŒΉπŒ°), πŒ°πŒ»πŒ»πŒ°πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ³πŒΏπŒ»πŒΈπƒ (πŒΉπ‚πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³), 𐌾𐌰𐌷 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ³πŒΏπŒ»πŒΈπƒ (π€π‰π‚π„πŒ°π‚πŒ»πŒΉπŒ½πŒ²π„π‰πŒ½, πŒ°πŒΏπƒπ„π‚πŒ°πŒ»πŒΎπŒ°) πŒ°π„πŒ°πŒΏπŒ²πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ°, πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 π€πŒ»πŒΉπŒ½πƒπŒΎπŒ°πŒ½.<ref name="r398">Celtic Connections, "Celtic connections:Scotland's premier winter music festival", Celtic connections website, 2010, http://www.celticconnections.com</ref><ref name="r399">Festival Interceltique de Lorient, "Site Officiel du Festival Interceltique de Lorient", Festival Interceltique de Lorient website, 2009, http://www.festival-interceltique.com/le-monde-des-celtes-et-de-la-celtie.php</ref><ref name="r400">FΓ‘ilte Ireland, "Welcome to the Pan Celtic 2010 Home Page", Pan Celtic Festival 2010 website, 2010, http://www.panceltic.ie</ref><ref name="r401">National Celtic Festival, "About the Festival", National Celtic Festival website, 2009, http://www.nationalcelticfestival.com/index.php?option=com_content&view=article&id=24&Itemid=26</ref> === πŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπ‰πƒ === [[File:PG 1063Burns Naysmith.jpg|thumb|π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΌπŒ΄π‚πƒ πŒ»πŒΉπŒΏπŒΈπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπƒ π‚π‰πŒ³πŒ±πŒ°πŒΉπ‚π„ πŒ±πŒΏπ‚πŒ½πƒ πŒΉπƒπ„ πŒ°πŒ·π„πŒ°πŒΈπƒ πƒπ…πŒ΄ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒ»πŒΉπŒΏπŒΈπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπƒ, πŒΊπŒΏπŒ½πŒΈπƒ π†πŒ°πŒΏπ‚ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ° πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ "𐌰𐌿𐌻𐌳 𐌻𐌰𐌽𐌲 πƒπ…πŒ½πŒ΄" 𐌾𐌰𐌷 π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒΌπŒ΄πŒ»πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πƒπŒ΄πŒΉπŒ½π‰πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ°]] πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„π‰πƒ πŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ πŒ°π† πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πŒΉπƒπ„ πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌻𐌹𐌿𐌸 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒΉπƒ 6, πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ° 𐌹𐌽 π…πŒ°πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πŒ±π‰πŒΊπ‰πŒΌ.<ref name="r402">R. T. Lambdin and L. C. Lambdin, ''Encyclopedia of Medieval Literature'' (London: Greenwood, 2000), ISBN 0-313-30054-2, p. 508.</ref> π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ° 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌹𐌢𐌴 𐌰𐌻𐌳𐌴 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽 πŒΈπŒ°πŒΈπ‚π‰πŒ· 𐌹𐌽 π‚πŒΏπŒΌπ‰πŒ½πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ,<ref name="r403">I. Brown, T. Owen Clancy, M. Pittock, S. Manning, eds, ''The Edinburgh History of Scottish Literature: From Columba to the Union, until 1707'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007), ISBN 0-7486-1615-2, p. 94.</ref> πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ,<ref name="r404">J. T. Koch, ''Celtic Culture: a Historical Encyclopedia'' (ABC-CLIO, 2006), ISBN 1-85109-440-7, p. 999.</ref> πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ<ref name="r405">E. M. Treharne, ''Old and Middle English c.890-c.1400: an Anthology'' (Wiley-Blackwell, 2004), ISBN 1-4051-1313-8, p. 108.</ref> 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ.<ref name="r406">M. Fry, ''Edinburgh'' (London: Pan Macmillan, 2011), ISBN 0-330-53997-3.</ref> π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 𐌲𐌰𐌼𐌴𐌻 𐌹𐌽 π†π‚πŒΏπŒΌπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒΉπƒπ„ πŒΉπ‰πŒ·πŒ°πŒ½πŒ½πŒΉπƒ πŒ±πŒ°π‚πŒ±π‰πŒΏπ‚ ''Brus'' πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒΉπƒ 14, 𐌻𐌹𐌿𐌸 𐌱𐌹 π‚π‰πŒ³πŒ±πŒ°πŒΉπ‚π„ 1,<ref name="r407">N. Jayapalan, ''History of English Literature'' (Atlantic, 2001), ISBN 81-269-0041-5, p. 23.</ref> 𐌾𐌰𐌷 πŒ°π†πŒ°π‚ 𐌸𐌰𐌼𐌼𐌰 𐌡𐌴𐌼𐌿𐌽 πƒπ€πŒΉπŒ»πŒ»πŒ° 𐌾𐌰𐌷 𐌲𐌰𐌼𐌴𐌻𐌰 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ°πŒΉ.<ref name="r408">J. Wormald, ''Court, Kirk, and Community: Scotland, 1470–1625'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 1991), ISBN 0-7486-0276-3, pp. 60–67.</ref> 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰 πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒ° π†π‰πŒ³πŒΉπŒ³πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπ‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 𐌻𐌹𐌿𐌸𐌰 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 16,<ref name="r409">I. Brown, T. Owen Clancy, M. Pittock, S. Manning, eds, ''The Edinburgh History of Scottish Literature: From Columba to the Union, until 1707'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007), ISBN 0-7486-1615-2, pp. 256–257.</ref> 𐌹𐌸 πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΉπƒ 6 π†πŒ°π‚πŒ° 𐌳𐌿 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰 𐌽𐌰𐌼 πŒ·πŒΉπŒ»π€πŒ° 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌰𐌽𐌰 πŒ·πŒ»πŒΉπŒΏπŒΌπŒ°πŒ½πƒ πƒπ…πŒ΄ πŒ±π‰πŒΊπ‰π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ°.<ref name="r410">R. D. S. Jack, "Poetry under King James VI", in C. Cairns, ed., ''The History of Scottish Literature'' (Aberdeen University Press, 1988), vol. 1, ISBN 0-08-037728-9, pp. 137–138.