Wikipedia
gotwiki
https://got.wikipedia.org/wiki/%F0%90%8C%B0%F0%90%8C%BD%F0%90%8C%B0%F0%90%8D%83%F0%90%8D%84%F0%90%8D%89%F0%90%8C%B3%F0%90%8C%B4%F0%90%8C%B9%F0%90%8C%BD%F0%90%8C%B9%F0%90%8C%BB%F0%90%8C%B0%F0%90%8C%BF%F0%90%8D%86%F0%90%8D%83
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
Media
Special
Talk
π½πΉπΏππ°π½π³π
π½πΉπΏππ°π½π³πΉπ π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
Wikipedia
πΈπΉπ Wikipedia π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
ππ΄πΉπ»π°
ππ΄πΉπ»πΉπ½π π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
MediaWiki
MediaWiki talk
ππ°πΏππ°πΌπ΄π»π΄πΉπ½π
ππ°πΏππ°πΌπ΄π»π΄πΉπ½π°πΉπ π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
π·πΉπ»ππ°
π·πΉπ»πππ π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
π·π°π½ππ°
π·π°π½πππ π²π°π
π°πΏππ³πΎπ°
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
ππΊπ°πΏπππ΄π»π°π½π³
0
6392
49880
46776
2026-11-11T04:43:26Z
Westseax
13855
49880
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="float:right;clear:right;width:24em;margin:0 0 1em 1em;border:1px solid #a2a9b1;background:#f8f9fa;font-size:90%;border-collapse:collapse;" cellpadding="3"
|+ style="font-size:125%;font-weight:bold;" | ππΊπ°πΏπππ΄π»π°π½π³
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | ''Scotland'' (ππΊπππΉππΊ); ''Alba'' (ππΊπππΉππΊ π²π°π΄π»πΉππΊ)
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Flag of Scotland.svg|frameless|alt=πΈπΉπΏπ³π°ππ°π½π° ππΊπππ»π°π½π³πΉπ]]<br />πΈπΉπΏπ³π°ππ°π½π°
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland (2022).svg|250px]]<br />ππΊπΉπ»π³π°ππ°πΉπΊπ½π
|-
| style="vertical-align:top;" | πΈπΉπΏπ³π°ππ°π²π²π
π
| πΌπ°π½π°π²π°, πΌπ°πΉπ ''βFlower of Scotlandβ'' [[File:Flower of Scotland Β· The Royal Scots Dragoon Guards.wav]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Scotland in the UK and Europe.svg|upright=1.15|frameless|alt=ππΊπππ»π°π½π³ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ πΎπ°π· πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ]]<br />ππΊπππ»π°π½π³ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ πΎπ°π· πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ
|-
| style="vertical-align:top;" | π·π°πΏπ±πΉπ³π°π±π°πΏππ²π
| π΄π³πΉπ½π±πΏππ²<br />55Β°57β²N 3Β°11β²W
|-
| style="vertical-align:top;" | πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π±π°πΏππ²π
| π²π»π°ππ²ππ
<br />55Β°51β²N 4Β°15β²W
|-
| style="vertical-align:top;" | πΈπΉπΏπ³ππ ππ°πΆπ³ππ
| π°π²π²π»πΉππΊπ (''de facto''); ππΊπππΉππΊ; ππΊπππΉππΊ π²π°π΄π»πΉππΊ (ππΊπππΉππΊ πΎπ°π· π²π°π΄π»πΉππΊ ππΉπ½π³ πΈπΉπΏπ³ππ ππ°πΆπ³ππ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πΈπ°πΉππ· ''Scottish Languages Act 2025''; ππ°πΏππΈπΉπ πΌπΉπ½π½πΉπΆππ½ππ ππ°πΆπ³ππ)
|-
| style="vertical-align:top;" | π°π½π³π½πΏπΌπ°π½π° ππ°πΆπ³π°
| π±ππΉπππΉππΊ ππ°πΉπΊπ½π°ππ°πΆπ³π° (πΈπ°πΉππ· ''British Sign Language Act 2022'', πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°, π°π²π²π»π°π»π°π½π³π° πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³π°)
|-
| style="vertical-align:top;" | πΊπΏπ½πΎπ° (2022)
| 92,9% ππ΄πΉππ; 3,9% π°ππΉππΊπ°π½π; 1,2% ππ
π°πππ; 1,1% π²π°πΌπΉππΊπ°π½π; 0,9% π°π½πΈπ°π<ref name="census2022eth">Scotland's Census, "Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion - Chart data", 21 May 2024. https://www.scotlandscensus.gov.uk/media/trbdxzme/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-chart-data.xlsx</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π (2022)
| 51,1% π½πΉ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π; 38,8% πππΉπππΎπ°π½π΄πΉ (20,4% π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ; 13,3% ππΏπΌππ½πΉππΊ ππ°ππΉππΊ; 5,1% π°π½πΈπ°ππ° πππΉπππΎπ°π½π΄πΉ); 2,2% πΉππ»π°πΌ; 0,6% π·πΉπ½π³πΏ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π; 0,3% π±πΏπ³π³π·π° π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π; 0,2% ππΉπΊπ· π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π; 0,1% πΉπΏπ³π°πΉπ
πΉππΊ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π; 0,6% π°π½πΈπ°π; 6,2% π½πΉ π΅πΉπΈπ°π½<ref name="census2022eth" />
|-
| style="vertical-align:top;" | π½π°πΌπ πΈπΉπΏπ³ππ
| ππΊπππΉππΊπ; ππΊππππ
|-
| style="vertical-align:top;" | π
πΉπππΈ
| ππΊπππΉππΊ π
πΉπππΈ
|-
| style="vertical-align:top;" | π
π°π»π³πΏππ½πΉ
| πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πΉπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ πΌπΉπΈ πΌπ°πΈπ»π°
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ πΈπΉπΏπ³π°π½π
| Charles III
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π
| John Swinney
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ π°π½π³π±π°π·ππ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°
| Douglas Alexander
|-
| style="vertical-align:top;" | πΌπ°πΈπ»
| ππΊπππΉππΊπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππΌπ°π½π πΉπ½ π
π΄πππΌπΉπ½πππ΄π
| 57
|-
! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | πΏπππ°ππ΄πΉπ½π
|-
| style="vertical-align:top;" | π²π°ππ°ππ΄πΉπ½π
| π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 9 (π±πΉπΏπ·ππΉπ±π° 843)
|-
| style="vertical-align:top;" | πππΉπ²π²π
π° π΄π³πΉπ½π±πΏππ²πΉπ πΎπ°π· π½ππππ·π°πΌππππ½πΉπ
| 17 πΌπ°πππΉπΏπ 1328
|-
| style="vertical-align:top;" | πππΉπ²π²π
π° π±π΄ππ
πΉπΊπΊπΉπ
| 3 ππΊπππ±ππΉπ 1357<ref>History Scotland, "The Treaty of Berwick was signed β On this day in Scottish history", 3 October 2020. https://www.historyscotland.com/history/the-treaty-of-berwick-was-signed-on-this-day-in-scottish-history</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πΌπΉπΈ π°π²π²π»π°π»π°π½π³π°
| 1 πΌπ°πΉπΏπ 1707
|-
| style="vertical-align:top;" | πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π° π
π°π»π³πΏππ½πΉ
| 19 π½ππ
π΄πΌπ±ππΉπ 1998
|-
! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | πΌπΉπΊπΉπ»π΄πΉ
|-
| style="vertical-align:top;" | π°π»π»π (ONS πΌπΉππ°πΈπ, πΏπ½π³ πΌπ°ππ΄πΉπ½)
| 80.231 km<sup>2</sup> (30.977 sq mi)<ref name="onsarea">Office for National Statistics, "Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK", Open Geography Portal, 31 May 2024. https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | π»π°π½π³ (πΉπ½πΏπ· π
π°ππ)
| 77.901 km<sup>2</sup> (30.078 sq mi)
|-
! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | πΌπ°π½π°π²π΄πΉ
|-
| style="vertical-align:top;" | π²πΉπ»ππππ°πΌπ΄π»π΄πΉπ½π (2022)
| 5.439.842<ref>Scotland's Census, "Quality Assurance report β Unrounded population estimates and ethnic group, national identity, language and religion topic data", 21 May 2024. https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-results/scotland-s-census-2022-quality-assurance-reports/quality-assurance-report-unrounded-population-estimates-and-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-topic-data/</ref>
|-
! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | ππ°πΉπ·πΏ
|-
| style="vertical-align:top;" | GVA (2022)
| Β£165,7 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ π±πΉ π²πΏπΌπΉπ½
| Β£30.419<ref>Office for National Statistics, "Regional gross value added (balanced) per head and income components", 24 April 2024. https://www.ons.gov.uk/economy/grossvalueaddedgva/datasets/nominalregionalgrossvalueaddedbalancedperheadandincomecomponents</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | GDP (π½π°πΌπΉπ½π) (2025)
| Β£230,9 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ π±πΉ π²πΏπΌπΉπ½
| Β£40.339 (πΌπΉπΈ π°π»π΄π
π° πΎπ°π· π²π°ππΊπ°πΈπ° π°π πΌπ°ππ΄πΉπ½)<ref>Scottish Government, "GDP in nominal terms", www.gov.scot. https://www.gov.scot/publications/gdp-quarterly-national-accounts-2024-q4/pages/gdp-in-nominal-terms/</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | π²πΉπ½πΉ (2020β23)
| 33 (π
π°π·ππΎπΉπΈ)<ref>Scottish Government, "Poverty and Income Inequality in Scotland 2020-23", 21 March 2024. https://data.gov.scot/poverty/index.html</ref>
|-
| style="vertical-align:top;" | HDI (2022)
| 0,933 (πΌπ°π½π°π²πΉπΆπ; π
π°π·ππΎπΉπΈ)<ref>Global Data Lab, "Subnational HDI". https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/GBR/?years=2022</ref>
|-
! colspan="2" style="background:#cfe3ff;text-align:center;" | π°π½πΈπ°π
|-
| style="vertical-align:top;" | ππ°πΉπ·πΏ
| πππ΄ππ»πΉπ½π² (Β£)<br />GBP
|-
| style="vertical-align:top;" | ππ΄πΉπ»ππ π²π°π
πΉ
| UTC+0 (GMT)
|-
| style="vertical-align:top;" | β’ π°ππ°π½π
| UTC+1 (BST)
|-
| style="vertical-align:top;" | π²π°πΌπ΄π»π΄πΉπ½π π³π°π²πΉπ
| dd/mm/yyyy (AD)
|-
| style="vertical-align:top;" | π»π°πΈππ½π ππ°π·π½π΄πΉπ½π
| +44
|-
| style="vertical-align:top;" | πΉπ½ππ΄ππ½π΄π
| .scot (GeoTLD, π½πΉ ccTLD; πΎπ°π· .uk π±ππΏπΊπΎπ°π³π°; ISO 3166-1 πΉππ GB, πΉπΈ .gb π½πΉ π±ππΏπΊπΎπ°π³π°)
|}
'''ππΊπππ»π°π½π³''' (π°πΉπΈπΈπ°πΏ '''ππΊπ°πΏπππ΄π»π°π½π³'''; ππΊπππΉππΊ: ''Scotland''; ππΊπππΉππΊ π²π°π΄π»πΉππΊ: ''Alba'') πΉππ π»π°π½π³, πΈπ°ππ΄πΉ πΉππ π³π°πΉπ»π π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ. π·π°π±π°πΉπΈ π½π°πΏππΈπ°π³π°πΉπ» πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΎπ°π· π°π·π
π°π»π°π½π³π° π½π΄ππ°, πππΏπΌπΉππ π·π΄π±ππΉπ³πΉπ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°π°π·π
π°π»π°π½π³π°. πΌπ°π½π°π²π΄πΉ π
π°π πΎπ΄ππ° 2022 π½π΄ππ° 5,4 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½ππ πΌπ°π½π½π΄.<ref name="r1">Office for National Statistics, "A Beginner's Guide to UK Geography (2023)", Open Geography Portal, 4 February 2025, https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/d1f39e20edb940d58307a54d6e1045cd/about</ref> π·π°πΏπ±πΉπ³π°π±π°πΏππ²π πΉππ π΄π³πΉπ½π±πΏππ²; ππ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π±π°πΏππ²π πΉππ π²π»π°ππ²ππ
. ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ πΌπ°ππΊππ πΌπΉπΈ π°π²π²π»π°π½π³π° ππΏπ½πΈπ°, πΌπΉπΈ π°ππ»π°π½ππΉππΊπ°πΌπΌπ° πΌπ°ππΉππ°πΉπ
π° π½π°πΏππΈπ° πΎπ°π· π
πΉππππ°, πΌπΉπΈ π½π°πΏππΈπ°πΌπ°ππ΄πΉπ½ π°πΏππππ°, πΎπ°π· πΌπΉπΈ πΉππ°π»πΉππΊπ°πΌπΌπ° πΌπ°ππ΄πΉπ½ ππΏπ½πΈπ°π
πΉππππ°. ππΊπππΉππΊπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π·π°π±π°πΉπΈ 129 π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππΌπ°π½π½π΄ πΉπ½ 73 πΊπ°πΏππΉπππ°πΈπΉπΌ.<ref name="r2">SpatialData.gov.scot, Scottish Government, "Scottish Parliamentary Constituencies", www.data.gov.uk, 6 June 2024, https://www.data.gov.uk/dataset/e8eae7cf-3aa3-4d09-bfe8-3d5354bf0d63/scottish-parliamentary-constituencies#:~:text=Scottish%20Parliamentary%20Constituencies%20and%20Regions,electing%20an%20additional%20seven%20MSPs.</ref> ππΊπππΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΉππ ππ° ππ°πΏπΎπ°π½π³π π³π°πΉπ»π πΈπΉπ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³πΉπ½π ππ΄πΉπΊπΎπΉπ; ππ° πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π πππ°πΏπΎπΉπ½ππΈ πΉπΌπΌπ°, ππΉππΉπΈ πΏππ°π ππ°πΈπΎπ°π½π³π°πΌ, πΎπ°π· ππΉπΏπ·πΉπΈ ππ°πΈ πΎπ°π· π²π°πΌπππΎππ πΌπΉπΈ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉπΌ πΈπΉπΏπ³ππΌ.<ref name="r3">"First Minister", www.gov.scot, https://www.gov.scot/about/who-runs-government/first-minister/#:~:text=As%20head%20of%20the%20Scottish,Scotland%20at%20home%20and%20overseas.</ref><ref name="r4">"What is the role of Scotland's First Minister?", BBC Bitesize, https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/z69y8p3#zsmktcw</ref>
πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΏπππ°πΉπ ππ
π΄ πππΉπΎπ° ππ΄πΉπΊπΉ π°π½π° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 9 πΎπ°π· π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° πππΉπΎπ΄πΉ π
πΉπΈππ° π°π²π²π»π°π½π³, ππΏπΌπ°ππ° πΈπ°πΉππ· π²π°πΊπΏπ½π³π πΌπΉπΈ πππ°π½πΊπ»π°π½π³π°. πΎπ΄ππ° 1603 πΉπ°πΊππ±πΏπ 6 π²π°ππππΈ πΉπ½ ππππ»π°πΌ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ (π°πΉπ½πΉπ πΈπΉπΏπ³π°π½πΉπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π). π°π½π° π³π°π²πΉπ πππΏπΌπΉπππΉπ½ πΌπ°πΉπΎπΉπ 1707 ππΊπππ»π°π½π³ πΎπ°π· π°π²π²π»π°π½π³ π²π°π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ° πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ,<ref name="r5">Keay, J. & Keay, J. (1994) ''Collins Encyclopaedia of Scotland''. London. HarperCollins.</ref><ref name="r6">Mackie, J.D. (1969) ''A History of Scotland''. London. Penguin.</ref> πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π²π°π΅π°πΌ πΉπ½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ. ππΊπππΉππΊ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π
π°π π°ππππ° π²π°ππ°ππΉπ³π° πΎπ΄ππ° 1999 πΌπΉπΈ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°πΉ πΌπ°π·ππ°πΉ πΏππ°π πΌπ°π½π°π²π° πΉπ½π»π°π½π³πΉππΊπ° π
π°πΏππππ
π°.<ref name="r7">gov.uk, "Devolution Settlement, Scotland", https://www.gov.uk/guidance/devolution-settlement-scotland</ref> ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ ππ
π΄π π
πΉπππΈ, ππ
π΄ππ° π»π°πΉππ΄πΉπ½π, πΎπ°π· ππ
π΄ππ° πππ°πΈπΎπ° π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π°πΉπ; πΈπ π²π°ππ°πππ°π½π³ ππΊπππΉππΊπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ°, ππΉπ³πΏπ½π, πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ° π
πΉππ°π½.<ref name="r8">Devine, T. M. (1999), ''The Scottish Nation 1700β2000'', P.288β289, ISBN 0-14-023004-1 ''"created a new and powerful ''local state'' run by the Scottish bourgeoisie and reflecting their political and religious values. It was this local state, rather than a distant and usually indifferent Westminster authority, that in effect routinely governed Scotland"''</ref> ππΊπππΉππΊ π°π²π²π»πΉππΊπ πΎπ°π· ππΊπππΉππΊ ππΉπ½π³ ππ°πΆπ³ππ, πΈππΆπ΄πΉ πΌπ°πΉπ πππ³πΎπ°π½π³π°, πΎπ°π· πππ°π½π³π°π½π³ πΉπ½ π°πΉπ½π°πΌπΌπ° ππ°π²πΉπ½π° ππ°πΆπ³π.<ref name="r9">Maguire, Warren, "Areal Features of the Anglophone World", 2012, pp. 53β78</ref> ππΊπππΉππΊ π²π°π΄π»πΉππΊ πΉππ πππ³πΉπ³π° ππ
π΄ππ°πΉπΆπ πππΏπΌπΉππ πΉπ½ π·π΄π±ππΉπ³πΉπΌ;<ref name="r10">"Gaelic Language", Outer Hebrides, https://www.visitouterhebrides.co.uk/see-and-do/gaelic/gaelic-language</ref> π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉ πππ³πΎπ°π½π³π°π½π ππΉπ½π³ πΌπΉπ½π πΈπ°πΏ 2% πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½, πΉπΈ ππ΄πΉπΊπΉπ π½πΉπΏπΎπΉπΈπ° π²π°π
π°πΏππ·ππ° π
π°π·ππΎπ°π½π³π΄πΉπ½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ° πΈπΉπΆπ΄, πΈπ°πΉπ΄πΉ π°ππ°π π²π°π»π°πΉππΉπ³π΄π³πΏπ½.<ref name="r11">"Gaelic in modern Scotland", Open Learning, https://www.open.edu/openlearn/languages/gaelic-modern-scotland/content-section-3.3</ref>
ππ°πππ°π»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ 3 π»π°π½π³π°: π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³ (ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ, π½π°πΏππΈπ° πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°π
πΉππππ°), πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³ (ππ»π°πΉπ·π, πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΌπΌπ°), πΎπ°π· ππΏπ½πΈπ°π±π°πΉππ²π°π·π΄πΉ (π·π»π°πΉπ
π°, π°π ππΏπ½πΈπ°πΌπ°ππΊππΌ). π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³ πΉππ ππ° ππ°πΉππ²πΏπ½πΎππππ° π³π°πΉπ»π π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π°π·π
π°π»π°π½π³π΄ πΎπ°π· π·π°π±π°πΉπΈ π·π°πΏπ·πΉπππ° ππ°πΉππ²πΏπ½πΉ πΉπΆπ΄, π±π΄π½ π½π΄π
πΉπ (1.345 m).<ref name="r1" /> ππ° π³π°πΉπ»π π·π°π±π°πΉπΈ πΌπ°π½π°π²π°π½π ππ°πΉπ
πΉπ½π, πΈπ°π½πΆπ΄πΉ π·π°πΉππ°π½π³ ''loch''; πΈπ°ππ° π
π°πΏππ³ π·π°πΉππ°π½π³ πΎπ°π· ππ°π»ππ°πΉπΆππ πΌπ°ππ΄πΉπ°ππΌπ°π½π πΈπΉπ π
πΉππππ°πππ°πΈπΉπ. π°π·π
π°π»π°π½π³π° ππΉπ½π³ πΏπ½π²π°π»π΄πΉπΊπ°: πΌπΏπ»π» πΎπ°π· ππΊπ
π΄ ππΉπ½π³ ππ°πΉππ²πΏπ½πΎππ, ππΉππ΄π΄ πΎπ°π· πΊππ»π» ππ»π°πΉπ·πππΆππ.
== π½π°πΌπΉπ½π πππ°πΈπΎπ° ==
''Scotland'' π΅πΉπΌπΉπΈ π°π ''Scoti'', ππΏπΌππ½πΉππΊπ°πΌπΌπ° π½π°πΌπΉπ½ π²π°π΄π»π΄.<ref name="r12">BBC, "Scotland's History - The Kingdom of the Gaels", www.bbc.co.uk, https://www.bbc.co.uk/scotland/history/articles/kingdom_of_the_gaels/</ref> ππ·πΉπ»πΉπ πππ΄π΄πΌπ°π½ π·πΏπ²πΎπΉπΈ πΉπ½π³ππΉπΏππππΉππΊπ° π
π°πΏππ *''skot'', π²π°π»π΄πΉπΊπ° πΊππ΄πΊπΉππΊπ°πΌπΌπ° ''skotos'' ('ππΉπ΅πΉπ').<ref name="r13">P. Freeman, ''Ireland and the Classical World'', Austin, 2001, pp. [https://books.google.com/books?id=ZSHhfOM-5AEC&pg=PA93 93] .</ref> πππ΄π³πΉπΆπ° ππΏπΌππ½πΉππΊ ''Scotia'' ("π»π°π½π³ π²π°π΄π»π΄") πΎπ°π· πππΏπΌπ π°π²π²π»πΉππΊπ ''Scotland'' π±π°π½π³π
πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππ°πΏππΈπΉπ πΉππ°π»π°π½π³.<ref name="r14">Gwynn, Stephen, "The History Of Ireland", July 2009, p. 16, ISBN 9781113155177, https://books.google.com/books?id=2RlF7sq48n4C&pg=PA16</ref><ref name="r15">Lemke, Andreas: [https://www.univerlag.uni-goettingen.de/bitstream/handle/3/isbn-978-3-86395-189-4/GSEP8_lemke.pdf?sequence=1 The Old English Translation of Bede's ''Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum'' in its Historical and Cultural Context] , Chapter II: The ''OEHE'': The Material Evidence; page 71 (UniversitΓ€tsdrucke GΓΆttingen, 2015)</ref> π°π½π° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 11 ''Scotia'' π±π°π½π³π
πΉπ³π° π²π°π΄π»πΉππΊπππ³πΎπ°π½π³ ππΊπππ»π°π½π³ π½π°πΏππΈπ° π°πππ πππππ·, πΌπΉπΈ ''Albania'' π°πΉπΈπΈπ°πΏ ''Albany'' (π°π π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΌπΌπ° ''Alba'').<ref name="r16">Ayto, John, "Brewer's Britain & Ireland: The History, Culture, Folklore and Etymology of 7500 Places in These Islands", 2005, ISBN 978-0-304-35385-9, https://archive.org/details/brewersbritainir0000unse</ref> ''SkΕtΕs'' πΎπ°π· ''SkΕtland'' π±π°π½π³π
πΉπ³π΄π³πΏπ½ π°π»π»π° ππΊπππ»π°π½π³ πΉπ½ πππ΄π³πΉπΆπΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΉπΌ π°π»π³πΉπΌ.<ref name="r5" />
== πππ°πΈπΎπ° ==
=== ππ°πΏππ° πΌπ΄π»π°πΌ ===
πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΉπΊπ½π πΌπ°π½π½π΄ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° ππΉπ½π³ π·π°πΌπ±πΏππ²πΉππΊπ° πππ°πΉπ½π°π
π°πΏππππ
π°, π²π°π
π°πΏππ·ππ° πππ°πΌ π·πΏπ½πΈπΎπ°πΌ πΎπ°π· π»πΉππ°π½π³π°πΌ πππ΄π³πΉπΆππ π°π»πΈπππ°πΉπ½π°π°π»π³ππ π½π΄ππ° 14.500β14.000 πΎπ΄ππ΄ ππ°πΏππ°, πΉπ½ π
π°ππΌπ°πΌπΌπ° πΌπ΄π»π° π±ππ»π»πΉπ½π²π°π»π»π΄πππ³, π°ππ°π πΈπ°ππ΄πΉ π΄πΉπ π°ππ»π°πΉπΈ.<ref name="r17">Hardy, Karen, "At the far end of everything: A likely Ahrensburgian presence in the far north of the Isle of Skye, Scotland", Journal of Quaternary Science, 23 April 2025, pp. 847β861</ref><ref name="r18">Ballin, Torben Bjarke, "Reindeer hunters at Howburn Farm, South Lanarkshire: a late Hamburgian settlement in Southern Scotland - its lithic artefacts and natural environment", 2018, ISBN 978-1-78491-902-3, https://www.archaeopress.com/Archaeopress/Products/9781784919016</ref> π°πΊππΊπ°ππΎππ π½πΉπΏπΎπ°πΉπΆππ πππ°πΉπ½π°π°π»π³ππ π΅π΄πΌπΏπ½ π½π΄ππ° 6000 πΎπ΄ππ΄ ππ°πΏππ°.<ref name="r19">Rowley-Conwy, P., Gron, K.J., Bishop, R.R. et al. (5 more authors) (2020) [https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/157765/3/Rowley%20Conwey%20et%20al_Accepted_Earliest%20farming%20Britain%20ch%2019.pdf The earliest farming in Britain : towards a new synthesis]. In: Gron, K.J., Sorensen, L. and RowleyConwy, P., (eds.) Farmers at the Frontier: A Pan European Perspective on Neolithisation. Oxbow Books, Oxford, UK, pp. 401-424. ISBN 9781789251401</ref> ππΊπ°ππ° π±ππ°π΄ π°π½π° πππΊπ½π΄π
πΉππ πΈπΉπΆππ π°π»π³ππ. πππ°πΈπ΄πΉπ π½πΉπΏπΎπ°πΉπΆππ πππ°πΉπ½π°π°π»π³ππ ππΉπ½π³ πΏπππ° πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ πΎπ°π· π
πΉππππ°π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ, πΈπ°ππ΄πΉ π
π°π½π π±π°π²πΌπ΄ π²π°ππ°π
πΉπ³π°, π΄πΉ π°π½π° πππ°πΉπ½π°πΌ ππΉπΌππΉπ³π΄π³πΏπ½.<ref name="r20">Pryor, Francis, "Britain BC", 2003, pp. 98β104 & 246β250, ISBN 978-0-00-712693-4</ref> πππ°πΉπ½ππ π°π πΊπ°π»π»π°π½πΉππ· π°π½π° π»π΄π
πΉπ πΎπ°π· πΌπ°π΄π π·ππ
π΄ π°π½π° πππΊπ½π΄π
(πΈπΏππΏπ½π³πΉπΎπ΄π 3 ππ°πΏππ° πππΉπππ°πΏ) π°ππ°πΏπ²πΎπ°π½π³ ππΉπ»πΏπ·π°π½π³πΏπ²π°π½π° π·π°πΉπΈπ½π°π½π° π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½.<ref name="r21">Houston, Rab, "Scotland: A Very Short Introduction", 2008, ISBN 9780191578861</ref>
=== πππΏπΌπ πππ°πΈπΎπ° ===
[[File:Skara Brae - geograph.org.uk - 3912232.jpg|thumb|ππΊπ°ππ° π±ππ°π΄, ππ ππΏπ»π»ππππ° π·π°πΉπΌπ π½πΉπΏπΎπ°πΉπΆππ πππ°πΉπ½π°π°π»π³ππ πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ, π±π°πΏπ°πΉπ³π° π½π΄ππ° 3180 πΏπ½π³ 2500 ππ°πΏππ° πππΉπππ°πΏ]]
πππΏπΌπΉπππ° πΌπ΄π» π±πΉ ππΊπππ»π°π½π³ πΉππ πππ°πΌ πΊππ΄πΊπΉππΊπ°πΌπΌπ° ππ°ππΎπΉπ½ ππ
ππ·π΄π°π πΎπ΄ππ° 320 ππ°πΏππ° πππΉπππ°πΏ, ππ°π΄πΉ π·π°πΉπ·π°πΉπ π½π°πΏππΈπ°π°π½π³πΉ π±ππΉπππ°π½πΉππ "πππΊπ°π"; πΈπ°πΈππ π΅πΉπΌπΉπΈ π½π°πΌπ πππΊπ½π΄π
.<ref name="r22">Forsyth, Katherine, "Scotland: A History", 2005, ISBN 9780199601646</ref>
ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π³π°πΉπ»π ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π½πΉ π
π°π π°πΉπ
πΉπ½ ππΏπΌππ½π΄ ππ΄πΉπΊπΎπ°. π°π²ππΉπΊππ»π° π²π°π»π°πΉπΈ πΉπ½ π»π°π½π³ πΎπ΄ππ° 79 π°ππ°π πππΉπππ°πΏ πΎπ°π· π²π°πΎπΉπΏπΊπ°πΉπ³π° πΊπ°π»π΄π³ππ½πΉππΊπ°π½π° π·π°ππΎπΉ π°π πΌππ½π π²ππ°πΏππΉπΏπ πΎπ΄ππ° 83.<ref name="r22" /> ππΏπΌππ½πΉππΊππ π±π°πΏππ²π΄πΉπ π°π½π° π²π°ππΊ π·π»π°πΉπ
π° π
π΄ππΏπ½ π±πΉπ»π°πΉπ±π°π½ππ πΉπ½ 3 πΎπ΄ππ°πΌ, πΎπ°π· ππΏπΌππ½π΄πΉπ π²π°π»πΉπΈπΏπ½ π³πΏ ππΏπ½πΈπ°π±π°πΉππ²π°π·π΄πΉ.<ref name="r23">Hanson, William S. ''The Roman Presence: Brief Interludes'', in Edwards, Kevin J. & Ralston, Ian B.M. (Eds) (2003). ''Scotland After the Ice Age: Environment, Archeology and History, 8000 BCβAD 1000.'' Edinburgh. Edinburgh University Press.</ref> π±π°πΏππ²π΄πΉπ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 1 ππ°π·ππ΄π³πΏπ½ ππ
π° ππ°πΉπππ° π½π°πΏππΈ ππ
π΄ πΌπππ°π
πΌπ°ππΉπ°ππΌπΉπ.<ref name="r24">Richmond, Ian Archibald, "Oxford Classical Dictionary", 2012, ISBN 9780199545568</ref> πΏπ πππ°πΉπ°π½π°πΏ (πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° 98β117) ππΏπΌππ½πΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ π²π°π³ππ°πΏπ π°ππππ° π³πΏ ππ°π²πΉπ½π° πΌπΉπΈπΈπ°π½ π°πππ ππ
π½π΄ πΎπ°π· πππ»π
π°π
πΌπ°ππΉπ°ππΌπΉπ,<ref name="r25">Millett, Martin J., "The Oxford Classical Dictionary", 2012, ISBN 978-0-19-954556-8</ref> πΈπ°ππ΄πΉ π·π°π³ππΉπ°π½πΏπ (πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° 117β138) ππΉπΌππΉπ³π° π·π°π³ππΉπ°π½πΉπ π
π°π³π³πΎπΏ; ''Limes Britannicus'' π
π°ππΈ π½π°πΏππΈπ°πΌπ°ππΊππ ππ΄πΉπΊπΎπΉπ.<ref name="r22" /><ref name="r26">Robertson, Anne S. (1960). ''The Antonine Wall''. Glasgow Archaeological Society.</ref><ref name="r27">Keys, David, "Ancient Roman 'hand of god' discovered near Hadrian's Wall sheds light on biggest combat operation ever in UK", 27 June 2018, https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/hand-of-god-ancient-roman-hadrians-wall-sculpture-bronze-found-latest-a8419131.html</ref> ππΏπΌππ½π΄πΉπ π
π°π½π³πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΏπ½πΈπ°π³π°πΉπ» πΎπ°π· π±ππ°π·ππ΄π³πΏπ½ πππΉπππΎπ°π½π΄πΉπ½.<ref name="r22" /><ref name="r21" />
π°π½πππ½πΉπ½πΏπ ππΉπΏπ (πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° 138β161) ππΉπΌππΉπ³π° π°π½πππ½πΉπ½π°π½π° π
π°π³π³πΎπΏ πππ°πΌ πΎπ΄ππ° 142, πΌπΉπΈπΈπ°π½ πΌπ°ππΉπ°ππΌπΉπ πΊπ»π
π³π΄ πΎπ°π· πΌπ°ππΉπ°ππΌπΉπ πππππ·.<ref name="r28">Visit Scotland, "Frontiers of the Roman Empire, The Antonine Wall", Visitscotland, https://www.visitscotland.com/things-to-do/unesco-trail/designations/antonine-wall</ref> ππ΄π
π΄ππΉππΊπ° π°ππ²π°π²π²π πΉπ½ πΊπ°π»π΄π³ππ½πΎπ° (208β210) π°π½π³π·ππ πΊπ°π»π΄π³ππ½πΉππΊπ°πΌπΌπ° πππΉπ²π²π
πππ±ππΉπΊπΉπ½ πΎπ΄ππ° 197,<ref name="r24" /> πΉπΈ π»π΄πΉππΉπ» π
π°πΉπ·πΎπ πΉπ½ π
π°π»π³πΏπΌ πΎπ°π· π³π°πΏπΈπΏπ ππ΄πππΉπΌπΉπΏπ ππ΄π
π΄ππΏπ (πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° 193β211) π°π π΄π±πππ°πΊπΏπΌ (π
πππΊ) π
π°ππΎππ³π΄π³πΏπ½ ππΏπ»π»π° π²π°πΎπΉπΏπΊπ΄πΉπ½; πΊπ°π»π΄π³ππ½π΄πΉπ π
πΉπΈππ°π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½ 210β211 πΎπ°π· π²π°πΎπΉπΏπΊπ°πΉπ³π΄π³πΏπ½ π½πΉπΏπΎππ π±π°πΏππ²π΄πΉπ.<ref name="r24" />
ππ°πΊπΉππΏπ πΎπ°π· πΊπ°πππΉπΏπ π³πΉπ π·π°πΉπ·π°πΉππΏπ½ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³ πΎπ°π· π»π°π½π³ π½π°πΏππΈπ° πππππ· πΊπ°π»π΄π³ππ½πΎπ°; π³πΉπ π½π°πΌπ½πΎπΉπΈ πΈπΉπΏπ³ππ πΉπ πΊπ°π»π΄π³ππ½π°π½π πΎπ°π· πΌπ°π΄π°ππ°π΄.<ref name="r24" /> ππππ»π΄πΌπ°πΉπΏπ (π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 2) ππ°ππΉπ³π° π±π°π²π°π±π°πΉππ²π°π·π΄πΉ (''saltus'') ππΏπ½πΈπ°π
πΉππππ° π±π΄π°πΏπ»π
πΌπ°ππΉπ°ππΌπΉπ. π½π°πΌπ π»πΉπ±π°πΉπΈ π½π°πΏπ· πΉπ½ π³πΏπ½πΊπ΄π»π³, πππ·π°π»π»πΉππ½, πΎπ°π· ππΊπ·πΉπ΄π·π°π»π»πΉππ½.<ref name="r24" />
πΉπ½ πππ΄π³πΉπΆπΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 4 πΌπΉπΊπΉπ»π° ππ°πΌπ°ππ°πΈ, π°ππ²π°π²π²π πΌπΉπΈ π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉπΌ ππΊππππΌ πΎπ°π· πΊπ°π»π΄π³ππ½πΉπΌ (πΈπ°π½ π·π°πΉππ°π½π°πΉπΌ ππΉπΊπππΌ), π
π°π π²π°πΎπΉπΏπΊπ°π½π° πππ°πΌ ππ·π΄ππ³πππΉπ°πΏ. ππΏπΌπ° π²π°π»π°πΉπΈ π°π π±ππΉπππ°π½πΉπ°πΉ πΉπ½ πππΏπΌπ°πΌπΌπ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 5; π°ππ°π πΈπ°πΌπΌπ° π΅π΄πΌπΏπ½ π°π²π²π»π΄ πΎπ°π· ππ°ππ°π½π π³πΏ π±π°πΏπ°π½, πΌπΉπΈ ππ°ππ°πΌ πΉπ½ ππΏπ½πΈπ°π°πΏππππ°π³π°πΉπ»π° ππΊπππ»π°π½π³πΉπ.<ref name="r25" />
=== πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ===
[[File:Early Medieval Scotland areas.png|thumb|πΈπΉπΏπ³πΉππΊππ π³π°πΉπ»π΄πΉπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΉπ½ πππΏπΌπ°πΉπΌ πΌπΉπ³πΎπ°πΉπΌ π°π»π³πΉπΌ]]
πππ°πΌ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 6 π»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπ³π° 4 π³π°πΉπ»ππ: ππΉπΊππ°π»π°π½π³ (π»π΄πΉππΉπ»ππ πππ°πΏπΎπΉπ½π°πππΎπΏπ πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΌπΌπ° ππΊπππ»π°π½π³π°);<ref name="r22" /> π°π²π²π»πΉππΊπ° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π½π°πΏππΈπ°π·πΏπΌπ±ππ΄ πΉπ½ ππΏπ½πΈπ°π°πΏππππ°π³π°πΉπ»π°;<ref name="r22" /> π½π°πΏππΈπ°π±ππΉπππΉππΊ π»π°π½π³ π±πΉ π°π»π πΊπ»πΏπ (π³πΏπΌπ±π°ππππ½ πππ°πΉπ½) πΎπ°π· π³π°π» πΊπ»π
π³π΄;<ref name="r29">Clarkson, Tim, "Strathclyde and the Anglo-Saxons in the Viking Age", 2014, ISBN 9781906566784</ref> πΎπ°π· π³π°π» ππΉπ°ππ° (π
πΉππππ°π³π°πΉπ»π ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°π³π°πΉπ»π πΉππ°π»π°π½π³πΉπ), ππ΄πΉ πΏπππ°πΉπ°πΉπ³π° π²π°π΄π»πΉππΊπ° ππ°πΆπ³π° πΎπ°π· ππΉπ³πΏπ½π.<ref name="r30">Woolf, Alex, "Ancient Kindred? DΓ‘l Riata and the Cruthin", academia.edu, 2012, https://www.academia.edu/1502702</ref> π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ π
π°π π²π°ππΉπΌππΉπ³π° π°π½π° πΊπΏπ½πΎπ° πΎπ°π· ππΉπ»πΏ πΏπ½π²π°π»π΄πΉπΊπ°; πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π
π΄ππΏπ½ πΏπ½π»π΄π³π°πΉ π°πΊππΊπ°ππΎππ, πΈπ°πΉπ΄πΉ ππ°πΏπ ππ
π΄ππ°π½π° πΌπ°π π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½. ππΉπΊπππ π·π°π±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΊπ°π»πΊπ°π½π, πΌπ°πΉπ πππ°π·πΏπ½πΈπ°π½π°π½π πΉπ½ π
π°πΉπ·πΎππΌ, πΏπ½π³ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 9.<ref name="r22" />
π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉ π»π°πΉππ°ππΎππ πΏπππ°πΉπ°πΉπ³π΄π³πΏπ½ π²π°π΄π»πΉππΊπ° π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΏππ°π ππΉπΊππ°π»π°π½π³ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°π·πΏπΌπ±πππ;<ref name="r22" /> π
π΄πΉπ·π πΊππ»πΏπΌπ±π°, π°π½π° πΉππ½π° πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 6, π
π°π π°πΉπ½π πΈπΉπΆπ΄ πππΏπΌπΉπππ°π½π΄.<ref name="r21" /> π
πΉπΊπΉπ½π²ππ πππ°π
π°ππ³πΉπ³π΄π³πΏπ½ πππ°πΌ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 8 πΎπ°π· πππΊπΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΊπ°π»πΊπ°π½π, π²π°π»π°πΏπ±ππ, πΎπ°π· πΏππ°π π°π»π»π° π»π°π½π³; π±π°πΏπ°πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππ°πΏππΈπΉπ πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°π
πΉππππ°π³π°πΉπ»π°, πΈπ°πΈπππ· π±πΉ πΌπ°π½π°π²π° πππ°πΈπ°. π°π»πΈπ½π°πΏππΈππ°πΆπ³π° π½π°πΌ ππΉπΊππΉππΊπ°πΉπΆππ ππ°πΆπ³ππ πππ°π³ πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ.<ref name="r31">"What makes Shetland, Shetland?", Shetland.org, 18 December 2021, https://www.shetland.org/blog/what-makes-shetland-shetland</ref>
πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 9, πΏπ π½π°πΏππΈπ°πΌπ°π½π½π΄ π°π²πΉππ°, π²π°π΄π»π πΊπ΄π½π½π°πΈ 1 (πΊπΉπ½π°π΄π³ πΌπ°πΊ π°πΉπ»ππΉπ½) π½π°πΌ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΏππ°π ππΉπΊππ°π»π°π½π³ πΎπ°π· π²π°ππ°ππΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπ½ πΊπΏπ½πΎπ°, πΈπ°πΈππ πΈπΉπΏπ³π°π½ππ πΈπΉπ πΌπ΄π»πΉπ π΅πΉπΌπ°π½π³.<ref name="r22" /><ref name="r32">Brown, Dauvit, "The Oxford Companion to Scottish History", 2001, p. 359, ISBN 978-0-19-211696-3</ref> πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΉπ, π°π»π±π°, π
π°π π²π°π΄π»πΉππΊ πΉπ½ π
πΉππ°π½; ππΉπΊππΉππΊ ππ°πΆπ³π° π²π°π³π°πΏπΈπ½ππ³π° π°π π°π½π³πΎπ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 10, πΈπ°π½ πππ³πΎπ°π½π³π°π½π πΉπΆππ π²π°π
π°π½π³πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΉπΊ π³πΏ π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉ.<ref name="r22" /> π°π πππ°πΈπ° πΌπΉπΈπΈπ°π½ πππππ· πΎπ°π· πππ΄π
π°π»π±π° πΏπππ°πΉπ°πΉπ³π° ππΉπΊ ππΏπ½πΈ πΉπ½ ππ°πΏππΈπΉπ π½π°πΏππΈπ°π·πΏπΌπ±ππ΄ π»π°π½π³ πΎπ°π· π½π°πΏππΈ πΉπ½ πΌπππ°π
. π½π΄ππ° πΎπ΄ππ° 1000 π°πΊππ π
π°π π²π°ππ°πΌπ½ππΈπ πΎπ°π· πππΏπΌπΉππππ π±π°πΏππ²π π²π°ππΉπΌππΉπ³ππ.<ref name="r22" />
[[File:Great Window, Parliament Hall, Edinburgh.JPG|thumb|πΉπ°πΊππ±πΏπ 5 ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π°π πππ°πΏπ°ππππ»π° πΎπ΄ππ° 1532, πΉπ½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉπ ππ°πΆπ½π° πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ², π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΏπ½π³ πΎπ΄π 1707]]
πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ°πΌ 12β13 ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π³π°πΉπ»π ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π
π°π πΏπ π°πΉπ½π°πΌπΌπ° πππ°πΏπΎπΉπ½. π²π°πππΉπ π°π πππ°π½πΊπ»π°π½π³π°, π°π²π²π»π°π½π³π°, πΎπ°π· ππ»π°π½π³ππΉπ° π²π°πΌπ°π½π°π²πΉπ³π΄π³πΏπ½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ°, ππΊπππΉππΊ π³πΏπ²π°π½π½ π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉπΆππ πππ°π³ π½πΉπΌπ°π½, πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³π°ππ΄πΉπΊπΉ πΏπππ°πΉπ; π
π°πΉπ·πΎπ π
πΉπΈππ° π°π²π²π»π°π½π³ π²π°ππΉπΌππΉπ³π° πΈπ°πΈπππ· πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ° π°π·πΌπ°.<ref name="r33">Stringer, Keith, "Scotland: A History", 2005, ISBN 9780199601646</ref><ref name="r34">Barrell, A. D. M., "Medieval Scotland", 2000, ISBN 978-0-521-58602-3</ref> π³π°π
πΉπ³ 1 (1124β1153) πΎπ°π· π°ππ°ππ²π°π²π²π°π½π³π°π½π πΉπ π²π°ππ°πΌπ½ππ³π΄π³πΏπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπ½ πΌπ°π·ππ πΎπ°π· π½π΄πΌπΏπ½ πΌπππ°π
, π²π°π»π»ππ
π°π
, πΎπ°π· πΊπ°πΉππ·π½π΄ππ, πΉπΈ π½πΉ π·π΄π±ππΉπ³πΉπ, πΈππΆπ΄πΉ πΊπΏπ½πΎπ° π·π°π±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½ π°ππ°π π³π°πΏπΈπ°πΏ πππΌπ΄ππ»π΄π³πΉπ πΎπ΄ππ° 1164.<ref name="r33" /> πΉπ½ ππΊπππΉππΊπ½π°πΏππΈπ
πΉπ²πΉππΊπ°πΉ π
π°πΉπ·πΎππ½ πΎπ΄ππ° 1266, π°ππ°π π²π°πΎπΉπΏπΊπ°πΉ π·π°π°πΊππ½πΉπ 4 π°π π
π°πΉπ·πΎππ½ π°π π»π°ππ²π, ππΊπππ»π°π½π³ π²π°π
π°π½π½ π°ππππ° π·π΄π±ππΉπ³πΉπ,<ref name="r35">theorkneynews, "The Battle of Largs #OnThisDay", The Orkney News, 1 October 2022, https://theorkneynews.scot/2022/10/02/the-battle-of-largs-onthisday/</ref> πΈππΆπ΄πΉ π
π΄ππΏπ½ πΏπ π½π°πΏππΈπ
πΉπ²πΉππΊπ°πΌπΌπ° π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° π½π΄ππ° 400 πΎπ΄ππ΄ πΎπ°π· π·π°π±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½ π½π°πΏππΈπ²π°π΄π»πΉππΊπ° ππΉπ³πΏπ½π; π½π°πΏππΈπΉππΊ π
π°πΏππ³π° π΅π΄πΌπΏπ½ πΉπ½ π²π°π΄π»πΉππΊπ° ππ°πΆπ³π° π°π·π
π°π»π°π½π³π±πΏπΎπ΄, πΎπ°π· π½π°πΏππΈπΌπ°π½π π
π΄ππΏπ½ π²π°π±π»π°π½π³π°π½π°πΉ πΉπ½ πΊπΏπ½πΎπ°. ππΊπππ»π°π½π³ π°π½π³π·π°πΉπ·π°πΉπ π½π°πΏππΈπ
πΉπ²πΉπ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΏππ°π π½π°πΏππΈπ°π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ, πΈππ΄πΉ π΅π΄πΌπΏπ½ π³πΏ ππΊπππ»π°π½π³π° πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 15; πΈπ°π π½πππ½ ππ°πΆπ³π° π»πΉπ±π°πΉπ³π° π»π°π½π²πΉπΆπ° πΎπ°π· π
π°π½π³πΉπ³π° ππΊπππΉππΊππ πππ³π΄πΉπ½ππ πΉπ½ ππ·π΄ππ»π°π½π³ πΎπ°π· πππΊπ½π΄π
.<ref name="r36">Petrie, Calum, "Spikkin Scandinavian: The similarity between Scots and Nordic tongues", Press and Journal, 7 November 2021, https://www.pressandjournal.co.uk/fp/education/schools/3652656/similarity-between-scots-nordic/</ref> π»π΄π½π°π²π°ππΉπΌππΎπ π
π°π π²π°ππ°πππ°πΉπ³π°; π»π°π½π³ π
π°π π²πΉπ±π°π½π° π°π²π²π»π°π½πππΌπ°π½π½πΉππΊπ°πΉπΌ π²π°πππΉπΌ πΎπ°π· π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉπΌ π·π°πΏπ±πΉπ³π°πΌπ°π½π½π°πΌ ππ°πΏπ πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπ½ π°π½π³π±π°π·ππΉ.<ref name="r33" /> ππΊπππΉππΊπ°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½ππ π±ππΏπΊπΉπ³π΄π³πΏπ½ ππ°π½ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉ πΏπ½π²π°ππππΈπ΄πΉπ½; 1217β1296 π
π°π ππ° π»π°π½π²πΉπππ° π²π°π
π°πΉππΈπΉ πΌπΉπΈπΈπ°π½ ππ
π°πΉπΌ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππΌ πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΉπΌ π°π»π³πΉπΌ.
