દામોહ જિલ્લો

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>દામોહ જિલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5942</id>
    <revision>
      <id>900821</id>
      <parentid>782891</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T11:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1475" sha1="2f33wsu2ski3zao4c7g4p16xq7ahuki" xml:space="preserve">'''દામોહ જિલ્લો''' [[ભારત]] દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[મધ્ય પ્રદેશ| મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય]]માં આવેલા કુલ ૫૨ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. દામોહ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક [[દામોહ]] શહેર ખાતે આવેલું છે.

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://malaiya.tripod.com/damoh દામોહ વિશેની માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191030120400/http://malaiya.tripod.com/damoh |date=2019-10-30 }}
* [http://www.geocities.com/damohcity/kundalpur.html http://www.geocities.com/damohcity/kundalpur.html]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} કુંદાલપુર
* [http://Damoh.nic.in દામોહ જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ]
* [http://www.mapsofindia.com/maps/madhyapradesh/districts/damoh.htm દામોહ જિલ્લાનો નકશો મેપ્સ ઓફ ઇન્ડીયાની વેબસાઇટ પર]

{{સ્ટબ}}
{{મધ્ય પ્રદેશના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ]]
[[શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશના જિલ્લાઓ]]</text>
      <sha1>2f33wsu2ski3zao4c7g4p16xq7ahuki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>જૈવ તકનીક</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17714</id>
    <revision>
      <id>900819</id>
      <parentid>894904</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135892" sha1="3sfo7vmw4y26j0gvquvfwmot86mnz2v" xml:space="preserve">{{citation style|date = December 2009}}
{{Refimprove|date = January 2009}}
[[ચિત્ર:Insulincrystals.jpg|right|thumbnail|250px|[[ઇનસ્યુલિન]] ([[:en:Insulin|Insulin]])ક્રિસ્ટલ્સ.]]
'''જૈવ તકનીક''' [[જીવવિજ્ઞાન]] ([[:en:biology|biology]]) પર આધારિત [[તકનીક]] ([[:en:technology|technology]]) છે, ખાસ કરીને તે [[કૃષિ]] ([[:en:agriculture|agriculture]]), [[ખાદ્ય વિજ્ઞાન]] ([[:en:food science|food science]]), અને [[દવા]] ([[:en:medicine|medicine]])માં ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.[[સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ]] ([[:en:United Nations|United Nations]]) [[જીવવિજ્ઞાન વિષયક વિવિધતા પર સંમેલન]] ([[:en:Convention on Biological Diversity|Convention on Biological Diversity]]) જૈવ તકનીકને આ પ્રમાણે વ્યાખ્યાયિત કરે છેઃ&lt;ref&gt;''[http://www.biodiv.org/convention/convention.shtml જીવવિજ્ઞાન વિષયક વિવિધતા પર સંમેલન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080829193133/http://biodiv.org/convention/convention.shtml |date=2008-08-29 }} (આર્ટિકલ 2.શરતોનો ઉપયોગ).''''[[સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ|સંયુ્ક્ત રાષ્ટ્રસંઘ]] ([[:en:United Nations|United Nations]]).''1992.[[6 ફેબ્રુઆરી|ફેબ્રુઆરી 6]] ([[:en:February 6|February 6]]), [[2008]] ([[:en:2008|2008]]).&lt;/ref&gt;

{{quote|Any technological application that uses biological systems, living organisms, or derivatives thereof, to make or modify products or processes for specific use.}}

જૈવ તકનીક 21મી સદીમાં સામાન્યતઃ [[આનુવંશિક અભિયાંત્રિકી|જૈવ ઈજનેરીના]] ([[:en:genetic engineering|genetic engineering]]) સંદર્ભમાં વપરાય છે. અલબત્ત, આ પરીભાષાનો ઉપયોગ વિશાળ અર્થમાં થાય છે અને માનવ જરુરિયાત મુજબ જૈવિક સંરચનામાં ફેરફાર કરવાની લાંબી પ્રક્રિયા છે. જેનાથી [[કૃત્તિમ પસંદગી|કૃત્રિમ પસંદગી]] ([[:en:artificial selection|artificial selection]]) અને [[સંકરિત (જીવવિજ્ઞાન)|વર્ણસંકરતા કરણથી]] ([[:en:Hybrid (biology)|hybridization]]) થઇને મૂળભૂત વનસ્પતિમાંથી સુધારેલા ખાદ્ય પાકોમાં પ્રારંભિક ફેરફારો તરફ જઇ શકાય છે.[[જૈવ ઈજનેરી]] ([[:en:Bioengineering|Bioengineering]]) એવું વિજ્ઞાન છે, જેમાં દરેક જૈવ તકનીકી પ્રયોગો તેના આધાર રાખે છે.નવા અભિગમોના અને આધુનિક ટેકનીકના વિકાસ સાથે પરંપરાગત જૈવ તકનીક ઉદ્યોગો નવી દિશાઓને અપનાવી રહ્યા છે, જે તેમના ઉત્પાદકોની ગુણવત્તાને સુધારી શકે છે અને તેમની વ્યવસ્થાઓમાં ઉત્પાદકતાને વધારી શકે છે.


1971 પહેલા, ''જૈવ તકનીક'' નામ સૌ પ્રથમ [[ખાદ્ય સંસાધન|ફૂડ પ્રોસેસિંગ]] ([[:en:food processing|food processing]]) માટે અને [[કૃષિ]] ([[:en:agriculture|agriculture]]) ઉદ્યોગો માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યું હતું.1970થી સંયોગી ડીએનએ અથવા [[કોશમંડળનું સંવર્ધન|ટીશ્યુ કલ્ચર]] ([[:en:tissue culture|tissue culture]]) અથવા છોડમાં રહેલા [[સમસ્તર જનીન સ્થળાંતર]] ([[:en:horizontal gene transfer|horizontal gene transfer]]), યજમાન [[સંયોગી ડીએનએ(DNA)|સજીવમાં ડીએનએ]] ([[:en:recombinant DNA|recombinant DNA]]) તબદિલ કરવા માટે ''[[એગ્રોબેક્ટેરિયમ]] ([[:en:Agrobacterium|Agrobacterium]]) ''બેક્ટેરિયા જેવા પરિમાણોનો ઉપયોગ જેવા જૈવિક સંશોધનમાં વિકાસ પામનારા પ્રયોગશાળાને આધારિત ટેકનિકનો ઉપયોગ કરવા માટે પશ્ચિમ વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાની શરૂઆત થઈ હતી.હકીકતમાં તમામ પ્રકારની પદ્ધતિઓ વર્ણવવા વધુ મોટા અર્થમાં ઉપયોગમાં લેવા માટે આ પરિભાષા વપરાય છે. પ્રાચીન અને આધુનિક એમ બંન્ને પદ્ધતિઓંનો ઉપયોગ કરીને [[જૈવિક દ્રવ્ય|ઓર્ગેનિક સામગ્રી]] ([[:en:Biological material|organic materials]]) ખાદ્ય ઉત્પાદનની માંગને પહોંચી વળવા માટે થાય છે.આ પરિભાષાની વ્યાખ્યા એ પ્રકારે પણ આપી શકાય કે, &quot; તે માઇક્રોઓર્ગેનિઝમ્સના (કેટલાક ભાગો) સંચાલનની વૈજ્ઞાનિક જાણકારી અને/અથવા તે જે તે સ્થાનિક પદ્ઘતિ છે, અથવા તો સ્નાયુ અને માંસપેશીની ઉચ્ચ કક્ષાના સજીવો, જેથી આ માલ અને સેવાઓનો ઉપયોગ ખાદ્ય ઉદ્યોગ અને તેના ગ્રાહકોને પુરો પાડી શકે.&lt;ref name=&quot;Bunders_biotechnology&quot;&gt;બન્ડર્સ, જે.; હેવરકોર્ટ, ડબ્લ્યુ; હિમસ્ત્રા, ડબ્લ્યુ. “[http://books.google.com/books?id=rPhuRAM-WA4C&amp;pg=PP1&amp;ots=R0SMf5kzQQ&amp;dq=biotechnology&amp;sig=S8xlNTyWU_uhnn8ytC9wX9QFA_Q#PPR1,M1 જૈવ તકનીકઃ ખેડૂતોના જ્ઞાનને આધારે નિર્માણ થઈ રહી છે].”1996 મેકમિલન એજ્યુકેશન, લિમિટેડ. ISBN 0-333-67082-5&lt;/ref&gt;

જૈવ તકનીકએ [[સુપ્રજાજનનશાસ્ત્ર|જિનેટ્કિસ]] ([[:en:genetics|genetics]]),  [[મોલેક્યૂલર જૈવ વિજ્ઞાન|મોલેક્યૂલર જીવવિજ્ઞાન]] ([[:en:molecular biology|molecular biology]]), [[જીવરસાયણવિજ્ઞાન]] ([[:en:biochemistry|biochemistry]]), [[એમ્બ્રિઓલજી|એમબ્રિઓલજી]] ([[:en:embryology|embryology]])  અને [[કોશ જીવવિજ્ઞાન]] ([[:en:cell biology|cell biology]]),  જેવી વિદ્યાશાખાઓનો સમૂહ છે. જેનો [[રાસાયણિક અભિયાંત્રિકી|રાસાયણિક ઈજનેરી]] ([[:en:chemical engineering|chemical engineering]]),  [[સૂચના તકનીક|સુચના તકનીક]] ([[:en:information technology|information technology]]), અને [[બાયોરોબોટિક|બાયોરોબોટિક્સ]] ([[:en:biorobotics|biorobotics]]) જેવી વ્યવહારુ વિદ્યાશાખાઓ સાથે સીધો સંબંધ છે.[[પાથો-જૈવ તકનીક|પેથો-જૈવ તકનીકને]] ([[:en:Patho-biotechnology|Patho-biotechnology]])  એ પ્રકારે વર્ણવી શકાય કે તે પેથોજેન્સ અથવા પેથોજેનનો ઉપયોગ કરી લાભકારક પ્રયત્નો માટે ઉત્પન્ન કરવા તે ભેગુ કરે છે.

== ઇતિહાસ ==
[[ચિત્ર:The Brewer designed and engraved in the Sixteenth. Century by J Amman.png|right|thumb|250px|બિયર બનાવવો ([[:en:Brewing|Brewing]]) જૈવ તકનીકનો શરુઆતમાં થતો ઉપયોગ હતો.]]

{{main|History of Biotechnology}}

જૈવ તકનીક, [[કૃષિ]] ([[:en:agriculture|agriculture]])  અંગેનો સામાન્ય વિચાર ન હોવા છતાં વ્યાખ્યામાં એ વાત સ્પષ્ટ છે કે ''ઉત્પાદન તૈયાર કરવા માટે જૈવ તકનીકી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવો''&quot;  એ વનસ્પતિની ખેતી કરવી એને માનવે ખુબ જ શરુઆતમાં અપનાવેલો જૈવ તકનીકી ઉદ્યોગ હતો. 
[[ઉત્તર પાષાણ યુગની ક્રાંતિ|ઉત્તર પાષાણ યુગની ક્રાતિ]] ([[:en:Neolithic Revolution|Neolithic Revolution]]) બાદ કૃષિએ ખાદ્ય તૈયાર કરવાની સૌથી અસરકારક  પદ્ધતિ છે.
કૃષિનો પ્રારંભ થયો તે પછી અન્ય યાંત્રિક અને જૈવિક વિજ્ઞાનોની મદદથી તેની પ્રક્રિયાઓ અને પદ્ધતિઓમાં સુધારો આવ્યો હતો.
શુરઆતના સમયમાં જૈવ તકનીકમાં, ખેડુતો વધતી જતી જનસંખ્યાને ભોજન પુરુ પાડવા માટે યોગ્ય અને વધુ પાક મળે તેવી પદ્ધતિ પસંદ કરતાં હતા.
જૈવ તકનીકના અન્ય ઉપયોગો માટે ખુબ જ મોટા પાકો અને ખેતરોની જરુર રહેતી જેને જાળવવા ખુબ જ મુશ્કેલ હતા. ખાસ કરીને સજીવો અને સજીવ દ્વારા થતા ઉત્પાદન માટે [[ફળદ્રુપ બનાવવું|ફળદ્રુપ બનાવવા]] ([[:en:fertilize|fertilize]]),  [[નાઇટ્રોજનની ઠરાવણી|નાઇટ્રોજનનું પુનઃસ્થાપન કરવું]] ([[:en:nitrogen fixation|restore nitrogen]]),  અને [[જંતુનાશક|જંતુઓનું નિયંત્રણ]]  ([[:en:pesticide|control pests]]) કરવામાં આવતુ હતુ.કૃષિના સતત ઉપયોગમાં ખેડુતોને તેમના પાકોમાં સુપ્રજાજનનશાસ્ત્ર
ના પરિવર્તન અંગે અજાણ હતા. તેમ છતાં તેમને નવા વાતાવરણો અને તેમના [[વનસ્પતિ બ્રિડિંગ|ઉછેર]] ([[:en:plant breeding|breeding]])  અને અન્ય વનસ્પતિઓ- જે જૈવ તકનીકના પ્રારંભિક સ્વરુપોમાંનું એક હતુ.[[મેસોપોટેમિયા]] ([[:en:Mesopotamia|Mesopotamia]]), [[ઇજીપ્ત]] ([[:en:Egypt|Egypt]]) અને [[ભારત]]  ([[:en:India|India]]) જેવા દેશોની સંસ્કૃતિમાંમાં [[બિઅર બનાવવો|દારુ ગાળવાની]] ([[:en:brewing|brewing]])  અને [[બિઅર]]  ([[:en:beer|beer]]) બનાવવાની વિકસીત પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.
સુકવેલા અનાજનો ઉપયોગ માટે હજુ પણ પ્રારંભિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. બિઅર તૈયાર કરવા માટે અનાજમાંથી સ્ટાર્ચને શર્કરામાં તબદીલ કરી અને તેમાં ચોક્કસ યીસ્ટ ઉમેરીને બિઅર તૈયાર થાય છે.આ પ્રક્રિયા દરમિયાન અનાજમાં રહેલા કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું ઇથોનેલ જેવા આલ્કોહોલમાં રુપાન્તર થાય છે.
પ્રાચિન ભારતીયો [[ઇફેડ્રા વલ્ગારિસ|એફેડ્રા વલ્ગેરીસ]] ([[:en:Ephedra vulgaris|Ephedra vulgaris]]) નામના પ્લાન્ટના રસનો પણ ઉપયોગ કરતા હતા, જેને તેઓ [[સોમા|સોમ]] ([[:en:Soma|Soma]]) તરીકે ઓળખતા હતા.પાછળથી અન્ય સંસ્કૃતિઓએ [[લેક્ટિસ એસિડનો પ્રક્ષોભ|લેક્ટિક એસિડના આથાની]] ([[:en:Lactic acid fermentation|Lactic acid fermentation]]) પ્રક્રિયા શોધી કાઢી. જેના કારણે અન્ય પ્રકારના ભોજનમાં આથો લાવવા અને તેને જાળવવામાં મદદ મળી.
આથો બનાવવાની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ આ સમયે આથેલી બ્રેડમાં પણ કરવામાં આવતો હતો.[[લુઇ પાશ્ચર|લુઇ પાશ્ચરે]]  ([[:en:Louis Pasteur|Louis Pasteur]])1857માં તેના પર કામ શરુ કર્યુ ત્યાં સુધી લોકોને ખબર નહતી કે આથો કેવી રીતે આવે છે. આજૈવ તકનીકનો એવો પ્રથમ ઉપયોગ હતો કે જેના આધારે એક ખાધ્ય પદાર્થને બીજમાં તબદીલ કરી શકાતો હતો.


શરૂઆતની સંસ્કૃતિમાં છોડ અને અન્ય જીવોના મિશ્રણનો ઉપયોગ [[ઔષધિ|દવા]] ([[:en:medications|medications]]) તરીકે કરવામાં આવતો.ઇસુ પૂર્વેના 200 વર્ષ પહેલાથી લોકો ચેપી રોગોથી બચવા માટે અમુક રોગ પ્રતિકારક શક્તિ આપતી દવાઓ જાતે શોધી લેતા હતા.
આ અને તેના જેવી જ પ્રક્રિયાઓને આધુનિક મેડીસીનમાં સુધારવામાં આવી હતી. જેના કારણે [[જીવાણુનાશકો]] ([[:en:antibiotics|antibiotics]]), [[રસી]] ([[:en:vaccines|vaccines]]),  અને રોગો સામેની લડવાની અન્ય પદ્ધતિઓ વિકાસ પામી.

20મી સદીની શરુઆતમાં વૈજ્ઞાનિકોને [[સુક્ષ્મ જૈવ વિજ્ઞાન|સુક્ષ્મ જીવ વિજ્ઞાન]] ([[:en:microbiology|microbiology]]) વિશે વધુ સારી માહિતી મળી. તેમણએ ચોક્કસ ઉત્પાદનો તૈયાર કરવા માટેના નવા રસ્તા શોધ્યા
1917માં [[શાઇમ વિઝમાન|શાઇમ વેઝ્માન]] ([[:en:Chaim Weizmann|Chaim Weizmann]]) એવા પ્રથમ વૈજ્ઞાનિક હતા કે જેમણે માત્ર સુક્ષ્મ જૈવ તક્નીક વિજ્ઞાન દ્રારા ''[[ક્લોસ્ટરીડીમ એસેટોબ્યુટલીક્યુમ|ક્લોસ્ટ્રિડીયમ એક્ટોબ્યુટીકમનો]] ([[:en:Clostridium acetobutylicum|Clostridium acetobutylicum]]),''   ઉપયોગ કરીને [[કોર્ન સ્ટાર્ચ]] ([[:en:corn starch|corn starch]])  તૈયાર કર્યુ.  જેના આધારે [[એસિટોન|એસ્ટોને]] ([[:en:acetone|acetone]]),  તૈયાર થયો. જેની [[યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ|યુનાઇટેડ કિંગ્ડમને]] ([[:en:United Kingdom|United Kingdom]])  [[પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ]] ([[:en:World War I|World War I]])&lt;ref name=&quot;Springham_biotechnology&quot;&gt;સ્પ્રિન્ગઘામ, ડી.; પ્રિન્ગઘામ, જી.; મોસેસ, વી.; કેપ, આર.ઇ.&quot;
[http://books.google.com/books?id=9GY5DCr6LD4C&amp;dq=biotechnology જૈવ તકનીકઃ વિજ્ઞાન અને વ્યપાર].&quot;પ્રકાશિત 1999, ટેલર એન્ડ ફ્રેન્સીસ. પી.1.ISBN 90-5702-407-1&lt;/ref&gt; દરમિયાન [[વિસ્ફોટકો]]  ([[:en:explosive|explosive]]) માટે ખુબ જ જરુરિયાત રહેતી હતી.

[[જુન 16|16મી જુન]]  ([[:en:June 16|June 16]]), [[1980|1980ના]] ([[:en:1980|1980]]),  રોજ આધુનિક જૈવ તકનીકના વિશાળ ક્ષેત્રના દરવાજા ખુલી ગયા. આ દિવસે [[અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટ|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સુપ્રિમ કોર્ટે]] ([[:en:United States Supreme Court|United States Supreme Court]])  ''[[ડાયમંડ વિ. ચક્રવર્તી|ડાયમંડ વિ. ચક્રવર્તીના]] ([[:en:Diamond v. Chakrabarty|Diamond v. Chakrabarty]])'' કેસમાં આપેલા ચુકાદામાં જણાવ્યુ કે, [[આનુવંશિક અભિયાંત્રિકી|જિનેટિકલી ફેરફારોવાળા]] ([[:en:genetic engineering|genetically-modified]])  [[સૂક્ષ્મજંતુ|માઇક્રોઓર્ગેનિઝમની]] ([[:en:microorganism|microorganism]]) [[પેટન્ટ]] ([[:en:patent|patent]]) થઇ શકે.&lt;ref name=&quot;DiamondvChakrabarty&quot;&gt;&quot;[http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?court=us&amp;vol=447&amp;invol=303 ડાયમંડ વિ. ચક્રવર્તી, 447 યુ.એસ.303 (1980).ક્રમ. 70-139].&quot;''[[અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટ]] ([[:en:United States Supreme Court|United States Supreme Court]]).''[[જુન 16]] ([[:en:June 16|June 16]]), [[1980]] ([[:en:1980|1980]]).[[મે 4]] ([[:en:May 4|May 4]]), [[2007]] ([[:en:2007|2007]])ના રોજ સુધારો
&lt;/ref&gt;
ભારતમાં જન્મેલા આનંદ ચક્રવર્તી [[જનરલ ઇલેક્ટ્રીક|જનરલ ઇલેટ્રિક]]  ([[:en:General Electric|General Electric]])માટે કામ કરતાં હતા. તેમણે એક બેક્ટેરિયમ ( ''[[શ્યુડોમોનસ|પેસ્યુડોમોસ]]  ([[:en:Pseudomonas|Pseudomonas]])'' જીન્સનો ઉપયોગ કરીને) વિકસાવ્યુ.  જે ક્રુડ ઓઇલને તોડી પાડવા માટે સક્ષમ હતુ. તેનો તેઓ ઓઇલ સ્પીલ્સ માટે ઉપયોગ કરવાના હતા.


આ ઉદ્યોગની આવક વર્ષ 2008માં 12.9 ટકાના દરે વૃદ્ધિ પામે તેવી શક્યતા છે.જૈવ તકનીકના ક્ષેત્રની સફળતાને અસર કરતું અન્ય પરિબળ એ પણ છે કે હવે બૌદ્ધિક સંપદાના હક્કો અંગેના કાયદામાં નોંધપાત્ર સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. જે વિશ્વભરમાં લાગુ થયા છે. આ સાથે સાથે અમેરિકન જનસંખ્યા,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www1.ibisworld.com/pressrelease/pressrelease.aspx?prid=115 |title=આઇબીઆઇએસવર્લ્ડ(IBISWORLD)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-10-21 |archive-date=2008-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080402034432/http://www.ibisworld.com/pressrelease/pressrelease.aspx?prid=115 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વધતી ઉંમર અને ત્રાસ સામે રક્ષણ આપે તેવા મેડીકલ અને ફાર્માસ્યુટીકલ ઉત્પાદનોની માગ વધતી જાય છે.

બાયોફ્યુઅલની વધતી જતી માગ જૈવ તકનીકના ક્ષેત્ર માટે સારા સમાચાર છે. [[યુએસનો ઉર્જા વિભાગ|ઉર્જા વિભાગના]] ([[:en:United States Department of Energy|Department of Energy]]) અંદાજ મુજબ [[ઇથેનોલ|ઇથેનોલનો]] ([[:en:ethanol|ethanol]]),  ઉપયોગ અમેરિકન પેટ્રોલીયમ-ડ્રાઇવિંગ ઇંધણનો ઉપયોગ 2030 સુધી 30 ટકા જેટલો ઘટાડી શકાશે.
જૈવ તકનીક ક્ષેત્રએ અમેરિકાની ખેતીના ઉદ્યોગને ખુબ જ ઝડપથી અનાજ અને સોયાબીન પુરા પાડવા-જે જૈવ બળતણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે તે-માં વધારો કરી દીધો છે. આ માટે તેમણે જીનેટિકલી તૈયાર કરવામાં આવેલી જાતો બનાવી છે. જે જંતુઓ તેમજ ઓછા પાણી વાળી પરિસ્થિતી સામે લડી શકે છે.ખેતરની ઉત્પાદકતા વધાવાની સાથે જૈવ તકનીક જૈવ બળતણનું ઉત્પાદન તેના લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચે તેમાં મહત્વની ભુમિકા ભજવતુ હોય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bio-medicine.org/biology-technology-1/The-Recession-List---Top-10-Industries-to-Fly-and-Flop-in-2008-4076-3/ |title=મંદીની યાદી-ઉડ્ડયન અને અન્ય ઉદ્યોગોની પ્રથમ દસની યાદી (એનીક્રિઝઈંગ શેર એકાઉન્ટેડ ફોર બાય...)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-10-21 |archive-date=2008-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602160516/http://www.bio-medicine.org/biology-technology-1/The-Recession-List---Top-10-Industries-to-Fly-and-Flop-in-2008-4076-3/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== એપ્લીકેશન્સ ==
[[ચિત્ર:Rose grown from tissue culture.jpg|thumb|right|250px|એક[[ગુલાબ|ગુલાબના]] ([[:en:rose|rose]]) છોડના કોષો ટીસ્યુ કલ્ચર]]માં વિકાસ પામવા માંડ્યા હતા. 

જૈવ તકનીકનો ઉપયોગ ચાર મુખ્ય ઉદ્યોગોમાં થાય છે. જેમાં આરોગ્ય (મેડીકલ), પાક તૈયાર કરવો અને કૃષિ, ખાદ્ય સિવાયનો (ઉદ્યોગોનો) પાકનો ઉપયોગ અને વગેરે ઉત્પાદનો જેવા કે  [[બાયોડીગ્રેડેબલ પ્લાસ્ટિક|બાયોડિગ્રેડેબલ પ્લાસ્ટિક]] ([[:en:biodegradable plastic|biodegradable plastic]]),[[વનસ્પતિ તેલ]] ([[:en:vegetable oil|vegetable oil]]), [[જૈવ બળતણ|, બાયો ફ્યુઅલ]] ([[:en:biofuel|biofuel]]) અને વાતાવરણ માટે તેનો ઉપયોગ થાય છે.

ઉદાહરણ માટે જૈવ તકનીકની એક એપ્લીકેશન સીધો જ [[જીવતંત્ર|સજીવોનો]] ([[:en:organism|organism]]) ઉપયોગ કરીને [[બિઅર|બિયર]] ([[:en:beer|beer]]) અને [[દુધ]] ([[:en:milk|milk]])જેવા જૈવિક ઉત્પાદનો તૈયાર કરે છે.વધુ એક ઉદાહરણ એ છે કે [[બાયોલેચિંગ]] ([[:en:bioleaching|bioleaching]]) અંતર્ગત ખાણ ઉદ્યોગમાં કુદરતી રીતે ઉપસ્થિત [[જીવાણું|બેક્ટેરિયાનો]] ([[:en:bacteria|bacteria]]) ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.જૈવ તકનીકનો ઉપયોગ રિસાયકલ પદ્ધતિ માટે, ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ અને ([[બાયોરીમિડીએશન|બાયોરિમેડીટેશનને]] ([[:en:bioremediation|bioremediation]])) કારણે પ્રદૂષિત જગ્યાઓને સ્વચ્છ કરવા અને [[બાયોલોજીકલ વેલ્ફેર|જૈવ વિજ્ઞાન શસ્ત્રોના]] ([[:en:biological warfare|biological weapons]]) ઉત્પાદન માટે પણ થાય છે.


જૈવ તકનીકની વિવિધ શાખાઓની ઓળખ માટે શોધવામાં આવેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે:

* '''[[બાયોઇન્ફોર્મેટીક્સ|બાયોઇન્ફોર્મેટિક્સમાં]] ([[:en:Bioinformatics|Bioinformatics]])''' વિવિધ વિદ્યાશાખાઓ હોય છે, જે ગણનાત્મક રીતોના ઉપયોગ સમયની બાયોલોજિકલ સમસ્યાઓનું નિરાકરણ આપે છે અને બાયોલોજિકલ માહિતીનું ઝડપી વિશ્લેષણ કરે છે.આ ક્ષેત્રને કદાચ ''કોમ્પ્યુટેશનલ બોયોલોજિ'', તરીકે પણ ગણાવી શકાય અને પરમાણુંની દ્રષ્ટિએ તેને &quot;પ્રત્યયવાદી બાયોલોજિ તરીકે પણ ઓળખાવી શકાય. આ પરમાણુંઓ સાથે સંકળાયેલી માહિતીઓને સમજવા અને યોગ્ય રૂપ આપવા મોટે પાયે ઇન્ફોર્મેટિક્સ ટેક્નીકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;gerstein&quot;&gt;ગેર્સેઇન, એમ.&quot;[http://www.primate.or.kr/bioinformatics/Course/Yale/intro.pdf બાયો ઇન્ફોર્મેટિક્સની પ્રાથમિક માહિતી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091106154250/http://www.primate.or.kr/bioinformatics/Course/Yale/intro.pdf |date=2009-11-06 }}.&quot; ''[[યેલ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Yale University|Yale University]]).''[[મે 8]] ([[:en:May 8|May 8]]), [[2007|2007ના]] ([[:en:2007|2007]]) રોજનો સુધારો&lt;/ref&gt;
બાયોઇન્ફોર્મેટિક્સ એ [[ફંક્શનલ જેનોમિક્સ]] ([[:en:functional genomics|functional genomics]]), [[સ્ટ્રક્ચરલ જેનોમિક્સ]] ([[:en:structural genomics|structural genomics]]) અને [[પ્રોટિઓમિક્સ]] ([[:en:proteomics|proteomics]]) જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવે છે અને જૈવ તકનીક અને ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્રમાં ચાવીરૂપ તત્વની રચના કરે છે.
* '''બ્લુ જૈવ તકનીક''' શબ્દનો ઉપયોગ જૈવ તકનીકના દરિયાઇ અને પાણીની નજીક રહેતા સાધનોને વર્ણવવા માટે કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ ખૂબ પ્રાસંગિક થાય છે.