</ref> 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 18 πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΉπƒ πŒΌπŒ°πŒΊπ€πŒ·πŒ΄π‚πƒπ‰πŒ½ π‰πƒπƒπŒΉπŒ°πŒ½πŒΉπƒ 𐌻𐌹𐌿𐌸𐌰 πŒ²πŒ°π„πŒ°π…πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ 𐌹𐌽𐌰 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½ π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΌπŒ΄π‚πŒ°πŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° πŒ»πŒΉπŒΏπŒΈπŒ°π‚πŒΎπŒ° 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½ πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ»πŒΉπŒΏπŒ·π„πŒ΄πŒΉπŒ½,<ref name="r411">J. Buchan, "Crowded with Genius", 2003, p. [https://archive.org/details/crowdedwithgeniu00buch/page/163 163], ISBN 978-0-06-055888-8, https://archive.org/details/crowdedwithgeniu00buch/page/163</ref> 𐌾𐌰𐌷 π‚π‰πŒ³πŒ±πŒ°πŒΉπ‚π„ πŒ±πŒΏπ‚πŒ½πƒ, πŒΏπ†π„πŒ° πŒ°πŒ·π„πŒ°πŒΈπƒ πƒπ…πŒ΄ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒ»πŒΉπŒΏπŒΈπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπƒ,<ref name="r412">L. McIlvanney, "Hugh Blair, Robert Burns, and the Invention of Scottish Literature", Eighteenth-Century Life, Spring 2005, pp. 25–46</ref> 𐌾𐌰𐌷 π…πŒ°πŒ»π„πŒ΄π‚ πƒπŒΊπ‰π„π„, πŒΈπŒΉπŒΆπ‰πŒΆπŒ΄πŒΉ π…πŒ°π…πŒ΄π‚πŒ»πŒ΄π… πƒπ€πŒΉπŒ»πŒ»πŒ° πŒ²πŒ°πƒπŒΊπ‰π€πŒΏπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒΉπƒπŒ°πŒ½ 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 19.<ref name="r413">N. Davidson, "The Origins of Scottish Nationhood", 2000, p. [https://archive.org/details/originsscottishn00davi/page/n141 136], ISBN 978-0-7453-1608-6, https://archive.org/details/originsscottishn00davi</ref> πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒ°πŒ½πƒ π…πŒΉπŒΊπ„π‰π‚πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πƒ πŒΌπŒ΄πŒ»πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ 𐌹𐌽 πŒ°πŒ²πŒ²πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ, πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ π‚π‰πŒ³πŒ±πŒ°πŒΉπ‚π„ πŒ»π‰πŒΏπŒΉπƒ πƒπ„πŒ΄π…πŒ΄πŒ½πƒπ‰πŒ½, πŒ°π‚π„πŒ·πŒΏπ‚ πŒΊπ‰πŒ½πŒ°πŒ½ πŒ³π‰π…πŒ»πŒ΄, 𐌾. 𐌼. πŒ±πŒ°π‚π‚πŒΉπŒ΄, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ΄π‰π‚πŒ²πŒ΄ πŒΌπŒ°πŒΊπŒ³π‰πŒ½πŒ°πŒ»πŒ³, π…πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒΏπŒ½ 𐌺𐌿𐌽𐌸𐌰𐌹 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ.<ref name="r76" /> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ°π†π„π‚πŒ°πŒ±πŒ°πŒΏπ‚ 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 20 πƒπ‰πŒΊπŒΉπŒ³πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πŒ°π†π„π‚πŒ° πƒπŒ°π„πŒΎπŒ°πŒ½ πƒπ…πŒ΄ πŒ±π‰πŒΊπ‰π‚πŒ°πŒΆπŒ³πŒ°.<ref name="r414">"The Scottish 'Renaissance' and beyond", Visiting Arts: Scotland: Cultural Profile, http://www.culturalprofiles.net/scotland/Directories/Scotland_Cultural_Profile/-5403.html</ref> πŒ»πŒΉπŒΏπŒΈπŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ πŒ°π†πŒ°π‚ π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πŒΉπŒ³πŒ΄πŒ³πŒΏπŒ½, 𐌼𐌹𐌸 πŒ΄πŒ³π…πŒΉπŒ½ πŒΌπ‰π‚πŒ²πŒ°πŒ½, πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒ³πŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πƒπ…πŒ΄ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒΌπŒ°πŒΊπŒ°π‚ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2004.<ref name="r415">Scottish Government, "The Scots Makar", 16 February 2004, http://www.gov.scot/News/Releases/2004/02/5075</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌻𐌹𐌿𐌸𐌰𐌷𐌿𐌢𐌳 πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒΉπŒΈ πƒπ‰π‚πŒ»πŒ΄π… 𐌼𐌰𐌺𐌻𐌴𐌰𐌽 "𐌰𐌹𐌽𐌰𐌽𐌰 𐌸𐌹𐌢𐌴 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰𐌽𐌴 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπŒ΄ πŒ»πŒΉπŒΏπŒΈπŒ°π‚πŒΎπŒ΄ πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπŒΉπƒ πŒΌπŒ΄πŒ»πŒΉπƒ";<ref name="r416">Scottish Poetry Library, "Sorley MacLean", http://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/poetry/poets/sorley-maclean</ref> πƒπŒ΄πŒ°πŒΌπŒΏπƒ πŒ·πŒ΄πŒ°πŒ½πŒ΄π… 𐌡𐌰𐌸, πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ° 𐌻𐌹𐌿𐌸𐌰 πŒ²πŒ°πŒ½πŒ°πƒπŒΉπŒ³πŒ°.<ref name="r417">Edinburgh Live, "Edinburgh streets could be given Gaelic names under plans to celebrate language", 18 March 2022, https://www.edinburghlive.co.uk/news/edinburgh-news/edinburgh-streets-could-given-gaelic-23437071</ref> πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπ‰ πŒ°π†π„π‚πŒ°πŒΊπ…πŒΉπ…πŒ΄πŒΉ π†π‚πŒ°πŒΌ πŒΎπŒ΄π‚πŒ°πŒΌ 1980–1989 πŒΉπƒπ„ 𐌲𐌰𐌱𐌿𐌽𐌳𐌰𐌽𐌰 𐌼𐌹𐌸 𐌼𐌴𐌻𐌾𐌰𐌽𐌳𐌰𐌼 πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ πŒΉπ‚π…πŒΉπŒ½πŒ΄ π…πŒ΄πŒ»πƒπŒ·.<ref name="r414" /> πŒΊπŒ°π‚π‰πŒ» 𐌰𐌽𐌽 πŒ³πŒΏπ†π†π… π…πŒ°π‚πŒΈ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰 πŒ»πŒΉπŒΏπŒΈπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπƒ 𐌹𐌽 πŒΌπŒ°πŒΉπŒΎπŒΉπƒ 2009.<ref name="r418">"Duffy reacts to new Laureate post", BBC News, 1 May 2009, https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8029388.stm</ref> πŒΌπŒ°πŒΊπŒ°π‚, πƒπŒ° πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒ»πŒΉπŒΏπŒΈπŒ°π‚πŒ΄πŒΉπƒ, 𐌸𐌰𐌽𐌴𐌹 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πƒπŒ°π„πŒΎπŒΉπŒΈ, π†π‚πŒ°πŒΈπŒΎπŒΉπŒΈ πŒ±π‰πŒΊπ‰πŒΊπŒΏπŒ½πŒΈπŒΎπŒ° 𐌾𐌰𐌷 𐌻𐌹𐌿𐌸𐌰, 𐌼𐌴𐌻𐌴𐌹𐌸 π†πŒ°πŒΏπ‚ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ°πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π„πŒ΄πŒΉπŒ·πŒΉπŒΈ πˆπŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΌπŒΌπŒ΄πŒ· πŒΎπŒ΄π‚πŒ° π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΏπ†πŒ½πŒΎπŒ°.<ref name="r419">"The story of the Makar - National Poet of Scotland", Scottish Poetry Library, https://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/the-story-of-the-makar-national-poet-of-scotland/</ref> 𐌽𐌿 πŒΌπŒ°πŒΊπŒ°π‚, π€πŒ°πŒ³π‚πŒ°πŒΉπŒ² πŒΌπŒ°πŒΊπŒ°π‰πŒΉπŒ³πŒ·, πŒΉπƒπ„ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒΌπŒ΄πŒ»πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ 𐌹𐌽 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΎπŒ°.