=== π
π°πΉπ·πΎππ ππ°πΏπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πππΉπΎπ΄πΉπ½ ===
[[File:The Battle of Stirling Bridge.jpg|thumb|πΌπ΄π» π
π°πΉπ·πΎππ½π π°π πππΉππ»πΉπ½π² π±ππΏπ²πΎπ°πΉ, πΉπ½ πππΏπΌπΉπππ°πΉ π
π°πΉπ·πΎππ½ ππ°πΏπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πππΉπΎπ΄πΉπ½, 1297]]
π³π°πΏπΈπΏπ π°π»π΄ππ°π½π³ππΏπ 3 πΉπ½ πΌπ°πππ΄πΉππ πΌπ΄π½ππΈπ° 1286 π°π½π³πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπ½ πΊπΏπ½πΎπ°. πΉπΏπ³π
π°ππΈ 1 π°π²π²π»π°π½π³πΉπ ππππΎπΉπ³π° πΌπΉπΈπΈπ°π½ πΈπ°πΉπΌ, πΈπ°πΉπ΄πΉ ππππ»π π
πΉπ»πΉπ³π΄π³πΏπ½; πΉππ·π°π½π½π΄π π±π°π»π»πΉππ» π
π°ππΈ πΈπΉπΏπ³π°π½π πΎπ΄ππ° 1292, π°ππ°π πΈπ°ππ΄πΉ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πππΉπΎπ΄πΉπ½ π±πΉ π½π°πΌπΉπ½ π°ππ²π°π.<ref name="r33" /><ref name="r37">National Archives, "Scotland Conquered, 1174β1296", http://www.nationalarchives.gov.uk/utk/scotland/conquered.htm</ref> πΎπ΄ππ° 1294 π±π°π»π»πΉππ» πΎπ°π· π°π½πΈπ°ππ°πΉ πππ°πΏπΎπ°π½π π°ππ°πΉπ°πΉπΊπΏπ½ πΉπΏπ³π
π°ππΈπ° ππΊπ°π»πΊπΉπ½ππ½ π
πΉπΈππ° πππ°π½πΊπ»π°π½π³; π³π°π²πΉπ 23 ππΊπππ±ππΉπ 1295 ππΊπππ»π°π½π³ πΎπ°π· πππ°π½πΊπ»π°π½π³ π²π°π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½ π°π»πΈπΎπ° π²π°πΊπΏπ½π³π. πΉπΏπ³π
π°ππΈ πΏππ
π°ππ πΉππ·π°π½π½π΄ πΎπ°π· πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° ππΊπππ»π°π½π³π° ππΉπ»π±π°.<ref name="r38">National Archives of the United Kingdom, "Scotland Regained, 1297β1328", http://www.nationalarchives.gov.uk/utk/scotland/regained.htm</ref> π°π½π³ππ΄πΉπ°π πΌπππ°π
πΎπ°π· π
πΉπ»π·π΄π»πΌ π
π°π»π»π°πΊπ΄ ππ°πΏπ·πΏπ½ π°π½π³πππ°πΈ, πΏπ½ππ΄ πππ³π±π°πΉππ π±ππΏπΊπ΄ π
π°π π²π°πΈπΉπΏπ³π°π½ππΈπ πΎπ΄ππ° 1306.<ref name="r39">Murison, A. F., "King Robert the Bruce", 1899, p. 30, ISBN 978-1-4179-1494-4, https://books.google.com/books?id=iMEMc45g9s8C</ref> ππΉπ²πΉπ π°π π±π°π½π½ππΊπ±πΏππ½ πΎπ΄ππ° 1314 π°ππ²π°π ππΊππππΌ π
π°π»π³πΏππ½πΉ. πΎπ΄ππ° 1320 π²π°π
πΉπππΈ π°π π°ππ±πππ°ππ·, πππΏπΌπΉπππ° π²π°πΌπ΄π»πΉπ³π° π²π°π
πΉπππΈ πππΉπΎπ΄πΉπ½π°πΉπ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ, π²π°π
π°π½π½ π·πΉπ»ππ° ππ°ππΉπ½π πΉππ·π°π½π½πΉπ 22 πΎπ°π· ππ°πΏπ· π³πΏ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΌπΌπ° π°π½π³π·π°πΉππ°π½ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πππΉπΎπ΄πΉπ½π°πΉπ.<ref name="r40">Brown, Michael, "Scotland: A History", 2005, ISBN 9780199601646</ref>
πΉπ½π½π°π
π°πΉπ·πΎπ πΌπΉπΈπΈπ°π½ π±ππΏπΊπ΄ πΊπΏπ½πΎπ° πΎπ°π· π²π°ππ³πΉπΌ πΊππΌπ
π½ πΎπ°π· π±π°π»π»πΉππ» πΈπ°πΏππ·π
π°π πΏπ½π³ πΌπΉπ³πΎπ°ππ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 14. π³π°π
πΉπ³ 2 π²π°π³π°πΏπΈπ½ππ³π° πΉπ½πΏ π°ππ±πΎπ°; π±πππΈππ°ππΏπ½πΏπ πΉπ πππ³π±π°πΉππ 2, ππ° π·π°πΏπ·πΉπππ° π²π°ππ³π°π
π°π»π³π°π½π³π, π²π°ππ°ππΉπ³π° πππ΄π
π°ππ π²π°ππ³,<ref name="r40" /> ππ°π΄πΉ πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° π°π½πΈπ°πππ πΌπΉπ³πΎππ π°π»π³ππ. π²π°π±π΄πΉ π
ππ·π πππ°πΌ πππ΄π³πΉπΆπΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 14 πΈπ°πΉππ· ππΊπππΉππΊπ° π°ππππ°π±π°πΏπ πΏπ½π³ π²π°π»π΄πΉπΈπ° π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½π,<ref name="r41">Mason, Roger, "Scotland: A History", 2005, ISBN 9780199601646</ref> πΈπ°πΏπ· ππ
π°πππ π³π°πΏπΈπΏπ (1349) π
π΄ππΉ πΎπ°π· π³π°πΉπ»π πΌπΉπΈπΈπ°π½ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π° πΎπ°π· πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³π° π
ππ·π; π²π°π
π°πΉππΈπΎπ° πΌπΉπ½π½πΉπΆππ³π΄π³πΏπ½ π
π°πΉπ·πΎππ½ π°π½π° πΌπ°ππΊππΌ.<ref name="r40" />
=== π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π π
π°πΉππΎπ΄ ===
[[File:Adam de Colone (c.1572-1651) - James VI and I (1566β1625), King of Scotland (1567β1625), King of England and Ireland (1603β1625) - PG 2172 - National Galleries of Scotland.jpg|thumb|πΉπ°πΊππ±πΏπ 6, ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΈπΉπΏπ³π°π½π, π²π°ππππΈ πΉπ½ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉπΌ πΎπ°π· πΉππ°π»πΉππΊπ°πΉπΌ ππππ»π°πΌ πΎπ΄ππ° 1603.]]
πΉπ°πΊππ±πΏπ 4 ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π·π°πΉππΉπΊπ 7 π°π²π²π»π°π½π³πΉπ π²π°π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½ π²π°πΊπΏπ½π³π ππΉπ½ππ΄πΉπ½πΉπ π²π°π
π°πΉππΈπΎπΉπ πΎπ΄ππ° 1502; πΉπ°πΊππ±πΏπ π»πΉπΏπ²π°πΉπ³π° π·π°πΉππΉπΊπΉπ π³π°πΏπ·ππ°π πΌπ°ππ²π°ππ΄ππ° ππΏπ³ππ.<ref name="r42">BBC, "James IV, King of Scots 1488β1513", https://www.bbc.co.uk/scotland/history/articles/james_iv/</ref> πΉπ°πΊππ±πΏπ π²π°π»π°πΉπΈ πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³ πππ°π½πΊπ»π°π½π³π° π³πΏ π·πΉπ»ππ°πΉ πΏπ π°π»πΈπΎπ°πΉ π²π°πΊπΏπ½π³π°πΉ πΎπ°π· π²π°π³π°πΏπΈπ½ππ³π° π°π ππ»ππ³π³π΄π½ πΎπ΄ππ° 1513, ππ° πππ΄π³πΉπππ° πΈπΉπΏπ³π°π½π πΉπ½ πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ π±ππΉπππ°π½πΉπ°πΉ, ππ°π΄πΉ πΉπ½ π
π°πΉπ·πΎππ½ πΏππ΅πΉπΈπ°π½π π
π°π.<ref name="r43">"Battle of Flodden, (Sept. 9, 1513)", EncyclopΓ¦dia Britannica, 2 September 2023, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/210431/Battle-of-Flodden</ref> π
π°πΉπ·πΎπ π
πΉπΈππ° π°π²π²π»π°π½π³ 1543β1551, πΉπ½ πΎπΏπ½π³π°πΉ πΌπ°ππΎπΉπ½π, ππΊπππ΄ πΈπΉπΏπ³π°π½π΄πΉπ½, π·π°πΉππ°π½π³ π·ππ°πΏπΎπ π±πΉπ³πΎπ°π½π³π΄πΉπ½.<ref name="r44">Marcus Merriman, ''The Rough Wooings'' (East Linton: Tuckwell, 2000), p. 6.</ref> π²π°πΊπΏπ½π³π π°π π΄π³πΉπ½π±πΏππ² (1560) π°π½π³πΉπ³π° π
π°πΉπ·πΎππ½ π°π π»π΄πΉππ· πΎπ°π· π°π½π³π·π°πΉπ·π°πΉπ π²π°π»π΄πΉπΈπ°π½π³π΄πΉπ½ π°πΉπ»π΄πΉππ°π±π°πΉπΈ 1 ππ
π΄ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΈπΉπΏπ³π°π½π΄πΉπ½.<ref name="r41" /> π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π°π½π³π½π°πΌ ππΊπππΉππΊπ° π°π½π³π·π°πΉπ πΎπ°π· π°πππΊπ°πΉππΊπ°πΉπ³π° ππΉπΊ π°π ππ°ππΉπ½π π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° (ππΊπππΉππΊ π²π°π»π΄πΉπΈ).<ref name="r21" /> ππ°ππΉππΊπ° πΌπ°ππΎπ° π
π°π π½π°πΏπΈπΎπ°π½π° ππ΄πΉπΊπΉ π±πΉπ»π΄πΉπΈπ°π½ πΎπ΄ππ° 1567.<ref name="r45">The National Archives of the United Kingdom, "Religion, Marriage and Power in Scotland, 1503β1603", http://www.nationalarchives.gov.uk/utk/scotland/religion.htm</ref>
πΎπ΄ππ° 1603 πΉπ°πΊππ±πΏπ 6 π²π°ππππΈ πΉπ½ ππππ»π°πΌ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ (π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π π
π°πΉππΎπ΄) πΎπ°π· π²π°π»π°πΉπΈ π³πΏ π»πΏπ½π³πΏπ½π°πΉ.<ref name="r46">Ross, David, "Chronology of Scottish History", 2002, p. 56, ISBN 978-1-85534-380-1</ref> πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π²π°ππ°πππ°πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΏπ½π³ππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½π°π½π, π
πΉπππ³π°, πΎπ°π· π²π°ππ°ππΉπΈππ. πΉπ°πΊππ±πΏπ π·π°πΉπ πππΏπΌπΉπππ°π½ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉπ π±π°π½π³π
π° π
π°πΏππΊπΎπ°π½. ππ°πΈ πΉπ ππ°πΏπ π°πΉπ½π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ° πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ π½πΉ π²π°πΈπ°πΉπ·: π°π²π²π»πΉππΊπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π±π°π³ ππΏπ»π»π°πΉπΆππ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉπ πΉπ½ π
πΉπππ³π°, πΎπ°π· ππΊπππΉππΊπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πΉπ½π° π°ππ°πΉπ°πΉπΊ.<ref name="r47">"On this Day: 21 November 1606: The proposed union between England and Scotland | History of Parliament Online", www.historyofparliamentonline.org, https://www.historyofparliamentonline.org/periods/stuarts/day-21-november-1606-proposed-union-between-england-and-scotland</ref>
πΉπ½πΏπ· πππ°πΏπΎπΉπ½π°πππΏ π²π°πππΉπΈππ½π³πΉπ½π ππΊπππ»π°π½π³ π±πΉπ»π°πΉπΈ ππΏπ½π³ππ ππ΄πΉπΊπΉ πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 17, πΌπΉπΈ π
π°πΉπ·πΎππ½ πΌπΉπΈπΈπ°π½ π
π°πΉππΎπ° πΎπ°π· πππΉπ²π²π
π°π
π°πΏππ·ππ°πΌ π±πΉ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½π π
π°π»π³πΏππ½πΉ.<ref name="r48">Wormald, Jenny, "Scotland: A History", 2005, ISBN 9780199601646</ref> ππ
πΉπ½πΈππΆπ° π·π°ππΎπΉπ ππ°ππΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπ½ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΏππ°π π
πΉπππππΌ πΊπΏπ½πΎπ°πΌ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ; π²π°ππ°ππΉπΈππ π°π πΉππ½π° (1609) π½π°πΏπΈπΉπ³π΄π³πΏπ½ π·π°πΏπ±πΉπ³π°πΌπ°π½π πΊπΏπ½πΎπ΄ πΉπ½ π·π΄π±ππΉπ³πΉπΌ π³πΏ ππΉπ³πΉπ
πΉππΊπ°πΉ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ.<ref name="r49">Devine, T M, "The Scottish Clearances: A History of the Dispossessed, 1600β1900", 2018, ISBN 978-0241304105</ref> πΎπ΄ππ°πΌ 1641 πΎπ°π· 1643 ππΊπππΉππΊπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πππΊπΉπ³π° "π²π°πΌπ°πΉπ½πΎπ°π½π³π°", π½πΉ "πΉπ½π½π°π½πΉπΌπ°π½", π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πΌπΉπΈ π°π²π²π»π°π½π³π°, πΉπ½πΏ π²π°πΈπ°πΉπ·π°π½; π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π π³π°πΉπ»πΉπ³π° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πΎπ΄ππ° 1648.<ref name="r50">"BBC β History β British History in depth: Acts of Union: The creation of the United Kingdom", www.bbc.co.uk, https://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/acts_of_union_01.shtml</ref>
π°ππ°π πΈπ°ππ΄πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π π
π°π πΏππ΅πΉπΈπ°π½π π°π π
π·πΉππ΄π·π°π»π» πΎπ΄ππ° 1649, πΉπ½ π
π°πΉπ·πΎππΌ πΈππΉπΎπ΄ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ΄, ππ»πΉπ
π΄π πΊπππΌπ
π΄π»π» ππ°ππΉπ³π° π²π°πΌπ΄π» π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ, πππΏπΌπΉπππ° π²π°πΌπ΄π»πΉπ³π° π
πΉπππΈ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π°π·π
π°π»π°π½π³π΄, πΏππ°π ππΊπππ»π°π½π³ πΎπ΄ππ° 1652 ππ
π΄ π³π°πΉπ» π²π°πΌπ°πΉπ½π°πΉπΆππ π²π°π±π΄πΉπ½π π°π²π²π»π°π½π³πΉπ, ππΊπππ»π°π½π³πΉπ, πΎπ°π· πΉππ°π»π°π½π³πΉπ.<ref name="r50" /> π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πππ°πΏπΎπΉπ½π°πππ°πΏπ π²π°πππΉπΈππ½π³πΉπ½π π
π°π πππΏπΌπΉπππ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πΉπ½ π
π΄πππΌπΉπ½πππ΄π πΌπΉπΈ ππΊπππΉππΊπ°πΉπΌ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππΌπ°π½π½π°πΌ π±πΉ π½π°πΌπΉπ½. πΈπΉπΏπ³π°π½π°πππΏπ πππ΄π
π°ππ π²π°ππ³πΉπ π΅π°πΌ π°ππππ° πΎπ΄ππ° 1660. π°π½πΈπ°ππ° ππ°πΈπ° π±πΉ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ π½πΉ π²π°πΈπ°πΉπ·πΏπ½: ππΊπππΉππΊ πΊπ°πΏπππ½ππ²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π (1664, π°ππ°πΉπ°πΉπΊπ°π½π° 1668); π°π²π²π»πΉππΊππ π°ππ°πΉπ°πΉπΊπΏπ½πΎππ πΎπ΄ππ°πΌ 1670, 1674, πΎπ°π· 1685; ππΊπππΉππΊ π°ππ°πΉπ°πΉπΊπΏπ½πΉ πΎπ΄ππ° 1689.<ref name="r50" /> πΉπ°πΊππ±πΉππΌπ°, π·πΉπ»ππ° πΏππ
π°πΏπππ°π½π°πΉπΌ ππ°ππΉππΊπ°πΉπΌ πππ΄π
π°ππ, π
π°π π°π²πΉπ π²π°π»π΄πΉπΈπ°π½π³π΄πΉπ½ π±ππΉπππΉππΊπ°πΌπΌπ° ππ΄πΉπΊπΎπ° πΏπ½π³ π²π°πΎπΉπΏπΊπ°πΉ πΏπππ΄πΉππΉπ πΎπ΄ππ° 1745.<ref name="r50" /> πΎπ΄ππ° 1698 π²π°ππ΄π·πΏπ½πΈπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πππΊπΉπ³π° πΊπ°πΏπππ½ππ±π°πΏπ°πΉπ½ π²π°ππ°ππΎπ°π½ π°π½π° π»π°π½π³π°π·π°π»π π°π ππ°π½π°πΌπ°, π³π°ππΉπ΄π½πΉπ ππ°πΈ, πΉπ½ πΈπ°ππ΄πΉ π½π΄ππ° ππ°πΆπΏπ· π»π°π½π³π°πππ°πΏπΎπ°, ππ°π΄πΉ ππ°πΉπ·πΏ πΏππ°ππ°πππ°πΏ π·π°π±π°πΉπ³π°, ππ°πΉπ·πΏ π²π°π»π°π²πΉπ³π°.<ref name="r51">Scottish Affairs, "Why did the Scottish parliament accept the Treaty of Union?", http://www.scottishaffairs.org/backiss/pdfs/sa52/Sa52_Scott.pdf</ref><ref name="r52">Scottish Historical Society, "Popular Opposition to the Ratification of the Treaty of Anglo-Scottish Union in 1706β7", scottishhistorysociety.com, https://scottishhistorysociety.com/popular-opposition-to-the-ratification-of-the-treaty-of-anglo-scottish-union-in-1706-7</ref>
=== π²π°πΊπΏπ½π³π π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉπ ===
[[File:Treaty of Union.jpg|thumb|ππΊπππΉππΊ π°π½π³π±π°π·ππΉππΊ π°π½π°π²π°πΌπ΄π» π²π°πΊπΏπ½π³π°πΉπ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉπ 1707]]
π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π π
π°π π°ππππ° π°ππ°πΉπ°πΉπΊπ°π½π° πΎπ΄ππ°πΌ 1695, 1700, πΎπ°π· 1702.<ref name="r50" /> π³π°ππΉπ΄π½πΉπ πΏπ½π²π°πΈπ°πΉπ· π²π°π
π°πΏππ·ππ° πΏπ½π»π΄π³π°π½π π»π°π½π³π°πππ°πΏπΎπ°π½π, πΈπ°πΉπ΄πΉ ππ°πΉπ·πΏ π²π°π»π°π²πΉπ³π΄π³πΏπ½ (π½πΉ π±π°πΏππ²π); πΈπ°ππ° πΎπ°π· π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉπΆππ π°ππ²π°π²π²π π°π²πΉπ π½π°πΏπΈπΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΊπππΉππΊπ°π½π π·π°πΏπ·π°πΌπ°π½π π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π π°π½π³π½πΉπΌπ°π½.<ref name="r51" /><ref name="r52" /> π²π°πΊπΏπ½π³π π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉπ π
π°π π²π°π΅πΉπππ°π½π° π³π°π²πΉπ 22 πΉπΏπ»πΉπ°πΏπ 1706; ππ
ππ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉπ π
πΉπππ³π° π²π°π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ° πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ πππ°πΌ π³π°π²πΉπ πππΏπΌπΉπππΉπ½ πΌπ°πΉπΎπΉπ 1707,<ref name="r53">UK Parliament, "Act of Union 1707", www.parliament.uk, https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/act-of-union-1707/#:~:text=The%20Acts%20of%20Union%2C%20passed,1%20May%20of%20that%20year.</ref> πΈπ°πΏπ· πΌπ°π½π°π²π°πΉ π
πΉπΈππ° π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ πΏπ½πππΉπ»π»π°πΉ π
π΄ππΏπ½ πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ², π²π»π°ππ²ππ
, πΎπ°π· π°π»πΎπ°πΈ.<ref name="r54">Devine, T. M., "The Scottish Nation 1700β2000", 1999, p. 9, ISBN 978-0-14-023004-8</ref><ref name="r55">The House of Lords, "Act of Union 1707 Mob unrest and disorder", 2007, http://www.parliament.uk/actofunion/06_03_mob.html</ref> π½πΉπΏπΎπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ π½π°πΌ πππ°π³ π±π°πΉπΈππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½π΄ πΎπ°π· π°ππ°πΉπ°πΉπΊ πΉππ°π»πΉππΊππ π±πΉπ³ππ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°π½.<ref name="r50" />
π°π½π³ππ΄πΉπ°π ππ»π΄ππΊπ·π΄π π
π°πππ³π°, π΄πΉ ππΊπππ»π°π½π³ π
π°πΏππΈπΉ "π²π°π»π΄πΉπΊππΆπ° π²π°πΎπΉπΏπΊπ°π½π°πΌπΌπ° π»π°π½π³π°";<ref name="r56">"Union of Parliaments", National Library of Scotland, https://www.nls.uk/collections/rare-books/collections/union-of-parliaments/</ref> πΎπ΄ππ° 1713 πΉπ°πΊππ±πΏπ ππ²πΉπ»π
π
, ππ° ππΉπ³πΏππΈπ° π²ππ°π±π° ππΉπ½π³π»π°ππ΄π, ππ°πΏππΈπΉπ π·πΉπ»ππ°π½π³π, πππΊπΉπ³π° π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π π²π°ππ°πΉππ°π½, πΉπ½πΏ π²π°πΈπ°πΉπ·π°π½.<ref name="r57">"James Ogilvy, 1st Earl of Seafield, 1663 - 1730. Lord Chancellor", Nationalgalleries.org, https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/3734</ref> πΉπ°πΊππ±πΉππΊπ°πΉ πππ΄π
π°ππ π
π΄ππΏπ½ π½π°πΏπ· π»πΉπΏπ±π°πΉ πΉπ½ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π° πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°π°πΏππππ°, πΌπ°πΉπ πΌπΉπΈ ππ°ππΉππΊπ°πΉπΌ πΎπ°π· π°πΉππΉππΊπ°πΏππΉππΊπ°πΉπΌ. πΏπππ΄πΉππ΄πΉπ πΎπ΄ππ°πΌ 1715 πΎπ°π· 1745 π½πΉ π²π°πΈπ°πΉπ·πΏπ½; π
π°πΉπ·πΎπ π°π πΊπΏπ»π»ππ³π΄π½, πππ΄π³πΉπππ° π²π°ππ°ππΉπ³π° π
π°πΉπ·πΎπ πΉπ½ πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ π±ππΉπππ°π½πΉπ°πΉ, π°π½π³πΉπ³π° πΉπ°πΊππ±πΉππΊπ°π½π° π°π²πΉπ.
π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π π½πΉ π±ππ°π·ππ° ππππ°πΏππ π²π°π±π΄πΉπ½, πΏπ½ππ΄ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π²π°π±π΄πΉπ½π π
π°π π»π΄πΉππΉπ» π²π°πΊπ°ππ°πΉπ³π°.<ref name="r58">William, Rilley, Patrick, Joseph, "The Union of England and Scotland A Study in Anglo-Scottish Politics of the Eighteenth Century", 1978, p. 312, ISBN 9780719007279</ref> π·πΉπ»ππ°π½π³π°π½π πΉπΆππ π²π°π·π°πΉπ·π°πΉππΏπ½ π²π°π
π°πΏππΊπΉ π°ππ°π π³π°ππΉπ΄π½πΉπ πΏπ½π»π΄π³π΄πΉπ½.<ref name="r56" /> π±πΉπΈπ΄ π²πΉπ»ππππ° πΌπΉπΈ π°π²π²π»π°π½π³π° π°π½π³πΉπ³π΄π³πΏπ½, πΊπ°πΏπππ½π π
ππ·π, πΌπ°πΉπ πΌπΉπΈ π±π°πΏπ°πΉπ½πΉπΌ πΉπ½ π°πΌπ΄ππΉπΊπ°; πΏπ½π³ πΎπ΄π 1776 π²π»π°ππ²ππ
, πΌπΉπΈ ππ½πΉπΏπΌπ°πΉπΌ ππΊπΉππ°πΌ πππ±π°πΊπΉπ πππ°πΏπΎπ°π½π΄, π
π°π πππΏπΌπΉπππ° πππ±π°πΊπΉπ π·π°ππ½π πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ.<ref name="r59">Robert, Joseph C, "The Tobacco Lords: A study of the Tobacco Merchants of Glasgow and their Activities", The Virginia Magazine of History and Biography, 1976, pp. 100β102</ref> π³π°πΉπ»π πΌπΉπΈπΈπ°π½ π²π°π±πΉπ²π°πΉπΌ πΊπ°πΏπππ½π³π°πΌ πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· πΊπΏπ½πΎπ°πΌ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ π
ππ·π.
πΉπ½ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π° π·π°πΏπ±πΉπ³π°πΌπ°π½π πΊπΏπ½πΎπ΄ π
π°πΏππΈπΏπ½ πΊπ°πΏπππ½π³π°π½π π»π°π½π³π°πππ°πΏπΎπ°π½π; πΈπ°ππ° ππ°πΏπ· π³πΏ πππΏπΌπΉπππ°πΉπΌ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ πΏππ³ππΉπ±π΄πΉπ½πΉπΌ πΎπ°π· π³πΏ π°π½π³πΎπ° πΊπΏπ½πΎπ΄.<ref name="r60">Devine, T M, "Clanship to Crofters' War: The social transformation of the Scottish Highlands", 1994, ISBN 978-0-7190-9076-9</ref>
=== π
π°πΏππππ
π΄ π°π»π³π πΎπ°π· ππΊπππΉππΊ π»πΉπΏπ·ππ΄πΉπ½π ===
[[File:Sir Henry Raeburn - Portrait of Sir Walter Scott.jpg|thumb|π
π°π»ππ΄π ππΊπππ, πΈπΉπΆππΆπ΄πΉ π
π°π
π΄ππ»π΄π
πππΉπ»π»π° π·πΏπ»ππΏπ½ ππΊπππΉππΊπ° π
πΉππ°π½ π±π°π½π³π
πΎπ°π½ πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 19]]
ππΊπππΉππΊ π»πΉπΏπ·ππ΄πΉπ½π πΎπ°π· π
π°πΏππππ
πΉππΊπ° πΉπ½πΌπ°πΉπ³π΄πΉπ½π π²π°π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½ ππΊπππ»π°π½π³ πΌπΉπΊπΉπ»π° πΌπ°π·ππ πΉπ½ πππ°πΈπΎπ°, πΊπ°πΏπππ½π°, πΎπ°π· π
π°πΏππππ
π°πΌ;<ref name="r61">"[http://www.uiowa.edu/%7Ec008224b/scotline2.htm Some Dates in Scottish History from 1745 to 1914] ", The University of Iowa.</ref> π
ππ»ππ°πΉππ΄ π΅π°πΈ: "π
πΉπ ππ°πΉππ°πΌ π³πΏ ππΊπππ»π°π½π³π° ππ°πΏπ π°π»π»π°πΉπΌ π·πΏπ²ππΉπΌ π±π°πΏππ²πΉππΉπ³πΉπ
π΄ πΏπ½ππ°ππ°πΉ."<ref name="r62">Learning and Teaching Scotland, "Enlightenment Scotland", http://www.ltscotland.org.uk/scottishenlightenment/scotland/index.asp</ref> π±πΉπΈπ΄ πΉπ°πΊππ±πΉππΌπ° π°π½π³πΉπ³π°, πΈπΏππΏπ½π³πΎππ ππΊπππ΄, πΌπ°πΉπ π°π πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³π°, π°π½π³π½π΄πΌπΏπ½ π°π½π³π±π°π·ππ° πΉπ½ ππ΄πΉπΊπΉπ π
π°πΏππππ
π°πΌ, πΉπ½ π·π°ππΎπΉπ, πΉπ½ ππΊπΉππ°π·π°ππΎπΉπ, πΉπ½ πΊπ°πΏπππ½π°, πΎπ°π· πΉπ½ π±π°πΏπ°πΉπ½πΉπΌ π°π½π³ π±ππΉπππΉππΊ ππ΄πΉπΊπΉ. πππ°πΈπΎπ°πΌπ΄π»πΎπ°π½π³π π½π΄πΉπ» π³π°π
πΉπ³πππ½ πΌπ΄π»π΄πΉπΈ, πΈπ°ππ΄πΉ π°ππ°π 1746 ππΊπππΉππΊ π³π°πΉπ»π½πΉπΌπ°π½ πΉπ½ ππ΄πΉπΊπΉπ π
π°πΏππππ
π°πΌ π΅π°πΌ "π°π»π»πΉπ π½πΉπΏπΎπ°πΌπΌπ° π²π°π΅πΏπΌπΈπ°", πΎπ°π· πΈπ°ππ΄πΉ πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³ π»π°π² πΉπ½ "πΊπ°πΏππ½π°πΌπΌπ°" π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°π±π΄πΉπ½π.<ref name="r63">Neil Davidson(2000), "The Origins of Scottish Nationhood", pp. 94β95</ref>
ππΊπππΉππΊ π±ππππ π
πΉπππΈ 1832 π²π°π°πΏπΊπ½πΉπ³π° ππΊπππΉππΊπ°π½π π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππΌπ°π½π πΎπ°π· π²π°π πΊπ°πΏππ΄πΉπ½ πΌπ°πΉπ πΌπΉπ³πΎπ°πΉπΌ π²π°π³π°πΉπ»πΉπΌ.<ref name="r64">T. M. Devine and R. J. Finlay, ''Scotland in the Twentieth Century'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 1996), pp. 64β65.</ref> πππ°πΌ πΌπΉπ³πΎπ°πΌπΌπ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 19 π±π΄π³πΏπ½ πΌπ°π½π½π° π·π°πΉπΌπ°π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ, πΎπ°π· π°π½π³π±π°π·ππΉ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ΄πΉπΊπΉππΈπ΄π²π½πΉπ π
π°π π°ππππ° π²π°ππ°ππΉπΈ.<ref name="r65">F. Requejo and K-J Nagel, ''Federalism Beyond Federations: Asymmetry and Processes of Re-symmetrization in Europe'' (Aldershot: Ashgate, 2011), p. 39.</ref> π·π°πΏπ±πΉπ³π°ππ°πΈπΎπ°π½π³π°π½π ππΊπππΉππΊπΉπ πΊπΏπ½πΎπΉπ π
π΄ππΏπ½ π
πΉπ»π·π΄π»πΌ π²π»π°π³ππππ½π΄ πΎπ°π· π²ππ°π±π° ππππ΄π±π΄ππ
.<ref name="r66">R. Quinault, "Scots on Top? Tartan Power at Westminster 1707β2007", ''History Today'', 2007 57(7): 30β36. ISSN 0018-2753 Fulltext: Ebsco.</ref><ref name="r67">K. Kumar, ''The Making of English National Identity'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2003), p. 183.</ref> πΊπ΄πΉπ π·π°ππ³πΉπ΄ π²π°πΈπ°πΉπ·π πΉπ½ π°ππ°ππΊπ°πΏππ΄πΉπ½π°πΉ πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ° π»π°π½π°ππΊππ·πΉππ΄ 1888 ππ°πΏπ· π³πΏ ππΊπππΉππΊπ°πΌπΌπ° π
π°πΏππππ
πΎπ°π½π΄ π·π°π½ππ°πΉ, ππ πΎπ΄ππ° 1895 π²π°π΅π°πΌ πΉπ½ πππΉπΎπ°π½π° π
π°πΏππππ
πΎπ°π½π΄ π·π°π½ππ°, πΌπΉπΈ π·π°ππ³πΉπ΄ ππ
π΄ πππΏπΌπΉπππ°πΌπΌπ° ππ°πΏππ°πΌπ°πΈπ»πΎπ°.<ref name="r68">D. Howell, ''British Workers and the Independent Labour Party, 1888β1906'' (Manchester: Manchester University Press, 1984), p. 144.</ref> π²π»π°ππ²ππ
π
π°ππΈ π°πΉπ½π° πΈπΉπΆπ πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ½π π±π°πΏππ²π΄ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ, "π°π½πΈπ°ππ° π±π°πΏππ²π ππ΄πΉπΊπΎπΉπ".<ref name="r69">J. F. MacKenzie, "The second city of the Empire: Glasgow β imperial municipality", in F. Driver and D. Gilbert, eds, ''Imperial Cities: Landscape, Display and Identity'' (2003), pp. 215β223.</ref> π°ππ°π 1860 ππΊπΉππ°π
π°πΏππ·ππΎπ°π½π π±πΉ πΊπ»π
π³π΄ ππΉπΌππΉπ³π΄π³πΏπ½ π΄πΉππ°ππ½ππ½π° (π°ππ°π 1870 πππ°π·π»ππ½π°) π±ππ°πΈπ°ππΊπΉππ° πΎπ°π· π
π°πΏππΈπΏπ½ πππΏπΌπΉπππ ππΊπΉππ°π
π°πΏππ·ππΎπ΄ πππ°πΈπ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ.<ref name="r70">J. Shields, ''Clyde Built: a History of Ship-Building on the River Clyde'' (1949).</ref> ππ°πΆπ½π°, π±π°πΏππ²π΄ππ°πΈ, πΎπ°π· πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π·π°πΉπ»π΄πΉπ½π π½πΉ π²π°ππππΈπΏπ½ πΌπΉπΈ π
π°πΏππππ
πΉππΊπ°πΌπΌπ° π
π°π·πππ°πΏ; πΈπ°πΈππ π΅π°πΌ π°π²π²π
πΉπΈπ°, ππΉπ»πΏ π±π°ππ½π΄ π³π°πΏπΈπΏπ, πΎπ°π· π
π°π·ππΎπ°π½π³π΄πΉ ππ°πΏπ·ππ.<ref name="r71">C. H. Lee, ''Scotland and the United Kingdom: the Economy and the Union in the Twentieth Century'' (1995), p. 43.</ref>
ππΊπππΉππΊ π»πΉπΏπ·ππ΄πΉπ½π π°π½π³πΉπ³π° πΉπ½ πππ΄π³πΉπΆπΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 18,<ref name="r72">M. Magnusson, "Review of James Buchan, ''Capital of the Mind: how Edinburgh Changed the World''", New Statesman, 10 November 2003, http://www.newstatesman.com/200311100040</ref> πΉπΈ πΌπΉπΊπΉπ»π° ππΊπππΉππΊ π·πΉπ»ππ° π³πΏ πππ°πΈπΎπ° πΈπ°πΏππ·π
π°π 50 πΎπ΄ππ° π°πΉπΈπΈπ°πΏ πΌπ°πΉπ, πππ°πΌ π
πΉππ°π½π³π΄π»π°πΉππ°ππΎπ°πΌ πΉπ°πΊππ±πΏπ πΊπ»π΄ππΊ πΌπ°ππ
π΄π»π» πΎπ°π· πππ°πΏπΎπΉπ½ πΊπ΄π»π
πΉπ½ πΎπ°π· πππ°πΌ π»πΉπππΉπ
π°πΏππ·ππΎπ°πΌ πΉπ°πΊππ±πΏπ π
π°ππ πΎπ°π· π
πΉπ»π·π΄π»πΌ πΌπΏππ³ππΊπ·, πΈπ°πΉπ΄πΉ π
π΄ππΏπ½ π·π°πΏπ±πΉπ³πΉππΊπ°πΉ π
π°πΏππππ
πΉππΊπ°πΉπΆππ πΉπ½πΌπ°πΉπ³π΄πΉπ½π°πΉπ.<ref name="r73">E. Wills, ''Scottish Firsts: a Celebration of Innovation and Achievement'' (Edinburgh: Mainstream, 2002).</ref> π
π°π»ππ΄π ππΊπππ ''Waverley'' (1814) πΏπππ° π·π°πΉππ°π½π³ πππΏπΌπΉππ πππ°πΈπΎπ°πππΉπ»π»;<ref name="r74">K. S. Whetter, "Understanding Genre and Medieval Romance", 2008, p. 28</ref> π
π°πΏππππ
πΉπ π²π°ππ°π
πΉπ³π° πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ π°πΉπ½π·πΏπ½ π°π½πΈπ°π π³πΏ π±π°π½π³π
πΎπ°π½ ππΊπππΉππΊπ° ππΉπ³πΏπ
πΉππ°π½.<ref name="r75">N. Davidson, "The Origins of Scottish Nationhood", 2000, p. 136</ref> πππ³π±π°πΉππ π»ππΏπΉπ πππ΄π
π΄π½πππ½, π°πππ·πΏπ πΊππ½π°π½ π³ππ
π»π΄, πΎ. πΌ. π±π°πππΉπ΄, πΎπ°π· π²π΄πππ²π΄ πΌπ°πΊπ³ππ½π°π»π³ π²π°π
πΏπ½π½πΏπ½ ππ°πΉπππ°πΏπΌπ΄ππΉ πΉπ½ πππ΄π³πΉπΆπΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 19.<ref name="r76">"Cultural Profile: 19th and early 20th century developments", Visiting Arts: Scotland: Cultural Profile, http://www.culturalprofiles.net/scotland/Directories/Scotland_Cultural_Profile/-5402.html</ref> π²π»π°ππ²ππ
πΉπ ππΊππ»π° (πππ΄π³πΉπΆπ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 19 β πππΏπΌπ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 20), ππ π±π»π°π½π³πΉπ³π° πΊπ΄π»ππΉππΊπ° π°ππππ°πΊπ
πΉπ
π΄πΉπ½, π»πΉπππΉπ½π πΎπ°π· π·π°π½π³πΏπ
π°πΏππ·ππ, πΎπ°π· πΉπ°ππ°π½πΉππΊππ π
πΉπππ, π·πΏπ»π ''Art Nouveau'' π±π°π½π³π
πΎπ°π½; πππΏπΌπΉπππ° πΌπ°π½π½π° πΉπΆππ π
π°π πΊπ°ππ» ππ΄π½π½πΉπ΄ πΌπ°πΊπΉπ½ππππ·.<ref name="r77">Stephan Tschudi-Madsen, ''The Art Nouveau Style: a Comprehensive Guide'' (Courier Dover, 2002), pp. 283β284.</ref>
=== ππ°πΉπππ°πΏπ
π°πΉπ·πΎππ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π
πΉπππΈ 1998 ===
[[File:Bagpiper Battle of Bazentin Ridge 14-07-1916 IWM Q 4012.jpg|thumb|ππ
πΉπ²π»πΎπ° ππ΄π°πππππ· π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π°πΌπ°π½π½π΄ ππΉπΏπ·πΉπΈ 26 π·π°ππΎπ°π³π°πΉπ» π°π π²ππ°π±ππΌ πΉπ½ π
π°πΉπ·πΎππ½ π°π π±π°πΆπ΄π½ππΉπ½ π·π»π°πΉπ
π°, πΉπΏπ»πΉπΏπ 1916]]
πΉπ½ πππΏπΌπΉπππ°πΉ ππ°πΉπππ°πΏπ
π°πΉπ·πΎππ½ ππΊπππ»π°π½π³ π²π°π πΌπ°π½π, ππΊπΉππ°, ππ°ππ
π°, ππΉππΊπ°π½π, πΎπ°π· ππ°πΉπ·πΏ.<ref name="r78">Richard J. Finlay, ''Modern Scotland 1914β2000'' (2006), pp 1β33</ref> πΌπΉπΈ 4,8 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½πΉπΌ πΌπ°π½π½π΄ πΎπ΄ππ° 1911 ππ°π½π³πΉπ³π° πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 500.000 π
π°πΉππ΄; πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ ππΉπ³πΏππΈπ° π³π°πΉπ»π π²π°π³π°πΏπΈπ½ππ³π΄π³πΏπ½ πΎπ°π· 150.000 π
π΄ππΏπ½ ππ
πΉπ½πΈπ°π±π° π²π°π
πΏπ½π³ππ³π°πΉ.<ref name="r79">R. A. Houston and W. W. J. Knox, eds. ''The New Penguin History of Scotland'' (2001) p 426.[https://books.google.com/books?id=VI5nAAAAMAAJ&q=casualties] Niall Ferguson points out in "The Pity of War" that the proportion of enlisted Scots who died was third highest in the war behind Serbia and Turkey and a much higher proportion than in other parts of the UK.[https://books.google.com/books?id=QrYhAQAAIAAJ&q=enlisted] [http://news.scotsman.com/worldwarone/39Savage-Scots39-wish-you-weren39t.6487746.jp]</ref> π·π°ππΎπ°πππ°πΏπΎπ° ππΉπ π³ππΏπ²π»π°π π·π°πΉπ² ππ°πΏπ· π±ππΉπππΉππΊπ°π½π π·π°ππΎπ°π½π πΉπ½ π
πΉππππ° π
π°πΉπ·πΎππππ°πΈπ°. ππ
πΉπ½πΈπ° "ππ°πΏπ³π° πΊπ»π
π³π΄" πΉπ½πΌπ°πΉπ³π΄πΉπ½π πΏπππ°πΉπ, ππ°πΏπ·π°π½π° πππ°πΌ π±π°π»π³π°πΉπΌ π
π°πΏππππ
πΎπ°π½π΄ π·π°π½πππΌ; π
π°πΏππππ
πΉππΊπ° π»π°π½π³π° π²π°π
π°π½π³πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΉπΊ π°π πππΉπΎπ°πΌπΌπ° π·π°π½ππ°πΉ π³πΏ π
π°πΏππππ
πΎπ°π½π΄ π·π°π½ππ°πΉ πΏπ½π³ 1922, π²π°ππΉπΌππΉπ³π° π°π½π° πΉππ°π»πΉππΊπ°πΉπΌ ππ°ππΉππΊπ°πΉπΌ π
π°πΏππππ
πΎπ°π½π΄ πππ°πΈπΉπΌ, πΌπΉπΈ π΅πΉπ½ππΌ, πΈππΆπ΄πΉ π±πΉ ππ°πΆπ½π° ππΉπ»πΏ π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½. πΉπ½πΌπ°πΉπ³π΄πΉπ½π π·π°π±π°πΉπ³π° π»π΄πΉππΉπ» π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΎπ°π· π²π°ππ
π°π»π πΏπ½π³ πππ΄π³πΉπΆππ πΎπ΄ππ° 1920β1929.<ref name="r80">Iain McLean, ''The Legend of Red Clydeside'' (1983)</ref>
πΉπ½ π°π½πΈπ°ππ°πΉ ππ°πΉπππ°πΏπ
π°πΉπ·πΎππ½ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°π»π°π½π³ π²π°π±ππ°π½π½ ππΊπππΉππΊπ° π
π°πΏππππ
π°π·πΏππ°, ππΊπΉππ°π
π°πΏππ·ππΎπ΄ πππ°πΈπ, πΎπ°π· πΊπ°πΏπ»π°π²ππΏπ±ππ, πΉπ½ π²π»π°ππ²ππ
, π΄π³πΉπ½π±πΏππ², πΎπ°π· π±π°πΏππ²πΉπΌ πΌπΉπ³πΎπ°πΌπΌπ° π²π°πΉππ³ππ.<ref name="r81">BBC, "Primary History β World War 2 β Scotland's Blitz", https://www.bbc.co.uk/bitesize/subjects/zcw76sg</ref> πΊπ»π
π³π΄π±π°π½πΊ π»πΏπππ°π·π΄ππ²π πΉπ½ πΌπ°πππ΄πΉππ πΌπ΄π½ππΈπ° 1941, π
πΉπΈππ° ππΊπΉππ°π·π°ππΎπΉπ ππΊπΉππ°π
π°πΏππ·ππΎπ°π½π, πΏππ΅π°πΌ 528 πΌπ°π½π½π΄ πΎπ°π· πππ°π
π°ππ³πΉπ³π° 4.000 ππ°πΆπ½π°.<ref name="r82">BBC, "Scotland's Landscape : Clydebank Blitz", https://www.bbc.co.uk/scotland/landscapes/clydebank_blitz/</ref> πΎπ΄ππ° 1941 ππΏπ³ππ»π π·π΄ππ π²π°π»π°πΉπΈ πΈπ°πΉππ· π»πΏπππΏ π³πΏ ππ΄π½πππ΄π
ππ·πΉππ΄, π
π΄π½πΎπ°π½π³π π²π°π
π°πΉππΈπΉ πππΊπΎπ°π½ πΈπ°πΉππ· π·π°ππΎπ°ππΏπ²π°π½ π·π°πΌπΉπ»πππ½.<ref name="r83">J. Leasor ''Rudolf Hess: The Uninvited Envoy'' (Kelly Bray: House of Stratus, 2001), ISBN 0-7551-0041-7, p. 15.</ref> πΉπ π±πΉπ»π°πΉπΈ π°π½π³π±π°π·ππΎπ° ππ΄πΉπ½π°πΌπΌπ° πΊπ°ππ»π·π΄πΉπ½πΆ ππΉπ½πππΊπ· π±ππΊππ π³πΏ π°π³ππ»π π·πΉππ»π΄π, πΈππΆπ΄πΉ π²π°π
π°πΉππΈπΎπΉπ ππ°πΈ πΉπ π²π°πΊπ°π½π½πΉπ³π΄π³πΏπ½; πΈππ π
π΄ππΏπ½ π±ππΉπ²π²π°π½π³ππ π³πΏ π±π΄ππ²π·ππ π³π°π²πΉπ 11 πΌπ°πΉπΎπΉπ.<ref name="r84">Evans, Richard J., "The Third Reich at War", 2008, ISBN 978-0-14-311671-4, p. 168</ref> ππ
π°ππ
π΄ π°π»π±π΄ππ πππ΄π΄π π΅π°πΈ, π·πΉππ»π΄π π·π°π±π°πΉπ³π° πΈπ°ππ° ππ
π΄ ππ
π΄ππ° π²π°π»π΄π
π΄πΉπ½ πΎπ°π· π°πΉπ½π° πΈπΉπΆπ π
π°πΉπππΉππππ½π ππ»π°π·π΄ π»πΉπ±π°πΉπ½π°πΉπ ππ΄πΉπ½π°πΉπΆππ;<ref name="r85">Sereny, Gitta, "Albert Speer: His Battle With Truth", 1996, ISBN 978-0-679-76812-8, p. 240</ref> ππ·ππ°, π΄πΉ πΉππ°π»πΉπ° πΎπ°π· πΉπ°ππ°π½ π·πΏπ²πΉπ³π΄π³π΄πΉπ½π°, πΈπ°ππ΄πΉ πΉπ π°π½π°π»π°πΏπ²π½πΉπ±π° π²π°π
π°πΉππΈπΉ πΌπΉπΈ π±ππΉπππ°π½πΉπ°πΉ πππΊπΉπ³π°.