* '''પર્યાવરણીય જૈવ તકનીક'''  એ [[કૃષિ]] ([[:en:agricultural|agricultural]]) પ્રક્રિયાઓમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી જૈવ તકનીક છે.
[[માઇક્રોપ્રોપેગટેશન|માઇક્રોપ્રોપગેશનના]] ([[:en:micropropagation|micropropagation]]) માર્ગે છોડની પસંદગી અને ડમેસ્ટિકેશન એ તેનું એક ઉદાહરણ છે.
[[ટ્રાન્સજેનિક પ્લાન્ટ|ટ્રાન્સજેનિક પ્લાન્ટ્સને]] ([[:en:transgenic plant|transgenic plant]]) કોઇ ચોક્કસ વાતાવરણમાં અથવા કોઇ ચોક્કસ કૃષિ રસાયણોની હાજરી કે ગેરહાજરીમાં ઉછેરવાની પ્રક્રિયા એ બીજુ ઉદાહરણ છે.એવી આશા પ્રવર્તે છે કે પર્યાવરણીય જૈવ તકનીક પરંપરાગત ઔદ્યોગિક કૃષિની સરખામણીએ પર્યાવરણને વધુ સાનુકુળ ઉપાયો સૂચવે છે.
જંતુનાશકોના બાહ્ય ઉપયોગોથી દૂર રહેવા [[જંતુનાશક|જંતુનાશકોના]] ([[:en:pesticide|pesticide]]) પ્લાન્ટનું કરવામાં આવતું ઈજનેરીએ તેનું એક ઉદાહરણ છે.
[[ટ્રાન્જીનેટિક મેઇઝ|બીટી કોર્નને]] ([[:en:Transgenic maize|Bt corn]]) પણ તેનું એક ઉદાહરણ ગણાવી શકાય.પર્યાવરણીય જૈવ તકનીકના આ પ્રકારના ઉત્પાદનો અંતે પર્યાવરણને વધુ સાનુકુળ છે કે નહીં, તે એક ચર્ચાનો વિષય છે.

* '''[[જૈવ ઔષધ નિર્માણ|રેડ જૈવ તકનીક]] ([[:en:biopharmaceutical|Red biotechnology]])''' એ [[તબીબી]] ([[:en:medical|medical]]) પ્રક્રિયાઓમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી જૈવ તકનીક છે.[[વંશસૂત્ર|વંશસૂત્રીય ઉપયોગ]] ([[:en:genome|genomic manipulation]]) દ્વારા [[જીવાણુનાશકો|જીવાણુનાશકોના]] ([[:en:antibiotic|antibiotic]]) ઉત્પાદન અને જીનેટીક સારવાર એ જીવતંત્રની રચનાના કેટલાક ઉદાહરણો છે.
* ઔદ્યોગિક જૈવ તકનીક તરીકે પણ જાણીતી '''[[સફેદ જૈવ તકનીક|સફેદ જૈવ તકનીકનો]] ([[:en:White biotechnology|White biotechnology]])''' [[ઉદ્યોગ|ઔદ્યોગિક]] ([[:en:Industry|industrial]]) પ્રક્રિયાઓમાં ઉપયોગ થાય છે.ઉપયોગી કેમિકલના ઉત્પાદન માટે જીવતંત્રની રચના એક ઉદાહરણ છે.
મૂલ્યવાન રસાયણોના ઉત્પાદન માટે અથવા પ્રદૂષણયુક્ત રસાયણોના નાશ માટે ઔદ્યોગિક [[ઉત્તેજક પદાર્થ|ઉત્તેજક]] ([[:en:catalyst|catalyst]]) તરીકે થતો [[પાચક રસો|પાચક રસોનો]] ([[:en:enzymes|enzymes]]) ઉપયોગ અન્ય એક ઉદાહરણ છે.ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનની પ્રક્રિયાઓમાં સફેદજૈવ તકનીકએ પરંપરાગતની સરખામણીએ ઓછા સ્રોતોનો ઉપયોગ કરે છે.

* આ ત્રણ પ્રકારની જૈવ તકનીકના રોકાણ અને આર્થિક ઉપાર્જનને '''[[જૈવ અર્થતંત્ર]] ([[:en:bioeconomy|bioeconomy]])''' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

=== દવાઓ ===
દવાઓમાં આધુનિક જૈવ તકનીકનો મહત્વના સ્થાને ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેમકે
* દવાનું ઉત્પાદન
* [[ફાર્માકોજિનોમિક્સ]] ([[:en:pharmacogenomics|pharmacogenomics]]);
* [[જનીન ઉપચાર]] ([[:en:gene therapy|gene therapy]]); અને
* જનનીક પરિક્ષણ

==== ફાર્માકોજિનોમિક્સ ====
[[ચિત્ર:Microarray2.gif|right|thumbnail|250px|[[ડીએનએ(DNA) માઇક્રોએરે|ડીએનએ માઇક્રોએરે]] ([[:en:DNA Microarray|DNA Microarray]]) ચીપ -- તેનાથી લોહીના હજારો પરિક્ષણ એકસાથે કરી શકાય છે.]]

{{main|Pharmacogenomics}}
કોઇ પણ વ્યક્તિના શરીરની દવા સામેની પ્રતિક્રિયા પર વંશસૂત્રીય વારસો કેવી રીતે અસર કરે છે, તેના અભ્યાસને ફાર્માકોજિનોમિક્સ કહેવામાં આવે છે.તે &quot;[[ઔષધિ વિજ્ઞાન]] ([[:en:pharmacology|pharmacology]])&quot; અને &quot;જિનોમિક્સ&quot; શબ્દોમાંથી તારવેલો સંયુક્ત શબ્દ છે.આથી તે ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને જિનેટીક્સ વચ્ચેના સંબંધોનો એક અભ્યાસ છે.પ્રત્યેક વ્યક્તિનું વંશસૂત્રીય માળખું સ્વીકાર કરે તેવી દવાની રચના અને ઉત્પાદનને શક્ય બનાવવું એ ફાર્માકોજિનોમિક્સનો દ્રષ્ટિકોણ છે.&lt;ref name=&quot;USDOE&quot;&gt;યુએસ ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જી હ્યુમન જેનોમિ પ્રોગ્રામ, સુપ્રા નોટ 6.&lt;/ref&gt;


ફાર્માકોજિનોમિક્સથી નીચેના લાભો થાય છે:&lt;ref name=&quot;USDOE&quot;/&gt;
# અમુક વિશેષ દવાઓનો વિકાસફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ ફાર્માકોજિનોમિક્સનો ઉપયોગ કરીને [[પ્રોટિન]] ([[:en:protein|protein]]), પાચક રસો અને [[આરએનએ(RNA)]] ([[:en:RNA|RNA]]) પરમાણુંઓ આધારિત દવાઓનું સર્જન કરે છે, જે ચોક્કસ જનીનો અને રોગો સાથે સંકળાયેલી હોય છે.
અમુક વિશેષ દવાઓ ફક્ત ઉપચારની અસરકારકતામાં જ વધારો નથી કરતી, પરંતુ તે નજીકના તંદુરસ્ત કોષોને થતા નુક્શાનને પણ અટકાવે છે.

# દવાનું યોગ્ય પ્રમાણ નક્કી કરવાની વધુ ચોક્કસ પદ્ધતિઓ.દર્દીના જિનેટિક્સની જાણકારીથી ડોક્ટર એ જાણી શકશે કે તેનું શરીર કેટલા અંશે દવાની પ્રક્રિયા અને ચયપાચયની ક્રિયા કરી શકે છે.તેનાથી દવાની અસરમાં વધારો થશે અને વધુ પ્રમાણમાં લેવાતી દવામાં ઘટાડો થશે.

# દવાની શોધ અને મંજૂરીની પ્રક્રિયામાં સુધારો થાય છે.વંશસૂત્ર લક્ષ્યાંકોના ઉપયોગથી સંભવ ઉપચારોની શોધ વધુ સરળ બનશે.જનીનો સંખ્યાબંધ રોગો અને વિકારો સાથે સંકળાયેલા છે.આધુનિક જૈવ તકનીક સાથે આ જનીનોનો ઉપયોગ અસરકારક નવા ઉપચારોના વિકાસના લક્ષ્યાંકો તરીકે કરી શકાય, જે દવાની શોધની પ્રક્રિયાને નોંધપાત્ર રીતે ટૂંકી બનાવી શકશે.

# બહેતર રસીઓજનનશાસ્ત્ર ઈજનેરી દ્વારા રૂપાંતરિત જીવતંત્રો દ્વારા વધુ સલામત રસીઓની રચના અને ઉત્પાદન કરી શકાય.
આ રસીઓથી ચેપના શક્ય જોખમ વિના પણ પ્રતિકારક ક્ષમતામાં વધારો કરશે.
આ રસીઓ ઓછી ખર્ચાળ, સ્થિતિસ્થાપક, જાળવણીમાં સરળ અને એકસાથે પેથોજિનના ઘણા સ્ટેઇન્સ વહન કરી શકે તે રીતે રચવામાં આવી હોય છે.

==== ઔષધિય ઉત્પાદનો ====
[[ચિત્ર:InsulinHexamer.jpg|250px|thumb|ઇન્સ્યુલિનની કોમ્પ્યુટરથી રચવામાં આવેલી છબી ત્રણ પડની [[સપ્રમાણતા|સિમેન્ટ્રી]] ([[:en:symmetry|symmetry]]) અને [[ઝીંક]] ([[:en:zinc|zinc]]) આઇકોન એકસાથે દર્શાવે છે અને [[હિસ્ટડાઇન|હિસ્ટીડાઇન]] ([[:en:histidine|histidine]]) રીસાઇડસ ઝીંક બાઇન્ડીંગમાં સમાયેલું હોય છે.]]

મોટા  ભાગની પરંપરાગત ફાર્માસ્યુટિકલ દવાઓ સામાન્ય પરમાણુંઓ હોય છે, જે શરૂઆતના તબક્કામાં રોગ કે બિમારીના ચિહ્નો સામેના નિદાનમાં કસોટી સમયે શોધવામાં આવ્યા હતા.[[બાયોફાર્માસ્યુટિકલ|બાયોફાર્માસ્યુટિકલ્સ]] ([[:en:Biopharmaceutical|Biopharmaceutical]]) એ [[પ્રોટિન્સ|પ્રોટિન]] ([[:en:proteins|proteins]]) તરીકે ઓળખાતા વિશાળ બાયોલોજિકલ પરમાણુંઓ છે અને સામાન્ય રીતે તે પાયાના માળખા અને માંદગીના માર્ગો પર અસર કરે છે (પરંતુ [[ટાઇપ 1 મેલિટસ|ટાઇપ 1 ડાયાબિટીસ મેલિટસની]] ([[:en:type 1 diabetes mellitus|type 1 diabetes mellitus]]) સારવાર માટે [[ઇન્સ્યુલિન|ઇન્સ્યુલિના]] ([[:en:insulin|insulin]]) ઉપયોગના કિસ્સામાં આવું હંમેશા થતું નથી, કેમકે આ સારવાર ફક્ત રોગના ચિહ્નો પર અસરકારક નિવડે છે, નહીં કે [[ઓટોઇમ્યુનિટી]] ([[:en:autoimmunity|autoimmunity]]) જેવા પાયાના કારણને); અન્યની સરખામણીએ તે એક નવી ઇન્ડસ્ટ્રી છે.તેઓ માનવના લક્ષણોનો અસરકારક ઇલાજ આપે છે, જે કદાચ પરંપરાગત દવાઓ સાથે શક્ય બનતું નથી.દર્દીને સામાન્ય રીતે ટેબ્લેટ ''દ્વારા'' ઓછી માત્રામાં દવા આપવામાં આવે છે, જ્યારે મોટી માત્રા ઇન્જેક્શન દ્વારા અપાય છે.

નાના પરમાણુંઓનું ઉત્પાદન  રસાટણ શાસ્ત્ર દ્વારા થાય છે, પરંતુ મોટા પરમાણુંઓનું સર્જન માનવીય શરીરમાં પ્રાપ્ય જીવંત કોષો દ્વારા કરવામાં આવે છે: જેમકે બેક્ટેરિયાના કોષો, યીસ્ટના કોષો, પ્રાણીઓ અથવા છોડના કોષો.

આધુનિક જૈવ તકનીક સિન્થેટીક [[ઇન્સ્યુલિન]] ([[:en:insulin|insulin]]) અથવા [[એન્ટીબાયોટીક્સ|એન્ટીબાયોટિક્સ]] ([[:en:antibiotics|antibiotics]]) જેવા વિશેષ પદાર્થોના ઉત્પાદન માટેના ''[[ઇ. કોલિ]] ([[:en:E. coli|E. coli]])'' અથવા [[યીસ્ટ]] ([[:en:yeast|yeast]]) જેવા આનુવંશિક રીતે સુધારેલા [[માઇક્રોઓર્ગેનિઝમ|માઇક્રોઓર્ગેનીઝમના]] ([[:en:microorganism|microorganism]]) ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલી હોય છે.તે [[બીટી કોર્ન]] ([[:en:Bt corn|Bt corn]]) જેવા [[આનુવંશિક રીતે સુધારેલી રચના|ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ]] ([[:en:Genetically modified organism|transgenic animals]]) કે [[ટ્રાન્સજેનિક પ્લાન્ટ|ટ્રાન્સજેનિક પ્લાન્ટને]] ([[:en:transgenic plant|transgenic plant]]) પણ લાગુ પડે છે.[[ચાઇનીઝ હેમ્સ્ટર ઓવરી સેલ|ચાઇનીઝ હેમ્સ્ટર ઓવરી]] ([[:en:Chinese Hamster Ovary cell|Chinese Hamster Ovary]]) (સીએચઓ) કોષો જેવા આનુવંશિક રીતે ફેરફાર કરાયેલા સસ્તન પ્રાણીઓના કોષોનો ઉપયોગ પણ કેટલીક ચોક્કસ દવાઓના ઉત્પાદન માટે થાય છે.નવી જૈવ તકનીકની એક વિશ્વાસપાત્ર શોધ [[વનસ્પતિથી બનેલા ફાર્માસ્યુટિકલ્સ|વનસ્પતિ દ્વારા ઉત્પાદિત દવાઓનો]] ([[:en:plant-made pharmaceuticals|plant-made pharmaceuticals]]) વિકાસ છે.

બાયોટેક્નોલોજી એ [[હીપેટાઇટિસ બી]] ([[:en:hepatitis B|hepatitis B]]), [[હીપેટાઇટિસ સી]] ([[:en:hepatitis C|hepatitis C]]), [[કેન્સર્સ]] ([[:en:cancers|cancers]]), [[આર્થરાઇટિસ]] ([[:en:arthritis|arthritis]]), [[હિમોફિલિયા|હિમોફિલીયા]] ([[:en:haemophilia|haemophilia]]), [[હાડકાનું ફ્રેક્ચર|હાડકાના ફ્રેક્ચર]] ([[:en:bone fractures|bone fractures]]), [[મલ્ટિપલ સ્કલરોસિસ]] ([[:en:multiple sclerosis|multiple sclerosis]]) અને [[કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર]] ([[:en:cardiovascular|cardiovascular]]) જેવી વિકૃતિઓના નિદાન માટેની નવી મેડીકલ સારવારોની સિમાચિહ્નરૂપ શોધો સાથે પણ સંકળાયેલી છે.જૈવ તકનીક ઉદ્યોગે મોલેક્યૂલર ડાઇગ્નોટિક ડિવાઇસના વિકાસમાં મહત્વનો ફાળો આપ્યો છે, જે આપેલી બાયોફાર્માસ્યુટિકલ માટે નક્કી કરવામાં આવેલા દર્દીઓની સંખ્યા શોધવામાં પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે.ઉદાહરણ તરીકે [[હરસેપ્ટીન|હરસેપ્શન]] ([[:en:Herceptin|Herceptin]]) એ સમાન ડાયગ્નોસિસ પરિક્ષણના ઉપયોગ માટે મંજૂર કરવામાં આવેલી પ્રથમ દવા હતી અને તેનો ઉપયોગ સ્ત્રીઓના સ્તનના કેન્સરની સારવાર માટે થાય છે, જેમના કેન્સર કોષો પ્રોટિન [[એચઇઆર2]] ([[:en:HER2|HER2]]) ધરાવતા હોય છે.

આધુનિક જૈવ તકનીકના ઉપયોગથી હાલની દવાઓને વધુ સરળ અને સસ્તી રીતે ઉત્પાદિત કરી શકાય.માનવીય રોગોની સારવાર માટે રચવામાં આવેલી દવાઓ એ પ્રથમ આનુવંશિક રીતે તૈયાર કરવામાં આવેલી દવા હતી.ઉદાહરણ તરીકે 1978માં [[જિનનટેક|જિનનટેકે]] ([[:en:Genentech|Genentech]]) જનીનોને [[પ્લાઝમિડ]] ([[:en:plasmid|plasmid]]) સાથે જોડીને સિન્થેટીક હ્યુમનાઇઝ્ડ [[ઇન્સ્યુલિન|ઇન્સ્યુલિનનો]] ([[:en:insulin|insulin]]) વિકાસ કર્યો, જેને બેક્ટેરિયમ ''[[એસ્કેરિકીયા કોલિ|એસ્થેરિચીયા કોલિમાં]] ([[:en:Escherichia coli|Escherichia coli]])'' નાખવામાં આવ્યું.ડાયાબિટસીની સારવાર માટે મોટે પાયે ઉપયોગમાં લેવાતું ઇન્સ્યુલિન શરૂઆતમાં કતલખાનાના પ્રાણીઓના સ્વાદુપિંડમાંથી મેળવવામાં આવ્યું હતું. (ગાય, ભેંસ અને ડુક્કર)આનુવંશિક રીતે રચાયેલા જીવાણુંઓથી સિન્થટીક હ્યુમન ઇન્સ્યુલિનનું તુલનાત્મક રીતે ઓછી પડતરે&lt;ref&gt;ડબ્લ્યૂ. બેઇન્સ, જિનેટીક એન્જિનિયરીંગ ફોર ઓલમોસ્ટ એવરીબડી: વ્હોટ ડઝ ઇટ ડુ? ( W. Bains, Genetic Engineering For Almost Everybody: What Does It Do? )વ્હોટ વીલ આઇ ડુ?(લંડન:પેંગ્વિન બુક્સ, 1987), 99.  (London: Penguin Books, 1987), 99.&lt;/ref&gt; મોટે પાયે ઉત્પાદન કરી શકાય છે. આમ છતાં પડતરમાં થયેલા ઘટાડાથી ઉત્પાદકોના નફામાં વધારો થયો, પરંતુ હેલ્થકેરની સેવાઓ આપતા લોકોએ તેને ગ્રાહકો સુધી ન પહોંચાડ્યો.ઇન્ટરનેશનલ ડાયાબિટીસ ફેડરેશન (આઇડીએફ) દ્વારા વર્ષ 2003માં હાથ ધરવામાં આવેલા અભ્યાસ મુજબ તેના સભ્ય દેશોમાં ઇન્સ્યુલિનની પ્રાપ્યતા તથા માનવીય ઇન્સ્યુલિન મોટા ભાગના દેશોમાં વધુ ખર્ચાળ હતું, જ્યાં માનવીય અને પ્રાણીના ઇન્સ્યુલિન વ્યાપારી ધોરણે ઉપ્લબ્ધ છે: દા.ત. યુરોપિયન દેશોમાં સિન્થેટીક માનવીય ઇન્સ્યુલિનની સરેરાશ કિંમત પોર્ક ઇન્સ્યુલિનની કિંમતની સરખામણીએ બમણી કિંમત ધરાવતું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.eatlas.idf.org/ આઇડીએફ 2003, &quot;ડાયાબિટીસ એટલાસ,: બીજી આવૃત્તિ&quot;; ઇન્ટરનેશનલ ડાયાબિટીસ ફેડરેશન, બ્રસેલ્સ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090830143652/http://www.eatlas.idf.org/ |date=2009-08-30 }}  (International Diabetes Federation, Brussels)&lt;/ref&gt;આઇડીએફે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે &quot;એવી કોઇ સાબિતીઓ નથી કે એક જાતિનું ઇન્સ્યુલિન બીજી જાતિના ઇન્સ્યુલિન તરીકે ઉપયોગમાં લઇ શકાય અને&quot; [આધુનિક, ઉચ્ચ શુદ્ધતા ધરાવતા] પ્રાણીઓનું ઇન્સ્યુલિન એ સંપૂર્ણ સ્વીકૃત વિકલ્પ છે.&lt;ref&gt;[http://www.idf.org/home/index.cfm?node=1385 આઇડીએફ માર્ચ 2005; &quot;પોઝિશન સ્ટેટમેન્ટ.&quot;ઇન્ટરનેશનલ ડાયાબિટીસ ફેડરેશન, બ્રસેલ્સ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504151940/http://www.idf.org/home/index.cfm?node=1385 |date=2009-05-04 }}  (International Diabetes Federation, Brussels)&lt;/ref&gt;

આધુનિક જૈવ તકનીક વિકસિત થઇ છે અને તેને પગલે [[માનવીય વૃદ્ધિ હોર્મોન]] ([[:en:human growth hormone|human growth hormone]]), [[હીમોફિલેક|હિમોફીલીયોક]] ([[:en:hemophiliac|hemophiliac]]) માટે [[ક્લોટિંગ પરિબળ|ક્લોટીંગ પરિબળ]] ([[:en:clotting factor|clotting factor]]), [[પ્રજનનક્ષમતાની દવા|પ્રજનન ક્ષમતા માટેની દવા]] ([[:en:fertility drug|fertility drug]]), [[ઇરીથ્રોપોઇટિન (erythropoietin)|એરિથ્રોપોઇટિન]] ([[:en:erythropoietin|erythropoietin]]) અને અન્ય દવાઓનું વધુ સરળ તથા તુલનાત્મક રીતે સસ્તુ ઉત્પાદન શક્ય બન્યું છે.&lt;ref name=USIS&gt;યુ.એસ. ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ ઇન્ટરનેશનલ ઇન્ફોર્મેશન પ્રોગ્રામ, ફ્રીક્વન્ટલી આસ્ક્ડ ક્વેશ્ચન એબાઉટ બાયોટેક્નોલોજી. યુએસઆઇએસ ઓનલાઇન, http://usinfo.state.gov/ei/economic_issues/biotechnology/biotech_faq.html,13{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} સપ્ટેમ્બર 2007થી પ્રાપ્ય.સીએફ.સી. ફેલ્ડબોમ, &quot;સમ હિસ્ટરી શુડ બી રિપીટેડ&quot;, 295 સાયન્સ, 8 ફેબ્રુઆરી 2002, 975.&lt;/ref&gt;આજે વધુ દવાઓ આશરે 500 પરમાણું લક્ષ્યાંકો પર આધારિત છે.રોગો, રોગોના માર્ગો અને દવાના પ્રતિભાવ સાથે સંકળાયેલા જનીનોનું વંશસૂત્રીય જ્ઞાન હજારો નવી શોધો તરફ લઇ જાય તેવી શક્યતા છે.&lt;ref name=USIS/&gt;

==== આનુવંશિક પરિક્ષણ ====
[[ચિત્ર:Gel electrophoresis 2.jpg|thumb|right|250px|[[જેલ ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસ|જેલ ઇલેકટ્રોફોરેસિસ]] ([[:en:Gel electrophoresis|Gel electrophoresis]])]]
[[આનુવંશિક પરિક્ષણ|આનુવંશિક પરિક્ષણમાં]] ([[:en:Genetic testing|Genetic testing]]) [[ડીએનએ]] ([[:en:DNA|DNA]]) પરમાણુંઓની સીધી તપાસનો સમાવેશ થાય છે.વૈજ્ઞાનિક દર્દીના ડીએનએના નમૂનાની પરિવર્તનીય ઘટનાક્રમમાં તપાસ કરે છે.

આનુવંશિક પરિક્ષણના મુખ્ય બે પ્રકારો છે.પ્રથમ પ્રકારમાં સંશોધક ડીએનએના નાના ટૂકડાઓની રચના કરે છે, જેનો ઘટનાક્રમ પરિવર્તનીય ઘટનાક્રમને પૂરક હોય છે.આ તપાસો વ્યક્તિની વંશસૂત્રની મૂળભૂત જોડીમાં તેના પૂરકની માગ કરે છે.દર્દીના વંશસૂત્રમાં પરિવર્તનીય શ્રેણી હાજર હોય તો તપાસ તેને બંધાયેલી રહે છે અને પરિવર્તનને સ્થાન આપે છે.બીજા પ્રકારમાં સંશોધક દર્દીના વંશસૂત્રમાં ડીએનએના ઘટનાક્રમને તંદુરસ્ત વ્યક્તિ અથવા તેની સંતતિ સાથે સરખાવીને વંશસૂત્રનું પરિક્ષણ કરી શકે છે.

હવે આનુવંશિક પરિક્ષણનો ઉપયોગ:
* કેરિયર સ્ક્રીનીંગ અથવા રોગ માટે જનીનનો એક પ્રકાર ધરાવતા બિનઅસરગ્રસ્ત વ્યક્તિઓની ઓળખ, જેના માટે રોગના લક્ષણની ઓળખ માટે બે નકલની જરૂર હોય છે;
* રોગના લક્ષણ ધરાવતી વ્યક્તિઓનું કન્ફર્મેશનલ નિદાન;
* લિંગ નક્કી કરવા;
* ફોરેન્સિક/ઓળખ પરિક્ષણ;
* ન્યૂબોર્ન સ્ક્રીનીંગ;
* પ્રેનેટલ ડાયગ્નોસ્ટિક સ્ક્રીનીંગ;
* એડલ્ટ ઓન-સેટ કેન્સર્સના વિકસાના જોખમોનો અંદાજ મેળવવા પ્રેસીમ્પ્ટોમેટિક પરિક્ષણ માટે;
* એડલ્ટ ઓન-સેટ વિકૃતિઓનુ અનુમાન કરવા પ્રેસીમ્પ્ટોમેટિક પરિક્ષણ માટે થાય છે.

કેટલાક  પરિક્ષણો અગાઉથી પ્રાપ્ય છે, પરંતુ તેમાંથી મોટા ભાગનાનો ઉપયોગ વિકસિત દેશોમાં જ થાય છે.હાલમાં પ્રાપ્ય પરિક્ષણો [[સિસ્ટિક ફાઇબ્રોસિસ|સિસ્ટીક ફાઇબ્રોસિસ]] ([[:en:cystic fibrosis|cystic fibrosis]]), [[સિકલ સેલ એનેમિયા]] ([[:en:sickle cell anemia|sickle cell anemia]]) અને [[હન્ટીન્ગ્ટનનો રોગ|હન્ટીન્ગ્ટનના રોગ]] ([[:en:Huntington’s disease|Huntington’s disease]]) જેવી અસામાન્ય વંશસૂત્રીય વિકૃતિઓ સાથે સંકળાયેલા પરિવર્તનો શોધવામાં મદદરૂપ થાય છે.તાજેતરમાં જ સ્તન, અંડાશય અને આંતરડાના કેન્સર જેવી જટીલ સ્થિતિમાં પણ પરિવર્તનોને શોધી કાઢવાની રીતનો વિકાસ કરવામાં આવ્યો છે.આમ છતાં, જનીની પરિક્ષણ કોઇ ચોક્કસ સ્થિતિ સાથે સંકળાયેલા પરિવર્તનોને શોધી શકે નહીં તેવી શક્યતા છે, કેમકે ઘણાનું સંશોધન હજુ થયું જ નથી અને અન્યની શોધથી વિવિધ લોકો અને વસ્તી માટે જોખમ ઉભું થઇ શકે.&lt;ref name=USIS/&gt;

===== વિવાદીત પ્રશ્નો =====
''[[સી. વિલ્લોસ લેડા]] ([[:en:C Villos lada|C Villos lada]])'' [[ચિત્ર:E coli at 10000x, original.jpg|thumb|right|250px|ધી  [[બેક્ટેરિયમ]] ([[:en:bacterium|bacterium]]) નિયમિત આનુવંશિક રીતે રચાયેલા હોય છે.]]
આનુવંશિક પરિક્ષણ બાબતે કેટલાક પ્રશ્નો ઉઠાવવામા આવ્યા હતા.
# ઉપચારની ગેરહાજરીહજુ પણ ઘણા રોગો માટે અસરકારક સારવાર કે તેને અટકાવવાના રસ્તાઓ નથી અને તેથી જનીન પરિક્ષણનો ઉપયોગ કરીને તેનું નિદાન કરવામાં આવે છે.આથી હાલમાં નિદાન પ્રાપ્ય ન હોય તેવા ભવિષ્યના રોગોના જોખમ અંગેની મળતી માહિતી મેડીકલ પ્રેક્ટીશનર્સ માટે એક દ્વિધા ઉભી કરે છે.
# આનુવંશિક માહિતીની માલિકી અને નિયંત્રણઆનુવંશિક માહિતી અથવા જનીનો, જનીન ઉત્પાદનો  વિષે માહિતી અથવા સ્વદેશી જાતિના લોકોના જૂથમાંથી મેળવવામાં આવતી લાક્ષણિકતાઓ પર કોઇ માલિકી અને નિયંત્રણ રાખશે?સૂક્ષ્મ કક્ષાએ આનુવંશિક ભાગલાની શક્યતા છે. વિકસિત દેશો પાસે તેમના પોતાના લોકો પાસેથી મેળવવામાં આવેલા જનીનોમાંથી બનેલા ઉત્પાદનોનો લાભ હોવા છતાં તેમને જૈવ તકનીકના મેડીકલ સાધનોના ઉપયોગની પરવાનગી નથી.આ ઉપરાંત આનુવંશિક માહિતીઓ જૂથમાં દૂષણો ઉભા કરતી હોવાથી તે લઘુમતી વસ્તી માટે જોખમ ઉભું કરે છે.