<ref name="r420">"Lewis-born Gaelic poet Peter Mackay appointed Scotland's Makar", BBC News, 3 December 2024, https://www.bbc.co.uk/news/articles/cn0x31w69d1o</ref> πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πƒπ€πŒΉπŒ»πŒ»πŒ°πŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ·π„π‰πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ ''Daily Record'', ''The Herald'', ''The Scotsman'', 𐌾𐌰𐌷 ''The National''; πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ πŒ³πŒ°πŒ²πŒ°πŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ ''Evening News'' (πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²), ''The Courier'' (𐌳𐌿𐌽𐌳𐌴𐌴), 𐌾𐌰𐌷 ''The Press and Journal'' (πŒ°πŒ±πŒ΄π‚πŒ³πŒ΄πŒ΄πŒ½ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒ°πŒΏπ‚πŒΈπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ).<ref name="r421">IFLA University of Stirling, "Newspapers and National Identity in Scotland", http://archive.ifla.org/IV/ifla68/papers/051-127e.pdf</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒ° πŒ²πŒ°π…πŒΏπŒ½πŒ½πŒΏπŒ½ 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌰 πƒπŒΉπŒ²πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒΏπŒ½πŒ° πŒ°π„ πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πƒπ€πŒΉπŒ»πŒ»πŒ΄ 𐌳𐌿𐌻𐌸𐌰𐌹 π†π‚πŒ°πŒΌ 1980.<ref name="r422">Celtic Media Festival, "About Us::Celtic Media Festival", Celtic Media Festival website, 2014, http://www.celticmediafestival.co.uk/about</ref> BBC πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒΉπŒΈ π†πŒ°πŒΉπ‚π‚πŒ°πƒπŒΉπŒΏπŒ½πŒ΄ π…πŒΉπŒ²πŒ°πŒ½πƒ BBC π‰πŒ½πŒ΄ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, BBC πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊ BBC 𐌰𐌻𐌱𐌰, 𐌾𐌰𐌷 πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πƒπ€πŒΉπŒ»πŒ»πŒ΄ πƒπ„πŒ°πŒΈπŒΉπŒ½πƒ ''BBC Radio Scotland'' 𐌾𐌰𐌷 ''BBC Radio nan GΓ idheal''. π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πŒΊπŒ°πŒΏπ€π‰πŒ½πŒ³πƒ πƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πƒ πŒΉπƒπ„ STV, πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ 2 𐌸𐌹𐌢𐌴 3 ITV 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌳𐌰𐌹𐌻𐌴 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒΉπŒΈ.<ref name="r423">"ITV Media – STV", www.itvmedia.co.uk, https://www.itvmedia.co.uk/itv-regions/stv</ref> πƒπŒΊπ‚πŒ΄πŒ΄πŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ π†πŒ°πŒΉπŒ·π‰πŒΈ πƒπŒΉπŒΏπŒ½πŒ°πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒ΄ π…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π….<ref name="r424">Scotland, Screen, "About Us", Screen Scotland, 12 January 2021, https://www.screen.scot/about</ref> === πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πƒ === [[File:Edinburgh Scottish bagpiper (49552292312).jpg|thumb|πŒ±πŒ°πŒ»πŒ²πŒ°πƒπ…πŒΉπŒ²πŒ»π‰ πŒΉπƒπ„ πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒΉπƒ πƒπŒ°π‚π…πŒ°, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌲𐌰𐌱𐌿𐌽𐌳𐌰𐌽 𐌼𐌹𐌸 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒΏπŒΌπ‰ πŒ±πŒΉπƒπŒ½πŒΉπŒΏπŒΌπŒΎπ‰ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒΉπƒ]] πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπƒ πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πƒ 𐌱𐌻𐌰𐌽𐌳𐌹𐌸 πŒ°πŒ»πŒΈπ‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπ‰πƒ π…πŒΉπƒπ‰πƒ. 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒ»πŒ²πŒ°πƒπ…πŒΉπŒ²πŒ»π‰ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 3 πŒ³π‚πŒΏπŒ½πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³π‰πƒ πƒπ…πŒΉπŒ²πŒ»π‰πŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌹𐌽𐌰 πŒ·πŒ»πŒΉπŒΎπ‰πƒπ…πŒΉπŒ²πŒ»π‰πŒ½ (''chanter''), π†π‰πŒ³πŒΉπŒ³π‰πƒ 𐌼𐌹𐌸 πŒ»πŒΏπ†π„πŒ°πŒΏ πŒ°π† 𐌱𐌰𐌻𐌲𐌰. πƒπ…πŒΉπŒ²πŒ»πŒ°π‚πŒΎπŒ΄ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπ‰πƒ, 𐌼𐌹𐌸 πŒ±πŒ°πŒ»πŒ²πŒ°πƒπ…πŒΉπŒ²πŒ»π‰πŒΌ, π„π‚πŒΏπŒΌπŒ±π‰πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌻𐌸𐌰𐌹𐌼 π…πŒ°πƒπ„πŒΎπ‰πŒΌ, πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ»πŒΉπŒΏπŒ±π‰πƒ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ πŒ°π„ 𐌳𐌿𐌻𐌸𐌹𐌼, 𐌲𐌰𐌲𐌲𐌰𐌼, πŒ²πŒ°πŒ½πŒ°π…πŒΉπƒπ„π‚πŒΉπŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ±π‚πŒΏπŒΈπ†πŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΌ; 𐌼𐌰𐌽𐌰𐌲𐌰 πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»π‰πƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌽𐌳 𐌰𐌹𐌽𐌰. πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ±πŒ°πŒ»πŒ²πŒ°πƒπ…πŒΉπŒ²πŒ»π‰πŒ½πƒ 𐌼𐌹𐌸 πŒ±πŒ»πŒ΄πƒπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΉπŒΌ 𐌱𐌰𐌻𐌲𐌹𐌼 πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ»πŒ΄πŒΉπ„πŒΉπŒ»π‰πƒ πƒπ…πŒΉπŒ²πŒ»π‰πŒ½πƒ 𐌾𐌰𐌷 πŒΌπŒ°π‚πŒΊπ‰πƒ πƒπ…πŒΉπŒ²πŒ»π‰πŒ½πƒ. π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒΎπŒ°πŒ½πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ»πŒ΄π…πŒΉπƒ πŒΊπŒ°π€πŒ°πŒ»πŒ³πŒΉ, πŒ°πŒΌπ… πŒΌπŒ°πŒΊπŒ³π‰πŒ½πŒ°πŒ»πŒ³, KT π„πŒΏπŒ½πƒπ„πŒ°πŒ»πŒ», 𐌽𐌹𐌽𐌰 πŒ½πŒ΄πƒπŒ±πŒΉπ„π„, πŒΊπŒ·π…π‚πŒΊπŒ·πŒ΄πƒ, πŒ²πŒ΄π‚π‚π… πŒΊπŒΉπŒ½πŒ½πŒ°πŒΌπ‰πŒ½, 𐌾𐌰𐌷 π€πŒ°π‰πŒ»π‰ πŒ½πŒΏπ„πŒΉπŒ½πŒΉ. DJ πŒΊπŒ°πŒ»π…πŒΉπŒ½ πŒ·πŒ°π‚π‚πŒΉπƒ π…πŒ°πƒ πŒ°πŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌹𐌢𐌴 πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒ·πŒ°πŒΏπƒπŒΉπŒ³πŒ°πŒ½πŒ΄ πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ 𐌹𐌽 πƒπ€π‰π„πŒΉπ†π… πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2023;<ref name="r425">Bracknell News, "Spotify Wrapped 2023 top song predictions ahead of release", www.bracknellnews.co.uk, 25 October 2023, https://www.bracknellnews.co.uk/news/national/uk-today/23875288.spotify-wrapped-2023-top-song-predictions-ahead-release/</ref><ref name="r426">Lydia, "Top 25 Most Popular Scottish Singers", discoverwalks.com, 4 February 2023, https://www.discoverwalks.com/blog/united-kingdom/top-25-most-popular-scottish-singers/#:~:text=1.,help%20of%20his%20eldest%20brother.