[[File:Opening of the Scottish Parliament, 1999.jpg|thumb|ππΊπππΉππΊ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π²π°π΅π°πΌ π°ππππ° πΉπ½ πΉπΏπ»πΉπΏπ 1999 πΌπΉπΈ π³ππ½π°π»π³ π³π΄π
π°π, πππΏπΌπΉπππ°πΌπΌπ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π° (π·π»π΄πΉπ³πΏπΌπ°πΉ), πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³π°π½π΄πΉπ½ π°πΉπ»π΄πΉππ°π±π°πΉπΈ 2 (πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΌπΌπ°)]]
π°ππ°π 1945 π²π°π±π΄πΉπ½π πΌπΉπ½π½πΉπΆππ³π° πΉπ½ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉ π²π°π
π°πΏππππ
πΎπ°, πΏπ½π±ππΏπΊπ°πΉπΌ π
π°πΏππππ
π°πΌ, πΎπ°π· π
π°πΏππππ
πΎπ°π½π΄ πΈπ
π°πΉππ·π΄πΉπ½.<ref name="r86">Harvie, Christopher ''No Gods and Precious Few Heroes'' (Edward Arnold, 1989) pp 54β63.</ref> π°ππππ°π
π°π·πππ πΉπ½ π½πΉπΏπΎπ°πΉπΌ πΎπ΄ππ°πΌ π΅π°πΌ π°π ππ°πΉπ·πΏπ°π½π³π±π°π·ππΉπΌ, π΄πΉππ°ππ½π°ππ
π΄π²π°πΉπΌ ππ°ππ
π°πΌ (ππΉπ»πΉπΊππ½ π²π»π΄π½),<ref name="r87">Stewart, Heather, "Celtic Tiger Burns Brighter at Holyrood", The Guardian, 6 May 2007, https://www.theguardian.com/business/2007/may/06/scottishparliament.devolution</ref> πΎπ°π· π°π»π΄π
π° πΎπ°π· π²π°ππΊπ°πΈπ° π½π°πΏππΈπ°πΌπ°ππ΄πΉπ½π.<ref name="r88">"National Planning Framework for Scotland", Gov.scot, April 2004, http://www.gov.scot/Publications/2004/04/19170/35326</ref> πΌπ°ππ²π°ππ΄ππ° ππ·π°ππΊπ·π΄π π
π°π»π³πΏππ½πΉ ππ°ππΉπ³π° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ° π²πΉπ»πππ (π·π°πΏπ±πΉπ³π°π²πΉπ»πππ) πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πΎπ΄ππ° 1989, π°πΉπ½ πΎπ΄π ππ°πΏππ° π°π½πΈπ°ππ°πΌπΌπ° π³π°πΉπ»π° πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ,<ref name="r89">Torrance, David, "Modern myth of a poll tax test-bed lives on", The Scotsman, 30 March 2009, http://www.scotsman.com/news/david-torrance-modern-myth-of-a-poll-tax-test-bed-lives-on-1-1031968</ref> πΎπ°π· πΈπ°ππ° πππ³πΉπ³π° πΉπ½πΌπ°πΉπ³π΄πΉπ½ ππ°πΏπ ππΊπππΉππΊπ° ππΉπ»π±π°π
π°π»π³πΏππ½πΉ.<ref name="r90">"The poll tax in Scotland 20 years on", BBC News, 1 April 2009, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/7976782.stm</ref> π³π°π²πΉπ 21 π³π΄πΊπ°πΉπΌπ±ππ΄ 1988 ππ°π½ π°πΌ π»πΏπππ°ππΊπΉπ 103 π²π°π±ππ°πΊ πΏππ°π π»ππΊπ΄ππ±πΉπ΄ πΎπ°π· πΏππ΅π°πΌ π°π»π»π°π½π π°π½π° ππΊπΉππ° πΎπ°π· 11 π±π°πΏπ°π½π³π°π½π; πΈπ°ππ° πΉππ π½π°πΏπ· ππ° π³π°πΏπΈπΏπ±π°πΉππΉπππ° π°π²πΉππ°π±πππ΄πΉ π°ππ²π°π²π²π πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ.<ref name="r91">"Lockerbie tragedy: 35th anniversary of the bombing of Pan Am flight 103", Sky News, https://news.sky.com/story/lockerbie-tragedy-35th-anniversary-of-the-bombing-of-pan-am-flight-103-13033448</ref>
π°ππ°π πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½π°πΉ π±πΉ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°πΉπΌ πΌπ°π·ππΉπΌ πΎπ΄ππ° 1997 ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π
πΉπππΈ 1998<ref name="r92">[http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts1998/ukpga_19980046_en_1 "Scotland Act 1998"] , Office of Public Sector Information. Retrieved 22 April 2008.</ref> π²π°π
π°πΏππ·ππ° πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π° ππΊπππΉππΊπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πΎπ°π· ππΊπππΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ, πΈππ΄πΉ π·π°π±π°πΉπΈ πΈπ πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ½π° π
πΉπππ³π°, πΈππ΄πΉ ππΊπππ»π°π½π³π° ππΏπ½π³ππ π²π°π»πΉπΌππ°π½π³.<ref name="r93">"Devolution > Scottish responsibilities", Scottish Government, http://www.gov.scot/About/Factfile/18060/11552</ref> π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π²π°π΅π°πΌ π°ππππ° πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ² π³π°π²πΉπ 4 πΉπΏπ»πΉπ°πΏπ 1999.<ref name="r94">"Special Report | 1999 | 06/99 | Scottish Parliament opening | Scotland's day of history", BBC News, 4 July 1999, https://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/06/99/scottish_parliament_opening/382490.stm</ref> ππ° πππΏπΌπΉπππ° πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π, π³ππ½π°π»π³ π³π΄π
π°π, π°π½π³π±π°π·ππΉπ³π° πΏπ½π³ π°π½π°π΅πΉπΌπ°π½ π³π°πΏπΈπΏ πΉπ πΎπ΄ππ° 2000.<ref name="r95">"Donald Dewar dies after fall", The Independent, 11 October 2000, https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/donald-dewar-dies-after-fall-634695.html</ref>
=== π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 21 ===
[[File:Signing of the Edinburgh Agreement, 2012.jpg|thumb|π²π°πΌπ΄π»π΄πΉπ½π π²π°πΊπΏπ½π³π°πΉπ π°π π΄π³πΉπ½π±πΏππ² πΏππ»π°πΏπ±πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½ π±πΉ πππΉπΎπ΄πΉπ½ πΎπ΄ππ° 2014]]
ππΊπππΉππΊ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉπ ππ°πΆπ½ π°π π·ππ»π
ππππ³ π
π°π πΏππ»πΏπΊπ°π½π° πΉπ½ ππΊπππ±ππ΄ 2004, π»π°ππ πΎπ°π· πΏππ°π π²π°πΌπΉππ°π½π° ππ°πΉπ·πΏ.<ref name="r96">"UK | Scotland | Guide to opening of Scottish Parliament", BBC News, 6 October 2004, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/3719396.stm</ref> πΏπ π°πΏπΊπ°π½π³πΉπ½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππΌπ°π½π½π΄ πΊπ°πΏππ΄πΉπ½ π½πΉ π°πΉπ½ π·π°π½ππ° π²π°π
π°π½π½ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ°π½π° π³π°πΉπ» πΉπ½ 3 πππΏπΌπΉπππ°πΉπΌ πΊπ°πΏππ΄πΉπ½πΉπΌ.
ππΊπππΉππΊπ° πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ° π·π°π½ππ° (SNP), ππ°πΏπ πππΉπΎπ΄πΉπ½, πΏπ π°π»π΄π ππ°π»πΌππ½π³ π²π°π
π°π½π½ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ°π½π° π³π°πΉπ» πΎπ΄ππ° 2011, 69 π°π 129 ππΉππ»π΄,<ref name="r97">Carrell, Severin, "Salmond hails 'historic' victory as SNP secures Holyrood's first ever majority | Politics", The Guardian, 6 May 2011, https://www.theguardian.com/politics/2011/may/06/scottish-elections-salmond-historic-victory-snp</ref> πΎπ°π· πΈπ°ππ° ππ°πΏπ· π³πΏ πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½π°πΉ π±πΉ πππΉπΎπ΄πΉπ½ πΉπ½ ππ΄πππ°πΉπΌπ±ππ΄ 2014, πΉπ½ πΈπΉπΆπ°πΉ 55% "π½πΉ" πΊπΏππΏπ½.<ref name="r98">"Scottish independence referendum β Results", BBC News, 19 September 2014, https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results</ref> π°ππ°π πππ³π΄πΉπ½πΉπΌ π°π»π»π°πΉπΆπ π·π°π½ππ πΉπ½ ππΌπΉππ· π²π°πΌπππ° πΌπ°πΉπ πΌπ°π·ππΉπ½π, πΌπ°πΉπ π±πΉ π²πΉπ»πππ, π
π΄ππΏπ½ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³ππ.
π±ππΉπππ°π½πΉππ πΏππ²π°π²π²π π°π πΉπΏππππΉππΊπ°πΉ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ, πΈπ°π½π΄πΉ ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π³π°πΉπ»π ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ πΊπΉπΏππ°π½π³π°π½π΄ π°ππ°πΉπ°πΉπΊ, ππ°πΏπ· π³πΏ π±πΉπ³ππΌ ππ°πΏπ π°π½πΈπ°ππ°πΉ πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½π°πΉ. πΎπ΄ππ° 2022 πππ°πΏπΎπ π
πΉπππ³π°ππ°πΏππ°πππ³πΎπ° π³πππππ·π
π±π°πΉπ½ π΅π°πΈ, π΄πΉ ππΊπππΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΌπ°π·ππ΄π³πΉ π°πΉπ½π° π·π°π±π°π½; π·π°πΏπ·πΉπππ° πππ°πΏπ° ππππΎπΉπ³π° π
πΉπΈππ°.<ref name="r99">"Supreme court rules against Scottish parliament holding new independence referendum", The Guardian, 23 November 2022, https://www.theguardian.com/politics/2022/nov/23/scottish-independence-supreme-court-scottish-parliament-second-referendum-indyref2</ref> ππΊπππΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πππΊπΉπ³π° πΈπ°πΈπππ· ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π
πΉπππΈ 1998 πΉπ½πΌπ°πΉπ³πΎπ°π½, π΄πΉ πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½ πΏππ»π°πΏπ±πΉπ³π΄π³πΉ.<ref name="r100">Brown, Faye, "SNP reveals new plan to secure indyref2 without Westminster backing", Sky News, 14 December 2022, https://news.sky.com/story/snp-reveals-new-plan-to-secure-indyref2-without-westminster-backing-12767700</ref><ref name="r101">Torrance, David, "Scottish independence referendum: legal issues", House of Commons Library, 18 February 2025, https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-9104/</ref> π³π°π²πΉπ 14 ππ΄πππ°πΉπΌπ±ππ΄ 2026 πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π πΎππ·π½ ππ
πΉπ½π½π΄π
π²π°πΌπ΄π»πΉπ³π° π±ππΊπ° π²π°π΅πΉπππ°πΉπ πΌπΉπΈ πππΏπΌπΉπππ°πΉπΌ ππ°πΈπΎπ°π½π³π°πΌ π
π°π»πΉπ»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπ, ππ π±π°π³ π°ππ°ππ»π°πΉπππΎπ°π½π³π΄πΉπ½π°πΉπ πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½π°πΉπ π±πΉ πππΉπΎπ΄πΉπ½; πΉπ π·π°πΉπ·π°πΉπ πΉππ° "π
π°π½π³πΎπ°π½π³π΄πΉ ππ΄πΉπ»π° πΉπ½ π
πΉπ²π° π
πΉπππ³πΉπ".<ref name="r102">"Westminster coming to an end, say Welsh, Scottish and Northern Irish leaders", BBC News, 13 September 2026, https://www.bbc.co.uk/news/articles/c62enegxyl9o</ref>
== π°πΉππΈπ°πΊπΏπ½πΈπΉ ==
[[File:Corpach Basin - geograph.org.uk - 5757851.jpg|thumb|πΌπΉπΈ 4.413 ππππΏπΌ (1.345 m) π±π΄π½ π½π΄π
πΉπ πΉππ π·π°πΏπ·πΉπππ° ππ°πΉππ²πΏπ½πΉ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πΎπ°π· πΉπ½ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΌ π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ]]
ππ°πππ°π»π°π½π³ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΉππ π½π°πΏππΈπ° πΈππΉπ³πΎπ π³π°πΉπ»π πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±ππΉπππ°π½πΉππ, π½π°πΏππΈπ°π
πΉππππ° πΉπΏππππΉππΊπΉπ ππ°πππ°π»π°π½π³πΉπ. π°π»π»π° π±ππ°πΉπ³π΄πΉ 80.231 kmΒ², π»π°π½π³πΉπ π±ππ°πΉπ³π΄πΉ 77.901 kmΒ²,<ref name="r103">Office for National Statistics, "Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK", Open Geography Portal, 31 May 2024, https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about</ref> π²π°π»π΄πΉπΊπ° πππΎπ΄πΊπΉππΊπ°πΉ π²π°πΌπ°πΉπ½π·π°π±π°πΉ. π°πΉπ½π° π»π°π½π³π°πΌπ°ππΊπ° πΉπ, πΌπΉπΈ π°π²π²π»π°π½π³π°, πΉππ 96 πΌπΉπ»πΎπ° πππ°πΌ π³π°π»π° π°πππ ππ
π΄π΄π³ π°πΏππππ° πΏπ½π³ πππ»π
π°π
πΌπ°ππΉπ°ππΌπΉπ π
πΉππππ°. π°ππ»π°π½ππΉππΊπ πΌπ°ππΉππ°πΉπ
π π»πΉπ²πΉπΈ π
πΉππππ° πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΌπ°ππ΄πΉ π°πΏππππ°. πΉππ°π»π°π½π³ πΉππ 21 km πππ°πΌ π½π°ππΎπ° πΊπΉπ½ππ
ππ΄;<ref name="r104">[http://www.britannica.com/place/North-Channel-strait North Channel] , EncyclopΓ¦dia Britannica. Retrieved 2 May 2016.</ref> π½π°πΏππΈπ
πΉπ²π πΉππ 305 km π½π°πΏππΈπ°π°πΏππππ° πΎπ°π· π°π·π
π°π»π°π½π³π° ππ°πππ΄ 270 km π½π°πΏππΈπ°.
ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΌπ°ππΊππ π
π΄ππΏπ½ πΌπ°πΉπ π²π°ππ°ππΉπ³ππ πΈπ°πΉππ· π²π°πΊπΏπ½π³π π°π π
πππΊ πΌπΉπΈ π°π²π²π»π°π½π³π° (1237)<ref name="r37" /> πΎπ°π· π²π°πΊπΏπ½π³π π°π ππ΄πππ· πΌπΉπΈ π½π°πΏππΈπ
πΉπ²π° (1266).<ref name="r6" /> πΉπ½πΏπ· πΈπ°πΌπΌπ°: π°π·π
π°π»π°π½π³ πΌπ°π½, πππ°π΅πΉπππΉπΈ π³πΏ π°π²π²π»π°π½π³π° πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 14 πΎπ°π· π½πΏ π
π°πΉππΎππ πΏππ·π°πΏππΎπ°π½π³π; πππΊπ½π΄π
πΎπ°π· ππ·π΄ππ»π°π½π³, π²π°ππππΈπ°π½π° π°π π½π°πΏππΈπ
πΉπ²π° πΎπ΄ππ° 1472;<ref name="r105">''Whitaker's Almanack'' (1991) London. J. Whitaker and Sons.</ref> πΎπ°π· π±π΄ππ
πΉπΊ π±πΉ ππ
π΄π΄π³, π°ππ²πΉπ±π°π½π° π°π²π²π»π°π½π³π° πΎπ΄ππ° 1482.<ref name="r106">Ellis, Steven G., "The Making of the British Isles", 15 July 2014, p. 30, ISBN 978-1-317-90050-4</ref>
πΌπΉπ³πΎπΉπ π»π°π½π³πΉπ πΉππ π½π΄ππ° π½π΄π
πππ½πΌπππ΄ πΉπ½ π±π°π³π΄π½ππΊπ·.<ref name="r107">See [http://www.newtonmore.com/our-community/centre-of-scotland.html "Centre of Scotland"] Newtonmore.com. Retrieved 7 September 2012.</ref> π·π°πΏπ·πΉπππ° πππ°πΈπ πΉππ π±π΄π½ π½π΄π
πΉπ (1.345 m) πΉπ½ π»ππΊπ·π°π±π΄π; π»π°π½π²πΉπππ° π°ππ° πΉππ ππ°π
(188 km).<ref name="r1" />
=== π°π·π
π°π»π°π½π³π° ===
[[File:South over the Quiraing, Isle of Skye - 2.jpg|thumb|π΅πΏπΉππ°πΉπ½π² π°π½π° ππΊπ
π΄, π°πΉπ½π°πΌπΌπ° π°π·π
π°π»π°π½π³π΄ πΉπ½π½πΏπΌπΉπππ°πΉπΆπ π·π΄π±ππΉπ³π΄]]
ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ π½π΄ππ° 900 π°π·π
π°π»π°π½π³π°, π°π πΈπ°πΉπΌπ΄πΉ π½π΄ππ° 118 π±π°πΏπ°πΉπ³π° ππΉπ½π³,<ref name="r108">"Facts and figures about Scotland's sea area (coastline length, sea area in sq kms) | marine.gov.scot", marine.gov.scot, https://marine.gov.scot/data/facts-and-figures-about-scotlands-sea-area-coastline-length-sea-area-sq-kms</ref> πΉπ½ 4 π·π°πΏπ±πΉπ³π°π·π°π½πππΌ: ππ·π΄ππ»π°π½π³, πππΊπ½π΄π
, πΉπ½π½πΏπΌπΉππππ π·π΄π±ππΉπ³πΉπ, πΎπ°π· πΏππΏπΌπΉππππ π·π΄π±ππΉπ³πΉπ. π·π°π±π°πΉπΈ πΈπ πΌπ°π½π°π²πΉππππ½π° πΌπΉπΊπΉπ»π° π°π·π
π°π»π°π½π³π° π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π°π·π
π°π»π°π½π³π΄: 71 π°π 5 kmΒ² π°πΉπΈπΈπ°πΏ πΌπ°πΉπ.<ref name="r109">"Britain's largest islands | Blog | OS", Ordnance Survey, 28 June 2018, https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/britains-largest-islands</ref> πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° ππΉπ½π³ π»π΄π
πΉπ πΎπ°π· π·π°πππΉπ, ππΊπ
π΄, ππ·π΄ππ»π°π½π³ ππ°πππ°π»π°π½π³, πΎπ°π· πΌπΏπ»π».<ref name="r109" /> π°πππ°π½, π±πΏππ΄, ππΏπ½πΈπ° πΏπΉππ, πΉππ»π°π
, πΎπ°π· πΌπΉπΊπΉπ»π° πΊπΏπΌπ±ππ°π΄ π·π°π±π°π½π³ ππ°ππΎπΉπΆπΏπ· 1.300β6.400 π±π°πΏπ°π½π³π°π½π.<ref name="r110">"5 Exploring individual factors: population, local amenities, and ferry connections", www.gov.scot, https://www.gov.scot/publications/scottish-islands-typology-overview-2024/pages/7/</ref> π°πΉπ»ππ° πΊππ°πΉπ², πΏπ½π±π°πΏπ°πΉπ³π°, π±πΉ ππΏπ½πΈπ° π°π
πππ·πΉππ΄, π²πΉπ±πΉπΈ πππ°πΉπ½ ππ°πΏπ πππ°πΉπ½π°πΌ ''curling'' π»π°πΉπΊπΉπ.<ref name="r111">"Ailsa Craig: Asking price reduced in Irish Sea island sale", BBC News, 21 March 2013, https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-21878099</ref>
ππ·π΄ππ»π°π½π³ πΎπ°π· πππΊπ½π΄π
, ππΊπππΉππΊ πππ°πΌ 1472, π²π°ππ°πππ°π½π³ π³π°πΉπ»ππ ππ
π΄ππ°πΉπΆππ ππΉπ³πΏπ
πΉπππ πΎπ°π· π
πΉππ°π½π³π΄πΉπ½π. πΉπ°πΊππ±πΏπ 3 ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π²π°ππππΈ πΉπΆππ, πΈπ°π½ πΊππΉπππΎπ°π½ 1 π³π°π½πΌπ°ππΊππ πΉπΆππ πππ°π»πΉπΉπ.<ref name="r112">"550 Years Ago: how Shetland became part of Scotland - part 2", Shetland Museum & Archives, 14 February 2022, https://www.shetlandmuseumandarchives.org.uk/blog/550-years-ago-how-shetland-became-part-of-scotland-part-2</ref> π±π°πΎππΈπ π·π°π±π°π½π³ ππ
π΄π π²π°πΌππ πΎπ°π· ππΉπ½π³ πΈπΉπΆπ΄ 32 π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π΄ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ.<ref name="r113">"Organisations", www.mygov.scot, https://www.mygov.scot/organisations</ref> π»π΄πΉππΉπ»π πππ°πΉπ½π πππΊπ°π»π» πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°π°ππ»π°π½ππΉππΊπ°πΌπΌπ° πΌπ°ππΉππ°πΉπ
π° π
π°π π²π°πΊπ°π½π½πΉπ³π ππΊπππΉππΊπ πΈπ°πΉππ· π°π·π
π°π»π°π½π³πΉπ πππΊπ°π»π» π
πΉπππΈ 1972;<ref name="r114">BBC News, "On This Day: 21 September", 21 September 1955, https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/21/newsid_4582000/4582327.stm</ref><ref name="r115">"House of Lords Hansard", 24 June 1997, https://publications.parliament.uk/pa/ld199798/ldhansrd/vo970624/text/70624-02.htm</ref> πΉππ°π»π°π½π³, π³π°π½πΌπ°ππΊπ°, πΎπ°π· πΉππ»π°π½π³ π°π½π³ππ°πΊπ°π½π³ πΈπΉπΆπ°πΉ π»πΏπππ°πΏ, ππ°π΄πΉ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏπ
πΉπππ³π° π
π΄π½πΎπ°π½π³π π½πΉ πππ°π½π³πΉπΈ.<ref name="r116">DΓ‘il Γireann, "Oral Questions to the Minister of Foreign Affairs", Official Report of the Parliamentary Debates of the Houses of the Oireachtas, 1 November 1973, http://historical-debates.oireachtas.ie/D/0268/D.0268.197311010090.html</ref><ref name="r117">MacDonald (2006) pp. 627β647.</ref>
=== π°πΉππΈπ°π»πΉπππ πΎπ°π· π»π°π½π³πΉπ π·πΉπ
πΉ ===
[[File:Arthur's Seat seen from the Pentlands - geograph.org.uk - 7138235.jpg|thumb|π°πππ·πΏππΉπ ππΉππ»π, π΄π³πΉπ½π±πΏππ²]]
π°π»π»π° ππΊπππ»π°π½π³ π
π°π πΏπ π΄πΉππ° πΉπ½ ππ»π΄πΉππππΊπ΄π½π΄ πΌπ΄π»π°, πΎπ°π· π΄πΉπ π²π°ππΊππ π»π°π½π³πΉπ π·πΉπ
πΉ. ππΉπ½π³ 3 π°πΉππΈπ°π»πΉπππΉππΊππ π³π°πΉπ»π΄πΉπ: π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³ πΎπ°π· π°π·π
π°π»π°π½π³π°, πΌπΉπ³πΎπ° πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³, πΎπ°π· ππΏπ½πΈπ°π±π°πΉππ²π°π·π΄πΉ.
π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³ πΎπ°π· π°π·π
π°π»π°π½π³π° π»πΉπ²π°π½π³ π½π°πΏππΈπ° πΎπ°π· π
πΉππππ° π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ πΌπ°ππΊπ°π±ππΉπΊπΉπ½π (πππ°πΌ π°πππ°π½ π³πΏ ππππ½π΄π·π°π
π΄π½). ππΉπ½π³ πΌπ°πΉπ πΊπ°πΌπ±ππΉππΊπ°πΉ πΎπ°π· ππ°πΏππ°πΊπ°πΌπ±ππΉππΊπ°πΉ πππ°πΉπ½ππ, πΏππ·π°ππ°π½π°πΉ πΉπ½ πΊπ°π»π΄π³ππ½πΉππΊπ°πΉ ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ΄π²π°π±π°πΏππΈπ°πΉ, πΌπΉπΈ πππ½π°πππ°πΉπ½π°πΌ πππ΄π³πΉπΆππ π°π»π³ππ, πΈπ°πΉπ΄πΉ π²π°π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½ ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ΄π·π°πΏππ½ππ ππ
π°ππ
π΄ πΊπ°πΉππ½π²πππΌπ πΎπ°π· πΊπΏπΉπ»π»πΉπ½.<ref name="r118">"Hebrides β Scottish Geology Trust", https://www.scottishgeologytrust.org/geology/scotlands-geology/regional-geology/hebrides/</ref> π½π°πΏππΈπ°π°πΏππππ° π²π°ππΊππ πππ°π
πΉππ½π΄πΉπ½π ππ°πΏππ° πππ΄π³πΉπππ°πΉ π΄πΉππ°π»π³π°πΉ πΌπΉπΊπΉπ»π°π½π° π³π°πΉπ» π»π°π½π³πΉπ. π°π»πΈπ ππ°πΏπΈπ πΌπ°π»πΌπ°πππ°πΉπ½π π±πΉ πΌπππ°π
πΌπ°ππΉπ°ππΌπΉπ, πΌπΉπΈ πππ°πΉπ½ππΌ π»π°πΉπ±ππΌ π³πΉπΏπΆπ΄, πΉππ πΏππ°π½π° ππ°π²πΉπ½π°.<ref name="r119">Hall, Adian M., "Deep weathering patterns in north-east Scotland and their geomorphological significance", Zeitschrift fΓΌr Geomorphologie, 1986, pp. 407β422</ref> π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ π·π°πΏπ·πΉπππ° ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ° π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π°π·π
π°π»π°π½π³π΄ πΎπ°π· ππ°πΉπ
πΉπ½π ππ
π°ππ
π΄ π»ππΊπ· π»ππΌππ½π³ πΎπ°π· π»ππΊπ· π½π΄ππ; π³π°πΉπ»ππ πππ°πΈπΉπ ππΉπ½π³ ''machair'', π·π½π°πΉπ
π πΌπ°π»πΌπ°π
πΉπ½πΎπ°.
πΌπΉπ³πΎπ° πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³ πΉππ π³π°π»π π²π°π±ππΏπΊπ°π½π ππ°π»π΄ππΆππΉππΊπ°πΉπΌ πππ°πΉπ½π°πΌ, πΌπΉπΈ πΊπ°πΏπ»π° πΎπ°π· π΄πΉππ°ππ½π°, πΈππ΄πΉ πππ³πΉπ³π΄π³πΏπ½ π
π°πΏππππ
πΉππΊπ° πΉπ½πΌπ°πΉπ³π΄πΉπ½. π°π»πΈπ° πππ½π°ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ° π±πΉπ»π°πΉπ±πΏπ½ π°πππ·πΏππΉπ ππΉππ» πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ². π»π°π½π³ πΉππ π·π½π°πΉπ
, πΌπΉπΈ π±π°πΉππ²π°π·π°πΉπΌ ππ
π°ππ
π΄ ππΊπ·πΉπ»π πΎπ°π· πΊπ°πΌπππΉπ΄ ππ΄π»π»π.
ππΏπ½πΈπ°π±π°πΉππ²π°π·π΄πΉ πΉππ ππ°π²πΉπ½ π±π°πΉππ²π΄ π½π΄ππ° 200 km π»π°π²π² πΌπΉπΈ π±ππ°πΉπ³π°πΉπΌ π³π°π»πΉπΌ, ππΏπ½πΈπ° ππΏπ½πΈπ°π±π°πΉππ²π°π·π°πΉππ πΌπ°ππΊπ°π±ππΉπΊπΉπ½π (πππ°πΌ π²πΉππ
π°π½ π³πΏ π³πΏπ½π±π°π).<ref name="r120">Tiscali.co.uk, "Southern Uplands", 16 November 1990, http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0029160.html</ref><ref name="r121">BBC, "Education Scotland β Standard Grade Bitesize Revision β Ask a Teacher β Geography β Physical β Question From PN", http://www.bbc.co.uk/scotland/education/bitesize/standard/other/sos/geography/physical/answerphysical_59.shtml</ref><ref name="r122">Intheknowtraveler.com, "Scotland Today " ITKT", 28 December 2006, http://www.intheknowtraveler.com/1144</ref> ππΉπ½π³ πΌπ°πΉπ ππΉπ»πΏππΉππΊπ° π»π°πΉπ±π°, 400β500 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄ πΎπ΄ππ΄ π°π»πΈπΎπ°. π·π°πΏπ·πΉπππ° πππ°πΈπ πΉππ πΌπ΄πππΉπΊ (843 m).<ref name="r5" /><ref name="r123">Murray, W.H. (1973) ''The Islands of Western Scotland''. London. Eyre Methuen ISBN 978-0-413-30380-6</ref><ref name="r124">Murray, W.H. (1968) ''The Companion Guide to the West Highlands of Scotland''. London. Collins. ISBN 0-00-211135-7</ref><ref name="r125">Johnstone, Scott ''et al.'' (1990) ''The Corbetts and Other Scottish Hills''. Edinburgh. Scottish Mountaineering Trust. Page 9.</ref> π
π°π½π»ππΊπ·π΄π°π³ (430 m) πΉππ π·π°πΏπ·πΉπππ° π·π°πΉπΌπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ.<ref name="r122" />
=== π
π΄π³π ===
[[File:The beach below Balevullin - geograph.org.uk - 4480551.jpg|thumb|ππΉππ΄π΄ πΉπ½ πΉπ½π½πΏπΌπΉπππ°πΉπΌ π·π΄π±ππΉπ³πΉπΌ πΉππ π°πΉπ½π πΈπΉπΆπ΄ ππΏπ½π½ππ³ππππ°π½π΄ πππ°πΈπ΄ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°.]]
ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π³π°πΉπ»π ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π·π°π±π°πΉπΈ π²π°πΌπΉππ°π½π°ππ°, πΌπ°ππΉππ°πΉπ
πΉππΊ, πΎπ°π· ππΉπ»πΏ π
π°π½π³πΎπ°π½π³π π
π΄π³π. π²πΏπ»π ππππ΄π°πΌ π²πΉπ±πΉπΈ πΌπΉπ»π³ππΆπ°π½π π
πΉπ½πππΏπ½π πΉπΈ πΊπ°π»π³ππΆπ°π½π πΎπ°π· π½π°π΅π°π³ππΆπ°π½π ππΏπΌππΏπ½π πΈπ°πΏ πππ°πΈπΉπΌ πΉπ½ π²π°π»π΄πΉπΊπ°πΌπΌπ° π±ππ°πΉπ³π΄πΉπ½π ππ°π²πΉπ½π°, ππ
π°ππ
π΄ π»π°π±ππ°π³ππ, ππΏπ½πΈπ°π³π°πΉπ» ππΊπ°π½π³πΉπ½π°π
πΎππ, π»π°π½π³π° π±πΉ πΌπππΊπ
π°, πΎπ°π· πΊπ°πΌπΊπ·π°ππΊπ°. π·π΄πΉππ πΉππ πΌπΉπ½π½πΉπΆπ° πΈπ°πΏ πΉπ½ π°π½πΈπ°ππ°πΌπΌπ° π³π°πΉπ»π° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ. πΌπΉπ½π½πΉπππ° π·π΄πΉππ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ, β27,2 Β°C, π
π°π π²π°πΌπΉππ°π½π° π°π π±ππ°π΄πΌπ°π π³π°π²πΉπ 11 ππ΄π±ππ°π
π°ππΎπ°πΏπ 1895, πΎπ°π· π°ππππ° π°π π±ππ°π΄πΌπ°π π³π°π²πΉπ 10 πΉπ°π½π
π°ππΎπ°πΏπ 1982 πΎπ°π· π°π π°π»ππ½π°π·π°πππ° π³π°π²πΉπ 30 π³π΄πΊπ°πΉπΌπ±ππ΄ 1995.<ref name="r126">BBC Weather, "UK Records", http://www.bbc.co.uk/weather/features/understanding/uk_records.shtml</ref> π·π°πΏπ·πΉπππ° π
πΉπ½πππΏπ π·π΄πΉππ πΉππ πΌπΉπ³πΎπ°π±π° 6 Β°C πΉπ½ πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³π°, ππΏπΌππΉπ 18 Β°C. πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π·π΄πΉππ πΉππ 34,8 Β°C π°π πΊπ·π°πππ΄ππ·π°π»π», ππΊπππΉππΊππ πΌπ°ππΊππ, π³π°π²πΉπ 19 πΉπΏπ»πΉπ°πΏπ 2022.<ref name="r127">"Scotland's record temperature of 34.8C at Charterhall confirmed", 28 July 2022, https://www.bbc.com/news/uk-scotland-south-scotland-62334687</ref>
π
πΉππππ°π³π°πΉπ»π πΉππ πΏπππ° π
π°ππΌππΆπ° πΈπ°πΏ π°πΏππππ°π³π°πΉπ»π, πΉπ½ π°ππ»π°π½ππΉππΊπ°πΉπΌ ππππ΄πΌπ°πΌ πΎπ°π· πΊπ°π»π³ππΆπ΄πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°πΌπ°ππ΄πΉπ½. ππΉππ΄π΄ πΉππ π°πΉπ½π πΈπΉπΆπ΄ ππΏπ½π½ππ³ππππ°π½π΄ πππ°πΈπ΄, πΌπΉπΈ πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 300 ππ΄πΉπ»ππΌ ππΏπ½π½ππ½π πΉπ½ πΌπ°πΉπΎπΉπ 1975.<ref name="r128">Met Office, "Weather extremes", http://www.metoffice.gov.uk/public/weather/climate-extremes/#?tab=climateExtremes</ref> π
πΉππππ° π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³ πΉππ π½π°π΅π°π³πππ, πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 3000 mm πΉπ½ πΎπ΄ππ° πΉπ½ ππΏπΌπ°πΉπΌ πππ°πΈπΉπΌ;<ref name="r129">"Western Scotland: climate", http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/ws</ref> πΌπΉπΊπΉπ»π π³π°πΉπ»π πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³πΉπ π½πΉπΌπΉπΈ πΌπΉπ½π πΈπ°πΏ 800 mm.<ref name="r130">"Eastern Scotland: climate", http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/es</ref> ππ
πΉπ½πΈπ ππ½π°πΉπ
π πΉππ ππ΄π»π³π πΉπ½ πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³π° πΎπ°π· π
π°π·ππΎπΉπΈ πΌπΉπΈ π·π°πΏπ·π΄πΉπ½: π±ππ°π΄πΌπ°π π·π°π±π°πΉπΈ πΌπΉπ³πΎπ°π±π° 59 ππ½π°πΉπ
π°π³π°π²π°π½π πΉπ½ πΎπ΄ππ°,<ref name="r131">BBC, "Scottish Weather Part One", http://www.bbc.co.uk/weather/features/understanding/scotland_01.shtml</ref> πΌπ°π½π°π²π° πππ°πΈπ° πΌπΉπ½π πΈπ°πΏ 10 π³π°π²π°π½π π»πΉπ²π°π½π³πΉπ½π ππ½π°πΉπ
πΉπ.<ref name="r130" />
π
π΄π³ππΉπ πΉπ½πΌπ°πΉπ³π΄πΉπ½π ππ»π°π·πΉπΈ ππΊπππ»π°π½π³ π·π°ππ³πΏπ±π°: 3 πππΏππ²π ππ°πΉπππ°πΏπ
π°ππΌπ΄πΉπ½π°πΉπ πΌπ°π·ππ΄π³πΏπ½ π²π°πΊπ°πΏπππ½ πΏπ½π³ 8% πΎπ΄ππ°π
π°π·πππ°πΏπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΏπ½π³ 2070. ππΊπππ»π°π½π³ π²π°πΌπΉπ½π½πΉπΆππ³π° π»πΏπππ°πΏππ½ππππ° πΏππ΅πΉπΈ ππ΄πΉπ½π°π½π° π±πΉ 51,3% πΌπΉπΈπΈπ°π½ 1990 πΎπ°π· 2023. π
π΄π³ππΉπ ππ°πΈ πΉπ πΎπ΄ππ° 2026 πππΊπ΄πΉπΈ πΊπ°πΏπ»π°π»π΄πΉππ΄πΉπ½ πΏπ½π³ 2045, πΊπ°πΏπ»π°π»π°πΏππ° ππ°πΆπ½π°π·π΄πΉππ πΏπ½π³ 2045, 21% π»π°π½π³πΉπ πΏπ π±π°π²π° πΏπ½π³ 2032, πΎπ°π· π°ππππ°π²π°ππ°ππ΄πΉπ½ π·π°πΉπΈπΎπ.<ref name="r132">"Scotland's Climate Change Plan: 2026 β 2040 & Annexes", Scottish Government, https://www.gov.scot/publications/scotlands-climate-change-plan-2026-2040-annexes/</ref><ref name="r133">"Scotland's Climate Change Plan: 2026 β 2040 & Annexes - Introduction", Scottish Government, https://www.gov.scot/publications/scotlands-climate-change-plan-2026-2040-annexes/pages/2/</ref><ref name="r134">"Climate Change Plan published", March 2026, https://nen.press/climate-change-plan-published/</ref>
=== π²ππ°π πΎπ°π· π³πΉπΏπΆπ° ===
[[File:White-tailed eagle in flight at Falkenhof Schloss Rosenburg.jpg|thumb|πΌπ°ππ΄πΉπ°ππ° ππ΄πΉπππ
π°π²π²πΏπ]]
ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π
πΉπ»ππΎπ° π³πΉπΏπΆπ° ππΉπ½π³ π²π°π»π΄πΉπΊπ° πΈπ°πΉπΌ πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°π
πΉππππ°π³π°πΉπ»π° πΉπΏπππππ; π»πΏπ·π, π±ππΏπ½π π±π°πΉππ, π
πΏπ»ππ, π°π»π·π, πΎπ°π· πΌπ°ππ΄πΉπ·πππ π
π΄ππΏπ½ πΏππ΅πΉπππΉπ³π° πΉπ½ πππ°πΈπΎπ°πΌπ΄π»π°πΌ. ππΉπ½π³ πΌπΉπΊπΉπ»π° π·πΉπΏπ·πΌπ°π½π ππ°πΉπ»π΄ πΎπ°π· πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ πππ°πΈπ΄πΉπ πΌπ°ππ΄πΉππΏπ²π»π΄, ππ
π°ππ
π΄ π²π°π½πππ΄.<ref name="r135">Fraser Darling, F. & Boyd, J. M. (1969) ''Natural History in the Highlands and Islands.'' London. Bloomsbury.</ref> π²πΏπ»πΈπ΄πΉπ½π π°ππ° πΉππ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ° ππ°πΉπΊπ½π.<ref name="r136">Benvie, Neil (2004) ''Scotland's Wildlife''. London. Aurum Press. ISBN 1-85410-978-2 p. 12.</ref>
π°π½π° π·π°πΏπ·π°πΉπΌ ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ°πΌ ππΎπΏππ°, ππ°πΉππ²πΏπ½πΎπ°π·π°ππ°, πΎπ°π· π·π΄ππΌπΎπ π
π°πΉππΈπ°π½π³ ππ΄πΉππ°πΉ πΉπ½ π
πΉπ½πππΏ.<ref name="r137">[http://www.cairngorms.co.uk/resource/docs/publications/CNPA.Paper.225.State%20of%20the%20Park%20Report%20-%20Chapter%202%20Natural%20Resources.pdf "State of the Park Report. Chapter 2: Natural Resources"] (pdf) (2006) Cairngorms National Park Authority. Retrieved 14 October 2007.</ref> π»π°πΉπ±ππ πΉπ½π»π°π½π³πΉππΊπ°πΉπΆπ΄ ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ ππΏππ·ππ±π°π²πΌπ΄<ref name="r138">Preston, C. D., Pearman, D. A., & Dines, T. D. (2002) ''New Atlas of the British and Irish Flora''. Oxford University Press.</ref> π·π°π±π°π½π³ ππΊπππΉππΊπ°π½π° π²π°π»π²π°π½π΄π±π° (π°πΉπ½π°π½π° πΉπ½π»π°π½π³πΉππΊπ°π½π° ππΏπ²π» πΎπ°π· π±π°πΉπ½π³πΉπΏπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ), π±π°π²π°π·ππ½, ππΊπππΉππΊπ° π
πΉπ»ππΎπ° πΊπ°πππ°, ππ°πΏπ³π° π°πΉππ°ππΊπ°πΏππ½π°, πΎπ°π· ππΏππ·ππΌπ°ππ³πΏ.<ref name="r139">Gooders, J. (1994) ''Field Guide to the Birds of Britain and Ireland''. London. Kingfisher.</ref><ref name="r140">Matthews, L. H. (1968) ''British Mammals''. London. Bloomsbury.</ref><ref name="r141">WM Adams, "Future nature:a vision for conservation", 2003, p. 30, ISBN 978-1-85383-998-6, https://books.google.com/books?id=kxlN8YJQWQsC&q=future+nature:+a+vision+for+conservation</ref> π°ππ° ππ΄πΉπππ
π°π²π²πΏπ (1975) πΎπ°π· ππ°πΏπ³π° π²π»π΄πΉπ³π° (1980β1989) π
π΄ππΏπ½ π°ππππ° πΉπ½π½π±ππ°π·ππ°πΉ;<ref name="r142">[https://web.archive.org/web/20110420032140/http://www.rspb.org.uk/ourwork/projects/details/274707-east-scotland-sea-eagles-esse "East Scotland Sea Eagles"] RSPB. Retrieved 3 January 2014.</ref><ref name="r143">Ross, John, "Mass slaughter of the red kites", The Scotsman, 29 December 2006</ref> π±πΉπ±ππ πΎπ°π· π
πΉπ»ππΎπ° πΉπ±ππ, ππ°πΏππΈπΉπ πΉπ½ πππ°πΉππ½π°πΉ πππ°π»π΄ππ°π½π°πΉ, ππΉπ½π³ π½πΏ π
π΄ππΏπ½ π±ππ°πΉπ³π°π±π°. ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π³π°πΉπ»π π»π°πΉπ±ππ πΊπ°π»π΄π³ππ½πΉππΊπΉπ π±π°π²πΌπΉπ πΉππ πΉπ½ πΊπ°πΉππ½π²πππΌπ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°πΌπΌπ° π»π°π½π³π°π²π°ππ³π°, πΌπΉπΈ π»π°πΉπ±ππΌ πΉπ½ 84 πππ°πΈπΉπΌ. ππ΄π»π³π π»π°πΉπ±ππ πΊπ΄π»ππΉππΊπΉπ ππΉπ²π½π°π±π°π²πΌπΉπ π»πΉπ±π°π½π³ πΉπ½ π
πΉππππ°πππ°πΈπ°, πΌπ°πΉπ π°π½π° π½π°ππΎπ° ππ°π
π½πΉππ· πΉπ½ π°ππ²π
π»π», π°ππ°π π·πΏπ½π³π°πΎπ΄πππΌ π±π°π²π°πΌπ°πΉππ΄πΉπ½.<ref name="r144">Ross, David (26 November 2009) "Wild Boar: our new eco warriors" ''The Herald.'' Glasgow.</ref><ref name="r145">"Beavers return after 400-year gap", BBC News, 29 May 2009, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/glasgow_and_west/8072443.stm</ref> ππΊπππ»π°π½π³ πΉππ πΉπ½ π·π½π°πΉπ
πΉπππ°πΉπΌ 15% π»π°π½π³π΄ πΉπ½ ππ°π·π½πΎπ π»πΉπ±π°πΉπ½π°πΉπ π²π°π½πΉππΉπ.<ref name="r146">"NatureScot Research Report 1309 - Understanding the Indirect Drivers of Biodiversity Loss in Scotland | NatureScot", www.nature.scot, 31 August 2023, https://www.nature.scot/doc/naturescot-research-report-1309-understanding-indirect-drivers-biodiversity-loss-scotland</ref><ref name="r147">"How does Scotland's biodiversity measure up?", SPICe Spotlight | Solas air SPICe, 4 June 2021, https://spice-spotlight.scot/2021/06/04/how-does-scotlands-biodiversity-measure-up/</ref>
π²ππ°π π·π°π±π°π½π³ π»π°πΏπ±π°π³ππΉπΏππ°π½π³π°π½π πΎπ°π· π·π½πΏππ°π±π°πΉππ°π½π³π°π½π π±π°π²πΌπ°π½π, π·π°πΉπΈπΎππ, πΎπ°π· πΊπ°π»π³π°π»π°π½π³πΉπ πΊπΏπ½πΎπ°. πΊπ°πΏπππ½ππ±π°π²πΌπ°ππ°π
πΉ πΎπ°π· π·π°πΉπΈπΎππ, π²π°ππ°πππ°π½ππ ππ°πΏπ π»π°πΌπ±π°, π·πΉππΏππ΄ π·πΏπ½πΈ, πΎπ°π· πΌπππ°π·ππ½π΄ ππΊπ΄πΏππ΄πΉπ½, π
π°π½π³πΎπ°π½π³ πΉπ½π»π°π½π³πΉππΊπ° πΊπΏπ½πΎπ°.<ref name="r148">''[https://web.archive.org/web/20191004122226/http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.382.9320&rep=rep1&type=pdf Integrated Upland Management for Wildlife, Field Sports, Agriculture & Public Enjoyment]'' (pdf) (September 1999) Scottish Natural Heritage. Retrieved 14 October 2007.</ref> π·π°πΏπ·πΉπππ° π±π°π²πΌπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΉππ πΌπΉπΊπΉπ»π ππΉπΏπ·ππ, π²π°ππ°ππΉπΈπ π±πΉ π»ππΊπ· ππ
π½π΄, π°ππ²π
π»π», πΉπ½ πΎπ΄ππ°πΌ 1870β1879; πππππΉπ½π²π°π»π» π΄π·π
π° πΌπ°π² π
πΉππ°π½ 5.000 πΎπ΄ππ΄ π°π»πΈπ΄πΉπ, π
π΄π½πΎπ°π½π³π π°π»πΈπΉπππ° π»πΉπ±π°π½π³π π
π°πΉπ·π πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ.<ref name="r149">Forestry and Land Scotland, "Yew", www.forestryandland.gov.scot, https://forestryandland.gov.scot/learn/trees/yew</ref><ref name="r150">Forestry Commission, "Scotland remains home to Britain's tallest tree as Dughall Mor reaches new heights", http://www.forestry.gov.uk/newsrele.nsf/WebPressReleases/3EEE4838BED1F155802570D8003965E9</ref><ref name="r151">Copping, Jasper (4 June 2011) [https://web.archive.org/web/20110607184948/http://www.telegraph.co.uk/earth/countryside/8557126/Britains-record-breaking-trees-identified.html "Britain's record-breaking trees identified"] London. ''The Telegraph''. Retrieved 10 July 2011.</ref> πΉπ½π»π°π½π³πΉππΊπ° π°π³πππ²ππ°ππ° ππΉπ½π³ ππ°π
π° π±πΉ ππ°πΉπππ°πΏπΌπΉππ°πΏ, πΉπΈ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΌπΏπ πΉππ ππ°πΉπππ°πΏπΌπΉπΊπΉπ»π.<ref name="r152">"Why Scotland has so many mosses and liverworts", Snh.org.uk, http://www.snh.org.uk/publications/on-line/naturallyscottish/mossesliverworts/whyscotland.asp</ref><ref name="r153">"Bryology (mosses, liverworts and hornworts)", Rbge.org.uk, http://www.rbge.org.uk/science/cryptogamic-plants-and-fungi/bryology</ref>
== π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πππ
π°πΉππΈπ ==
[[File:King Charles III (July 2023).jpg|thumb|πΈπΉπΏπ³π°π½π πΊπ°ππ» 3, πΈπΉπΏπ³π°π½π πππ°πΌ 2022]]
ππΊπππ»π°π½π³ πΉππ π³π°πΉπ»π π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ, πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΏπ π
πΉπππ³π°, πΈπΉπΆππΆπ΄πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π πΉππ πΊπ°ππ» 3.<ref name="r154">"Scotland marks the Coronation of King Charles III and Queen Camilla", royal.uk, 5 July 2023, https://www.royal.uk/news-and-activity/2023-07-05/scotland-marks-the-coronation-of-king-charles-iii-and-queen-camilla</ref> πΈπΉπΏπ³π°π½π°πππΏπ π±ππΏπΊπ΄πΉπΈ ππΊπππ»π°π½π³π° ππ
π΄ππ°πΉπΌ ππ°πΉπΊπ½πΉπΌ π°π πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ ππ°πΏππ° π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ: πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ°πΌπΌπ° π±π°π½π³π
π° ππΊπππ»π°π½π³πΉπ, πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ°πΌπΌπ° ππΊπΉπ»π³πΏ, πΎπ°π· π½π°πΌπΉπ½ π·π°ππΎπ°ππΏπ²π° ππππ·π΄ππ°π
ππ°πΏπ π°ππ±πΎπ°. ππΉπ½π³ ππΏπ½π³ππ ππΊπππΉππΊπ°πΉ ππ΄πΉπΊπΉπ π°π½π³π±π°π·πππ πΎπ°π· π
π°πΉππΎππ π°π½π³π±π°π·πππ, πΎπ°π· π²π°ππ°ππΉπΈπ πΈπΉπππΉπ»πΉπ.<ref name="r155">Scottish Parliament, "Opening of Parliament: Procession of the Crown of Scotland", 29 June 2016, http://www.parliament.scot/newsandmediacentre/100237.aspx</ref>
π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΎπ°π· ππΊπππΉππΊ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ ππΉπ½π³ π·π°πΏπ±πΉπ³πΉππΊππ π
πΉπππΈππ°ππΎπ°π½π³π΄πΉπ½π. π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΉππ πΏππ°π ππΊπππΉππΊπ°πΉ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½<ref name="r156">Select Committee on the Constitution, "Respect and Co-operation: Building a Stronger Union for the 21st century", 2022, https://publications.parliament.uk/pa/ld5802/ldselect/ldconst/142/14206.htm#_idTextAnchor033</ref> πΉπΈ πΏπππ° ππ°ππΎπΉπΈ π
πΉπππΈ π°πΉπ½π°ππ° πΉπ½ π²π°ππ°πππ°πΉπ³π°πΉπΌ π
π°πΏππππ
π°πΌ: ππΏπΌπ°πΉπΌ π²πΉπ»ππππ°πΌ, π³π°πΉπ»πΉπΌ π²π°πΌπ°πΉπ½π°πΉπΆππ π·πΉπ»πππ, π
π°ππΎπ°π½, πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉπΌ π²π°πΌπππΎππΌ, πΎπ°π· π»πΏπππ°πππΉπ»π»π°.<ref name="r157">"Government of Scotland Facts", http://www.scotland.org/about/fact-file/government/index.html</ref> π±πΉ ππΉπ³π°πΏ π½πΉ ππ°ππΎπΉπΈ π
πΉπππΈ πΉπ½ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°πΉπΌ π
π°πΏππππ
π°πΌ πΉπ½πΏ ππΊπππΉππΊπ°πΌπΌπ° π²π°π΅πΉπππ°.<ref name="r158">"Sewel Convention", UK Parliament, https://www.parliament.uk/site-information/glossary/sewel-convention/</ref> ππΊπππ»π°π½π³ πΊπΉπΏππΉπΈ 57 πΈπΉπΆπ΄ 650 π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππΌπ°π½π½π΄ πΉπ½ ππ°πΆπ½π° π²π°πΌπ°πΉπ½π°πΉπΆπ΄,<ref name="r159">"Parliamentary constituencies", UK Parliament, https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/constituencies/</ref> πΈπ°πΉππ· πππΏπΌπΉπππ°π½ π°π πππ°ππ° πΉπ½ π°πΉπ½πΉππΌπ°π½π½πΉπ πΊπ°πΏππΉπππ°πΈπΉπΌ. ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π°π½π³π±π°π·ππΉππ°πΆπ½ π°π½π³π·π°πΉππΉπΈ π
π°π»π³πΏππ½πΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πΎπ°π· ππΊπππΉππΊπ° πΈπ°πΏππππ° πΉπ½ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°;<ref name="r160">"Scotland Office Charter", Scotland Office website, 9 August 2004, http://www.scotlandoffice.gov.uk/our-communications/doc.php?id=11</ref> ππΉπΏπ·πΉπΈ πΉππ° ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ΄πΉπΊπΉππΈπ΄π²π½π, π°πΉπ½π ππ°πΈπΎπ°π½π³π΄ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ.<ref name="r161">BBC, "Alister Jack: What do we know about the new Scottish Secretary?", BBC News, 24 July 2019, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-49103859</ref> π
π°πΏππππ
πΎπ°π½π΄ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππΌπ°π½π½π° π³ππΏπ²π»π°π π°π»π΄ππ°π½π³π΄π π·π°π±π°πΉπΈ π°π½π³π±π°π·ππΉ πππ°πΌ ππ΄πππ°πΉπΌπ±ππ΄ 2025,<ref name="r162">Lennon, Holly, "Douglas Alexander replaces Ian Murray after Scottish secretary sacked", STV News, 5 September 2025, https://news.stv.tv/politics/scottish-secretary-sacked-as-starmer-reshuffles-cabinet-in-wake-of-rayner-resignation</ref> π°ππ°π πΉπ°π½ πΌπΏπππ°π
(πππ°πΌ πΉπΏπ»πΉπ°πΏπ 2024).<ref name="r163">"Ian Murray: From lone Labour MP to Scottish secretary", BBC, 5 July 2024, https://www.bbc.co.uk/news/articles/cxe2xyv13g3o.amp</ref>
[[File:Scottish Parliament Debating Chamber 1.jpg|thumb|πππ³π΄πΉπ½ππ ππ°πΆπ½ ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉπ πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ²]]
ππΊπππΉππΊ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ π·π°π±π°πΉπΈ π°πΉπ½ ππ°πΆπ½ πΌπΉπΈ 129 π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππΌπ°π½π½π°πΌ: 73 π²π°π
π°π»πΉπ³π°πΉ πΈπ°πΉππ· πππΏπΌπΉπππ°π½ π°π πππ°ππ° πΉπ½ πΊπ°πΏππΉπππ°πΈπΉπΌ πΎπ°π· 56 πΉπ½ 8 π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»πΉπΌ πΈπ°πΉππ· π°πΏπΊπ°π½π³π΄πΉπ½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππΌπ°π½π½π΄ πΊπ°πΏππ΄πΉπ½, πΏπππ° ππ°πΏπ 5 πΎπ΄ππ°.<ref name="r164">Scottish Government, "Parliamentary and local election terms extended", www.gov.scot, 3 June 2020, https://www.gov.scot/news/parliamentary-and-local-election-terms-extended</ref> π·π°π±π°πΉπΈ π±ππ°πΉπ³πππππ πΌπ°π·ππΉπ½π πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°πΉπΆπ΄ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½π΄ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ<ref name="r165">"The progress of devolution - Erskine May - UK Parliament", erskinemay.parliament.uk, https://erskinemay.parliament.uk/section/4537/the-progress-of-devolution</ref> πΎπ°π· πΉππ π°πΉπ½π° πΈπΉπΆπ πΌπ°π·ππ΄πΉπ²πππππ½π πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°πΉπΆπ΄ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½π΄ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ.<ref name="r166">"David Mundell speech: 20 years of Scottish devolution", GOV.UK, https://www.gov.uk/government/news/david-mundell-speech-20-years-of-scottish-devolution</ref>
ππΊπππΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ, πΎπ°π· π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ πΌπ°π·ππ΄πΉπ²ππππ°π½π΄ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°πΉπΆπ΄ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ΄,<ref name="r167">"5 reasons why Scotland is more powerful as part of the United Kingdom", GOV.UK, 22 January 2015, https://www.gov.uk/government/news/5-reasons-why-scotland-is-more-powerful-as-part-of-the-united-kingdom</ref> πΉππ ππ°πΏπ·π°π½ πππ°πΌ πππΏπΌπΉπππ°πΌπΌπ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π°, πΈπ°π½π΄πΉ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈππΌπ°π½π π½π°πΌπ½πΎπ°π½π³ πΎπ°π· ππ°π΄πΉ πΏπππ° πΉππ ππ°πΏππ°πΌπ°πΈπ»π΄πΉπ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ°πΉπΆππ π·π°π½πππ; πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π ππ°ππΎπΉπΈ π°π½πΈπ°ππ°π½π ππ°πΈπΎπ°π½π³π°π½π.<ref name="r168">Scottish Government, "People: Who runs the Scottish Government", 21 November 2014, http://www.gov.scot/About/People</ref> πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π ππ°πΉπ³πΎπΉπΈ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ ππ°πΈ πΎπ°π· πππ°πΈπΎπΉπΈ ππΊπππ»π°π½π³ π°π π·π°πΉπΌππΈπ»πΎπ° πΎπ°π· πΉπ½ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉπΌ π»π°π½π³π°πΌ.<ref name="r169">"First Minister", www.gov.scot, https://www.gov.scot/about/who-runs-government/first-minister/</ref> πΎππ·π½ ππ
πΉπ½π½π΄π
, ππ°πΏππ°πΌπ°πΈπ»π΄πΉπ SNP, πΉππ πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π πππ°πΌ π³π°π²πΉπ 8 πΌπ°πΉπΎπΉπ 2024.<ref name="r170">National Records of Scotland, "First Minister swearing in ceremony", ros.gov.uk, https://www.ros.gov.uk/about/news/2024/first-minister-swearing-in-ceremony</ref>
=== πππ°πΌπ°πΈπΎππ π²π°πΌπππΎππ ===
[[File:President Donald Trump meets with Scottish First Minister John Swinney and U.K. Ambassador to the U.S. Peter Mandelson (54778210513).jpg|thumb|πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π ππ
πΉπ½π½π΄π
π²π°πΌπππΎπΉπΈ ππ°πΏππ°πΌπ°πΈπ»πΎπ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆπ΄ ππ΄πΉπΊπΎπ΄ π³ππ½π°π»π³ πππΏπΌπ, ππ΄πππ°πΉπΌπ±ππ΄ 2025]]
πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π ππΉππΉπΈ πΉπ½ π²π°πΌπππ° π·π°πΏπ±πΉπ³π°ππ°πΈπΎπ°π½π³πΉπ πΎπ°π· π·π°πΏπ±πΉπ³π΄ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³π°πΉπΆπ΄ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ΄ πΎπ°π· πΉπ½ π²π°πΌπππ° πΈπΉπΏπ³π΄ πΎπ°π· π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π΄, π²π°πΌπππ°πΌ ππ°πΏπ π²π°πΌπππΎππ πΌπΉπΈπΈπ°π½ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°πΌ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ.<ref name="r171">"StackPath", www.instituteforgovernment.org.uk, 11 December 2017, https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/devolution-joint-ministerial-committee</ref> πππ°πΌπ°πΈπ΄πΉπ ππ°πΈ πΉππ π²π°ππ°πππ°πΉπΈ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉπΆπ΄ π°π½π³π±π°π·ππΉππ°πΆπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ,<ref name="r172">Scottish Parliament, "Devolved and Reserved Matters β Visit & Learn", 14 February 2017, http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx</ref> πΉπΈ ππΊπππΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΌππ ππΊπππΉππΊπ° πΈπ°πΏππππ° πππ°πΈπΎπ°π½ πΉπ½ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉπΌ π»π°π½π³π°πΌ πΎπ°π· πππ°πΌπ°πΈπΉ ππ°πΉπ·πΏ π°πππ΄πΉπ·π°π½.<ref name="r173">gov.scot, "International", http://www.gov.scot/Topics/International</ref> πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π πΎπ°π· π
πΉπππ³πΉπ ππ°πΈπΎπ°π½π³π π·π°π±π°π½π³ πππ°πΌπ°πΈπΎπ° π
π°πΏππππ
π° πΉπ½ π°π½π³π±π°π·ππΉπΌ ππ΄πΉπ½π°πΉπΌ.<ref name="r174">gov.scot, "Cabinet Secretary for Culture, Tourism and External Affairs", https://beta.gov.scot/about/who-runs-government/cabinet-and-ministers/cabinet-secretary-culture-tourism-external-affairs</ref><ref name="r175">gov.scot, "Minister for Europe, Migration and International Development", https://beta.gov.scot/about/who-runs-government/cabinet-and-ministers/minister-international-development-europe</ref><ref name="r176">Government of the United Kingdom, "The Review of Intergovernmental Relations", https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1046083/The_Review_of_Intergovernmental_Relations.pdf</ref>
ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πππ°πΌπ°πΈπΉ π½π°ππΉ π·π°π±π°πΉπΈ 2 ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ°πΆπ½π° (πΉπ½ π±ππΏπππ΄π» πΎπ°π· π»πΏπ½π³πΏπ½π°πΉ, π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° ππ
π΄ππ°π±π° πππ°πΌ ππΊπππΉππΊπ°πΌπΌπ° π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°), 7 π°π½π³π±π°π·ππΉππ°πΆπ½π° ππΊπππΉππΊπΉπ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ πΉπ½ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΌ π°πΉππΏπ½π΄ ππ°πΆπ½π°πΌ, πΎπ°π· πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 30 π°π½π³π±π°π·ππΉππ°πΆπ½π° ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆππ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉπΆππ πππ°πΈπΎπ΄πΉπ½π°πΉπ.<ref name="r177">Scottish Government, "Scotland's International Network Annual Report 2022-23", https://www.gov.scot/binaries/content/documents/govscot/publications/corporate-report/2023/12/scotlands-international-network-annual-report-2022-23/documents/scotlands-international-network-annual-report-2022-23/scotlands-international-network-annual-report-2022-23/govscot%3Adocument/scotlands-international-network-annual-report-2022-23.pdf</ref> π°π½π³π±π°π·ππΉππ°πΆπ½π° ππΊπππΉππΊπΉπ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ ππΉπ½π³ πΉπ½ π±π΄πΉπΎπΉπ½π², π±π΄ππ»πΉπ½, π±ππΏπππ΄π», πΊπππ΄π½π·π°π²π΄π½, π³πΏπ±π»πΉπ½, π»πΏπ½π³πΏπ½π°πΉ, ππππ°π
π°, ππ°ππΉπ, πΎπ°π· π
π°ππ·πΉπ½π²πππ½.<ref name="r178">"International relations - gov.scot", gov.scot, https://www.gov.scot/policies/international-relations/</ref> πΈπ πΌπ°π½π°π²πΉππππ½π° πππ°πΌπ°πΈπΎπ° π°πΉππΏπ½π΄ ππ°πΆπ½π° πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° ππΉπ½π³ πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ².<ref name="r179">"Consular Corps in Scotland | Consulates in Scotland", CCS, https://www.consularcorpsscotland.org</ref>
π°π»πΈπ π²π°πΊπΏπ½π³π πΌπΉπΈ πππ°π½πΊπ»π°π½π³π° (1295) π
πΉπ»π³π° π°π²π²π»πΉππΊπ°π½π° π°ππ²π°π²π² π
π°ππΎπ°π½;<ref name="r180">BBC, "Scotland's History β The Auld Alliance", https://www.bbc.co.uk/scotland/history/articles/auld_alliance/</ref> π°π½π³πΉπ³π° πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 16, πΉπΈ π±π°π½π³πΎππ ππΉπ½π³ π½π°πΏπ· π½π΄ππ°, πΌπΉπΈ π±ππΊππΌ π
πΉπ»πΎπΉπ½π, π²π°πΌπ΄π»πΉπ³π°πΉπΌ πΌπΉπΈ πππ°π½πΊπ»π°π½π³π° πΎπ΄ππ° 2013.<ref name="r181">"Scottish & French Connections", Scotland.org, https://www.scotland.org/events/lorient-celtic-festival/scottish-french-connections</ref> ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· πΌπ°π»π°π
πΉπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ (2004) π²π°ππ°πΌπ½ππΈ π±π°π½π³πΎππ πΌπΉπΈ πΌπ°π»π°π
πΉ; πΉππ°π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ
π°π»π±π΄π²π° πΏπππ°πΉππ°π½π (2021) π²π°π·π°πΉππΉπΈ π±π°πΉπΈ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° π½π΄πππΆπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ° πΉπ½ π²π°πΌπππΎππΌ, π²π°π±π΄πΉπ½, πΎπ°π· πΊπ°πΏπππ½π°.<ref name="r177" /><ref name="r182">Scotland Malawi Partnership, "About us", 3 November 2005, https://www.scotland-malawipartnership.org/who-we-are/about-us</ref><ref name="r183">First Minister of Scotland, "First Minister in Dublin: Day 2", 29 November 2016, https://firstminister.gov.scot/first-minister-in-dublin-day-2</ref> ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ πππ°πΈπΎπΉππΊπ° πΎπ°π· ππΉπ³πΉπ
πΉππΊπ° π±π°π½π³πΎππ πΌπΉπΈ ππΊπ°π½π³πΉπ½π°π
πΎπ°πΉ.<ref name="r184">Fitzpatrick, Tara, "Arts festival celebrates Scotland's ties to Canada and Scandinavia", STV News, 29 September 2022, https://news.stv.tv/highlands-islands/highlands-arts-festival-celebrates-scotlands-ties-to-canada-and-scandinavia</ref><ref name="r185">"How DNA reveals Vikings never left Scotland β BBC REEL", 6 June 2022, https://www.youtube.com/watch?v=dw3VbJ0RTcQ</ref> ππΊπππΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πππΊπ΄πΉπΈ π½π΄πππΆπ°π½π π²π°πΌπππΎππ πΌπΉπΈ π½π°πΏππΈπ°π»π°π½π³π°πΌ πΎπ°π· π±π°π»ππΉππΊπ°πΉπΌ π»π°π½π³π°πΌ πΎπ°π· π°π½π³π½π°πΌ π½π°πΏππΈπ°π»π°π½π³πΉππΊπ° ππ°πΈπ° ππ
π°ππ
π΄ π±π°ππ½π΄ πΊπΉππππ;<ref name="r186">Heather, Alistair, "Why Finns believe Scotland could become Nordic nation number six", The Scotsman, 17 May 2020, https://www.scotsman.com/news/opinion/columnists/alistair-heather-why-finns-believe-scotland-could-become-nordic-nation-number-six-2855748</ref><ref name="r187">"Nordic Baltic Policy Statement", gov.scot, https://www.gov.scot/policies/europe/nordic-baltic-policy-statement/</ref> π°πΉππΎππ ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉπ π΅π΄πΌπΏπ½ πππΏπΌπΉππ π³πΏ π½π°πΏππΈπ°π»π°π½π³π΄ π²π°πΌπππ° ππ
π΄ ππ°πΉππ°π½π³π°π½π πΎπ΄ππ° 2022.<ref name="r188">"Presiding Officer leads Holyrood delegation to strengthen links with Nordic Council", parliament.scot, 31 October 2022, https://www.parliament.scot/about/news/news-listing/presiding-officer-leads-holyrood-delegation-to-strengthen-links-with-nordic-council</ref>
ππΊπππ»π°π½π³ πΉππ π»πΉπΈπΏπ π±ππΉπππΉππΊβπΉππ°π»πΉππΊπΉπ π²π°πΌπππΉπ, π²π°πΌπππΉπ πΉπΏππππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π΄ πΌπΉπΈ π
πΉπππΈππ°ππΎπ°π½π³π΄πΉπ½ πΌπ°π·ππ°πΉ (REGLEG), π±ππΉπππΉππΊβπΉππ°π»πΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°π΅πΏπΌπΈπ°πΉπ, π²π°πΌπππΉπ πΉπΏππππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π±π°πΏππ²π΄ πΎπ°π· π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π΄,<ref name="r189">"National Associations", CEMR CCRE, https://ccre-cemr.org/national-associations</ref> πΌπΉπΈπΈπ°π½π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉππΊπΉπ πππ°πΈπΉπ, π²π°π΅πΏπΌπΈπ°πΉπ π±π°πΏππ²πΉππΊπ°πΉπΆπ΄ πΎπ°π· π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»πΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ΄,<ref name="r190">"DΓ©tail pays - Congress of Local and Regional Authorities - www.coe.int", Congress of Local and Regional Authorities, https://www.coe.int/en/web/congress/country?id=13</ref> π²π°πΌπ°πΉπ½π°πΉπΆππ π²π°π±π΄πΉπ½π π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ°πΉπ<ref name="r191">"Scotland", UK-CPA, https://www.uk-cpa.org/where-we-work/americas-caribbean-europe/scotland</ref><ref name="r192">"Scotland / Alba", British-Irish Council, 7 December 2011, http://www.britishirishcouncil.org/member-administrations/scotland-alba</ref><ref name="r193">British-Irish Parliamentary Assembly, "Members", http://www.britishirish.org/members-2</ref> πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ°πΉπ π²π°π΅πΏπΌπΈπ°πΉπ πΌπΉπΈ πΉπΏππππΉππΊπ°πΉ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ.<ref name="r194">"Parliamentary Partnership Assembly", www.parliament.scot, https://www.parliament.scot/chamber-and-committees/committees/current-and-previous-committees/session-6-constitution-europe-external-affairs-and-culture-committee/correspondence/2021/parliamentary-partnership-assembly</ref> ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπ³π° ππ°πΏππ°ππππ» REGLEG πππ°πΌ π½π°πΏπ±π°πΉπΌπ±ππ΄ 2003 πΏπ½π³ π½π°πΏπ±π°πΉπΌπ±ππ΄ 2004 πΏπ πΎπ°πΊ πΌπΊπΊππ½π½π΄π»π».<ref name="r195">"Scotland on the international stage", SPICe Spotlight | Solas air SPICe, 18 September 2019, https://spice-spotlight.scot/2019/09/18/scotland-on-the-international-stage/</ref>
=== πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³ππ πΌπ°π·ππ΄πΉπ πΎπ°π· πππΉπΎπ΄πΉ ===
[[File:Donald Dewar First Minister.jpg|thumb|π³ππ½π°π»π³ π³π΄π
π°π, ππ° πππΏπΌπΉπππ° πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π, π·π°πΉππ°π½π "π°πππ° πΈπΉπΏπ³ππ"]]
πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³ππ πΌπ°π·ππ΄πΉπ, π²πΉππ πΌπ°π·ππ΄ πΌπΉπ³πΎπΉπ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ π³πΏ π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»πΉππΊπ°πΌπΌπ° π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°, π
π°πΏππΈπΏπ½ π»πΉπΏπ±ππ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ πΉπ½ πππ΄π³πΉπΆπΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 20; π
π°πΏππππ
πΎπ°π½π΄ ππ°πΏππ°πΌπ°πΈπ»π΄πΉπ πΎππ·π½ ππΌπΉππ· π·π°πΉπ·π°πΉπ πΈππ "π²π°ππ°ππΉπ³π°π½π° π
πΉπ»πΎπ°π½ ππΊπππΉππΊπΉπ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½".<ref name="r196">Cavanagh, Michael (2001) ''[http://gdl.cdlr.strath.ac.uk/aspect/docs/aspectcampaigns.htm The Campaigns for a Scottish Parliament] ''. University of Strathclyde. Retrieved 12 April 2008.</ref> π°ππ°π πΈπ°ππ΄πΉ πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½π πΎπ΄ππ° 1997 π·πΏπ»π π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½π°πΉ πΌπΉπΈ π²π°πΌπΉππ°π½π°πΉ πΌπ°π·ππ°πΉ πΏππ°π πΉπ½π½π°π²πΉπ»ππππ°, ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π
πΉπππΈ 1998 π²π°π
π°πΏππ·ππ° ππΊπππΉππΊπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πΎπ°π· π
π°π»π³πΏππ½πΉ,<ref name="r197">Kerr, Andrew, "Scottish devolution referendum: The birth of a parliament", BBC News, 8 September 2017, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-41189455</ref> πΈππ΄πΉ π
πΉπππ³π° ππ°ππΎπ°π½ πΌπ°π²πΏπ½ πΉπ½ π°π»π»π°πΉπΌ π
π°πΏππππ
π°πΌ, πΈππ΄πΉ π½πΉ ππΉπ½π³ π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½π°πΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ.<ref name="r198">"Devolved and Reserved Powers", www.parliament.scot, https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers</ref>
ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π
πΉπππ³π° 2012 πΎπ°π· 2016 π²π°π°πΏπΊπ½πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΌπ°π·ππΉπ½π πΏππ°π π²πΉπ»ππππ° πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½π°πΉπΆππ π·πΉπ»πππ;<ref name="r199">Fraser, Douglas, "Scotland's tax powers: What it has and what's coming?", BBC News, 2 February 2016, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-35470086</ref> π
πΉπππΈ 2016 π²π°π πΎπ°π· π
π°π»π³πΏππ½πΉ π
π°πΉππΎππ π°πΉππΈππ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°.<ref name="r200">"Holyrood gives approval to devolved powers Scotland Bill", BBC News, 16 March 2016, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-35815426</ref> π
πΉπππΈ πΉπ½π»π°π½π³πΉππΊπ°πΉπΆππ πΊπ°πΏπππ½πππ°πΈπΉπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ 2020, πΉπΈ, π²π°π±πΉπ½π³πΉπΈ ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉπ πΌπ°π·ππ π
π°πΉππ° πΎπ°π· π°π½π³π±π°π·ππ΄ ππ°πΉπ³πΎπ°π½,<ref name="r201">Masterman, Roger, "Constitutional and Administrative Law", 2022, pp. 471β473, ISBN 9781009158503, https://www.cambridge.org/highereducation/books/constitutional-and-administrative-law/E1EB9FEDC43459C991E42BD945231DB5</ref><ref name="r202">Dougan, Michael, "Sleeping with an Elephant: Devolution and the United Kingdom Internal Market Act 2020", Law Quarterly Review, 2022, pp. 650β676, https://dro.dur.ac.uk/35167/</ref> πΎπ°π· ππ
π° πΌπΉπ½π½πΉπΆππΈ πΏππ°ππ³π°πΉπ»πΉπ³ππ πΌπ°π·ππΉπ½π.<ref name="r203">Guderjan, Marius, "Intergovernmental Relations in the UK: Cooperation and Conflict in a Devolved Unitary State", 2023, pp. 166β176, ISBN 978-1-032-39485-5, https://www.routledge.com/Intergovernmental-Relations-in-the-UK-Cooperation-and-Conflict-in-a-Devolved/Guderjan/p/book/9781032394855</ref><ref name="r204">Keating, Michael, "Taking back control? Brexit and the territorial constitution of the United Kingdom", Journal of European Public Policy, 2 February 2021, pp. 491β509</ref><ref name="r205">Lydgate, Emily, "Brexit, food law and the UK's search for a post-EU identity", Modern Law Review, September 2022, pp. 1168β1190</ref><ref name="r206">Dougan, Michael, "UK and the Internal Market, Devolution and the Union", 2020, pp. 2β3, https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union</ref><ref name="r207">Armstrong, Kenneth A., "The Governance of Economic Unionism after the United Kingdom Internal Market Act", Modern Law Review, May 2022, pp. 635β660</ref>
π°ππ°π πΊπ°πΏππ΄πΉπ½π°πΉ πΎπ΄ππ° 2007 SNP, ππ°πΏπ πππΉπΎπ΄πΉπ½, π²π°π
π°πΏππ·ππ° πΌπΉπ½π½πΉπΆπ π
π°π»π³πΏππ½πΉ πΎπ°π· π³πΏπ²π°π½π½ "πΈπΉπΏπ³πΉππΊππ πππ³π΄πΉπ½ππ" π±πΉ π
π°π»π° ππ
π°ππ
π΄ πΌπ°πΉπ πΌπ°π·ππΉπ½π, π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ° π»π°π½π³π΄, π°πΉπΈπΈπ°πΏ πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½ π±πΉ πππΉπΎπ΄πΉπ½. ππΊπππΉππΊ π
π°πΏππππ
πΎπ°π½π΄ π·π°π½ππ°, ππΊπππΉππΊπ°πΉ π²π°ππ°πππ°π½π³π°π½π, πΎπ°π· ππΊπππΉππΊπ°πΉ πππΉπΎπ°πΉ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ππππ°πΏπΎπ°π½π π²π°ππ°ππΉπ³π΄π³πΏπ½ ππΏπ½π³ππ π²π°πΌππ π±πΉ π³π°πΉπ»π΄πΉπ½ πΌπ°π·ππ΄, πΉπ½πΏ πππΉπΎπ΄πΉπ½.<ref name="r208">Porter, David, "Party people confront new realities", BBC News, 18 January 2008, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/7195800.stm</ref> πΉπ½ π°π²πΏπππ°πΏ 2009 SNP ππ°πΏππ°π»π°π²πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½ πΉπ½ π½π°πΏπ±π°πΉπΌπ±ππ΄ 2010; π°π»π»ππ π°π½πΈπ°πππ πΌπΉπΊπΉπ»ππ π·π°π½πππ πΉππ° π
π°ππΎππ³π΄π³πΏπ½.<ref name="r209">Scottish Government, "Referendum Bill", 2 September 2009, http://www.gov.scot/About/programme-for-government/2009-10/summary-of-bills/referendum-bill</ref><ref name="r210">MacLeod, Angus, "Salmond to push ahead with referendum Bill", The Times, 3 September 2009, http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article6820542.ece</ref><ref name="r211">"Scottish independence plan 'an election issue'", BBC News, 6 September 2010, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-11196967</ref>
[[File:Visit of Nicola Sturgeon, First Minister of the Scottish Government, to the EC.jpg|thumb|πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π π½πΉπΊππ»π° πππΏππ²π΄ππ½ πΌπΉπΈ πΌπΉπΊπ·π΄π» π±π°ππ½πΉπ΄π πΉπ½ π±ππΏπππ΄π», πππ³πΎπ°π½π³π΄πΉ π±πΉ ππΊπππΉππΊπ° π
π°πΏππππ
π° π°ππ°π π±ππΉπππ°π½πΉππ πΏππ²π°π²π²π°, 2019]]
π°ππ°π πΈπ°ππ΄πΉ SNP π²π°π
π°π½π½ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ°π½π° π³π°πΉπ» πΎπ΄ππ° 2011, πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½π π±πΉ πππΉπΎπ΄πΉπ½ π
π°π π²π°π·π°π±π°πΉπ³π° π³π°π²πΉπ 18 ππ΄πππ°πΉπΌπ±ππ΄ 2014<ref name="r212">Black, Andrew, "Scottish independence: Referendum to be held on 18 September, 2014", BBC News, 21 March 2013, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-21828424</ref> πΎπ°π· π°ππ°πΉπ°πΉπΊ πππΉπΎπ΄πΉπ½ πΌπΉπΈ 55,3% π
πΉπΈππ° 44,7%.<ref name="r213">"Scotland votes no: the union has survived, but the questions for the left are profound", The Guardian, 19 September 2014, https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/19/scottish-independence-union-survived-put-away-flags</ref><ref name="r214">"Scotland decides", BBC, https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/live</ref> πΉπ½ π
π°πΉπ·πΎππ½ π²π°ππ°πππ°π½π³π°π½π, π
π°πΏππππ
πΎπ°π½π΄ π·π°π½ππ°, πΎπ°π· πππΉπΎπ°πΉ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ππππ°πΏπΎπ°π½π π²π°π·π°πΉπ·π°πΉππΏπ½ πΌπ°πΉπ πΌπ°π·ππΉπ½π;<ref name="r215">[https://www.gov.uk/government/news/scottish-independence-referendum-statement-by-the-prime-minister Scottish Independence Referendum: statement by the Prime Minister] , UK Government</ref><ref name="r216">[https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-29273177 Scottish referendum: Who is Lord Smith of Kelvin?] , BBC News</ref> π²π°πΌππ π°π»π»π°πΉπΆπ π·π°π½ππ πΏπ πππ³π±π°πΉπππ° ππΌπΉππ·, π±π°πππ½ ππΌπΉππ· πΊπ΄π»π
πΉπ½,<ref name="r216" /> ππ°πΏπ· π³πΏ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π
πΉπππ³π° 2016.<ref name="r217">"Scotland Act 2016", 23 March 2016, https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/contents/enacted</ref>
πΉπ½ πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½π°πΉ π±πΉ πΉπΏππππΉππΊπ°πΉ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ π³π°π²πΉπ 23 πΉπΏπ½πΉπ°πΏπ 2016 π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ πΊπ°πΏπ πΏππ²π°π²π²π°π½, ππΊπππ»π°π½π³ π±πΉπ»π΄πΉπΈπ°π½.<ref name="r218">"Brexit: Nicola Sturgeon says second Scottish independence vote 'highly likely'", 24 June 2016, https://www.bbc.com/news/uk-scotland-scotland-politics-36621030</ref> πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π π½πΉπΊππ»π° πππΏππ²π΄ππ½ π΅π°πΈ π°ππ°ππ³π°π²π°, πΈπ°ππ΄πΉ π½πΉπΏπΎππ πΈπΉπΏπ³πππΊπ°πΏππ΄πΉπ½π π±πΉ πππΉπΎπ΄πΉπ½ π
π΄ππΉ "ππΉπ»πΏ π²π°π»π΄πΉπΊπ".<ref name="r219">"Scottish Leader Nicola Sturgeon Announces Plans for Second Independence Referendum", 24 June 2016, https://time.com/4381327/brexit-nicole-sturgeon-scotland-referendum/</ref><ref name="r218" /> π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΉ π²π°π»π°πΉπΈ πΏπ π°π πΉπΏππππΉππΊπ°πΉ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ π³π°π²πΉπ 31 πΉπ°π½π
π°ππΎπ°πΏπ 2020.
=== π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π΄ π
π°π»π³πΏππ½πΉ ===
[[File:Cunningham House, Irvine.jpg|thumb|πΊπΏπ½π½πΉπ½π²π·π°πΌπ΄ ππ°πΆπ½ πΉπ½ πΉππ
πΉπ½π΄, π½π°πΏππΈπ° π°π
πππ·πΉππ΄, ππΉππ»π π²π°πΌπππΉπ π½π°πΏππΈπ° π°π
πππ·πΉππ΄]]
ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ 32 π°πΉπ½ππ°π»πΈπ° π²π°πΌπππΉπ π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»πΉπ½π,<ref name="r220">[http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1994/Ukpga_19940039_en_1.htm "Local Government etc. (Scotland) Act 1994"] Office of Public Sector Information. Retrieved 26 September 2007.</ref> π²π°ππ°ππΉπ³π°π½π πΎπ΄ππ° 1996, πΈπΉπΆπ΄ π²π°πΌπππ° π²πΉπ±π°π½π³ π°π»π»π° π»π°π½π³πΉππΊπ° π°π½π³π±π°π·ππ°. π²π°πΌπππΉππΌπ°π½π ππΉπ½π³ π²π°π
π°π»πΉπ³π°πΉ ππ°πΆπΏπ· 5 πΎπ΄ππ°; ππ°πΏππ°πΌπ°πΈπ»π΄πΉπ π²π°πΌπππΉπ π΅πΉπΌπΉπΈ πΏπππ° π°π πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ°πΉ π·π°π½ππ°πΉ, πΎπ°π· π±π°πΏππ²πππ°πΏππ°πΌπ°πΈπ»π΄πΉπ (''provost'' π°πΉπΈπΈπ°πΏ ''lord provost'') ππΉππΉπΈ πΏππ°π π²π°πΌπππ°πΌ πΎπ°π· π·π°π±π°πΉπΈ ππΉπ³πΉπ
πΉππΊπ° π°π½π³π±π°π·ππ°.<ref name="r221">"Local authorities: factsheet", www.gov.scot, http://www.gov.scot/publications/local-authorities-factsheet/</ref> π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ°πΉπ π²π°πΌπππ° ππΉπ½π³ πΏπ½π°π½π³π±π°π·ππΉππΊπ° ππ°πΏπ πΌπΉπ½π½πΉπΆππ½π° πππ°πΈπ°.<ref name="r222">"Scotland β Office for National Statistics", www.ons.gov.uk, https://www.ons.gov.uk/methodology/geography/ukgeographies/administrativegeography/scotland</ref>
ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πππΉπΈπΏπ
π°ππ³ππ πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πππ½πΉπ πΎπ°π· π½π°ππΎπ΄πΉπ½π°πΉπ π°π½π³π±π°π·ππΉ π²π°ππ°πππ°π½π³ π°π»π»π° π»π°π½π³. π·π°πΉπ»π΄πΉπ½π°πΉπ, π±ππΊπππ°π½π³π΄πΉπ½π°πΉπ, πΎπ°π· π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½π π²π°πΌπππ° π±ππΏπΊπΎπ°π½π³ ππ
π΄ππ°πΉπΌ π°π»πΈπ°πΉπΌ π³π°πΉπ»π΄πΉπΌ.
ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ 8 π±π°πΏππ²π: π°π±π΄ππ³π΄π΄π½, π³πΏπ½π³π΄π΄, π³πΏπ½ππ΄ππΌπ»πΉπ½π΄, π΄π³πΉπ½π±πΏππ², π²π»π°ππ²ππ
, πΉπ½π
π΄ππ½π΄ππ, ππ΄πππ·, πΎπ°π· πππΉππ»πΉπ½π².<ref name="r223">"UK Cities", Dca.gov.uk, http://www.dca.gov.uk/constitution/city/citygj.htm</ref> πΈπΉπΏπ³π°π½π π²πΉπ±πΉπΈ π±π°πΏππ²π π
π°πΉππΈ πΈπ°πΉππ· πΏππ»πΏπΊπ°π½ππ π±ππΊππ.<ref name="r224">"City status", Dca.gov.uk, http://www.dca.gov.uk/constitution/city/cityhome.htm</ref>
=== π·π°ππΎπΉπ ===
[[File:Eurofighter Typhoon, ZK312 (19451923880).jpg|thumb|ππ
ππ·πππ½ FGR4 π»πΏπππ°ππΊπΉπ πΌπΉπΈ ππ°πΉπΊπ½πΉπΌ π»πΏπππ°π·π°ππΎπΉπ π³π°πΉπ»πΉπ 6 π°π RAF π»ππππΉπ΄πΌππΏππ·]]
ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π·π°ππΎπΉπ πΉππ π±ππΉπππΉππΊπ π·π°ππΎπΉπ; π½π΄ππ° Β£3,3 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄ π
π°ππΎπ°π½πΉπ ππ°πΉπ·π°πΏπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π²π°π»π°πΌπ ππΊπππ»π°π½π³π° πΉπ½ 2018β2019.<ref name="r225">Scottish Government, "Government Expenditure & Review 2018-19", www.gov.scot, https://www.gov.scot/binaries/content/documents/govscot/publications/statistics/2019/08/government-expenditure-revenue-scotland-gers/documents/government-expenditure-revenue-scotland-2018-19/government-expenditure-revenue-scotland-2018-19/govscot%3Adocument/government-expenditure-revenue-scotland-2018-19.pdf?forceDownload=true</ref> π°ππ°π π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉ πΎπ΄ππ° 1707 ππΊπππΉππΊπ π·π°ππΎπΉπ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ ππΊπππΉππΊπ ππΊπΉππ°π·π°ππΎπΉπ π²π°π±π»π°π½π³π°π½π°πΉ π
π΄ππΏπ½ πΌπΉπΈ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉπΌ πΉπ½ π±ππΉπππΉππΊπ°π½π° π·π°ππΎπΉ πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ°π½π° ππΊπΉππ°π·π°ππΎπΉ.<ref name="r226">Williams, Noel T. St John, "Redcoats and courtesans: the birth of the British Army (1660β1690)", 1 January 1994, pp. 1β2, ISBN 9781857530971, https://books.google.com/books?id=zDxnAAAAMAAJ&q=%22british+army%22+1660</ref><ref name="r227">Walton, Clifford, "History of the British Standing Army. A.D. 1660 to 1700", 1 January 1894, p. [https://archive.org/details/historybritishs00waltgoog/page/n42 16], https://archive.org/details/historybritishs00waltgoog</ref> π°ππ·ππ»π» π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π°πΌπ°π½π, ππ° π°πΉπ½π° π
πΉπππ³πΉππΊπ° ππ
π΄π π·π°ππΎπΉπ, ππ°π΄πΉ π½π°πΏπ· πππ°π½π³πΉπΈ πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ, π±πΉπ»π°πΉπ±πΏπ½ πΏππ°π½π° π±ππΉπππΉππΊπ°πΌπΌπ° π·π°ππΎπ°.<ref name="r228">Atholl Estates, "Atholl Highlanders", www.atholl-estates.co.uk, https://atholl-estates.co.uk/blair-castle/atholl-highlanders/</ref>
ππΊπππΉππΊπ°πΉ π·π°ππΎπ°π³π°πΉπ»ππ ππΉπ½π³ ππΊπππΉππΊπ°πΉ π
π°ππ³πΎπ°π½π, πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ°πΉ ππΊπππΉππΊπ°πΉ π³ππ°πΊππ½π΄ π
π°ππ³πΎπ°π½π, πΎπ°π· π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° 154 (ππΊπππΉππΊ) π·π°ππΎπ°π³π°πΉπ»π RLC. πΎπ΄ππ° 2006, πΏπ ππ΄πΉππ°πΉπΌ π±ππΊππΌ ''Delivering Security in a Changing World'', ππΊπππΉππΊππ ππππΏπ²π°π²π²π°π½π³π΄ π·π°ππΎπ°π³π°πΉπ»ππ π²π°π±π»π°π½π³π°π½ππ π
π΄ππΏπ½ πΉπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ°π½π° π·π°ππΎπ°π³π°πΉπ» ππΊπππ»π°π½π³πΉπ.<ref name="r229">The British Army, "Royal Regiment of Scotland", www.army.mod.uk, https://www.army.mod.uk/who-we-are/corps-regiments-and-units/infantry/royal-regiment-of-scotland/#:~:text=The%20Royal%20Regiment%20of%20Scotland%20was%20formed%20in%202006%20through,those%20regiments%20that%20formed%20us.</ref> π°ππ°π πΏπππ°πΉππ°π½ π
π°ππΎπ°π½πΉπ πΎπ°π· π²π°π
π°πΉππΈπΎπΉπ 2010 ππΊπππΉππΊ π³π°πΉπ»π π
π°ππΈ π³π°πΉπ»π ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆππ, π
π°π»πΉππΊπ°πΉπΆππ, πΎπ°π· πΉππ°π»πΉππΊπ°πΉπΆππ π³π°πΉπ»π°πΉπ πΎπ΄ππ° 2017; ππ°πΏππ° πΈπ°πΌπΌπ° ππΊπππΉππΊπ°πΉ ππππΏπ²π°π²π²π°π½π π²π°π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½ πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³πΉπ π·π°ππΎπ°π·π°π½ππ° πΎπ°π· π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ π·π°ππΎπ°π·π°π½ππ°.<ref name="r230">The Telegraph, "Army to merge Scottish brigades", www.telegraph.co.uk, 7 May 2001, https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1329420/Army-to-merge-Scottish-brigades.html</ref>
πΉπ½ π»π°π½π³πΉπ π·πΉπ
πΎπ° πΎπ°π· ππ°πΉπππ°πΈπ΄πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ πΌπ°π½π°π²π° π°π½π°π»π°πΏπ²π½π° π
π°ππΎπ°π½πΉπ πππ°πΈπ°.<ref name="r231">The large number of military bases in Scotland led some to use the euphemism "Fortress Scotland". See Spaven, Malcolm (1983) ''Fortress Scotland''. London. Pluto Press in association with Scottish CND.</ref><ref name="r232">"Pensioner, 94, in nuclear protest", BBC News Online, 16 December 2006, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/6186213.stm</ref><ref name="r233">"Reprieve for RAF Lossiemouth base", News.bbc.co.uk, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/4083933.stm</ref> πππ°πΌ 1960 πΏπ½π³ 1991 π·ππ»π
π»ππΊπ· π
π°π πππ°πΈπ πππ»π°ππΉπ πΏπ½π³π°ππΌπ°ππ΄πΉππΊπΉππ΄ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆπ΄ ππ΄πΉπΊπΎπ΄.<ref name="r234">"Dunoon and the US Navy", Argyllonline.co.uk, http://www.argyllonline.co.uk/places/dunoon-cowal/dunoon-and-the-us-navy</ref> πΈπΉπΏπ³π°π½πΉπ ππΊπΉππ°π·π°ππΎπΉπ πππ°πΈπ πΊπ»π
π³π΄, 25 πΌπΉπ»πΎπ° π½π°πΏππΈπ°π
πΉππππ° π²π»π°ππ²ππ
, π·π°π±π°πΉπΈ 4 πππΉπ³π΄π½π πΏπ½π³π°ππΌπ°ππ΄πΉππΊπΉππ° π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΆππ πΊπ°πΏππ½π°π
π΄ππ½π΄ π°π²πΉππ°πΈπ°πΉππ·π
π°ππ³πΎππ.
ππΊπ°ππ° ππ»ππ
π
π°π π·π°πΏπ±πΉπ³π°πππ°πΈπ πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπΉπ ππΊπΉππ°π·π°ππΎπΉπ πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 20.<ref name="r235">Angus Konstam, ''Scapa Flow: The Defences of Britain's Great Fleet Anchorage 1914β45'' (2009).</ref> πΎπ΄ππ° 1961 π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° ππ΄πΉπΊπΎπ° ππ°ππΉπ³π΄π³πΏπ½ πππ»π°ππΉπ πΏπ½π³π°ππΌπ°ππ΄πΉππΊπΉππ° πΉπ½ π·ππ»π
π»ππΊπ·, πΈπ°πΏπ· CND π°π½π³ππππΈπΉ; πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ ππΊπΉππ°π·π°ππΎπΉπ πΉππ° π°π½π³π½π°πΌ, π΄πΉ ππ
π΄ππ° πππ»π°ππΉπ ππΊπΉππ° π²π°ππππΈπΉ (1963), π²π°ππ°ππΉπ³π° πΉπ½ πΏππ±ππ°πΉπ³πΉπ³π°πΌπΌπ° ππ°ππ»π°π½π΄ ππΊπΉππ°π·π°ππΎπΉπ πππ°πΈπ° π°π½π° π²π°ππ΄ π»ππΊπ·. πππΏπΌπΉπππ° πππΉπ³π΄π½π π
π°ππ³π° π
π°π πΎπ΄ππ° 1994; πππ°πΈπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆπ΄ ππ΄πΉπΊπΎπ΄ π
π°π π²π°π»πΏπΊπ°π½π π°π π°π½π³πΎπ° πΊπ°π»π³π°πΉπΆππ π
π°πΉπ·πΎππ½π.<ref name="r236">Andrew Marr, ''A History of Modern Britain'' (2009), p. 211.</ref>
RAF π»ππππΉπ΄πΌππΏππ· πΉπ½ πΌπππ°π
, ππ° π°πΉπ½π° ππ°πΏππ°πππ°πΈπ π»πΏπππ°π·π°ππΎπΉπ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πΎπ°π· ππ° π½π°πΏππΈπΏπΌπΉπππ° π
π°πΉπ·πΎπ°π½π³π΄ π»πΏπππ°ππΊπΉππ΄ πππ°πΈπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ, π·π°π±π°πΉπΈ 4 π΄πΏππππΉπ²π·ππ΄π ππ
ππ·πππ½ π»πΏπππ°π·π°ππΎπ°π³π°πΉπ»πΉπ½π, 3 ππππ΄πΉπ³ππ½ MRA1 π»πΏπππ°π·π°ππΎπ°π³π°πΉπ»πΉπ½π, πΎπ°π· π°πΉπ½π°π½π° π·π°ππΎπ°π³π°πΉπ» RAF ππ΄π²πΉπΌπ΄π½π.<ref name="r237">Royal Air Force, "RAF Lossiemouth", www.raf.mod.uk, https://www.raf.mod.uk/our-organisation/stations/raf-lossiemouth/#:~:text=RAF%20Lossiemouth%20in%20Moray%2C%20north,and%20an%20RAF%20Regiment%20squadron.</ref> 4 π²π°ππ°πππ°πΉπ³π°πΉ π»πΏπππ°π·π°ππΎπ°π³π°πΉπ»ππ ππΉπ½π³ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°: 612, 2622 (π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³), πΎπ°π· 602 πΉπ½ π²π»π°ππ²ππ
, πΎπ°π· 603 πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ².<ref name="r238">"The Royal Air Force in Scotland", Delivering for Scotland, https://www.deliveringforscotland.gov.uk/security/the-royal-air-force-in-scotland/</ref>
=== π
πΉπππΈ πΎπ°π· πππ°πΏπ° ===
[[File:Parliament Square, Edinburgh facing east.jpg|thumb|π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉπ ππ°πΆπ½ πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ², ππ°πΏππΈπΉπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ, π·π°π±π°πΉπΈ π½πΏ π·π°πΏπ·πΉππππ πππ°πΏππ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ]]
ππΊπππΉππΊ π
πΉπππΈ π΅πΉπΌπΉπΈ π°π ππΏπΌππ½πΉππΊπ°πΌπΌπ° π
πΉπππ³π°,<ref name="r239">The University of Edinburgh School of Law, "History of the Faculty of Law", http://www.law.ed.ac.uk/history/chpt4.aspx</ref> πΎπ°π· π±π»π°π½π³πΉπΈ πΏπ½π²π°πΌπ΄π»πΉπ³π° π±π°πΏππ²πΉππΊπ° π
πΉπππΈ (π°π ''Corpus Juris Civilis'') πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½ π
πΉπππΈ πΌπΉπ³πΎπ°πΉπΆπ΄ π°π»π³π΄. π²π°πΊπΏπ½π³π π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉπ 1707 π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° π
πΉπππΈ, ππΏπ½π³ππ π°π π°π²π²π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³πΉπ π
πΉπππ³π°.<ref name="r240">The Articles: legal and miscellaneous, UK Parliament House of Lords (2007). "Article 19: The Scottish legal system and its courts were to remain unchanged":House of Lords, "Act of Union 1707", http://www.parliament.uk/actofunion/04_05_legal.html</ref> ππ°πΏππ° 1611 π
π΄ππΏπ½ π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»πΉππΊπ° π
πΉπππ³π°, πΌπ°πΉπ ππΈπ°π»π°π
πΉπππΈ (π°π»πΈ π½π°πΏππΈπΉππΊ π
πΉπππΈ) πΉπ½ πππΊπ½π΄π
πΎπ°π· ππ·π΄ππ»π°π½π³; πΊπ΄π»ππΉππΊ (π±ππ΄π·ππ½) π
πΉπππΈ π»πΉπ±π°πΉπ³π° πΉπ½ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π° πΏπ½π³ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 19.<ref name="r241">"Law and institutions, Gaelic" & "Law and lawyers" in M. Lynch (ed.), ''The Oxford Companion to Scottish History'', (Oxford, 2001), pp. 381β382 & 382β386. Udal Law remains relevant to land law in Orkney and Shetland: Law Society of Scotland, "A General History of Scots Law (20th century)", http://www.lawscot.org.uk/uploads/Ad-Hoc/AGeneralHistoryofScotsLaw_20thCentury.pdf</ref>
ππΊπππΉππΊππ πππ°πΏππ ππΉπ½π³ π±π°πΏππ²πΉππΊππ, π
π°πΉπ·ππΉππΊππ, πΎπ°π· ππΊπΉπ»π³πΉππΊππ. π·π°πΏπ·πΉπππ° π±π°πΏππ²πΉππΊπ° πππ°πΏπ° πΉππ ππΉππ»πΉπ πππ°πΏπ°, πΎπ°π· πΌπ°π½π½π° πΌπ°π² π»π°πΈππ½ π³πΏ π·π°πΏπ·πΉπππ°πΉ πππ°πΏπ°πΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ (ππ°πΏππ° π³π°π²πΉπ πππΏπΌπΉπππΉπ½ ππΊπππ±ππΉπ 2009, π³πΏ ππ°πΆπ½π° πππ°πΏπΎπ°π½π΄). π·π°πΏπ·πΉπππ° πππ°πΏπ° π²π°ππ°πΉπ·ππ΄πΉπ½π πΉππ π·π°πΏπ·πΉπππ° π
π°πΉπ·ππΉππΊπ° πππ°πΏπ°. ππΉππ»πΉπ πππ°πΏπ° ππΉππΉπΈ πΉπ½ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉπ ππ°πΆπ½π° πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ², π°π»πΈπ°πΉ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½π°πΉ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ; π·π°πΏπ·πΉπππ° πππ°πΏπ° π²π°ππ°πΉπ·ππ΄πΉπ½π πΎπ°π· π·π°πΏπ·πΉπππ° π»π°πΈππ½π πππ°πΏπ° ππΉπ½π³ π°π½π° π»π°π
π½πΌπ°ππΊπ΄π. 49 ππΊπ΄πΉππ²ππ΄ππΎπ΄ πππ°πΏππ π·π°πΏππΎπ°π½π³ πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ π±π°πΏππ²πΉππΊππ πΎπ°π· π
π°πΉπ·ππΉππΊππ ππ°πΊπΎππ.<ref name="r242">[http://www.scotcourts.gov.uk/locations/index.asp "Court Information"] www.scotcourts.gov.uk. Retrieved 26 September 207.</ref> π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»πΉπ πππ°πΏππ (πππ°πΌ 1975) ππ°πΏπ πΌπΉπ½π½πΉπΆππΌ ππ°πΊπΎππΌ π
π΄ππΏπ½ πΉπ½πΌπ°πΉπ³πΎπ°π½ππ π³πΏ π²π°π
π°πΉππΈπΎπΉπ πππ°πΏπ°π½π΄ πππ°πΏππΌ πΉπ½ 2008β2010.
πΈππΉπΎπ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° ππΊπππΉππΊ π
πΉπππΈ π
π°π π°πΉπ½π° πΈπΉπΏπ³πΉππΊ π
πΉπππΈ πΉπ½πΏ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½π°πΉ, πΏπ½π³ ππΊπππΉππΊπ° π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ πΎπ΄ππ° 1999.<ref name="r198" /> ππΊπππΉππΊππ π
π°πΉπ·ππΉππΊππ πππ°πΏππ π·π°π±π°π½π³ 3 π°π½π³π°π
π°πΏππ³π°: "ππΊπΏπ»π°", "π½πΉ ππΊπΏπ»π°", πΎπ°π· "''ni gaswikunΓΎiΓΎ''".<ref name="r243">The Times, "The case for keeping 'not proven' verdict", Timesonline.co.uk, http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article431121.ece?token=null&offset=0&page=1</ref> π±π°πΎππΈπ πΏπ½ππΊπΏπ»ππ πππ°πΏππ π
π°ππΎπ°π½π³ πΏπππ° π°π½πΈπ°ππ° πππ°πΏπ° (ππ
π°π»πΈπ° ππππ°), πΉπ½πΏπ· π½πΉπΏπΎπ°πΌπΌπ° π²π°ππ
πΉπΊπΏπ½πΈπΎπ°πΌπΌπ° πΊπΏπ½πΈπΎπ°, πππ΄π³πΉπΆπΉπ½ π°π½π³π·π°πΉππ°π½, π°πΉπΈπΈπ°πΏ π²π°ππ
πΉπΊπΏπ½πΈπ΄πΉπ½, πΈπ°ππ΄πΉ πΏπ½ππΊπΏπ»π° πππ°πΏπ° π
π°π π²π°ππππΈπ°π½π° πΈπ°πΉππ· π²π°ππ°πΉπ·ππ΄πΉπ½π πΉπ½πΌπ°πΉπ³π΄πΉπ½.<ref name="r244">The Scotsman, "Scotland's unique 15-strong juries will not be abolished", www.scotsman.com, 11 May 2009, http://www.scotsman.com/news/politics/scotland-s-unique-15-strong-juries-will-not-be-abolished-1-1037747</ref> π
π°πΉπ·ππΉππΊπ°πΉ π²π°π
π°π»πΉπ³π°πΉ πππ°πΏπ°π½π³π°π½π ππΉπ½π³ 15, πΈππΉπ½π πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ π°π»πΎπ°πΈ π±πΉπΏπ·ππΉ πΉππ.
[[File:The High Court, Glasgow (geograph 6643274).jpg|thumb|π²π°ππ°πΉπ·ππ΄πΉπ½π ππ°πΆπ½π° πΉπ½ π²π»π°ππ²ππ
, π³π°πΉπ»π π·π°πΏπ·πΉπππ°πΉπΆππ πππ°πΏππ π²π°ππ°πΉπ·ππ΄πΉπ½π πΌπΉπΈ π²π°π»π΄πΉπΊπ°πΉπΌ πππ°πΈπΉπΌ πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ² πΎπ°π· π°π±π΄ππ³π΄π΄π½]]
πππ°πΏπΎπ° π
πΉπππ³π°ππ°πΏππ°πππ³πΎπ° πΉππ π·π°πΏπ±πΉπ³πΉππΊπ° π
πΉπππ³π°π»π°πΉππ°ππ΄πΉπ ππΊπππΉππΊπΉπ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ πΎπ°π· π
π°πΉππΎππ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°, π·π°πΏπ±πΉπΈ π
πππ·πΎππ ππ°πΉππΉπ½π΄ πΎπ°π· πππ°πΉππ½π°πΉπ π³π°πΏπΈπ΄, πΎπ°π· πππΏπΌπΉπππ° π
πΉπππΈππ°πΈπ²πΉπ±π° π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ.<ref name="r245">Scottish Government, "Lord Advocate", www.gov.scot, 16 August 2021, https://www.gov.scot/about/who-runs-government/cabinet-and-ministers/lord-advocate/</ref> π°π»π»ππ π
πππ·πΎππ πΉπ½ π²π°πΌπ΄π»πΎπ° π
πΉππ°π½π³ π±ππΉπ²π²π°π½π³ππ πππ°πΌ π
π°πΉππΎππ π°π½π³π±π°π·ππΉππ°πΆπ½π°πΉ πΎπ°π· π
πππ·πΎπ°π½π³π΄ π°π½π³π±π°π·ππΎπ° πΉπ½ πππ°πΏπΎπΉπ½π π
πΉπππ³π°ππ°πΏππ°πππ³πΎπΉπ½π π½π°πΌπΉπ½.<ref name="r245" /> π°π½π³π±π°π·ππΉ πΉππ π°πΉπ½ πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉπΆπ΄ ππ΄πΉπΊπΉπ π°π½π³π±π°π·ππ΄ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ. π³πππππ·π
π±π°πΉπ½, π½π°πΌπ½πΉπ³π° πππ°πΌ π½πΉπΊππ»π° πππΏππ²π΄ππ½, π·π°π±π°πΉπΈ πΉππ° πππ°πΌ πΉπΏπ½πΉπ°πΏπ 2021,<ref name="r246">Scottish Government, "Rt Hon Dorothy Bain KC", www.gov.scot, https://www.gov.scot/about/who-runs-government/cabinet-and-ministers/dorothy-bain-qc/</ref> π·πΏπ»ππ°π½π° πππ°πΌ π²π°πΌπ°πΉπ½π°πΌπΌπ° π
πΉπππ³π°ππ°πΏππ°πππ³πΎπΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ.<ref name="r247">Scottish Government, "Solicitor General", www.gov.scot, https://www.gov.scot/about/who-runs-government/cabinet-and-ministers/solicitor-general/</ref>
ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πππΉπΈπΏπ
π°ππ³ππ ππΉπ½π³ π°πΉπ½ π·π°ππΎπΉπ πππ°πΌ 2013. ππΊπππΉππΊ πΊπ°ππΊπ°ππ΄ π°π½π³π±π°π·ππΉ π²π°ππ°πππΉπΈ πΊπ°ππΊπ°πππ πΌπΉπΈ πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 8.500 πππ°π·πΏπ½πΈπ°π½π°πΉπΌ,<ref name="r248">Scottish Prison Service, "Prisoner Population", www.sps.gov.uk, http://www.sps.gov.uk/default.aspx?documentid=7811a7f1-6c61-4667-a12c-f102bbf5b808</ref> πΏπ ππ°πΈπΎπ°π½π³π° ππ°πΏπ π²π°ππ°πΉπ·ππ΄πΉπ½.
== π²π°π±π΄πΉπ½π ==
[[File:Skyline of Edinburgh.jpg|thumb|π΄π³πΉπ½π±πΏππ², ππ° 13 πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° ππ°πΉπ·πΏπππ°πΈπ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ πΎπ°π· 4 πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ πΎπ΄ππ° 2020]]
ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ πΏππ»πΏπΊπ°π½π° π±π»π°π½π³π°π½π° π²π°π±π΄πΉπ½ π±πΉ π
πΉππππ°πΉ π
πΉππ°πΉ πΎπ°π· πΉππ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° ππ°πΉπ·πΏπππ°πΈπ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ πΏππ°π½π° π»πΏπ½π³πΏπ½π°πΉ.<ref name="r249">Union Media, "Scotland retains status as the UK's second largest international financial hub", Scottish Business News, 5 September 2023, https://scottishbusinessnews.net/scotland-retains-status-as-the-uks-second-largest-international-financial-hub/</ref> πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ² ππΉπ½π³ π»π»ππ
π³π π±π°π½πΊπΉπ½π² π²πππΏπ, ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½, πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½, πΎπ°π· πππ°π½π³π°ππ³ π»πΉππ΄;<ref name="r250">Scottish Development International, "Financial services and fintech", www.sdi.co.uk, https://www.sdi.co.uk/business-in-scotland/find-your-industry/digital-and-technology-industries/financial-services-and-fintech</ref> ππ π
π°π 15 πΉπ½ ππ°π·π½πΎπ ππ°πΉπππ°πΏπΎπ°πΉπΆπ΄ ππ°πΉπ·πΏπππ°πΈπ΄ πΎπ΄ππ° 2007<ref name="r251">"Scots cities slide down chart of the world's top financial centres", The Scotsman, 20 March 2012, https://www.scotsman.com/business/scots-cities-slide-down-chart-of-the-worlds-top-financial-centres-1638036#:~:text=Edinburgh's%20fortunes%20as%20a%20world,Index%20(GFCI)%20in%202007.</ref> πΎπ°π· 33 πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ (10 πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ) πΎπ΄ππ° 2024. π²π»π°ππ²ππ
π
π°π 42 πΎπ΄ππ° 2024.<ref name="r252">"Scottish cities rise in Global Financial Centres Index as industry reports 13,000 new jobs", Scottish Financial Enterprise (SFE), https://www.sfe.org.uk/news-database/scottish-cities-rise-in-global-financial-centres-index-as-industry-reports-13000-new-jobsnbsp</ref> ππΊπππ»π°π½π³ πΉππ π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ 10 πππΏπΌπΉπππ°π½π΄ πΉπΏππππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π΄ ππ°πΏπ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΌπΌπ° ππ°πΉπ·π°πΏ.<ref name="r253">"Scotland's sustainable and inclusive economy", www.sdi.co.uk, https://www.sdi.co.uk/business-in-scotland/sustainable-economy</ref>
[[File:Distillery-gates.jpg|thumb|ππΊπππΉππΊπΉπ π±ππ°π½π½π°π
π΄πΉπ½ π
π°πΏππππ
π°π π±ππΏπΉπΊπ·π»π°π³π³πΉπΊπ· π±ππ°π½π½π°π
π΄πΉπ½π°ππ°πΆπ½π°]]
πΎπ΄ππ°π
π°π·πππ πΎπ΄ππ° 2024, πΌπΉπΈ π°π»π΄π
π° πΎπ°π· π²π°ππΊπ°πΈπ° π°π πΌπ°ππ΄πΉπ½, π
π°π π½π΄ππ° Β£223,4 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄.<ref name="r254">"GDP in nominal terms", www.gov.scot, https://www.gov.scot/publications/gdp-quarterly-national-accounts-2024-q4/pages/gdp-in-nominal-terms/</ref> πΏπππ°π½π³π΄πΉπ½π π
π°πΉππ΄ πΎπ°π· π°π½π³π±π°π·ππ΄, πΏππ°π½π° πΊπ°πΏπππ½π° πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ, π
π΄ππΏπ½ Β£50,1 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄ πΎπ΄ππ° 2021.<ref name="r255">Tuck, Helen, "International trade in UK nations, regions and cities: 2021", Office for National Statistics, 28 June 2023, https://www.ons.gov.uk/businessindustryandtrade/internationaltrade/bulletins/internationaltradeinuknationsregionsandcities/2021</ref> π·π°πΏπ±πΉπ³π°π
π°πΉππ΄ πΏπππ°π½π³π΄πΉπ½π: π°πΉππΈπ°πππ½π°, ππ°ππ
π° πΎπ°π· ππ°ππΎπ, π³ππ°π²πΊππ πΎπ°π· πππ±π°πΊ.<ref name="r256">HM Revenue and Customs, "UK Regional Trade in Goods Statistics", UK Trade Info, 14 December 2023, https://www.uktradeinfo.com/media/uainztpl/rts-q3-2023.xlsx</ref> πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ πΊπ°πΏπππ½πππ°πΈπ΄πΉπ π
π°πΉππ΄: π½πΉπΈπ°ππ»π°π½π³ (Β£6,9 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄), π²π°π°πΉπ½πΉπ³π° ππ΄πΉπΊπΎπ° (Β£4,0), πΉππ°π»π°π½π³ (Β£2,8), πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°π»π°π½π³ (Β£2,8), πππ°π½πΊπ»π°π½π³ (Β£2,3), πΎπ°π· πΊπΉπ½π° (Β£0,8);<ref name="r257">"Goods exports by destination", www.gov.scot, https://www.gov.scot/publications/scotlands-international-goods-trade-quarter-3-2023/pages/goods-exports-by-destination/</ref> πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° πππ°πΌπ°πΈπΉ πΊπ°πΏπππ½πππ°πΈπ πΉππ πΉπΏππππΉππΊ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π.<ref name="r258">McKee, Ivan, "Scotland and Poland: European partners", Scotland's Economy, 23 January 2019, https://blogs.gov.scot/scotlands-economy/2019/01/23/scotland-and-poland-european-partners/</ref><ref name="r259">"SCOTLAND'S TRADE POSITION AND PERFORMANCE", Scottish Enterprise, https://www.scottish-enterprise.com/media/o0nbozgp/scotland-s-trade-position-and-performance.pdf</ref>
πΏπππ°π½π³π΄πΉπ½π ππΊπππΉππΊπΉπ π±ππ°π½π½π°π
π΄πΉπ½πΉπ π²π°π
πΏπ½π½πΏπ½ Β£5,4 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄ πΎπ΄ππ° 2024; π±ππ°π½π½π°π
π΄πΉπ½ π
π°π 74% ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆππ πΌπ°ππΉπ πΎπ°π· π³ππ°π²πΊπΉπ πΏπππ°π½π³π΄πΉπ½π°πΉπ πΎπ΄ππ° 2023 πΎπ°π· π²π°ππ°πππΉπΈ πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 41.000 π
π°πΏππππ
π΄.<ref name="r260">"Facts & Figures", Scotch Whisky Association, https://www.scotch-whisky.org.uk/industry-insights/facts-figures/#:~:text=There%20are%2043%20bottles%20of,popular%20tourist%20attraction%20in%20Scotland</ref> π²π°ππ΄π·πΏπ½πΈπ΄πΉπ πΊπΏπ½πΈππ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ ππΉπ½π³ πππΊπππ°π π½ππππ· (ππ°π·π½πΎπ°π»π°πΉπΊππ), πππΉπ½π²π»π΄ ππ ππΊπππ»π°π½π³ πΎπ°π· π»π
π»π΄ & ππΊπππ (π
π°πππΎππ), A.G. π±π°ππ (ππΏππΎπ° π³ππ°π²πΊππ), π°π»π΄ππ°π½π³π΄π π³π΄π½π½πΉπ (πΌπ°π½π°π²π°πΊπ°ππππ), πππ°π²π΄πΊππ°πΊπ· π²πππΏπ (ππ°ππΎπ), ππΏπ½π½ππΊ'π (ππΏππΎπ° πΌπ°πππ), πΎπ°π· πΎππ·π½π½πΉπ΄ π
π°π»πΊπ΄π (π±ππ°π½π½π°π
π΄πΉπ½).