વ્યક્તિગત કક્ષાએ એકાંતની ગેરહાજરી અને મોટા ભાગના દેશોમાં રહેલા ભેદભાવ વિરોધી કાનૂની રક્ષણો રોજગારીમાં અથવા ઇન્સ્યોરન્સ અને વ્યક્તિગત વંશીય માહિતીના દૂરૂપયોગ તરફ દોરી જાય છે.આ પરિસ્થિતી વંશીય એકાંત એ મેડીકલ એકાંતથી જુદું છે કે નહીં, તેવા પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.&lt;ref&gt;સ્તન કેન્સર પરના નેશનલ એક્શન પ્લાન અને યુએસ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ હેલ્થ-ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જીએ નૈતિક, કાનૂની એને સામાજિક બાબતે કાર્યસ્થળ અને ઇન્સ્યોરન્સ ભેદભાવ ટાળવા કેટલીક ભલામણો કરી છે.વંશીય ભેદભાવ સામે રક્ષણ મેળવવા કાયદાઓની રચના સમયે ધ્યાનમાં લેવામાં આવે તેવી શક્યતા છે તેવી આ ભલામણો કદાચ http://www.ornl.gov/hgmis/elsi/legislat.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907014610/http://www.ornl.gov/hgmis/elsi/legislat.html |date=2008-09-07 }} પર મેળવી શકાય&lt;/ref&gt;
# પ્રજનનક્ષમ બાબતોતેમાં પુન:ઉત્પાદિત નિર્ણય અને પુન:ઉત્પાદિત કરેલા કોષોમાં વંશીય ફેરફારની શક્યતામાં વંશીય માહિતીના ઉપયોગનો સમાવેશ થાય છે.ઉદાહરણ તરીકે, જર્મલાઇન સારવારે કોઇ વ્યક્તિના વંશજના વંશીય બંધારણને બદલી નાખ્યું છે.આથી તકનીક અને નિર્ણયમાં ક્ષતિ એ  બહુ દૂરની વાત છે.ડિઝાઇનર બાળકો અને માનવીય ક્લોનીંગ જેવી નૈતિક બાબતોએ વૈજ્ઞાનિકો અને બાયોએથીસિસ્ટ વચ્ચે વિવાદને જન્મ આવ્યો હતો. [[સુપ્રજનન શાસ્ત્ર|સુપ્રજનનશાસ્ત્રના]] ([[:en:eugenics|eugenics]]) થયેલા દુરૂપયોગને પગલે સ્થિતી ઉદભવી હતી.
# ક્લિનિકલ બાબતો.ડોક્ટરો અને આરોગ્યલક્ષી સેવાઓ પૂરી પાડનારાઓની ક્ષમતા અને મર્યાદાઓ, વંશીય સ્થિતીની ઓળખ ધરાવતા લોકો અને વંશીય માહિતી સાથેની સામાન્ય જનતામાં આ બાબત કેન્દ્ર સ્થાને છે.
# સામાજિક સંસ્થાઓ પર અસરવંશીય પરિક્ષણો વ્યક્તિ અને તેના કુટુંબ અંગેની માહિતી પૂરી પાડે છે.આથી પરિક્ષણના પરિણામો કુટુંબ સહિતની સામાજિક સંસ્થાઓની ગતિશીલતાને અસર કરે છે.
# માનવીય જવાબદારી અંગે કલ્પનાત્મક અને દાર્શનિક અસરો,જિનેટિક દૃઢનિષ્ચયતા વડે મુક્ત, અને આરોગ્ય અને રોગ અંગેનો ખ્યાલ

==== જનીન ઉપચાર ====
{{main|Gene therapy}}

[[ચિત્ર:Gene therapy.jpg|right|thumb|250px|જનીન ઉપચાર દ્વારા [[એડેનોવાઇરસ|એડેનોવાઇરસનો]] ([[:en:Adenovirus|Adenovirus]]) ઉપયોગ.શુક્રાણુનો નવો અંશ એડેનોવાઇરસ વેક્ટરમાં 
નાખવામાં આવે છે, જે સામાન્ય રીતે ફેરફાર કરાયેલા [[ડીએનએ|ડીએનએને]] ([[:en:DNA|DNA]]) માનવીય કોષમાં રજૂ કરે છે.સારવાર જો સફળ થાય તો નવો અંશ કાર્યશીલ [[પ્રોટિન]] ([[:en:protein|protein]]) બનાવશે.]]

જનીન ઉપચાર પદ્ધતિનો ઉપયોગ અસર પામેલા જનીનોને સ્થાને સામાન્ય જનીનોનો ઉપયોગ કરીને કેન્સર અને એઇડ્સ જેવા વંશીય રોગોનું નિદાન તેમજ સારવાર કરી શકાય છે.તેનો ઉપયોગ [[શારીરિક|સોમેટિક]] ([[:en:somatic|somatic]]) (શરીર) અથવા [[જંતુ|જંતુઓના]] ([[:en:germ|germ]]) ( દા.ત. ઇંડા અને  શુક્રજંતુઓ) કોષો સામે લડવા માટે થાય છે.સોમેટિક જનીની ઉપચારમાં મેળવનારી જેનોમિને બદલવામાં આવે છે, પરંતુ આ ફેરફાર નવી પેઢી સુધી પહોંચડવામાં આવતો નથી.તેની સામે જર્મલની જનીન ઉપચારમાં ઇંડા અને માતા-પિતાના શુક્રાણુંઓના કોષોમાં તેમના વંશજોને આ પરિવર્તન તબદીલ કરવાના હેતુથી ફેરફાર કરવામાં આવે છે.

જનીન ઉપચારની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવાના મુખ્યત્વે બે રસ્તા છે.
# દર્દીના લોહી કે [[બોન મેરો|બોન મેરોમાંથી]] ([[:en:bone marrow|bone marrow]]) શરીરની બહાર રહેલા ''એક્સ વિવો'' કોષોને દૂર કરવામાં આવે છે અને લેબોરેટરીમાં તેનો વિકાસ કરવામાં આવે છે.ત્યાર બાદ જરૂરી જનીન ધરાવતા વાયરસ સામે તેને ખુલ્લા કરવામાં આવે છે.આ વાયરસ કોષોમાં પ્રવેશે છે અને જરૂરી જનીનો કોષોના ડીએનએનો એક ભાગ બની જાય છે.દર્દીને ઇન્જેક્શન દ્વારા નસમાં આપતા પહેલા કોષોને લેબોરેટરીમાં વૃદ્ધિ પામવાની તક આપવામાં આવે છે.
# દર્દીના શરીરમાંથી શરીરની બહાર રહેલા ''ઇન વિવો'' કોષોને દૂર કરવામાં આવતા નથી.તેના બદલે દર્દીના શરીરમાં ઇચ્છીત જનીનને ઉમેરવા માટે વેક્ટર્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

હાલમાં જનીન ઉપચારનો ઉપયોગ મર્યાદિત છે.સોમેટિક જનીન ઉપચાર હાલમાં પ્રાયોગિક તબક્કામાં છે.જર્મલાઇન ઉપચાર માટે વધુ ચર્ચાની જરૂર છે, પરંતુ તેની મોટા પ્રાણીઓ અને માનવો પર તપાસ કરવામાં આવી નથી.

જૂન 2001 સુધીમાં વિશ્વભરમાં આશરે 3,500 દર્દીઓ સાથે 500 ક્લિનીકલ જીન થેરાપિના પ્રયોગો કરવામાં આવ્યા છે.તેમાંથી આશરે 78% અમેરિકમાં થયા હતા, જ્યારે યુરોપમાં 18% કરવામાં આવ્યા હતા.આ પરિક્ષણો વિવિધ પ્રકારના કેન્સર્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરે છે. આમ છતાં અન્ય મલ્ટીજેનિક રોગોનો પણ અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે.તાજેતરમાં [[સિવિઅર કમ્બાઇન્ડ ઇમ્યુનોડેફિસીઅન્સી ડિસઓર્ડર]] ([[:en:severe combined immunodeficiency disorder|severe combined immunodeficiency disorder]]) (“SCID”) સાથે જન્મેલા બે બાળકોને આનુવંશિક રીતે રચાયેલા કોષો પૂરા પાડીને સારવાર આપવામાં આવી હોવાનો કિસ્સો પ્રકાશમાં આવ્યો હતો.

રોગોની સારવાર માટે વ્યવહારુ થયા પહેલા જનીન ઉપચાર સામે ઘણા અવરોધો આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;ઇબિડ&lt;/ref&gt;ઓછામાં ઓછા ચાર અવરોધ નીચે મુજબ છે:
# ''જીન ડિલીવરી ટુલ્સ''.જનીનોને વેક્ટર્સ નામના જનીન પરિવહકનો ઉપયોગ કરીને શરીરમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.હાલમાં વાયરસો સૌથી સામાન્ય વેક્ટર્સ છે, જે પેથોજેનિક રીતે માનવીય કોષોને તેમના જનીનોમાં પ્રાવૃત્ત અને પૂરા પાડવાનો રસ્તો બતાવે છે.વૈજ્ઞાનિકો રોગીષ્ઠ જનીનોને  બહાર કાઢી વાયરસના જેનોમિમાં ફેરફાર કરે છે અને સારવાર માટેના જનીનો દાખલ કરે છે.વાયરસ અસરકારક હોવા છતાં તેઓ ટોક્સીસીટી, બળતરા, જનીન નિયંત્રણ અને ટાર્ગેટીંગ જેવી સમસ્યાઓ ઉભી કરી શકે છે.આ ઉપરાંત જનીન ઉપચારો દ્વારા કાયમી રોગનિવારક અસરો પૂરી પાડવા માટે રજૂ કરવામાં આવેલા જનીનો કોષોના જેનોમિમાં સમાવિષ્ઠ કરવા જરૂરી છે.કેટલાક વાયરલ વેક્ટર્સ અલગ-અલગ રીતે અસર કરે છે, જે એન્ડોજિનસ જનીનોમાં વિક્ષેપ જેવી સમસ્યાઓ પણ ઉભી કરી શકે છે.
# ''ઉંચી કિંમત''.જનીન ઉપચાર એ તુલનાત્મક રીતે નવી પદ્ધતિ છે તથા તે પ્રાયોગિક તબક્કામાં છેઆ કારણથી જ હાલમાં ચાલી રહેલા અભ્યાસમાં સામાન્ય રીતે વિકસિત દેશોમાં જોવા મળતી બિમારીઓ પર શા માટે ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવામાં આવે છે, જ્યાં મોટ ભાગના લોકો ખર્ચાળ સારવાર માટે તૈયાર હોય છે.આ તકનીકનો લાભ લેવા માટે વિકાસશીલ દેશોએ કદાચ એક દાયકા સુધી રાહ જોવી પડશે.
# ''જનીનોના કાર્યોનું મર્યાદિત જ્ઞાન''.વૈજ્ઞાનિકો હાલમાં થોડા જનીનોના જ કાર્યો વિષે માહિતી ધરાવે છે.આથી જનીન ઉપચાર પદ્ધતિથી કોઇ ચોક્કસ રોગ માટે કારણભૂત કેટલાક જનીનોની સારવાર કરી શકે છે.આ ઉપરાંત એક જનીની એક કરતા વધુ કાર્યો કરી શકે છે તેવું ચોક્કસ જ્ઞાન નથી, જેનાથી એક જનીનના સ્થાને બીજા જનીનનો ઉપયોગ કરતા સમયે સમસ્યા ઉભી થવાની શક્યતા રહે છે.
# ''મલ્ટીજિન ડિસઓર્ડર અને વાતાવરણની અસર''.મોટા ભાગની આનુવંશિક વિકૃતિઓમાં એકથી વધુ જનીનો સંકળાયેલા હોય છે.આ ઉપરાંત મોટા ભાગના રોગોમાં ઘણા જનીનો અને વાતાવરણ અરસપરસ જોડાયેલા હોય છે.દા.ત. ઘણા કેન્સર ધરાવતા માણસો તે રોગ તેમના અન્ય ફેમીલી મેમ્બરોમાં વંશાનુગત રીતે જતો અટકાવી શકતા નથી. ડાયટ, ધુમ્રપાન અને વાતાવરણના અન્ય પરિબળો પણ તેના રોગોમાં ફાળો આપે તેવી શક્યતા છે.

==== માનવીય વંશસૂત્ર પ્રોજેક્ટ ====
માનવીય વંશસૂત્ર પ્રોજેક્ટમાંથી(HGP) [[ચિત્ર:Dna-split.png|thumb|right|250px|[[ડીએનએની પ્રતિકૃતિ બનાવવી|ડીએનએની પ્રતિકૃતિનીની છબી]] ([[:en:DNA Replication|DNA Replication]])]]

[[માનવીય વંશસૂત્ર પ્રોજેક્ટ]] ([[:en:Human Genome Project|Human Genome Project]]) એ યુ.એસ.ના ઉર્જા વિભાગની (“ડીઓઇ”)  પહેલ છે, જે સમગ્ર માનવીય વંશસૂત્રો માટે ઉચ્ચ કક્ષાના ઘટનાક્રમોનું સર્જન કરવાનો અને બધા જ માનવીય જનીનોની ઓળખનો હેતુ ધરાવે છે.

ડીઓઇ અને તેની યુ.એસ. કોંગ્રેસ દ્વારા નિમવામાં આવેલી પૂરોગામી સંસ્થાઓ ઉર્જાના નવા સ્રોતો અને તકનીકોનો વિકાસ કરે છે અને સંભવિત તંદુરસ્તી અને તેના ઉત્પાદન અને વપરાશથી વાતાવરણ પર રહેલા જોખમનું ઉંડુ જ્ઞાન મેળવે છે.વર્ષ 1986માં ડીઇઓએ હ્યુમન જેનોમિ ઇનીશીયેટીવની જાહેરાત કરી હતી.આ જાહેરાતના ટૂંક સમય બાદ જ ડીઓઇ અને નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ હેલ્થે સંયુક્ત હ્યુમન જેનોમિ પ્રોજેક્ટ (“HGP”) માટે એક આયોજન કર્યુ હતું. જે સત્તાવાર રીતે વર્ષ 1990માં શરૂ થયો.

એચજીપી માટે અસલમાં 15 વર્ષ માટે આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.આમ છતાં, ઝડપી તકનીકી સંશોધનો અને સમગ્ર વિશ્વના લોકોએ તેમાં  ભાગ લેતા તે 2003માં જ પૂર્ણ થઇ ગયો. ( જેનાથી પ્રોજેક્ટ 13 વર્ષનો બની ગયો).તેણે જનીનોને 30થી વધુ વિકૃતિઓ&lt;ref&gt;યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જી હ્યુમન જેનોમિ પ્રોગ્રામ, સુપ્રા નોટ 6.&lt;/ref&gt; સાથે સંકળાયેલા જનીનોની શોધ માટે સક્ષમ બનાવી દીધા.

==== ક્લોનિંગ ====

{{main|Cloning}}

ક્લોનિંગમાં એક કોષમાંથી ગર્ભને દૂર કરી અને અફળદ્રુપ ઇંડાના કોષમાં નિરૂપણ કરવાની પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે. આ ઇંડાના કોષોને નિષ્ક્રીય કરવામાં આવ્યા હોય છે અથવા દૂર કરવામાં આવ્યા હોય છે.

ક્લોનિંગના બે પ્રકારો છે:
# પ્રજનનક્ષમ ક્લોનિંગ.થોડા વિભાજન બાદ, ઇંડાના કોષને ગર્ભાશયમાં મુકવામાં આવે છે જ્યાં તેને ગર્ભમાં વિકસવાની તક મળે છે જે અસલ ગર્ભના દાતા સાથે આનુવંશિક રીતે મળતું હોય.
# થેરાપ્યુટિક ક્લોનિંગ&lt;ref&gt;સંખ્યાબંધ વૈજ્ઞાનિકો લોકોની મૂંઝવણમાં ઘટાડો કરવા માટે આ પ્રક્રિયા માટે &quot;થેરાપ્યુટિક ક્લોનિંગને&quot; બદલે &quot;ન્યુક્લિઅર ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન&quot; શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે.ક્લોનિંગ શબ્દ એ &quot;સોમેટિક સેલ ન્યુક્લિયર ટ્રાન્સફરનો&quot; પર્યાય બની ગયો છે, જે પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ વિવિધ હેતુઓ પરંતુ ફક્ત જીવના ક્લોનિંગ માટેની પ્રક્રિયાઓમાં કરવામાં આવે છે.તેઓ એવું માને છે કે &quot;ક્લોનિંગ&quot; શબ્દ હેતુંની સિદ્ધી માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતા કાર્યતંત્ર કે તકનીકો સાથે નહીં પરંતુ સંશોધનના અંતિમ પરિણામ કે હેતું સાથે શ્રેષ્ઠ રીતે સંકળાયેલો છે.તેઓ એવી દલીલ કરે છે કે માનવની ખૂબ નજીકની ઓળખી શકાય તેવી આનુવંશિક નકલની રચના કરવાનું લક્ષ્ય એ &quot;હ્યુમન રિપ્રોડક્ટીવ ક્લોનિંગ&quot; શબ્દ સાથે સુસંગત છે, પરંતુ દવાના પુન:સર્જન માટે સ્ટેમ સેલની રચના કરવાનું લક્ષ્ય &quot;થેરાપ્યુટિક ક્લોનિંગ&quot; સાથે સુસંગત નથી.અંતે તેનો હેતું ટિસ્યુ બનાવવાનો છે, જે લેનાર સાથે આનુવંશિક રીતે સુસંગત હોય અને નહીં કે સંભવિત ટિસ્યુ લેનારની નકલ કરવાનો.આથી &quot;થેરાપ્યુટિક ક્લોનિંગ&quot; એ કાલ્પનિક રીતે અચોક્કસ છે.બી. વોગલસ્ટીન,  બી. આલ્બર્ટ્સ અને કે. શાઇન, &quot;પ્લીઝ ડોન્ટ કોલ ઇટ ક્લોનિંગ!&quot;, સાયન્સ (15 ફેબ્રુઆરી 2002), 1237&lt;/ref&gt; (રોગનિવારક ક્લોનિંગ)ઇંડાને [[પેટ્રી ડિશ|પેટ્રી ડિશમાં]] ([[:en:Petri dish|Petri dish]]) મુકવામાં આવે છે, જ્યાં તે ગર્ભાવસ્થ સ્ટેમ સેલ્સમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેમાં વિવિધ માંદગીઓના નિદાન માટેની સંભવિતતા દેખાતી હોય.&lt;ref&gt;ડી. કેમરોન, &quot;સ્ટોપ ધી ક્લોનિંગ&quot;, ટેક્નોલોજી રિવ્યૂ, 23 મે 2002.માંથી પણ પ્રાપ્ય http://www.techreview.com. [ત્યારબાદ &quot;કેમરોન&quot;]&lt;/ref&gt;

ફેબ્રુઆરી 1997માં ક્લોનિંગ માધ્યમોના આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું જ્યારે ઇયાન વિલ્મટ અને તેના રોઝલીન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ખાતેના તેમના સાથીઓએ પુખ્ત વયની મહિલાના સ્તન ગ્રંથીઓમાંથી ડોલી નામના ઘેટાના સફળ ક્લોનિંગની જાહેરાત કરીડોલની ક્લોનિંગ બાદ બધા માટે એ વાત સ્પષ્ટ બની કે તે માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવેલી પદ્ધતિનો ઉપયોગ એક દિવસ માનવ જાતના ક્લોનિંગ માટે પણ થઇ શકશે.&lt;ref&gt;એમ.સી. નસબૌમ અને સી.આર. સસ્ટીન, ક્લોન્સ એન્ડ ક્લોન્સ: ફેક્ટ્સ એન્ડ ફેન્ટસીઝ એબાઉટ હ્યુમન ક્લોનિંગ (ન્યૂયોર્ક: ડબ્લ્યૂ. ડબ્લ્યૂ. નોર્ટન એન્ડ કંપની., 1998), 11.આમ છતાં માનવીય ક્લોનિંગ સફળતાપૂર્વક પાર પાડી શકાય કે કેમ, તે અંગે વૈજ્ઞાનિક સમૂહમાં બહોળા મતભેદો છે.ઉદાહરણ તરીકે, વ્હાઇટહેડ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ફોર બાયોમેડિકલ રિસર્ચના ડૉ. રૂડોલ્ફ જીનિશ્ચ એવું માને છે કે માનવીય પુન:ઉત્પાદિત ક્લોનિંગ મૂળ બાયોલોજિકલ પ્રક્રિયાઓના સમયમાં ઘટાડો કરે છે, આથી સામાન્ય વંશજનું ઉત્પાદન અશક્ય છે.સામાન્ય ગર્ભાધાનમાં ઇંડા અને વીર્ય પરિપક્વતાની લાંબી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.ક્લોનિંગ સંપૂર્ણ વંશસૂત્રના અણુંઓને મિનીટો કે કલાકોમાં ફરી ગોઠવવાનો પ્રયત્નો કરીને આ પ્રક્રિયાને ટૂંકમાં પૂર્ણ કરે છે.તેના પરિણામે મજ્જાતંતુઓને લગતા વિક્ષેપોને શોધી કાઢવા માટેની શારિરીક સદોષ રચના.કેમરોન, સુપ્રા નોટ 30&lt;/ref&gt;નૈતિક બાબતોને કારણે તેમાં ઘણા તેમાં ઘણા વિવાદો ઉભા થયા.

=== કૃષિ ===
{{quote|Responsible biotechnology is not the enemy; starvation is. Without adequate food supplies at affordable prices, we cannot expect world health or peace.|[[Jimmy Carter]], &lt;small&gt;Former President of the United States, 11 Jul 1997&lt;/small&gt;|&lt;ref&gt;http://www.cartercenter.org/news/documents/doc32.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090524031949/http://www.cartercenter.org/news/documents/doc32.html |date=2009-05-24 }}
; This op-ed appeared in the July 11, 1997, edition of The Washington Times&lt;/ref&gt;}}
==== પાકની ઉપજમાં સુધારો ====
આધુનિક જૈવ તકનીકના તંત્રના ઉપયોગથી એક કે અથવા બે [[જનીન|જનીનોને]] ([[:en:gene|gene]]) ઉચ્ચ વિકસીત પાકની જાતોમાં નવા લક્ષણો ઉમેરવા માટે તબદીલ કરી શકાય, જેનાથી ઉપજમાં વધારો થશે.&lt;ref&gt;એશિયન ડેવલોપમેન્ટ બેન્ક, એગ્રીકલ્ચરલ બાયોટેક્નોલોજી, પોવર્ટી રિડક્શન એન્ડ ફૂડ સિક્યોરિટી (મનિલા: એશિયન ડેવલોપમેન્ટ બેન્ક, 2001).માંથી પણ પ્રાપ્ય http://www.adb.org&lt;/ref&gt;કૃષિ ક્ષેત્રમાં આધુનિક જૈવ તકનીકનો ઉપયોગ કરીને પાકની વધારે ઉપજ મેળવવી એ સામાન્ય બાબત હોવા છતાં તે સૌથી જટીલ પ્રક્રિયા છે.હાલની આનુવંશિક ઇજનેરી તકનીકો એક જનીન દ્વારા નિયંત્રીત અસરો માટે શ્રેષ્ઠ કાર્ય કરે છે.ઉપજમાં સુધારા (વૃદ્ધિમાં સુધારો) સાથે જોડાયેલા ઘણા આનુવંશિક લક્ષણો જનીનોની વિશાળ સંખ્યા દ્વારા નિયંત્રીત હોય છે, જે પ્રત્યેક કુલ ઉપજ પર ન્યૂનતમ અસર ધરાવે છે.&lt;ref name=Bruce&gt;ડી. બ્રુસ અને એ. બ્રુસ, ''એન્જિનિયરીંગ જિનેસીસ: ધી એથીક્સ ઓફ જિનેટીક એન્જિનિયરીંગ'', લંડન: અર્થસ્કેન પબ્લિકેશન્સ, 1999&lt;/ref&gt;આથી આ ક્ષેત્રમાં ઘણા વૈજ્ઞાનિક કાર્યો કરવામાં આવ્યા છે.

==== આબોહવા પર આધારિત પાકોની પરવશતામાં ઘટાડો ====
એવા પાક વિકસાવવા જોઇએ જેના કોષો બાયોટિક અને અબાયોટિક રોગો સામે ટકી રહે. ઉદાહરણ, [[દુકાળ]] ([[:en:drought|drought]]) અને અતિશય ખારી જમીન એ પાક ઉતપાદનને  [[સીમિત પરિબળ|અવરોધરૂપ પરીબળ]] ([[:en:limiting factor|limiting factor]])  છે.     બાયોટેકનોલોજીસ્ટ આવી વિપરીત પરિસ્થીતીમાં ટકી શકે તેવા રોપાઓનો અભ્યાસ એવા  કોષો શોધવાની આશાએ કરે પણ ખરેખર તેઓ આવા કોષોને વધૂ આશાસ્પદ પાકમાં ફેરવી દેછે એક અગત્યનુ શંસોધન છે રોપનો જીન્સ શોધવો, [[ડીબીએફ 2 ખાતે|At-DBF2]] ([[:en:At-DBF2|At-DBF2]]), [[એરાબીડોપ્સીસ થાલિયાના|થેલ કૈસ]] ([[:en:Arabidopsis thaliana|thale cress]]) માથી, નાનકઙો નકામો છોઙવો કે જે સરળતાથી ઉગાઙી શકાય અને જેનો જનેટીક કોઙ સરળતાથી જાણી શકાય જયારે આ જીન્સ [[ટમેટા|ટામેટા]] ([[:en:tomato|tomato]])  અને [[તમાકું|તમાકુના]]  ([[:en:tobacco|tobacco]]) કોષોમાં ઉમેરવામા આવ્યા (જુવો  [[આરએનએની દખલ|RNA interference]] ([[:en:RNA interference|RNA interference]])), કોષો વાતાવરણના અતિરેક જેવા કે વધુ મિઠૂં, દુકાળ, ઠંઙી, ગરમી સામે સામા્ન્ય કોષો કરતા વધૂ  ટકી શકયાજો આ શરુઆતના પરિણામ  મોટાપાયે  સફળ થાય, તો At-DBF2 જીન્સ કઠોર વાતાવરણમાં ટકી શકે તેવા પાક બનાવવામાં મદદરૂપ થઇ શકે&lt;ref&gt;એસ. અબ્દુલ્લા&quot;ડ્રાઉટ સ્ટ્રેસ&quot; નેચર: સાયન્સ અપડેટ; http://www.nature.com/એનએસયુમાંથી{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} પ્રાપ્ય 3 મે 2002.&lt;/ref&gt;શંસોધકોએ ટ્રાંસજનીક ચોખાના છોઙ બનાવ્યા છે જે [[રાઇસ યલો મોટલ વાઇરસ|રાઇસ યલો મોટેલ્લ વાઇરસ]]  ([[:en:rice yellow mottle virus|rice yellow mottle virus]]) (RYMV) પ્રતિરોધક છે.આફ્રિકામાં, આ વાઇરસ મોટાભાગનો ચોખાનો પાક નષ્ટ કરે છે અને બચેલા પાકમાં ફંગસ લાગવાનો ભય રહે છે. &lt;ref&gt;નેશનલ એકેડેમની ઓફ સાયન્સ.ટ્રાન્સજેનિક પ્લાન્ટ્સ એન્ડ વર્લ્ડ એગ્રીકલ્ચર (વોશિંગ્ટન: નેશનલ એકેડેમી પ્રેસ, 2001)&lt;/ref&gt;

==== ખોરાકી પાકોની પૌષ્ટીકતાની વધતી સંખ્યા અને ગુણવત્તા ====
ખોરાકની પૌષ્ટીકતા વધારવા તેના  પ્રોટિનસને સુધારી શકાય કઠોળ  અને અનાજના  પ્રોટિનસને  એમીનો     એસીઙ આપવા માટે બદલી શકાય કે જે માનવ શરીરમા બેલેન્સ ઙાયટ માટે જરુરી છે.&lt;ref name=Bruce/&gt;    [[ઇન્ગો પોરટીક્સ]] ([[:en:Ingo Potrykus|Ingo Potrykus]]) અને[[પીટર બેયર]] ([[:en:Peter Beyer|Peter Beyer]])નું કામ કહેવાતા[[ગોલ્ઙન રાઇસ]] ([[:en:Golden rice|Golden rice]]) પર એ એનું સારુ ઉદાહરણ છે (નીચે જણાવ્યા મુજબ).

