Wikipeetia gucwiki https://guc.wikipedia.org/wiki/Ee%27iyalaaya_a%27la%C3%BClaas%C3%BC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Ayaakuwapülee Analayaapülee kasa Yootirawaa Ka'yataayakalü Yootirawaa nümaa ka'yataayakalü Wikipeetia Yootirawaa süchiki Wikipeetia Anaajaalaa Yootirawaa süchiki anaajaalaa MediaWiki Yootirawaa süchiki MediaWiki Anouktia sukua'ipa Yootirawaa süchiki anouktia akua'ipa Akaaliijiaa Yootirawaa süchiki akaaliijiaa Akotchajülee sünülia Yootirawaa süchiki akotchajülee anülia TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión 0 190 18794 17972 2026-10-23T19:02:43Z InternetArchiveBot 28 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 18794 wikitext text/x-wiki {{Alijunapiapa'a | anülia = Süchipkii | wanteera = Flag of Uribia (La Guajira).svg | escudo = Escudo de Uribia (La Guajira).svg | maapa = [[Anaajaalaa:Colombia - La Guajira - Uribia.svg|frameless]] | mma = [[Kolomwia]] | mma'ipakat = [[Mma'ipakat Wajiira|Wajiira]] | jalaapünasu = 11°52′N 72°20′O | altura = 33 | sulaktain = 8.200 | santaa so'ü = Inmaculada Concepción | sukumujaiwa = 1935 | poblacion = 70.850 | censo = 2005 | densidad = 14,35 | sunulia'jewai = Uriwieero | sa'atkaattein = Bonifacio Henrique Palmar (2020-2023) | koorika = 441020 | koorika taleepana = 5 | ee'iyalaaya walekerü = http://www.uribia-laguajira.gov.co |}} [[Anaajaalaa:Iglesia en Uribia, Guajira Colombia.png|thumb|[[Külesia|küleesia]] Ichitkije'ewat]] '''Ichitkii''' ([[alijunaiki]]: ''Uribia'') sünülia wane mma sulu'u mmakat [[Kolomwia|Kolompia]], antüna anainrü palaamuin so'ujee mmakat [[Wajiira]], shikiisü sukua'ipa tü wayuuwakat shi'ipajee [[Kolomwia|Kolompia]] (Capital indígena de Colombia). Eesü saashin DANE 117.765 wayuu (2020).<ref>[https://web.archive.org/web/20091114163908/http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/poblacion/proyepobla06_20/ Proyección Municipios 2005_2020.xls]</ref> Tü kamalainkat namüin naa antüshiikana sünain Ichitkii shia tü palaakat Cabo de la Vela jee müsia Punta de Gallina, otta müsia saa'u eein tü outkajawaa sünain tü Mi'iraaka saa'u Sukua'ipa wayuu, aainjünaka juya'wai sulu'u mmakat [[Wajiira|Wajiira,]] jee müsia mi'iraaka saa'u Inmaculada Concepción de María, nanoujaka anainrü naa alijunakana otra naa wayuukanairüa kepiaka sulu'u Ichitkii, müsia joo suuyase mmapa'akat aainjünüsü no'u chi ka'i 1 no'u kashikai matsoopüna. Naa kepiashiikana sulu'u, naya naa wayuukana yalatüjüliikana paala kepian napülapünaa naa alijunakana, sünainje tia naya aluwataashiikana saa'u tü mmakat sulu'u supüshua'aya resguardo. Mautpüna yaa shipiapaitpa alijuna suma wayuu. Tü palajatüka rainkeriia Ichitkii ekeraajünüsu sukua'ipa no'u chi ka'i 1 no'u kashikai maatso sünain juyakai 1935, nutuma chi manisaleejewai alijuna Eduardo Londoño Villegas otta müsia tü la'ülaaka Bartola González, e'itaanüsü sünülia ''Uribia'', süchiirua nünülia chi alijunakai Rafael Uribe Uribe. Watta salíi shi'ipa mma sulu'ukolu Ichitki, shiale'eya cheyee wuimpumuinjee sunainmuinre'eya Jalaala.