</ref> πƒπŒΏπƒπŒ°πŒ½ πŒ±π‰π…πŒ»πŒ΄ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒ°πŒ±π‰πŒΊπŒ° π…πŒ°πƒ πŒΌπŒ°πŒΉπƒ π†π‚πŒ°πŒ±πŒ°πŒΏπŒ·π„πŒ° πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒ°πŒ±π‰πŒΊπŒ° 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2009.<ref name="r427">Kisiel, Ryan, "Tragedies, feuds and public tantrums: Is the dream finally over for Susan Boyle?", news.com.au, 2 May 2016, https://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/tragedies-feuds-and-public-tantrums-is-the-dream-finally-over-for-susan-boyle/news-story/bdfa00d9c14b9ccf1ec22d59ebdc80fa</ref> π‚πŒΏπŒ½π‚πŒΉπŒ² π†π‚πŒ°πŒΈπŒΉπŒ³πŒ° πŒΊπŒ΄πŒ»π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πƒπŒ°πŒ²πŒ²π… 𐌹𐌽 πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ; πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πƒ 𐌹𐌢𐌴 "𐌰𐌽 𐌿𐌱𐌷𐌰𐌻 πŒ°πƒ πŒ°πŒΉπ‚πŒ³πŒ΄" (1995) π…πŒ°πƒ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πŒ²πŒ°πŒ΄πŒ»πŒΉπƒπŒΊπƒ πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πƒ 𐌹𐌽 20 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒΉπŒ³πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ²πŒ°π‚πŒ³πŒΎπ‰πƒ.<ref name="r428">"RUNRIG – The Story (Ridge RR078)", Folking.com, 22 January 2016, https://folking.com/runrig-the-story-ridge-rr078/</ref> πƒπŒΉπŒ²πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒΏπŒ½πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒΉπƒ πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ²πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒΏπŒ½πŒ°, πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒ°πŒ±π‰πŒΊπ‰πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ²πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒΏπŒ½, πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒ πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ²πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒΏπŒ½πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 BBC π‚πŒ°πŒ³πŒΉπ‰ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒΎπŒΏπŒ²πŒ²πŒΉπƒ πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒ πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ²πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒΏπŒ½. === πŒΌπŒ°π„πƒ === [[File:Haggis neeps and tatties.jpg|thumb|πŒ·πŒ°πŒ²πŒ²πŒΉπƒ, πŒ½πŒ΄π€π‰πƒ, 𐌾𐌰𐌷 πŒ°πŒΉπ‚πŒΈπŒ°πŒ΄π€πŒ»πŒ°]] πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒΌπŒ°π„πƒ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πƒπ…πŒ΄πƒπ‰πƒ π…πŒΉπƒπ‰πƒ 𐌹𐌸 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌾𐌹𐌸 π†πŒΉπŒ»πŒΏ 𐌼𐌹𐌸 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒΌπŒ°π„πŒΉ; πŒΉπŒ½πŒ½π†πŒ°π‚πŒΎπ‰ 𐌲𐌰𐌰𐌿𐌺𐌽𐌹𐌳𐌰 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒ½πŒ° πŒΌπŒ°π„. 𐌰𐌻𐌸 πŒΌπŒ°πŒ½π…πŒΉπŒΈπŒ° πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒΈ 𐌰𐌽𐌰 πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌷𐌿𐌽𐌸𐌰, πŒΌπŒΉπŒ»πŒΏπŒΊπƒ πŒΌπŒ°π„πŒ°, π†πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΌ, πŒ°πŒΊπ‚πŒ°πŒ½πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²π‚πŒ°πƒπŒ°πŒΌ, πŒΌπŒ°πŒ½π…πŒΉπŒ³πŒ° πŒ°πŒΉπŒ½π†πŒ°πŒ»πŒΈπŒ°πŒ±πŒ° 𐌾𐌰𐌷 𐌼𐌹𐌸 π†πŒ°π…πŒ°πŒΉπŒΌ π…πŒ°πŒΏπ‚π„πŒΉπŒΌ, πŒΈπ‰πŒ΄πŒΉ π…πŒ΄πƒπŒΏπŒ½ πƒπŒ΄πŒ»πŒ³π‰ 𐌾𐌰𐌷 πŒ³πŒΉπŒΏπ‚π‰πƒ 𐌹𐌽 𐌰𐌻𐌸𐌰𐌹𐌼 𐌼𐌴𐌻𐌰𐌼.<ref name="r429">National Trust for Scotland, "Edinburgh's Pantry: Tatties, neeps, oranges and lemons", www.nts.org.uk, https://www.nts.org.uk/stories/edinburghs-pantry-tatties-neeps-oranges-and-lemons</ref> πŒΉπ‚πŒ½πŒ±π‚πŒΏ, πƒπŒ° πŒΏπ†π„πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπƒ πƒπŒΏπ„πŒΉπƒ πŒ³π‚πŒ°πŒ²πŒΊ, πŒ·πŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ³ "πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒ½πŒ° πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° πŒ³π‚πŒ°πŒ²πŒΊ" πŒ°π†πŒ°π‚ πŒ±π‚πŒ°πŒ½πŒ½πŒ°π…πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°.<ref name="r430">Brooks, Libby, "Scotland's other national drink", The Guardian, 30 May 2007, https://www.theguardian.com/commentisfree/2007/may/30/scotlandsothernationaldrink</ref> πŒΈπŒ°πŒΉπ‚πŒ· 𐌰𐌻𐌸𐌾𐌰 πŒ²πŒ°πŒΊπŒΏπŒ½πŒ³πƒ π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒΉπƒπŒΊπƒ πŒΌπŒ°π„πƒ π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒ³πŒ° πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΌπŒ°πŒ½π…πŒΉπŒΈπŒ° 𐌹𐌽 πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌼𐌹𐌳𐌾𐌰𐌹𐌼 𐌰𐌻𐌳𐌹𐌼 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒΏπŒΌπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌽𐌹𐌿𐌾𐌰𐌼𐌼𐌰 𐌼𐌴𐌻𐌰,<ref name="r431">Gail Kilgore, "The Auld Alliance and its Influence on Scottish Cuisine", http://www.historichighlanders.com/auldfood.htm</ref> πŒΌπŒ°πŒΉπƒ πŒΏπ† πŒΌπŒ°π‚πŒΎπŒΉπŒ½, πƒπŒΊπ‰π„πŒ΄ 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌴𐌹𐌽, πŒΈπŒΉπŒΆπ‰πŒΆπŒ΄πŒΉ π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„π‰πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΌπŒ°πŒ½π…πŒΉπŒΈπŒ° 𐌹𐌽𐌼𐌰𐌹𐌳𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒΉπƒπŒΊπŒ° πŒΌπŒ°π„πŒΉπƒ π…πŒ°πŒΏπ‚πŒ³πŒ° 𐌱𐌹𐌻𐌰𐌹𐌱𐌹𐌳𐌴𐌳𐌿𐌽.