==== ખોરાકનો સુધારેલ સ્વાદ, સંગઠન અને દેખાવ ====
આધુનિક જૈવ તકનીકનો ઉપયોગ ફળોનો બગાઙ ઘટાઙી શકે છે કે જેથી ફળો લાંબો સમય     પાકેલા રહે અને તે પછી ગ્રાહકોને વ્યાજબી સમય રહેતા મોકલી શકાય.    આ ખોરાકનો સ્વાદ, સંગઠન અને દેખાવ સુધારે છે.વધુ મહત્વનુ, તે ઓછા બગાઙને કારણે વિકાસશીલ દેશોમાં એ ખેઙૂતોમાટે બજાર વધારી શકે છે. 

ટોમેટો પ્રથમ જેનેટિકલ સુધારેલ ખોરાક હતો કે જે મોઙો પાકવા પરિવૅતિત કરેલ હતો. &lt;ref&gt;Flavr Savr® tomato, ના વિકાસ અને શંસોધન માટે જુઓ બી. Martineau, પ્રથમ ફળ: Flavr Savr Tomato નો ઉદભવ્ અને બાયોટેક ખોરાકનો જન્મ (ન્યૂયોક: મેકગ્રો-હીલ, 2001)&lt;/ref&gt;    શંસોધકો  [[ઇન્ઙોનેશિયા]] ([[:en:Indonesia|Indonesia]]),  [[મલેશિયા]] ([[:en:Malaysia|Malaysia]]),   [[થાઇલેન્ઙ]] ([[:en:Thailand|Thailand]]), [[ફિલીપાઇન્સ]] ([[:en:Philippines|Philippines]]) અને [[વિયેતનામ]]  ([[:en:Vietnam|Vietnam]]) ના [[યુનિવૅસીટી ઓફ નોટીંગહામ]] ([[:en:University of Nottingham|University of Nottingham]]) અને [[ઝેનેકા]] ([[:en:Zeneca|Zeneca]]) સાથે પપૈયાના મોડા પાકવાપર કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;A.F. Krattiger, An Overview of ISAAA from 1992 to 2000, ISAAA Brief No. 19-2000, 9&lt;/ref&gt;

બાયોટેકનોલોજી ચીઝ ઉત્પાદનમાં.&lt;ref&gt;[http://www.europabio.org/documents/cheese.pdf યુરોપાબાયો - ચીઝ બનાવવા વાળા માટે પશુમૈત્રિક વિકલ્પ છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091106154248/http://www.europabio.org/documents/cheese.pdf |date=2009-11-06 }}.&lt;/ref&gt; માઇક્રો ઓરગેનિઝમથી બનાવેલ એનઝાઇમ્સ મેળવણ બનાવવાનો વિકલ્પ છે અને-ચીઝ  જમાવવાનો - વિકલ્પીક પુરવઠો  ચીઝ  બનાવનાર માટેઆનાથી લોકોમા પ્રાણીઓમાથી મળતી ચીજોની શક્ય ચિંતાઓ દૂર પણ કરે છે, તેમ છતા અત્યારે સિન્થેટીક દૂધ બનાવવાની તૈયારી નથી, જે આ દલીલ ઓછી અસરકારક બનાવે છે.  એનઝાઇમ્સ પ્રાણીઓ માટે મેળવણનો સરળ વિકલ્પ પુરો પાઙે છે.ગુણવત્તાની સાથે  તે ઓછુ ખરચાળ છે. 

દર સાલે બ્રેઙ બનાવવા લગભગ 85 મિલિયન ટન ઘઉંનો લોટ વપરાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.europabio.org/documents/painbread.pdf |title=યુરોપાબોયો - બાયોલોજીકલી સારી બ્રેઙ |access-date=2009-10-21 |archive-date=2009-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091106154255/http://www.europabio.org/documents/painbread.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;મેલટોજેનિક એમેલેસ નામનુ એનઝાઇમ્સ લોટમાં ઉમેરવાથી  બ્રેઙ વધુ સમય સુધી તાજી રહે છે.  સમજો કે બ્રેઙનો બગાઙ 10-15% છે, જો તે પાંચથી સાત દિવસ વધુ તાજી રહી શકે તો દર સાલે બે મિલિયન ટન લોટની બચત થાય.  જે અમેરીકા જેવા દેશમાં વપરાતી બ્રેઙના ચાલીસ ટકા જેટલી છે.જે બ્રેઙના વધુ ઉત્પાદન બરાબર છે.બીજા એનઝાઇમ્સ સાથે ઉમેરતા બ્રેઙ વધુ મોટી બનાવી શકાય, વધુ મોહક અને સારી બનાવાય. 

==== ખાતર, જંતુનાશક અને એગ્રોકેમીકલ પર ઓછો આધાર રાખવાથી ====
મોટાભાગના ખેતી પર આઘુનિક જૈવ તકનીકના પ્રયોગો ખેઙૂતોના [[એગ્રોકેમીકલ]] ([[:en:agrochemical|agrochemical]]) પર આધાર ઘટાઙવા પર થઇ રહ્યો છે.દાખલાતરીકે, ''[[બેસીલસ થુરીનજેનેસીસ]]  ([[:en:Bacillus thuringiensis|Bacillus thuringiensis]])'' બીટી એ સોઇલ બેકટેરીયમ છે જે ઇન્સેકટીસાઇઙલ ગુણવત્તાવાળૂ પ્રોટીન બનાવે છે.પરંપરાગતરીતે,  ઇન્સેકટીસાઇઙલ સ્પ્રેમાંથી બેકટેરીયા લાવવા આથો લાવવાની પધ્ધતિ  વપરાય છે. આ સ્વરૂપમાં [[બીટી ટોક્સીન]] ([[:en:Bt toxin|Bt toxin]]) નિસ્ક્રીય  [[પ્રોટોકસીન]] ([[:en:protoxin|protoxin]]) તરીકે બહાર આવે છે જે માટે જંતુ તેને પચાવી શકે તે જરૂરી છે.ઘણા જાતના બીટી ટોકસીન્સ છે જે ખાસ જાતના જંતુઓને અનુરૂપ છે.પાકોને એવા બનાવવામા આવ્યા છે જે બીટી ટોકસીન માટે રંગસુત્ર બનાવી શકે.જયારે કોઇ જંતુ પાકમાંથી બીટી પ્રોટીન પોષણ મેળવવા પ્રયત્ન કરે, બીટી ટોકસીનને કારણે તેનુ મોત થઇ જાય છે.  બીટી કોનૅ ઘણા દેશોમા મળી રહે છે, કે જે [[કોર્ન બોરર|કોનૅ બોરર]] ([[:en:corn borer|corn borer]]) (લીપીઙોપ્ટરન જંતુ), જે નહીતર સ્પ્રે કરવાથી કાબુ કરાય છે (વધુ મુશ્કેલ ક્રિયા).

[[હરબીસાઇઙ|હેરબિસાઈડ]] ([[:en:herbicide|herbicide]])ના સંદર્ભે બ્રોડ સ્પ્રેક્ટમ જરૂરી હોવા માટે પાક વધુ જિનેટીક એન્જીનિયર્ડ હોવો જોઈએ. યોગ્ય દવાઓની નીચી કિંમતના અભાવે તેમજ બ્રોડ સ્પ્રેક્ટમ પ્રવૃતિને અને પાકને કોઈ નુકશાનની નહીં પદ્ધતિ  નિંદણ દુર કરવા માટે અવરોધ બને છે.નિંદણને દુર કરવા માટે વિવિધ પ્રકારના સાધનોનો ઉપયોગ થાય છે જેથી પાકને નુકશાન થાય નહીં.નિંદણ મેનેજમેન્ટ પ્રીમરજન્સ તરફ ઢળેલું છે જેથી નિંદણ દુર કરવાની દવાઓ ખરેખર નિંદણના પ્રમાણને બદલે અપેક્ષિત નિંદણના ચેપને લઈને છાંટવામાં આવે છે કેટલીક વખત હાથનો ઉપયોગ કરીને નિંદણ દુર કરવું પડે છે તે માટે કોઈ બીજી દવાઓ કામ આવતી નથી. નિંદણને દુર કરતી દવાઓથી અસર ન પામે તેવા પાક તૈયાક રવાથી ખેડુતોને ઘણો ફાયદો થઈ શકે તેમ છે કારણ કે [[વીઙ મેનેજમેન્ટ|નિંદણ મેનેજમેન્ટ]] ([[:en:weed management|weed management]])ને કારણે તેઓનો ખર્ચો ઓછો થાય છે તેમજ પાકોને નુકશાન થતું અટકી જાય છે. [[ગ્લાયપોસેટ|ગ્લાયફોસ્ટે]] ([[:en:glyphosate|glyphosate]]) [[ગ્લુફોસીનેટ|ગ્લુફોસિનેટ]] ([[:en:glufosinate|glufosinate]]) અને [[બ્રોમોક્સોઇલીન|બ્રોમોક્સિનિલ]] ([[:en:bromoxynil|bromoxynil]])ને સહન કરવાની શક્તિ ધરાવતા ટ્રાન્સજેનિક પાક વિકસાવવામાં આવ્યા છે. નિંદણને દુર કરવા માટે વપરાતી દવાઓ આવા ટ્રાન્સજેનિક પાક પર છાંટવામાં આવે તો પણ પાકને નુકશાન થતું નથી. &lt;ref&gt;એલ. પી. ગીઆન્સીસ, સી. એસ, સીલ્વરસ, એસ. સ્નકુલા, ઇ. કારપેન્ટર.છોઙની બાયોટેકનોલોજી. કરન્ટ એન્ડ પોટેન્શિયલ ઈમ્પેકટ ફોર ઈમ્પ્રુવિંગ પેસ્ટ મેનેજમેન્ટ ઈન યુએસ એગ્રિકલ્ચર, 40 કેસ સ્ટડીનું વિશ્લેષણ(વોશિંગ્ટન, ડી.સી. નેશનલ સેન્ટર ફોર ફુડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર પોલીસી, 2002), 5-6&lt;/ref&gt;

1996થી 2001 સુધી ઉપલબ્ધ ટ્રાન્સજેનિક પાકો જંતુઓના પ્રતિકાર બાદ નિંદામણ દુર કરવાની દવાનો પ્રતિકાર કરવાના ગુણ ધરાવે છે. 2001માં, 626,000 ચોરસ કિલોમિટરના 77 ટકા વિસ્તારમાં  નિંદામણ પ્રતિકારના ગુણ ધરાવતા [[સોયાબીન]] ([[:en:soybean|soybean]]), [[મકાઈ]] ([[:en:maize|corn]]), [[કપાસ]] ([[:en:cotton|cotton]])ના ટ્રાન્જેનિક પાક વાવવામાં આવ્યા જ્યારે બીટી પાક 15 ટકા અને જ્યારે કોટન અને મકાઈના 8 ટકા પાકમાં નિંદામણનો પ્રતિકાર અને જંતુઓનો પ્રતિકાર કરતા વિશિષ્ટ ગુણવાળા પાક વાવવામાં આવ્યા હતા. &lt;ref&gt;સી. જેમ્સ, ગ્લોબલ રીવ્યુ ઓફ કોમર્સ્યલાઈઝ ટ્રાન્સજેનિક ક્રોપઃ2002, આઈએસએએએ બ્રિફ નંબ 27-2002, 11-12. માંથી પણ વધુ પ્રાપ્યhttp://www.isaaa.org&lt;/ref&gt;

==== પાકમાં અલગ પ્રકારના ====
બાયોટેકનોલોજી ખાદ્ય ઉપરાંત અન્ય માટે પણ વાપરવામાં આવે છે.દા.ત. [[ઓઈસસીડ|ઓઈલસીડ]] ([[:en:oilseed|oilseed]])માં ફેરફાર કરીને તેમાંથી ઉત્પન થયેલા ફાટી એસિટને [[ડીટર્ઝન્ટ]] ([[:en:detergent|detergent]]) [[બળતણ]]  ([[:en:fuel|fuel]])અને [[પેટ્રોકેમિકલ]] ([[:en:petrochemical|petrochemical]])માં વાપરી શકાય છે. {{Fact|date=January 2008}}[[બટાકા]] ([[:en:Potato|Potato]]), [[ટામેટા]] ([[:en:tomato|tomato]]), [[ચોખા]] ([[:en:rice|rice]]), [[તમાકું]] ([[:en:tobacco|tobacco]]), [[લેટીસ]] ([[:en:lettuce|lettuce]]) [[કેસરફુલ]] ([[:en:safflower|safflower]])અને અન્ય છોડને જિનેટીકલી મોડીફાઈડ કરીને [[ઈન્સ્યુલિન]]  ([[:en:insulin|insulin]]){{Fact|date=January 2008}}અને કેટલીક ચોક્કસ [[રસી]]  ([[:en:vaccine|vaccine]])બનાવવામાં ઉપયોગમાં લેવાય છે. જો ભવિષ્યના ક્લિનિકલ પ્રયોગો સફળ રહ્યા તો વિકાસશીલ દેશો માટે ઉપયોગી એવ [[એડિબલ રસી|એડીબલ રસી(ખાદ્ય રસી)]] ([[:en:edible vaccine|edible vaccine]])પણ બનાવવામાં આવશે. ટ્રાન્સજેનિક છોડ સ્થાનિક કક્ષાએ અને સસ્તી કિંમતે ઉગાડી શકાય છે.રસીને સાચવાની મુશકેલીઓ વિકાસશીલ દેશોમાં ઘણી હોય છે તેમજ લાંબા અંતરને કારણે રસીઓને અસર થવાની સંભાવના હે છે જેથી ઘરે જ બનતી રસીઓને કારણે આર્થિક અને હેરફેરનો મોટો પ્રોબ્લેમ દુર થઈ શકશે. અને તે ખાઈ શકાય તેવી હોવાથી તેના માટે સિરિંજની જરૂર પડશે નહીં, સિરિંજને કારણે વધારાનો ખર્ચ થાય છે તેમજ ચેપ લાગવાનો પણ ભય હોય છે. જેથી આ ઘણી જ ઉપયોગી વાત બની શકે તેમ છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |journal=Proc Natl Acad Sci U S a |date=2007 |volume=104 |issue=26 |pages=10757–8 |title=Vaccines are for dinner |author=Pascual DW |doi=10.1073/pnas.0704516104 |pmid=17581867 |url=http://www.pnas.org/cgi/content/full/104/26/10757 |access-date=2009-10-21 |archive-date=2008-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307134233/http://www.pnas.org/cgi/content/full/104/26/10757 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ટ્રાન્સજેનિક છોડ પર ઈન્સ્યુલિન ઉગાડવાની વાત છે તો, એ વાત નિર્વિવાદ છે કે શરીરની આંતરડાની પદ્ધતિ પ્રોટીનને તોડી નાંખે છે જેથી હાલમાં આ ખાદ્ય પ્રોટિન બનાવવાની વાત નથી. જો કે, હાલમાં ઈન્સ્યુલિન બાયોરીએક્ટર દ્વારા બનાવવામાં આવે છે જેને આ રીતો દ્વારા નીચી કિંમતે ઉત્પાદન કરી શકાશે. દા.ત. કેલગ્રે કેનેડા સ્થિત, [http://www.sembiosys.ca/ સિમબાયોસિ જેનેટીક. ઈન્કે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504151122/http://www.sembiosys.ca/ |date=2009-05-04 }}આપેલા રીપોર્ટ મુજબ કેસરફુલ દ્વારા બનાવવામાં આવેલા ઈન્સ્યુલિન દ્વારા યુનિટ દિઠ કિંમત 25 ટકા ઓછી થાય છે અને તેમજ હાલમાં બાયોમેન્યુફેક્ચરીંગ ફેસિલીટ ઉભી કરવા માટે સામે આ રીતે  વેપારી ધોરણે ઈન્સ્યુલિન બનાવવા માટેની ફેસિલીટી ઉભી કરવા માટે આશરે  100 મિલિયન ડોલરની કિંમત ઓછી થાય છે. જ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sembiosys.ca/Main.aspx?id=14 |title=સીમબોયસિસ&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-10-21 |archive-date=2008-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080616073714/http://www.sembiosys.ca/Main.aspx?id=14 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== ટીકાઓ ====
કૃષિ જૈવ તકનીકના ઈસ્યુને લગતી કેટલીક બીજી પણ બાજુઓ છે.આના કારણે [[હરબીસાઈડ|હાર્બિસાઇડ]] ([[:en:herbicide|herbicide]])નો ઉપયોગ વધે છે જેને પરિણામે હેરબિસાઈડનો પ્રતિકાર થાય છે. પાક પર સુપર વિડના અવશેષો રહી જાય છે. જીએમ સિવાયના પાકો પણ દુષિત થાય છે જેને કારણે જૈવિક અને પરંપરાગત ખેતી કરતા ખેડુતોને અસર પહોંચે છે. તેમજ[[ગ્લાયપોસેટ|ગ્લાયફોસ્ટે]]  ([[:en:glyphosate|glyphosate]])દ્વારા પ્રાણીસૃષ્ટિ પણ નુકશાન પહોંચે છે. &lt;ref&gt;[http://www.sourcewatch.org/index.php?title=Monsanto_and_the_Roundup_Ready_Controversy મોન્સેન્ટો અને રાઉન્ડઅપ રેડી વિવાદ- સોર્સ વોચ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sourcewatch.org/index.php?title=Monsanto મોનસેન્ટો-સોર્સવોચ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

=== જીવવિજ્ઞાન અભિયાંત્રિકી ===
{{main|Bioengineering}}
[[અભિયાંત્રિકી]] ([[:en:engineering|engineering]])ની એક બ્રાન્ચ છે જૈવ તકનીક અભિયાંત્રિકી અથવા જૈવ વૈજ્ઞાનિક અભિયાંત્રિકી. આમા જૈવ તકનીક અને જૈવ વૈજ્ઞાનિક વિજ્ઞાન પર મુખ્ય અભ્યાસ હોય છે. આમાં વિવિધ શાખાઓ હોય છે જેમ કે [[જીવ રાસાયણિક અભિયાંત્રિકી|જૈવ રાસાયણિક અભિયાંત્રિકી]] ([[:en:biochemical engineering|biochemical engineering]]), [[જીવ વૈધકીય અભિયાંત્રિકી|જૈવ વૈધકીય અભિયાંત્રિકી]] ([[:en:biomedical engineering|biomedical engineering]]), જૈવ પ્રક્રિયા અભિયાંત્રિકી, જૈવ પદ્ધતિ અભિયાંત્રિકી અને બીજી ઘણી. વિવિધ પ્રકારના ફિલ્ડ હોવાના કારણે [[જીવ અભિયાંત્રિક|જૈવઅભિયાંત્રિકી]] ([[:en:bioengineer|bioengineer]])ની સાચી વ્યાખ્યા હજી સુધી કરી શકાઈ નથી. જો કે, સામાન્ય રીતે આમાં [[જીવવૈજ્ઞાનિક વિજ્ઞાન|જૈવવૈજ્ઞાનિક વિજ્ઞાન]] ([[:en:biological sciences|biological sciences]])અને પરંપરાગત અભિયાંત્રિકીના સિદ્ધાંતોનો અભ્યાસ હોય છે. 

ઉત્પાદનથી લઈને લેબોરેટરી સુધીની વિવિધ પ્રક્રિયાઓ માટે જૈવઅભિયાંત્રિકોને નોકરીએ રાખવામાં આવે છે. એટલું જ નહીં, અન્ય એન્જનિયરોની જેમ તેઓ સંચાલન, અર્થશાસ્ત્ર, અને કાયદાકીય બાબતો સાથે પણ વ્યવહાર કરે છે. જ્યારથી [[પેટન્ટ]]  ([[:en:patents|patents]])અને નિયમો([[:en:U.S. Food and Drug Administration
|યુ.એસ.ફુડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન]] ([[:en:U.S. Food and Drug Administration|U.S. Food and Drug Administration]]), અમેરિકામાં નિયમો) મહત્વના બન્યા છે ત્યારથી જૈવ તકનીક સાહસ, જૈવ અભિયાંત્રિકોને આવા મુદ્દાઓ બાબતે  જ્ઞાન હોવાનું જરૂરી બન્યું છે. 

જે રીતે બાયોટેક કંપનીઓની સંખ્યા વધી રહી છે તે રીતે આવનારા વર્ષોમાં જૈવ અભિયાંત્રિકોની માંગ વધવાની છે. વિશ્વની ઘણી યુનિવર્સિટીઓ જૈવ ઈજનેરી અને જૈવ તકનીકને લગતા પ્રોગ્રામો ચલાવે છે.( સ્વતંત્ર પ્રોગ્રામ અને વિશેષ પ્રોગ્રામ ઈજનેરી ક્ષેત્રમાં વધુ પ્રતિષ્ઠિત છે. )

=== બાયરીમેડિએશન અને બાયોડીગ્રેડેશન ===
{{main|Microbial biodegradation}}
દુષિત થયેલા પર્યાવરણનને સાફ કરવા માટે બાયોટેકનોલોજીનો એન્જિનિયર અને દુષિત પર્યાવરણને સાફ કરવાના ટકી સેવા તેવા રસ્તા શોધવા માટે [[ઓર્ગેનિઝમ(જીવતંત્ર)|ઓર્ગેનિઝમ]] ([[:en:organisms|organisms]]) અને ખાસ કરીને [[માઈક્રોબાયોનિઝમ(સુક્ષ્મજીવતંત્ર)|માઈક્રોઓર્ગેનિઝમ]] ([[:en:microorganisms|microorganisms]])ને અપનાવવું જોઈએ.આપણા સમાજમાં ટકી શકે તેવા વિકાસની સાથે સાથે પર્યાવરણને ઓછી અસર કરતા હોય તેવા વિકાસને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે [[પર્યાવરણ(બાયોફિઝીકલ)|પર્યાવરણ]] ([[:en:Environment (biophysical)|environment]])માંથી મોટા પ્રમાણમાં પ્રદુષકો અને વેસ્ટને દુર કરવાની જરૂર છે. [[દુષિત કરવું.|દુષિત]]  ([[:en:contaminant|contaminant]])કરવાના કેસમાં જૈવ તકનીકી પ્રક્રિયા મહત્વનો ભાગ ભજવે છે તેમજ માઈક્રોઓર્ગેનિઝમને ડીગ્રેડ કરવાની વિઘટન કરવાની આશર્યજનક પ્રક્રિયાનો પણ લાભ જૈવ તકનીક દ્વારા મળે છે. મેથોડોલોજીકલમાં મળેલી મહત્વપુર્ણ સફળતાને કારણે [[સિક્વસિંગ|સિક્વિસિંગ]] ([[:en:sequencing|sequencing]]), [[જેનોમિ|જિનોમિક્સ]] ([[:en:genomics|genomics]]), [[પ્રોટિઓમિક્સ|પ્રોટેએમોકિસ]] ([[:en:proteomics|proteomics]]), [[બાયોઈન્ફોર્મેટીક]]  ([[:en:bioinformatics|bioinformatics]])અને ઈમેજીંગમાંથી ઘણા પ્રમાણમાં મહત્વની માહીતી મળી રહી છે.  પર્યાવરણીય માઈક્રોબાયોલોજીના ક્ષેત્રમાં, [[જેનોમિ|જેનોમ]] ([[:en:genome|genome]])ને લગતો એક વૈશ્વિક અભ્યાસે મેટાબોલિક અને રેગ્યુલેટરી નેટવર્કને લગતા ''સિલિકો''ના વ્યુહે એક નવા જ યુગના દ્વારા ખોલી નાંખ્યા છે. સાથે સાથે પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિને બદલવા માટે મોલેક્યુલર એડેપ્શન સ્ટ્રેટેજીની જાણકારી અને [[માઈક્રોબાયલ બાયોડીગ્રેડેશન|ડીગ્રેડેશન]] ([[:en:microbial biodegradation| degradation]]) ને લગતી હત્વની કડી પૂરી પાડી છે. કોઈ ચોક્કસ પર્યાવરણને લગતા [[કાર્બન ફ્લ્ક્ષ|કાર્બન ફ્લ્સ]] ([[:en:carbon flux|carbon flux]])ના નિયમનકારી નેટવર્ક અને રસ્તા જોવા માટે  જુઓનોમિક અને મેટાજીઓનોમિકે આપણને ઘણી મદદ કરી છે. આ ચોક્કસ પર્યાવરણ, ચોક્કસ વસ્તુ માટે [[બાયોરીમિડેએશન|બાયોરીમેડીશન]] ([[:en:bioremediation|bioremediation]]) ટેકનોલોજી અને[[બાયોટ્રાન્સફોર્મેશન|બાયો ટ્રાન્સફોર્મેશન]]  ([[:en:biotransformation|biotransformation]])પ્રક્રિયાને એકદમ વિકસિત કરી દે છે. &lt;ref name=Diaz&gt;{{cite book | author = Diaz E (editor). | title = Microbial Biodegradation: Genomics and Molecular Biology | edition = 1st ed. | publisher = Caister Academic Press | year = 2008 | url = http://www.horizonpress.com/biod | id = [http://www.horizonpress.com/biod ISBN 978-1-904455-17-2] | access-date = 2009-10-21 | archive-date = 2016-07-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160724102936/http://www.horizonpress.com/biod | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

દરિયાઈ કિનારે જ્યારથી ઓઈલ ઢોળાવવાની ઘટનાઓ બની છે ત્યારથી દરિયાઈ સૃષ્ટીને અસર પહોંચવા લાગી છે. જ્યારે ખુલ્લો દરિયો તો વધુ પ્રદુષિત બન્યો છે જેને દુર કરવું ઘણું અઘરૂં છે. માણસોની પ્રવૃતિને કારણે થતા પ્રદુષણમાં દર વર્ષે દરિયાઈ સૃષ્ટીમાં લાખો ટન પેટ્રોલિયમ ઝેર રૂપે ઢોળાય છે. ઝેર હોવા છતાં પણ , સુક્ષ્મ જૈવ તકનીક દ્વારા હાઈડ્રોકાર્બન-ડીગ્રેડીંગ પ્રવૃતિ જેની હમણા જ શોધ કરવામાં આવી છે જેને હાઈડ્રોકાર્બનક્લાસ્ટીક બેકટેરીયા(એચસીસીબી) દ્વારા દરિયાઈ સૃષ્ટિમાં  પ્રવેશતા પેટ્રોલિયમ ઓઈલને મોટાભાગને નાબુદ કરવામાં સફળતા મળી છે. &lt;ref name=chapter9&gt;{{cite book |chapterurl=http://www.horizonpress.com/biod|author=Martins VAP et al|year=2008|chapter=Genomic Insights into Oil Biodegradation in Marine Systems|title=Microbial Biodegradation: Genomics and Molecular Biology|publisher=Caister Academic Press|id=[http://www.horizonpress.com/biod ISBN 978-1-904455-17-2]}}&lt;/ref&gt;

== નોંધપાત્ર સંશોધકો અને વ્યકિતઓ ==
* [[કેનેડા]] ([[:en:Canada|Canada]]) : [[ફ્રેડરિક બેન્ટિંગ|ફ્રેડરિગ બેન્ટીંગ]] ([[:en:Frederick Banting|Frederick Banting]]), [[લાપ-ચી ત્યસુઈ]] ([[:en:Lap-Chee Tsui|Lap-Chee Tsui]]), [[ટાક વાહ માક]]  ([[:en:Tak Wah Mak|Tak Wah Mak]]), [[લોમ બાબુઈક|લોમે બાબુઈક]] ([[:en:Lorne Babiuk|Lorne Babiuk]])
* [[યુરોપ]] ([[:en:Europe|Europe]]) : [[ફ્રાન્સિસ ક્રિક]] ([[:en:Francis Crick|Francis Crick]]), [[જેકસ મોનોડ|જેક્સ મોનોડ]]  ([[:en:Jacques Monod|Jacques Monod]]), [[પોલ નર્સે|પૌલ નર્સે]]  ([[:en:Paul Nurse|Paul Nurse]]),  [[ઈન્ગો પોટ્રેકસ|ઈન્ગો પોટ્રાયકસ]] ([[:en:Ingo Potrykus|Ingo Potrykus]]),  [[રાલ્ફ રેસ્કી]] ([[:en:Ralf Reski|Ralf Reski]]), [[અરજદ પુસ્તઝાઈ|અર્પદ પુસ્તઝાઈ]] ([[:en:Arpad Pusztai|Arpad Pusztai]])
* [[ફિનલેન્ડ]] ([[:en:Finland|Finland]]) : [[લીલા પલોટી|લીલા પાલોટી]] ([[:en:Leena Palotie|Leena Palotie]])
* [[આઈસલેન્ડ|આઈલેન્ડ]] ([[:en:Iceland|Iceland]]) : [[કેરી સ્ટેફાનસોન]] ([[:en:Kari Stefansson|Kari Stefansson]])
* [[ભારત]] ([[:en:India|India]]) : [[કિરણ મઝુમદાર-શો]] ([[:en:Kiran Mazumdar-Shaw|Kiran Mazumdar-Shaw]]) ([[બાયકોન]] ([[:en:Biocon|Biocon]]))
* [[આઈલેન્ડ]] ([[:en:Ireland|Ireland]]) :  [[ટીમોર્થી ઓબ્રાયન]] ([[:en:Timothy O'Brien|Timothy O'Brien]]), [[ડેરમોટ પી કેલેહાર]] ([[:en:Dermot P Kelleher|Dermot P Kelleher]])
* [[મેક્સિકો]] ([[:en:Mexico|Mexico]]) : [[ફ્રાન્સિસકો બોલિવર ઝપાટા]]  ([[:en:Francisco Bolívar Zapata|Francisco Bolívar Zapata]]), [[લુઈસ હેરારા-એસ્ટ્રેલા]]  ([[:en:Luis Herrera-Estrella|Luis Herrera-Estrella]])
* [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ|અમેરિકા.]] ([[:en:United States|U.S.]]) : [[રોજર બીચેય|રોજર બેચી]] ([[:en:Roger Beachy|Roger Beachy]]),  [[ડેવિડ બોસ્ટેઈન]] ([[:en:David Botstein|David Botstein]]), [[હર્બર્ટ બોયર|હાર્બર્ટ બોયર]] ([[:en:Herbert Boyer|Herbert Boyer]]), [[સીડની બ્રેનર]] ([[:en:Sydney Brenner|Sydney Brenner]]), [[જેમ્સ કોલિન(બોસ્ટન યુનિવર્સિટી)|જેમ્સ જે કોલિન્સ]] ([[:en:James Collins (Boston University)|James J. Collins]]), [[લેઓરી હુડ|લેરોય હુડ]] ([[:en:Leroy Hood|Leroy Hood]]), [[એરીક લેન્ડર|એરિક લેન્ડર]]  ([[:en:Eric Lander|Eric Lander]]),  [[રોબર્ટ લેન્જર]] ([[:en:Robert Langer|Robert Langer]]),  [[થોમસ ઓકરમા|થોમસ ઓકર્મા]] ([[:en:Thomas Okarma|Thomas Okarma]]),  [[ક્રેગ વેન્ટર]]  ([[:en:Craig Venter|Craig Venter]]), [[જેમ્સ ડી. વોટસન|જેમ્સ ડી વોટસન]] ([[:en:James D. Watson|James D. Watson]]), [[માઈકલ વેસ્ટ|માઈકેલ વેસ્ટ]]  ([[:en:Michael West|Michael West]])