<ref>anasü wsyuuwa</ref> == Sünülia tü mmakalüirua sulu'u Ichitkii == Eesü eein ''corregimiento'' amünakat sulu'u mmakat tia: * Bahía Honda (Colombia)|Bahía Honda * [[Jepira]] * Carrizal * Castilletes * Casuso * El Cardón * El Paraíso * Guarerpa * Irraipa * Jojoncito * [[Nasaree|Nazareth (La Guajira)]] * Porshina * Punta Espada * Puerto Estrella * Puerto López * Siapana * Tawaira * Taparajin * Taroa * Urú * Wimpeshi === Wanteera === [[Anaajaalaa:Plaza Colombia, Uribia.jpg|thumb|Ichipki, Kolompia]] Supanteerain Ichitkii eesü sünain piama linearüa sümaa ana. Tü lineeaka ipünaaka mariyasü aka jamüin jia tü süwashirüinka mmakat jee müsia tü nüwaralaa chi ka'i. Tü lineeaka molüjeeka kasutsu aka jamüin jia analu'uko saa'u mmakat jee müsia anoutaka saa'u nakua'ipa na ichipkejewalii. === Escudo === E'itajuushi sünain apünüin kuaterü eeka alu'u ayakuwa süchukuajee tü mmakat, sünain tü palajanaka iipünaka saa'u wuinna eesü wanee jatü sushottüin na'apüla na alikunaka, tia jia sütsüin na wayuukana. Sünain tü kuaterü iipünaka wopüjee eesü wanee jasaichon sümaa piama yosu jee wanee wunu'u sukaramaasü, tia jia mmakat müleka süpüla na kamalainka amüin wajiiraka. Sünain kuaterü molüko ja'yasü wanee anuwa antaka sotpaa palaaka sünain Ichitkii, tia süpüla ee'iyataa nantaiwaa na alijunaka sünainmüin suumain Wayuu cha sümaiwa. Cha iipüna sünainmüin ja'yasü wanee anüiki <<''kojüta, washiraa, ayatawa''>>. Mmolüjee eere mariiyain, ja'yasü wanee anüiki maka <<''Jasai, Siruma, Jouktai otta Palaa''>>. Wanee karatsü saa'u, müinka saa'in chi ka'ika'i watta'malü otta müsia nutuma ja'in ma'in nia saa'u mmakat jee sütchin na wayuukanairü. == Sukumajaiwa Ichitkii == [[Anaajaalaa:Foundation of Uribia, La Guajira 1935.png|thumb|Sükumajaiwa Ichitpki]] Wanaa sümaa tü Revolución en Marcha jee müsia tü atkawaaka sümaa [[Peruu]] chaa saa'u mmakat eere joulüin juyaaka Leticia jünain juyakalüirua 30 saa'u siküla XX, na alüwatashika saa'u [[Kolomwia|Kolompia]] müshi, cho'ujaasü wekerotirüin süpüshua'a mmakat sünain Kolompia. Sütüma tia chi aluwataapünaakai Alfonso López Pumarejo, sotusü naa'in niakai aka jamüin niain chi aluwataakai ma'in kasa namüin mmakat sotpaaka palaaka caribe, nüshapate'erüin süpüla nekerotamaatüin nakua'ipa na wayuukanairü otta müsia noumain wayuu sulu'u sukua'ipa Kolompia. Ansülaashi nayainü sünainmüin noumain na wayuukanairü süpüla nekerotamatüin wajiiraka suma'ana Kolompia, jia maka Ichitkiin sunülia jee müsia münüin shia ''Capital indígena de Colombia'', tü rainkeriapüka Ichitkii münaka sumaiwa ekeraajünüsü sümaa sunüliaka Uribia, cha jünain juyakai 1935, noujee chi alijunakai Rafael Uribe Uribe. Pasanain sünain Ichitkii e'itaanüsu wanee pülaasa Kolompia saa'u ka'ika'i tia, sümaa niakuwa chi alijunakai Francisco de Paula Santander. Sünainje tü pülaasaka aju'itüsu mekisai [[karateerü]] kanüliaka natuma müin yaa: Alfonso López, Bolívar, Rondón, Bogotá, La Marina, etc. Akumüjüsu shipia eere e'intaanüintü tü sukuwa'ipaka Ichitkii. Chi alijunakai Eduardo Londoño Villegas, alüwatanüshikai sünain Ichitkii süpüla namüintüin namüin na wayuukanairü alüsaa joo tü mmakat [[Wajiira]] sulu'usu suumain [[Kolomwia|Kolompia]], kapülashaatasü naa'in aka jamüin keraaipa nakuwa'ipa na wayuukanairü süpüla alüwatawaa saa'u wajiiraka. Sükumajaiwa Ichitkii, tü atkawaaka saa'u alüwatawaa naa'u na wayuukanairü keraasü, aja'lajaasü yalayaa. Chi alijunakai Londoño si'irapüshi süpüla oonoonüin sümaa nünüiki. == Sukuwaitpaa mmakat == [[Anaajaalaa:Atardecer en el Cabo de la Vela - panoramio.jpg|thumb|Aliükasü sotpa'a palaaka, jepirapüna]] [[Anaajaalaa:Ushuala, corregimiento de Nazareth, alta Guajira.jpg|thumb|Ushuala, corregimiento de Nazareth, alta Guajira]] * '''Sümioushe mmakat''': 