<ref name="r432">"Traditional Scottish Food – Brief History of Food in Scotland", Taste of Scotland, https://www.taste-of-scotland.com/traditional-scottish-food-scotlands-cuisine</ref> === πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπ‰πƒ === [[File:Scotland Starting XI Scotland v Bolivia 6 June 2026-15.jpg|thumb|πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊ π†π‰π„πŒΏπŒ±πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπƒ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ° πƒπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπŒΈ π†πŒ°πŒΏπ‚πŒ° 𐌻𐌰𐌹𐌺𐌰 π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° πŒ±π‰πŒ»πŒΉπ…πŒΉπŒ°, πŒΉπŒΏπŒ½πŒΉπŒΏπƒ 2026]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 πƒπ…πŒ΄πƒπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πƒ 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΏπŒ½πŒ³π‚π‰ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπ‰πƒ πŒ°π„ FIFA π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΊπŒ°πŒ»πŒΉπŒΊπŒ°, UEFA 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌴 𐌲𐌰𐌼𐌰𐌹𐌽𐌸𐌰𐌹, UEFA πŒΉπŒΏπ‚π‰π€πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ΄πŒΉπŒ½, π‚πŒΏπŒ²πŒ±π… π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΊπŒ°πŒ»πŒΉπŒΊπŒ°, π‚πŒΏπŒ²πŒ±π… 𐌻𐌴𐌰𐌲𐌿𐌴 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΊπŒ°πŒ»πŒΉπŒΊπŒ°, πŒΊπ‚πŒΉπŒΊπŒ΄π„ π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΊπŒ°πŒ»πŒΉπŒΊπŒ°, πŒ½πŒ΄π„πŒ±πŒ°πŒ»πŒ» π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΊπŒ°πŒ»πŒΉπŒΊπŒ°, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌻𐌰𐌹𐌺𐌹𐌼. π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒ°πŒ½πŒ³π‰πƒ πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπ‰π„πŒ° πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π†π‰π„πŒΏπŒ±πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒ (πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ° πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ)<ref name="r433">''Soccer in South Asia: Empire, Nation, Diaspora'' by James Mills, Paul Dimeo: Page 18 – Oldest Football Association is England's FA, then Scotland and third oldest is the Indian FA.</ref> 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π‚πŒΏπŒ²πŒ±π… πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ. π…πŒΉπƒπ‰πƒ π†π‰π„πŒΏπŒ±πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ΄πŒ»πŒΉπŒ³π‰πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ 1424.<ref name="r434">Gerhardt, W., "The colourful history of a fascinating game. More than 2000 Years of Football", https://www.fifa.com/en/history/history/0,1283,1,00.html</ref> π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπƒ π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒ΄πŒΉπƒ π†π‰π„πŒΏπŒ±πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπƒ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπƒ, πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳, π…πŒ°πƒ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒ°πŒ½πƒ 𐌹𐌽 πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 30 πŒ½πŒ°πŒΏπŒ±πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 1872 (0–0).<ref name="r435">"First ever international football match recreated in Glasgow", UEFA, 1 December 2022, https://www.uefa.com/news-media/news/027c-16b892bcfd7e-1d75251aa5cc-1000--first-ever-international-football-match-recreated-in-glasgow/</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπƒ 𐌺𐌰𐌻𐌹𐌺, π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„ π…πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒ°πŒΈπƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1873, πŒΉπƒπ„ πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ° πƒπŒΉπŒ²πŒΉπƒπŒ»πŒ°πŒΏπŒ½ π†π‰π„πŒΏπŒ±πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπƒ.<ref name="r436">"Scottish Cup History | Scottish Cup | Scottish FA", scottishfa.co.uk, https://www.scottishfa.co.uk/scottish-cup/archive/scottish-cup-history/</ref> SFA, πŒ°πŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌹𐌢𐌴 πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πŒ΄ π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ π†π‰π„πŒΏπŒ±πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπŒ°πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ³πŒΉπƒ (IFAB), πƒπŒ°πŒ΄πŒΉ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒΉπƒ π…πŒΉπ„π‰πŒ³πŒ° πƒπŒ°π„πŒΎπŒΉπŒΈ, πŒΉπƒπ„ πŒ°πŒΉπŒ½πƒ 𐌸𐌹𐌢𐌴 4 πƒπŒΉπŒ½π„πŒ΄πŒΉπŒ½π‰ πƒπŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πŒ΄ πŒ»πŒΉπŒΈπŒΉπ…πŒ΄; FIFA πƒπŒ°π„πŒΎπŒΉπŒΈ πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒ½πƒ 4.<ref name="r437">"IFAB Meetings 1914-2008", FIFA, http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/organisation/ip-100_04e_ifab_9481.pdf</ref><ref name="r438">Moore, Kevin, "What you think you know about football is wrong", 2019, ISBN 9781472955678</ref> SFA πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒΉπŒΈ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ° π…πŒ°πŒΉπ‚πŒ΄ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ° 𐌾𐌰𐌷 πŒ΅πŒΉπŒ½π‰πŒ½πŒ΄ πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°. [[File:Old 18th tee lr.jpg|thumb|πŒ°πŒ»πŒΈπƒ π‚πŒΉπŒ½πŒ½π‰ πŒ°π„ π…πŒ΄πŒΉπŒ·πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒ°πŒΉπŒ°πƒ, πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ° πŒ²π‰πŒ»π†πŒΉπƒ π‚πŒΉπŒ½πŒ½π‰ 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ]] πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπŒ°π„πŒ° πŒ²π‰πŒ»π† πŒΏπ‚π‚πŒ°πŒΉπƒ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° 𐌹𐌽 πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 15, "πŒ²π‰πŒ»π†πŒΉπƒ πŒ·πŒ°πŒΉπŒΌπ‰πŒΈπŒ»πŒΉ".