== વધુ જુઓ ==
{{Portal}}
* [[જૈવ અર્થશાસ્ત્ર]] ([[:en:Bioeconomics|Bioeconomics]])
* [[જૈવ અનુકરણ]] ([[:en:Biomimetics|Biomimetics]])
* [[જૈવ તકનીક ઔધોગિક પાર્ક]] ([[:en:Biotechnology industrial park|Biotechnology industrial park]])
* [[હરિયાણી ક્રાંતિ]] ([[:en:Green Revolution|Green Revolution]])
* [[જનનશાસ્ત્ર ઈજનેરી]] ([[:en:Genetic Engineering|Genetic Engineering]])
* [[કૃષિ વિજ્ઞાન અને વિકાસ માટેની ટેકનોલોજી અંગેની આંતરરાષ્ટ્રીય આકરણી]] ([[:en:International Assessment of Agricultural Science and Technology for Development|International Assessment of Agricultural Science and Technology for Development]])
* [[કૃષિ જૈવ તકનીક એપ્લિકેશનના સંપાદન માટેની આંતરરાષ્ટ્રીય સેવા|કૃષિ-જૈવ તકનીક એપ્લિકેશનના સંપાદન માટેની આંતરરાષ્ટ્રીય સેવા]]  ([[:en:International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications|International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications]])
* [[જૈવ તકનીકને લગતા લેખોની યાદી]] ([[:en:List of biotechnology articles|List of biotechnology articles]])
* [[જૈવ તકનીક કંપનીઓની યાદી]] ([[:en:List of biotechnology companies|List of biotechnology companies]])
* [[ઉભરી રહેલી તકનીકની યાદી]] ([[:en:List of emerging technologies|List of emerging technologies]])
* [[નાસડેક જૈવ તકનીક સુચકઆંક (NASDAQ Biotechnology Index)|નાસડેક જૈવ તકનીક સુચકઆંક]] ([[:en:NASDAQ Biotechnology Index|NASDAQ Biotechnology Index]])
* [[એસડબલ્યુઓઆરડી(‌SWORD)-નાણાકીય|એસડબલ્યુઓઆરડી(SWORD)-નાણાકીય]] ([[:en:SWORD-financing|SWORD-financing]])

== સંદર્ભો ==
{{reflist|2}}

== વધુ વાંચો ==
* ફ્રિડમેન વાય.'' બિલ્ડિંગ બાયોટેક્નોલોજી. જૈવ તકનીકની કંપનીઓની શરૂઆત, સંચાલન, સમજ(Building Biotechnology: Starting, Managing, and Understanding Biotechnology Companies) ''ISBN 978-0-9734676-3-5.
* ઓલિવર, રીચાર્ડ ડબલ્યુ. ''ધ કમિંગ બાયોટેક એજ(The Coming Biotech Age).''ISBN 0-07-135020-9.
* પોવેલ, વોલ્ટર ડબલ્યુ., ડગ્લાસ આર. વ્હાઈટ, કેનેથ ડબલ્યુ કોપુ, જેસન ઓવેન-સ્મીથ  (Powell, Walter W., Douglas R. White, Kenneth W. Koput, and Jason Owen-Smith)2005.નેટવર્ક ડાયનામિક્સ એન્ડ ફિલ્ડ ઈવોલ્યુશનઃ ધ ગ્રોથ ઓફ ઈન્ટરોગ્રેનાઈઝેશન કોલોબ્રેશન ઈન ધ લાઈફ સાયન્સ''   (Network Dynamics and Field Evolution: The Growth of Interorganizational Collaboration in the Life Sciences)અમેરિકન જર્નલ ઓફ સોશિયોલોજી ''110(4):901-975.   (American Journal of Sociology 110(4):901-975)આર્થિક સમાજશાસ્ત્ર એવોર્ડ (2005-2006) માટે વિવિએના ઝેઈઝેરનું શ્રેષ્ઠ પેપર, અમેરિકન સામાજશાસ્ત્રીક એસોસિયેશન [http://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/421508]
* {{cite book |last=Zaid |first=A |authorlink= |coauthors= H.G. Hughes, E. Porceddu, F. Nicholas|title= Glossary of Biotechnology for Food and Agriculture - A Revised and Augmented Edition of the Glossary of Biotechnology and Genetic Engineering. Available in English, French, Spanish and Arabic |url= http://www.fao.org/biotech/index_glossary.asp|year=2001 |publisher=[[FAO]] |location= [[Rome]]|isbn=92-5-104683-2}}
* [http://naldr.nal.usda.gov/Exe/ZyNET.exe/E6870001.XML?ZyActionD=ZyDocument&amp;Client=National%20Agricultural%20Library%20Digital%20Repository&amp;Index=AH AH2|AIB|BIC|Books|ERS|FVMNR|JAR|MP|ROS|Rural|TB|USDA_Div_Bulletin|WPC|YOA1|YOA2&amp;Docs=&amp;Query=biotechnology&amp;Time=&amp;EndTime=&amp;SearchMethod=1&amp;TocRestrict=n&amp;Toc=&amp;TocEntry=&amp;QField=&amp;QFieldYear=&amp;QFieldMonth=&amp;QFieldDay=&amp;UseQField=&amp;IntQFieldOp=1&amp;ExtQFieldOp=1&amp;XmlQuery=&amp;Doc=%3Cdocument%20name%3D%22E6870001.XML%22%20path%3D%22\\NALDR\DIGITAL\ZYFILES\INDEXDATA\ERS\XML\2008\00000002\%22%20index%3D%22ERS%22%2F%3E&amp;File=\\NALDR\DIGITAL\ZYFILES\INDEXDATA\ERS\XML\2008\00000002\E6870001.XML&amp;User=ANONYMOUS&amp;Password=&amp;SortMethod=h|-&amp;MaximumDocuments=20&amp;FuzzyDegree=0&amp;ImageQuality=r85g16/r85g16/x150y150g16/i500&amp;Display=hpfrw&amp;DefSeekPage=f&amp;SearchBack=ZyActionL&amp;Back=ZyActionS&amp;BackDesc=Results%20page &quot; એગ્રિકલ્ચર બાયોટેક્નોલોજીઃ એન ઈકોનોમિક પર્સપેક્ટીવ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot; [[યુએસડીએ(USDA)]] ([[:en:USDA|USDA]])નો  આર્થિક સંશોધન સર્વિસ1994 કૃષિ અર્થતંત્ર પરના અહેવાલનું પ્રકાશન

== બાહ્ય લિન્ક ==
&lt;!--===========================({{NoMoreLinks}})===============================--&gt;
&lt;!--| DO NOT ADD MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA IS NOT A COLLECTION OF |--&gt;
&lt;!--| LINKS. If you think that your link might be useful, do not add it here, |--&gt;
&lt;!--| but put it on this article's discussion page first or submit your link  |--&gt;
&lt;!--| to the appropriate category at the Open Directory Project (www.dmoz.org)|--&gt;
&lt;!--| and link back to that category using the {{dmoz}} template.             |--&gt;
&lt;!--|                                                                         |--&gt;
&lt;!--|           Links that have not been verified WILL BE DELETED.            |--&gt;
&lt;!--|  See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details    |--&gt;
&lt;!--===========================({{NoMoreLinks}})===============================--&gt;

{{wikibooks|Genes, Technology and Policy}}
{{WVD}}
* [http://www.fao.org/docrep/006/y5160e/y5160e00.HTM કૃષિ જૈવ તકનીક અંગે રીપોર્ટ], આર્થિક બાબતોને સાથે રાખીને ગ્રીન બાયોટેક્નોલોજી ની અસરો ચકાસવાનું મુખ્ય લક્ષ્ય 
* [http://www.economics.noaa.gov/?goal=ecosystems&amp;file=users/business/biotech યુએસ ઈકોનોમીક બેનિફીટ ઓફ બાયોટેક્નોલોજી ટુ બિઝનેશ એન્ડ સોસાયટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725193049/http://www.economics.noaa.gov/?goal=ecosystems&amp;file=users%2Fbusiness%2Fbiotech |date=2011-07-25 }} એનઓએએ(NOAA) ઈકોનોમિક્સ


{{Technology-footer}}

[[શ્રેણી:Biotechnology| ]]
[[શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન]]</text>
      <sha1>3sfo7vmw4y26j0gvquvfwmot86mnz2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કાંચનાર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24324</id>
    <revision>
      <id>900816</id>
      <parentid>850302</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T22:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ગુગળ -&gt; ગૂગળ</comment>
      <origin>900816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4521" sha1="qt3dm0jktu5ndllbl3lswipjv2bnxw9" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Bauhinia_acuminata_Blanco1.111.png
| image_width = 240px
| image_caption = કાંચનારની ડાળી, પુષ્પો અને ફળ સહિત
| regnum = [[Plant]]ae
| divisio = મેગ્નોલિઓફાયટા
| classis = મેગ્નોલિઓપ્સિડા
| ordo = ફેબેલ્સ
| familia = ફેબેસી
| subfamilia = સિઝાલપિનિઓડી/સિઝાલપિનિએસી
| tribus = સર્સિડી
| genus = બોહિનીયા (''Bauhinia'')
| species = એક્યુમિનાટા (''''' B. acuminata''''')
| binomial = બોહિનીયા એક્યુમિનાટા
| binomial_authority = કેરોલસ લિનિયસ (L.)
}}
'''કાંચનાર''' એ એક સુંદર પુષ્પો ધરાવતું વૃક્ષ છે. ભારતીય ઉપખંડમાં પ્રખ્યાત એવી પ્રાચીન આયુર્વેદ ચિકિત્સામાં આ વૃક્ષના ઉપાંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવેલો છે. ગુજરાતમાં પતરાળા પણ આજકાલ આ વૃક્ષનાં પાનમાંથી બને છે, જે પહેલા [[ખાખરો|ખાખરા]]નાં પાનમાંથી બનતા હતાં.

[[રાજસ્થાન]]માં આવેલા ગિરિમથક આબુ ઉપર તેનાં ઘણાં વૃક્ષો જોવા મળે છે, જેને જાત જાતનાં રંગીન ફુલો આવે છે તથા તેની શીંગ એકાદ ફુટ લાંબી અને ચપટી હોય છે. તેનાં ફુલની કળીઓનું શાક ખુબ જ સ્વાદિષ્ટ લાગે છે. ઉત્તર ભારતમાં ખાસ કરીને હરદ્વાર તરફ આ શાક ખાસ ખવાય છે. કાંચનાર તુરું, શીતળ, કફ અને પીત્તનાશક છે. એની છાલનું ચુર્ણ અડધીથી એક ચમચી દિવસમાં બે વાર પાણી સાથે લેવાથી શરીરમાં ચરબીની ગાંઠો ઓગળે છે. કાંચનારની ગૂગળ સાથે બનાવેલી ઔષધબનાવટને કાંચનાર ગૂગળ કહે છે. એની બબ્બે ગોળી દિવસમાં બે વાર ભુકો કરી લેવાથી ચરબીની ગાંઠો, કંઠમાળ, આમળ નીકળવી, મળમાર્ગના ચીરા, હરસ, ભગંદર, ન રુઝાતાં ચાંદાં, ગડગુમડ વગેરે મટે છે.

== ચિત્ર દર્શન ==

&lt;gallery&gt;
Image:Leaves,Flower buds &amp; Fruit I IMG 8685.jpg|[[કોલકાતા]], [[ભારત]]માં પુષ્પકલિકાઓ, પર્ણો અને ફળ .   
Image:Flower I IMG 8682.jpg|[[કોલકાતા]], [[ભારત]]માં પુષ્પ.   
Image:Flower buds &amp; leaves I IMG 8683.jpg|[[કોલકાતા]], [[ભારત]]માં પુષ્પકલિકાઓ.    
Image:Bush I IMG 8686.jpg|[[કોલકાતા]], [[ભારત]]માં કાંચનારની ઝાડી.   
Image:Shrub I IMG 9546.jpg|[[કોલકાતા]], [[ભારત]]માં કાંચનારનું ક્ષુપ.   
Image:Leaves I IMG 9532.jpg|[[કોલકાતા]], [[ભારત]]માં પર્ણો .   
Image:Flower I IMG 9533.jpg|[[કોલકાતા]], [[ભારત]]માં પુષ્પ.   
Image:Flower &amp; leaves I IMG 9528.jpg|[[કોલકાતા]], [[ભારત]]માં પુષ્પ અને પર્ણો 
Image:Pods I IMG 9550.jpg|શિંગો
Image:Bauhinia_leaf.jpg| કાંચનારના પર્ણ (કોલકાતા)
&lt;/gallery&gt; 

== બાહય કડીઓ ==
{{commons|category:Bauhinia acuminata}}
* [http://tahuko.com/?p=575 હરિન્દ્ર દવેની એક કાવ્ય રચના સાંભળો]

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ફૂલ ધરાવતાં વૃક્ષો]]
[[શ્રેણી:ફૂલ]]
[[શ્રેણી:વનસ્પતિ]]</text>
      <sha1>qt3dm0jktu5ndllbl3lswipjv2bnxw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઍલન ટ્યુરિંગ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31006</id>
    <revision>
      <id>900814</id>
      <parentid>900726</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T17:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="357791" sha1="oyxvg8kdhrw24wumqodbr60idyfmvja" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox scientist
| name              = ઍલન ટ્યુરિંગ
| image             =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width       =
| caption           =
| birth_date        = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}}
| birth_place       = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom
| death_date        = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}}
| death_place       = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom
| nationality       = British
| field             = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]],  [[computer scientist]]
| work_institutions = [[University of Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Government Code and Cypher School]]&lt;br /&gt;[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]&lt;br /&gt;[[University of Manchester]]  
| alma_mater        = [[King's College, Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Princeton University]]
| doctoral_advisor  = [[Alonzo Church]]
| doctoral_students = [[Robin Gandy]]
| known_for         = [[Halting problem]]&lt;br /&gt;[[Turing machine]]&lt;br /&gt;[[Cryptanalysis of the Enigma]]&lt;br /&gt;[[Automatic Computing Engine]]&lt;br /&gt;[[Turing Award]]&lt;br /&gt;[[Turing Test]]&lt;br /&gt;[[Turing pattern]]s
| prizes            = [[Officer of the Order of the British Empire]]&lt;br /&gt;[[Fellow of the Royal Society]]
}}
'''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AFP&quot;/&gt; [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને  સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો.  તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,&lt;ref&gt;{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}&lt;/ref&gt; અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. 

ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા.  કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં.   10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .&lt;ref name=&quot;PM-apology&quot;&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}&lt;/ref&gt;

== બાળપણ અને યુવાની ==
ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.&lt;ref name=&quot;Hodges1983P5&quot;&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}&lt;/ref&gt; તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે&lt;ref name=&quot;englishheritaget&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}&lt;/ref&gt;, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ&lt;ref&gt;{{openplaque|381}}&lt;/ref&gt;એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.&lt;ref name=&quot;Hodges1983P5&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;turingorguk&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}&lt;/ref&gt; તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}&lt;/ref&gt; અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં.  જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.&lt;ref name=&quot;toolbox&quot;&gt;{{Cite web |title=Alan Turing&amp;nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું.  તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી.  1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા.  સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.&lt;ref name=&quot;metamagical&quot;&gt;{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]]

ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો.  તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું-  &quot;હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત''  થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે.  જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ''  બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. &quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}&lt;/ref&gt; આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી.  1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}&lt;/ref&gt; 

ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.&lt;ref name=&quot;teuscher&quot;&gt;** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}&lt;/ref&gt;  ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,&lt;ref&gt;પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨&lt;/ref&gt; પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.&lt;ref&gt;[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક &lt;/ref&gt;

== યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય ==
[[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]]
શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો.   ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.&lt;ref&gt;જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, &quot;ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ&quot;, જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ  5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique&lt;/ref&gt;

તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર &quot;ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી  ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' &quot;,&lt;ref&gt;{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે.  તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ.  જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. 

ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો.  અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે.  ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.&lt;ref&gt;[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007&lt;/ref&gt; પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. 

સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો.   સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}&lt;/ref&gt; જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}&lt;/ref&gt; શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}&lt;/ref&gt; તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. 

== સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ ==
[[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]]
બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની''  કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. 

સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય  માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે)  કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.&lt;ref&gt;જેક કોપલેન્ડ, &quot;કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001&lt;/ref&gt; 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.&lt;ref name=&quot;Copeland2006p378&quot;&gt;કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378&lt;/ref&gt; 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: &lt;blockquote&gt; દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા.  તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા.  તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.&lt;ref&gt;''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.&lt;/ref&gt;

=== ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી ===
બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,&lt;ref name=&quot;Copeland2006p378&quot;/&gt; ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના  ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. 

[[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]]

જેક ગુડનો મત: &lt;blockquote&gt;મારા ''મતે''  ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું''  અનુમાન લગાવી શકો છો.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes &quot;ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા&quot;], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ &quot;હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ''  સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;થી ભિન્ન હોય છે)&lt;ref&gt;&quot;ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા&quot;માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: &quot;જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે&quot;, તેમની ચેતવણી સાથે &lt;/ref&gt;ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}&lt;/ref&gt; યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.&lt;ref name=&quot;codebreaker&quot;&gt;{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}&lt;/ref&gt;

=== હટ  8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા ===
[[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.&lt;ref&gt;[58]&lt;/ref&gt;]]
ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું &quot;કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું&quot;.&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;&gt;{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}&lt;/ref&gt; જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) &quot;જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો.&quot;&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;/&gt; આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા.  બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 

1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો.  પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}&lt;/ref&gt;

જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}&lt;/ref&gt; ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી''  (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી.  જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું.  તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ  દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}&lt;/ref&gt; એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}&lt;/ref&gt;

ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી.  તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા.  તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો.  ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા.  

એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું:  &lt;blockquote&gt;હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ.  શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો.  તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો.  જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.&lt;ref&gt;{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો.  તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}&lt;/ref&gt;  તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું  રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો.  

== શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને  ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ ==
તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન&lt;ref&gt;{{openplaque|1619}}&lt;/ref&gt; ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}&lt;/ref&gt; જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 

1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા.  1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને &quot;કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ&quot;માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન &quot;બુદ્ધિમત્તા&quot; કહેવાઈ.  વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને &quot;વિચારવાનું&quot; કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો.  ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 

1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી.  1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો.  રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.&lt;ref&gt;[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) &quot;ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ&quot;] Chessgames.com&lt;/ref&gt; પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે  ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.&lt;ref&gt;સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&amp;nbsp;463–518.&lt;/ref&gt; તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]&lt;/ref&gt; 

== પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન ==
ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું.  તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ''  વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm &quot;કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ&quot;] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006&lt;/ref&gt; તેમના રસનો  કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું.  તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે.  જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ''  પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં.  આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ&lt;/ref&gt;

== અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું ==
જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં.  એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં.  આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}&lt;/ref&gt;તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો.  તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો.  તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}&lt;/ref&gt; અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;LeavittP268&quot;&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}&lt;/ref&gt; 

ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}&lt;/ref&gt; કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા.  ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}&lt;/ref&gt;

== મૃત્યુ ==
8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું.   જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}&lt;/ref&gt; અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે.   એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}&lt;/ref&gt;  કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, &quot;જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી.&quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}&lt;/ref&gt;

=== સમાધિલેખ ===
{{quote|
Hyperboloids of wondrous Light&lt;br /&gt;
Rolling for aye through Space and Time&lt;br /&gt;
Harbour those Waves which somehow Might&lt;br /&gt;
Play out God's holy pantomime
&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}&lt;/ref&gt;}}

== માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ ==
[[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]]

ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ''  1986નું નાટક છે.  આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા.  1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું.  દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા.  ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ  માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં &quot;ડેન્જરસ નોલેજ&quot; નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}&lt;/ref&gt;

23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&amp;nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{openplaque|3276}}&lt;/ref&gt;

13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ&quot;1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ&quot;.28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.&lt;ref name=&quot;univsurrey&quot;&gt;{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;bostonpride&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. 

બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું,  આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ  કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007&lt;/ref&gt;ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું.   1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું.  આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું.  તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, &quot;ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ&quot;ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે.  આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. 

[[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]]
ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે,  સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે.  

પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'.  બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.'   શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, &quot; ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ&quot;.&lt;ref name=&quot;computerburied&quot;&gt;^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}&lt;/ref&gt;

આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે''  [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: &quot;હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;AFP&quot;&gt;{{Cite web |title=Alan Turing&amp;nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}&lt;/ref&gt;

એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}&lt;/ref&gt; લોગોના રચયિતા&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}&lt;/ref&gt; અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}&lt;/ref&gt; 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત &quot;આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4&quot; માં વર્ણવ્યાં છે.  

=== સરકારનું માફીનામું ===
ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&amp;nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&amp;nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}&lt;/ref&gt;  આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;/&gt;&lt;ref&gt;યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. &lt;/ref&gt; વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.&lt;ref name=&quot;PM-apology&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;&gt;{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was &quot;appalling&quot; | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
 
ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;/&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર ===
[[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]]
બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી.   

*સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. 
*&quot;ટ્યુરિંગ ડેઈઝ&quot; તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.&lt;ref name=&quot;bilgiuniv&quot;&gt;{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
*ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.&lt;ref name=&quot;texturingschol&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL&lt;ref name=&quot;lifl&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું).
*ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. 
*યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. 
*સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. 
*હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે.
*તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ &quot;ટ્યુરિંગ&quot; રાખવામાં આવ્યું છે. 

== આ પણ જુઓ ==
{{Portal box|Biography|Logic|LGBT}}
*ટ્યુરિંગ ડીગ્રી
*ટ્યુરિંગ સ્વીચ 
*વણ ગોઠવેલું મશીન 
*ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ
*ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ 
*ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો 
*ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ 

== નોંધ ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== સંદર્ભો ==
{{Refbegin|colwidth=30em}}
* {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }}
* {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}}
* {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }}
* {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864
 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }}
* {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }}
* {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }}
* {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}}
* {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }}
* {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }}
* {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland
| title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }}
* {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf  | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }}
* {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }}
* {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson &amp; Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }}
* {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}}
* {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }}
*{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}}
*પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). &quot;ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન&quot;. ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7
*સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના.
*વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3
* {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું.  ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. 
* {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French  | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે.  મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી.  નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q
*વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2
*{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }}
{{Refend}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{External links|date=August 2010}}
{{Wikiquote}}
{{Commons category|Alan Turing}}
*[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ 
*[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&amp;nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ]
*[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો 
*{{MathGenealogy|id=8014}}
*[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001
*[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨.
*[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100
* [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer
* [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા
* [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }}
* [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }}
* [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા

=== પેપર્સ ===
* [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી 
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ

[[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]]
[[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]]
[[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]]
[[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]]
[[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>oyxvg8kdhrw24wumqodbr60idyfmvja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>અવિભાજ્ય સંખ્યા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76183</id>
    <revision>
      <id>900808</id>
      <parentid>890528</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62303" sha1="jljhh1nxfwtbuqy5xmfautq34gjtb8s" xml:space="preserve">{{ભાષાંતર}}
[[ચિત્ર:Prime_number_Cuisenaire_rods_7.png|thumb|Cuisenaire સળિયા વડે પ્રદર્શન કે સંખ્યા ૭ અવિભાજ્ય છે, કારણ કે તે માત્ર ૧ અને ૭ વડે વિભાજ્ય છે.]]
'''અવિભાજ્ય સંખ્યા '''('''prime number''') એક એવી પ્રાકૃતિક સંખ્યા છે, જે ૧ કરતાં મોટી છે અને જેને પોતાના અને ૧ના સિવાય અન્ય કોઈ અવયવ નથી. ૧ કરતા મોટી દરેક પ્રાકૃતિક સંખ્યા, જો અવિભાજ્ય ન હોય, તો તે વિભાજ્ય સંખ્યા કહેવાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, 5 એ અવિભાજ્ય છે, કારણ કે તેના ધન પૂર્ણાંક અવયવ માત્ર 1 અને 5 છે, જ્યારે 6 વિભાજ્ય છે, કારણ કે તેના અવયવો 1 અને 6 ઉપરાંત 2 અને 3 છે. અંકગણિતનો મૂળભૂત પ્રમેય, અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનું અંકગણિતમાં મહત્ત્વ સાબિત કરે છે: ૧ કરતાં મોટા કોઈ પણ પૂર્ણાંકને અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર તરીકે અનન્ય રીતે દર્શાવી શકાય (જો કે ગુણાકારમાં તેમનો ક્રમ બદલાઈ શકે). આ પ્રમેયની વિશિષ્ટતાને માટે જરૂરી છે કે ૧ને અવિભાજ્ય ગણવામાં ન આવે, કારણ કે ૧ને કોઈ પણ અવયવીકરણમાં ગમે તેટલી વખત (arbitrarily many times) લઇ શકાય, દા. ત., 3, 1 · 3, 1 · 1 · 3, વગેરે, જે બધા ૩ના માન્ય અવયવીકરણ છે.

અવિભાજ્ય હોવા કે ન હોવાના ગુણધર્મને અવિભાજ્યતા કહે છે. આપેલ સંખ્યા nની અવિભાજ્યતા ચકાસવાની એક ધીમી પણ સહેલી રીત[[:en:Trial division| trial division]] છે. તે રીતમાં ચકાસવાનું હોય છે કે ''n'' એ 2 અને &lt;math&gt;\sqrt{n}&lt;/math&gt;. મોટી સંખ્યાઓની અવિભાજ્યતા ચકાસવા માટે trial division કરતા ઘણા વધુ કાર્યક્ષમ Algorithms બનાવવામાં આવ્યા છે. જેમાં [[:en:Miller–Rabin primality test|Miller–Rabin primality test]], જે ઝડપી છે પણ તેમાં ભૂલની થોડી સંભાવના રહે છે, અને [[:en:AKS primality test|AKS primality test]], જે [[:en:Time complexity|polynomial time]] માં હંમેશા સાચો જવાબ આપે છે, પણ વ્યવહારમાં (practically) બહુ ધીમો છે. ખાસ સ્વરૂપની સંખ્યાઓ ,જેમ કે [[:en:Mersenne prime|Mersenne numbers]], માટે ઝડપી રીતો (પ્રાપ્ય / available) છે. જાન્યુઆરી ૨૦૧૬માં [[:en:Largest known prime number|સૌથી મોટી અવિભાજ્ય સંખ્યા]]&lt;nowiki/&gt;માં 22,338,618 દશાંશ અંકો છે.
યુક્લિડે ઈ.સ. પૂર્વે ૩૦૦માં દર્શાવ્યા મુજબ ([[:en:Euclid's theorem|યુક્લીડનું પ્રમેય]]) અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ અનંત છે. કોઈ જાણીતા, સાદા સૂત્ર વડે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓને વિભાજ્ય સંખ્યાઓથી અલગ પાડી શકાતી નથી. જો કે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનું વિતરણ, એટલે કે આંકડાશાસ્ત્રીય વર્તણુક (statistical behaviour) ગણી શકાય છે. તે દિશામાંનું પ્રથમ પરિણામ 19મી સદીના અંતમાં સાબિત કરાયેલ [[:en:Prime number theorem|prime number theorem]] છે, જે કહે છે કે, યાદૃચ્છીક રીતે (randomly) પસંદ કરેલ સંખ્યા &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''n''&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt; અવિભાજય હોય તેની [[:en:Probability|સંભાવના]]  તેના અંકોની સંખ્યાના વ્યસ્ત [[:en:Proportionality (mathematics)|પ્રમાણ]]&lt;nowiki/&gt;માં, અથવા ''nના ''[[:en:Logarithm|લઘુગુણક]] ના સમપ્રમાણમાં હોય છે''.''

અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વિશેના ઘણા પ્રશ્નો અનુત્તર છે, જેમ કે [[:en:Goldbach's conjecture|Goldbach's conjecture]] (એટલે કે ૨થી મોટી દરેક યુગ્મ પૂર્ણાંક સંખ્યાને બે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના સરવાળા તરીકે દર્શાવી શકાય), અને [[:en:Twin prime|the twin prime conjecture]] (એટલે કે જેમનો તફાવત ૨ હોય તેવી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની અનંત જોડી (pair) મળે). આવા પ્રશ્નો એ અંકગણિતની વિવિધ શાખાઓ, જે સંખ્યાઓના analytic અથવા બૈજીક (algebraic) ગુણધર્મો પર કેન્દ્રિત હોય, તેના વિકાસમાં ફાળો આપ્યો છે. અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનો [[ઇન્ફર્મેશન ટેક્નૉલોજિ|information technology]]&lt;nowiki/&gt;માં ઘણા કાર્યોમાં ઉપયોગ થાય છે, જેમ કે [[:en:Public-key cryptography|public-key cryptography]], જે મોટી સંખ્યાઓના અવિભાજ્ય અવયવ પાડવામાં પડતી મુશ્કેલીના ગુણધર્મોનો ઉપયોગ કરે છે. અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ ને કારણે અન્ય ગાણિતિક ક્ષેત્રો (domains) જેમકે બીજગણિત માં ઘણા સામાન્યીકરણ (generalization) ઉદ્ભવે છે, જેમ કે [[:en:Prime element|prime elements]]  અને [[:en:Prime ideal|prime ideals]].

== વ્યાખ્યા અને ઉદાહરણો ==
જે પ્રાકૃતિક સંખ્યા (એટલે કે 1, 2, 3, 4, 5, 6 વગેરે) ને માત્ર બે જ ધન અવયવ (ભાજક, divisors), ૧ અને સંખ્યા પોતે, હોય, તેને અવિભાજ્ય સંખ્યા કહે છે.  [સંદર્ભ 1] ૧થી મોટી એવી પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ કે જે અવિભાજ્ય ન હોય, તેને [[:en:Composite number|વિભાજ્ય સંખ્યા]] કહે છે.
[[ચિત્ર:Prime_rectangles.svg|thumb|300x300px|સંખ્યા 12 અવિભાજ્ય નથી, કારણ કે ૧૨ વસ્તુઓને ૩ સમાન કદ (size)ના 4 સ્તંભ(કોલમ)માં (અન્ય રીતો સિવાય) ગોઠવી શકાય. 11 વસ્તુઓને સમાન કદ (size)ના સ્તંભ (કોલમ)માં ગોઠવવા જતા કોઈ વસ્તુ પડી રહે છે (શેષ). તેથી સંખ્યા 11 અવિભાજ્ય છે.]]
૧ થી ૬ની સંખ્યાઓમાં, 2, 3, અને 5 અવિભાજ્ય છે, જ્યારે 1, 4, અને 6 અવિભાજ્ય નથી. નીચેના કારણોસર 1ને અવિભાજ્ય ગણવામાં આવતો નથી. 2 અવિભાજ્ય છે, કારણ કે તેના પ્રાકૃતિક અવયવો માત્ર ૧ અને ૨ છે. પછી, 3 પણ અવિભાજ્ય છે: 1 અને 3 ૩ ને નિઃશેષ ભાગી શકે છે, પરંતુ 3 ને 2 વડે ભાગતાં ૧ [[શેષ]] વધે છે. તેથી ૩ અવિભાજ્ય છે. પરંતુ 4 વિભાજ્ય છે, કારણ કે (1 અને 4 ઉપરાંત) ૨ પણ 4ને નિઃશેષ ભાગી શકે છે.
: 4 = 2 · 2.
5 ફરીથી વિભાજ્ય છે: 2, 3, કે 4 કોઈ પણ 5ને ભાગી શકતું નથી. પછી, ૬ એ ૨ અને ૩ વડે વિભાજ્ય છે, કારણ કે
6 = 2 · 3. 
: 6 = 2 · 3.
તેથી, 6 અવિભાજ્ય સંખ્યા નથી. અહી જમણી તરફની છબી દર્શાવે છે કે ૧૨ અવિભાજ્ય નથી: 12 = 3 · 4. 2થી મોટી કોઈ પણ યુગ્મ સંખ્યા અવિભાજ્ય નથી, કારણ કે વ્યાખ્યા મુજબ, તેવી કોઈ પણ સંખ્યા nને ઓછામાં ઓછા ૩ ભિન્ન અવયવો, નામે 1, 2, અને n હોય. તેથી સાબિત થાય કે n અવિભાજ્ય સંખ્યા નથી. તેથી જ, odd prime (અયુગ્મ અવિભાજ્ય સંખ્યા) એટલે ૨થી મોટી કોઈ પણ અવિભાજ્ય સંખ્યા. તેવી જ રીતે, સામાન્ય દશાંશ પદ્ધતિમાં લખતી વખતે, 5થી મોટી દરેક અવિભાજ્ય સંખ્યાનો એકમનો અંક 1, 3, 7, કે 9 જ હોય છે, કારણ કે યુગ્મ સંખ્યાઓ ૨ના અવયવી (ગુણિત, multiple) છે અને 0 કે 5 જેનો એકમનો અંક હોય તેવી સંખ્યાઓ 5ની ગુણિત હોય છે.

જો n એક પ્રાકૃતિક સંખ્યા હોય, તો 1 અને n, nને નિઃશેષ ભાગી શકે. તેથી, અવિભાજ્યતાની શરત નીચે મુજબ પણ લખી શકાય: કોઈ પણ સંખ્યા અવિભાજ્ય છે, જો તે ૧થી મોટી હોય, અને જો
: &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;2, 3, ..., ''n'' − 1&lt;/span&gt;
પૈકી કોઈ પણ nને નિઃશેષ ભાગી ન શકે. એ કહેવાની અન્ય એક રીત પણ છે: કોઈ સંખ્યા n &gt; 1 ને (૧થી મોટા) કોઈ પણ બે પૂર્ણાંકો a અને bના ગુણાકાર સ્વરૂપે ન લખી શકાય, તો તે અવિભાજ્ય છે: 
: &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''n'' = ''a'' · ''b''&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt;.
બીજા શબ્દોમાં, જો &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''n''&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt; વસ્તુઓને એક કરતા વધુ વસ્તુઓ સમાવતાં નાના સમાન કદ (size)ના સમૂહમાં વિભાજીત ન કરી શકાય, તો &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''n''&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt; અવિભાજ્ય છે.

બધી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના [[:en:Set (mathematics)|ગણને]] ઘણી વખત &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;'''P'''&lt;/span&gt; વડે દર્શાવાય છે&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt;.

પ્રથમ 168 અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ (એટલે કે ૧૦૦૦થી નાની બધી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ) નીચે મુજબ છે:
: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109, 113, 127, 131, 137, 139, 149, 151, 157, 163, 167, 173, 179, 181, 191, 193, 197, 199, 211, 223, 227, 229, 233, 239, 241, 251, 257, 263, 269, 271, 277, 281, 283, 293, 307, 311, 313, 317, 331, 337, 347, 349, 353, 359, 367, 373, 379, 383, 389, 397, 401, 409, 419, 421, 431, 433, 439, 443, 449, 457, 461, 463, 467, 479, 487, 491, 499, 503, 509, 521, 523, 541, 547, 557, 563, 569, 571, 577, 587, 593, 599, 601, 607, 613, 617, 619, 631, 641, 643, 647, 653, 659, 661, 673, 677, 683, 691, 701, 709, 719, 727, 733, 739, 743, 751, 757, 761, 769, 773, 787, 797, 809, 811, 821, 823, 827, 829, 839, 853, 857, 859, 863, 877, 881, 883, 887, 907, 911, 919, 929, 937, 941, 947, 953, 967, 971, 977, 983, 991, 997 &lt;span&gt;(OEISમાં &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;[[oeis:A000040|A000040]] શ્રેણી&lt;/span&gt;&lt;span&gt;)&lt;/span&gt;.

== અંકગણિતનું મૂળભૂત પ્રમેય ==
[[સંખ્યા સિદ્ધાંત|અંકગણિત (number theory)]] અને ગણિતમાં અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનું મહત્ત્વ અંકગણિતના મૂળભૂત પ્રમેય (fundamental theorem of arithmetic)ને કારણે ખુબ વધારે છે. પ્રમેય એમ છે કે &quot;૧થી મોટી દરેક પ્રાકૃતિક સંખ્યાને એક અથવા વધુ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ગુણાકાર સ્વરૂપે (અવિભાજ્ય [[અવયવ|અવયવોના]] ક્રમને બાદ કરતા) અનન્ય રીતે લખી શકાય.&quot;&lt;ref&gt;&lt;span&gt;Dudley&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Prime number#CITEREFDudley1978|1978]]&lt;span&gt;,&lt;/span&gt;&amp;#x2002;&lt;span&gt;Section 2, Theorem 2&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; આથી, અવિભાજ્ય સંખ્યાઓને પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના &quot;મૂળભૂત રચનાત્મક એકમ&quot; (basic building blocks) ગણી શકાય. ઉદાહરણ તરીકે:

: {|
|23244 
|= 2 · 2 · 3 · 13 · 149
|-
|= 2&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; · 3 · 13 · 149. (2&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ૨નો [[:en:Square (algebra)|વર્ગ]] અથવા બીજી ઘાત દર્શાવે છે.)
|}
આ ઉદાહરણની જેમ, એક જ અવિભાજ્ય અવયવ પુનરાવર્તન પામી શકે. સંખ્યા nનું, એક અવયવીકરણ
: &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''n'' = ''p''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; · ''p''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; · ... · ''p''&lt;sub&gt;''t''&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt;
(સાન્ત સંખ્યાના) અવિભાજ્ય અવયવો &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''p''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt;, &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''p''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt;, ... થી &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''p''&lt;sub&gt;''t''&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt; માં કરવામાં આવે, તો તેને nનું ''અવિભાજ્ય અવયવીકરણ કહે છે''&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt;. અંકગણિતના મૂળભૂત પ્રમેયને અન્ય રીતે એમ પણ જણાવી શકાય કે કોઈપણ અવિભાજ્ય અવયવીકરણ અવયવોના ક્રમ સિવાય એક સમાન હોય છે. તેથી, મોટી સંખ્યાઓના અવયવીકરણ માટે ઘણા અવિભાજ્ય અવયવીકરણના algorithms ઉપલબ્ધ છે, પણ તે બધા એક સમાન જ પરિણામ આપે છે.

જો &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''p''&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt; અવિભાજ્ય સંખ્યા હોય અને &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''p''&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt; પૂર્ણાંકોના ગુણાકાર &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''ab''&lt;/span&gt;&lt;font face=&quot;Times New Roman, Nimbus Roman No9 L, Times, serif&quot;&gt; ને ભાગી શકે&lt;/font&gt;, તો &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''p''&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''a''&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt; ને ભાગી શકે અથવા &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''p''&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;''b''&lt;/span&gt;ને ભાગી શકે&lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;&lt;/span&gt;. આ વિધાન [[:en:Euclid's lemma|યુક્લીડના ઉપપ્રમેય (Euclid's lemma)]] તરીકે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;&lt;span&gt;Dudley&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Prime number#CITEREFDudley1978|1978]]&lt;span&gt;,&lt;/span&gt;&amp;#x2002;&lt;span&gt;Section 2, Lemma 5&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; તેનો ઉપયોગ અવિભાજ્ય અવયવીકરણની અનન્યતાની કેટલીક સાબિતીઓમાં થાય છે.

=== ૧ની અવિભાજ્યતા ===
મોટા ભાગના ગ્રીકો ૧ને એક સંખ્યા પણ ગણતા નહિ,&lt;ref&gt;See, for example, David E. Joyce's commentary on Euclid's Elements, [http://aleph0.clarku.edu/~djoyce/java/elements/bookVII/defVII1.html Book VII, definitions 1 and 2].&lt;/ref&gt; તેથી તેમને ૧ અવિભાજ્ય છે કે કેમ તે પ્રશ્ન થયો નહિ. યુરોપમાં મધ્યયુગ અને પુનર્જાગૃતિ (Renaissance) સમયે ઘણાં યુરોપિયન ગણિતજ્ઞો ૧ને પ્રથમ અવિભાજ્ય સંખ્યા ગણતાં થયાં.&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;[https://primes.utm.edu/notes/faq/one.html Why is the number one not prime? (from the Prime Pages' list of frequently asked questions) by Chris K. Caldwell.]&lt;/ref&gt; મધ્ય ૧૮મી શતાબ્દીમાં ક્રિશ્ચન ગોલ્ડબેક એ લિયૉનાર્ડ યુલર સાથેના તેના પ્રસિદ્ધ પત્ર-વ્યવહારમાં ૧ને પ્રથમ અવિભાજ્ય સંખ્યા ગણાવી હતી; જોકે, યુલર પોતે ૧ને અવિભાજ્ય સંખ્યા ગણતો ન હતો.&lt;ref&gt;See for instance: L. Euler.&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીમાં પણ ઘણા ગણિતજ્ઞો ૧ને અવિભાજ્ય ગણતાં. જેમ કે, [[Derrick Norman Lehmer]]&lt;nowiki/&gt;ની 1,00,06,721 સુધીની અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની યાદી, જે છેક ૧૯૫૬માં પુનઃમુદ્રણ પામી હતી, &lt;ref&gt;&lt;span&gt;Riesel&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Prime number#CITEREFRiesel1994|1994]]&lt;span&gt;,&lt;/span&gt;&amp;#x2002;&lt;span&gt;p. 36&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; તેમાં ૧ને સૌપ્રથમ અવિભાજ્ય સંખ્યા ગણાવાઈ હતી.&lt;ref&gt;&lt;span&gt;Conway&lt;/span&gt;&amp;#x20;&amp;#x26;&amp;#x20;&lt;span&gt;Guy&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Prime number#CITEREFConwayGuy1996|1996]]&lt;span&gt;,&lt;/span&gt;&amp;#x2002;&lt;span&gt;pp. 129–130&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; [[Henri Lebesgue]] છેલ્લો વ્યાવસાયિક (professional) ગણિતજ્ઞ હતો જે ૧ને અવિભાજ્ય ગણતો.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFDerbyshire2003&quot;&gt;Derbyshire, John (2003), &quot;The  Prime Number Theorem&quot;, ''Prime  Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest  Unsolved Problem in  Mathematics'', Washington,  D.C.: Joseph Henry Press, p.&amp;nbsp;33, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-309-08549-6, OCLC&amp;nbsp;[//www.worldcat.org/oclc/249210614 249210614]&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFDerbyshire2003&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.atitle=The++Prime+Number+Theorem&amp;rft.aufirst=John&amp;rft.aulast=Derbyshire&amp;rft.btitle=Prime++Obsession%3A+Bernhard+Riemann+and+the+Greatest++Unsolved+Problem+in++Mathematics&amp;rft.date=2003&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft_id=info%3Aoclcnum%2F249210614&amp;rft.isbn=978-0-309-08549-6&amp;rft.pages=33&amp;rft.place=Washington%2C++D.C.&amp;rft.pub=Joseph+Henry+Press&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ૨૦મી સદીની શરૂઆતથી ગણિતજ્ઞોમાં સર્વસંમતિ સધાઈ કે ૧ અવિભાજ્ય સંખ્યા નથી, પણ તે &quot;[[Unit (ring theory)|unit]]&quot;(એકમ) નામના સ્વતંત્ર વર્ગ (કોટિ)માં છે.&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

ઘણું ગાણિતિક કાર્ય ૧ને અવિભાજ્ય ગણીએ તો પણ સાચું જ રહે, પણ (ઉપર્યુક્ત) યુક્લીડનો અંકગણિતનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત યથા-તથ ન રહે (તેનું સ્વરૂપ બદલાઈ જાય). ઉદાહરણ તરીકે, સંખ્યા 15નું અવયવીકરણ &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 · 5&lt;/span&gt; અને &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt; 1 · 3 · 5&lt;/span&gt; તરીકે કરી શકાય; જો 1ને અવિભાજ્ય ગણવામાં આવી હોત, તો આ બે અવયવીકરણો ૧૫ના બે જુદા અવિભાજ્ય અવયવો ગણાત, જેથી પ્રમેયનું વિધાન બદલવું પડ્યું હોત. તેવી જ રીતે, જો ૧ને અવિભાજ્ય ગણવામાં આવે, તો  [[:en:Sieve of Eratosthenes|sieve of Eratosthenes]] (એરાટોસ્થેનેસની ચાળણી) બરાબર કામ ન કરે: તે ચાળણીની બદલેલી આવૃત્તિ ૧ને અવિભાજ્ય ગણીને તેના બધા જ ગુણિતો (એટલે કે બધી જ સંખ્યાઓ) દૂર કરી નાખે, અને માત્ર સંખ્યા ૧ આઉટપૂટ આપે. વધુમાં, અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ઘણા ગુણધર્મો, જેમ કે સંખ્યાનો તેના [[:en:Euler's totient function|યુલર ટોશન્ટ વિધેય]] અથવા [[:en:Sum-of-divisors function|અવયવોના સરવાળા]]&lt;nowiki/&gt;ની કિંમત સાથેનો વિશેષ સંબંધ, ૧માં જોવા મળતા નથી.&lt;ref&gt;&quot;[http://primefan.tripod.com/Prime1ProCon.html &quot;Arguments for and against the primality of 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224130159/http://primefan.tripod.com/Prime1ProCon.html |date=2021-02-24 }}&quot;.&lt;/ref&gt;

== ઈતિહાસ ==
જે પ્રાકૃતિક સંખ્યા (એટલે કે 1, 2, 3, 4, 5, 6 વગેરે) ને માત્ર બે જ ધન અવયવ (ભાજક, divisors), ૧ અને સંખ્યા પોતે, હોય, તેને અવિભાજ્ય સંખ્યા કહે છે.  [સંદર્ભ 1] ૧થી મોટી એવી પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ કે જે અવિભાજ્ય ન હોય, તેને [[:en:Composite number|વિભાજ્ય સંખ્યા]] કહે છે.
[[ચિત્ર:Sieve_of_Eratosthenes_animation.gif|frame|Eratosthenesની ચાળણી આપેલ સંખ્યા સુધીની બધી જ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ શોધવા માટેનો એક સરળ અલગોરિધમ છે. તે અલગોરિધમ, ૩જી સદીમાં, એક પ્રાચીન ગ્રીક ગણિતજ્ઞ, [[:en:Eratosthenes|Eratosthenes]] એ બનાવ્યો હતો.]]
પ્રાચીન મિસરવાસીઓ (ઈજીપ્તવાસીઓ)ના હયાત દસ્તાવેજો (રેકોર્ડ્સ)માં કેટલાક સંકેતો (hints) છે કે તેમને અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વિષે થોડું જ્ઞાન હતું: ઉદાહરણ તરીકે, [[:en:Rhind papyrus|the Rhind papyrus]]&lt;nowiki/&gt;માંના [[:en:Egyptian fraction|ઇજીપ્તી અપૂર્ણાંકો]]&lt;nowiki/&gt;નું સ્વરૂપ અવિભાજ્ય અને વિભાજ્ય સંખ્યાઓ માટે બહુ જૂદા-જૂદા છે. પરંતુ, અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના અલગથી અભ્યાસની જૂનામાં જૂની હયાત નોંધો [[:en:Ancient Greece|પ્રાચીન ગ્રીકો]]&lt;nowiki/&gt;ની છે. ૩૦૦ ઈ.સ. પૂર્વેની આસપાસ લખાયેલ ગ્રંથ &quot;[[:en:Euclid's Elements|યુક્લીડના]] તત્વો&quot;માં અવિભાજ્ય સંખ્યાઓને લગતાં, [[:en:Euclid's theorem|અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની અનંતતા]] અને [[:en:Fundamental theorem of arithmetic|અંકગણિતનું મૂળભૂત પ્રમેય]] સહીતના, કેટલાક અગત્યના પ્રમેયો છે. યુક્લીડે [[:en:Mersenne prime|Mersenne ની અવિભાજ્ય સંખ્યા]] માંથી [[:en:Perfect number|perfect સંખ્યા]] કેમ રચી કાઢવી, તે પણ જણાવ્યું છે. Eratosthenesની ચાળણી, જેનો યશ Eratosthenesને ફાળે જાય છે, તે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ શોધવાની એક સરળ રીત છે, જો કે આજકાલ સંગણકો (કમ્પ્યુટરો) વડે શોધાતી નવી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ આ રીતે શોધાતી નથી.

ગ્રીકો પછીના સમયમાં, 17મી સદી સુધી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનો ઝાઝો અભ્યાસ થયો નહિ. ૧૬૪૦માં [[:en:Pierre de Fermat|Pierre de Fermat]] એ (સાબિતી વિના) [[:en:Fermat's little theorem|ફર્મીના નાના પ્રમેય]]&lt;nowiki/&gt;નું વિધાન આપ્યું હતું (જે પાછળથી [[Gottfried Wilhelm Leibniz|લિબનીત્ઝ]] અને [[Leonhard Euler|યુલર]] એ સાબિત કર્યુ.). ફર્મીએ એ પણ (અટકળથી) વિધાન સાબિતી વિના આપ્યું કે 2&lt;sup&gt;2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt;&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;+&amp;nbsp;1 સ્વરૂપની બધી સંખ્યાઓ અવિભાજ્ય જ હોય (તેમને ફર્મી સંખ્યાઓ કહે છે.) અને ''n''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;4 (or 216 + 1) સુધી આને ચકાસ્યું. જો કે તરત તે પછીની ફર્મી સંખ્યાઓ 2&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;+&amp;nbsp;1 વિભાજ્ય છે (કારણકે એનો એક અવયવ ૬૪૧ છે), જેમ યુલરે પછીથી શોધ્યું, અને હકીકતે તે પછીની કોઈ અવિભાજ્ય ફર્મી સંખ્યા જ્ઞાત નથી (એટલે કે એનાથી મોટી બધી જ ફર્મી સંખ્યાઓ વિભાજ્ય છે). ફ્રેંચ પાદરી [[Marin Mersenne]] એ 2&lt;sup&gt;''p''&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;−&amp;nbsp;1 સ્વરૂપની અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનો અભ્યાસ કર્યો, જ્યાં ''p'' એક અવિભાજ્ય સંખ્યા છે. તેવી સંખ્યાઓને તેમના માનમાં Mersenne primes (માર્સેનેની અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ) કહે છે.

યુલરનું અંક-સિધ્ધાંત (નમ્બર થીયરી) પરનું ઘણું કાર્ય અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વિશેના ઘણા ગુણધર્મો ધરાવે છે. તેણે દર્શાવ્યું કે [[:en:Infinite sum|અનંત શ્રેઢી]] &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1/2 + 1/3 + 1/5 + 1/7 + 1/11 + …&lt;/span&gt; નો સરવાળો અનંત છે.
1747માં તેણે દર્શાવ્યું કે યુગ્મ perfect numbers હંમેશા 2&lt;sup&gt;''p''−1&lt;/sup&gt;(2&lt;sup&gt;''p''&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;−&amp;nbsp;1) સ્વરૂપની હોય છે, જ્યાં બીજો અવયવ એક Mersenne અવિભાજ્ય સંખ્યા છે.

19મી સદીની શરૂઆતમાં, Legendre અને Gauss એ સ્વતંત્ર રીતે સાબિતી વગર અટકળ કરી કે જેમ ''x'' અનંતને અનુલક્ષે, તેમ x સુધીની અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની સંખ્યા ''x''/ln(''x'')ને અનુલક્ષે (અનંતસ્પર્શે/ ઉપગીય) છે, જ્યાં ln(''x'') ''xનો પ્રાકૃતિક લઘુગુણક છે''. Riemannના તેના ૧૮૫૯ના ઝેટા વિધેય પરના સંશોધન-પત્ર માંના વિચારો એ એક પ્રોગ્રામની રૂપરેખા આપી હતી કે જે 'અવિભાજ્ય સંખ્યા પ્રમેય'ની સાબિતી આપી શકે. તે રૂપરેખા Hadamard અને de la Vallée Poussin એ પૂરી કરી હતી, જેમણે સ્વતંત્ર રીતે 'અવિભાજ્ય સંખ્યા પ્રમેય' 1896માં સાબિત કર્યું.

મોટી સંખ્યાઓને પ્રયત્ન ભાગાકારની રીતે અવિભાજ્ય સાબિત કરતી નથી. ઘણા ગણિતશાસ્ત્રીઓએ (મુખ્યત્વે કોઈ ખાસ સ્વરૂપની) મોટી સંખ્યાઓની અવિભાજ્યતા કસોટી પર કાર્ય કર્યું છે. જેમાં ફર્મી સંખ્યાઓ માટેની Pépinની કસોટી (1877), Prothનું પ્રમેય (1878 આસપાસ), Lucas–Lehmer અવિભાજ્યતા કસોટી (1856માં ઉદ્ભૂત),&lt;ref&gt;[http://primes.utm.edu/notes/by_year.html The Largest Known Prime by Year: A Brief History] [http://primes.utm.edu/curios/page.php?number_id=135 Prime Curios!: 17014…05727 (39-digits)]&lt;/ref&gt; અને સામાન્યીકૃત Lucas અવિભાજ્યતા કસોટી. વધુ આધુનિક અલગોરિધમ APRT-CL, ECPP, અને AKS છે, જે યાદૃચ્છીક સંખ્યાઓ પર કામ કરે છે, પણ ઘણા ધીમા રહે છે.

ઘણા લાંબા સમય સુધી, શુદ્ધ ગણિતશાસ્ત્રની બહાર અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ઉપયોગો અતિશય મર્યાદિત મનાતા હતા.&lt;ref&gt;For instance, Beiler writes that number theorist Ernst Kummer loved his ideal numbers, closely related to the primes, &quot;because they had not soiled themselves with any practical applications&quot;, and Katz writes that Edmund Landau, known for his work on the distribution of primes, &quot;loathed practical applications of mathematics&quot;, and for this reason avoided subjects such as [[ભૂમિતિ|geometry]] that had already shown themselves to be useful.&lt;/ref&gt; આ માન્યતા 1970ના દાયકામાં બદલાઈ જયારે public-key cryptography ના સિદ્ધાંતો શોધાયા, જેમાં RSA ક્રીપ્ટોપ્રણાલિ અલગોરિધમ જેવા પ્રથમ અલગોરિધમનો પાયો અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ બનાવતાં હતાં.

1951થી સૌથી મોટી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ સંગણકો વડે જ શોધાતી આવી છે. બહુ મોટી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની શોધમાં ગણિતના વર્તુળોની બહાર પણ રસ સર્જાયો છે. Great Internet Mersenne Prime Search અને અન્ય મોટી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ શોધવાના વિતરિત ગણતરી (distributed computing) પ્રોજેક્ટ્સ પ્રચલિત બન્યા છે, પરંતુ ગણિતશાસ્ત્રીઓ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના સિદ્ધાંત સાથે સંઘર્ષરત છે.

== અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની સંખ્યા ==
અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ અનંત છે. એ કહેવાની બીજી રીત એ છે કે આ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની શ્રેણી:
: 2, 3, 5, 7, 11, 13, ...

ને અંત નથી. આ વિધાન પ્રાચીન ગ્રીક ગણિતશાસ્ત્રી યુક્લીડના માનમાં યુક્લીડનું પ્રમેય કહેવાય છે, કારણ કે આની પ્રથમ જાણીતી સાબિતી તેણે આપી હતી. અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની અનંતતાની બીજી ઘણી સાબિતીઓ પ્રાપ્ય છે, જેમાં યુલરની વિશ્લેષણાત્મક સાબિતી, Goldbachની ફર્મી સંખ્યાઓ પર આધારિત સાબિતી,&lt;ref&gt;[http://www.math.dartmouth.edu/~euler/correspondence/letters/OO0722.pdf Letter] in Latin from Goldbach to Euler, July 1730.&lt;/ref&gt; Furstenbergની સામાન્ય સંસ્થિતિવિદ્યા આધારિત સાબિતી,&lt;ref&gt;&lt;span&gt;Furstenberg&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Prime number#CITEREFFurstenberg1955|1955]]&lt;/ref&gt; અને Kummerનું સુંદર પ્રમેય.&lt;ref&gt;&lt;span&gt;Ribenboim&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Prime number#CITEREFRibenboim2004|2004]]&lt;span&gt;,&lt;/span&gt;&amp;#x2002;&lt;span&gt;p. 4&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

=== યુક્લીડની સાબિતી ===
યુક્લીડની સાબિતી (પુસ્તક નંબર IX, Proposition 20&lt;ref&gt;James Williamson (translator and commentator), ''The Elements of Euclid, With Dissertations'', Clarendon Press, Oxford, 1782, page 63, [http://aleph0.clarku.edu/~djoyce/java/elements/bookIX/propIX20.html English translation of Euclid's proof]&lt;/ref&gt;) અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના કોઈ પણ સાંત ગણ ''Sને ધ્યાનમાં લે છે''.અ બધી સંખ્યાઓનો ગુણાકાર વત્તા એક ધ્યાનમાં લેવાનો મુખ્ય વિચાર છે:
: &lt;math&gt; N = 1 + \prod_{p\in S} p. &lt;/math&gt;
બીજી દરેક પ્રાકૃતિક સંખ્યાની જેમ, ''N'' ઓછામાં ઓછી એક અવિભાજ્ય સંખ્યાથી વિભાજ્ય છે (એ પણ શક્ય છે કે N પોતે જ અવિભાજ્ય હોય).