8200 km² * '''Sümioushe alijunapiapa'aka''': 6 km² * '''Sümioushe wunapüna sünain''': 8190 km² * '''Ipünamüin saa'uje palaaka''': 10 m s. n. m. Ichitkii jia wane mma palaaje sünain mmakat [[Kolomwia|Kolompia]], [[wajiira]]püna. Tü mmakat Ichitkii iipünamüinshaanasü saa'uje [[Ameerika Uuchimüin]], sopta'a palaaka Caribe. Sulu'u mmakat Ichipki eesü piama "resguardo" namaka na alijunaka, muinka saa'in tü iipünaka wajiira otta musia pasanainka wajiira, wayuule koumainka sulu'u; anashaatasu eere müin shia aka jamüin pejesü sünain palaaka otta müsia sünain purunteetka sümaa [[Wenesueela]] (eere sikiisuka mmakat Ichipkii, nnojotsü resguardo, sütüma shiain eere outkajaain tü alijunapiapa'aka, miyo'u suumain sünainjee 2.5 km chejee pulaasaka [[Kolomwia|Kolompia]], jashin tü karalo'utaka N°015. 28 ashajuushika no'u kashikai pepureero saa'u juyakai 1984 otta musia N°28. 19 [[juulio]] saa'u juyaa 1994). Tü mmakat Ichipkii shia miyo'usüka sa'akaje tü 15 mmakat eekalü sulu'u [[Wajiira]]. Sotpünaa palaaka ja'yasü eere shikerotein wuinka sünainmüin mmakat, bahía sünülia sulu'u [[alijunaiki]], müinka saa'in Portete, Honda, Hondita, Tukakas, jee siia Cocinetas; otta müsia Castilletes, Carrizal, Coco, Cañon, Saldado, Agujas, Gallinas, Taroa, Chichibacoa, Espada, Gorda del norte, arenas, el cabo de la vela jee siia cabo falso. Otta müsia u'uchi eeshi [[Makuira]], Jarara, Carpintero jee Cocinas, u'uchika Parashi siia la Teta. === Mmakat pejeeka sünain === * '''Palaaje-wuinpeje''': sümaa palaaka Caribe * '''U'uchejee''': [[Wenesueela|Mma Woliwarianakat Wenesueela]] * '''U'ucheje-wopujee''': sümaa [[Maikau|Maiko'u]] * '''Wopuje''': sümaa [[Aleemasain]] == Na'yataaka anain na kepiaka sulu'u Ichipkii == Tü eekalü süpüla a'yatawa sulu'u Ichipkii jia epijaa mürüt, tü aikawaaka, tü ee'iyatawaa mma, tü akumajaaka sükaa dividivi, tü alüwata wattamüin karwon, kaasü, otta müsia ichii. Puerto Bolívar eere suju'itüin tü karwonka natuma na a'yatashika sulu'u Cerrejon, apütaasu süpüla mmakat nnerü tü na'apaka nayainü saa'uje nayulüin karwon sulu'uje mmakat, müinka jaa'in tü gaseoducto alüwataka peturoleo chaamüin Wenesueela. == Sukua'ipa mi'iraka saa'u mmakat == ===Eere outkajaain wayuukana=== * '''Centro cultural Gilserio Tomás Pana''': sulu'u pülaasaka [[Kolomwia|Kolompia]]. ===Mi'irakalü=== ====Maatso==== * '''Su'uyase tü mmakat''': no'u chi ka'i 1 no'u kashikai [[maatso]], aka jamüin ekeraajünüsu sukuwa'ipa Ichipkii saa'u juyaka 1935 nutuma chi alikunakai manisalejeewai Eduardo Londoño Villegas otta müsia laa'ulaakai Bartola González. ====Maayo-Juunio==== * '''Mi'iraa saa'uje sukuwa'ipa wayuu'''<ref name=wayuu>[https://www.colombia.com/turismo/ferias-y-fiestas/festival-de-la-cultura-wayuu/ FESTIVAL DE LA CULTURA WAYUU]</ref>: shia wane mi'iraa aainjünaka [[wajiira]]püna, eere outkajaain süpüshua'a sukuwa'ipa wayuu otta müsia eere antüin na wayuukanairü wattajee chejee [[Marakaaya]], [[Suuria]]. ====Nouyempüre-Tisiempüree==== * '''Mi'iraa süpüla anouja saa'u Maria''': aainjünüsu saa'ujee sükalia Inmaculada Concepción de María. == Ee'iyatia waleketpülee == <references/> == Atalee Emüinre == * [https://web.archive.org/web/20211130001706/https://uribia-laguajira.gov.co/ Walekerü sümüinka Ichitkii] *[https://www.municipio.com.co/municipio-uribia.html Mmakat Ichitki] [[Akotchajülee sünülia:Woumainkalü]] m2zswg8qoacdowhunp05wyduk5xx7kf