વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 1508 902026 901105 2026-07-02T16:19:25Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902026 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{Infobox planet | bgcolour = #c0c0ff | name = પૃથ્વી | symbol = [[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]] | image = [[File:The Blue Marble (remastered).jpg|frameless|A color image of Earth as seen from Apollo 17]] | caption = "[[The Blue Marble]]" photograph of Earth,<br>taken from ''[[Apollo 17]]'' | alt_names = Terra, Gaia | flag = {{flagicon|world}} | epoch = [[J2000.0]]<ref group=note name=epoch/> | aphelion = 152,098,232&nbsp;km<br> 1.01671388&nbsp;[[astronomical unit|AU]]<ref group=note name=apsis/> | perihelion = 147,098,290&nbsp;km<br> 0.98329134&nbsp;AU<ref group=note name=apsis/> | semimajor = 149,598,261&nbsp;km<br> 1.00000261&nbsp;AU<ref name=standish_williams_iau/> | eccentricity = 0.01671123<ref name=standish_williams_iau/> | inclination = 7.155° to [[Sun]]'s [[equator]]<br>1.57869°<ref name=Allen294/> to [[invariable plane]] | asc_node = 348.73936°<ref name="earth_fact_sheet"/><ref group=note name=asc_node/> | arg_peri = 114.20783°<ref name="earth_fact_sheet"/><ref group=note name=arg_peri/> | mean_anomaly = 357.51716°<ref name="earth_fact_sheet"/> | period = 365.256363004&nbsp;days<ref name="IERS"/><br>1.000017421&nbsp;[[Julian year (astronomy)|yr]] | avg_speed = 29.78&nbsp;km/s<ref name="earth_fact_sheet"/><br>107,200&nbsp;km/h | satellites = 1 natural&nbsp;(the [[Moon]]) <br /> 8,300+ artificial ({{as of|2001|3|1|lc=on}})<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=4008|title=Reentry Assessment - US Space Command Fact Sheet|author=[[US Space Command]]|date=March 1, 2001|publisher=SpaceRef Interactive|access-date=2011-05-07}}{{Dead link|date=જૂન 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | physical_characteristics = yes | flattening = 0.0033528<ref name=iers/> | equatorial_radius = 6,378.1&nbsp;km<ref name=usno/><ref name="WGS-84"/> | polar_radius = 6,356.8&nbsp;km<ref name=cazenave_ahrens1995/> | mean_radius = 6,371.0&nbsp;km<ref name=hbcp2000/> | circumference = 40,075.017&nbsp;km&nbsp;([[equator]]ial)<ref name="WGS-84">[[World Geodetic System]] (''WGS-84''). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/https://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=2020-03-11 }} from [[National Geospatial-Intelligence Agency]].</ref><br>40,007.86&nbsp;km&nbsp;([[meridional]])<ref name="WGS-84-2"/><ref name="circ">The Earth's [[circumference]] is (almost) exactly 40,000 km because the [[metre]] was calibrated based precisely on this measurement – more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.</ref> | surface_area = 510,072,000&nbsp;km²<ref name="Pidwirny 2006" /><ref name=cia /><ref group=note name=surfacecover/> {{nowrap|148,940,000 km² land (29.2 %)}}<br> {{nowrap|361,132,000 km² water (70.8 %)}} | volume = [[Volume of the Earth|1.08321{{e|12}}]]&nbsp;km³<ref name="earth_fact_sheet"/> | mass = 5.9736{{e|24}}&nbsp;kg<ref name="earth_fact_sheet"/> | density = 5.515&nbsp;g/cm³<ref name="earth_fact_sheet"/> | surface_grav = [[Earth's gravity|9.780327]] [[metre per second squared|m/s²]]<ref name="yoder12"/><br>0.99732&nbsp;[[g-force|''g'']] | escape_velocity = 11.186&nbsp;km/s<ref name="earth_fact_sheet"/> | sidereal_day = 0.99726968&nbsp;d<ref name=Allen296 /> <br>23{{smallsup|h}}&nbsp;56{{smallsup|m}}&nbsp;4.100{{smallsup|s}} | rot_velocity = {{convert|1674.4|km/h|m/s|abbr=on}}<ref name="Cox2000"/> | axial_tilt = 23°26'21".4119<ref name="IERS"/> | albedo = 0.367 ([[Geometric albedo|geometric]])<ref name="earth_fact_sheet"/><br/> 0.306 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="earth_fact_sheet"/> | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | min_temp_1 = 184&nbsp;K<ref name=asu_lowest_temp/> | mean_temp_1 = 287.2&nbsp;K<ref name=kinver20091210/> | max_temp_1 = 331&nbsp;K<ref name=asu_highest_temp/> | temp_name2 = [[Celsius]] | min_temp_2 = −89.2&nbsp;°C | mean_temp_2 = 14&nbsp;°C | max_temp_2 = 57.8&nbsp;°C | surface_pressure = [[Atmosphere (unit)|101.325]]&nbsp;[[Pascal (unit)|kPa]] ([[Sea level|MSL]]) | atmosphere_composition = 78.08%&nbsp;[[nitrogen]] (N₂)<ref name="earth_fact_sheet"/> (dry air)<br> 20.95%&nbsp;[[oxygen]] (O₂)<br> 0.93%&nbsp;[[argon]]<br> 0.038%&nbsp;[[carbon dioxide]]<br>About 1% [[water vapor]] (varies with [[climate]]) |note = no }} [[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|frameless|right|upright=1.5]] '''પૃથ્વી''' એ [[સૂર્ય]] ([[:en:Sun|Sun]])થી ત્રીજો [[ગ્રહ]] ([[:en:planet|planet]]) (ઘોષિત કરવામાં આવ્યો{{Audio-IPA|en-us-earth.ogg|/ɝːθ/}})<ref>{{cite web | url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?dict=CALD&key=24538&ph=on | title=Earth (PLANET) | work=Cambridge Advanced Learner's Dictionary | publisher=Cambridge University Press | access-date=2008-11-14 | archive-date=2008-12-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081219010756/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?dict=CALD&key=24538&ph=on | url-status=dead }}</ref> છે. [[ઘનતા]] ([[:en:density|density]]), [[પદાર્થમાં રહેલો દ્રવ્યનો જથ્થો (દળ)|દળ]] ([[:en:mass|mass]]) અને વ્યાસ ([[:en:diameter|diameter]])માં, પૃથ્વી એ [[સૂર્યમંડળ |સૌરમંડળ]] ([[:en:Solar System|Solar System]])માંનો [[જમીન ધરાવતો ગ્રહ |જમીન ધરાવતો સૌથી મોટો ગ્રહ]] ([[:en:terrestrial planet|terrestrial planet]]) છે. ''તેને [[વિશ્વ]] ([[:en:World|World]])'' અને ''[[Wiktionary:Terra|ટેરા]]'' નામે પણ ઓળખવામાં આવે છે. <ref group="note">[[આંતરરાષ્ટ્રીય ખગોળશાસ્ત્રીય યુનિયન]] ([[:en:International Astronomical Union|International Astronomical Union]])ના સંમેલન દ્વારા પૃથ્વી સિવાય સૂર્યની આસપાસ ફરતા વિસ્તૃત જમીન પદાર્થો માટે "ટેરા" શબ્દ વાપરવાનું ઠેરવવામાં આવ્યું છે, જેની નોંધ લેવી. સીએફ. ''{{cite web | last=Blue | first=Jennifer | date=2007-07-05 | url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/jsp/append5.jsp | title=Descriptor Terms (Feature Types) | work=Gazetteer of Planetary Nomenclature | publisher=USGS | access-date=2007-07-05 }}</ref> લાખો-કરોડો [[જાતિઓ]] ([[:en:species|species]])<ref>{{cite journal | last = May | first = Robert M. | title=How many species are there on earth? | journal=Science | year=1988 | volume=241 | issue=4872 | pages=1441–1449 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Sci...241.1441M | access-date=2007-08-14 | doi=10.1126/science.241.4872.1441 | pmid=17790039 }}</ref> અને [[મનુષ્ય |મનુષ્ય]] ([[:en:human|human]])નું રહેઠાણ એવી પૃથ્વી, આખા [[બ્રહ્માંડ |બ્રહ્માંડ]] ([[:en:universe|universe]])નો એક માત્ર એવો ગ્રહ છે જ્યાં [[જીવન |જીવન]] ([[:en:life|life]]) હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. [[પૃથ્વીની ધાર |4.54 અબજ વર્ષો]] ([[:en:Age of the Earth|4.54 billion years]]) પહેલાં પૃથ્વીની રચના થઈ હતી<ref name="age_earth1">{{cite book | first=G.B. | last=Dalrymple | year=1991 | title=The Age of the Earth | publisher=Stanford University Press | location=California | isbn=0-8047-1569-6 }}</ref><ref name="age_earth2">{{cite web | last=Newman | first=William L. | date=2007-07-09 | url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html | title=Age of the Earth | publisher=Publications Services, USGS | access-date=2007-09-20 }}</ref><ref name="age_earth3">{{cite journal | last=Dalrymple | first=G. Brent | title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved | journal=Geological Society, London, Special Publications | year=2001 | volume=190 | pages=205–221 | url=http://sp.