N જેના વડે વિભાજ્ય હોય એવી એકે અવિભાજ્ય સંખ્યા અવિભાજ્યોના સાંત ગણ S (જેનાથી આપણે શરૂઆત કરી હતી) એમાં હોઈ શકે નહિ, કારણ કે એમનાથી Nને ભાગતા એક શેષ વધે. તેથી, જે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વડે ''N'' વિભાજ્ય છે, એ આપણે શરૂઆતમાં લીધેલી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ કરતા મોટી છે. તેથી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનો કોઈ પણ સાંત ગણ, અવિભાજ્યોના એક મોટા સાંત ગણમાં વિસ્તારી શકાય.

ઘણી વખત ભૂલથી એવું કહેવાય છે કે યુક્લીડ બધી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ગણથી શરૂઆત કરી હતી, જે એક વિસંગતિ/અનિષ્ટાપત્તી (contradiction) તરફ લઇ જાય છે, અથવા એમ કે કોઈ પણ યાદૃચ્છીક અવિભાજ્યોથી શરુ કરવાને બદલે સૌથી નાની n પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓથી શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Hardy, Michael; Woodgold, Catherine (2009). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; હવે, રૂઢિગત રીતે સૌથી નાની n અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનો ગુણાકાર વત્તા એકને ''nમી'' યુક્લીડ સંખ્યા કહેવાય છે.

=== યુલરની વિશ્લેષણાત્મક સાબિતી ===
યુલરની સાબિતીમાં અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના વ્યસ્તના આંશિક સરવાળાનો ઉપયોગ થયો છે,
: &lt;math&gt;S(p) = \frac 1 2 + \frac 1 3 + \frac 1 5 + \frac 1 7 + \cdots + \frac 1 p.&lt;/math&gt;
કોઈ પણ યાદૃચ્છીક વાસ્તવિક સંખ્યા x માટે, એવી કોઈ અવિભાજ્ય સંખ્યા ''p'' અસ્તિત્વ ધરાવે કે જેથી આ આંશિક સરવાળો xથી મોટો થાય.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFApostol1976&quot;&gt;Apostol, Tom M. (1976), ''Introduction to Analytic Number Theory'', Berlin, New York: Springer-Verlag, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-387-90163-3&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFApostol1976&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Tom+M.&amp;rft.aulast=Apostol&amp;rft.btitle=Introduction+to+Analytic+Number+Theory&amp;rft.date=1976&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-387-90163-3&amp;rft.place=Berlin%2C+New+York&amp;rft.pub=Springer-Verlag&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;, Section 1.6, Theorem 1.13&lt;/ref&gt; આનાથી સાબિત થાય કે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ અનંત છે, કારણ કે જો તેમની સંખ્યા સાંત હોત તો સૌથી મોટી અવિભાજ્ય સંખ્યાએ સરવાળો મહત્તમ બની જાત, અને અબદ્ધ (અનંત) ન બની શકત. વધુ સુક્ષ્મ રીતે, ''S''(''p'')ના વધવાનો દર, મેર્તેન્સના બીજા પ્રમેય મુજબ, દ્વિ-લઘુગુણકીય છે.&lt;ref&gt;&lt;span&gt;Apostol&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Prime number#CITEREFApostol1976|1976]]&lt;span&gt;,&lt;/span&gt;&amp;#x2002;&lt;span&gt;Section 4.8, Theorem 4.12&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; સરખામણી માટે, સરવાળો
: &lt;math&gt;\frac 1 {1^2} + \frac 1 {2^2} + \frac 1 {3^2} + \cdots + \frac 1 {n^2} = \sum_{i=1}^n \frac 1 {i^2}&lt;/math&gt;
''n'' અનંતગામી બને તેમ અનંત બનતો નથી (જૂઓ Baselનો કોયડો). આ રીતે, અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના વર્ગ કરતા વધુ સંખ્યામાં હોય છે. બ્રુનનું પ્રમેય જણાવે છે કે જોડકી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના વ્યસ્તનો સરવાળો,
: &lt;math&gt; \left( {\frac{1}{3} + \frac{1}{5}} \right) + \left( {\frac{1}{5} + \frac{1}{7}} \right) + \left( {\frac{1}{{11}} + \frac{1}{{13}}} \right) +  \cdots = \sum\limits_{ \begin{smallmatrix} p \text{ prime, } \\ p + 2 \text { prime} \end{smallmatrix}} {\left( {\frac{1}{p} + \frac{1}{{p + 2}}} \right)}, &lt;/math&gt;
સાંત છે. બ્રુનના પ્રમેયને લીધે, યુલરની રીત વડે જોડકી અવિભાજ્ય સંખ્યા અટકળ (કન્જ્ક્ચર) કે જોડકી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની સંખ્યા અનંત છે, તે ઉકેલવી શક્ય નથી.

''Nની'' અવયવ હોય એવી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓમાંથી કોઈપણ આપણે જેનાથી શરૂઆત કરી એ અવિભાજયોના સાન્ત ગણ ''S''માં હોઈ શકે નહિ, કારણકે ''N''ને તેમના વડે ભાગતા હંમેશા 1 શેષ વડે છે. તેથી, જે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વડે ''N'' વિભાજ્ય હોય તે આપણે શરૂઆત કરી હતી તે સિવાયની વધારાની અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ છે. તેથી અવિભાજયોના કોઈ પણ સાન્ત ગણને હંમેશા વધારી શકાય.&lt;div class=&quot;reflist columns references-column-width&quot; style=&quot;column-width: 30em; list-style-type: decimal;&quot;&gt;
&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

== References ==
* &lt;cite class=&quot;citation&quot;&gt;Apostol, Thomas M. (1976), ''Introduction to Analytic Number Theory'', New York: Springer, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;0-387-90163-9&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Thomas+M.&amp;rft.aulast=Apostol&amp;rft.btitle=Introduction+to+Analytic+Number+Theory&amp;rft.date=1976&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=0-387-90163-9&amp;rft.place=New+York&amp;rft.pub=Springer&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFConwayGuy1996&quot;&gt;Conway, John Horton; Guy, Richard K. (1996), ''The Book of Numbers'', New York: Copernicus, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-387-97993-9&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFConwayGuy1996&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=John+Horton&amp;rft.au=Guy%2C+Richard+K.&amp;rft.aulast=Conway&amp;rft.btitle=The+Book+of+Numbers&amp;rft.date=1996&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-387-97993-9&amp;rft.place=New+York&amp;rft.pub=Copernicus&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFCrandallPomerance2005&quot;&gt;Crandall, Richard; Pomerance, Carl (2005), ''Prime Numbers: A Computational Perspective'' (2nd ed.&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFCrandallPomerance2005&quot;&gt;), Berlin, New York: Springer-Verlag, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-387-25282-7&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFCrandallPomerance2005&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Richard&amp;rft.aulast=Crandall&amp;rft.au=Pomerance%2C+Carl&amp;rft.btitle=Prime+Numbers%3A+A+Computational+Perspective&amp;rft.date=2005&amp;rft.edition=2nd&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-387-25282-7&amp;rft.place=Berlin%2C+New+York&amp;rft.pub=Springer-Verlag&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot;&gt;Derbyshire, John (2003), ''Prime obsession'', Joseph Henry Press, Washington, DC, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-309-08549-6, MR&amp;nbsp;[//www.ams.org/mathscinet-getitem?mr=1968857 1968857]&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=John&amp;rft.aulast=Derbyshire&amp;rft.btitle=Prime+obsession&amp;rft.date=2003&amp;rft.genre=book&amp;rft_id=%2F%2Fwww.ams.org%2Fmathscinet-getitem%3Fmr%3D1968857&amp;rft.isbn=978-0-309-08549-6&amp;rft.pub=Joseph+Henry+Press%2C+Washington%2C+DC&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFEisenbud1995&quot;&gt;Eisenbud, David (1995), ''Commutative algebra'', Graduate Texts in Mathematics, '''150''', Berlin, New York: Springer-Verlag, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-387-94268-1, MR&amp;nbsp;[//www.ams.org/mathscinet-getitem?mr=1322960 1322960]&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFEisenbud1995&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=David&amp;rft.aulast=Eisenbud&amp;rft.btitle=Commutative+algebra&amp;rft.date=1995&amp;rft.genre=book&amp;rft_id=%2F%2Fwww.ams.org%2Fmathscinet-getitem%3Fmr%3D1322960&amp;rft.isbn=978-0-387-94268-1&amp;rft.place=Berlin%2C+New+York&amp;rft.pub=Springer-Verlag&amp;rft.series=Graduate+Texts+in+Mathematics&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFFraleigh1976&quot;&gt;Fraleigh, John B. (1976), ''A First Course In Abstract Algebra'' (2nd ed.&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFFraleigh1976&quot;&gt;), Reading: Addison-Wesley, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;0-201-01984-1&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFFraleigh1976&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=John+B.&amp;rft.aulast=Fraleigh&amp;rft.btitle=A+First+Course+In+Abstract+Algebra&amp;rft.date=1976&amp;rft.edition=2nd&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=0-201-01984-1&amp;rft.place=Reading&amp;rft.pub=Addison-Wesley&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFFurstenberg1955&quot;&gt;Furstenberg, Harry (1955), &quot;On the infinitude of primes&quot;, ''The American Mathematical Monthly'', Mathematical Association of America, '''62''' (5): 353, doi:[[doi:10.2307/2307043|10.2307/2307043]], JSTOR&amp;nbsp;[//www.jstor.org/stable/2307043 2307043]&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFFurstenberg1955&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.atitle=On+the+infinitude+of+primes&amp;rft.aufirst=Harry&amp;rft.aulast=Furstenberg&amp;rft.date=1955&amp;rft.genre=article&amp;rft_id=%2F%2Fwww.jstor.org%2Fstable%2F2307043&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.2307%2F2307043&amp;rft.issue=5&amp;rft.jtitle=The+American+Mathematical+Monthly&amp;rft.pages=353&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.volume=62&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFGreenTao2008&quot;&gt;Green, Ben; Tao, Terence (2008), &quot;The primes contain arbitrarily long arithmetic progressions&quot;, ''Annals of Mathematics'', '''167''' (2): 481–547, arXiv:&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[//arxiv.org/abs/math.NT/0404188 math.]&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFGreenTao2008&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[//arxiv.org/abs/math.NT/0404188 NT/0404188]&lt;/span&gt;[[File:Free-to-read_lock_75.svg|link=|14x14px|free to read]], doi:[[doi:10.4007/annals.2008.167.481|10.4007/annals.2008.167.481]]&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFGreenTao2008&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.atitle=The+primes+contain+arbitrarily+long+arithmetic+progressions&amp;rft.aufirst=Ben&amp;rft.aulast=Green&amp;rft.au=Tao%2C+Terence&amp;rft.date=2008&amp;rft.genre=article&amp;rft_id=info%3Aarxiv%2Fmath.NT%2F0404188&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.4007%2Fannals.2008.167.481&amp;rft.issue=2&amp;rft.jtitle=Annals+of+Mathematics&amp;rft.pages=481-547&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.volume=167&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFGowers2002&quot;&gt;Gowers, Timothy (2002), ''Mathematics: A Very Short Introduction'', Oxford University Press, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-19-285361-5&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFGowers2002&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Timothy&amp;rft.aulast=Gowers&amp;rft.btitle=Mathematics%3A+A+Very+Short+Introduction&amp;rft.date=2002&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-19-285361-5&amp;rft.pub=Oxford+University+Press&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFGuy1981&quot;&gt;Guy, Richard K. (1981), ''Unsolved Problems in Number Theory'', Berlin, New York: Springer-Verlag, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-387-90593-8&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFGuy1981&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Richard+K.&amp;rft.aulast=Guy&amp;rft.btitle=Unsolved+Problems+in+Number+Theory&amp;rft.date=1981&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-387-90593-8&amp;rft.place=Berlin%2C+New+York&amp;rft.pub=Springer-Verlag&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHavil2003&quot;&gt;Havil, Julian (2003), ''Gamma: Exploring Euler's Constant'', Princeton University Press, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-691-09983-5&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHavil2003&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Julian&amp;rft.aulast=Havil&amp;rft.btitle=Gamma%3A+Exploring+Euler%27s+Constant&amp;rft.date=2003&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-691-09983-5&amp;rft.pub=Princeton+University+Press&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHardy1908&quot;&gt;[[ગૉડફ્રે હારૉલ્ડ હાર્ડિ|Hardy, Godfrey Harold]] (1908), ''A Course of Pure Mathematics'', Cambridge University Press, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-521-09227-2&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHardy1908&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Godfrey+Harold&amp;rft.aulast=Hardy&amp;rft.btitle=A+Course+of+Pure+Mathematics&amp;rft.date=1908&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-521-09227-2&amp;rft.pub=Cambridge+University+Press&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHardy1940&quot;&gt;[[ગૉડફ્રે હારૉલ્ડ હાર્ડિ|Hardy, Godfrey Harold]] (1940), ''A Mathematician's Apology'', Cambridge University Press, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-521-42706-7&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHardy1940&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Godfrey+Harold&amp;rft.aulast=Hardy&amp;rft.btitle=A+Mathematician%27s+Apology&amp;rft.date=1940&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-521-42706-7&amp;rft.pub=Cambridge+University+Press&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHerstein1964&quot;&gt;Herstein, I. N. (1964), ''Topics In Algebra'', Waltham: Blaisdell Publishing Company, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-1114541016&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHerstein1964&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=I.+N.&amp;rft.aulast=Herstein&amp;rft.btitle=Topics+In+Algebra&amp;rft.date=1964&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-1114541016&amp;rft.place=Waltham&amp;rft.pub=Blaisdell+Publishing+Company&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHill1995&quot;&gt;Hill, Peter Jensen, ed. (1995), ''The Messiaen companion'', Portland, Or: Amadeus Press, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-931340-95-6&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHill1995&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.btitle=The+Messiaen+companion&amp;rft.date=1995&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-931340-95-6&amp;rft.place=Portland%2C+Or&amp;rft.pub=Amadeus+Press&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHua2009&quot;&gt;Hua, L. K. (2009), [http://www.ams.org/bookstore-getitem/item=MMONO/13.S ''Additive Theory of Prime Numbers''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415195245/http://www.ams.org/bookstore-getitem/item=MMONO/13.S |date=2015-04-15 }}, Translations of Mathematical Monographs, '''13''', AMS Bookstore, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-8218-4942-2&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFHua2009&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=L.+K.&amp;rft.aulast=Hua&amp;rft.btitle=Additive+Theory+of+Prime+Numbers&amp;rft.date=2009&amp;rft.genre=book&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fwww.ams.org%2Fbookstore-getitem%2Fitem%3DMMONO%2F13.S&amp;rft.isbn=978-0-8218-4942-2&amp;rft.pub=AMS+Bookstore&amp;rft.series=Translations+of+Mathematical+Monographs&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFLehmer1909&quot;&gt;Lehmer, D. H. (1909), ''Factor table for the first ten millions containing the smallest factor of every number not divisible by 2, 3, 5, or 7 between the limits 0 and 10017000'', Washington, D.C.: Carnegie Institution of Washington&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=D.+H.&amp;rft.aulast=Lehmer&amp;rft.btitle=Factor+table+for+the+first+ten+millions+containing+the+smallest+factor+of+every+number+not+divisible+by+2%2C+3%2C+5%2C+or+7+between+the+limits+0+and+10017000&amp;rft.date=1909&amp;rft.genre=book&amp;rft.place=Washington%2C+D.C.&amp;rft.pub=Carnegie+Institution+of+Washington&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFMcCoy1968&quot;&gt;McCoy, Neal H. (1968), ''Introduction To Modern Algebra, Revised Edition'', Boston: Allyn and Bacon, LCCN&amp;nbsp;[//lccn.loc.gov/68-15225 68-15225]&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFMcCoy1968&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Neal+H.&amp;rft.aulast=McCoy&amp;rft.btitle=Introduction+To+Modern+Algebra%2C+Revised+Edition&amp;rft.date=1968&amp;rft.genre=book&amp;rft_id=info%3Alccn%2F68-15225&amp;rft.place=Boston&amp;rft.pub=Allyn+and+Bacon&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFNarkiewicz2000&quot;&gt;Narkiewicz, Wladyslaw (2000), ''The development of prime number theory: from Euclid to Hardy and Littlewood'', Springer Monographs in Mathematics, Berlin, New York: Springer-Verlag, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-3-540-66289-1&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFNarkiewicz2000&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Wladyslaw&amp;rft.aulast=Narkiewicz&amp;rft.btitle=The+development+of+prime+number+theory%3A+from+Euclid+to+Hardy+and+Littlewood&amp;rft.date=2000&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-3-540-66289-1&amp;rft.place=Berlin%2C+New+York&amp;rft.pub=Springer-Verlag&amp;rft.series=Springer+Monographs+in+Mathematics&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFRibenboim2004&quot;&gt;Ribenboim, Paulo (2004), ''The little book of bigger primes'', Berlin, New York: Springer-Verlag, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-387-20169-6&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFRibenboim2004&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Paulo&amp;rft.aulast=Ribenboim&amp;rft.btitle=The+little+book+of+bigger+primes&amp;rft.date=2004&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-387-20169-6&amp;rft.place=Berlin%2C+New+York&amp;rft.pub=Springer-Verlag&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFRiesel1994&quot;&gt;Riesel, Hans (1994), ''Prime numbers and computer methods for factorization'', Basel, Switzerland: Birkhäuser, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-8176-3743-9&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFRiesel1994&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Hans&amp;rft.aulast=Riesel&amp;rft.btitle=Prime+numbers+and+computer+methods+for+factorization&amp;rft.date=1994&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-0-8176-3743-9&amp;rft.place=Basel%2C+Switzerland&amp;rft.pub=Birkh%C3%A4user&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFSabbagh2003&quot;&gt;Sabbagh, Karl (2003), ''The Riemann hypothesis'', Farrar, Straus and Giroux, New York, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-374-25007-2, MR&amp;nbsp;[//www.ams.org/mathscinet-getitem?mr=1979664 1979664]&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFSabbagh2003&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Karl&amp;rft.aulast=Sabbagh&amp;rft.btitle=The+Riemann+hypothesis&amp;rft.date=2003&amp;rft.genre=book&amp;rft_id=%2F%2Fwww.ams.org%2Fmathscinet-getitem%3Fmr%3D1979664&amp;rft.isbn=978-0-374-25007-2&amp;rft.pub=Farrar%2C+Straus+and+Giroux%2C+New+York&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
* &lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFdu_Sautoy2003&quot;&gt;du Sautoy, Marcus (2003), [http://www.musicoftheprimes.com/ ''The music of the primes''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150907212920/http://www.musicoftheprimes.com/ |date=2015-09-07 }}, HarperCollins Publishers, [[ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર|ISBN]]&amp;nbsp;978-0-06-621070-4, MR&amp;nbsp;[//www.ams.org/mathscinet-getitem?mr=2060134 2060134]&lt;/cite&gt;&lt;cite class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFdu_Sautoy2003&quot;&gt;&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrime+number&amp;rft.aufirst=Marcus&amp;rft.aulast=du+Sautoy&amp;rft.btitle=The+music+of+the+primes&amp;rft.date=2003&amp;rft.genre=book&amp;rft_id=%2F%2Fwww.ams.org%2Fmathscinet-getitem%3Fmr%3D2060134&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fwww.musicoftheprimes.com%2F&amp;rft.isbn=978-0-06-621070-4&amp;rft.pub=HarperCollins+Publishers&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;

=== અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ શોધવા અને ગણતરી કરવા માટેની વેબસાઇટો ===
*[https://www.archimedes-lab.org/primOmatic.html અવિભાજ્ય સંખ્યા તપાસક] આપેલ સંખ્યાનો નાનામાં નાનો અવિભાજ્ય અવયવ આપે છે.
* [http://www.alpertron.com.ar/ECM.HTM અવયવિકરણ વડે સંખ્યાની ઝડપી ઓનલાઇન અવિભાજ્ય કસોટી] એલિપ્ટિક કર્વની મદદથી ગણતરી કરે છે (1000 અંક સુધીની સંખ્યાઓ માટે, જાવા જરૂરી).
* [http://www.bigprimes.net/ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનો મોટો ડેટાબેઝ]
* [http://www.primos.mat.br/indexen.html 1 નિખર્વ સુધીની અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227001026/http://www.primos.mat.br/indexen.html |date=2021-02-27 }}

[[શ્રેણી:Articles containing potentially dated statements from January 2016|Category:Articles containing potentially dated statements from January 2016]]
[[શ્રેણી:All articles containing potentially dated statements|Category:All articles containing potentially dated statements]]
[[શ્રેણી:ગણિત]]
[[શ્રેણી:સંખ્યા]]</text>
      <sha1>jljhh1nxfwtbuqy5xmfautq34gjtb8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ખલીલ ધનતેજવી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91092</id>
    <revision>
      <id>900817</id>
      <parentid>816798</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T00:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8347" sha1="1hk94wij4dreor9fekq6xb7uc6ch3ya" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ખલીલ ધનતેજવી
| image            = Khalil Dhantejvi.jpg
| caption          = ખલીલ ધનતેજવી
| pseudonym        = 
| birth_name       = ખલીલ ઇસ્માઇલ મકરાણી
| birth_date       = {{Birth date|1935|12|12}}
| birth_place      = [[ધનતેજ (તા. સાવલી)|ધનતેજ]]
| death_date       = {{death date and age |2021|04|04 |1935|12|12 |df=yes}}
| death_place      = વડોદરા
| resting_place    = વડોદરા
| occupation       = કવિ, લેખક, પત્રકાર, પ્રેસ અને ચલચિત્ર નિર્માતા
| language         = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]], [[ઉર્દૂ ભાષા|ઉર્દૂ]]
| nationality      = ભારત
| citizenship      = 
| education        = ધોરણ ૪
| alma_mater       = 
| period           = 
| genre            = &lt;!-- or: | genres = --&gt;
| subject          = &lt;!-- or: | subjects = --&gt;
| movement         = 
| notableworks     = &lt;!-- or: | notablework = --&gt;
| spouse           = &lt;!-- or: | spouses = --&gt;
| partner          = &lt;!-- or: | partners = --&gt;
| children         = 
| relatives        = 
| signature        = Khalil Dhantejavi Signature.jpg
| years_active     = 
| website          = &lt;!-- {{URL|example.org}} --&gt;
| awards           = {{plainlist|
* [[કલાપી પુરસ્કાર]] (૨૦૦૪)
* [[વલી ગુજરાતી ગઝલ એવોર્ડ]] (૨૦૧૩)
* [[નરસિંહ મહેતા એવોર્ડ]] (૨૦૧૯)
* [[પદ્મશ્રી|પદ્મશ્રી પુરસ્કાર]] (૨૦૨૨)
}}
}}
'''ખલીલ ધનતેજવી''' (મૂળ નામ: ખલીલ ઇસ્માઇલ મકરાણી&lt;ref name=&quot;gujparichay&quot;&gt;{{cite book|title=ગુજરાતી સાહિત્યકાર પરિચયકોશ|last=|first=|publisher=ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી|year=૨૦૦૮|isbn=|editor=ડૉ. કિરીટ એચ. શુક્લ|edition=૨જી સંવર્ધિત|location=[[ગાંધીનગર]]|page=૪૭૮|pages=}}&lt;/ref&gt;) ‍[[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] અને [[ઉર્દૂ ભાષા|ઉર્દૂ]] ગઝલકાર હતા.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://deshgujarat.com/2015/09/30/khalil-dhantejvi-to-be-presented-vali-gujarati-award/|title=Khalil Dhantejvi to be presented Vali Gujarati Award|last=|first=|date=૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૫|work=|newspaper=DeshGujarat|language=en-US|access-date=૧ મે ૨૦૧૮|via=}}&lt;/ref&gt;

== જીવન ==
[[File:Khalil Dhantejvi and Manoj Khanderia.jpg|thumb|ખલીલ ધનતેજવી [[મનોજ ખંડેરિયા]] સાથે]]
તેમનો જન્મ [[વડોદરા જિલ્લો|વડોદરા જિલ્લા]]ના [[ધનતેજ (તા. સાવલી)|ધનતેજ]] ગામમાં ૧૨ ડિસેમ્બર ૧૯૩૫ના રોજ થયો હતો.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Poet-to-donate-1-5-lakh-aid-to-poor-students-on-his-birthday/articleshow/14494863.cms|title=Poet to donate 1.5 lakh aid to poor students on his birthday - Times of India|last=|first=|date=૨૯ જૂન ૨૦૧૨|work=|newspaper=The Times of India|access-date=૧૫ મે ૨૦૧૮|via=}}&lt;/ref&gt; તેમણે ૪ ધોરણ સુધીનું જ શિક્ષણ મેળવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/theatre/Vadodara-to-host-two-day-theatre-festival-in-first-week-of-July/articleshow/37580567.cms|title=Vadodara to host two-day theatre festival in first week of July! - Times of India|last=|first=|date=|work=|newspaper=The Times of India|access-date=૧ મે ૨૦૧૮|via=}}&lt;/ref&gt;

ખલીલ ધનતેજવી સાહિત્યની સાથે સાથે પત્રકારત્વ, પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ અને ચલચિત્ર નિર્માણ સાથે સંકળાયેલા હતા.&lt;ref name=&quot;gujparichay&quot; /&gt;

૪ એપ્રિલ ૨૦૨૧ના રોજ વડોદરા ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gujaratsamachar.com/news/national/gazalkar-khalil-dhantejvi-died|title=2019ના નરસિંહ મહેતા એવોર્ડ વિજેતા લોકપ્રિય શાયર ખલીલ ધનતેજવીનું અવસાન|website=www.gujaratsamachar.com|access-date=૪ એપ્રિલ ૨૦૨૧|archive-url=https://web.archive.org/web/20210404064107/http://web.archive.org/screenshot/https://www.gujaratsamachar.com/news/national/gazalkar-khalil-dhantejvi-died|archive-date=૪ એપ્રિલ ૨૦૨૧}}&lt;/ref&gt;

== સર્જન ==
તેમનું કેટલુંક સર્જન નીચે પ્રમાણે છે.&lt;ref name=&quot;gujparichay&quot; /&gt;

=== ગઝલસંગ્રહ ===
* ''સાદગી''
* ''સારાંશ'' (૨૦૦૮)
* ''સરોવર'' (૨૦૧૮)
* ''સોગાત''
* ''સૂર્યમુખી''
* ''સાયબા''
* ''સાંવરિયો''
* ''સગપણ''
* ''સોપાન''
* ''સારંગી''

=== નવલકથા ===
* ''ડો. રેખા'' (૧૯૭૪)
* ''તરસ્યાં એકાંત'' (૧૯૮૦)
* ''મીણની આંગળીએ સૂરજ ઊગ્યો'' (૧૯૮૪)
* ''લીલા પાંદડે પાનખર'' (૧૯૮૬)
* ''સન્નાટાની ચીસ'' (૧૯૮૭)
* ''સાવ અધૂરા લોક'' (૧૯૯૧)
* ''લીલોછમ તડકો'' (૧૯૯૪)

== પુરસ્કારો ==
તેમને ૨૦૦૪માં [[કલાપી પુરસ્કાર]] અને ૨૦૧૩માં [[વલી ગુજરાતી ગઝલ એવોર્ડ|વલી ગુજરાતી ગઝલ પુરસ્કાર]] પ્રાપ્ત થયો હતો.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ૨૦૧૯માં તેમને [[નરસિંહ મહેતા એવોર્ડ|નરસિંહ મહેતા પુરસ્કાર]] પ્રાપ્ત થયો હતો.&lt;ref name=&quot;chitralekha 2017&quot;&gt;{{cite web | title=2019નો નરસિંહ મહેતા એવોર્ડ લોકપ્રિય શાયર ખલીલ ધનતેજવીને….. | website=chitralekha | date=3 September 2019 | url=https://chitralekha.com/news/gujarat/khalil-dhantejvi-will-be-awarded-2019-narasimha-mehta-award/ | access-date=21 September 2019 | archive-date=20 સપ્ટેમ્બર 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190920194214/https://chitralekha.com/news/gujarat/khalil-dhantejvi-will-be-awarded-2019-narasimha-mehta-award/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સાહિત્ય અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ તેમને ૨૦૨૨ માં [[ભારત સરકાર]] દ્વારા મરણોપરાંત [[પદ્મશ્રી]] નાગરિક સન્માનથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|date=2022-01-25|title=Padma Awards 2022 announced|url=https://pib.gov.in/pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1792640|access-date=2022-01-26|website=Press Information Bureau}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://sureshbjani.wordpress.com/2013/04/09/khalil-dhantejvi/ ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય પર ખલીલ ધનતેજવી]

{{સાહિત્ય-સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:૨૦૨૧માં મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૫માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]</text>
      <sha1>1hk94wij4dreor9fekq6xb7uc6ch3ya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વાસુપુજ્ય સ્વામી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105393</id>
    <revision>
      <id>900807</id>
      <parentid>831231</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T14:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kshahpune</username>
        <id>87245</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Fixed typo</comment>
      <origin>900807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7777" sha1="nvi2yirhkk5tencytsfsv8a47ku6v8h" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type             = જૈન
| deity_of         = ૧૨મા જૈન [[તીર્થંકર]]
| image            = Bhagwan Vasupujya.JPG
| caption          = વાસુપૂજ્યની મૂર્તિ, ચંપાપુર, બિહાર
| alt              = વાસુપપૂજ્ય
| venerated_in = [[જૈન ધર્મ]]
| symbol           = [[ભેંસ]]{{sfn|Tandon|2002|p=44}}
| color            = [[રાતો]]
| father           = વસુપુજ્ય
| mother           = જયા (વિજય)
| height           = ૭૦ ધનુષ્ય (૨૧૦ મીટર){{sfn|Sarasvati|1970|p=444}}
| age              = ૭૨,૦૦,૦૦૦ વર્ષ
| tree             = 
| predecessor      = [[શ્રેયાંસનાથ]]
| successor        = [[વિમલનાથ]]
| birth_place = ચંપાપુર
| moksha_place = ચંપાપુરી
}}
'''વાસુપુજ્ય સ્વામી''' હાલનાં અવસર્પિણી યુગના [[જૈન ધર્મ|જૈન ધર્મના]] બારમા [[તીર્થંકર]] છે. જૈન માન્યતાઓ અનુસાર, તેમનો આત્મા [[કર્મ|કર્મોનો]] ક્ષય કરીને મુક્ત બન્યો એટલેકે સિદ્ધ બન્યો. વાસુપુજ્યનો જન્મ ઇક્ષ્વાકુ રાજવંશમાં ચાંપાપુરીમાં રાજા વસુપુજ્ય અને રાણી જયાદેવીનો ઘેર થયો હતો. ભારતીય પંચાંગ અનુસાર તેમની જન્મ તિથિ ફાગણ વદ ચૌદસ છે. સંસાર ત્યાગ કર્યા પાદ એક મહિનાની સાધના પછી જ  હાલના ઉત્તર બંગાળના ભાગલપુરમાં  ચંપાપુરી સ્થળે તેમને અષાઢ સુદ ચૌદશના દિવસે [[કેવળ જ્ઞાન|કેવળ જ્ઞાનની]] પ્રાપ્તિ થઈ.