<ref name="r439">PGA Tour official website, "Scotland is the home of golf", http://www.pgatour.com/2008/tourlife/travel/04/08/trans_atlantic/index.html</ref><ref name="r440">Scottish Government, "The Home of Golf", 6 March 2007, http://www.gov.scot/News/Releases/2007/03/06090032</ref><ref name="r441">Keay (1994) ''op cit'' page 839. "In 1834 the Royal and Ancient Golf Club declared St. Andrews 'the Alma Mater of golf'".</ref> πŒ°πŒ»πŒΈπƒ π‚πŒΉπŒ½πŒ½π‰ πŒ°π„ π…πŒ΄πŒΉπŒ·πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒ°πŒΉπŒ°πƒ, π†πŒΉπ†πŒ΄, πŒΌπŒ°πŒ»πŒΌπŒ°πŒ·πŒ»πŒ°πŒΉπ…πŒΉπƒ π‚πŒΉπŒ½πŒ½π‰ 𐌰𐌻𐌸𐌹𐌢𐌰 𐌸𐌰𐌿 1552,<ref name="r442">Scottish Golf History, "1574 St Andrews – The Student Golfer", http://www.scottishgolfhistory.org/oldest-golf-sites/1574-st-andrews</ref> πŒΉπƒπ„ πŒ²π‰πŒ»π†πŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΌ π…πŒ΄πŒΉπŒ·πƒ πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ.<ref name="r443">Cochrane, Alistair (ed) ''Science and Golf IV: proceedings of the World Scientific Congress of Golf''. Page 849. Routledge.</ref> πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1764 π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ° π†π‚πŒ°πŒΌ 22 𐌳𐌿 18 πŒ·πŒΏπŒ»πŒΏπŒ½πŒ³πŒΎπ‰πŒΌ, 𐌾𐌰𐌷 πƒπ…πŒ° π…πŒ°π‚πŒΈ πŒ±πŒΉπŒΏπŒ·π„πŒΉπƒ π‚πŒΉπŒ½πŒ½π‰.<ref name="r444">Forrest L. Richardson (2002). "Routing the Golf Course: The Art & Science That Forms the Golf Journey". p. 46. John Wiley & Sons</ref> πŒΏπƒπŒ»πŒΏπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° π…πŒ°πŒΉπŒ·π„π‰, πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ° π…πŒ°πŒΉπŒ·π„π‰ 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰, 𐌳𐌿𐌲𐌰𐌽𐌽 πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ 17 π‰πŒΊπ„π‰πŒ±π‚πŒΉπƒ 1860 πŒ°π„ π€π‚πŒ΄πƒπ„π…πŒΉπŒΊ, πŒ°π…π‚πƒπŒ·πŒΉπ‚πŒ΄; πƒπŒΊπ‰π„π‰πƒ πŒ²πŒ°π…πŒΏπŒ½πŒ½πŒΏπŒ½ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„π‰πƒ.<ref name="r445">[http://www.pgatour.com/2007/travel/07/16/trans_071607/index.html The Open Championship – More Scottish than British] PGA Tour. Retrieved 23 September 2011</ref> πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΉ πŒΌπŒ΄π‚πŒΎπŒ°πŒΉ π‚πŒΉπŒ½πŒ½π‰πŒ½πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΊπŒ°π‚πŒ½π‰πŒΏπƒπ„πŒΉπŒ΄, πŒ²πŒ»πŒ΄πŒ½πŒ΄πŒ°πŒ²πŒ»πŒ΄πƒ, πŒΌπŒΏπŒΉπ‚π†πŒΉπŒ΄πŒ»πŒ³, 𐌾𐌰𐌷 π‚π‰π…πŒ°πŒ» π„π‚π‰π‰πŒ½. πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ π‚πŒΏπŒ²πŒ±π… πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΉπƒπ„ πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ° πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„πŒ° 𐌹𐌽 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏ. πŒΌπŒΏπ‚π‚πŒ°π…π†πŒΉπŒ΄πŒ»πŒ³ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² πŒΉπƒπ„ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πŒ° πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° 𐌻𐌰𐌹𐌺 π…πŒΉπŒΈπ‚πŒ° 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳 πŒ°π„ π‚πŒ°πŒ΄πŒ±πŒΏπ‚πŒ½ π€πŒ»πŒ°πŒΊπŒ΄ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1871. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌻𐌰𐌹𐌺𐌹𐌳𐌰 𐌹𐌽 πƒπŒ°πŒΉπŒ·πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πŒΌ π†π‚πŒ°πŒΌ 1883, 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ 14 πƒπŒΉπŒ½πŒΈπŒ°πŒΌ πŒ°πŒΉπŒ½πƒ (𐌼𐌹𐌸 πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉπŒΌ π†πŒΉπŒΌπ† πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πŒΌ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1999) 𐌾𐌰𐌷 8 πƒπŒΉπŒ½πŒΈπŒ°πŒΌ 𐌼𐌹𐌸 πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΉπŒΌ. 𐌻𐌰𐌹𐌺𐌹𐌳𐌰 𐌹𐌽 𐌰𐌻𐌻𐌰𐌹𐌼 9 π‚πŒΏπŒ²πŒ±π… π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπŒΊπŒ°πŒ»πŒΉπŒΊπŒ°πŒΌ π†π‚πŒ°πŒΌ 1987, πŒ½πŒΉπŒΏπŒΎπŒΉπƒπ„ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2023. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌲𐌲𐌻𐌰𐌽𐌳 π…πŒ°πŒΉπŒ·π„πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌱𐌹 πŒΊπŒ°πŒ»πŒΊπŒΏπ„π„πŒ° 𐌺𐌰𐌻𐌹𐌺 πˆπŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΌπŒΌπŒ΄πŒ· πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 𐌹𐌽 πƒπŒ°πŒΉπŒ·πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πŒΌ; πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπƒπ„ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2026.<ref name="r446">Calvert, Lee, "Scotland 30-21 England: Six Nations 2024 – as it happened", the Guardian, 24 February 2024, https://www.theguardian.com/sport/live/2024/feb/24/scotland-v-england-six-nations-2024-live</ref> [[File:Murrayfield Autumn 2017.jpg|thumb|πŒΌπŒΏπ‚π‚πŒ°π…π†πŒΉπŒ΄πŒ»πŒ³ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ, πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒ°πƒπ„πŒ°πŒΈπƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ π‚πŒΏπŒ²πŒ±π… πŒ·πŒ°πŒ½πƒπ‰πƒ]] πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚πŒ°πŒΉ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπ‰πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ·πŒ°πŒΏπŒ·πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπ‰πƒ, ''curling'', 𐌾𐌰𐌷 ''shinty''. πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 13 π†πŒ°πŒΉπ‚πˆπŒ°πŒΏπ†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πƒ 𐌹𐌽 πŒΊπŒ°πŒΏπ€πŒ°π„πŒΎπŒ°πŒ½, πƒπ…πŒ°πƒπ…πŒ΄ 𐌺𐌴𐌽 𐌱𐌿𐌺𐌷𐌰𐌽𐌰𐌽, πŒ±πŒ΄πŒ½πŒ½π… πŒ»π…πŒ½πŒΊπŒ·, 𐌾𐌰𐌷 𐌾𐌹𐌼 π…πŒ°π„π„. π†π‰π‚πŒΌπŒΏπŒ»πŒ° π‰πŒ½πŒ΄ πŒΊπŒ°π‚π‚πŒΎπ‰πƒ π‚πŒΉπŒ½πŒ½πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ³πŒ°π…πŒΉπŒ³ πŒΊπ‰πŒΏπŒ»π„πŒ·πŒ°π‚πŒ³, 𐌾𐌹𐌼 πŒΊπŒ»πŒ°π‚πŒΊ, π€πŒ°πŒΏπŒ» 𐌳𐌹 π‚πŒ΄πƒπ„πŒ°, 𐌾𐌰𐌷 𐌾𐌰𐌺𐌹𐌴 πƒπ„πŒ΄π…πŒ°π‚π„;<ref name="r447">"10 Scottish motor racing great", heraldscotland.com, 30 January 2015, https://www.heraldscotland.com/sport/other_sports/13199539.10-scottish-motor-racing-great</ref> πŒ³πŒ°π‚πŒΉπ‰ π†π‚πŒ°πŒ½πŒΊπŒ·πŒΉπ„π„πŒΉ πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ 4 πŒ°π†πŒ°π‚πŒ»πŒ°πŒΉπƒπ„πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΉπŒ½πŒ³π…πŒΊπŒ°π‚ π…πŒ°πŒΉπŒ·π„π‰πƒ.