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/190/1/205 | access-date=2007-09-20 | doi = 10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 }}</ref><ref name="age_earth4">{{cite web | last=Stassen | first=Chris | date=2005-09-10 | url=http://www.toarchive.org/faqs/faq-age-of-earth.html | title=The Age of the Earth | publisher=[[TalkOrigins Archive]] | access-date=2008-12-30 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અને આશરે એક અબજ વર્ષ પછી તેની સપાટી પર જીવન પાંગર્યું હતું. ત્યારથી, પૃથ્વીના [[જીવમંડળ]] ([[:en:biosphere|biosphere]])ના કારણે તેના [[પૃથ્વીનું વાતાવરણ|વાયુમંડળ]] ([[:en:Earth's atmosphere|the atmosphere]])માં અને અન્ય [[અજૈવિક]] ([[:en:abiotic|abiotic]]) પરિસ્થિતિઓમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર આવ્યો છે; [[હવામાંનું જીવતંત્ર|હવામાંના જીવતંત્રો]] ([[:en:aerobic organisms|aerobic organisms]])નો વિપુલ પ્રમાણમાં વિકાસ તેમ જ [[ઓઝોનનું સ્તર|ઓઝોન સ્તર]] ([[:en:ozone layer|ozone layer]])ની રચનાથી તથા તેની સાથે [[પૃથ્વીનું લોહચુંબકીય ક્ષેત્ર|પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર]] ([[:en:Earth's magnetic field|Earth's magnetic field]])ની અસર સૂર્યના હાનિકારક કિરણોને પૃથ્વીની સપાટી પર પહોંચતા અટકાવે છે, જેના પરિણામે પૃથ્વી પર જીવન સંભવી શક્યું છે. <ref>{{cite book | first=Roy M. | last=Harrison | coauthors=Hester, Ronald E. | year=2002 | title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation | publisher=Royal Society of Chemistry | isbn=0854042652 }}</ref>આ સમયગાળામાં, પૃથ્વીના ભૌતિક ગુણધર્મો તેમ જ તેના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ઇતિહાસ અને તેની ભ્રમણકક્ષાના કારણે જીવન ટકી શકયું. કહેવાય છે કે પૃથ્વી પર હજી 1.5 અબજ વર્ષો સુધી જીવન ટકી શકશે, એ પછી સૂર્યની વધતી જતી તેજસ્વિતા, પૃથ્વીના જીવમંડળને બરબાદ કરી નાખશે. <ref name=carrington /> પૃથ્વીનું [[પડ / પોપડો (ભૂસ્તરશાસ્ત્ર)|ઉપલી સપાટી]] ([[:en:Crust (geology)|outer surface]]) વિવિધ કઠોર ભાગોમાં અથવા તો [[ટૅકટોનિક પ્લેટ|ટેકટોનિક પ્લેટો]] ([[:en:tectonic plate|tectonic plate]])માં વહેંચાયેલી છે. આ ટેકટોનિક પ્લેટો [[ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમય રેખા|લાખો-કરોડો વર્ષો]] ([[:en:Geologic time scale|many millions of years]])થી સપાટી પર આમથી તેમ ધીમે ધીમે ગતિ કરી રહી છે. પૃથ્વીની સપાટીનો 71% ભાગ [[દરિયાના પાણી|ખારા પાણી]] ([[:en:seawater|salt-water]])ના [[મહાસાગર|સમુદ્ર]] ([[:en:ocean|ocean]])થી રોકાયેલો છે, બાકીનો ભાગ [[ખંડ|ખંડો]] ([[:en:continent|continent]]), [[દ્વિપ / ટાપુ|દ્વિપો]] ([[:en:island|island]]) અને જે અન્ય કોઈ ગ્રહની સપાટી પર જોવા મળ્યું નથી એવા જીવન માટે આવશ્યક એવા પ્રવાહી [[જળ / પાણી|જળ]] ([[:en:water|water]])થી રોકાયેલો છે.<ref group=note>સૌરમંડળના બીજા ગ્રહો, કાં તો ખૂબ ગરમ અને કાં તો ખૂબ ઠંડા હોવાથી તેમના પર પ્રવાહી જળ ટકી શકતું નથી. જો કે, મંગળની સપાટી પર ભૂતકાળમાં પાણી અસ્તિત્વ ધરાવતું હોવાના પુરાવા મળ્યા છે, અને કદાચ આજે પણ ત્યાં કોઈ સ્થળે પાણીનું અસ્તિત્વ હોઈ શકે છે. જુઓઃ {{cite news | author=Msnbc | title=Rover reveals Mars was once wet enough for life | publisher=NASA | date=2007-03-02 | url=http://www.msnbc.msn.com/id/4202901/ | access-date=2007-08-28 | archive-date=2004-02-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040210011241/http://www.msnbc.msn.com/id/4202901/ | url-status=dead }}</cite><cite>{{cite news | author=Staff | title=Simulations Show Liquid Water Could Exist on Mars | publisher=University of Arkansas | date=2005-11-07 | url=http://dailyheadlines.uark.edu/5717.htm | access-date=2007-08-08 | archive-date=2007-08-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070807082823/http://dailyheadlines.uark.edu/5717.htm | url-status=dead }}</ref><ref group=note>2007ની માહિતી મુજબ, સૌરમંડળ સિવાયના એક માત્ર ગ્રહના વાતાવરણમાં પાણીની વરાળ મળી આવી હતી, તે વાયુનો ગોળો હતો. જુઓઃ {{cite journal | author=Tinetti, G. ''et al'' | title=Water vapour in the atmosphere of a transiting extrasolar planet | journal=Nature | month=July | year=2007 | volume=448 | pages=169–171 | url=http://www.nature.com/nature/journal/v448/n7150/abs/nature06002.html | doi = 10.1038/nature06002 }}</ref> પ્રમાણમાં ઘન કહેવાય તેવા [[લાવારસનું આવરણ (ભૂસ્તરશાસ્ત્ર)|લાવારસના આવરણ]] ([[:en:Mantle (geology)|mantle]])થી બનેલું પૃથ્વીનું અંતરાળ સક્રિય હોય છે, પ્રવાહી [[બાહ્ય ગર્ભ]] ([[:en:outer core|outer core]]) લોહચુંબકીય ક્ષેત્ર ઊભું કરે છે અને [[અંતઃ ગર્ભ]] ([[:en:inner core|inner core]]) ઘન લોહ ધાતુઓનું બનેલું હોય છે. પૃથ્વી [[બહારની/ઉપલી જગ્યા|બાહ્ય અવકાશ]] ([[:en:outer space|outer space]])માંના સૂર્ય, [[ચંદ્ર]] ([[:en:Moon|Moon]]) તેમ જ અન્ય ગ્રહો સાથે ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાઓ કરે છે. અત્યારે, પૃથ્વી પોતાની ધરી પર એક ભ્રમણ પૂરું કરે તેને આપણે એક દિવસ કહીએ છીએ અને ૩૬૫.૨૬ દિવસમાં પૃથ્વી સૂર્યની આસપાસ એક પરિભ્રમણ પૂરું કરે છે. આટલા સમયગાળાને [[તારા (તારાની ગતિથી મપાતું) વર્ષ|તારક વર્ષ]] ([[:en:sidereal year|sidereal year]]) કહેવામાં આવે છે, જે ૩૬૫.૨૬ [[સૌર દિવસ|સૌર દિવસો]] ([[:en:solar day|solar day]]) સમાન છે. <ref group=note>[[તારા દિવસ|તારા દિવસો]] ([[:en:sidereal day|sidereal day]])ની સંખ્યા કરતાં સૌર દિવસોની સંખ્યા એક ઓછી હોય છે, કારણ કે સૂર્યની આસપાસ પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા એક વધુ પરિભ્રમણને જન્મ આપે છે- પૃથ્વીનું તેની પોતાની ધરી પર પરિભ્રમણ.</ref> પૃથ્વીની ધરી, 23.4ના ખૂણે તેની [[ભ્રમણકક્ષા (ખગોળશાસ્ત્ર)|ભ્રમણકક્ષા]] ([[:en:Orbital plane (astronomy)|orbital plane]])ને [[ક્ષિતિજ સાથે કાટખૂણે|કાટખૂણે]] ([[:en:perpendicular|perpendicular]]) સહેજ [[ધરીનો ઝુકાવ|નમેલી]] ([[:en:axial tilt|tilted]]) છે, <ref>યોડર, ચાર્લ્સ એફ. ( 1995:8).</ref> જેના કારણે પૃથ્વીની સપાટી પર એક [[ઉષ્ણકટિબંધ વર્ષ|ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષ]] ([[:en:tropical year|tropical year]]) (૩૬૫.૨૪ સૌર દિવસો) દરમ્યાન જુદી જુદી ૠતુઓ પેદા થાય છે. ચંદ્ર પૃથ્વીનો એક માત્ર જાણીતો [[કુદરતી ઉપગ્રહ]] ([[:en:natural satellite|natural satellite]]) છે. આશરે 4.53 અબજ વર્ષો પહેલાં ચંદ્રે પૃથ્વીની ફરતે પરિભ્રમણ કરવાનું શરૂ કયુર્ં. તેના આ પરિભ્રમણથી સમુદ્રમાં [[ભરતી-ઓટ]] ([[:en:tide|tide]]) પેદા થાય છે, પૃથ્વીની ધરીનો ખૂણો સ્થિર બની રહે છે તથા પૃથ્વીનું તેની ધરી પરનું પરિભ્રમણ ધીરે ધીરે ધીમું પડતું જાય છે.આશરે ૪.૧ અને ૩.