== જીવનચરિત્ર ==
'''વાસુપુજ્ય સ્વામી''' હાલનાં અવસર્પિણી યુગના [[જૈન ધર્મ|જૈન ધર્મના]] બારમા [[તીર્થંકર]] છે. {{Sfn|Tukol|1980}}જૈન માન્યતાઓ અનુસાર, તેમનો આત્મા [[કર્મ|કર્મોનો]] ક્ષય કરીને મુક્ત બન્યો એટલે કે સિદ્ધ બન્યો. વાસુપુજ્યનો જન્મ ઇક્ષ્વાકુ રાજવંશમાં, ચંપાપુરીમાં રાજા વાસુપુજ્ય અને રાણી જયાદેવીનો ઘેર થયો હતો. ભારતીય પંચાંગ અનુસાર તેમની જન્મ તિથિ ફાગણ વદ ચૌદસ છે. સંસાર ત્યાગ કર્યા બાદ એક મહિનાની સાધના પછી જ હાલના ઉત્તર બંગાળના ભાગલપુરમાં આવેલા ચંપાપુરી સ્થળે તેમનેઅષાઢ સુદ ચૌદશના દિવસે [[કેવળ જ્ઞાન|કેવળ જ્ઞાનની]] પ્રાપ્તિ થઈ.   {{Sfn|Jain|2009}} 

દ્વિપૃષ્ઠ નામનો બીજો વાસુદેવ તેમના અનુયાયી હતા. તેણે અને તેના ભાઈ બળદેવ શ્રીવિજયે, તર્ક નામના પ્રતિવાસુદેવને  જીત્યો અને તેના દમનકારી શાસનનો અંત આણ્યો. શ્રીવિજય બાદમાં ભગવાન વાસુપુજ્યના સંઘમાં દીક્ષિત સાધુ બન્યા. {{Sfn|Jain|2009}} 

== મંદિરો ==

* જૈન મંદિર, ઍલેપ્પી, [[કેરળ]] 
* ચાંપાપુર 

== મૂર્તિ ==
ઈ.સ. ૨૦૧૪માં બિહારના નાથનગર, ચંપાપુરી, ભાગલપુર બિહાર માં ૩૧ ફુટ ઉંચાઇ ધરાવતી વાસુપુજ્યની સૌથી ઊંચી પ્રતિમાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ મૂર્તિનું નિર્માણ સોનાદેવી સેઠી ધર્માદા સંસ્થાના દાનમાંથી કરવામાં આવી હતી અને દિમાપુરના ફુલચંદ સેઠી સંકુલમાં આવેલી છે. &lt;ref&gt;{{Citation|title=Deity gift from Nagaland|url=http://www.telegraphindia.com/1140107/jsp/bihar/story_17757074.jsp|journal=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=7 January 2014|access-date=20 જુલાઈ 2019|archivedate=15 ઑગસ્ટ 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170815174839/https://www.telegraphindia.com/1140107/jsp/bihar/story_17757074.jsp}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation|title=Vasupujya|url=http://www.jainworld.com/jainbooks/tirthankar/bhag-12.htm|access-date=2019-07-20|archivedate=2016-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804211408/http://www.jainworld.com/jainbooks/tirthankar/bhag-12.htm}}&lt;/ref&gt; 

== આ પણ જુઓ ==

* 
* [[અરિહંત|અરિહંત (જૈન ધર્મ)]] 

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|30em}}

== સ્ત્રોતો ==

* {{Citation|last=Johnson|first=Helen M.|author-link=Helen M. Johnson|title=Vasupujyacaritra (Book 4.2 of the Trishashti Shalaka Purusha Caritra)|url=https://www.wisdomlib.org/jainism/book/trishashti-shalaka-purusha-caritra/d/doc213241.html|publisher=[[Maharaja_Sayajirao_University_of_Baroda#Oriental_Institute|Baroda Oriental Institute]]|date=1931}} 
* {{Citation|last=Tukol|first=T. K.|author-link=T. K. Tukol|title=Compendium of Jainism|publisher=[[University of Karnataka]]|date=1980|place=[[Dharwad]]}} 
* {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=y4aVRLGhf-8C|title=Faith &amp; Philosophy of Jainism|first=Arun Kumar|last=Jain|publisher=Gyan Publishing House|date=2009|access-date=2017-10-08|isbn=9788178357232}} &lt;bdi&gt; {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=y4aVRLGhf-8C|title=Faith &amp; Philosophy of Jainism|first=Arun Kumar|last=Jain|publisher=Gyan Publishing House|date=2009|access-date=2017-10-08|isbn=9788178357232}} &lt;/bdi&gt; {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=y4aVRLGhf-8C|title=Faith &amp; Philosophy of Jainism|first=Arun Kumar|last=Jain|publisher=Gyan Publishing House|date=2009|access-date=2017-10-08|isbn=9788178357232}} 
* {{Citation|last=Tandon|first=Om Prakash|author-link=Om Prakash Tandon|title=Jaina Shrines in India|publisher=[[Publications Division]], [[Ministry of Information and Broadcasting (India)|Ministry of Information and Broadcasting]], [[Government of India]]|isbn=81-230-1013-3|date=2002|origyear=1968|edition=1|place=[[New Delhi]]}} &lt;bdi&gt; {{Citation|last=Tandon|first=Om Prakash|author-link=Om Prakash Tandon|title=Jaina Shrines in India|publisher=[[Publications Division]], [[Ministry of Information and Broadcasting (India)|Ministry of Information and Broadcasting]], [[Government of India]]|isbn=81-230-1013-3|date=2002|origyear=1968|edition=1|place=[[New Delhi]]}} &lt;/bdi&gt;

[[શ્રેણી:વર્તમાન ચોવીસીના તીર્થંકરો]]</text>
      <sha1>nvi2yirhkk5tencytsfsv8a47ku6v8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900809</id>
      <parentid>900807</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T16:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Kshahpune|Kshahpune]] ([[User talk:Kshahpune|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:Brihaspati|Brihaspati]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>831231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7786" sha1="i3in0qk4xm71n5hz29n4z4l7toa7qil" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type             = જૈન
| deity_of         = ૧૨મા જૈન [[તીર્થંકર]]
| image            = Bhagwan Vasupujya.JPG
| caption          = વાસુપૂજ્યની મૂર્તિ, ચંપાપુર, બિહાર
| alt              = વાસુપપૂજ્ય
| venerated_in = [[જૈન ધર્મ]]
| symbol           = [[ભેંસ]]{{sfn|Tandon|2002|p=44}}
| color            = [[રાતો]]
| father           = વાસુપુજ્ય
| mother           = જયા (વિજય)
| height           = ૭૦ ધનુષ્ય (૨૧૦ મીટર){{sfn|Sarasvati|1970|p=444}}
| age              = ૭૨,૦૦,૦૦૦ વર્ષ
| tree             = 
| predecessor      = [[શ્રેયાંસનાથ]]
| successor        = [[વિમલનાથ]]
| birth_place = ચંપાપુર
| moksha_place = ચંપાપુરી
}}
'''વાસુપુજ્ય સ્વામી''' હાલનાં અવસર્પિણી યુગના [[જૈન ધર્મ|જૈન ધર્મના]] બારમા [[તીર્થંકર]] છે. જૈન માન્યતાઓ અનુસાર, તેમનો આત્મા [[કર્મ|કર્મોનો]] ક્ષય કરીને મુક્ત બન્યો એટલેકે સિદ્ધ બન્યો. વાસુપુજ્યનો જન્મ ઇક્ષ્વાકુ રાજવંશમાં ચાંપાપુરીમાં રાજા વાસુપુજ્ય અને રાણી જયાદેવીનો ઘેર થયો હતો. ભારતીય પંચાંગ અનુસાર તેમની જન્મ તિથિ ફાગણ વદ ચૌદસ છે. સંસાર ત્યાગ કર્યા પાદ એક મહિનાની સાધના પછી જ  હાલના ઉત્તર બંગાળના ભાગલપુરમાં  ચંપાપુરી સ્થળે તેમને અષાઢ સુદ ચૌદશના દિવસે [[કેવળ જ્ઞાન|કેવળ જ્ઞાનની]] પ્રાપ્તિ થઈ.   

== જીવનચરિત્ર ==
'''વાસુપુજ્ય સ્વામી''' હાલનાં અવસર્પિણી યુગના [[જૈન ધર્મ|જૈન ધર્મના]] બારમા [[તીર્થંકર]] છે. {{Sfn|Tukol|1980}}જૈન માન્યતાઓ અનુસાર, તેમનો આત્મા [[કર્મ|કર્મોનો]] ક્ષય કરીને મુક્ત બન્યો એટલે કે સિદ્ધ બન્યો. વાસુપુજ્યનો જન્મ ઇક્ષ્વાકુ રાજવંશમાં, ચંપાપુરીમાં રાજા વાસુપુજ્ય અને રાણી જયાદેવીનો ઘેર થયો હતો. ભારતીય પંચાંગ અનુસાર તેમની જન્મ તિથિ ફાગણ વદ ચૌદસ છે. સંસાર ત્યાગ કર્યા બાદ એક મહિનાની સાધના પછી જ હાલના ઉત્તર બંગાળના ભાગલપુરમાં આવેલા ચંપાપુરી સ્થળે તેમનેઅષાઢ સુદ ચૌદશના દિવસે [[કેવળ જ્ઞાન|કેવળ જ્ઞાનની]] પ્રાપ્તિ થઈ.   {{Sfn|Jain|2009}} 

દ્વિપૃષ્ઠ નામનો બીજો વાસુદેવ તેમના અનુયાયી હતા. તેણે અને તેના ભાઈ બળદેવ શ્રીવિજયે, તર્ક નામના પ્રતિવાસુદેવને  જીત્યો અને તેના દમનકારી શાસનનો અંત આણ્યો. શ્રીવિજય બાદમાં ભગવાન વાસુપુજ્યના સંઘમાં દીક્ષિત સાધુ બન્યા. {{Sfn|Jain|2009}} 

== મંદિરો ==

* જૈન મંદિર, ઍલેપ્પી, [[કેરળ]] 
* ચાંપાપુર 

== મૂર્તિ ==
ઈ.સ. ૨૦૧૪માં બિહારના નાથનગર, ચંપાપુરી, ભાગલપુર બિહાર માં ૩૧ ફુટ ઉંચાઇ ધરાવતી વાસુપુજ્યની સૌથી ઊંચી પ્રતિમાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ મૂર્તિનું નિર્માણ સોનાદેવી સેઠી ધર્માદા સંસ્થાના દાનમાંથી કરવામાં આવી હતી અને દિમાપુરના ફુલચંદ સેઠી સંકુલમાં આવેલી છે. &lt;ref&gt;{{Citation|title=Deity gift from Nagaland|url=http://www.telegraphindia.com/1140107/jsp/bihar/story_17757074.jsp|journal=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=7 January 2014|access-date=20 જુલાઈ 2019|archivedate=15 ઑગસ્ટ 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170815174839/https://www.telegraphindia.com/1140107/jsp/bihar/story_17757074.jsp}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation|title=Vasupujya|url=http://www.jainworld.com/jainbooks/tirthankar/bhag-12.htm|access-date=2019-07-20|archivedate=2016-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804211408/http://www.jainworld.com/jainbooks/tirthankar/bhag-12.htm}}&lt;/ref&gt; 

== આ પણ જુઓ ==

* 
* [[અરિહંત|અરિહંત (જૈન ધર્મ)]] 

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|30em}}

== સ્ત્રોતો ==

* {{Citation|last=Johnson|first=Helen M.|author-link=Helen M. Johnson|title=Vasupujyacaritra (Book 4.2 of the Trishashti Shalaka Purusha Caritra)|url=https://www.wisdomlib.org/jainism/book/trishashti-shalaka-purusha-caritra/d/doc213241.html|publisher=[[Maharaja_Sayajirao_University_of_Baroda#Oriental_Institute|Baroda Oriental Institute]]|date=1931}} 
* {{Citation|last=Tukol|first=T. K.|author-link=T. K. Tukol|title=Compendium of Jainism|publisher=[[University of Karnataka]]|date=1980|place=[[Dharwad]]}} 
* {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=y4aVRLGhf-8C|title=Faith &amp; Philosophy of Jainism|first=Arun Kumar|last=Jain|publisher=Gyan Publishing House|date=2009|access-date=2017-10-08|isbn=9788178357232}} &lt;bdi&gt; {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=y4aVRLGhf-8C|title=Faith &amp; Philosophy of Jainism|first=Arun Kumar|last=Jain|publisher=Gyan Publishing House|date=2009|access-date=2017-10-08|isbn=9788178357232}} &lt;/bdi&gt; {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=y4aVRLGhf-8C|title=Faith &amp; Philosophy of Jainism|first=Arun Kumar|last=Jain|publisher=Gyan Publishing House|date=2009|access-date=2017-10-08|isbn=9788178357232}} 
* {{Citation|last=Tandon|first=Om Prakash|author-link=Om Prakash Tandon|title=Jaina Shrines in India|publisher=[[Publications Division]], [[Ministry of Information and Broadcasting (India)|Ministry of Information and Broadcasting]], [[Government of India]]|isbn=81-230-1013-3|date=2002|origyear=1968|edition=1|place=[[New Delhi]]}} &lt;bdi&gt; {{Citation|last=Tandon|first=Om Prakash|author-link=Om Prakash Tandon|title=Jaina Shrines in India|publisher=[[Publications Division]], [[Ministry of Information and Broadcasting (India)|Ministry of Information and Broadcasting]], [[Government of India]]|isbn=81-230-1013-3|date=2002|origyear=1968|edition=1|place=[[New Delhi]]}} &lt;/bdi&gt;

[[શ્રેણી:વર્તમાન ચોવીસીના તીર્થંકરો]]</text>
      <sha1>i3in0qk4xm71n5hz29n4z4l7toa7qil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900812</id>
      <parentid>900809</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T16:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kshahpune</username>
        <id>87245</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Father's name is different from the son's name. Please correct it in other Indian languages, if need be.</comment>
      <origin>900812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7780" sha1="7cujsatkul0peswxgde51w0l4wryue3" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type             = જૈન
| deity_of         = ૧૨મા જૈન [[તીર્થંકર]]
| image            = Bhagwan Vasupujya.JPG
| caption          = વાસુપૂજ્યની મૂર્તિ, ચંપાપુર, બિહાર
| alt              = વાસુપપૂજ્ય
| venerated_in = [[જૈન ધર્મ]]
| symbol           = [[ભેંસ]]{{sfn|Tandon|2002|p=44}}
| color            = [[રાતો]]
| father           = વાસુપુજ્ય
| mother           = જયા (વિજય)
| height           = ૭૦ ધનુષ્ય (૨૧૦ મીટર){{sfn|Sarasvati|1970|p=444}}
| age              = ૭૨,૦૦,૦૦૦ વર્ષ
| tree             = 
| predecessor      = [[શ્રેયાંસનાથ]]
| successor        = [[વિમલનાથ]]
| birth_place = ચંપાપુર
| moksha_place = ચંપાપુરી
}}
'''વાસુપુજ્ય સ્વામી''' હાલનાં અવસર્પિણી યુગના [[જૈન ધર્મ|જૈન ધર્મના]] બારમા [[તીર્થંકર]] છે. જૈન માન્યતાઓ અનુસાર, તેમનો આત્મા [[કર્મ|કર્મોનો]] ક્ષય કરીને મુક્ત બન્યો એટલેકે સિદ્ધ બન્યો. વાસુપુજ્યનો જન્મ ઇક્ષ્વાકુ રાજવંશમાં ચાંપાપુરીમાં રાજા વસુપુજ્ય અને રાણી જયાદેવીનો ઘેર થયો હતો. ભારતીય પંચાંગ અનુસાર તેમની જન્મ તિથિ ફાગણ વદ ચૌદસ છે. સંસાર ત્યાગ કર્યા પાદ એક મહિનાની સાધના પછી જ  હાલના ઉત્તર બંગાળના ભાગલપુરમાં  ચંપાપુરી સ્થળે તેમને અષાઢ સુદ ચૌદશના દિવસે [[કેવળ જ્ઞાન|કેવળ જ્ઞાનની]] પ્રાપ્તિ થઈ.   

== જીવનચરિત્ર ==
'''વાસુપુજ્ય સ્વામી''' હાલનાં અવસર્પિણી યુગના [[જૈન ધર્મ|જૈન ધર્મના]] બારમા [[તીર્થંકર]] છે. {{Sfn|Tukol|1980}}જૈન માન્યતાઓ અનુસાર, તેમનો આત્મા [[કર્મ|કર્મોનો]] ક્ષય કરીને મુક્ત બન્યો એટલે કે સિદ્ધ બન્યો. વાસુપુજ્યનો જન્મ ઇક્ષ્વાકુ રાજવંશમાં, ચંપાપુરીમાં રાજા વસુપુજ્ય અને રાણી જયાદેવીનો ઘેર થયો હતો. ભારતીય પંચાંગ અનુસાર તેમની જન્મ તિથિ ફાગણ વદ ચૌદસ છે. સંસાર ત્યાગ કર્યા બાદ એક મહિનાની સાધના પછી જ હાલના ઉત્તર બંગાળના ભાગલપુરમાં આવેલા ચંપાપુરી સ્થળે તેમનેઅષાઢ સુદ ચૌદશના દિવસે [[કેવળ જ્ઞાન|કેવળ જ્ઞાનની]] પ્રાપ્તિ થઈ.   {{Sfn|Jain|2009}} 

દ્વિપૃષ્ઠ નામનો બીજો વાસુદેવ તેમના અનુયાયી હતા. તેણે અને તેના ભાઈ બળદેવ શ્રીવિજયે, તર્ક નામના પ્રતિવાસુદેવને  જીત્યો અને તેના દમનકારી શાસનનો અંત આણ્યો. શ્રીવિજય બાદમાં ભગવાન વાસુપુજ્યના સંઘમાં દીક્ષિત સાધુ બન્યા. {{Sfn|Jain|2009}} 

== મંદિરો ==

* જૈન મંદિર, ઍલેપ્પી, [[કેરળ]] 
* ચાંપાપુર 

== મૂર્તિ ==
ઈ.સ. ૨૦૧૪માં બિહારના નાથનગર, ચંપાપુરી, ભાગલપુર બિહાર માં ૩૧ ફુટ ઉંચાઇ ધરાવતી વાસુપુજ્યની સૌથી ઊંચી પ્રતિમાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ મૂર્તિનું નિર્માણ સોનાદેવી સેઠી ધર્માદા સંસ્થાના દાનમાંથી કરવામાં આવી હતી અને દિમાપુરના ફુલચંદ સેઠી સંકુલમાં આવેલી છે. &lt;ref&gt;{{Citation|title=Deity gift from Nagaland|url=http://www.telegraphindia.com/1140107/jsp/bihar/story_17757074.jsp|journal=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=7 January 2014|access-date=20 જુલાઈ 2019|archivedate=15 ઑગસ્ટ 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170815174839/https://www.telegraphindia.com/1140107/jsp/bihar/story_17757074.jsp}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation|title=Vasupujya|url=http://www.jainworld.com/jainbooks/tirthankar/bhag-12.htm|access-date=2019-07-20|archivedate=2016-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804211408/http://www.jainworld.com/jainbooks/tirthankar/bhag-12.htm}}&lt;/ref&gt; 

== આ પણ જુઓ ==

* 
* [[અરિહંત|અરિહંત (જૈન ધર્મ)]] 

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|30em}}

== સ્ત્રોતો ==

* {{Citation|last=Johnson|first=Helen M.|author-link=Helen M. Johnson|title=Vasupujyacaritra (Book 4.2 of the Trishashti Shalaka Purusha Caritra)|url=https://www.wisdomlib.org/jainism/book/trishashti-shalaka-purusha-caritra/d/doc213241.html|publisher=[[Maharaja_Sayajirao_University_of_Baroda#Oriental_Institute|Baroda Oriental Institute]]|date=1931}} 
* {{Citation|last=Tukol|first=T. K.|author-link=T. K. Tukol|title=Compendium of Jainism|publisher=[[University of Karnataka]]|date=1980|place=[[Dharwad]]}} 
* {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=y4aVRLGhf-8C|title=Faith &amp; Philosophy of Jainism|first=Arun Kumar|last=Jain|publisher=Gyan Publishing House|date=2009|access-date=2017-10-08|isbn=9788178357232}} &lt;bdi&gt; {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=y4aVRLGhf-8C|title=Faith &amp; Philosophy of Jainism|first=Arun Kumar|last=Jain|publisher=Gyan Publishing House|date=2009|access-date=2017-10-08|isbn=9788178357232}} &lt;/bdi&gt; {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=y4aVRLGhf-8C|title=Faith &amp; Philosophy of Jainism|first=Arun Kumar|last=Jain|publisher=Gyan Publishing House|date=2009|access-date=2017-10-08|isbn=9788178357232}} 
* {{Citation|last=Tandon|first=Om Prakash|author-link=Om Prakash Tandon|title=Jaina Shrines in India|publisher=[[Publications Division]], [[Ministry of Information and Broadcasting (India)|Ministry of Information and Broadcasting]], [[Government of India]]|isbn=81-230-1013-3|date=2002|origyear=1968|edition=1|place=[[New Delhi]]}} &lt;bdi&gt; {{Citation|last=Tandon|first=Om Prakash|author-link=Om Prakash Tandon|title=Jaina Shrines in India|publisher=[[Publications Division]], [[Ministry of Information and Broadcasting (India)|Ministry of Information and Broadcasting]], [[Government of India]]|isbn=81-230-1013-3|date=2002|origyear=1968|edition=1|place=[[New Delhi]]}} &lt;/bdi&gt;

[[શ્રેણી:વર્તમાન ચોવીસીના તીર્થંકરો]]</text>
      <sha1>7cujsatkul0peswxgde51w0l4wryue3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Kshahpune</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154462</id>
    <revision>
      <id>900806</id>
      <timestamp>2026-05-08T14:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="278" sha1="240pw6x1uvlcrptfjrv4o9un7xe5hrx" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Kshahpune}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૫૩, ૮ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>240pw6x1uvlcrptfjrv4o9un7xe5hrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Govinaddaas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154463</id>
    <revision>
      <id>900810</id>
      <timestamp>2026-05-08T16:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="b51cy04kwxr3druq5nkmzqkjgmlhm2l" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Govinaddaas}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૦, ૮ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>b51cy04kwxr3druq5nkmzqkjgmlhm2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Raxita dabhi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154464</id>
    <revision>
      <id>900811</id>
      <timestamp>2026-05-08T16:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="1zhssjalor2d9ondu3y1cpf3f1tlnj6" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Raxita dabhi}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૨:૦૪, ૮ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>1zhssjalor2d9ondu3y1cpf3f1tlnj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:Kshahpune</title>
    <ns>2</ns>
    <id>154465</id>
    <revision>
      <id>900813</id>
      <timestamp>2026-05-08T17:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kshahpune</username>
        <id>87245</id>
      </contributor>
      <comment>My details</comment>
      <origin>900813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="516" sha1="pac26bql9n9xgflb4t2v765jo154ha5" xml:space="preserve">હું, કમલેશ શાહ, ૬૫ વર્ષનો પુરુષ, ભારતીય, ગુજરાતી, જૈન, વાણિજ્યમાં સ્નાતક છું, ૪૫ વર્ષથી વધુનો આઇટી અનુભવ ધરાવતો બીપીએમ કન્સલ્ટન્ટ તરીકે કામ કરું છું.

જ્ઞાનના પાયામાં સુધારાઓ પૂરા પાડવા એ મારો શોખ છે.</text>
      <sha1>pac26bql9n9xgflb4t2v765jo154ha5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Ailura</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154466</id>
    <revision>
      <id>900815</id>
      <timestamp>2026-05-08T18:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="cd6hkhll9mdpfy1f6f59r1ant5ejuyf" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Ailura}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૫૫, ૮ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>cd6hkhll9mdpfy1f6f59r1ant5ejuyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ધ લિટલ મરમેઇડ (પ્રતિમા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154467</id>
    <revision>
      <id>900818</id>
      <timestamp>2026-05-09T02:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28011-56</username>
        <id>87250</id>
      </contributor>
      <comment>[[ચિત્ર:Petite sirène de Copenhague (conforme à la loi danoise).JPG|thumb]] '''ધ લિટલ મરમેઇડ''' એ એડવર્ડ એરિક્સન દ્વારા બનાવેલ કાંસાની પ્રતિમા છે, જેમાં એક મરમેઇડ માનવ બનતી દર્શાવવામાં આવી છે. આ શિલ્પ ડે...થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું</comment>
      <origin>900818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="jnjgk8i3k4qzjgef784so9nmmtg3vf5" xml:space="preserve">[[ચિત્ર:Petite sirène de Copenhague (conforme à la loi danoise).JPG|thumb]]
'''ધ લિટલ મરમેઇડ''' એ એડવર્ડ એરિક્સન દ્વારા બનાવેલ કાંસાની પ્રતિમા છે, જેમાં એક મરમેઇડ માનવ બનતી દર્શાવવામાં આવી છે. આ શિલ્પ ડેનમાર્કના કોપનહેગનમાં લેંગેલિની પ્રોમેનેડ ખાતે પાણીના કિનારે એક ખડક પર પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું છે.

ડેનિશ લેખક [[હંસ ક્રિશ્ચિયન એન્ડરસન]] દ્વારા 1837 માં લખાયેલી આ જ નામની પરીકથા પર આધારિત, આ નાની અને અસ્પષ્ટ પ્રતિમા કોપનહેગનનું એક ચિહ્ન છે અને 1913 માં તેના અનાવરણ પછીથી તે એક મુખ્ય પ્રવાસી આકર્ષણ રહ્યું છે. તાજેતરના દાયકાઓમાં તે તોડફોડ કરનારાઓ અને રાજકીય કાર્યકરો દ્વારા અપમાન માટે એક લોકપ્રિય લક્ષ્ય બની ગયું છે.

== સંદર્ભ ==

[[શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો]]</text>
      <sha1>jnjgk8i3k4qzjgef784so9nmmtg3vf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Dam Tuan Quynh 1</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154468</id>
    <revision>
      <id>900820</id>
      <timestamp>2026-05-09T09:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="285" sha1="ehu6bvlab79i3h5ij9dpl1nn8cwh959" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Dam Tuan Quynh 1}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૫૩, ૯ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>ehu6bvlab79i3h5ij9dpl1nn8cwh959</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>