<ref name="r448">Oreovicz, John, "Dario Franchitti seals his place as the greatest Indy car driver of the modern era", ESPN.com, 4 October 2010, https://www.espn.com/racing/racing/indycar/columns/story?columnist=oreovicz_john&id=5649822</ref> πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ π…πŒ°πŒΉπŒ·π„π‰πŒ³πŒ° πŒ°π„ πˆπŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΌπŒΌπŒ΄πŒ· πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌻𐌰𐌹𐌺𐌹𐌼 π†π‚πŒ°πŒΌ 1930 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π…πŒ°πŒ½πŒ½ 508 𐌱𐌰𐌿𐌲𐌴 (134 𐌲𐌿𐌻𐌸𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹, 146 πƒπŒΉπŒ»πŒΏπŒ±π‚πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉ, 228 𐌰𐌹𐌢𐌴𐌹𐌽𐌰𐌹).<ref name="r449">Scotland, Team, "Medal History", Team Scotland, https://www.teamscotland.scot/games/medal-history/</ref> 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒΉπŒ½πƒ 4 πƒπŒΉπŒ½πŒΈπŒ°πŒΌ: πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² 𐌹𐌽 1970 𐌾𐌰𐌷 1986, πŒ²πŒ»πŒ°πƒπŒ²π‰π… 𐌹𐌽 2014 𐌾𐌰𐌷 2026<ref name="r450">"Overview and History", Cgcs.org.uk, http://www.cgcs.org.uk/past-games/overview-and-history</ref> (πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³π‰πƒ 𐌹𐌽 πƒπŒ΄π€π„πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄ 2024).<ref name="r451">"Glasgow 2026 Commonwealth Games - What do we know so far?", BBC News, 18 September 2024, https://www.bbc.co.uk/news/articles/czj978gnmgpo</ref> πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ² 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌳𐌰 π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„πŒ°πŒ½πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ πŒΎπŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΉπƒ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒΉπŒ½πƒ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2000.<ref name="r452">"Edinburgh 2000 Commonwealth Youth Games", Commonwealth Sport, https://www.commonwealthsport.com/commonwealth-youth-games/edinburgh-2000</ref> === π„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πŒΉπŒ½πƒ === [[File:Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg|thumb|πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊπƒ πƒπŒΊπŒΉπŒ»πŒ³πŒΏπƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ]] 𐌼𐌰𐌽𐌻𐌴𐌹𐌺𐌰 π…πŒ΄πŒΉπŒ·πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒ°πŒΉπŒ°πƒ, πŒΌπŒ°π‚π…π„π‚πŒΎπŒ°πŒ½πŒΉπƒ 𐌰𐌽𐌰 𐌲𐌰𐌻𐌲𐌹𐌽 πŒ·πŒΉπ…πŒΎπŒΉπƒ 𐍇, πŒ°π„πŒ°πŒΏπŒ²πŒΉπŒ³πŒ° π†π‚πŒΏπŒΌπŒΉπƒπ„ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ° πŒΏπ† π…πŒΉπŒ»πŒ·πŒ΄πŒ»πŒΌ 1.<ref name="r453">The National Archives of Scotland, "Feature: Saint Andrew seals Scotland's independence", 28 November 2007, http://www.nas.gov.uk/about/051124.asp</ref> πŒ°π†πŒ°π‚ πŒ°πŒ»πŒ΄π‡πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒΏπƒ 3 𐌳𐌰𐌿𐌸𐌰𐌿 πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1286 π…πŒ°πƒ 𐌰𐌽𐌰 πƒπŒΉπŒ²πŒ»πŒΎπŒ° π…πŒ°π‚πŒ³πŒΎπŒ°πŒ½πŒ΄ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌹𐌽 πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ°πŒ»πŒ°πŒΏπƒπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° 𐌼𐌴𐌻𐌰.<ref name="r453" /> πƒπŒ°πŒ»π„πŒΉπ‚πŒ΄ πŒΉπƒπ„ π†π‚πŒ°πŒΌ πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒΉπŒ½ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 14: πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1385 πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ 𐌰𐌽𐌰𐌱𐌰𐌿𐌸 πŒ²πŒ°πŒ³π‚πŒ°πŒΏπŒ·π„πŒΉπŒΌ πˆπŒ΄πŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ° π…πŒ΄πŒΉπŒ·πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒ°πŒΉπŒ°πƒ 𐌲𐌰𐌻𐌲𐌰𐌽 𐌰𐌽𐌰 π…πŒ°πƒπ„πŒΎπ‰πŒΌ πŒ±πŒ°πŒΉπ‚πŒ°πŒ½.<ref name="r454">Dickinson, Donaldson, Milne (eds.), A Source Book Of Scottish History, Nelson and Sons Ltd, Edinburgh 1952, p. 205</ref> πŒ±πŒ»πŒ΄π…πŒ° πŒ²π‚πŒΏπŒ½πŒ³πŒΏπƒ πŒΉπƒπ„ πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπƒπ„ π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 15.<ref name="r455">G. Bartram, [http://www.flaginstitute.org/images/page10_large.gif www.flaginstitute.org ''British Flags & Emblems''] (Edinburgh: Tuckwell Press, 2004), ISBN 1-86232-297-X, p. 10.</ref> π†π‚πŒ°πŒΌ 1606 πƒπŒ°πŒ»π„πŒΉπ‚πŒ΄ πŒΉπƒπ„ πŒ³πŒ°πŒΉπŒ»πƒ πŒ²πŒ°πŒ°πŒΉπŒ½πŒ΄πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒ½πŒ³π…π‰πƒ. πŒ°πŒ½πŒΈπŒ°π‚π‰πƒ π„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πŒΉπŒ½πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒΈπŒΉπƒπ„πŒΉπŒ»πƒ, πŒ±πŒ»π‰πŒΌπŒ°πŒ½πƒπ„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πƒ (πŒ²πŒ°πŒΌπŒ΄π‚πŒΉπŒ³πŒ° 𐌹𐌽 πƒπŒ°πŒ²πŒ²π…πŒ° ''π„πŒ·πŒ΄ π„πŒ·πŒΉπƒπ„πŒ»πŒ΄ 𐍉' πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³''); Gawitōþ at Arbroath dagis 6 Apreilis 1320; ''π„πŒ°π‚π„πŒ°πŒ½'' fΔ“hō, ufta gabundana miΓΎ kunja; jah ΓΎiudanleiks bandwa miΓΎ Urrinnandin Liwan.<ref name="r456">"National identity" in M. Lynch (ed.), ''The Oxford Companion to Scottish History'', (Oxford, 2001), pp. 437–444.</ref><ref name="r457">Keay, J. & Keay, J. (1994) ''Collins Encyclopaedia of Scotland''. London. HarperCollins. Page 936.