૮ અબજ વર્ષો અગાઉ થયેલ [[પાછળથી થયેલો ભારે તોપમારો|ભારે તોપમારા જેવા વરસાદ]] ([[:en:Late Heavy Bombardment|Late Heavy Bombardment]])થી ઊભી થયેલી [[મધ્યગ્રહ|મધ્યગ્રહો]] ([[:en:asteroid|asteroid]])ની અસરોથી પૃથ્વીની સપાટી પરના વાતાવરણમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો હતો. પૃથ્વીના પેટાળમાંના ખનિજ સ્રોતો તેમ જ જીવમંડળની પેદાશો વિશ્વની માનવ વસતિને ટકવા માટે જરૂરી સ્રોતો પૂરાં પાડે છે. પૃથ્વી પર વસતા મનુષ્ય સમુદાયો આશરે 200 સાર્વભૌમી રાષ્ટ્રોમાં વહેંચાયેલા છે, જે એકબીજા સાથે વેપાર, પ્રવાસ, રાજકીય મુત્સુદ્દીપણા અને લશ્કરી ગતિવિધિઓથી સંપર્કમાં રહે છે. પૃથ્વી બાબતે માનવ સંસ્કૃતિએ અનેક વિભાવનાઓ ઊભી કરી હતી- જેમાં પૃથ્વીને દૈવી માનવાની બાબત, [[સપાટ પૃથ્વી]] ([[:en:flat Earth|flat Earth]])ની વિભાવના અને પૃથ્વીને જાળવણી માંગતી એક સંકલિત વાતાવરણ વ્યવસ્થા તરીકે જોતા આધુનિક દષ્ટિકોણનો પણ સમાવેશ થાય છે. ૧૯૬૧ જયારે [[યુરી ગાગરિન]] ([[:en:Yuri Gagarin|Yuri Gagarin]]) બાહ્ય અવકાશમાં પહોંચ્યો ત્યારે પહેલીવાર કોઈ માનવીએ પૃથ્વીની સપાટીથી બહાર પગ મૂકયો હતો. == ઘટનાક્રમ / સાલવારી == પૃથ્વીના ભૂતકાળ અંગે વિજ્ઞાનીઓ વિગતવાર માહિતીની પુનઃરચના કરી શકયા છે. સૌથી નજીકના સમયના સૌરમંડળના અંશ નીચેની તારીખ/સમયગાળાના છે- 4.5672&nbsp;±&nbsp;0.0006&nbsp;અબજ&nbsp;વર્ષો અગાઉ,<ref>{{cite journal|doi=10.1126/science.7667634|title=The Earth's early evolution|year=1995|author=Bowring, S.|journal=Science|volume=269|pages=1535|pmid=7667634}}</ref> અને 4.54&nbsp;અબજ&nbsp;વર્ષો અગાઉ (1% અચોક્કસતા હોઈ શકે)<ref name="age_earth1" /><ref name="age_earth2" /><ref name="age_earth3" /><ref name="age_earth4" /> [[સૌર નિહારિકા|સૂર્યની નિહારિકા]] ([[:en:solar nebula|solar nebula]])માંથી- સૂર્યમાંથી ફેંકાયેલા કચરા-ધૂળ અને ગેસમિશ્રિત, ગોળ ચપટી તકતી જેવા આકારના ટુકડાઓમાંથી પૃથ્વી અને સૌર માળાના અન્ય ગ્રહોની રચના થઈ છે. આવાં ઉમેરાયેલાં દ્રવ્યો વડે પૃથ્વીનું બંધારણ મોટા ભાગે 100–200–લાખ–વર્ષોમાં પૂરું થયું હતું. <ref>{{cite journal | last=Yin | first=Qingzhu | coauthors=Jacobsen, S. B.; Yamashita, K.; Blichert-Toft, J.; Télouk, P.; Albarède, F. | title=A short timescale for terrestrial planet formation from Hf-W chronometry of meteorites | journal=Nature | year=2002 | volume=418 | issue=6901 | pages=949–952 | doi=10.1038/nature00995 }}</ref>શરૂઆતમાં જયારે પૃથ્વીનું બહારનું [[પીગળેલું |પીગળેલું]] ([[:en:molten|molten]]) આવરણ ઠંડું પડીને એક ઘન સ્તરમાં ફેરવાયું ત્યારે વાતાવરણમાં પાણી એકઠું થવું શરૂ થયું. એના પછી થોડા જ સમયમાં ચંદ્રનું નિર્માણ થયું. એવું કહેવાય છે કે પૃથ્વીના 10% જેટલો દ્રવ્ય-જથ્થો<ref>{{cite conference | author = Canup, R. M.; Asphaug, E. | title = An impact origin of the Earth-Moon system | booktitle = Abstract #U51A-02 | publisher = American Geophysical Union | date = Fall Meeting 2001 | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/2001AGUFM.U51A..02C | access-date = 2007-03-10 }}</ref> ધરાવતો મંગળના કદનો ટુકડો (કયારેક તેને [[જાયન્ટની અસરો અંગેની પૂર્વધારણા |થેઈયા]] ([[:en:Giant impact hypothesis|Theia]]) કહેવામાં આવે છે), પૃથ્વી સાથે ઝડપભેર અથડાતાં તેના આઘાતથી ચંદ્રનું સર્જન થયું હતું.<ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphaug | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708–712 | year = 2001 | url = http://www.nature.com/nature/journal/v412/n6848/abs/412708a0.html | doi = 10.1038/35089010 }}</ref> આ ટુકડામાંથી કેટલોક દ્રવ્ય-જથ્થો પૃથ્વીમાં ભળી ગયો અને કેટલોક અવકાશમાં ફેંકાયો, જે ભ્રમણકક્ષા પર ચંદ્રનું સર્જન કરવા માટે પૂરતો હતો. ગેસ વિસર્જન અને ભભૂકતા [[જવાળામુખી]] ([[:en:Volcano|volcanic]])ઓના પરિણામે આદિકાળનું વાયુમંડળ પેદા થયું. [[પાણીની વરાળ]] ([[:en:water vapor|water vapor]])ના સંકોચનથી, મધ્યગ્રહો, વિશાળ પ્રોટો-ગ્રહો, ધૂમકેતુઓ અને ટ્રાન્સ-નેપ્ચ્યુનિયન પદાર્થો દ્વારા પહોંચતો બરફ અને પ્રવાહી પાણીથી [[વિશ્વના મહાસાગરોનું ઉદ્ગમ|મહાસાગરોનું નિર્માણ થયું]] ([[:en:Origin of the world's oceans|produced the oceans]]).<ref name="watersource">{{cite journal | author=Morbidelli, A.; Chambers, J.; Lunine, J. I.; Petit, J. M.; Robert, F.; Valsecchi, G. B.; Cyr, K. E. | title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth | journal=Meteoritics & Planetary Science | year=2000 | volume=35 | issue=6 | pages=1309–1320 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000M&PS...35.1309M | access-date=2007-03-06 }}</ref> ખંડીય વિકાસ માપવા માટે બે મુખ્ય મૉડલ સૂચવાયાં છેઃ <ref>{{cite book | first=John James William | last=Rogers | coauthors=Santosh, M. | year=2004 | title=Continents and Supercontinents | pages=48 | publisher=Oxford University Press US | isbn=0195165896 }}</ref>આજના દિવસનો સ્થિર વિકાસ<ref>{{cite journal|last=Hurley|first=P.M.|coauthors=Rand, J.R.|date=1969|title=Pre-drift continental nuclei|journal=Science|volume=164|pages=1229–1242|doi=10.1126/science.164.3885.1229|pmid=17772560}}</ref> અને પૃથ્વીના ઇતિહાસમાં શરૂઆતમાં થયેલો ઝડપી વિકાસ. <ref>{{cite journal|last=Armstrong|first=R.L.|date=1968|title=A model for the evolution of strontium and lead isotopes in a dynamic earth|journal=Rev. Geophys.|volume=6|pages=175–199|doi=10.1029/RG006i002p00175}}</ref> ખંડીય પોપડાઓ શરૂઆતમાં ઝડપથી વિકાસ પામ્યા હોય<ref>{{cite journal|doi=10.1016/S0040-1951(00)00055-X|title=Early formation and long-term stability of continents resulting from decompression melting in a convecting mantle|year=2000|author=De Smet, J|journal=Tectonophysics|volume=322|pages=19}}</ref> અને પછી લાંબા સમય સુધી સ્થિર ખંડીય વિસ્તાર તરીકે વિકસ્યા હોય તેવો બીજા વિકલ્પ, હાલના સંશોધન પ્રમાણે વધુ સંભવિત લાગે છે. <ref>{{cite journal|doi=10.1126/science.1117926|year=2005|month=Dec|author=Harrison, Tm; Blichert-Toft, J; Müller, W; Albarede, F; Holden, P; Mojzsis, Sj|title=Heterogeneous Hadean hafnium: evidence of continental crust at 4.4 to 4.5 ga.|volume=310|issue=5756|pages=1947–50|pmid=16293721|journal=Science (New York, N.Y.)}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1016/S1367-9120(03)00134-2|title=Continental crustal growth and the supercontinental cycle: evidence from the Central Asian Orogenic Belt|year=2004|author=Hong, D|journal=Journal of Asian Earth Sciences|volume=23|pages=799}}</ref><ref>{{cite journal|last=Armstrong|first=R.L.|date=1991|title=The persistent myth of crustal growth|journal=Australian Journal of Earth Sciences|volume=38|pages=613–630|doi=10.1080/08120099108727995}}</ref> સેંકડો કરોડો વર્ષોના [[ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમયસારણી|સમયગાળા]] ([[:en:Geologic time scale|time scales]]) સુધી, ખંડો બનવા અને તૂટતાં રહેવાની પ્રક્રિયાને પરિણામે પૃથ્વીની સપાટી સતત વિકસતી, આકાર બદલતી રહી છે. આ ખંડો પૃથ્વીની સપાટી પર આમથી તેમ ગતિ પણ કરતા અને કયારેક એકબીજા સાથે જોડાઈને [[મહાખંડ]] ([[:en:supercontinent|supercontinent]]) બનાવતા. સૌથી શરૂઆતના જાણીતા મહાખંડોમાંથી એક, [[રોડિનીઆ]] ([[:en:Rodinia|Rodinia]]) નામનો મહાખંડ આશરે 7500 લાખ વર્ષો અગાઉ ([[મિલિયન યર અગો (દસ લાખ વર્ષ પહેલાં) (એકમ)|મ્યા]] ([[:en:mya (unit)|mya]])) તૂટવો શરૂ થયો હતો. 600–540&nbsp;લાખ વર્ષો અગાઉ એ ખંડોએ પાછળથી ફરીથી જોડાઈને [[પન્નોટિયા|પેન્નોટિયા]] ([[:en:Pannotia|Pannotia]]) ખંડ બનાવ્યો, અને પછી છેવટે [[પંગાઈઆ|પાંગઈઆ]] ([[:en:Pangaea|Pangaea]]) ખંડ બનાવ્યો, જે 180&nbsp;mya લાખ વર્ષો અગાઉ તૂટીને છૂટો પડ્યો. <ref>{{cite journal | author=Murphy, J. B.; Nance, R. D. | title=How do supercontinents assemble? | journal=American Scientist | year=1965 | volume=92 | pages=324–33 | url=http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm | access-date=2007-03-05 | doi=10.1511/2004.4.324 | archive-date=2007-07-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm | url-status=dead }}</ref> === જીવનની ઉત્ક્રાંતિ === અત્યારે જીવનની [[ઉત્ક્રાંતિ]] ([[:en:evolution|evolution]])ને ટકાવી શકે, પોષી શકે તેવું એકમાત્ર ઉદાહરણરૂપ વાતાવરણ માત્ર પૃથ્વી પર જ ઉપલબ્ધ છે.