[[File:Beryl alpha from air.jpg|thumb|π°π»π΄π
πΉπ πΏπππΉπΏπ·π°π½ πΉπ½ ππΊπππΉππΊπ°πΉπΌ π
π°ππ½π°πΌ πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°πΌπ°ππ΄πΉπ½]]
πππ°πΌ π
π°πΏππππ
πΉππΊπ°πΉ πΉπ½πΌπ°πΉπ³π΄πΉπ½π°πΉ ππΊπππ»π°π½π³ π
π°π πππΏπΌπΉππ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ πΉπ½ π·π°π½π³πΏπ
π°πΏππ·ππ°πΉ,<ref name="r261">"Scotland profile", BBC News, 17 October 2012, https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7219799.stm</ref> πΎπ°π· π±πΉπ»π°πΉπΈ πΌπ°π½π°π²ππ°π»πΈπ° π
π°πΏππππ
π° πππ°πΌ π
π°πππΎππΌ, π±ππ°π½π½π°π
π΄πΉπ½π°, πΎπ°π· π±πΏππΉππ°π·π»π°πΉπ±π°πΌ πΏπ½π³ π»πΏπππ°ππΊπΉππ΄ ππ°ππ
π°, πΌπ°π½π°π²π°πΊπ°ππππ, ππ°π·π½πΎπ°π±ππΊππ, πΎπ°π· ππ°πΉπ·π°πΏπ ππ°πΈ.<ref name="r262">"Scottish Goods and Services", Scotland, https://www.scotland.org/business/goods-and-services</ref> ππ
π΄ πΉπ½ π°π½πΈπ°ππ°πΉπΌ ππ°πΏππ°π²π°π²π²π°π½π³π°πΉπΌ π²π°π±π΄πΉπ½πΉπΌ π·π°π½π³πΏπ
π°πΏππ·ππ πΎπ°π· πΏπππΉπΏπ·π°π½ πΌπΉπ½π½πΉπΆππ³π΄π³πΏπ½, πΎπ°π· π°π½π³π±π°π·ππ° ππΉπ½π³ π½πΏ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π³π°πΉπ»π.<ref name="r263">gov.scot, "Financial and Business Services", Scotland: a trading nation, 1 May 2019, https://www.gov.scot/publications/scotland-a-trading-nation/sectors/financial-and-business-services</ref>
ππ
π΄ππ π
π°πΏππππ
(ππΊπΉππ°π
π°πΏππ·ππ πΉπ½ π²π»π°ππ²ππ
, πΊπ°πΏπ», πππ°π·π») πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° ππ°πΏππΈπΉπ; π½π°πΏππΈπ°πΌπ°ππ΄πΉπ½ π°π»π΄π
πΉππ πΌπΉπΊπΉπ»π π
π°πΏππππ
π²πΉπ±π° πππ°πΌ πΎπ΄ππ°πΌ 1970β1979, πΌπ°πΉπ π½π°πΏππΈπ°π°πΏππππ°. π°ππ°π πΌπΉπ½π½πΉπΆπ΄πΉπ½ π
π°πΏππππ
π΄ πΉπ½ πΎπ΄ππ°πΌ 1970β1989 π·π°πΏπ±πΉπ³π°π³π°πΉπ»ππ ππΉπ½π³ π°πΊππΊπ°ππΎπ°, π±π°π²πΌπ°ππ°π
πΉ, ππΉππΊππ½, π·π°π½π³πΏπ
π°πΏππ·ππ, ππΉπΌππΎπ°, π°π»π΄π
πΎπ°π· π²π°ππΊπ°πΈ, πππ°πΈπΉ, π»πΉπππ, ππ°πΉπ·πΏπ°π½π³π±π°π·ππ°, πΌπ°ππ πΎπ°π· π³ππ°π²πΊ, πΎπ°π· π²π°πππΉππ°ππΎπ; π·πΉπΌπΉπ½π°ππ°ππΎπ, π°ππππ°π
π°π·ππΎπ°π½π³π π
π°πΏππππ
π°π»π°πΉπππ, πΎπ°π· ππ°πΉπ·πΏπ»πΉπππ ππΉπ½π³ π
π°π·ππΎπ°π½π³π°π½π π³π°πΉπ»ππ.<ref name="r264">"Key Sectors | Scotland.org", Scotland, https://www.scotland.org/business/key-sectors</ref> ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππΉππΊππ½πΉπ πππ°πΈπ πΉππ 4 πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ.<ref name="r265">"SCOTLAND'S PLACE IN EUROPE: People, Jobs and Investment", Scottish Government, https://www.cdn.ac.uk/wp-content/uploads/2018/01/Scotlands-place-in-Europe.pdf</ref>
ππΊπππΉππΊ πΈπΉπΏπ³πΉππΊ ππ°πΉπ·πΏπ»π°π²πΎππ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½, π²π°ππ°ππΉπΈ πΎπ΄ππ° 2020 πΌπΉπΈ Β£2 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π ππ°πΉπ·π°πΏπ, π·πΉπ»ππΉπΈ πΊπ°πΏπππ½π³π°πΉπΌ π
π°πΏππππ
π°πΌ, π΄πΉ ππ
π΄π ππ°πΉπ·πΏ π°πππ΄πΉπ·π°πΉ.<ref name="r266">BBC News, "Scotland's national investment bank launches", 23 November 2020, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-business-55035520</ref>
=== π²π°πππΉππ°ππΎπ ===
[[File:Horses' heads in the clouds - geograph.org.uk (cropped for SCO Portal).jpg|thumb|πΊπ΄π»ππΉπ΄π, πΌπΉπΊπΉπ» ππΉπ»π³π°π»π΄πΉπΊ πΉπ½ ππ°π»πΊπΉππΊ]]
π²π°πππΉππ°ππΎπ πΎπ°π· πππ°πΌπ°πΈπΎπ° π²π°πΌπππ° ππΉπ½π³ π·π°πΏπ±πΉπ³πΉππΊπ π³π°πΉπ»π:<ref name="r267">"Tourism and events", www.gov.scot, https://www.gov.scot/policies/tourism-and-events/</ref> πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 245.000 π
π°πΏππππ
π΄ πΎπ°π· Β£10,8 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄ πΎπ΄ππ° 2023, 6% π²π°π±π΄πΉπ½π°πΉπ.<ref name="r268">Davidson, Shongah, "Industry Update: Driving the visitor economy | Scottish Tourism Alliance", Scottish Tourism Alliance, 12 May 2025, https://scottishtourismalliance.co.uk/industry-update-driving-the-visitor-economy/#:~:text=In%202023%2C%20visitor%20spend%20was%20worth%20Β£10.8,these%20areas%20in%20the%20past%2012%20months.</ref> πππΏπΌπΉπππ° ππΉπ»π³π°π»π΄πΉπΊπ° ππΉπ½π³ π΄π³πΉπ½π±πΏππ²πΉπ π±π°πΏππ²π, πΈπΉπΏπ³πΉππΊ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π·πΏπΆπ³π°ππ°πΆπ½, π²π°πππ΄ πππ°πΈπ π°π πΊπΏπ»π»ππ³π΄π½, π΄π³πΉπ½π±πΏππ²πΉπ π³πΉπΏπΆπ°π²π°ππ³π, πππΉππ»πΉπ½π²πΉπ π±π°πΏππ²π, πΎπ°π· πΏππ΅πΏπ·π°πππΉπ π±π°πΏππ²π;<ref name="r269">"Visitor Attractions Performance I VisitScotland.org", www.visitscotland.org, https://www.visitscotland.org/research-insights/about-our-industry/visitor-attractions</ref> π΄π³πΉπ½π±πΏππ²πΉπ π±π°πΏππ²π πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πΉππΊ π·πΏπΆπ³π°ππ°πΆπ½ π·π°π±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½ ππ°πΈπ°π πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 2 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½πΉπ½π π²π°πππ΄ πΎπ΄ππ° 2017.<ref name="r270">"Chapter 2: The Value of Visitors to Scotland[4]", www.gov.scot, https://www.gov.scot/publications/tourism-scotland-economic-contribution-sector/pages/3/</ref> π
πΉππΉπππΊπππ»π°π½π³, π²π°ππ°ππΉπΈ πΈπ°πΉππ· π²π°πππΉππ°ππΎππ π²π°πΌπππ΄ (ππΊπππ»π°π½π³) π
πΉπππΈ 2006, πΉππ ππ΄πΉπΊπΉπ π°π½π³π±π°π·ππΉ ππ°πΏπ π²π°πππΉππ°ππΎππ½.<ref name="r267" /> πππ°πΉππ½π πΎπ΄ππ° 2023 ππ°ππΉπ³π° ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π»π°π½π³π°π·πΉπ
πΉ 7 π°π 60 π»π°π½π³π°πΌ.<ref name="r271">"Scotland's international reputation grows", www.gov.scot, https://www.gov.scot/news/scotlands-international-reputation-grows/</ref>
πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 4 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½ππ πΌπ°π½π½π΄ π΅π΄πΌπΏπ½ πΎπ΄ππ° 2023, 15% πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ πΎπ΄ππ° 2019.<ref name="r272">"Record number of overseas tourists visit Scotland", BBC News, 17 May 2024, https://www.bbc.co.uk/news/articles/cv2rg3rjdvjo</ref> π»ππΊπ· π»ππΌππ½π³, πΊπ΄π»ππΉπ΄π, πΎπ°π· πππΉπ»π»ππΈ πΏπ½π·πΏπ»πΈπ πΉπ½ π»ππΊπ· π½π΄ππ ππΉπΏπ·π°π½π³ πΌπ°πΉπ π²π°πππΉπ½π π°π π½π°πΏππΈπ°π°πΌπ΄ππΉπΊπ°πΉ;<ref name="r273">"Tourism rises sharply in Falkirk with almost a million visits in 2024", www.falkirk.gov.uk, https://www.falkirk.gov.uk/news/council/tourism-rises-sharply-in-falkirk-with-almost-a-million-visits-in-2024</ref><ref name="r274">"We came to Scotland to see the Loch Ness Monster", BBC News, 19 May 2023, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-business-65637377</ref> πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ°πΉ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉ π²π°πππ΄πΉπ π΅πΉπΌπ°π½π³ π°π π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΌ ππ΄πΉπΊπΎπ°πΌ, πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°π»π°π½π³π°, πΊπ°π½π°π³π°, πΎπ°π· π°πΏππππ°π»πΎπ°.<ref name="r275">"International Visitors | VisitScotland.org", www.visitscotland.org, https://www.visitscotland.org/research-insights/about-our-visitors/international</ref> πππ°πΈπ, πΌπ°π»πΌππ, π±π°πΏππ²π΄πΉπ, πΎπ°π· π°ππ±πΉ ππ°πΏπΎπ°π½π³ ππΊπππ»π°π½π³ π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ π»πΉπΏπ±ππππ°π½π΄ πππ°πΈπ΄ πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ.<ref name="r276">"Visiting Scotland | Scotland.org", Scotland, https://www.scotland.org/visit</ref><ref name="r277">"Why People Choose Scotland I VisitScotland.org", www.visitscotland.org, https://www.visitscotland.org/research-insights/about-our-visitors/why-people-choose-scotland#:~:text=The%20overall%20%22nation%20brand%22%20rank,towards%20and%20familiar%20with%20Scotland.</ref> πππ°πΌπ°πΈπ΄πΉπ π²π°πππΉππ°ππΎππ πππ°π΅πΉπππ΄πΉπ½π π
π°π Β£9,7 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄ πΎπ΄ππ° 2016.<ref name="r278">"Chapter 2: The Value of Visitors to Scotland[4]", www.gov.scot, https://www.gov.scot/publications/tourism-scotland-economic-contribution-sector/pages/3/#</ref>
=== ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½π° πΎπ°π· ππ°πΉπ·πΏ ===
[[File:Museum on the mound, Edinburgh (41404375864).jpg|thumb|ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ πΉππ π°πΉπ½ πΈπΉπΆπ΄ π°π»πΈπΉπππ°π½π΄ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½π΄ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ πΎπ°π· πππΏπΌπΉππ πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ, πΈπ°ππ΄πΉ π²π°πΈπ°πΉπ·π°π±π° ππ
π΄πππ ππ°πΉπ·πΏπ±ππΊππ πΌπ΄π»πΉπ³π°]]
π°π²π²π»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ πΉππ πΌπΉπ³πΎπ° ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ, πΉπΈ 3 ππΊπππΉππΊπ° ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½π° π²πΉπ±π°π½π³ πππ΄ππ»πΉπ½π²πΉπ ππ°πΉπ·πΏπ±ππΊππ: ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½, πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½, πΎπ°π· πΊπ»π
π³π΄ππ³π°π»π΄ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½. ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½, ππ°π΄πΉ π±ππΊππ π²πΉπ±πΉπΈ πππ°πΌ 1696, π
π°π πππΏπΌπΉπππ° πΉπΏππππΉππΊ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½, ππ°π΄πΉ ππ
π΄π π±ππΊπππ°πΉπ·πΏ πΌπ΄π»πΉπ³π°, πΎπ°π· πΉππ π»π°π½π²πΉπππ° πΏπ½π±πΉπ»π°πΉπ±π°π½π³π π²πΉπ±π°π½π³π πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ.<ref name="r279">"Lloyds Banking Group - Bank of Scotland History", www.lloydsbankinggroup.com, https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage/bank-of-scotland-heritage.html</ref>
πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ π
π°ππΈ π°π½πΈπ°ππ° πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ πΎπ°π· 5 πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ π±πΉ πΊπ°πΏπππ½ππ
π°πΉππΈπ°πΉ πΎπ΄ππ° 2002,<ref name="r280">"Royal Bank of Scotland Group", Scottish Financial Enterprise (SFE), https://www.sfe.org.uk/members-database/royal-bank-of-scotland-group</ref> πΉπΈ π²π°π³ππ°πΏπ πΉπ½ ππ°πΉπ·πΏπ°π²π²π
πΉπΈπ°πΉ πΎπ΄ππ° 2008 πΎπ°π· πΈπ°πΏππππ° Β£76 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄ π·πΉπ»πππ πππ°πΌ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ;<ref name="r281">"RBS collapse: timeline", The Guardian, 12 December 2011, https://www.theguardian.com/business/2011/dec/12/rbs-collapse-timeline</ref> π·π°πΏπ±πΉπ³π°ππ°πΆπ½ πΉπ πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ² π²π°ππ
πΉπ½πΈπΉπ³π° π±π°πΏππ²π ππ°πΉπ·πΏπππ°πΈ. ππ°πΏππ° 2008 ππΊπππ»π°π½π³ π
π°π π°π½πΈπ°π π°ππ°π π»πΏπ½π³πΏπ½π°πΉ ππ
π΄ π·π°πΏπ±πΉπ³π°πππ°πΈπ 30 πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ°πΉπΆπ΄ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½π΄ πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ.<ref name="r282">"Scottish Financial Enterprise β Financial Industry Overview", http://www.sfe.org.uk/info/overview_scottish_financial_industry</ref><ref name="r283">"Lloyds Bank β About Lloyds Banking Group β TSB", Lloydsbank.com, https://www.lloydsbank.com/about_ltsb/tsb.asp</ref>
ππΊπππΉππΊ π±ππΊπππ°πΉπ·π°πΏπ π²πΉππ πΉππ π²π°π
π°π»π³π°π½π° πΈπ°πΉππ· ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½π΄ π
πΉπππΈ 2009 πΎπ°π· ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏπ±ππΊπ΄ π²π°ππ°ππΉπΈππ 2009.<ref name="r284">"The Bank of England's approach to regulating Scottish and Northern Ireland commercial banknotes", March 2017, https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/banknotes/scottish-northern-ireland/scottish-and-northern-ireland-regime-approach.pdf</ref> ππΊπππΉππΊππ ππ°πΉπ·πΏπ±ππΊππ πΉπ½ π±πΉππΉπΏπ·π°π½ πΎπ΄ππ° 2013 π
π΄ππΏπ½ Β£3,8 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄ π
π°πΉππΈππ, π²π°ππ°πππ°πΉπ³ππ πΈπ°πΉππ· ππ°πΉπ·πΏ, πΈπ°ππ΄πΉ π°π²π²π»π°π½π³πΉπ ππ°πΉπ·πΏππ°πΆπ½ π·π°π±π°πΉπΈ.<ref name="r285">"Scottish Banknotes: The Treasury's Symbolic Hostage in the Independence Debate", The Guardian, https://www.theguardian.com/politics/scottish-independence-blog/2013/apr/22/scottish-independence-banknotes</ref>
=== ππ°ππΎπ ===
[[File:Airport and plane Barra airstrip - geograph.org.uk - 852094.jpg|thumb|π±π°πππ° π»πΏπππ°ππΊπΉππ°πππ°πΈπ, ππ° π°πΉπ½π° π»πΏπππ°ππΊπΉππ°πππ°πΈπ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ, ππ°π΄πΉ πΌπ°ππ΄πΉπΌπ°π»πΌπ° ππ
π΄ ππΉπ½π½ππ
π΄π² π±ππΏπΊπ΄πΉπΈ]]
ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ 5 πππ°πΌπ°πΈπΎπ°π½π π»πΏπππ°ππΊπΉππ°πππ°πΈπΉπ½π πΌπΉπΈ π»πΏπππ°ππ°ππΎππΌ π³πΏ πΉπΏππππ°πΉ, π½π°πΏππΈπ°π°πΌπ΄ππΉπΊπ°πΉ, πΎπ°π· π°ππΉπ°πΉ, πΎπ°π· πΉπ½π»π°π½π³πΉππΊπ° π
πΉπ²π°π½π.<ref name="r286">Visit Scotland, "Scotland's Airports & Flights Around The Country", www.visitscotland.com, https://www.visitscotland.com/travel-planning/getting-around/plane</ref> π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π°π·π
π°π»π°π½π³π΄ π»πΏπππ°ππΊπΉππ°πππ°πΈπ΄πΉπ π²π°ππ°πππ°π½π³ 11 π»πΏπππ°ππΊπΉππ°πππ°πΈπΉπ½π πΉπ½ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π°, πππΊπ½π΄π
, ππ·π΄ππ»π°π½π³, πΎπ°π· π
πΉππππ°π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ, πΌπ°πΉπ ππ°πΏπ πΌπ°πΏππ²π°πΉπΌ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π»πΏπππ°ππ°ππΎππΌ; πΉπ½π
π΄ππ½π΄ππ π»πΏπππ°ππΊπΉππ°πππ°πΈπ πΎπ°π· π°π½π³π±π°π·ππΉπΈ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ πΎπ°π· πΉπΏππππΉππΊπ°πΌπΌπ° ππ°πππ°π»π°π½π³π°.<ref name="r287">Highlands and Islands Airport Limited, "Destinations from Inverness Airport", www.hial.co.uk, https://www.hial.co.uk/inverness-airport/destinations-5/1</ref> π΄π³πΉπ½π±πΏππ²πΉπ π»πΏπππ°ππΊπΉππ°πππ°πΈπ πΉππ π±πΉππ½πΉπΏπΌππππ (πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 13 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½ππ ππ°ππΎπ°π½π³π°π½π΄ πΎπ΄ππ° 2017) πΎπ°π· 6 π±πΉππ½πΉπΏπΌππππ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ.<ref name="r288">"Datasets β UK Civil Aviation Authority", Caa.co.uk, https://www.caa.co.uk/Data-and-analysis/UK-aviation-market/Airports/Datasets</ref> π»ππ²π°π½π°πΉπ, "ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π»πΏπππ°ππ°ππΎπ", πΉππ π²π°ππ°ππΉπΈπ π°π π²π»π°ππ²ππ
πΉπ π»πΏπππ°ππΊπΉππ°πππ°πΈπ°.<ref name="r289">Isle of Man Government, "Loganair to link Scotland's capital with the Isle of Man", www.gov.im, https://www.gov.im/news/2017/mar/31/loganair-to-link-scotlands-capital-with-the-isle-of-man/</ref>
π½π΄ππ
πππΊ ππ°πΉπ» π°πΉπ· π΄πΉππ°ππ½π°π
πΉπ²π°π½π; ππΊπππΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ ππ°ππΎπΉπΈ π΄πΉππ°ππ½π°π
πΉπ²πΉπ ππ°πΈ πΎπ°π· ππ°πΉπ·πΏ.<ref name="r290">[https://web.archive.org/web/20050722065527/http://www.rail-reg.gov.uk/upload/pdf/238.pdf "Disaggregating Network Rail's expenditure and revenue allowance and future price control framework: a consultation (June 2005)"] Office of Rail Regulation. Retrieved 2 November 2007.</ref> π½π°ππΉ π·π°π±π°πΉπΈ 359 π΄πΉππ°ππ½π°π
πΉπ²πΉπ πππ°πΈπΉπ½π πΎπ°π· π½π΄ππ° 2.760 km π΄πΉππ°ππ½π°π
πΉπ²πΉπ;<ref name="r291">Transport Scotland, "Scottish Transport Statistics No 38: 2019 Edition Chapter 7: Rail Services", Transport.gov.scot, 18 March 2020, https://www.transport.gov.scot/publication/scottish-transport-statistics-no-38-2019-edition/chapter-7-rail-services</ref> ππΊππππ°πΉπ» π±π°π 64 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½πΉπ½π ππ°ππΎπ°π½π³π°π½π΄ πΉπ½ 2022β2023.<ref name="r292">"Scottish Transport Statistics 2023 Rail", transport.gov.scot, https://www.transport.gov.scot/media/ahohoblv/chapter-7-rail-transport-scottish-transport-statistics-2023.pdf</ref> πππ°π½πππππ ππΊπππ»π°π½π³, π²π°ππ°ππΉπΈ π³π°π²πΉπ πππΏπΌπΉπππΉπ½ πΉπ°π½π
π°ππΎπ°πΏπ 2006, π
π°π»π³πΉπΈ π΄πΉππ°ππ½π°π
πΉπ²π°πΌ πΎπ°π· ππΉπΏπ·πΉπΈ πΌπΉπΊπΉπ»π° π
π°πΏππππ
π°.<ref name="r293">Transport in Scotland, "Corporate: Freedom of Information Publication Scheme", http://www.transportscotland.gov.uk/corporate/freedom-information-publication-scheme/freedom-information-publication-scheme</ref> πΈπ°πΉππ· ππΊππππΉππ· ππ°πΉπ» π·ππ»π³πΉπ½π²π π½π°πΌ ππΊππππ°πΉπ» πΉπ½ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π°πΉπ·ππ πΉπ½ π°πππ΄πΉπ»πΉπ 2022<ref name="r294">"ScotRail goes back into public ownership", BBC News, 1 April 2022, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-60842268</ref> πΎπ°π· πΊπ°π»π΄π³ππ½πΉππΊπ° ππ»π΄ππ
π°π²π½ πΉπ½ πΉπΏπ½πΉπ°πΏπ 2023.<ref name="r295">Transport Scotland, "Caledonian Sleeper to be delivered by the Scottish Government", 2 March 2023, https://www.transport.gov.scot/news/caledonian-sleeper-to-be-delivered-by-the-scottish-government/</ref>
π²π»π°ππ²ππ
πΉπ πΏπ½π³π°ππ°πΉππΈπ°π
πΉπ²π, πΏππ»πΏπΊπ°π½π π³π°π²πΉπ 14 π³π΄πΊπ°πΉπΌπ±ππ΄ 1896, πΉππ ππ° π°πΉπ½π° πΏπ½π³π°ππ°πΉππΈπ°π
πΉπ²π πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πΎπ°π· 3 π°π»πΈπΉπππ° πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ π°ππ°π π±πΏπ³π°ππ΄ππ πΎπ°π· π»πΏπ½π³πΏπ½π°πΉ; ππππ°ππ·πΊπ»π
π³π΄ ππ°πππ½π΄πππ·πΉπ πππ πππ°π½πππππ πΉπ½π° π²π°ππ°πππΉπΈ.<ref name="r296">Strathclyde Partnership for Transport, "Celebrating 125 years of Subway", www.spt.co.uk, https://www.spt.co.uk/125/</ref> πππ°π½πππππ ππΊπππ»π°π½π³ π
π°π»π³πΉπΈ πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉπΌ π
πΉπ²π°πΌ; π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π΄ π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° π
π°π»π³π°π½π³ π°π½πΈπ°ππ°πΉπΌ π
πΉπ²π°πΌ.
ππ°ππΎπ°ππΊπΉππ° π²π°π±πΉπ½π³π°π½π³ ππ°πππ°π»π°π½π³ πΎπ°π· π°π·π
π°π»π°π½π³π°. πΊπ°π»π΄π³ππ½πΉπ°π½ πΌπ°πΊπ±ππ°π
π½π΄, ππ΄πΉπΊπΉπ π°πΉπ·ππ, π°π½π³π±π°π·ππΉπΈ πΉπ½π½πΏπΌπΉπππ°πΉπΌ πΎπ°π· πΏππΏπΌπΉπππ°πΉπΌ π·π΄π±ππΉπ³πΉπΌ;<ref name="r297">Traveline Scotland, "Ferry operators", www.travelinescotland.com, https://www.travelinescotland.com/ferry-operators</ref><ref name="r298">CalMac Ferries, "Scotland's west coast ferry seascape", www.calmac.co.uk, https://www.calmac.co.uk/article/5655/Scotlands-west-coast-ferry-seascape#:~:text=They%20are%20a%20company%20wholly%20owned%20by%20the%20Scottish%20Government.&text=CalMac%20Ferries%20Ltd%20is%20a,service%20provider%20David%20MacBrayne%20Ltd.</ref> ππ΄ππΊπ π°π½π³π±π°π·ππΉπΈ π½π°πΏππΈπ°π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ; πΌπ°π½π°π²ππ π²π°ππ΄π·πΏπ½πΈπ΄πΉπ π²π°π±πΉπ½π³π°π½π³ ππΏπ½πΈπ°π
πΉππππ°π³π°πΉπ» ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³. DFDS ππ΄π°π
π°π
π π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° ππ°ππΎπ°ππΊπΉπ ππ°πΏπ πΊπ°πΏπππ πΌπΉπΈπΈπ°π½ ππππ
ππ· πΎπ°π· πΆπ΄π΄π±ππΏπ²π²π΄, πΏπ½ππ΄ πππ½ ππΊπΉπ πΉπ π²π°ππΊπ°πΈπΉπ³π°;<ref name="r299">Direct Ferries, "Ferries from Northern Ireland to Scotland", www.directferries.co.uk, https://www.directferries.co.uk/ferries_from_northern_ireland_to_scotland.htm#:~:text=There%20are%202%20ferry%20routes,which%20runs%205%20times%20daily.</ref><ref name="r300">"Ferry freight service axed after fire", Bbc.co.uk, 23 April 2018, https://www.bbc.com/news/uk-scotland-edinburgh-east-fife-43864813</ref> ππ°ππΎπ°π½π³π°π½π΄ ππ°ππΎπ°ππΊπΉπ πππ πππ°πΌ 2002 πΏπ½π³ 2010.<ref name="r301">"Passenger ferry service to stop", Bbc.co.uk, 20 August 2010, https://www.bbc.com/news/uk-scotland-edinburgh-east-fife-11041554</ref>
=== πππ°πΈπΉ, π»πΉπππ, πΎπ°π· π
π°πΏππππ
π°π»π°πΉπππ ===
[[File:Synthetic Production of Penicillin TR1468 crop.jpg|thumb|ππΉπ π°π»π΄ππ°π½π³π΄π ππ»π΄πΌπΉπ½π², ππΉπ½πΈπ°π½π³π πππΏπΌπΉπππΉπ½π π±ππ°πΉπ³π°π±π° π²π°πΈπ°πΉπ·π°π½π³πΉπ½π π»π΄πΊπΉπ½π°πππ°πΏπ π
πΉπΈππ° ππ°πΏπ·ππΉπΌπ°πΈπ°π½π β ππ΄π½πΉπΊπΉπ»π»πΉπ½]]
ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π
π°πΏππππ
π°π»π°πΉπππ π΅πΉπΌπΉπΈ π°π π°ππππ°π
π°π·ππΎπ°π½π³π΄πΉπ½ π
π°πΏππππ
π°π»π°πΉπππ°πΉ (61,8%), πΊπ°πΏππ½π°π
π°πΏππππ
π°π»π°πΉπππ°πΉ (25,7%), πΎπ°π· π°πΉππΈπ°πππ½π°πΌ (10,9%).<ref name="r302">"Quarterly energy statistics bulletins", www.gov.scot, http://www.gov.scot/publications/quarterly-energy-statistics-bulletins</ref> π
π·πΉππ΄π»π΄π΄ π
πΉπ½π³πΉπ π²π°ππ³π πΉππ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π
πΉπ½π³πΉπ π²π°ππ³π π°π½π° π»π°π½π³π° πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎπ°πΉ πΎπ°π· π
π°π ππ°π½ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ.<ref name="r303">Iberdrola, "Whitelee wind farm in Scotland", iberdrola.com, https://www.iberdrola.com/about-us/what-we-do/onshore-wind-energy/-whitelee-onshore-wind-farm#:~:text=Whitelee%2C%20with%20215%20turbines%20in,period%20the%20largest%20in%20Europe.</ref> ππ»ππ³πΉπ π
π°πΏππππ
π°π»π°πΉπππ πΏπππ΄πΉππΉπΈ; πΌπ΄π
π²π΄π½ πΉπ½ π½π°πΏππΈπ°π³π°πΉπ»π° π΅πΉπΈπ°π½π³ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° ππ»ππ³πΉπππππ΄πΌπΉπ π
π°πΏππππ
πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ.<ref name="r304">Dickie, Mure, "Scotland unveils world's largest tidal stream power project", ft.com, 12 September 2016, https://www.ft.com/content/d197308a-7826-11e6-97ae-647294649b28</ref> π°ππ°π πΏπππ°π½π³π΄πΉπ½πΉπΌ 98,6% π±ππΏπΊπΉπ³πΉπ π΄πΉππ°ππ½π°ππ
π΄π²πΉπ π
π°π π°ππππ°π
π°π·ππΎπ°π½π³π΄πΉ.<ref name="r302" /> πππ°πΌ ππΊπππ±ππ΄ 2021 πΏπ½π³ ππ΄πππ°πΉπΌπ±ππ΄ 2022 63,1% π²π°π
π°πΏππ·ππΉπ π΄πΉππ°ππ½π°ππ
π΄π²πΉπ π
π°π π°ππππ°π
π°π·ππΎπ°π½π³π΄πΉ, 83,6% π»π΄πΉππΉπ»πΊπ°πΏπ»ππ, πΎπ°π· 14,5% π°π π°πΉππΈπ°πππ½π°πΌ.<ref name="r305">"Scottish Energy Statistics Hub: Proportion of electricity consumption by fuel", scotland.shinyapps.io, https://scotland.shinyapps.io/Energy/?Section=RenLowCarbon&Subsection=RenElec&Chart=ElecConsumptionFuel</ref> πΌπ°ππΊπ° πΉππ 50% π
π°πΏππππ
π°π»π°πΉπππ°πΉπ ππ°πΏπ π·π΄πΉππ, ππ°ππΎππ½, πΎπ°π· π΄πΉππ°ππ½π°ππ
π΄π² π°π π°ππππ°π
π°π·ππΎπ°π½π³π΄πΉπ½ π
π°πΏππππ
π°π»π°πΉπππ°πΉ πΏπ½π³ 2030.<ref name="r306">"The future of energy in Scotland: Scottish energy strategy", Gov.scot, https://www.gov.scot/publications/scottish-energy-strategy-future-energy-scotland-9781788515276/pages/5</ref> πΎπ΄ππ° 2022 π°ππππ°π
π°π·ππΎπ°π½π³π΄πΉ π
π°πΏππππ
π°π»π°πΉπππ π²π°π
π°πΏππ·ππ° π²π°π»π΄πΉπΊ 113% π΄πΉππ°ππ½π°ππ
π΄π²πΉπ πΈπ°πΏππππ°πΉπ, ππ
π° ππΉπ»πΏ ππ
π΄ π½πΉ π°πΉπ
ππ°πΏππΈπΉπ.<ref name="r307">Scottish Government, "Record renewable energy output", www.gov.scot, https://www.gov.scot/news/record-renewable-energy-output/</ref>
ππΊπππΉππΊπ° ππΉπ½πΈπ΄πΉπ½ππ ππ
π°ππ
π΄ ππ°πΉπππ°ππΉπΏπ½π, ππ°πΉπππ°πππ³πΎπ°, πΊπ°π»π³π°πΊπΉπππ°, MRI ππ°πΉππ°π½π³π, ππ»ππ³π°π½π³π π²π°π΅πΏπΌπΈπ, πΎπ°π· π±ππ°πΈπΉπ ππ°ππ
π° π²πΉπ±π°π½π³ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π·π°πΏπ·π°π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½π°πΌ, π²π°πΏπΎπ°π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½π°πΌ, πΎπ°π· π»πΉπΏπ·ππ΄πΉπ½π°πΉπ πΏππ³π°πΏπ³π΄πΉπ½ π³πΏ π»π°πΉππ΄πΉπ½π°πΉ.<ref name="r308">Live Breathe Scotland, "Scottish Inventions", https://www.livebreathescotland.com/scottish-inventions/</ref> π°π»π΄ππ°π½π³π΄π ππ»π΄πΌπΉπ½π² ππ°π½πΈ ππ΄π½πΉπΊπΉπ»π»πΉπ½, πππΏπΌπΉπππ°π½π° π±ππ°πΉπ³π°π±π° π²π°πΈπ°πΉπ·π°π½π³π°π½ π»π΄πΊπΉπ½π°πππΏ π
πΉπΈππ° ππ°πΏπ·ππΉπΌπ°πΈπ°π½π, πΎπ°π· π²π°π
π°π½π½ π½ππ±π΄π»πΉπ ππΉπ²πΉππ»π°πΏπ½ πΉπ½ π»π΄πΉπΊπ°π»πΉπππ°πΉ π°πΉπΈπΈπ°πΏ π»π΄πΊπΉπ½π°πππ°πΏ πΎπ΄ππ° 1945.<ref name="r309">The Nobel Foundation, "Alexander Fleming Biography", Les Prix Nobel, 1945, http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/fleming.html</ref><ref name="r310">Hugh, T. B., "Howard Florey, Alexander Fleming and the fairy tale of penicillin", The Medical Journal of Australia, 2002, pp. 52β53; author 53 53</ref><ref name="r311">Cruickshank, Robert, "Sir Alexander Fleming, F.R.S", Nature, 1955, pp. 355β6</ref> ππ°π»πΊπΉππΊπΉπ ππΉπ» πΉππ ππ° π°πΉπ½π° ππ°πΉππ±π°π½π³π ππΊπΉππ°π·π°ππΎπ°π½π³π πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ, πΎπ°π· π²π»π°ππ²ππ
πΉπ πΊπ΄π»πΉπΊπ½ πΉππ ππ° π·π°πΏπ·πΉπππ° ππΏπ»π»π°π±π° ππ°πΉππ±π°π½π³π ππΉπ»π±π°πππ°π½π³π°π½π³π ππΉπΌππΎπ.<ref name="r312">Scottish Canals, "The Falkirk Wheel", https://www.scottishcanals.co.uk/visit/canals/visit-the-forth-clyde-canal/attractions/the-falkirk-wheel</ref><ref name="r313">Glasgow Science Centre, "Glasgow Tower", https://www.glasgowsciencecentre.org/discover/our-experiences/glasgow-tower</ref>
ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π·πΉπΌπΉπ½π°ππ°ππΎπ πΉππ πππΏπΌπΉπππ° πΉπ½ πΈπΏπ»π°π½π³π΄πΉπ½ π·πΉπΌπΉπ½π°π»πΉπππ°πΉ;<ref name="r314">"The Scottish Space Cluster Executive Summary May 2020", https://londoneconomics.co.uk/wp-content/uploads/2020/05/LE-SE-Scottish-Space-Cluster-EXECUTIVE-SUMMARY-FINAL-Issue-4-S2C110520.pdf</ref><ref name="r315">Scottish Development International, "Space technology industry in Scotland", Sdi.co.uk, https://www.sdi.co.uk/business-in-scotland/find-your-industry/digital-and-technology-industries/space-tech</ref> π·πΉπΌπΉπ½π°ππ°ππΎππ π°π½π³π±π°π·ππΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ π²π°ππ°π·π½πΉπ³π° 173 π·πΉπΌπΉπ½π°ππ°ππΎππ π²π°ππ΄π·πΏπ½πΈπΉπ½π πΉπ½ πΌπ°πΉπΎπΉπ 2021,<ref name="r316">"More than 3,000 jobs created as space sector grows across the UK", GOV.UK, 19 May 2021, https://www.gov.uk/government/news/more-than-3000-jobs-created-as-space-sector-grows-across-the-uk</ref> πΌπΉπΈ π·πΉπΌπΉπ½π°ππΊπΉππ΄ π
π°πΏππ·ππΎπ°πΌ, πΏπππ°π½π³πΎπ°π½π³π°πΌ, πΌπ΄π»π΄ πππ°πΉππ°π½π³π°πΌ, πΎπ°π· πππ°πΉππ½π°πΉπ π²π°πΌπππ°πΌ.<ref name="r317">"Boldly going towards the new age of space", HeraldScotland, 20 February 2021, https://www.heraldscotland.com/news/19104939.boldly-going-towards-new-age-space/</ref> π
π΄π½πΎπ°π½π³, π΄πΉ ππ° π³π°πΉπ»π π²π°π
πΉπ½π½π°πΉ Β£2 πΈπΏππΏπ½π³πΎππ πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½π΄ πΏπ½π³ 2030,<ref name="r314" /> πΎπ°π· π·π°π±π°πΉπΈ π½π΄ππ° π°πΉπ½ π°π 5 π·πΉπΌπΉπ½π°ππ°ππΎππ π
π°πΏππππ
π°πΌ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ.<ref name="r318">"Manufacturing: Space sector - gov.scot", www.gov.scot, https://www.gov.scot/policies/manufacturing/space-sector/</ref> 2 π·πΉπΌπΉπ½π°ππΊπΉππ°πππ°πΈπ΄πΉπ ππΉπ½π³ π²π°πΌπΉππ°π½π°πΉ: ππΏππ·π΄ππ»π°π½π³ πΎπ°π· ππ°ππ°π
πππ³.<ref name="r319">Carrell, Severin, "Rocket men: locals divided over plans for UK's first spaceport", The Guardian, 16 July 2018, https://www.theguardian.com/science/2018/jul/16/rocket-men-locals-divided-over-plans-for-uks-first-spaceport</ref> πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ ππΏπ²π²π»π°π»π°πΉππ°ππ΄πΉπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ, π²π°ππ°ππΉπΈπ πΎπ΄ππ° 1834, πΉππ π½πΏ ππ
π΄ππΉπΈπ° π½π°πΌπ ππ°πΏπ πΌπ΄ππ°π½ ππΏπ²π²π»π°π»π°πΉππ°ππΉ πΎπ°π· πππ°πΈπΎπ°π½π³ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π πππ°πΈπΎπΉπ.<ref name="r320">"Expert is first female Astronomer Royal for Scotland | Research and innovation", The University of Edinburgh, 27 May 2021, https://www.ed.ac.uk/research-innovation/latest-research-news/expert-first-female-astronomer-royal-for-scotland</ref>
== πΌπ°π½π°π²π΄πΉ ==
=== π±π°πΏπ°π½π³π°π½π ===
[[File:Scotland population cartogram.svg|thumb|πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π»π°π½π³π°πΌπ΄π» ππΊπππ»π°π½π³πΉπ. π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π΄ πΌπΉπΊπΉπ»π΄πΉ πΉππ π±πΉ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ πΉπΆπ΄.]]
πΉπ½ πΎπ΄ππ°πΌ 1820β1829 πΌπ°π½π°π²π°πΉ ππΊππππ, πΌπ°πΉπ π°π πΏπ½π»π΄π³π°πΌπΌπ° π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π°, π²π°π»πΉπΈπΏπ½ π³πΏ π°πΏππππ°π»πΎπ°, π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΌ ππ΄πΉπΊπΎπ°πΌ, πΎπ°π· πΊπ°π½π°π³π°.<ref name="r321">National Library of Scotland, "Emigration", www.nls.uk, https://www.nls.uk/family-history/emigration/</ref> π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³ π
π°π ππ° π°πΉπ½π° π³π°πΉπ»π ππ°πππ°π»π°π½π³πΉπ π±ππΉπππ°π½πΉππ πΌπΉπΈ π°ππππ°π΅πΉπΌπ°π½π³πΉπ½ π·πΏπ·ππ°πΏ.<ref name="r322">University of Glasgow, "Poverty, Protest and Politics: Perceptions of the Scottish Highlands in the 1880s", www.gla.ac.uk, https://www.gla.ac.uk/media/Media_792389_smxx.pdf</ref> ππ°π
π° πΏπππ°π½π³π΄πΉπ½ππ, π½π΄ππ° π½πΉ π°πΉπ½ π
π°πΏππππ
, πΎπ°π· π
π°π·ππΎπ°π½π³π΄πΉ πΌπ°π½π°π²π΄πΉ πΈππ°πΉπ·πΏπ½ π°πΊππΊπ°ππΎπ° ππ°πΏπ ππ
π΄ππ°π½π° πΌπ°π. πΈππ π°π²π»ππ πΎπ°π· π²π°πΉππ½π΄πΉ π°πΊππΊπ°ππΎππ π²π°π
π°πΏππΊπΎπΉπ π²π°π
π°πΏππ·ππ΄π³πΏπ½ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ πΏππ³ππΉπ±π΄πΉπ½πΉπ½π: πΌπΉπΊπΉπ»ππ πΏππ³ππΉπ±π΄πΉπ½ππ, πΈπ°π½ π»π°π½π³ π
π°π π±πΉππΏπ½πΉπ³π°, πΌπ°πΉπ ππ°πΏπ π»π°πΌπ±π°. πππΏπΌπΉπππ° π³π°πΉπ»π π»π°πΉπππΉπ³π° π°πΊππΊπ°ππΎππ πΉπ½πΌπ°πΉπ³π΄πΉπ½ π°π½π³ π±ππΉπππ°π½πΉπ°; π°π½πΈπ°π π
π°π π³ππ°πΉπ±πΉπΈπ πΈπ°πΉππ· πΏππ°ππΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½, π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ π°πΉππΈπ°π΄ππ»π° π·πΏπ·ππ°πΏ, πΎπ°π· π³ππΏπ π
π°πΏππππ
π΄, πΈππ΄πΉ πΉπ½ π½π°πππ»π΄ππ½πΉπ π
π°πΉπ·πΎππΌ ππππΈπΏπ½.<ref name="r323">E. Richards, ''The Highland Clearances: People, Landlords and Rural Turmoil'' (2008).</ref>
πΌπ°π½π°π²π΄πΉ π
ππ·π πππ°πΌ 1.608.000 (1801) π³πΏ 2.889.000 (1851) πΎπ°π· 4.472.000 (1901).<ref name="r324">A. K. Cairncross, ''The Scottish Economy: A Statistical Account of Scottish Life by Members of the Staff of Glasgow University'' (Glasgow: Glasgow University Press, 1953), p. 10.</ref> π
π°πΏππππ
π° π½πΉ π²π°πΌπ°πΏππ²πΉπ³π΄π³πΏπ½: πΉπ½ 1841β1931 π½π΄ππ° 2 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½ππ ππΊπππ΄ π²π°π»πΉπΈπΏπ½ π³πΏ π½π°πΏππΈπ°π°πΌπ΄ππΉπΊπ°πΉ πΎπ°π· π°πΏππππ°π»πΎπ° πΎπ°π· 750.000 π³πΏ π°π²π²π»π°π½π³π°.<ref name="r325">R. A. Houston and W. W. Knox, eds, ''The New Penguin History of Scotland'' (Penguin, 2001), p. xxxii.</ref> πΉπ½ πΎπ΄ππ°πΌ 1870β1879 πΊπ°π»π³π΄πΉπ½π πΎπ°π· πππ°πΌπ°πΈπΎπ° π»π°πΌπ±π°, π»π°πΌπ±πΉπ πΌπΉπΌπΆ, πΎπ°π· π
πΏπ»π»π° π²π°π³ππΏππΏπ½ π»π°πΌπ±π΄ π
π°πΉππΈ πΎπ°π· π°π½π³πΉπ³π΄π³πΏπ½ π»π°πΌπ±π΄ π
π°π·πππΏ.<ref name="r326">Warren, Charles R., "Managing Scotland's environment", 2009, pp. [https://archive.org/details/managingscotland00warr/page/n73 45] ff., 179 ff, ISBN 9780748630639, https://archive.org/details/managingscotland00warr</ref>
ππΊπππ»π°π½π³ πΉππ ππ° πΈπΉπ½π½πΉπππ° π±π°πΏπ°πΉπ³π° π»π°π½π³ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ.<ref name="r327">"Number of people per square kilometer in the United Kingdom in 2023, by region", Statista, https://www.statista.com/statistics/281322/population-density-in-the-uk-by-region/</ref><ref name="r328">"Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland - Office for National Statistics", www.beta.ons.gov.uk, https://www.beta.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2023</ref> πΉπ½ π°π²πΏπππ°πΏ 2012 πΌπ°π½π°π²π΄πΉ ππ°π·ππ° 5,25 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½πΉπ½π, ππ
π° ππΉπ»πΏ ππ
π΄ π½πΉ π°πΉπ
ππ°πΏππΈπΉπ, πΏπ½ππ΄ π²π°π±π°πΏππΈπ΄πΉπ πΏππ°π π³π°πΏπΈπΏπ½π π
π΄ππΏπ½ πΎπ°π· π²π°πππ΄πΉπ π΅π΄πΌπΏπ½; πΎπ΄ππ° 2011 π΅π΄πΌπΏπ½ 43.700 πΌπ°π½π½π΄ π°π π°π²π²π»π°π½π³π°, π
π°π»πΉπ»π°π½π³π°, πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°πΉππ°π»π°π½π³π°.<ref name="r329">The Courier, "Scotland's population reaches record of high of 5.25 million", 3 August 2012, http://www.thecourier.co.uk/news/scotland-s-population-reaches-record-of-high-of-5-25-million-1.57049</ref> π½πΉπΏπΎπΉπππ° πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ππ°π·π½π΄πΉπ½π, πΉπ½ πΌπ°πππ΄πΉππ πΌπ΄π½ππΈπ° 2022, πππ°πΌ ππΊπππΉππΊπ°πΌπΌπ° π
π°π»π³πΏππ½πΎπ° πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°πΉπΌ πΌπ΄π»π°πΌ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ,<ref name="r330">"Scotland's Census 2022 - key milestones", https://www.scotlandscensus.gov.uk/about/2022-census/2022-timeline/key-milestones/</ref> π²π°ππ°π·π½πΉπ³π° 5.436.600, πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ π½πΉ π°πΉπ
ππ°πΏππΈπΉπ, πΏππ°π 5.295.400 (2011)<ref name="r330" /> πΎπ°π· 5.062.011 (2001).<ref name="r331">National Records of Scotland, "Scotland's Population at its Highest Ever", 30 April 2015, http://www.nrscotland.gov.uk/news/2015/scotlands-population-at-its-highest-ever</ref> πΉπ½ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ππ°π·π½π΄πΉπ½π°πΉ 2011 π΅π΄πΈπΏπ½ 62% ππΉπΊ 'ππΊπππΉππΊπ°π½π π°πΉπ½π°π½π', 18% 'ππΊπππΉππΊπ°π½π πΎπ°π· π±ππΉπππΉππΊπ°π½π', 8% 'π±ππΉπππΉππΊπ°π½π π°πΉπ½π°π½π', πΎπ°π· 4% 'π°π½πΈπ°ππ° π
πΉππ°π½ π°πΉπ½π°'.<ref name="r332">[http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-detailed-characteristics-ethnicity-identity-language-and-religion-scotland-%E2%80%93 Census 2011: Detailed characteristics on Ethnicity, Identity, Language and Religion in Scotland β Release 3A] . Scotland Census 2011. Retrieved 20 September 2014.</ref>
ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπ³π° π»π°π²π² π±π°πΉπΈ πΏπππ°ππΎππ½ πΎπ°π· πΉπ½π½ππ°ππΎππ½. πΎπ΄ππ° 2021 π΅π΄πΌπΏπ½ π½π΄ππ° 41.000 πΌπ°π½π½π΄ πΉπ½π½ πΎπ°π· 22.100 π²π°π»πΉπΈπΏπ½ πΏπ, π
πΉπΈππ° 27.800 πΎπ°π· 26.200 πΎπ΄ππ° 2002.<ref name="r333">"statistics.gov.scot", statistics.gov.scot, https://statistics.gov.scot/slice?dataset=http://statistics.gov.scot/data/migration-to-and-from-scotland&http://purl.org/linked-data/cube#measureType=http://statistics.gov.scot/def/measure-properties/count&http://purl.org/linked-data/sdmx/2009/dimension</ref>
=== π±π°πΏππ²π΄ π
π°π·πππ ===
π΄π³πΉπ½π±πΏππ² πΉππ π·π°πΏπ±πΉπ³π°π±π°πΏππ²π, πΉπΈ π²π»π°ππ²ππ
πΉππ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π±π°πΏππ²π, πΌπΉπΈ π»π΄πΉππΉπ» πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 584.000 πΌπ°π½π½π΄; πΌπΉπΊπΉπ»π° π²π»π°ππ²ππ
, π½π΄ππ° 1,2 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½ππ, π·π°π±π°πΉπΈ π½π΄ππ° ππΉπ³πΏππΈπ°π½ π³π°πΉπ» πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π.<ref name="r334">"Did You Know?βScotland's Cities", Rampantscotland.com, http://rampantscotland.com/know/blknow_cities.htm</ref> πΌπΉπΊπΉπ»ππ π±π°πΏππ²π, πΌπΉπΈ π²π»π°ππ²ππ
, π΄π³πΉπ½π±πΏππ², π³πΏπ½π³π΄π΄, πΎπ°π· ππ΄πππ·, ππΉπ½π³ πΉπ½ πΌπΉπ³πΎπ°πΌπΌπ° π²π°πΉππ³ππ; π°π±π΄ππ³π΄π΄π½ πΉππ ππ π°πΉπ½π° πΌπΉπΊπΉπ»π° π±π°πΏππ²π πΏππ°π½π° πΉπΌπΌπ°. πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ 80% πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π, πΌπΉπ³πΎπΉπ π²π°πΉππ³ππ 3,5 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½πΉπ½π.
π°πΉπ½π°ππ° πΌπΉπΊπΉπ»ππΆπ°, ππ°πΉπ·ππ°π±π° π°ππ²π°π²π²πΉπΈπ° π°π·π
π°π»π°π½π³π° ππΉπ½π³ π½π°πΏπ· π±π°πΏπ°πΉπ³π°, π½πΏ πΌπΉπ½π πΈπ°πΏ 90. ππΏπ½πΈπ°π±π°πΉππ²π°π·π΄πΉ πΉππ π»π°π½π³πΉππΊπ°, πΌπΉπΈ π°πΊππΊπ°ππΎππ½ πΎπ°π· π±π°π²πΌπ°ππ°π
πΎπ°.<ref name="r335">Clapperton, C.M. (ed) (1983) ''Scotland: A New Study''. London. David & Charles.</ref><ref name="r336">Miller, J. (2004) ''Inverness''. Edinburgh. Birlinn. ISBN 978-1-84158-296-2</ref> ππ°πΆπ½π΄ π°π²π»ππ πΉπ½ π²π»π°ππ²ππ
πΎπ°π· π΄π³πΉπ½π±πΏππ² ππ°πΏπ·πΏπ½ π³πΏ 5 π½πΉπΏπΎπ°πΉπΌ π±π°πΏππ²πΉπΌ πΉπ½ 1947β1966: π΄π°ππ πΊπΉπ»π±ππΉπ³π΄, π²π»π΄π½ππππ·π΄π, πΊπΏπΌπ±π΄ππ½π°πΏπ»π³, π»πΉπ
πΉπ½π²ππππ½, πΎπ°π· πΉππ
πΉπ½π΄.<ref name="r337">"New Towns", Bbc.co.uk, https://www.bbc.co.uk/scotland/education/as/sixties/standard/rural/new_towns.shtml</ref>
πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π π±πΉ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ πΉππ π²π»π°ππ²ππ
πΉπ π±π°πΏππ²π; π±πΉ π±ππ°πΉπ³π΄πΉπ½, π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³.
{| class="wikitable"
|+ πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ πππ°πΈπ΄πΉπ (ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ππ°π·π½π΄πΉπ½π 2022)<ref>National Records of Scotland, "2022 Census population data for localities in Scotland", Scotlandscensus.gov.uk. http://www.scotlandscensus.gov.uk/ods-analyser/jsf/tableView/crosstabTableView.xhtml</ref>
! πππΏππ²π !! πππ°πΈπ !! π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π !! πΌπ°π½π°π²π΄πΉ
|-
| 1 || π²π»π°ππ²ππ
|| π²π»π°ππ²ππ
πΊπΉππ
|| 632.350
|-
| 2 || π΄π³πΉπ½π±πΏππ²π· || πΊπΉππ
ππ π΄π³πΉπ½π±πΏππ²π· || 506.520
|-
| 3 || π°π±π΄ππ³π΄π΄π½ || π°π±π΄ππ³π΄π΄π½ || 198.590
|-
| 4 || π³πΏπ½π³π΄π΄ || π³πΏπ½π³π΄π΄ πΊπΉππ
|| 148.210
|-
| 5 || ππ°πΉππ»π΄π
|| ππ΄π½πππ΄π
ππ·πΉππ΄ || 77.270
|-
| 6 || π΄π°ππ πΊπΉπ»π±ππΉπ³π΄ || πππΏππ· π»π°π½π°ππΊππ·πΉππ΄ || 75.310
|-
| 7 || π»πΉπ
πΉπ½π²ππππ½ || π
π΄ππ π»πππ·πΉπ°π½ || 56.840
|-
| 8 || π³πΏπ½ππ΄ππΌπ»πΉπ½π΄ || ππΉππ΄ || 54.990
|-
| 9 || π·π°πΌπΉπ»πππ½ || πππΏππ· π»π°π½π°ππΊππ·πΉππ΄ || 54.480
|-
| 10 || πΊπΏπΌπ±π΄ππ½π°πΏπ»π³ || π½ππππ· π»π°π½π°ππΊππ·πΉππ΄ || 50.530
|-
| 11 || πΊπΉππΊπΊπ°π»π³π
|| ππΉππ΄ || 50.370
|-
| 12 || πΉπ½π
π΄ππ½π΄ππ || π·πΉπ²π·π»π°π½π³ || 47.790
|-
| 13 || ππ΄πππ· || ππ΄πππ· π°π½π³ πΊπΉπ½ππππ || 47.350
|-
| 14 || πΊπΉπ»πΌπ°ππ½ππΊ || π΄π°ππ π°π
πππ·πΉππ΄ || 46.970
|-
| 15 || π°π
π || πππΏππ· π°π
πππ·πΉππ΄ || 46.260
|-
| 16 || πΊππ°ππ±ππΉπ³π²π΄ || π½ππππ· π»π°π½π°ππΊππ·πΉππ΄ || 43.950
|-
| 17 || π²ππ΄π΄π½ππΊ || πΉπ½π
π΄ππΊπ»π
π³π΄ || 41.280
|-
| 18 || π²π»π΄π½ππππ·π΄π || ππΉππ΄ || 38.360
|-
| 19 || πππΉππ»πΉπ½π² || πππΉππ»πΉπ½π² || 37.910
|-
| 20 || π°πΉππ³ππΉπ΄ || π½ππππ· π»π°π½π°ππΊππ·πΉππ΄ || 36.390
|}
=== ππ°πΆπ³π° ===
[[File:Welcome to Scotland sign on the A1 - geograph.org.uk - 4057371.jpg|thumb|π°π²π²π»π°ππΊπππΉππΊπ° πΌπ°ππΊπ°, ππ ππ°ππΎπ°π½π³π°π½π π²ππ»π΄πΉπΈ πΉπ½ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉ πΎπ°π· ππΊπππΉππΊπ°πΉ π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉ]]
ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ 4 πΉπ½π»π°π½π³πΉππΊππ ππ°πΆπ³ππ: π°π²π²π»πΉππΊπ, ππΊπππΉππΊ,<ref name="r338">[https://www.gov.scot/Topics/ArtsCultureSport/arts/Scots/ScotsLanguagePolicy Scots Language Policy] , Gov.scot, Retrieved 2 October 2014</ref> ππΊπππΉππΊ π²π°π΄π»πΉππΊ,<ref name="r339">[https://www.gov.scot/Topics/ArtsCultureSport/arts/GaelicLanguage/languageplan Gaelic Language Plan, www.gov.scot] . Retrieved 2 October 2014</ref> πΎπ°π· π±ππΉπππΉππΊ ππ°πΉπΊπ½π°ππ°πΆπ³π°.<ref name="r340">Samuel, Harriet, "British Sign Language Week", 4 January 2026, https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cdp-2025-0061/</ref> ππΊπππΉππΊ π²π°πΌπ°πΉπ½ π°π²π²π»πΉππΊπ πΉππ π°πΉπ½π π°π½π³π΄πΉπ ππ°π²πΉπ½π, πΌπΉπΈ π±ππ°πΉπ³π°πΌπΌπ° ππΊπππΉππΊπ°πΌπΌπ° πΉπ½ π°π½πΈπ°ππ°πΌπΌπ°<ref name="r341">Stuart-Smith J. ''Scottish English: Phonology'' in Varieties of English: The British Isles, Kortman & Upton (Eds), Mouton de Gruyter, New York 2008. p. 47</ref> πΎπ°π· πΌπ°π² π
πΉππ°π½ π
π°π½π³πΉπ³π° πππ°πΌ ππΊπππΉππΊπ°πΌπΌπ°.<ref name="r342">Stuart-Smith J. ''Scottish English: Phonology'' in Varieties of English: The British Isles, Kortman & Upton (Eds), Mouton de Gruyter, New York 2008. p.48</ref><ref name="r343">Macafee C. ''Scots'' in Encyclopedia of Language and Linguistics, Vol. 11, Elsevier, Oxford, 2005. p. 33</ref> π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ π°π²π²π»πΉππΊπ πΉππ πππ³πΉπ³π° πΉπ½ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π°; π²π°π΄π»πΉππΊ πΉππ πΌπ°πΉπ πππ³πΉπ³π° πΉπ½ π
πΉππππ°π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ, πππ°πΌ πΌπΉπΊπΉπ»π°πΌπΌπ° π³π°πΉπ»π° π±π°πΏπ°π½π³π°π½π΄.