</ref><ref name="r458">"Symbols of Scotlandβ€”Index", Rampantscotland.com, http://www.rampantscotland.com/symbols/blsymbols_index.htm</ref> Wastjōs Witōþ 1746 faΓΊrbauΓΎ ''π„πŒ°π‚π„πŒ°πŒ½''; π…πŒ°πƒ πŒ²πŒ°π„πŒ°πŒΉπ‚πŒ°πŒ½ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 1782 πŒ°π†πŒ°π‚ π…πŒ°πŒΉπŒ·πŒΎπ‰πŒ½ πŒΉπŒ°πŒΊπ‰πŒ±πŒΉπƒ πŒ²π‚πŒ°πŒ·πŒ°πŒΌ, πŒΈπŒΉπƒ 3 πŒ·πŒ°π‚πŒΎπŒ°π„πŒΏπŒ²πŒΉπŒ½πƒ πŒΌπ‰πŒ½π„π‚π‰πƒπŒ΄.<ref name="r459">Bain, Robert, "Clans & Tartans of Scotland (revised)", 1959, p. 108</ref> πƒπ…πŒ΄π‚πŒΉπŒΈπ‰πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ (πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπ‰πƒ π…πŒ°πŒΉπ€πŒΎπ‰πƒ πŒΉπŒΏπ…πŒΉπŒ»πŒ°) πƒπŒΉπŒ½πŒ³ π…πŒ°πŒΉπ€πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ, πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒΉπƒ π…πŒ°πŒ½πŒ³πŒΏπƒ, 𐌾𐌰𐌷 π‚πŒ΄πŒΉπŒΊπŒΉπƒ πŒ·πŒ°πŒΉπ‚πŒΏπƒ. πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½π‰πƒ πŒ±πŒ΄π‚πŒΏπŒ½ π…πŒ°πŒΉπ€ πŒ°π„ πŒ²πŒ°πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½π‰πŒ½πŒ°πŒΉ; πŒΉπƒπ„ πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒ°πŒΉπŒ³πŒ° 𐌹𐌽 π…πŒ°πŒΉπ€πŒΎπ‰πƒ πŒ·πŒ΄πŒΈπŒΎπ‰πŒ½ 𐌹𐌽 πŒ΄πŒ³πŒΉπŒ½πŒ±πŒΏπ‚πŒ²πŒΉπƒ πŒ±πŒ°πŒΏπ‚πŒ² 𐌾𐌰𐌷 πŒΉπƒπ„ πŒ°π„ πˆπŒ°π‚πŒΎπŒ°πŒΌπŒΌπŒ΄πŒ· πŒΏπƒπŒ»πŒΏπŒΊπŒ°πŒ½πŒ°πŒΉ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒΈπƒπ‚πŒ°πŒΆπŒ½πŒΉπƒ.<ref name="r460">"Scottish Parliament opening: Crown returns to seat of parliament", BBC News, https://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1999/06/99/scottish_parliament_opening/378157.stm</ref> πƒπŒΉπŒ½πŒ³ π†π‚πŒ°πŒΌ πƒπ€πŒ΄πŒ³πŒΉπŒΆπŒΉπŒ½ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 15 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒΏπŒΌπŒ°πŒΌπŒΌπŒ° πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 16 𐌾𐌰𐌷 πƒπŒΉπŒ½πŒ³ πŒ°πŒ»πŒΈπŒΉπƒπ„π‰πƒ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒ°πŒ½πŒ»πŒ΄πŒΉπŒΊπ‰πƒ πŒ·πŒΏπŒΆπŒ³π‰πƒ 𐌹𐌽 πŒ±π‚πŒΉπ„π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉπŒΌ πŒ°πŒ·π…πŒ°πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒΌ.<ref name="r461">"The Honours of Scotland", www.royal.uk, https://www.royal.uk/honours-scotland</ref> [[File:The Queen at the Scottish Parliament - crop.jpg|thumb|π…πŒ°πŒΉπ€πƒ πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒΉπƒ]] πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³ 𐌽𐌹 𐌷𐌰𐌱𐌰𐌹𐌸 𐌰𐌹𐌽𐌰𐌽𐌰 πŒ°πŒ½πŒ³πŒ±πŒ°πŒ·π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒ½πŒ° πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³π‰πƒπƒπŒ°πŒ²πŒ²π…,<ref name="r462">"Action call over national anthem", BBC News, 21 March 2006, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/4828454.stm</ref> 𐌹𐌸 ''Flower of Scotland'' πƒπŒΉπŒ²πŒ²π…πŒ°πŒ½πŒ³ πŒ°π„ πƒπŒΏπŒ½πŒ³π‚π‰ πˆπŒ΄πŒΉπŒ»π‰πŒΌ 𐌾𐌰𐌷 πŒ°π„ π†π‰π„πŒΏπŒ±πŒ°πŒ»πŒ»πŒΉπƒ 𐌾𐌰𐌷 π‚πŒΏπŒ²πŒ±π… 𐌻𐌰𐌹𐌺𐌹𐌼, 𐌾𐌰𐌷 π†π‚πŒ°πŒΌ 2010 πŒ°π„ πŒ²πŒ°πŒΌπŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒΉπŒΆπ‰πƒ πŒ²πŒ°πŒ±πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ 𐌻𐌰𐌹𐌺𐌹𐌼, πŒ°π†πŒ°π‚ πŒΈπŒ°π„πŒ΄πŒΉ πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊπŒ°πŒΉ πŒ»πŒ°πŒΉπŒΊπŒ°π‚πŒΎπ‰πƒ 𐌹𐌽𐌰 πŒΊπŒΏπƒπŒΏπŒ½.<ref name="r463">BBC, "Games team picks new Scots anthem", 9 January 2010, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8449939.stm</ref> πŒΌπŒΉπŒ½πŒ½πŒΉπŒΆπ‰ 𐌻𐌹𐌿𐌱𐌰𐌹 π…πŒΉπŒ»πŒΎπŒ°πŒ½πŒ³πŒ°πŒ½πƒ πƒπŒΉπŒ½πŒ³ ''Scotland the Brave'', ''Highland Cathedral'', ''Scots Wha Hae'', 𐌾𐌰𐌷 ''𐌰 𐌼𐌰𐌽'𐍃 𐌰 𐌼𐌰𐌽 𐍆𐍉𐍂 𐌰' π„πŒ·πŒ°π„''.<ref name="r464">"Background Info", www.parliament.scot, 11 May 2014, http://www.parliament.scot/gettinginvolved/petitions/PE01500-PE01599/PE01541_BackgroundInfo.aspx</ref> π…πŒ΄πŒΉπŒ·πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒ°πŒΉπŒ°πƒ πŒ³πŒ°πŒ²πƒ, πŒ³πŒ°πŒ²πƒ 30 πŒ½πŒ°πŒΏπŒ±πŒ°πŒΉπŒΌπŒ±π‚πŒ΄, πŒΉπƒπ„ πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊπƒ πŒ³πŒ°πŒ²πƒ, 𐌸𐌰𐌿𐌷 πŒ±πŒΏπ‚πŒ½πƒπŒΉπƒ πŒ½πŒ°πŒ·π„πƒ πŒ±π‚πŒ°πŒΉπŒ³πŒ°πŒ±πŒ° 𐌳𐌿𐌻𐌸𐌾𐌰𐌳𐌰, πŒΌπŒ°πŒΉπƒ 𐌹𐌽 π†π‚πŒ°πŒΌπŒ°πŒΈπŒΎπŒ°πŒΉπŒΌ 𐌻𐌰𐌽𐌳𐌰𐌼. π…πŒ΄πŒΉπŒ·πŒΉπƒ πŒ°πŒ½πŒ³π‚πŒ°πŒΉπŒ°πƒ πŒ³πŒ°πŒ²πŒΉπƒ πŒ³πŒΏπŒ»πŒΈπŒΉπƒ (πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³) π…πŒΉπ„π‰πŒΈ 2007, πŒ²πŒ°πƒπŒ°π„πŒΉπŒΈ πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 2006, πŒ²πŒ°π„πŒ°π…πŒΉπŒ³πŒ° 𐌹𐌽𐌰 πŒ³πŒΏπŒ»πŒΈπƒ.<ref name="r465">[http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/en2007/2007en02.htm "Explanatory Notes to St. Andrew's Day Bank Holiday (Scotland) Act 2007"] Office of Public Sector Information. Retrieved 22 September 2007.</ref> π„πŒ°π‚π„πŒ°πŒ½πŒΉπƒ πŒ³πŒ°πŒ²πƒ πŒΉπƒπ„ 𐌽𐌹𐌿𐌾𐌰 π†πŒΉπŒ½πŒΈπŒ° πŒ°π† 𐌺𐌰𐌽𐌰𐌳𐌰.<ref name="r466">"Tartan Day in Canada | Scotland.org", Scotland, https://www.scotland.org/events/scotland-week/tartan-day-in-canada</ref> πŒΈπŒΉπŒΏπŒ³πŒΉπƒπŒΊ 𐌳𐌹𐌿𐌢 πŒΉπƒπ„ πŒ°πŒΉπŒ½πŒ°πŒ·πŒ°πŒΏπ‚πŒ½πƒ, πƒπŒΊπ‰π„πŒΉπƒπŒΊ πƒπŒΊπŒΉπŒ»πŒ³πŒΉπ…πŒ°πŒΏπ‚πƒπ„π…πŒΉπƒ π„πŒ°πŒΉπŒΊπŒ½πƒ π†π‚πŒ°πŒΌ πŒ·πŒΏπŒ½πŒ³πŒ°πŒΎπŒ΄π‚πŒ° 12.<ref name="r467">"Scottish fact of the week: Scotland's official animal, the Unicorn", Scotsman.com, http://www.scotsman.com/lifestyle/heritage/scottish-fact-of-the-week-scotland-s-official-animal-the-unicorn-1-2564399</ref> πƒπ„πŒ°πŒΏπŒ° π†π‚πŒ°πŒΏπŒΎπŒΉπŒ½πƒ πŒ»π…π‰πŒ½ π…πŒ°πŒ»πŒ³πŒΉπŒΈ πƒπŒΊπŒΉπŒ»πŒ³πŒΏπŒ»πŒΉπƒπ„πŒ°πŒΉ 𐌾𐌰𐌷 πŒ²πŒ°π†πŒ°πƒπ„πŒΉπŒΈ πŒΌπŒ°πŒ½πŒ°πŒ²πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ π‚πŒ°πŒ·πŒ½πŒΎπ‰ 𐌰𐌻𐌻𐌰𐌹𐌢𐌴 πƒπŒΊπŒΉπŒ»πŒ³πŒΉπ…πŒ΄ 𐌹𐌽 πƒπŒΊπ‰π„πŒ»πŒ°πŒ½πŒ³πŒ°.<ref name="r468">"About us", The Court of the Lord Lyon, https://www.courtofthelordlyon.scot/about%20us.htm</ref> == π…πŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒ³πŒ΄πŒΉπŒ½πƒ == {{Reflist}} [[πŒ·πŒ°πŒ½πƒπŒ°:𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 πŒ±π‚πŒΉπ„πŒ°πŒ½πŒΎπŒ°]] 6zp96tjl0e0ks74rihvmb6jmgxqaghh