<ref>{{cite book | author=Purves, William Kirkwood; Sadava, David; Orians, Gordon H.; Heller, Craig | title=Life, the Science of Biology: The Science of Biology | publisher=Macmillan | page=455 | year=2001 | isbn=0716738732 }}</ref> 4 અબજ વર્ષો અગાઉ, અતિશય ઊર્જાવાન રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓથી પોતાની જાતનું અનુસર્જન/સ્વ-પ્રતિકૃતિ રચતો અણુ પેદા થયો હશે અને તેના અડધા બિલિયન વર્ષો પછી [[છેલ્લા વિશ્વવ્યાપક સામાન્ય પૂર્વજ|તમામ જીવોનો સૌથી છેલ્લો વિશ્વવ્યાપક સામાન્ય પૂર્વજ]] ([[:en:last universal common ancestor|last common ancestor of all life]]) અસ્તિત્વ ધરાવતો હશે તેવું માનવામાં આવે છે.<ref>{{cite journal | last=Doolittle | first=W. Ford | title=Uprooting the tree of life | journal=Scientific American | month=February | year=2000 | volume=282 | issue=6 | pages=90–95 | doi=10.1038/nature03582 }}</ref> [[પ્રકાશસંશ્વ્લેષણ]] ([[:en:photosynthesis|photosynthesis]])ની પ્રક્રિયાના વિકાસથી સૂર્યની ઊર્જા સીધી જૈવ રૂપમાં સંગ્રહિત થઈ શકી; તેના પરિણામે વાયુમંડળમાં ઑકિસજન એકઠો થવો શરૂ થયો અને ઉપરના વાયુમંડળમાં [[ઓઝોન]] ([[:en:ozone|ozone]])([[ઑકિસજન અણુ|ઑકિસજનના અણુ]] ([[:en:molecular oxygen|molecular oxygen]])નું એક રૂપ [O₃] )નું સ્તર બનવા માંડ્યું.નાના કોષોની મોટા કોષોમાં સમાઈ જવાની પ્રક્રિય, [[યુકાર્યોટેસ]] ([[:en:eukaryotes|eukaryotes]]) નામના [[આંતરિક સહજીવન ફિલસૂફી|જટીલ કોષોનો વિકાસ]] ([[:en:endosymbiotic theory|development of complex cells]])માં પરિણમી. <ref>{{cite journal | author=Berkner, L. V.; Marshall, L. C. | title= On the Origin and Rise of Oxygen Concentration in the Earth's Atmosphere | journal=Journal of Atmospheric Sciences | year=1965 | volume=22 | issue=3 | pages=225–261 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1965JAtS...22..225B | access-date=2007-03-05 | doi= 10.1175/1520-0469(1965)022<0225:OTOARO>2.0.CO;2 }}</ref> [[વસાહત (જીવશાસ્ત્ર)|વસાહતો]] ([[:en:Colony (biology)|colonies]])માંના કોષો વધુમાં વધુ વિશિષ્ટ કામગીરી કરતાં બનવા લાગ્યા એટલે તેમના જોડાવાથી સાચા બહુકોશી સજીવો પેદા થયા. સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક [[નીલાતીત કિરણોત્સર્ગ]] ([[:en:ultraviolet radiation|ultraviolet radiation]]), [[ઓઝોન સ્તર]] ([[:en:ozone layer|ozone layer]])માં શોષાઈ જતા હોવાથી પૃથ્વીની સપાટી પર જીવન વસાહતોમાં વિકસવા માંડયું.<ref>{{cite web | last = Burton | first = Kathleen | date = 2002-11-29 | url = http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html | title = Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land | publisher = NASA | access-date = 2007-03-05 | archive-date = 2011-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111011032824/http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html | url-status = dead }}</ref> ઓગણીસો સાઈઠના દસકાથી એવું ધારવામાં આવે છે કે [[જીવનારંભિક]] ([[:en:Neoproterozoic|Neoproterozoic]]) યુગ દરમ્યાન, એટલે કે 7500 અને 5800&nbsp; લાખ વર્ષો અગાઉના સમયગાળા દરમ્યાન [[હિમનદી]] ([[:en:Glacier|glacial]])ઓની તીવ્ર ગતિવિધિઓના કારણે આખી પૃથ્વી હિમ-આવરણથી ઢંકાઈ ગઈ હતી. આ પૂર્વધારણા માટે "[[હિમદડા સમી પૃથ્વી]] ([[:en:Snowball Earth|Snowball Earth]])" શબ્દપ્રયોગ વાપરવામાં આવે છે. જયારે બહુકોશી જીવો વિપુલ પ્રમાણમાં વિકસવા માંડયા તે [[પુરાજીવ સ્ફોટ]] ([[:en:Cambrian explosion|Cambrian explosion]])ને આ પૂર્વધારણા વહેલો ઘટતો દર્શાવતી હોવાથી વિશેષ ધ્યાનપાત્ર બને છે. <ref>{{cite book | last=Kirschvink | first=J. L. | editors=Schopf, J.W.; Klein, C. & Des Maris, D. | year=1992 | title= Late Proterozoic low-latitude global glaciation: the Snowball Earth | series= The Proterozoic Biosphere: A Multidisciplinary Study | pages=51–52 | publisher=Cambridge University Press | isbn=0521366151 }}</ref> પુરાજીવ સ્ફોટ પછી લગભગ 5350 લાખ વર્ષો અગાઉની આસપાસ પાંચ [[લોપની ઘટના|મોટા લોપ]] ([[:en:Extinction event|mass extinctions]]) થયા.<ref>{{cite journal | author=Raup, D. M.; Sepkoski, J. J. | title=Mass Extinctions in the Marine Fossil Record | journal=Science | year=1982 | volume=215 | issue=4539 | pages=1501–1503 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1982Sci...215.1501R | access-date=2007-03-05 | doi = 10.1126/science.215.4539.1501 | pmid=17788674 }}</ref> [[ખટિકા (ક્રિટેશસ)- ત્રીજા ભૂસ્તર યુગની લોપની ઘટના|છેલ્લી જીવ લોપની ઘટના]] ([[:en:Cretaceous–Tertiary extinction event|last extinction event]]) 650&nbsp;લાખ વર્ષો અગાઉ બની. એ સમયે ઊડી ન શકે તેવાં [[દિનોસૌર]] ([[:en:dinosaur|dinosaur]]) અને અન્ય વિશાળ સરીસૃપ પ્રાણીઓનો કદાચ બાહ્યાવકાશમાંથી ઉલ્કા પડવાથી અથવા તો તેની અથડામણને કારણે લોપ થયો; જો કે છંછુદરને મળતાં આવતાં કેટલાંક નાનાં [[સસ્તન પ્રાણી]] ([[:en:mammal|mammal]])ઓ એ વિનાશમાંથી બચી ગયાં. છેલ્લાં 650 લાખ વર્ષોમાં વિવિધ પ્રકારનાં સસ્તન પ્રાણીઓનો વિકાસ થયો અને અમુક લાખ વર્ષોથી તો આફ્રિકાના વાંદરા-જેવા દેખાતા પ્રાણીઓએ ટટ્ટાર ચાલવાની ક્ષમતા પણ કેળવી લીધી છે. <ref>{{cite journal | last = Gould | first = Stephan J. | title=The Evolution of Life on Earth | journal=Scientific American | month=October | year=1994 | url=http://brembs.net/gould.html | access-date=2007-03-05 }}</ref> આ સક્ષમ સાધને વિશાળ મગજના વિકાસ માટે જરૂરી પોષણ અને ઉદ્દીપન પૂરાં પાડતાં પ્રત્યાયનનો ઉપયોગ કર્યો અને પ્રોત્સાહન આપ્યું. ખેતીનો વિકાસ અને ત્યારબાદ સભ્યતાનો વિકાસ થવાથી આજ પહેલાં આટલા ટૂંકા ગાળામાં પૃથ્વીને- તેના પરની કુદરત અને અન્ય જીવસૃષ્ટિના જથ્થાને આટલી જબરજસ્ત રીતે પ્રભાવિત કરનાર એક માત્ર મનુષ્ય છે, એ સિવાયનો અન્ય કોઈ જીવ આમ કરી શકયો નથી. <ref>{{cite journal | author=Wilkinson, B. H.; McElroy, B. J. | title=The impact of humans on continental erosion and sedimentation | journal=Bulletin of the Geological Society of America | year=2007 | volume=119 | issue=1–2 | pages=140–156 | url=http://bulletin.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/119/1-2/140 | access-date=2007-04-22 | doi = 10.1130/B25899.1 }}</ref> અત્યારની [[હિમયુગ]] ([[:en:ice age|ice age]])ની ભાત છેલ્લાં 400 લાખ વર્ષો અગાઉ જ શરૂ થઈ છે અને પછી લગભગ 30 લાખ વર્ષો અગાઉના [[નૂતનતમ કાળ]] ([[:en:Pleistocene|Pleistocene]])માં તે વધુ તીવ્ર બની છે. ત્યારથી ધ્રુવ પ્રદેશો પર બરફ જામવા અને પીગળવાની પ્રક્રિયા સતત ચાલતી રહી છે, જે દર 40–100,000 વર્ષોએ પુનરાવર્તિત થાય છે.છેલ્લો હિમયુગ 10,000 વર્ષો પહેલાં પૂરો થયો હતો. <ref>{{cite web | author=Staff | url = http://www.lakepowell.net/sciencecenter/paleoclimate.htm | title = Paleoclimatology - The Study of Ancient Climates | publisher = Page Paleontology Science Center | access-date = 2007-03-02 }}</ref> === ભવિષ્ય === {{seealso|Risks to civilization, humans and planet Earth}} [[ચિત્ર:Sun Life.png|upright=2|center|સૂર્યનું જીવનચક્ર ]] પૃથ્વીનું ભવિષ્ય, સૂર્યના ભવિષ્ય સાથે કસકસાવીને બાંધેલું છે. સૂર્યના કેન્દ્રમાં એકધારી હીલિયમની રાખ એકઠી થતી જતી હોવાથી [[સૌર તેજસ્વીતા|તારાની સંપૂર્ણ તેજસ્વીતા]] ([[:en:Solar luminosity|star's total luminosity]]) ધીમે ધીમે વધશે. આવતા 1.1; [[ગિગાયર|ગિગાવર્ષ]] ([[:en:Gigayear|Gyr]])(1.1; અબજ વર્ષો)-માં સૂર્યની તેજસ્વીતા 10 ટકા વધશે અને આવતા 3.5 ગિગાવર્ષમાં ૪૦% જેટલી વધશે.