π±ππΏπΊπ πΉπ½π»π°π½π³πΉππΊπ°πΉπΆπ΄ ππ°πΆπ³π πΏππ°π½π° π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉ πΌπΉπ½π½πΉπΆππ³π° πππ°πΌ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 19. πΎπ΄ππ° 2011 π·π°π±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½ 63% "π½πΉ π°πΉπ½π° πΊπΏπ½πΈπΎπ° ππΊπππΉππΊπΉπ".<ref name="r344">National Records of Scotland, "2022 Census population data for localities in Scotland", Scotlandscensus.gov.uk, http://www.scotlandscensus.gov.uk/ods-analyser/jsf/tableView/crosstabTableView.xhtml</ref> π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉ π±ππΏπΊπ΄πΉπΈ 1% πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π;<ref name="r345">Kenneth MacKinnon, "A Century on the CensusβGaelic in Twentieth Century Focus", http://www2.arts.gla.ac.uk/SESLL/STELLA/STARN/lang/GAELIC/focus.htm</ref> πππ³πΎπ°π½π³π°π½π π²π°π³ππΏππΏπ½ πππ°πΌ 250.000 πΎπ΄ππ° 1881 π³πΏ 60.000 πΎπ΄ππ° 2008.<ref name="r346">"[http://news.scotsman.com/gaelic/Can-TV39s-evolution-ignite-a.4494029.jp Can TV's evolution ignite a Gaelic revolution?] ". ''The Scotsman''. 16 September 2008.</ref> πΎπ΄ππ° 2011 π±ππΏπΊπΉπ³π΄π³πΏπ½ 25.000 πΌπ°π½π½π΄ (0,49%) π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉπ π°π π²π°ππ³π°.<ref name="r347">"2011: Gaelic report (part 1)", Scotland's Census, https://www.scotlandscensus.gov.uk/media/cqoji4qx/report_part_1.pdf</ref> π°π½π³π±π°π·ππΉππΊπ° π·πΉπ»ππ° π
ππ·π πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 21, πππ°πΌ π°π½π³π·π°πΉππ°π½ ππ
π΄ πΌπΉπ½π½πΉπΆππ½ππ ππ°πΆπ³ππ πΏπ½π³ π°π½π³π±π°π·ππΉππΊπ°π½π° πππ°πΈ ππΊπππΉππΊπΉπ πΎπ°π· π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉπ πΎπ΄ππ° 2025.<ref name="r348">"Scottish Languages Bill passed", www.gov.scot, https://www.gov.scot/news/scottish-languages-bill-passed/</ref>
π°ππ°π π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉ πΎπ°π· ππΊπππΉππΊπ°πΌπΌπ° πππ»πΉππΊ πΉππ πΏπππ° π·π°πΉπΌπ°ππ°πΆπ³π° (π½π΄ππ° 1,1%, 54.000 πΌπ°π½π½π΄).<ref name="r349">"Scotland's Census at a glance: Languages", Scotland's Census, https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-results/at-a-glance/languages/</ref> πΉπ½π½ππ°ππΎπ π°ππ°π π
π°πΉπ·πΎππ½ π²π°π
π°πΏππ·ππ° π»π΄πΉππΉπ»ππ ππΏπ½πΈπ°π°ππΉππΊππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπΉπ½π πΉπ½ π²π»π°ππ²ππ
, π΄π³πΉπ½π±πΏππ², πΎπ°π· π³πΏπ½π³π΄π΄.<ref name="r350">"Scotland speaks Urdu", Urdustan.net, http://www.urdustan.net/2004/11/scotland-speaks-urdu.html</ref> πΎπ΄ππ° 2011 π
π΄ππΏπ½ π½π΄ππ° 49.000 ππ°πΊπΉπππ°π½πΉππΊπ°πΉπΆπ΄ πΌπ°π½π½π΄ ππ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π½πΉ ππ΄πΉππ° π·π°π½ππ°.<ref name="r351">Scottish Government, "Ethnic groups, Scotland, 2001 and 2011", 2013, http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2asbtable2.pdf</ref> πΉπΏππππΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉπ πΏππ±ππ°πΉπ³π΄πΉπ½π πΎπ΄ππ° 2004 π²π°π°πΏπΊπ½πΉπ³π° πΉπ½π½ππ°ππΎππ½ π°π πΌπΉπ³πΎπ°πΉ πΎπ°π· π°πΏππππ°πΉ πΉπΏππππ°πΉ; 61.000 πππ»πΉππΊπ°πΉ π±π°πΏπ°πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πΎπ΄ππ° 2011.<ref name="r351" /><ref name="r352">''The Pole Position'' (6 August 2005). Glasgow. ''Sunday Herald'' newspaper.</ref>
πΌπ°πΉπ πΌπ°π½π½π΄ ππΊπππΉππΊπΉπ πΊπΏπ½πΎπΉπ π±π°πΏπ°π½π³ πΉπ½ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉπΌ π»π°π½π³π°πΌ πΈπ°πΏ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°. πΉπ½ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ππ°π·π½π΄πΉπ½π°πΉ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆπ΄ ππ΄πΉπΊπΎπ΄ 2000 π΅π΄πΈπΏπ½ 9,2 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½ππ π°πΌπ΄ππΉπΊπ°π½πΉππΊπ°πΉπΆπ΄ ππΊπππΉππΊ πΊπΏπ½πΉ.<ref name="r353">The [http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on US Census 2000] . The [http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=ACS_2004_EST_G00_DP2&-ds_name=ACS_2004_EST_G00_&-_lang=en&-_sse=on] American Community Survey 2004 by the US Census Bureau estimates 5,752,571 people claiming Scottish ancestry and 5,323,888 people claiming Scotch-Irish ancestry. "Explore Census Data", http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on</ref> πΏπ»πππ΄ππΉπ π²π°π»π΄πΉπΈπ°π½π³π°π½π ππΉπ½π³ πΌπ°πΉπ πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³πΉπ ππΊπππΉππΊπΉπ πΊπΏπ½πΎπΉπ,<ref name="r354">"The Scotch-Irish", American Heritage Magazine, December 1970, http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml</ref> πΎπ°π· πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 27 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½ππ π°ππ°ππΊπΏπ½πΎπ΄ ππΊπππΉππΊπΉππ°π»πΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π±π°πΏπ°π½π³ πΉπ½ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΌ ππ΄πΉπΊπΎπ°πΌ.<ref name="r355">Powells.com, "Born Fighting: How the Scots-Irish Shaped America", 12 August 2009, http://www.powells.com/biblio/1-9780767916899-1</ref><ref name="r356">Nitakeacloserlook.gov.uk, "Scots-Irish By Alister McReynolds, writer and lecturer in Ulster-Scots studies", http://www.nitakeacloserlook.gov.uk/index/american-connections/scots-irish.htm</ref> ππΊπππΉππΊπ°πΉ πΊπ°π½π°π³πΉππΊπ°πΉ ππΉπ½π³ 4,7 πΌπΉπ»π»πΉπΏπ½ππ.<ref name="r357">"2006 Canadian Census", 12.statcan.ca, 2 April 2008, http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000</ref> π½π΄ππ° 20% πππΏπΌπΉπππ°πΉπΆπ΄ πΉπΏππππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π»π°π½π³π°π±πΏπΎπ΄ π½πΉπΏπΎπΉπ ππ°πΉπ»π°π½π³πΉπ π
π΄ππΏπ½ ππΊπππΉππΊπ°πΉ.<ref name="r358">Linguistic Archaeology: The Scottish Input to New Zealand English Phonology Trudgill et al. Journal of English Linguistics.2003; 31: 103β124</ref>
=== π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π ===
[[File:St Marys Cathedral ,Edinburgh - 20240916182847.jpg|thumb|π
π΄πΉπ·π°πΉπΆππ πΌπ°ππΎπΉπ½π π·π°πΏπ±πΉπ³π°π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ, π΄π³πΉπ½π±πΏππ²]]
πΉπ½ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½ππ°π·π½π΄πΉπ½π°πΉ 2022 π΅π΄πΈπΏπ½ 51,12%, πΈπ°ππ΄πΉ π½πΉ π°πΉπ½π° π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½ π·π°π±π°πΉπ³π΄π³πΏπ½. πππΉπππΎπ°π½π΄πΉ (38,79%) πΉππ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π, πΌπ°πΉπ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ (20,36%) πΎπ°π· ππΏπΌππ½πΉππΊ ππ°ππΉππΊ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π (13,3%).<ref name="r359">"Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion", Scotland's Census, https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-results/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion/</ref> "π½πΉ π°πΉπ½π° π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π" π
π°π πππΏπΌπΉπππ° π°π½π³π°π
π°πΏππ³ πΉπ½ π½π΄ππ° ππ°ππΎπ°πΌπΌπ° π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π°, πΉπ½πΏπ· π½π° π·π΄πΉπ»π΄π°π½π°π½ ππΉπ°π (π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ, 35,3%) πΎπ°π· πΉπ½π
π΄ππΊπ»π
π³π΄ (ππ°ππΉππΊ, 33,4%).<ref name="r359" />
πππΉπππΎπ°π½π΄πΉ πππ°πΏπΎπΉπ½ππ³π° π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π°πΉπ π»πΉπ±π°πΉπ½π°πΉ πΌπ°πΉπ πΈπ°πΏ 1.400 πΎπ΄ππ΄.<ref name="r360">L. Alcock, ''Kings and Warriors, Craftsmen and Priests in Northern Britain AD 550β850'' (Edinburgh: Society of Antiquaries of Scotland), ISBN 0-903903-24-5, p. 63.</ref><ref name="r361">Lucas Quensel von Kalben, "The British Church and the Emergence of the Anglo-Saxon Kingdom", in T. Dickinson and D. Griffiths, eds, ''Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History, 10: Papers for the 47th Sachsensymposium, York, September 1996'' (Oxford: Oxford University Press, 1999), ISBN 086054138X, p. 93.</ref> πππ°πΌ π²π°π»π΄πΉπΈπ° πΎπ΄ππ° 1560 πΈπΉπΏπ³πΉππΊ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ (''The Kirk'') πΉππ π²π°π»π΄πΉπΈπ°π½π³π΄πΉ πΎπ°π· π²π°π±πππΉπ³π°; πππ°πΌ 1689 π·π°π±π°πΉπΈ πππ°πΉπΆπ±π
ππ°πΉππ΄ π
π°π»π³πΏππ½πΉ, πππΉπΎπ° π°π ππ΄πΉπΊπΎπ°.<ref name="r5" /> π»πΉπΈπΎπΏπ πΉπΆππ π²π°π³ππΏππΏπ½ π»π΄πΉππΉπ» πΏπ 300.000 (5%) πΎπ΄ππ° 2020;<ref name="r362">"Church of Scotland General Assembly 2021 CONGREGATIONAL STATISTICS 2020 Summary Page 75", https://churchofscotland.org.uk/__data/assets/pdf_file/0005/80744/Order-of-Proceedings-2021.pdf</ref><ref name="r363">"Church of Scotland 'struggling to stay alive'", scotsman.com, http://www.scotsman.com/news/politics/top-stories/church-of-scotland-struggling-to-stay-alive-1-3391152</ref><ref name="r364">"Survey indicates 1.5 million Scots identify with Church", Churchofscotland.org.uk, http://www.churchofscotland.org.uk/news_and_events/news/archive/articles/survey_indicates_1.5_million_scots_identify_with_church</ref> ππ°ππΎπΉπΆπΏπ· π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ π·π°π±π°πΉπΈ π²π°πΏπΎππ π²π°π΅πΏπΌπΈ.
ππΏπΌππ½πΉππΊπ°πΉ ππ°ππΉππΊπ°πΉ (13,3%) ππΉπ½π³ π²π°ππ°πΌπ½ππ³π°πΉ πΉπ½ πΌπΉπΊπΉπ»π°πΉ π²π»π°ππ²ππ
πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°π
πΉππππ°.<ref name="r365">Andrew Collier, "Scotland's Confident Catholics", ''The Tablet'' 10 January 2009, 16.</ref><ref name="r359" /> ππ°ππΉππΊ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π π»πΉπ±π°πΉπ³π° π°ππ°π π²π°π»π΄πΉπΈπ° πΉπ½ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³π° πΎπ°π· πΉπ½ π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ ππ
π°ππ
π΄ πΏπΉππ πΎπ°π· π±π°πππ° πΎπ°π· π
ππ·π πΌπΉπΈ πΉππ°π»πΉππΊπ°πΉ πΉπ½π½ππ°ππΎππ½ πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 19. π°π½πΈπ°πππ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½π ππΉπ½π³ πππΉπΎπ° π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π°π½πΈπ°ππ°πΉ πππ°πΉπΆπ±π
ππ°πΉππ΄ π°ππππ; ππΊπππΉππΊ π°πΉππΉππΊπ°πΏππΉππΊ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎπ πΉππ 3 πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ°.<ref name="r366">"Scottish Episcopal Church could be first in UK to conduct same-sex weddings", Scottish Legal News, 20 May 2016, http://www.scottishlegal.com/2016/05/20/scottish-episcopal-church-could-be-first-in-uk-to-conduct-same-sex-weddings</ref>
πΌπΉπ½π½πΉπΆππ½π π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π΄πΉπ ππΉπ½π³ πΉππ»π°πΌ (2,2%), π·πΉπ½π³πΏ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π (0,55%), ππΉπΊπ· π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π, π±πΏπ³π³π·π° π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π, πΎπ°π· πΉπΏπ³π°πΉπ
πΉππΊ π²π°π»π°πΏπ±π΄πΉπ½π;<ref name="r359" /><ref name="r367">National Records of Scotland, "Scotland's Census 2011", http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/scotland/KS209SCb.pdf</ref><ref name="r368">General Register Office for Scotland, "Analysis of Religion in the 2001 Census", http://www.gro-gov.scot/press/news2005/analysis-of-religion-in-the-2001-census.html</ref> πΎπ΄ππ° 2022 π
π΄ππΏπ½ 10.988 πΌπ°π½π½π΄ ππΉπΊπ·, 15.501 π±πΏπ³π³π·πΉππΊπ°πΉ, πΎπ°π· 5.847 πΉπΏπ³π°πΉπ
πΉππΊπ°πΉ.<ref name="r369">"Further information on the Jewish and Sikh populations", Scotland's Census, https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-blog/further-information-on-the-jewish-and-sikh-populations/</ref> π²πΏπ³π
π°ππ° π²πΏππΏ π²ππ°π½ππ· ππ°π·πΉπ± ππΉπΊπ· ππ°π±π·π° πΉπ½ πππ»π»ππΊππ·πΉπ΄π»π³π, π²π»π°ππ²ππ
(2013) πΉππ πππΏπΌπΉππ ππΉπΊπ· π±πΉπ³π°π²π°ππ³π πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°, π³πΏ πΈπ°πΌπΌπ° π²π°ππΉπΌππΉπ³π.<ref name="r370">"How do you prepare a Sikh temple?", BBC News, https://www.bbc.com/news/av/uk-scotland-22314647</ref> ππ°πΌπ
π΄ π»πΉπ½π² π½π΄ππ° π΄ππΊπ³π°π»π΄πΌπΏπΉπ (40 πΎπ΄ππ΄ πΎπ΄ππ° 2007) πΉππ π°π»πΈπΉπππ° π±πΏπ³π³π·πΉππΊ π°πΉπ
πΉππΊπ°πΏππΉππΊ π²π°ππ³π πΉπ½ π
πΉππππ° πΉπΏππππ°πΉ.<ref name="r371">"In the Scottish Lowlands, Europe's first Buddhist monastery turns 40", Buddhistchannel.tv, http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=3,4102,0,0,1,0</ref> π²π»π°ππ²ππ
πΉπ π²π°ππ½π΄ππ·πΉπ»π» ππ
π½π°π²ππ²π΄ (1879), π°π»πΈπΉπππ° ππ π½π°πΏπ· πππ°π½π³πΉπΈ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°, π·π°π±π°πΉπΈ ππΊπππΉππΊπ° πΉπΏπ³π°πΉπ
πΉππΊπ° π±ππΊππ·πΏπΆπ³π°; πΉπΏπ³π°πΉπ
πΉππΊππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ΄πΉπ ππΉπ½π³ πππ°πΌ πππ΄π³πΉπΆπΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 17, πΌπΉπΈ π²π°π΅πΏπΌπΈπΉπΌ πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ² πΎπ°π· π²π»π°ππ²ππ
πππ°πΌ πππΏπΌπ°πΌπΌπ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 19.<ref name="r372">"Scottish Jewish Heritage Centre", https://sjhc.org.uk/</ref><ref name="r373">"Exploring Jewish History in Glasgow: Glasgow City Heritage Trust", Glasgow Heritage, https://www.glasgowheritage.org.uk/exploring-jewish-history-in-glasgow/</ref>
=== π»π°πΉππ΄πΉπ½π ===
[[File:+ 908 wurde St Andrews bereits Bischohfssitz. 13 (cropped).jpg|thumb|π²π°ππ°ππΉπ³π° πΎπ΄ππ° 1413, π·π°πΏπ·π°π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½ π
π΄πΉπ·πΉπ π°π½π³ππ°πΉπ°π πΉππ π°π»πΈπΉπππ° πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πΎπ°π· π°πΉπ½π° πΈπΉπΆπ π°π»πΈπΉππππ½π πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ]]
ππΊπππΉππΊ π»π°πΉππ΄πΉπ½π πΏπππ° π±ππ°πΉπ³π΄πΉπ½ πππΊπΉπ³π°.<ref name="r374">Scottish Government, "A Guide to Education and Training in Scotland β "the broad education long regarded as characteristic of Scotland"", 17 March 2003, http://www.gov.scot/Publications/2003/03/16743/19914</ref> π»π°πΉππ΄πΉπ½π°πΉπ π
πΉπππΈ 1496 π°π½π°π±π°πΏπΈ, π΄πΉ ππΏπ½πΎπΏπ π±π°πππ½π΄ πΎπ°π· π²π°π±πΉπ²π°πΉπΆπ΄ πππΉπΎπ°πΉπΆπ΄ πππΊπΉπ³π΄π³π΄πΉπ½π° π±ππΊππ»π°πΉππ°ππ°πΆπ½πΉπ½π π³πΏ π»π°πΉππΎπ°π½ "ππ΄πππ
πΊπ π»π°ππ
π½π΄", πΎπ°π· ππ
π° π
ππ·π π±ππΊππΊπΏπ½πΈπΉ πΌπΉπΈ π²π°π±πΉπ²π°πΉπΌ π
π°πΉππ°πΌ.<ref name="r375">P. J. Bawcutt and J. H. Williams, ''A Companion to Medieval Scottish Poetry'' (Woodbridge: Brewer, 2006), ISBN 1-84384-096-0, pp. 29β30.</ref> ''Frumista BΕka Γiudisajis'' (1560) π²π°πΌπΉππΉπ³π° π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½ πΉπ½ ππ°ππΎπ°πΌπΌπ° π²π°πΏπΎππ, πΉπΈ π½πΉ πΌπ°π·ππ΄π³πΏπ½ πΉππ° ππ°πΉπ·ππ½;<ref name="r376">R. A. Houston, ''Scottish Literacy and the Scottish Identity: Illiteracy and Society in Scotland and Northern England, 1600β1800'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2002), ISBN 0-521-89088-8, p. 5.</ref> π
πΉπππΈ π°π½π°π»π°πΏπ²π½πΉπ ππ°πΈπΉπ πΎπ΄ππ° 1616 π±π°π³ π°πΉπ½πΉπ.<ref name="r377">"School education prior to 1873", Scottish Archive Network, 2010, http://www.scan.org.uk/knowledgebase/topics/education_box1.htm</ref> πΏπ½π³ πππ΄π³πΉπΆπ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄π 17 πΏπ½π³π°ππ°π»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπ³π° π½π΄ππ° ππΏπ»π»π°ππ° π½π°ππΉ π²π°πΏπΎππ π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½π΄, πΉπΈ πΌπΉπΊπΉπ»π π³π°πΉπ»π π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ π½πΉ π·π°π±π°πΉπ³π° π²ππΏπ½π³πΏπ»π°πΉππ΄πΉπ½π.<ref name="r378">R. Anderson, "The history of Scottish Education pre-1980", in T. G. K. Bryce and W. M. Humes, eds, ''Scottish Education: Post-Devolution'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2nd edn., 2003), ISBN 0-7486-1625-X, pp. 219β228.</ref> π»π°πΉππ΄πΉπ½π π±πΉπ»π°πΉπΈ πΌπΉπΈ π°πΉπΊπΊπ»π΄ππΎππ½ πΏπ½π³ π»π°πΉππ΄πΉπ½π°πΉπ (ππΊπππ»π°π½π³) π
πΉπππΈ 1872.<ref name="r379">"Schools and schooling" in M. Lynch (ed.), ''The Oxford Companion to Scottish History'', (Oxford, 2001), pp. 561β563.</ref>
ππΊπππΉππΊ π
π°π»π³πΏππ½πΉ ππ°ππΎπΉπΈ π»π°πΉππ΄πΉπ½π°πΉπ ππ°πΈ, πΌπΉπΈ π΄π³πΏπΊπ°ππΉππ½ ππΊπππ»π°π½π³ (π²ππ³π΄πΉπ½π°πΉπ π±πππ°πΉ) πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³π°π½πΉπ π»π°πΉππ΄πΉπ½π°πΉπ πΏπππ°πΉππ°π½ (πΏπππ°πΉππ°π½π΄πΉπ).<ref name="r380">"Education Scotland | Education Scotland", education.gov.scot, https://education.gov.scot/</ref> ''Curriculum for Excellence'' π·π°π±π°πΉπΈ π°π»π³πΉπ½π πππ°πΌ 3 πΏπ½π³ 18.<ref name="r381">Scottish Government, "Curriculum for Excellence β Aims, Purposes and Principles", http://www.ltscotland.org.uk/curriculumforexcellence/index.asp</ref> π°π»π»π° π±π°ππ½π° 3 πΎπ°π· 4 πΎπ΄ππ΄ π·π°π±π°π½π³ πππΉπΎπ°π½π° πππ°πΈ πΉπ½ π±π°ππ½π°ππ°πΆπ½π°. πππΏπΌπΉπππ° π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½ π³πΏπ²πΉπ½π΄πΉπΈ π½π΄ππ° 5 πΎπ΄ππ΄ πΎπ°π· πΈπ°πΏππ·π
πΉππΉπΈ 7 πΎπ΄ππ° (P1βP7); ππΉπππ½πΎππ π½πΉπΌπ°π½π³ πΈπΉπΏπ³πΉππΊππ πππ°πΉππ½π΄πΉπ½π πΉπ½ 14β18 πΎπ΄ππ°πΌ. π±πΉπ»π΄πΉπΈπ°π½πΉπ πΎπ΄π πΉππ 16. ππ°π
π° ππ
π΄ππ° π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½π° π»π°πΉπππΎπ°π½π³ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΌπΌπ° GCSE πΎπ°π· π°π»π΄π
π΄π» π²π°ππ°ππΉπΈπ°πΉπ.<ref name="r382">"The Scottish Exam System", http://www.scis.org.uk/genInfo/genInfo_scott_exam.html</ref>
ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ 15 π·π°πΏπ·π°π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½π°, ππΏπΌ π°πΉπ½π° πΈπΉπΆπ π°π»πΈπΉππππ½π πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ.<ref name="r383">Carnegie Trust for the Universities of Scotland, "Welcome to the Carnegie Trust for the Universities of Scotland", http://www.carnegie-trust.org/what_we_do.htm</ref><ref name="r384">Scottish Agricultural College, "Understanding Scottish Qualifications", http://www.sac.ac.uk/learning/prospective/international/ireland/IrelandScotsqual</ref> 4 π°π»πΈππ π·π°πΏπ·π°π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½π°, π²π°ππ°ππΉπ³π° ππ°πΏππ° 1600, ππΉπ½π³ π
π΄πΉπ·π π°π½π³ππ°πΉπ°π, π²π»π°ππ²ππ
, π°π±π΄ππ³π΄π΄π½, πΎπ°π· π΄π³πΉπ½π±πΏππ²; π°π»π»π° ππΉπ½π³ πΉπ½ 200 πππΏπΌπΉπππ°πΉπΌ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ π±πΉ THE, π΄π³πΉπ½π±πΏππ² πΉπ½ 50 πππΏπΌπΉπππ°πΉπΌ.<ref name="r385">"World University Rankings", Times Higher Education (THE), 20 August 2019, https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking</ref> πΎπ΄ππ° 2012 ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπ³π° πΌπ°πΉπ π·π°πΏπ·π°π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½π° π±πΉ ππ°ππΎπ°πΌπΌπ° π·π°πΏπ±πΉπ³π° πΉπ½ 100 πππΏπΌπΉπππ°πΉπΌ π±πΉ QS πΈπ°πΏ π°πΉπ½π·πΏπ½ π°π½πΈπ°ππ° πΈπΉπΏπ³π°.<ref name="r386">Newsnet Scotland, "Scotland tops global university rankings", 11 September 2012, http://www.newsnetscotland.com/index.php/scottish-news/5813-scotland-tops-global-university-rankings</ref> πΌπΉπΈ πΌπΉπ½π πΈπ°πΏ 0,1% ππ°πΉπππ°πΏπ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π π²π°π
π°πΏππΊπ΄πΉπΈ 1% πΏπππ°π½π³πΉπ³π°πΉπΆππ πππ°πΉππ½π°πΉπ; π·π°πΏπ·π° π»π°πΉππ΄πΉπ½π πΉππ 9% π°π½π³π±π°π·ππ΄ πΏπππ°π½π³π΄πΉπ½π°πΉπ.<ref name="r387">Scottish Government, "A Framework for Higher Education in Scotland: Higher Education Review Phase 2", 20 March 2003, http://www.gov.scot/Publications/2003/03/16786/20354</ref><ref name="r388">Universities Scotland, "What is higher education?", http://www.universities-scotland.ac.uk/Facts%20and%20Figures/HigherEducation.pdf</ref> π°πΉπ½π°ππ° π·π°πΏπ·π°π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½π΄ π²π°πΌπππ° πΌπ°π²πΏπ½ πππΏππ²ππ½π π²πΉπ±π°π½.
=== π·π°πΉπ»π΄πΉπ½π ===
[[File:View along the access road towards the new Southern General Hospital (geograph 4542089).jpg|thumb|NHS ππΊπππ»π°π½π³ πΈπΉπΏπ³π°π½π΄πΉπ½π π°πΉπ»π΄πΉππ°π±π°πΉπΈ π·π°πΏπ·π°π»π°πΉππ°ππ°πΆπ½πΉπ π»π΄πΊπΉπ°ππ°πΆπ½, π²π»π°ππ²ππ
; πΉππ πΌπΉπΊπΉπ»πΉπππ° π»π΄πΊπΉπ°ππ°πΆπ½πΉπ πππ°πΈπ πΉπ½ πΉπΏππππ°πΉ.]]
π·π°πΉπ»π΄πΉπ½π°πΉπ π²π°πΊπ°πππΈπ πΉππ π²πΉπ±π°π½π° πΌπ°πΉπ πππ°πΌ NHS ππΊπππ»π°π½π³, π²π°ππ°ππΉπ³π° πΈπ°πΉππ· πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°πΉπΆππ π·π°πΉπ»π΄πΉπ½π°πΉπ π°π½π³π±π°π·ππΉπ (ππΊπππ»π°π½π³) π
πΉπππΈ 1947 (πΈπ°πΈπππ· πΉπ½πΌπ°πΉπ³πΉπ³π° πΈπ°πΉππ· π
πΉπππΈ 1978) πΎπ°π· π³πΏπ²πΏπ½π½π°π½π° π³π°π²πΉπ 5 πΉπΏπ»πΉπ°πΏπ 1948 πΌπΉπΈ NHS πΉπ½ π°π²π²π»π°π½π³π° πΎπ°π· π
π°π»πΉπ»π°π½π³π°. ππ°πΏππ° 1948 π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ πΎπ°π· π°π·π
π°π»π°π½π³π΄ π»π΄πΊπΉπ½π°πππ°πΏπ π°π½π³π±π°π·ππΉ π²π°π πΎπΏ ππ΄πΉπΊπΉπ ππ°πΉπ·ππ³π°π½π° π²π°πΊπ°πππΈ π·π°π»π±π°πΉ π»π°π½π³πΉπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ.<ref name="r389">[http://www.60yearsofnhsscotland.co.uk/history/birth-of-nhs-scotland/highlands-and-islands-medical-service.html Highlands and Islands Medical Service (HIMS)] www.60yearsofnhsscotland.co.uk. Retrieved 28 July 2008.</ref> ππΊπππΉππΊπΉπ π
π°π»π³πΏππ½πΎπΉπ π·π°πΉπ»π΄πΉπ½π°πΉπ ππ°πΉπ³πΎππ ππ°ππΎπ°π½π³ ππ°πΈ πΎπ°π· ππ°πΉπ·πΏ. NHS ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπ³π° π½π΄ππ° 140.000 π°π½π³π±π°π·ππ΄ πΎπ΄ππ° 2014.<ref name="r390">"About the NHS in Scotland", http://www.show.scot.nhs.uk/introduction.aspx</ref>
π²π°π±π°πΏππΈπ°πΉπ ππ°π·π½π΄πΉπ½π πΉππ πΏπ π°ππππ°π²πΉπ±ππ ππ°π·π½π΄πΉπ½π°πΉ 2,1 (1,73 πΎπ΄ππ° 2011).<ref name="r391">Gro-gov.scot, "Scotland's Population 2011: The Registrar General's Annual Review of Demographic Trends 157th Edition", http://www.gro-gov.scot/files2/stats/annual-review-2011/j21285204.htm</ref> πΌπΉπΊπΉπ»πΉππππ π²π°π±π°πΏππΈπ΄πΉπ ππΉπ½π³ πΏππ°π½π° π»πΉπΏπ²π°πΌ (51,3% πΎπ΄ππ° 2012).<ref name="r392">General Register Office for Scotland, "Table Q1: Births, stillbirths, deaths, marriages and civil partnerships, numbers and rates, Scotland, quarterly, 2002 to 2012", http://www.gro-gov.scot/files2/stats/births-marriages-deaths-quarterly/ve-2012-q4-tableq1.pdf</ref>
π»πΉπ±π°πΉπ½π°πΉπ π»π°π²π΄πΉ πΉπ½ 2012β2014 π
π°π 77,1 πΎπ΄ππ΄ ππ°πΏπ π
π°πΉππ°πΌ πΎπ°π· 81,1 ππ°πΏπ π΅πΉπ½ππΌ, ππ πΌπΉπ½π½πΉπππ° ππΉπ³π
πππ΄ π»π°π½π³π΄ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ.<ref name="r393">National Records of Scotland, "Life Expectancy for Areas within Scotland 2012β2014", 13 October 2015, p. 5, https://www.nrscotland.gov.uk/files//statistics/life-expectancy-areas-in-scotland/12-14/life-exp-in-scotland-2012-to-2014.pdf</ref> π»π΄πΊπΉπ°ππ°πΆπ½πΉπ πΉπ½π½ππ°ππΎπ ππ°πΏπ πΊππ°π±π±π°ππ°πΏπ·ππ°πΉ π
ππ·π πππ°πΌ 2.528 (2002) π³πΏ 2.669 (2012); ππ°πΏπ π·π°πΉπππΉπ½π π°π³ππ ππ°πΏπ·ππ°πΉ π²π°π³ππ°πΏπ πππ°πΌ 727 π³πΏ 489.<ref name="r394">[https://statistics.gov.scot/slice?dataset=http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdata%2Fhospital-admissions&http%3A%2F%2Fpurl.org%2Flinked-data%2Fcube%23measureType=http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fmeasure-properties%2Fratio&http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fdimension%2FadmissionType=http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fconcept%2Fadmission-type%2Fcancer&http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fdimension%2Fage=http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fconcept%2Fage%2Fall&http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fdimension%2Fgender=http%3A%2F%2Fstatistics.gov.scot%2Fdef%2Fconcept%2Fgender%2Fall Hospital Admissions: a data cube spreadsheet] , Scottish Government</ref>
== ππΉπ³πΏπ½π ==
=== ππ°πΉπππ°πΏπ°ππ±πΎπΉπ πππ°πΈπ΄πΉπ ===
[[File:New Lanark (45324811821).jpg|thumb|π½π΄π
π»π°π½π°ππΊ, π°πΉπ½π πΈπΉπΆπ΄ UNESCO ππ°πΉπππ°πΏπ°ππ±πΎπΉπ πππ°πΈπ΄ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°]]
ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ 7 ππ°πΉπππ°πΏπ°ππ±πΎπΉπ πππ°πΈπΉπ½π: ππ πΊπΉπ»π³π°, π΄π³πΉπ½π±πΏππ²πΉπ π°π»πΈπ π±π°πΏππ²π πΎπ°π· π½πΉπΏπΎπ π±π°πΏππ²π, π·π°πΉπππ π½πΉπΏπΎπ°πΉπΆππ πππ°πΉπ½π°π°π»π³ππ πΉπ½ πππΊπ½π΄π
, π½π΄π
π»π°π½π°ππΊ, π°π½πππ½πΉπ½π° π
π°π³π³πΎπΏπ, πππππ· π±ππΏπ²πΎπ°, πΎπ°π· ππ»ππ
π»π°π½π³.<ref name="r395">"World Heritage Sites in Scotland", www.historicenvironment.scot, https://www.historicenvironment.scot/advice-and-support/listing-scheduling-and-designations/world-heritage-sites/world-heritage-sites-in-scotland/</ref> π·π°πΏπ·πΉπΈπ° π΄πΉππ°ππ½π°π°π»π³ππ πΉπ½ ππ·π΄ππ»π°π½π³ πΉππ UNESCO π
πΉπ»πΎπ°π½π³π.<ref name="r396">"The iron age sites seeking world heritage status", BBC News, 10 April 2023, https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-north-east-orkney-shetland-65231943</ref> π·πΉπππππΉπΊ π΄π½π
πΉπππ½πΌπ΄π½π ππΊπππ»π°π½π³ π
π°π»π³πΉπΈ ππΉπ³πΉπ
πΉππΊπ°πΉπΌ πππ°πΈπΉπΌ; π±πΉππΉππ°π½π³π΄πΉπ½π°πΉπ ππ°πΉπ³πΎπ π
π°π»π³πΉπΈ π
πΉππ°π½π³π°πΉπΌ πππ°πΈπΉπΌ.<ref name="r397">Historic Environment Scotland, "What is A World Heritage Site?", https://www.historicenvironment.scot/advice-and-support/listing-scheduling-and-designations/world-heritage-sites/what-is-a-world-heritage-site/</ref>
=== πΊπ΄π»ππΉππΊππ π±π°π½π³πΎππ ===
ππ
π΄ πΊπ΄π»ππΉππΊ πΈπΉπΏπ³π° ππΊπππ»π°π½π³ π½πΉπΌπΉπΈ π³π°πΉπ» πΉπ½ π²π°πΌπππ°πΌ π°π»π»π°πΉπΆπ πΊπ΄π»ππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ πΈπΉπΏπ³π. π·π°π±π°πΉπΈ π³πΏπ»πΈπΉπ½π ππ
π°ππ
π΄ πΊπ΄π»ππΉπΊ πΊππ½π½π΄πΊππΉππ½π (π²π»π°ππ²ππ
) πΎπ°π· π·π΄π±ππΉπ³πΉππΊπ° πΊπ΄π»ππΉππΊπ° π³πΏπ»πΈ (πππππ½ππ
π°π
). ππ΄πππΉπ
π°π» πΉπ½ππ΄ππΊπ΄π»ππΉπ΅πΏπ΄ π³π΄ π»πππΉπ΄π½π (π»π΄πΉππΉπ»π° π±ππΉπππ°π½πΉπ°), π°π»π»π°πΊπ΄π»ππΉππΊπ° π³πΏπ»πΈπ (πΉππ°π»π°π½π³), πΎπ°π· πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ° πΊπ΄π»ππΉππΊπ° π³πΏπ»πΈπ (πππππ°ππ»πΉπ½π²πππ½, π°πΏππππ°π»πΎπ°) π°ππ°πΏπ²πΎπ°π½π³ ππΊπππΉππΊπ° ππ°πΆπ³π°, ππ°π²π²π
π°, πΎπ°π· ππ»πΉπ½ππΎπ°π½.<ref name="r398">Celtic Connections, "Celtic connections:Scotland's premier winter music festival", Celtic connections website, 2010, http://www.celticconnections.com</ref><ref name="r399">Festival Interceltique de Lorient, "Site Officiel du Festival Interceltique de Lorient", Festival Interceltique de Lorient website, 2009, http://www.festival-interceltique.com/le-monde-des-celtes-et-de-la-celtie.php</ref><ref name="r400">FΓ‘ilte Ireland, "Welcome to the Pan Celtic 2010 Home Page", Pan Celtic Festival 2010 website, 2010, http://www.panceltic.ie</ref><ref name="r401">National Celtic Festival, "About the Festival", National Celtic Festival website, 2009, http://www.nationalcelticfestival.com/index.php?option=com_content&view=article&id=24&Itemid=26</ref>
=== π±ππΊππ πΎπ°π· π»π°πΉπΊππ ===
[[File:PG 1063Burns Naysmith.jpg|thumb|ππ°πΉπππ°πΏπΌπ΄ππ π»πΉπΏπΈπ°ππ΄πΉπ πππ³π±π°πΉππ π±πΏππ½π πΉππ π°π·ππ°πΈπ ππ
π΄ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ π»πΉπΏπΈπ°ππ΄πΉπ, πΊπΏπ½πΈπ ππ°πΏπ π
π°πΏππππ
π° ππ
π°ππ
π΄ "π°πΏπ»π³ π»π°π½π² ππ
π½π΄" πΎπ°π· ππ°πΏπ πΌπ΄π»π΄πΉπ½π ππ΄πΉπ½ππ πΉπ½ ππΊπππΉππΊπ°πΌπΌπ°]]
π°π»πΈπΉππππ π±ππΊππ π°π ππΊπππ»π°π½π³π° πΉππ π±ππΉπππΉππΊ π»πΉπΏπΈ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 6, π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° πΉπ½ π
π°π»πΉππΊπ°πΉπΌ π±ππΊππΌ.<ref name="r402">R. T. Lambdin and L. C. Lambdin, ''Encyclopedia of Medieval Literature'' (London: Greenwood, 2000), ISBN 0-313-30054-2, p. 508.</ref> π
π°πΏππππ
π° πΌπΉπ³πΎπ°πΉπΆπ΄ π°π»π³π΄ π΅π΄πΌπΏπ½ πΈπ°πΈπππ· πΉπ½ ππΏπΌππ½πΉππΊπ°πΉ,<ref name="r403">I. Brown, T. Owen Clancy, M. Pittock, S. Manning, eds, ''The Edinburgh History of Scottish Literature: From Columba to the Union, until 1707'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007), ISBN 0-7486-1615-2, p. 94.</ref> π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉ,<ref name="r404">J. T. Koch, ''Celtic Culture: a Historical Encyclopedia'' (ABC-CLIO, 2006), ISBN 1-85109-440-7, p. 999.</ref> π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉ<ref name="r405">E. M. Treharne, ''Old and Middle English c.890-c.1400: an Anthology'' (Wiley-Blackwell, 2004), ISBN 1-4051-1313-8, p. 108.</ref> πΎπ°π· πππ°π½πΊπΉππΊπ°πΉ.<ref name="r406">M. Fry, ''Edinburgh'' (London: Pan Macmillan, 2011), ISBN 0-330-53997-3.</ref> πππΏπΌπΉπππ° πΌπΉπΊπΉπ»π° π²π°πΌπ΄π» πΉπ½ πππΏπΌπ°πΌπΌπ° ππΊπππΉππΊπ°πΌπΌπ° πΉππ πΉππ·π°π½π½πΉπ π±π°ππ±ππΏπ ''Brus'' π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππΉπ 14, π»πΉπΏπΈ π±πΉ πππ³π±π°πΉππ 1,<ref name="r407">N. Jayapalan, ''History of English Literature'' (Atlantic, 2001), ISBN 81-269-0041-5, p. 23.</ref> πΎπ°π· π°ππ°π πΈπ°πΌπΌπ° π΅π΄πΌπΏπ½ πππΉπ»π»π° πΎπ°π· π²π°πΌπ΄π»π° πΉπ½ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π ππ°πΆπ³π°πΉ.<ref name="r408">J. Wormald, ''Court, Kirk, and Community: Scotland, 1470β1625'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 1991), ISBN 0-7486-0276-3, pp. 60β67.</ref> πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ° π·πΉπ»ππ° πππ³πΉπ³π° ππΊπππΉππΊπ° π»π°πΉπΊππ πΎπ°π· π»πΉπΏπΈπ° πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 16,<ref name="r409">I. Brown, T. Owen Clancy, M. Pittock, S. Manning, eds, ''The Edinburgh History of Scottish Literature: From Columba to the Union, until 1707'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007), ISBN 0-7486-1615-2, pp. 256β257.</ref> πΉπΈ πΉπ°πΊππ±πΉπ 6 ππ°ππ° π³πΏ π°π²π²π»π°π½π³π° π½π°πΌ π·πΉπ»ππ° πΎπ°π· ππ°ππΉπ³π° ππΊπππΉππΊ π°π½π° π·π»πΉπΏπΌπ°π½π ππ
π΄ π±ππΊπππ°πΆπ³π°.<ref name="r410">R. D. S. Jack, "Poetry under King James VI", in C. Cairns, ed., ''The History of Scottish Literature'' (Aberdeen University Press, 1988), vol. 1, ISBN 0-08-037728-9, pp. 137β138.</ref> πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 18 πΉπ°πΊππ±πΉπ πΌπ°πΊππ·π΄ππππ½ ππππΉπ°π½πΉπ π»πΉπΏπΈπ° π²π°ππ°π
πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΉπ½π° πππΏπΌπΉπππ°π½ ππ°πΉπππ°πΏπΌπ΄ππ°π½ ππΊπππΉππΊπ°π½π° π»πΉπΏπΈπ°ππΎπ° πΎπ°π· π
π°π½π³πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΉπΏππππΉππΊπ° π»πΉπΏπ·ππ΄πΉπ½,<ref name="r411">J. Buchan, "Crowded with Genius", 2003, p. [https://archive.org/details/crowdedwithgeniu00buch/page/163 163], ISBN 978-0-06-055888-8, https://archive.org/details/crowdedwithgeniu00buch/page/163</ref> πΎπ°π· πππ³π±π°πΉππ π±πΏππ½π, πΏπππ° π°π·ππ°πΈπ ππ
π΄ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ π»πΉπΏπΈπ°ππ΄πΉπ,<ref name="r412">L. McIlvanney, "Hugh Blair, Robert Burns, and the Invention of Scottish Literature", Eighteenth-Century Life, Spring 2005, pp. 25β46</ref> πΎπ°π· π
π°π»ππ΄π ππΊπππ, πΈπΉπΆππΆπ΄πΉ π
π°π
π΄ππ»π΄π
πππΉπ»π»π° π²π°ππΊπππΏπ½ ππΊπππΉππΊπ° π
πΉππ°π½ πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 19.<ref name="r413">N. Davidson, "The Origins of Scottish Nationhood", 2000, p. [https://archive.org/details/originsscottishn00davi/page/n141 136], ISBN 978-0-7453-1608-6, https://archive.org/details/originsscottishn00davi</ref> πππ΄π³πΉπΆπ°π½π π
πΉπΊππππΉππΊπ°π½π πΌπ΄π»πΎπ°π½π³π°π½π πΉπ½ π°π²π²π»πΉππΊπ°πΉ, ππ
π°ππ
π΄ πππ³π±π°πΉππ π»ππΏπΉπ πππ΄π
π΄π½πππ½, π°πππ·πΏπ πΊππ½π°π½ π³ππ
π»π΄, πΎ. πΌ. π±π°πππΉπ΄, πΎπ°π· π²π΄πππ²π΄ πΌπ°πΊπ³ππ½π°π»π³, π
π°πΏππΈπΏπ½ πΊπΏπ½πΈπ°πΉ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ.<ref name="r76" />
ππΊπππΉππΊ π°ππππ°π±π°πΏπ πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 20 πππΊπΉπ³π° ππΊπππΉππΊ π°ππππ° ππ°ππΎπ°π½ ππ
π΄ π±ππΊπππ°πΆπ³π°.<ref name="r414">"The Scottish 'Renaissance' and beyond", Visiting Arts: Scotland: Cultural Profile, http://www.culturalprofiles.net/scotland/Directories/Scotland_Cultural_Profile/-5403.html</ref> π»πΉπΏπΈπ°ππΎππ π°ππ°π π
π°πΉπ·πΎππ½ π»π°πΉπππΉπ³π΄π³πΏπ½, πΌπΉπΈ π΄π³π
πΉπ½ πΌπππ²π°π½, π²π°ππ°ππΉπ³π°πΌπΌπ° ππ
π΄ πππΏπΌπΉπππ°πΌπΌπ° πΌπ°πΊπ°π πΎπ΄ππ° 2004.<ref name="r415">Scottish Government, "The Scots Makar", 16 February 2004, http://www.gov.scot/News/Releases/2004/02/5075</ref> ππΊπππΉππΊ π»πΉπΏπΈπ°π·πΏπΆπ³ π·π°πΉππΉπΈ ππππ»π΄π
πΌπ°πΊπ»π΄π°π½ "π°πΉπ½π°π½π° πΈπΉπΆπ΄ πΌπΉπΊπΉπ»π°π½π΄ ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆπ΄ π»πΉπΏπΈπ°ππΎπ΄ π½πΉπΏπΎπΉπ πΌπ΄π»πΉπ";<ref name="r416">Scottish Poetry Library, "Sorley MacLean", http://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/poetry/poets/sorley-maclean</ref> ππ΄π°πΌπΏπ π·π΄π°π½π΄π
π΅π°πΈ, πΈπ°ππ΄πΉ πΉπ π²π°π΄π»πΉππΊπ° π»πΉπΏπΈπ° π²π°π½π°ππΉπ³π°.<ref name="r417">Edinburgh Live, "Edinburgh streets could be given Gaelic names under plans to celebrate language", 18 March 2022, https://www.edinburghlive.co.uk/news/edinburgh-news/edinburgh-streets-could-given-gaelic-23437071</ref> π½πΉπΏπΎπ π°ππππ°πΊπ
πΉπ
π΄πΉ πππ°πΌ πΎπ΄ππ°πΌ 1980β1989 πΉππ π²π°π±πΏπ½π³π°π½π° πΌπΉπΈ πΌπ΄π»πΎπ°π½π³π°πΌ ππ
π°ππ
π΄ πΉππ
πΉπ½π΄ π
π΄π»ππ·.<ref name="r414" /> πΊπ°πππ» π°π½π½ π³πΏπππ
π
π°ππΈ πππΏπΌπΉπππ° ππΊπππΉππΊ πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ° π»πΉπΏπΈπ°ππ΄πΉπ πΉπ½ πΌπ°πΉπΎπΉπ 2009.<ref name="r418">"Duffy reacts to new Laureate post", BBC News, 1 May 2009, https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8029388.stm</ref> πΌπ°πΊπ°π, ππ° πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ π»πΉπΏπΈπ°ππ΄πΉπ, πΈπ°π½π΄πΉ πππΏπΌπΉπππ° ππ°πΈπΎπ°π½π³π ππ°ππΎπΉπΈ, πππ°πΈπΎπΉπΈ π±ππΊππΊπΏπ½πΈπΎπ° πΎπ°π· π»πΉπΏπΈπ°, πΌπ΄π»π΄πΉπΈ ππ°πΏπ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°πΉπΌ π²π°πΌπππ°πΌ, πΎπ°π· π²π°ππ΄πΉπ·πΉπΈ ππ°ππΎπ°πΌπΌπ΄π· πΎπ΄ππ° π
π°π»π³πΏππ½πΎπ°.<ref name="r419">"The story of the Makar - National Poet of Scotland", Scottish Poetry Library, https://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/the-story-of-the-makar-national-poet-of-scotland/</ref> π½πΏ πΌπ°πΊπ°π, ππ°π³ππ°πΉπ² πΌπ°πΊπ°ππΉπ³π·, πΉππ πππΏπΌπΉπππ° π²π°π΄π»πΉππΊπ πΌπ΄π»πΎπ°π½π³π πΉπ½ π°π½π³π±π°π·ππΎπ°.<ref name="r420">"Lewis-born Gaelic poet Peter Mackay appointed Scotland's Makar", BBC News, 3 December 2024, https://www.bbc.co.uk/news/articles/cn0x31w69d1o</ref>
πΈπΉπΏπ³πΉππΊππ πππΉπ»π»π°π±ππΊππ π²π°π
π°πΏππ·πππ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° ππΉπ½π³ ''Daily Record'', ''The Herald'', ''The Scotsman'', πΎπ°π· ''The National''; π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»πΉππΊππ π³π°π²π°π±ππΊππ ππΉπ½π³ ''Evening News'' (π΄π³πΉπ½π±πΏππ²), ''The Courier'' (π³πΏπ½π³π΄π΄), πΎπ°π· ''The Press and Journal'' (π°π±π΄ππ³π΄π΄π½ πΎπ°π· π½π°πΏππΈπ°π³π°πΉπ»π).<ref name="r421">IFLA University of Stirling, "Newspapers and National Identity in Scotland", http://archive.ifla.org/IV/ifla68/papers/051-127e.pdf</ref> ππΊπππΉππΊπ° π
π°πΏππππ
π° π²π°π
πΏπ½π½πΏπ½ πΌπ°π½π°π²π° ππΉπ²πΉππ»π°πΏπ½π° π°π πΊπ΄π»ππΉππΊπ°πΉ πππΉπ»π»π΄ π³πΏπ»πΈπ°πΉ πππ°πΌ 1980.<ref name="r422">Celtic Media Festival, "About Us::Celtic Media Festival", Celtic Media Festival website, 2014, http://www.celticmediafestival.co.uk/about</ref> BBC ππΊπππ»π°π½π³ π²π°ππ°πππΉπΈ ππ°πΉπππ°ππΉπΏπ½π΄ π
πΉπ²π°π½π BBC ππ½π΄ ππΊπππ»π°π½π³, BBC ππΊπππ»π°π½π³, πΎπ°π· π²π°π΄π»πΉππΊ BBC π°π»π±π°, πΎπ°π· π»πΏπππ°πππΉπ»π»π΄ πππ°πΈπΉπ½π ''BBC Radio Scotland'' πΎπ°π· ''BBC Radio nan GΓ idheal''. πππΏπΌπΉπππ° πΊπ°πΏπππ½π³π ππ°π½π³πΎπ°π½π³π πΉππ STV, ππ°π΄πΉ 2 πΈπΉπΆπ΄ 3 ITV π»π°π½π³π°π³π°πΉπ»π΄ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π²π°ππ°πππΉπΈ.<ref name="r423">"ITV Media β STV", www.itvmedia.co.uk, https://www.itvmedia.co.uk/itv-regions/stv</ref> ππΊππ΄π΄π½ ππΊπππ»π°π½π³ ππ°πΉπ·ππΈ ππΉπΏπ½π°π»π°πΉπΊπ΄ π
π°πΏππππ
.<ref name="r424">Scotland, Screen, "About Us", Screen Scotland, 12 January 2021, https://www.screen.scot/about</ref>
=== ππ°π²π²π
π ===
[[File:Edinburgh Scottish bagpiper (49552292312).jpg|thumb|π±π°π»π²π°ππ
πΉπ²π»π πΉππ ππ°π²π²π
πΉπ ππ°ππ
π°, πΌπ°πΉπ π²π°π±πΏπ½π³π°π½ πΌπΉπΈ ππΊπππ»π°π½π³π°, πΎπ°π· πππΏπΌπ π±πΉππ½πΉπΏπΌπΎπ ππΊπππΉππΊπΉπ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π ππ°π²π²π
πΉπ]]
ππΊπππΉππΊπ ππ°π²π²π
π π±π»π°π½π³πΉπΈ π°π»πΈππ πΎπ°π· π½πΉπΏπΎππ π
πΉπππ. πΌπΉπΊπΉπ»π° π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ π±π°π»π²π°ππ
πΉπ²π»π π·π°π±π°πΉπΈ 3 π³ππΏπ½πΎπ°π½π³ππ ππ
πΉπ²π»ππ½π πΎπ°π· π°πΉπ½π° π·π»πΉπΎπππ
πΉπ²π»ππ½ (''chanter''), πππ³πΉπ³ππ πΌπΉπΈ π»πΏπππ°πΏ π°π π±π°π»π²π°. ππ
πΉπ²π»π°ππΎπ΄ π·π°π½πππ, πΌπΉπΈ π±π°π»π²π°ππ
πΉπ²π»ππΌ, πππΏπΌπ±ππΌ, πΎπ°π· π°π»πΈπ°πΉπΌ π
π°πππΎππΌ, ππΉπ½π³ π»πΉπΏπ±ππ πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ π°π π³πΏπ»πΈπΉπΌ, π²π°π²π²π°πΌ, π²π°π½π°π
πΉππππΉπΌ, πΎπ°π· π±ππΏπΈππ°πΈπΎπ°πΌ; πΌπ°π½π°π²π° π·π°ππΎπ°π³π°πΉπ»ππ π·π°π±π°π½π³ π°πΉπ½π°. πΌπΉπ½π½πΉπΆππ π±π°π»π²π°ππ
πΉπ²π»ππ½π πΌπΉπΈ π±π»π΄ππ°π½π³π°πΉπΌ π±π°π»π²πΉπΌ ππΉπ½π³ π»π΄πΉππΉπ»ππ ππ
πΉπ²π»ππ½π πΎπ°π· πΌπ°ππΊππ ππ
πΉπ²π»ππ½π.
πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π ππ°π²π²π
πΎπ°π½π ππΉπ½π³ π»π΄π
πΉπ πΊπ°ππ°π»π³πΉ, π°πΌπ
πΌπ°πΊπ³ππ½π°π»π³, KT ππΏπ½πππ°π»π», π½πΉπ½π° π½π΄ππ±πΉππ, πΊπ·π
ππΊπ·π΄π, π²π΄πππ
πΊπΉπ½π½π°πΌππ½, πΎπ°π· ππ°ππ»π π½πΏππΉπ½πΉ. DJ πΊπ°π»π
πΉπ½ π·π°πππΉπ π
π°π π°πΉπ½π πΈπΉπΆπ΄ πΌπ°πΉπ π²π°π·π°πΏππΉπ³π°π½π΄ ππ°π²π²π
πΎπ°π½π΄ πΉπ½ πππππΉππ
πΎπ΄ππ° 2023;<ref name="r425">Bracknell News, "Spotify Wrapped 2023 top song predictions ahead of release", www.bracknellnews.co.uk, 25 October 2023, https://www.bracknellnews.co.uk/news/national/uk-today/23875288.spotify-wrapped-2023-top-song-predictions-ahead-release/</ref><ref name="r426">Lydia, "Top 25 Most Popular Scottish Singers", discoverwalks.com, 4 February 2023, https://www.discoverwalks.com/blog/united-kingdom/top-25-most-popular-scottish-singers/#:~:text=1.,help%20of%20his%20eldest%20brother.</ref> ππΏππ°π½ π±ππ
π»π΄ πππΏπΌπΉπππ° ππ°π²π²π
π°π±ππΊπ° π
π°π πΌπ°πΉπ πππ°π±π°πΏπ·ππ° ππ°π²π²π
π°π±ππΊπ° πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ πΎπ΄ππ° 2009.<ref name="r427">Kisiel, Ryan, "Tragedies, feuds and public tantrums: Is the dream finally over for Susan Boyle?", news.com.au, 2 May 2016, https://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/tragedies-feuds-and-public-tantrums-is-the-dream-finally-over-for-susan-boyle/news-story/bdfa00d9c14b9ccf1ec22d59ebdc80fa</ref> ππΏπ½ππΉπ² πππ°πΈπΉπ³π° πΊπ΄π»ππΉππΊπ°π½π° πππ°πΉπ½π°ππ°π²π²π
πΉπ½ π²π°π΄π»πΉππΊπ°πΉ; ππ°π²π²π
π πΉπΆπ΄ "π°π½ πΏπ±π·π°π» π°π π°πΉππ³π΄" (1995) π
π°π πππΏπΌπΉπππ° π²π°π΄π»πΉππΊπ ππ°π²π²π
π πΉπ½ 20 πππΏπΌπΉπππ°πΉπΌ π²π°π°πΉπ½πΉπ³π°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³π°π½π²π°ππ³πΎππ.<ref name="r428">"RUNRIG β The Story (Ridge RR078)", Folking.com, 22 January 2016, https://folking.com/runrig-the-story-ridge-rr078/</ref> ππΉπ²πΉππ»π°πΏπ½π° ππΉπ½π³ ππΊπππΉππΊπΉπ ππ°π²π²π
πΉπ ππΉπ²πΉππ»π°πΏπ½π°, ππΊπππΉππΊ ππ°π²π²π
π°π±ππΊππ πΎπ΄ππΉπ ππΉπ²πΉππ»π°πΏπ½, ππΊπππΉππΊπ° π°π»πΈπΉπ ππ°π²π²π
πΉπ ππΉπ²πΉππ»π°πΏπ½π°, πΎπ°π· BBC ππ°π³πΉπ ππΊπππ»π°π½π³ πΎπΏπ²π²πΉπ π°π»πΈπΉπ ππ°π²π²π
πΎπ°π½π³πΉπ ππΉπ²πΉππ»π°πΏπ½.
=== πΌπ°ππ ===
[[File:Haggis neeps and tatties.jpg|thumb|π·π°π²π²πΉπ, π½π΄πππ, πΎπ°π· π°πΉππΈπ°π΄ππ»π°]]
ππΊπππΉππΊπ πΌπ°ππ π·π°π±π°πΉπΈ ππ
π΄πππ π
πΉπππ πΉπΈ π²π°πΌπ°πΉπ½πΎπΉπΈ ππΉπ»πΏ πΌπΉπΈ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉ πΎπ°π· πΉπΏππππΉππΊπ°πΉ πΌπ°ππΉ; πΉπ½π½ππ°ππΎπ π²π°π°πΏπΊπ½πΉπ³π° πππ°πΌπ°πΈπΎπ°π½π° πΌπ°π. π°π»πΈ πΌπ°π½π
πΉπΈπ° πππ°π½π³πΉπΈ π°π½π° π»π°π½π³πΉππΊπ°πΌπΌπ° π·πΏπ½πΈπ°, πΌπΉπ»πΏπΊπ πΌπ°ππ°, ππΉππΊπ°πΌ, π°πΊππ°π½π°, πΎπ°π· π²ππ°ππ°πΌ, πΌπ°π½π
πΉπ³π° π°πΉπ½ππ°π»πΈπ°π±π° πΎπ°π· πΌπΉπΈ ππ°π
π°πΉπΌ π
π°πΏπππΉπΌ, πΈππ΄πΉ π
π΄ππΏπ½ ππ΄π»π³π πΎπ°π· π³πΉπΏπππ πΉπ½ π°π»πΈπ°πΉπΌ πΌπ΄π»π°πΌ.<ref name="r429">National Trust for Scotland, "Edinburgh's Pantry: Tatties, neeps, oranges and lemons", www.nts.org.uk, https://www.nts.org.uk/stories/edinburghs-pantry-tatties-neeps-oranges-and-lemons</ref>
πΉππ½π±ππΏ, ππ° πΏπππ° ππΊπππΉππΊπ ππΏππΉπ π³ππ°π²πΊ, π·π°πΉππ°π½π³ "ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π°π½πΈπ°ππ°π½π° πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°π½π° π³ππ°π²πΊ" π°ππ°π π±ππ°π½π½π°π
π΄πΉπ½π°.<ref name="r430">Brooks, Libby, "Scotland's other national drink", The Guardian, 30 May 2007, https://www.theguardian.com/commentisfree/2007/may/30/scotlandsothernationaldrink</ref> πΈπ°πΉππ· π°π»πΈπΎπ° π²π°πΊπΏπ½π³π πππ°π½πΊπΉππΊπ πΌπ°ππ π
π°π½π³πΉπ³π° ππΊπππΉππΊπ° πΌπ°π½π
πΉπΈπ° πΉπ½ πππ΄π³πΉπΆπ°πΉπΌ πΌπΉπ³πΎπ°πΉπΌ π°π»π³πΉπΌ πΎπ°π· πππΏπΌπ°πΌπΌπ° π½πΉπΏπΎπ°πΌπΌπ° πΌπ΄π»π°,<ref name="r431">Gail Kilgore, "The Auld Alliance and its Influence on Scottish Cuisine", http://www.historichighlanders.com/auldfood.htm</ref> πΌπ°πΉπ πΏπ πΌπ°ππΎπΉπ½, ππΊπππ΄ πΈπΉπΏπ³π°π½π΄πΉπ½, πΈπΉπΆππΆπ΄πΉ πππ°π½πΊπΉππΊπ°πΉ π°π½π³π±π°π·πππ ππΊπππΉππΊπ° πΌπ°π½π
πΉπΈπ° πΉπ½πΌπ°πΉπ³πΉπ³π΄π³πΏπ½ πΎπ°π· πππ°π½πΊπΉππΊπ° πΌπ°ππΉπ π
π°πΏππ³π° π±πΉπ»π°πΉπ±πΉπ³π΄π³πΏπ½.<ref name="r432">"Traditional Scottish Food β Brief History of Food in Scotland", Taste of Scotland, https://www.taste-of-scotland.com/traditional-scottish-food-scotlands-cuisine</ref>
=== π»π°πΉπΊππ ===
[[File:Scotland Starting XI Scotland v Bolivia 6 June 2026-15.jpg|thumb|πΈπΉπΏπ³πΉππΊ ππππΏπ±π°π»π»πΉπ π·π°π½ππ° πππ°π½π³πΉπΈ ππ°πΏππ° π»π°πΉπΊπ° π
πΉπΈππ° π±ππ»πΉπ
πΉπ°, πΉπΏπ½πΉπΏπ 2026]]
ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπΈ ππ
π΄πππ πΈπΉπΏπ³πΉππΊππ π
π°πΉπ·πΎππ πΎπ°π· ππΏπ½π³ππ π·π°π½πππ π°π FIFA ππ°πΉπππ°πΏπΊπ°π»πΉπΊπ°, UEFA πΈπΉπΏπ³π΄ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ°πΉ, UEFA πΉπΏππππΉππΊπ°πΉ πππΏπΌπΉπππ΄πΉπ½, ππΏπ²π±π
ππ°πΉπππ°πΏπΊπ°π»πΉπΊπ°, ππΏπ²π±π
π»π΄π°π²πΏπ΄ ππ°πΉπππ°πΏπΊπ°π»πΉπΊπ°, πΊππΉπΊπ΄π ππ°πΉπππ°πΏπΊπ°π»πΉπΊπ°, π½π΄ππ±π°π»π» ππ°πΉπππ°πΏπΊπ°π»πΉπΊπ°, πΎπ°π· π²π°πΌπ°πΉπ½π°πΉπΆππ π²π°π±π΄πΉπ½π π»π°πΉπΊπΉπΌ. π
π°π»π³π°π½π³ππ πΉπΆππ π²π°πΌπππ° ππΉπ½π³ ππΊπππΉππΊ ππππΏπ±π°π»π»πΉπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ (π°π½πΈπ°ππ° π°π»πΈπΉπππ° πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ)<ref name="r433">''Soccer in South Asia: Empire, Nation, Diaspora'' by James Mills, Paul Dimeo: Page 18 β Oldest Football Association is England's FA, then Scotland and third oldest is the Indian FA.</ref> πΎπ°π· ππΊπππΉππΊ ππΏπ²π±π
π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π. π
πΉπππ ππππΏπ±π°π»π»πΉπ ππΉπ½π³ π²π°πΌπ΄π»πΉπ³ππ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πππ°πΌ 1424.<ref name="r434">Gerhardt, W., "The colourful history of a fascinating game. More than 2000 Years of Football", https://www.fifa.com/en/history/history/0,1283,1,00.html</ref>
πππΏπΌπΉπππ° π°π½π³π±π°π·ππΉππΊπ πππ°πΌπ°πΈπ΄πΉπ ππππΏπ±π°π»π»πΉπ π»π°πΉπΊπ, ππΊπππ»π°π½π³ π
πΉπΈππ° π°π²π²π»π°π½π³, π
π°π π»π°πΉπΊπ°π½π πΉπ½ π²π»π°ππ²ππ
π³π°π²πΉπ 30 π½π°πΏπ±π°πΉπΌπ±ππ΄ 1872 (0β0).<ref name="r435">"First ever international football match recreated in Glasgow", UEFA, 1 December 2022, https://www.uefa.com/news-media/news/027c-16b892bcfd7e-1d75251aa5cc-1000--first-ever-international-football-match-recreated-in-glasgow/</ref> ππΊπππΉππΊπ πΊπ°π»πΉπΊ, πππΏπΌπΉππ π
π°πΉπ·ππ°πΈπ πΎπ΄ππ° 1873, πΉππ π°π»πΈπΉπππ° ππΉπ²πΉππ»π°πΏπ½ ππππΏπ±π°π»π»πΉπ.<ref name="r436">"Scottish Cup History | Scottish Cup | Scottish FA", scottishfa.co.uk, https://www.scottishfa.co.uk/scottish-cup/archive/scottish-cup-history/</ref> SFA, π°πΉπ½π πΈπΉπΆπ΄ π²π°ππ°ππΎπ°π½π³π°π½π΄ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉπΆππ ππππΏπ±π°π»π»πΉπ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπ°πΉπ π±π°πΏππ³πΉπ (IFAB), ππ°π΄πΉ π»π°πΉπΊπΉπ π
πΉπππ³π° ππ°ππΎπΉπΈ, πΉππ π°πΉπ½π πΈπΉπΆπ΄ 4 ππΉπ½ππ΄πΉπ½π ππΉππ°π½π³π°π½π΄ π»πΉπΈπΉπ
π΄; FIFA ππ°ππΎπΉπΈ π°π½πΈπ°ππ°π½π 4.<ref name="r437">"IFAB Meetings 1914-2008", FIFA, http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/organisation/ip-100_04e_ifab_9481.pdf</ref><ref name="r438">Moore, Kevin, "What you think you know about football is wrong", 2019, ISBN 9781472955678</ref> SFA π²π°ππ°πππΉπΈ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ° π
π°πΉππ΄ π·π°π½ππ° πΎπ°π· π΅πΉπ½ππ½π΄ π·π°π½ππ°.
[[File:Old 18th tee lr.jpg|thumb|π°π»πΈπ ππΉπ½π½π π°π π
π΄πΉπ·πΉπ π°π½π³ππ°πΉπ°π, π°π»πΈπΉπππ° π²ππ»ππΉπ ππΉπ½π½π πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ]]
π½πΉπΏπΎπ°ππ° π²ππ»π πΏπππ°πΉπ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 15, "π²ππ»ππΉπ π·π°πΉπΌππΈπ»πΉ".<ref name="r439">PGA Tour official website, "Scotland is the home of golf", http://www.pgatour.com/2008/tourlife/travel/04/08/trans_atlantic/index.html</ref><ref name="r440">Scottish Government, "The Home of Golf", 6 March 2007, http://www.gov.scot/News/Releases/2007/03/06090032</ref><ref name="r441">Keay (1994) ''op cit'' page 839. "In 1834 the Royal and Ancient Golf Club declared St. Andrews 'the Alma Mater of golf'".</ref> π°π»πΈπ ππΉπ½π½π π°π π
π΄πΉπ·πΉπ π°π½π³ππ°πΉπ°π, ππΉππ΄, πΌπ°π»πΌπ°π·π»π°πΉπ
πΉπ ππΉπ½π½π π°π»πΈπΉπΆπ° πΈπ°πΏ 1552,<ref name="r442">Scottish Golf History, "1574 St Andrews β The Student Golfer", http://www.scottishgolfhistory.org/oldest-golf-sites/1574-st-andrews</ref> πΉππ π²ππ»ππ°ππΎπ°πΌ π
π΄πΉπ·π πππ°πΈπ.<ref name="r443">Cochrane, Alistair (ed) ''Science and Golf IV: proceedings of the World Scientific Congress of Golf''. Page 849. Routledge.</ref> πΎπ΄ππ° 1764 π
π°π π²π°πΌπ°πΉππ°π½π° πππ°πΌ 22 π³πΏ 18 π·πΏπ»πΏπ½π³πΎππΌ, πΎπ°π· ππ
π° π
π°ππΈ π±πΉπΏπ·ππΉπ ππΉπ½π½π.<ref name="r444">Forrest L. Richardson (2002). "Routing the Golf Course: The Art & Science That Forms the Golf Journey". p. 46. John Wiley & Sons</ref> πΏππ»πΏπΊπ°π½π° π
π°πΉπ·ππ, π°π»πΈπΉπππ° π
π°πΉπ·ππ πΎπ°π· πππΏπΌπΉπππ° πΌπΉπΊπΉπ»π°, π³πΏπ²π°π½π½ π³π°π²πΉπ 17 ππΊπππ±ππΉπ 1860 π°π πππ΄πππ
πΉπΊ, π°π
πππ·πΉππ΄; ππΊππππ π²π°π
πΏπ½π½πΏπ½ πππΏπΌπΉππππ.<ref name="r445">[http://www.pgatour.com/2007/travel/07/16/trans_071607/index.html The Open Championship β More Scottish than British] PGA Tour. Retrieved 23 September 2011</ref> π°π½πΈπ°ππ°πΉ πΌπ΄ππΎπ°πΉ ππΉπ½π½ππ½π ππΉπ½π³ πΊπ°ππ½ππΏπππΉπ΄, π²π»π΄π½π΄π°π²π»π΄π, πΌπΏπΉπππΉπ΄π»π³, πΎπ°π· πππ
π°π» πππππ½.
ππΊπππΉππΊ ππΏπ²π±π
π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π πΉππ π°π½πΈπ°ππ° π°π»πΈπΉπππ° πΉπ½ ππ°πΉπππ°πΏ. πΌπΏπππ°π
ππΉπ΄π»π³ π»π°πΉπΊπ°πππ°πΈπ πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ² πΉππ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ π»π°πΉπΊπ°πππ°πΈπ. ππΊπππ»π°π½π³ π²π°π
π°π½π½ πππΏπΌπΉπππ°π½π° π°π½π³π±π°π·ππΉππΊπ°π½π° π»π°πΉπΊ π
πΉπΈππ° π°π²π²π»π°π½π³ π°π ππ°π΄π±πΏππ½ ππ»π°πΊπ΄ πΎπ΄ππ° 1871. ππΊπππ»π°π½π³ π»π°πΉπΊπΉπ³π° πΉπ½ ππ°πΉπ·π πΈπΉπΏπ³ππΌ πππ°πΌ 1883, πΎπ°π· π²π°π
π°π½π½ 14 ππΉπ½πΈπ°πΌ π°πΉπ½π (πΌπΉπΈ πππ΄π³πΉπππ°πΉπΌ ππΉπΌπ πΈπΉπΏπ³ππΌ πΎπ΄ππ° 1999) πΎπ°π· 8 ππΉπ½πΈπ°πΌ πΌπΉπΈ π°π½πΈπ°ππ°πΉπΌ. π»π°πΉπΊπΉπ³π° πΉπ½ π°π»π»π°πΉπΌ 9 ππΏπ²π±π
ππ°πΉπππ°πΏπΊπ°π»πΉπΊπ°πΌ πππ°πΌ 1987, π½πΉπΏπΎπΉππ πΎπ΄ππ° 2023. ππΊπππ»π°π½π³ πΎπ°π· π°π²π²π»π°π½π³ π
π°πΉπ·ππ°π½π³ π±πΉ πΊπ°π»πΊπΏπππ° πΊπ°π»πΉπΊ ππ°ππΎπ°πΌπΌπ΄π· πΎπ΄ππ° πΉπ½ ππ°πΉπ·π πΈπΉπΏπ³ππΌ; ππΊπππ»π°π½π³ π²π°π
π°π½π½ πππ΄π³πΉππ πΎπ΄ππ° 2026.<ref name="r446">Calvert, Lee, "Scotland 30-21 England: Six Nations 2024 β as it happened", the Guardian, 24 February 2024, https://www.theguardian.com/sport/live/2024/feb/24/scotland-v-england-six-nations-2024-live</ref>
[[File:Murrayfield Autumn 2017.jpg|thumb|πΌπΏπππ°π
ππΉπ΄π»π³ π»π°πΉπΊπ°πππ°πΈπ, πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ π»π°πΉπΊπ°πππ°πΈπ ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆππ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°πΉπΆππ ππΏπ²π±π
π·π°π½πππ]]
π°π½πΈπ°ππ°πΉ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ°πΉ π»π°πΉπΊππ ππΉπ½π³ π·π°πΏπ·π°π»π°π½π³πΉπ π»π°πΉπΊππ, ''curling'', πΎπ°π· ''shinty''. ππΊπππ»π°π½π³ π·π°π±π°πΉπ³π° 13 ππ°πΉπππ°πΏπππΏπΌπΉπππ°π½π πΉπ½ πΊπ°πΏππ°ππΎπ°π½, ππ
π°ππ
π΄ πΊπ΄π½ π±πΏπΊπ·π°π½π°π½, π±π΄π½π½π
π»π
π½πΊπ·, πΎπ°π· πΎπΉπΌ π
π°ππ. ππππΌπΏπ»π° ππ½π΄ πΊπ°πππΎππ ππΉπ½π½π°π½π³π°π½π ππΉπ½π³ π³π°π
πΉπ³ πΊππΏπ»ππ·π°ππ³, πΎπΉπΌ πΊπ»π°ππΊ, ππ°πΏπ» π³πΉ ππ΄πππ°, πΎπ°π· πΎπ°πΊπΉπ΄ πππ΄π
π°ππ;<ref name="r447">"10 Scottish motor racing great", heraldscotland.com, 30 January 2015, https://www.heraldscotland.com/sport/other_sports/13199539.10-scottish-motor-racing-great</ref> π³π°ππΉπ πππ°π½πΊπ·πΉπππΉ π²π°π
π°π½π½ 4 π°ππ°ππ»π°πΉπππΎπ°π½π³π΄πΉπ½π πΉπ½π³π
πΊπ°π π
π°πΉπ·πππ.<ref name="r448">Oreovicz, John, "Dario Franchitti seals his place as the greatest Indy car driver of the modern era", ESPN.com, 4 October 2010, https://www.espn.com/racing/racing/indycar/columns/story?columnist=oreovicz_john&id=5649822</ref>
ππΊπππ»π°π½π³ π
π°πΉπ·πππ³π° π°π ππ°ππΎπ°πΌπΌπ΄π· π²π°πΌπ°πΉπ½π°πΉπΆππ π²π°π±π΄πΉπ½π π»π°πΉπΊπΉπΌ πππ°πΌ 1930 πΎπ°π· π²π°π
π°π½π½ 508 π±π°πΏπ²π΄ (134 π²πΏπ»πΈπ΄πΉπ½π°πΉ, 146 ππΉπ»πΏπ±ππ΄πΉπ½π°πΉ, 228 π°πΉπΆπ΄πΉπ½π°πΉ).<ref name="r449">Scotland, Team, "Medal History", Team Scotland, https://www.teamscotland.scot/games/medal-history/</ref> π·π°π±π°πΉπ³π° π»π°πΉπΊπΉπ½π 4 ππΉπ½πΈπ°πΌ: π΄π³πΉπ½π±πΏππ² πΉπ½ 1970 πΎπ°π· 1986, π²π»π°ππ²ππ
πΉπ½ 2014 πΎπ°π· 2026<ref name="r450">"Overview and History", Cgcs.org.uk, http://www.cgcs.org.uk/past-games/overview-and-history</ref> (π²π°ππ°πππ°πΉπ³ππ πΉπ½ ππ΄πππ°πΉπΌπ±ππ΄ 2024).<ref name="r451">"Glasgow 2026 Commonwealth Games - What do we know so far?", BBC News, 18 September 2024, https://www.bbc.co.uk/news/articles/czj978gnmgpo</ref> π΄π³πΉπ½π±πΏππ² π·π°π±π°πΉπ³π° πππΏπΌπΉπππ°π½π π²π°πΌπ°πΉπ½π°πΉπΆππ π²π°π±π΄πΉπ½π πΎπΏπ½π³π°πΉπ π»π°πΉπΊπΉπ½π πΎπ΄ππ° 2000.<ref name="r452">"Edinburgh 2000 Commonwealth Youth Games", Commonwealth Sport, https://www.commonwealthsport.com/commonwealth-youth-games/edinburgh-2000</ref>
=== ππ°πΉπΊπ½πΉπ½π ===
[[File:Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg|thumb|πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊπ ππΊπΉπ»π³πΏπ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ]]
πΌπ°π½π»π΄πΉπΊπ° π
π΄πΉπ·πΉπ π°π½π³ππ°πΉπ°π, πΌπ°ππ
πππΎπ°π½πΉπ π°π½π° π²π°π»π²πΉπ½ π·πΉπ
πΎπΉπ π, π°ππ°πΏπ²πΉπ³π° πππΏπΌπΉππ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π° πΏπ π
πΉπ»π·π΄π»πΌ 1.<ref name="r453">The National Archives of Scotland, "Feature: Saint Andrew seals Scotland's independence", 28 November 2007, http://www.nas.gov.uk/about/051124.asp</ref> π°ππ°π π°π»π΄ππ°π½π³ππΏπ 3 π³π°πΏπΈπ°πΏ πΎπ΄ππ° 1286 π
π°π π°π½π° ππΉπ²π»πΎπ° π
π°ππ³πΎπ°π½π΄ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ πΉπ½ πΈπΉπΏπ³π°π½π°π»π°πΏππ°πΌπΌπ° πΌπ΄π»π°.<ref name="r453" /> ππ°π»ππΉππ΄ πΉππ πππ°πΌ πππ΄π³πΉπΆπΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 14: πΎπ΄ππ° 1385 π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ π°π½π°π±π°πΏπΈ π²π°π³ππ°πΏπ·ππΉπΌ ππ΄πΉππ°π½π° π
π΄πΉπ·πΉπ π°π½π³ππ°πΉπ°π π²π°π»π²π°π½ π°π½π° π
π°πππΎππΌ π±π°πΉππ°π½.<ref name="r454">Dickinson, Donaldson, Milne (eds.), A Source Book Of Scottish History, Nelson and Sons Ltd, Edinburgh 1952, p. 205</ref> π±π»π΄π
π° π²ππΏπ½π³πΏπ πΉππ πΌπΉπ½π½πΉππ πππ°πΌ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 15.<ref name="r455">G. Bartram, [http://www.flaginstitute.org/images/page10_large.gif www.flaginstitute.org ''British Flags & Emblems''] (Edinburgh: Tuckwell Press, 2004), ISBN 1-86232-297-X, p. 10.</ref> πππ°πΌ 1606 ππ°π»ππΉππ΄ πΉππ π³π°πΉπ»π π²π°π°πΉπ½π΄πΉπ½π°πΉπ π±π°π½π³π
ππ.
π°π½πΈπ°πππ ππ°πΉπΊπ½πΉπ½π ππΉπ½π³ πΈπΉπππΉπ»π, π±π»ππΌπ°π½πππ°πΉπΊπ½π (π²π°πΌπ΄ππΉπ³π° πΉπ½ ππ°π²π²π
π° ''ππ·π΄ ππ·πΉπππ»π΄ π' ππΊπππ»π°π½π³''); GawitΕΓΎ at Arbroath dagis 6 Apreilis 1320; ''ππ°πππ°π½'' fΔhΕ, ufta gabundana miΓΎ kunja; jah ΓΎiudanleiks bandwa miΓΎ Urrinnandin Liwan.<ref name="r456">"National identity" in M. Lynch (ed.), ''The Oxford Companion to Scottish History'', (Oxford, 2001), pp. 437β444.</ref><ref name="r457">Keay, J. & Keay, J. (1994) ''Collins Encyclopaedia of Scotland''. London. HarperCollins. Page 936.</ref><ref name="r458">"Symbols of ScotlandβIndex", Rampantscotland.com, http://www.rampantscotland.com/symbols/blsymbols_index.htm</ref> WastjΕs WitΕΓΎ 1746 faΓΊrbauΓΎ ''ππ°πππ°π½''; π
π°π π²π°ππ°πΉππ°π½ πΎπ΄ππ° 1782 π°ππ°π π
π°πΉπ·πΎππ½ πΉπ°πΊππ±πΉπ π²ππ°π·π°πΌ, πΈπΉπ 3 π·π°ππΎπ°ππΏπ²πΉπ½π πΌππ½πππππ΄.<ref name="r459">Bain, Robert, "Clans & Tartans of Scotland (revised)", 1959, p. 108</ref>
ππ
π΄ππΉπΈππ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ (ππΊπππΉππΊππ π
π°πΉππΎππ πΉπΏπ
πΉπ»π°) ππΉπ½π³ π
π°πΉππ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ, πΈπΉπΏπ³π°π½πΉπ π
π°π½π³πΏπ, πΎπ°π· ππ΄πΉπΊπΉπ π·π°πΉππΏπ. πΈπΉπΏπ³π°π½ππ π±π΄ππΏπ½ π
π°πΉπ π°π π²π°πΈπΉπΏπ³π°π½ππ½π°πΉ; πΉππ π²π°ππ°πππ°πΉπ³π° πΉπ½ π
π°πΉππΎππ π·π΄πΈπΎππ½ πΉπ½ π΄π³πΉπ½π±πΏππ²πΉπ π±π°πΏππ² πΎπ°π· πΉππ π°π ππ°ππΎπ°πΌπΌπ΄π· πΏππ»πΏπΊπ°π½π°πΉ ππΊπππΉππΊπ°πΉπΆππ π²π°πΌπ°πΉπ½πΈπππ°πΆπ½πΉπ.<ref name="r460">"Scottish Parliament opening: Crown returns to seat of parliament", BBC News, https://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1999/06/99/scottish_parliament_opening/378157.stm</ref> ππΉπ½π³ πππ°πΌ πππ΄π³πΉπΆπΉπ½ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 15 πΎπ°π· πππΏπΌπ°πΌπΌπ° π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 16 πΎπ°π· ππΉπ½π³ π°π»πΈπΉππππ πΈπΉπΏπ³π°π½π»π΄πΉπΊππ π·πΏπΆπ³ππ πΉπ½ π±ππΉπππΉππΊπ°πΉπΌ π°π·π
π°π»π°π½π³π°πΌ.<ref name="r461">"The Honours of Scotland", www.royal.uk, https://www.royal.uk/honours-scotland</ref>
[[File:The Queen at the Scottish Parliament - crop.jpg|thumb|π
π°πΉππ ππΊπππ»π°π½π³πΉπ]]
ππΊπππ»π°π½π³ π½πΉ π·π°π±π°πΉπΈ π°πΉπ½π°π½π° π°π½π³π±π°π·ππΉππΊπ°π½π° πΈπΉπΏπ³ππππ°π²π²π
,<ref name="r462">"Action call over national anthem", BBC News, 21 March 2006, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/4828454.stm</ref> πΉπΈ ''Flower of Scotland'' ππΉπ²π²π
π°π½π³ π°π ππΏπ½π³ππ ππ΄πΉπ»ππΌ πΎπ°π· π°π ππππΏπ±π°π»π»πΉπ πΎπ°π· ππΏπ²π±π
π»π°πΉπΊπΉπΌ, πΎπ°π· πππ°πΌ 2010 π°π π²π°πΌπ°πΉπ½π°πΉπΆππ π²π°π±π΄πΉπ½π π»π°πΉπΊπΉπΌ, π°ππ°π πΈπ°ππ΄πΉ ππΊπππΉππΊπ°πΉ π»π°πΉπΊπ°ππΎππ πΉπ½π° πΊπΏππΏπ½.<ref name="r463">BBC, "Games team picks new Scots anthem", 9 January 2010, https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8449939.stm</ref> πΌπΉπ½π½πΉπΆπ π»πΉπΏπ±π°πΉ π
πΉπ»πΎπ°π½π³π°π½π ππΉπ½π³ ''Scotland the Brave'', ''Highland Cathedral'', ''Scots Wha Hae'', πΎπ°π· ''π° πΌπ°π½'π π° πΌπ°π½ πππ π°' ππ·π°π''.<ref name="r464">"Background Info", www.parliament.scot, 11 May 2014, http://www.parliament.scot/gettinginvolved/petitions/PE01500-PE01599/PE01541_BackgroundInfo.aspx</ref>
π
π΄πΉπ·πΉπ π°π½π³ππ°πΉπ°π π³π°π²π, π³π°π²π 30 π½π°πΏπ±π°πΉπΌπ±ππ΄, πΉππ πΈπΉπΏπ³πΉππΊπ π³π°π²π, πΈπ°πΏπ· π±πΏππ½ππΉπ π½π°π·ππ π±ππ°πΉπ³π°π±π° π³πΏπ»πΈπΎπ°π³π°, πΌπ°πΉπ πΉπ½ πππ°πΌπ°πΈπΎπ°πΉπΌ π»π°π½π³π°πΌ. π
π΄πΉπ·πΉπ π°π½π³ππ°πΉπ°π π³π°π²πΉπ π³πΏπ»πΈπΉπ (ππΊπππ»π°π½π³) π
πΉπππΈ 2007, π²π°ππ°ππΉπΈ πΎπ΄ππ° 2006, π²π°ππ°π
πΉπ³π° πΉπ½π° π³πΏπ»πΈπ.<ref name="r465">[http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/en2007/2007en02.htm "Explanatory Notes to St. Andrew's Day Bank Holiday (Scotland) Act 2007"] Office of Public Sector Information. Retrieved 22 September 2007.</ref> ππ°πππ°π½πΉπ π³π°π²π πΉππ π½πΉπΏπΎπ° ππΉπ½πΈπ° π°π πΊπ°π½π°π³π°.<ref name="r466">"Tartan Day in Canada | Scotland.org", Scotland, https://www.scotland.org/events/scotland-week/tartan-day-in-canada</ref>
πΈπΉπΏπ³πΉππΊ π³πΉπΏπΆ πΉππ π°πΉπ½π°π·π°πΏππ½π, ππΊπππΉππΊ ππΊπΉπ»π³πΉπ
π°πΏππππ
πΉπ ππ°πΉπΊπ½π πππ°πΌ π·πΏπ½π³π°πΎπ΄ππ° 12.<ref name="r467">"Scottish fact of the week: Scotland's official animal, the Unicorn", Scotsman.com, http://www.scotsman.com/lifestyle/heritage/scottish-fact-of-the-week-scotland-s-official-animal-the-unicorn-1-2564399</ref> πππ°πΏπ° πππ°πΏπΎπΉπ½π π»π
ππ½ π
π°π»π³πΉπΈ ππΊπΉπ»π³πΏπ»πΉπππ°πΉ πΎπ°π· π²π°ππ°πππΉπΈ πΌπ°π½π°π²π΄πΉπ½π ππ°π·π½πΎπ π°π»π»π°πΉπΆπ΄ ππΊπΉπ»π³πΉπ
π΄ πΉπ½ ππΊπππ»π°π½π³π°.<ref name="r468">"About us", The Court of the Lord Lyon, https://www.courtofthelordlyon.scot/about%20us.htm</ref>
== π
πΉππ°π½π³π΄πΉπ½π ==
{{Reflist}}
[[π·π°π½ππ°:πΌπΉπΊπΉπ»π° π±ππΉππ°π½πΎπ°]]
6zp96tjl0e0ks74rihvmb6jmgxqaghh