<ref name="sun_future">{{cite journal | author=Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. | title=Our Sun. III. Present and Future | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | pages=457–468 | url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1993ApJ...418..457S&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;whole_paper=YES&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf | format=PDF | access-date=2008-07-08 | doi = 10.1086/173407 | bibcode= 1993ApJ...418..457S }}</ref> પૃથ્વી પર પહોંચતા સૂર્યના કિરણો જેમ જેમ વધતા જશે તેમ તેમ તેનાં ભયંકર પરિણામોનો સામનો કરવાનો આવશે એવું હવામાન અંગેના મૉડલો સૂચવી રહ્યા છે, તેના કારણે પૃથ્વીના મહાસાગરોનો લોપ થાય તેવી શકયતા પણ છે. <ref>{{cite journal | last = Kasting | first = J.F. | title=Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | pages=472–494 | access-date=2007-03-31 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Icar...74..472K | doi = 10.1016/0019-1035(88)90116-9 }}</ref> આવતાં 9000 લાખ વર્ષોમાં પૃથ્વીની સપાટી પરનું તાપમાન વધવાથી [[નિર્જીવ]] ([[:en:inorganic|inorganic]]) કાર્બન ડાયોકસાઈડનું [[કાર્બનનું ચક્ર|CO₂ચક્ર]] ([[:en:Carbon cycle|CO₂ cycle]]) વધુ ગતિમાન બનશે, જેમાં તેનું પ્રમાણ વનસ્પતિઓ માટે જીવલેણ કહી શકાય એટલી હદે ઘટશે ([[C4 કાર્બન સ્થિરીકરણ|C4 પ્રકાશસંશ્વ્લેષણ]] ([[:en:C4 carbon fixation|C4 photosynthesis]]) માટે 10 [[ભાગ - પ્રતિ સંકેતલિપિ|પીપીએમ]] ([[:en:Parts-per notation|ppm]])). વનસ્પતિ/ઝાડ-પાનના અભાવના કારણે વાયુમંડળમાં ઑકિસજનનું પ્રમાણ પણ ઘટશે. પરિણામે આવતા અમુક લાખ વર્ષોમાં પ્રાણીજીવન પણ લુપ્ત બનશે. <ref name=ward_brownlee>વાર્ડ અને બ્રાઉનલી (2002) </ref> અને જો કદાચ સૂર્ય એવો જ શાશ્વ્વત અને સ્થિર રહે તો પણ સતત અંદરથી ઠરતી જતી પૃથ્વી, ઠરતા જતા [[જવાળામુખી સંબંધી|જવાળામુખી]] ([[:en:volcanism|volcanism]])ઓને કારણે પોતાનું મોટા ભાગનું વાયુમંડળ અને મહાસાગરો ગુમાવી બેસશે. <>{{cite journal | author=Guillemot, H.; Greffoz, V. | title=Ce que sera la fin du monde | journal=Science et Vie | month=March | year=2002 | volume=N° 1014 | language=French }}</ref> બીજાં બિલિયન વર્ષોમાં પૃથ્વીની સપાટી પરથી તમામ પાણી અદશ્ય બની જશે<ref name=carrington>{{cite news | first=Damian | last=Carrington | title=Date set for desert Earth | publisher=BBC News | date=2000-02-21 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm | access-date=2007-03-31 }}</ref> અને વિશ્વનું તાપમાન 70 ડિગ્રી સેલ્સિયસ પર પહોંચશે.<ref name=ward_brownlee/> એક ધારણા પ્રમાણે પૃથ્વી પર બીજાં 5000 લાખ વર્ષો સુધી જીવન અસરકારક રીતે ટકી શકશે. <ref>{{cite web |first = Robert |last = Britt |url = http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |title = Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got? |date = 2000-02-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20000706232832/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |archive-date = 2000-07-06 |access-date = 2009-06-08 |url-status = live }}</ref> લગભગ 5 ગિગાવર્ષમાં, સૂર્ય પોતાની [[તારાઓની ઉત્ક્રાંતિ|ઉત્ક્રાંતિ]] ([[:en:stellar evolution|evolution]])ના ભાગ રૂપે, [[લાલ ગોળો|લાલ ગોળા]] ([[:en:red giant|red giant]])માં પલટાઈ જશે. કેટલાક મૉડલ પ્રમાણે એવું પણ અનુમાન કરવામાં આવ્યું છે કે સૂર્ય પોતાના કદ કરતાં લગભગ 250 ગણો વધુ વિસ્તરશે{{convert|1|AU|km| lk=off | abbr=on}}. <ref name="sun_future" /><ref name="sun_future_schroder">{{cite journal | first=K.-P. | last=Schröder | coauthors=Smith, Robert Connon | year=2008 | title=Distant future of the Sun and Earth revisited | doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | id={{arxiv|0801.4031}} | volume=386 | pages=155}}<br />આ પણ જોશો{{cite news | url=http://space.newscientist.com/article/dn13369-hope-dims-that-earth-will-survive-suns-death.html?feedId=online-news_rss20 | title=Hope dims that Earth will survive Sun's death | date=2008-02-22 | work=NewScientist.com news service | first=Jason | last=Palmer | access-date=2008-03-24 | archive-date=2008-03-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080317001540/http://space.newscientist.com/article/dn13369-hope-dims-that-earth-will-survive-suns-death.html?feedId=online-news_rss20 | url-status=dead }}</ref> પૃથ્વીનું ભવિષ્ય ધૂંધળું છે. સૂર્ય લાલ ગોળામાં પરિણમશે એનાથી તેનો લગભગ 30% દ્રવ્ય-જથ્થો છૂટો પડશે અને તેની અસરથી જયારે સૂર્ય તેની મહત્તમ ત્રિજયાએ પહોંચશે ત્યારે પૃથ્વી પણ તેની સૂર્ય-ભ્રમણકક્ષા{{convert|1.7|AU|km| abbr=on}}થી દૂર જશે. આમ, પૃથ્વી સૂર્યના બાહ્ય વાયુમંડળના ફેંકાતા અંશોથી બચી જશે પણ ત્યાં સુધીમાં તેના પરની તમામ નહીં તો મોટા ભાગની જીવસૃષ્ટિ સૂર્યની તેજસ્વીતાને કારણે નાશ પામી હશે. <ref name="sun_future" />જો કે, તાજેતરમાં થયેલા એક વધુ અનુમાન મુજબ, ભરતીઓટની અસરો અને તેની ધીમી થતી જતી ગતિના કારણે પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષા ક્ષીણ થતી જશે અને પરિણામે એ લાલ ગોળો બનેલા સૂર્યના વાતાવરણમાં ખેંચાઈને વિનાશ પામશે. <ref name="sun_future_schroder" /> == બંધારણ અને માળખું == પૃથ્વી એક જમીન ધરાવતો ગ્રહ છે, એટલે કે તે [[ગુરુ]] ([[:en:Jupiter|Jupiter]]) જેવો [[વાયુગોળો]] ([[:en:gas giant|gas giant]]) નથી પરંતુ ખડકાળ ભૂસ્તર ધરાવે છે. જમીન ધરાવતા ચાર ગ્રહોમાંથી પૃથ્વી કદ અને દળમાં સૌથી મોટો ગ્રહ છે. આ ચાર ગ્રહોમાં, પૃથ્વી સૌથી ઊંચી ઘનતા, સૌથી વધુ [[સપાટી પરનું ગુરુત્વાકર્ષણ]] ([[:en:surface gravity|surface gravity]]), સૌથી શકિતશાળી લોહચુંબકીય ક્ષેત્ર અને સૌથી ઝડપી ભ્રમણ કરતો ગ્રહ છે. <ref>{{cite web | last=Stern | first=David P. | date=2001-11-25 | url=http://astrogeology.usgs.gov/HotTopics/index.php?/archives/147-Names-for-the-Columbia-astronauts-provisionally-approved.html | title=Planetary Magnetism | publisher=NASA | access-date=2007-04-01 | archive-date=2014-10-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141014175713/http://astrogeology.usgs.gov/HotTopics/index.php?%2Farchives%2F147-Names-for-the-Columbia-astronauts-provisionally-approved.html | url-status=dead }}</ref> આ ઉપરાંત પૃથ્વી જયાં [[પ્લેટ ટૅકટોનિકસ|પ્લેટ ટેકટોનિકસ]] ([[:en:plate tectonics|plate tectonics]]) સક્રિય હોય તેવો જમીન ધરાવતો એક માત્ર ગ્રહ છે. <ref>{{cite journal | last=Tackley | first=Paul J. | title=Mantle Convection and Plate Tectonics: Toward an Integrated Physical and Chemical Theory | journal=Science | date=2000-06-16 | volume=288 | issue=5473 | pages=2002–2007 | doi=10.1126/science.288.5473.2002 | pmid=10856206 }}</ref> === આકાર === [[ચિત્ર:Terrestrial planet size comparisons.jpg|thumbnail|right|upright=1.5|અંદરના ગ્રહોના કદની સરખામણી (ડાબેથી જમણે) : [[બુધ (ગ્રહ)|બુધ]] ([[:en:Mercury (planet)|Mercury]]), [[શુક્ર]] ([[:en:Venus|Venus]]), પૃથ્વી અને [[મંગળ]] ([[:en:Mars|Mars]]) ]] પૃથ્વીનો આકાર [[ચપટો ગોળા જેવો આકાર|ચપટો ગોળા]] ([[:en:oblate spheroid|oblate spheroid]]) જેવો છે, બંને ધુ્રવો વચ્ચે પૃથ્વીનો ગોળો એ રીતે ગોઠવાયેલો છે જેનાથી [[વિષુવવૃત્ત]] ([[:en:equator|equator]])ની ફરતે [[વિષુવવૃત્તીય ઉપસેલો ભાગ|ઉપસેલો ભાગ]] ([[:en:equatorial bulge|bulge]]) બને છે. <ref>{{cite web | author=Milbert, D. G.; Smith, D. A. | url = http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html | title = Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model | publisher = National Geodetic Survey, NOAA | access-date = 2007-03-07 }}</ref> વિષુવવૃત્તની આસપાસનો આ ઉપસેલો ભાગ પૃથ્વીના [[પરિભ્રમણ]] ([[:en:rotation|rotation]])ને આભારી છે. તેના કારણે [[ભૌગોલિક ધ્રુવ|ધ્રુવ]] ([[:en:Geographical pole|pole]])થી ધ્રુવ સુધીના વ્યાસ કરતાં વિષુવવૃત્ત વ્યાસ 43 કિ.મી. મોટો બને છે. <ref name="ngdc2006">{{cite web | author=Sandwell, D. T.; Smith, W. H. F. | date = 2006-07-07 | url =http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML | title =Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data | publisher = NOAA/NGDC | access-date = 2007-04-21 }}</ref> ગોળા જેવા આકારની પૃથ્વીનો એકંદર વ્યાસ આશરે 12,742 કિ.મી. છે. [[પૅરિસ]] ([[:en:Paris|Paris]]), ફ્રાન્સે ઠેરવ્યા મુજબ વિષુવવૃત્તથી [[ઉત્તર ધ્રુવ]] ([[:en:North Pole|North Pole]]) સુધીના અંતરના 1/10,000,000 ભાગને મૂળભૂત રીતે [[મીટર]] ([[:en:meter|meter]]) તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યો હતો, તે મુજબ આ વ્યાસ લગભગ 40,000 કિ.મી./[[પાઈ|ટીટી]] ([[:en:pi|π]]) છે.<ref>{{cite web | author=Mohr, P.J.; Taylor, B.N. | month=October | year=2000 | url=http://physics.nist.gov/cuu/Units/meter.html | title=Unit of length (meter) | work=NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty | publisher=NIST Physics Laboratory | access-date=2007-04-23 }}</ref> આ આદર્શ ગોળા જેવા આકારથી [[સ્થાનિક ભૂગોળ]] ([[:en:topography|topography]]) સહેજ જુદી પડે છે, પણ વૈશ્વિક પટલ પર આ ફેરફારો ખૂબ નાના હોય છેઃ જેમ કે આશરે ૫૮૪ ભાગમાંથી એક ભાગ જેટલી અથવા તો સંદર્ભિત ગોળા કરતાં 0.17% જેટલી પૃથ્વીની [[સહનશકિત (એન્જિનિયરિંગ)|સહનશકિત]] ([[:en:tolerance (engineering)|tolerance]]) છે, જે [[બિલ્યર્ડ બોલ|બિલિયર્ડ બોલો]] ([[:en:billiard ball|billiard ball]])માં સ્વીકૃત 0.22% કરતાં પણ ઓછી છે.<ref>{{cite web | author = Staff | month = November | year = 2001 | url = http://www.wpa-pool.com/index.asp?content=rules_spec | title = WPA Tournament Table & Equipment Specifications | publisher = World Pool-Billiards Association | access-date = 2007-03-10 | archive-date = 2007-02-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070202181203/http://www.wpa-pool.com/index.asp?content=rules_spec | url-status = dead }}</ref> પૃથ્વીની ખડકાળ સપાટી પરના સૌથી મોટા સ્થાનિક ફેરફારો [[માઉન્ટ એવરેસ્ટ]] ([[:en:Mount Everest|Mount Everest]]) (સ્થાનિક દરિયાની સપાટીથી 8,848 મી. ઊંચાઈ) અને [[મરિઆના ખાઈ]] ([[:en:Mariana Trench|Mariana Trench]]) (સ્થાનિક દરિયાની સપાટીથી 10,911 મી. ઊંડાઈ) પર જોવા મળે છે. વિષુવવૃત્તીય ઉપસેલા ભાગને કારણે, પૃથ્વીના કેન્દ્રથી સૌથી દૂર આવેલ પર્વતમાળા ખરેખર [[ઍકવાડોર]] ([[:en:Ecuador|Ecuador]])માં આવેલ [[ચિમ્બોરાઝો (જવાળામુખી)|ચિમ્બોરાઝો પર્વત]] ([[:en:Chimborazo (volcano)|Mount Chimborazo]]) છે. <ref>{{cite journal | last = Senne | first = Joseph H. | title=Did Edmund Hillary Climb the Wrong Mountain | journal=Professional Surveyor | year=2000 | volume=20 | issue=5 | pages=16–21 }}</ref><ref>{{cite journal | last=Sharp | first=David | title=Chimborazo and the old kilogram | journal=The Lancet | date=2005-03-05 | volume=365 | issue=9462 | pages=831–832 | doi=10.1016/S0140-6736(05)71021-7 }}</ref> {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+એફ. ડબલ્યુ. કલાર્કનું પોપડાના ઑકસાઈડોનું ટેબલ !સંયોજન !સૂત્ર !રચના |- |[[સિલિકા (રેતી જેવું દ્રવ્ય)]] ([[:en:silica|silica]]) |style="text-align: center;"|SiO₂ |style="text-align: right;" |59.71% |- |[[ઍલ્યુમિન]] ([[:en:alumina|alumina]]) |style="text-align: center;"|Al₂O₃ |style="text-align: right;"|15.41% |- |[[કૅલ્સિઅમ ઑકસાઈડ|ચૂનો]] ([[:en:Calcium oxide|lime]]) |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|4.90% |- |[[મેગ્નેસીઆ (ખનિજ)|મેગ્નેસીઆ]] ([[:en:Magnesia (mineral)|Magnesia]]) |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|4.36% |- |[[સોડિઅમ ઑકસાઈડ]] ([[:en:sodium oxide|sodium oxide]]) |style="text-align: center;"|Na₂O |style="text-align: right;"|3.55% |- |[[આયર્ન(II) ઑકસાઈડ]] ([[:en:iron(II) oxide|iron(II) oxide]]) |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3.52% |- |[[પોટેશિયમ ઑકસાઈડ]] ([[:en:potassium oxide|potassium oxide]]) |style="text-align: center;"|K₂O |style="text-align: right;"|2.80% |- |[[આયર્ન(III) ઑકસાઈડ]] ([[:en:iron(III) oxide|iron(III) oxide]]) |style="text-align: center;"|Fe₂O₃ |style="text-align: right;"|2.63% |- |[[પાણી (પરમાણુ)|પાણી]] ([[:en:water (molecule)|water]]) |style="text-align: center;"|H₂O |style="text-align: right;"|1.52% |- |[[ટાઈટેનિયમ ડાયોકસાઈડ]] ([[:en:titanium dioxide|titanium dioxide]]) |style="text-align: center;"|TiO₂ |style="text-align: right;"|0.60% |- |[[ફોસ્ફરસ પેન્ટોકસાઈડ]] ([[:en:phosphorus pentoxide|phosphorus pentoxide]]) |style="text-align: center;"|P₂O₅ |style="text-align: right;"|0.22% |- !colspan="2"|કુલ !style="text-align: right;"|99.22% |} === રાસાયણિક બંધારણ === પૃથ્વીનું દળ આશરે 5.98{{e|24}} કિ.ગ્રા. છે. તેનો મોટો ભાગ [[લોખંડ]] ([[:en:iron|iron]]) (32.1%), [[ઑકિસજન]] (30.1%), [[સિલિકોન]] ([[:en:silicon|silicon]]) (15.1%), [[મેગ્નેશિયમ]] ([[:en:magnesium|magnesium]]) (13.9%), [[ગંધક]] ([[:en:sulfur|sulfur]]) (2.9%), [[નીકલ]] ([[:en:nickel|nickel]]) (1.8%), [[કેલ્શિયમ]] ([[:en:calcium|calcium]]) (1.5%), અને [[એલ્યુમિનિયમ]] ([[:en:aluminium|aluminium]]) (1.4%)-થી બનેલો છે અને બાકીનો 1.2% ભાગ અન્ય ઘટકોના અલ્પાંશથી બનેલો છે. [[દળ વિભાગીકરણ|દળના વિભાગીકરણ]] ([[:en:mass segregation|mass segregation]])ને કારણે પૃથ્વીના ગોળાનો કેન્દ્ર વિસ્તાર મુખ્યત્વે લોહ (88.8%)થી અને બહુ થોડા પ્રમાણમાં [[નીકલ]] (5.8%) અને [[ગંધક]] (4.5%)થી, અને 1% કરતાં પણ ઓછા અન્ય ઘટકોના અલ્પાંશથી બનેલો હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref>{{cite journal | author=Morgan, J. W.; Anders, E. | title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury | journal=Proceedings of the National Academy of Science | year=1980 | volume=71 | issue=12 | pages=6973–6977 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=350422 | access-date=2007-02-04 | doi=10.1073/pnas.77.12.6973 | pmid=16592930 | archive-date=2013-07-18 | archive-url=https://archive.today/20130718075202/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=350422 | url-status=dead }}</ref> ભૂરસાયણશાસ્ત્રી [[ફ્રેન્ક વિગલ્સવર્થ કલાર્ક|એફ. ડબલ્યુ. કલાર્ક]] ([[:en:Frank Wigglesworth Clarke|F. W. Clarke]])ની ગણતરી મુજબ, પૃથ્વીના ભૂકવચનો 47%થી થોડોક વધુ ભાગ ઑકિસજન ધરાવે છે. પૃથ્વીનું ભૂકવચ જેનાથી બન્યું છે તે તમામ ખડકો લગભગ ઑકસાઈડ છે; માત્ર કલોરિન, સલ્ફર અને ફલુઓરિન જ તેમાં અપવાદ છે; જો કે કોઈ પણ ખડકમાં તેમનું પ્રમાણ 1% કરતાં પણ ઘણું ઓછું હોય છે.મુખ્ય ઑકસાઈડોમાં સિલિકા, ઍલ્યુમિના, આયર્ન ઑકસાઈડ, ચૂનો, મૅગનેસીઆ, પોટાશ અને સોડાનો સમાવેશ થાય છે. સિલિકા પ્રાથમિક રૂપે ઍસિડ તરીકે કામ આપીને સિલિકેટ્સની રચના કરે છે. અગ્નિકૃત ખડકોમાં મળી આવતા તમામ સામાન્ય ખનિજો આ પ્રકારના હોય છે. તમામ પ્રકારના 1,672 ખડકોનું કમ્પ્યૂટર પર આંકડા આધારિત પૃથક્કરણ કર્યા બાદ, કલાર્કે તેમાંથી 99.22% ખડકો 11 ઑકસાઈડના બનેલા હોવાનું તારવ્યું (જમણી તરફ આપવામાં આવેલું ટેબલ જોશો). બાકીના અન્ય ઘટકો ખૂબ ઓછી માત્રામાં હોય છે. <ref group=note name=EB1911>{{1911|article=Petrology}}</ref> === આંતરિક માળખું === અન્ય જમીન ધરાવતા ગ્રહોની જેમ, પૃથ્વીનું પેટાળ [[રાસાયણિક]] ([[:en:chemical|chemical]]) અથવા ભૌતિક ([[રીઓલોજી|રિઓલોજીકલ]] ([[:en:Rheology|rheological]])) ગુણધર્મો અનુસાર જુદા જુદા સ્તરોમાં વહેંચાયેલું છે.પૃથ્વીનું બહારનું સ્તર રાસાયણિક રીતે તદ્દન અલગ પડી આવતું [[સિલિકેટ ખનિજો|સિલિકેટ]] ([[:en:Silicate minerals|silicate]])નું ઘન [[ભૂકવચ / પોપડો / પડ|સ્તર]] ([[:en:crust|crust]]) છે, જેની નીચે ખૂબ ઘટ્ટ, ચીકણો એવો ઘન લાવારસ છે.[[મોહોરોવિવિક વિક્ષેપ]] ([[:en:Mohorovičić discontinuity|Mohorovičić discontinuity]])થી આ સ્તર તેની નીચેના લાવારસથી જુદું પડે છે. આ સ્તરની જાડાઈ બદલાતી રહે છે- જે મહાસાગરોની અંદર એકંદરે 6 કિ.મી. અને ખંડોમાં 30થી 50 કિ.મી.ની હોય છે.આ સ્તર તથા [[ઉપલું લાવારસ આવરણ|લાવારસનું ઉપલું ઠરી ગયેલું, કઠણ આવરણ]] ([[:en:upper mantle|upper mantle]])ને સંયુકત રીતે [[શિલા-આવરણ|શિલાવરણ]] ([[:en:lithosphere|lithosphere]]) કહેવામાં આવે છે. [[ટૅકટોનિક પ્લેટ|ટૅકટોનિક પ્લેટો]] ([[:en:tectonic plate|tectonic plate]]) આ શિલાવરણથી જ બનેલી હોય છે.શિલાવરણની નીચે પ્રમાણમાં ઓછું ઘટ્ટ એવું [[ઍસ્થેનોસ્ફિઅર|એસ્થેનોસ્ફિઅર]] ([[:en:asthenosphere|asthenosphere]]) આવેલું છે, જેની પર શિલાવરણ તરે છે. સપાટીથી 410 અને 660 કિ.મી. નીચે લાવારસના સ્ફટિક બંધારણમાં મહત્ત્વના ફેરફારો આકાર લે છે, જયાં [[સંક્રમણ વિસ્તાર|રૂપાંતરણ/સંક્રમણ વિસ્તાર]] ([[:en:transition zone|transition zone]]) છે, જે લાવારસના ઉપલા અને નીચલા આવરણને અલગ કરે છે. લાવારસની નીચે અત્યંત ઓછું ચીકણું પ્રવાહીનો બનેલો [[બાહ્ય ગર્ભ|બહારનો ગર્ભ]] ([[:en:outer core|outer core]]) હોય છે અને તેની નીચે સખત, ઘન એવો [[અંતઃ ગર્ભ|આંતરિક ગર્ભ]] ([[:en:inner core|inner core]]) હોય છે. <ref>{{cite book | first=Toshiro | last=Tanimoto | editor=Thomas J. Ahrens | year=1995 | title=Crustal Structure of the Earth | booktitle=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants | publisher=American Geophysical Union | location=Washington, DC | isbn=0-87590-851-9 | url=http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf | format=PDF | access-date=2007-02-03 | archive-date=2006-10-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061016194153/http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf | url-status=dead }}</ref>પૃથ્વીનો અંત: ગર્ભ, બાકીની પૃથ્વી કરતાં સહેજ વધુ એવા [[કોણીય વેગ |કોણીય વેગ]] ([[:en:angular velocity|angular velocity]])થી ફરે છે, જે દર વર્ષે 0.1–0.5° જેટલો વધે છે. <ref>{{cite journal | last=Kerr | first=Richard A. | title=Earth's Inner Core Is Running a Tad Faster Than the Rest of the Planet | journal=Science | date=2005-09-26 | volume=309 | issue=5739 | pages=1313 | doi=10.1126/science.309.5739.1313a | pmid=16123276 }}</ref> {| class="wikitable" style="margin: 4px; margin-right: 0px; width: 100%;" |+પૃથ્વીના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સ્તરો<ref>{{cite journal | last=Jordan | first=T. H. | title=Structural Geology of the Earth's Interior | journal=Proceedings National Academy of Science | year=1979 | volume=76 | issue=9 | pages=4192–4200 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 | access-date=2007-03-24 | doi=10.1073/pnas.76.9.4192 | pmid=16592703 | archive-date=2020-05-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200529023842/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 | url-status=dead }}</ref> |- !rowspan="8" style="font-size: smaller; text-align: center; padding: 0px;"|[[ચિત્ર:Earth-crust-cutaway-english.svg|250px|center]]<br />પૃથ્વીનો પેટાળથી બાહ્ય વાતાવરણ સુધીનો આડો છેદ.પરિમાણ મુજબ નથી. !ઊંડાઈ<ref>{{cite web | last = Robertson | first = Eugene C. | date = 2001-07-26 | url = http://pubs.usgs.gov/gip/interior/ | title = The Interior of the Earth | publisher = USGS | access-date = 2007-03-24 }}</ref><br /><span style="font-size: smaller;"> કિ.મી.</span> !style="vertical-align: bottom;"|ઘટક સ્તર !ઘનતા<br /><span style="font-size: smaller;">ગ્રા/સે.મી.³</span> |- |સ્ટાઈલ="ટેકસ-અલાઈનઃ સેન્ટર," |0;60 |શિલાવરણ <ref group="note">સ્થાનિક ધોરણે 5 અને 200 કિ.મી. વચ્ચે બદલાતી રહે છે. </ref> |style="text-align: center;"|— |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|0–35 |...ભૂકવચ / પોપડો <ref group="note">સ્થાનિક ધોરણે ૫થી 70 કિ.મી. વચ્ચે બદલાય છે. </ref> |style="text-align: center;"|2.2–2.9 |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|35–60 |...ઉપલું લાવારસ આવરણ |style="text-align: center;"|3.4–4.4 |- |style="text-align: center;"|35–2890 |લાવારસ આવરણ |style="text-align: center;"|3.4–5.6 |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|100–700 |...ઍસ્થેનોસ્ફિઅર |style="text-align: center;"|— |- |style="text-align: center;"|2890–5100 |બાહ્ય ગર્ભ |style="text-align: center;"|9.9–12.2 |- |style="text-align: center;"|5100–6378 |અંતઃ ગર્ભ |style="text-align: center;"|12.8–13.1 |} === ગરમી === પૃથ્વીની [[બાંધી રાખતી ગુરુત્વાકર્ષી ઊર્જા|બાહ્ય વૃદ્ધિથી પેદા થયેલી ગરમીના અવશેષ]] ([[:en:Gravitational binding energy|residual heat from planetary accretion]])થી (20%) અને કિરણોત્સર્ગી પદાર્થોના વિસર્જનથી પેદા થયેલી ગરમી (80%)ના સંયોજનથી પૃથ્વીમાં [[આંતરિક ગરમી]] ([[:en:internal heat|internal heat]]) પેદા થાય છે.<ref name="turcotte">{{cite book | last=Turcotte | first=D. L. | coauthors=Schubert, G. | title=Geodynamics | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge, England, UK| date=2002 | edition=2 | pages=136–137 | chapter=4 | isbn=978-0-521-66624-4 }}</ref>[[પોટેશિયમ |પોટેશિયમ-40]] ([[:en:Potassium|potassium-40]]), [[યુરેનિયમ |યુરેનિયમ-238]] ([[:en:Uranium|uranium-238]]), યુરેનિયમ-235 અને [[થોરિયમ |થોરિયમ-232]] ([[:en:Thorium|thorium-232]]) પૃથ્વીના સૌથી વધુ ગરમી પેદા કરતાં રાસાયણિક મૂળતત્ત્વો છે.<ref>{{cite news | first=Robert | last=Sanders | title=Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core | publisher=UC Berkeley News | date=2003-12-10 | url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml | access-date=2007-02-28 }}</ref>પૃથ્વીના કેન્દ્રમાં 7,000 કે સુધીનું ઉષ્ણતામાન અને 360 [[જીપીએ (GPa)|જીપીએ]] ([[:en:GPa|GPa]]) જેટલું દબાણ હોવાનું ધારવામાં આવે છે.<ref>{{cite journal | author=Alfè, D.; Gillan, M. J.; Vocadlo, L.; Brodholt, J; Price, G. D. | title=The ''ab initio'' simulation of the Earth's core | journal=Philosophical Transaction of the Royal Society of London | year=2002 | volume=360 | issue=1795 | pages=1227–1244 | url=http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | format=PDF | access-date=2007-02-28 | archive-date=2009-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090930142841/http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | url-status=dead }}</ref> મોટા ભાગની ગરમી કિરણોત્સર્ગી પદાર્થોના વિસર્જનથી પેદા થતી હોવાથી વિજ્ઞાનીઓનું એવું માનવું છે કે પૃથ્વીના ઇતિહાસની શરૂઆતમાં, જયારે રાસાયણિક મૂળતત્ત્વો ટૂંકા દ્વિ-જીવીમાં અવક્ષય થયો ત્યારે પૃથ્વી ઘણી વધુ ગરમી પેદા કરતી હશે. ગરમીના આ વધારાના જથ્થાથી, જે આજ કરતાં લગભગ બમણો હતો, એટલે કે આશરે 3 અબજ વર્ષો અગાઉ,<ref name="turcotte" /> પૃથ્વીમાં ઉષ્ણતામાનના પ્રવાહો વધાર્યા હશે, [[લાવારસ પ્રસારણ|લાવારસ પ્રસારણ]] ([[:en:mantle convection|mantle convection]]) અને [[પ્લેટ ટૅકટોનિકસ |પ્લેટ ટેકટોનિકસ]] ([[:en:plate tectonics|plate tectonics]])નો દર વધાર્યો હશે અને તેથી [[કોમાટ્ટિટ્સ |કોમાટ્ટિટ્સ]] ([[:en:komatiites|komatiites]]) જેવા અગ્નિકૃત ખડકોનું નિર્માણ થયું હશે, જે આજે બનતા જોવા મળતા નથી. <ref>{{cite journal | last=Vlaar | first=N | title=Cooling of the earth in the Archaean: Consequences of pressure-release melting in a hotter mantle | year=1994 |journal=Earth and Planetary Science Letters | volume=121 | page=1 | doi=10.1016/0012-821X(94)90028-0 | pages=1 }}</ref> {| class="wikitable" border="1" style="text-align: center;" |+વર્તમાન સમયમાં મુખ્ય ગરમી પેદા કરનાર રાસાયણિક મૂળતત્ત્વો<ref name="T&S 137">{{cite book|last=Turcotte|first=D. L.|coauthors=Schubert, G.|title=Geodynamics|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England, UK|date=2002|edition=2|pages=137|chapter=4|isbn=978-0-521-66624-4}}</ref> |- !રાસાયણિક મૂળતત્ત્વો !ગરમી વિસર્જન (ડબલ્યુ/કિ.ગ્રા. રાસાયણિક મૂળતત્ત્વો) !અર્ધ-આયુષ્ય (વર્ષો) !સરેરાશ લાવારસનું કેન્દ્રીકરણ (રાસાયણિક મૂળતત્ત્વો કિ.ગ્રા./લાવારસ કિ.ગ્રા.) !ગરમીનું વિસર્જન (ડબલ્યુ/કિ.ગ્રા. લાવારસ) |- |²³⁸U |{{nowrap|9.46 × 10^-5}} |{{nowrap|4.47 × 10⁹}} |{{nowrap|30.8 × 10^-9}} |{{nowrap|2.91 × 10^-12}} |- |²³⁵U |{{nowrap|5.69 × 10^-4}} |{{nowrap|7.04 × 10⁸}} |{{nowrap|0.22 × 10^-9}} |{{nowrap|1.25 × 10^-13}} |- |²³²Th |{{nowrap|2.64 × 10^-5}} |{{nowrap|1.40 × 10¹⁰}} |{{nowrap|124 × 10^-9}} |{{nowrap|3.27 × 10^-12}} |- |⁴⁰K |{{nowrap|2.92 × 10^-5}} |{{nowrap|1.25 × 10⁹}} |{{nowrap|36.9 × 10^-9}} |{{nowrap|1.08 × 10^-12}} |} પૃથ્વી પરથી છૂટી પડતી કુલ ગરમી{{nowrap|4.2 × 10¹³ Watts}}.<ref name="heat loss">{{cite journal | doi=10.1029/JB086iB12p11535 | title=Oceans and Continents: Similarities and Differences in the Mechanisms of Heat Loss | year=1981 | last=Sclater | first=John G | journal=Journal of Geophysical Research | volume=86 |pages=11535 }}</ref>પૃથ્વીના ગર્ભની થર્મલ ઊર્જાનો અમુક ભાગ, પોપડા તરફ [[લાવારસના ગોટા]] ([[:en:Mantle plume|Mantle plume]])ઓ થકી પરિવહન પામે છે. ગરમી પ્રસારણની આ ક્રિયા ઊંચા-તાપમાનના ખડકોમાં ઉથલપાથલથી સર્જાય છે.લાવારસના આ ગોટા [[ગરમ પાણીના ઝરા (ભૂસ્તરશાસ્ત્ર)|ગરમ પાણીના ઝરા]] ([[:en:Hotspot (geology)|hotspots]]) અથવા [[પૂર- લાવાનો ખડક|બેસાલ્ટ પૂર]] ([[:en:flood basalt|flood basalt]]) પેદા કરે છે.<ref>{{cite journal | author=Richards, M. A.; Duncan, R. A.; Courtillot, V. E. | title=Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails | journal=Science | year=1989 | volume=246 | issue=4926 | pages=103–107 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1989Sci...246..103R | doi=10.1126/science.246.4926.103 | access-date=2007-04-21 | pmid=17837768 }}</ref> પૃથ્વીના પેટાળમાંની મોટા ભાગની ગરમી દરિયા મધ્યે સર્જાતી પર્વતમાળા સાથે સંકળાયેલી લાવારસની ઉથલપાથલ અને પ્લેટ ટેકટોનિકસથી મુકત થાય છે. પૃથ્વીના પેટાળમાંની ગરમીના વિસર્જનનો અંતિમ મુખ્ય માર્ગ શિલાવરણમાં ગરમીના વહનનો છે. ખંડો કરતાં મહાસાગરોના તળિયે ભૂકવચ પ્રમાણમાં ઘણું પાતળું હોવાથી શિલાવરણમાંથી ગરમીનું મોટા ભાગનું વિસર્જન ત્યાં થતું હોય છે.<ref name="heat loss" /> === ટૅકટોનિક પ્લેટ્સ === પૃથ્વીની બહારનું પ્રમાણમાં સખત એવું શિલાવરણ જયારે તૂટીને ટુકડાઓ થાય છે ત્યારે તેને [[ટૅકટોનિક પ્લેટ્સની યાદી|ટૅકટોનિક પ્લેટ]] ([[:en:List of tectonic plates|tectonic plate]]) કહે છે. આ પ્લેટ એટલે શિલાવરણના એવા સખત કપાયેલા ભાગો જે એકબીજાના સંદર્ભે ત્રણ પ્રકારમાંથી કોઈ એક પ્રકારની ગતિ કરે છેઃ [[કેન્દ્રગામી સીમા|કેન્દ્રગામી સીમાઓ]] ([[:en:Convergent boundary|Convergent boundaries]])- જેમાં બંને પ્લેટ એકબીજાની નજીક સરકે છે; [[વિરોધી દિશામાં જતી સીમાઓ|વિરોધી દિશામાં ગતિ કરતી સીમાઓ]] ([[:en:Divergent boundary|Divergent boundaries]]), જેમાં બંને પ્લેટ એકબીજાથી વિરુદ્વ દિશામાં ગતિ કરે છે અને [[રૂપાંતરણ સીમાઓ]] ([[:en:Transform boundary|Transform boundaries]]), જેમાં બંને પ્લેટ રીતસર એકબીજામાં ધસી જાય છે. આ પ્લેટોની સીમાઓ પર [[ભૂકંપ / ધરતીકંપ|ભૂકંપ]] ([[:en:Earthquake|Earthquake]]), જવાળામુખી, [[ઑરોજિની|પર્વત-રચના]] ([[:en:Orogeny|mountain-building]]) અને [[દરિયાઈ ખાઈ]] ([[:en:oceanic trench|oceanic trench]]) રચાવી જેવી બાબતો બનતી હોય છે.<ref>{{cite web | author=Kious, W. J.; Tilling, R. I. | date = 1999-05-05 | url = http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html | title = Understanding plate motions | publisher = USGS | access-date = 2007-03-02 }}</ref> ઘન પણ પ્રમાણમાં ઓછું સિનિગ્ધ એવું ઉપલું લાવારસ આવરણ- એસ્થેનોસ્ફિઅર પર આ ટેકટોનિક પ્લેટો ગતિ કરતી હોય છે. આ લાવારસ પ્લેટોની સાથે વહી શકે છે તેમ જ ગતિ કરી શકતો હોય છે. ,<ref>{{cite web | first=Courtney | last=Seligman | year=2008 | url = http://cseligman.com/text/planets/innerstructure.htm | title = The Structure of the Terrestrial Planets | work = Online Astronomy eText Table of Contents | publisher = cseligman.com | access-date = 2008-02-28 }}</ref> અને તેની ગતિ, [[પૃથ્વીનું લાવારસ આવરણ|પૃથ્વીના લાવારસ આવરણ]] ([[:en:Earth's mantle|Earth's mantle]])માંની ગરમી પ્રસારણની ગતિવિધિઓ સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી હોય છે. ટૅકટોનિક પ્લેટો પૃથ્વીના પટ પર ગતિ કરતી હોવાથી મહાસાગરના તળિયું, તેની એકબીજાની તરફ કેન્દ્રગામી ગતિ કરતી સીમાઓથી [[સબડકશન|સબડકટ]] ([[:en:Subduction|subducted]]) થાય છે. તો એકબીજાથી વિરુદ્વ દિશામાં ગતિ કરતી સીમાઓ પર પેટાળમાંથી ધખધખતો લાવારસ બહાર આવવાથી [[મહાસાગર મધ્યેની ગિરિમાળા|દરિયાની વચ્ચે ગિરિમાળા]] ([[:en:mid-ocean ridge|mid-ocean ridge]]) રચાય છે. આ પ્રકારની સતત ચાલતી રહેતી પ્રક્રિયાઓથી [[દરિયાઈ સ્તર/પોપડો|દરિયાઈ પોપડો]] ([[:en:oceanic crust|oceanic crust]]) સતત લાવારસમાં ફરીથી પરિવર્તિત થતો રહે છે. આ જ કારણોસર, મોટા ભાગના મહાસાગરોનું તળિયું (દરિયાઈ પોપડો) 1000 લાખ વર્ષો કરતાં ઓછી ઉંમર ધરાવે છે. પશ્ચિમ પૅસિફિક મહાસાગરમાં સૌથી જૂનો દરિયાઈ પોપડો મળી આવ્યો છે. આ દરિયાઈ પોપડાની ઉંમર આશરે 2000 લાખ વર્ષ ધારવામાં આવે છે. <ref>{{cite web | last = Duennebier | first = Fred | date = 1999-08-12 | url = http://www.soest.hawaii.edu/GG/ASK/plate-tectonics2.html | title = Pacific Plate Motion | publisher = University of Hawaii | access-date = 2007-03-14 | archive-date = 2011-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110831195803/http://www.soest.hawaii.edu/GG/ASK/plate-tectonics2.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | author=Mueller, R.D.; Roest, W.R.; Royer, J.-Y.; Gahagan, L.M.; Sclater, J.G. | date = 2007-03-07 | url = http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/fliers/96mgg04.html | title = Age of the Ocean Floor Poster | publisher = NOAA | access-date = 2007-03-14 }}</ref> સરખામણી કરીએ તો સૌથી પુરાણો ખંડીય પોપડો 40300 લાખ વર્ષ જૂનો છે.<ref>{{cite journal|doi=10.1007/s004100050465|title=Priscoan (4.00-4.03 Ga) orthogneisses from northwestern Canada|year=1999|author=Bowring, Samuel A.|journal=Contributions to Mineralogy and Petrology|volume=134|pages=3}}</ref> {| class="wikitable" |+પૃથ્વીની મુખ્ય પ્લેટો <ref>{{cite web | author = Brown, W. K.; Wohletz, K. H. | year = 2005 | url = http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm | title = SFT and the Earth's Tectonic Plates | publisher = Los Alamos National Laboratory | access-date = 2007-03-02 | archive-date = 2013-02-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm | url-status = dead }}</ref> |- |rowspan="8" style="padding: 0px; text-align: center; font-size: smaller; width: 324px;"|[[ચિત્ર:Plates tect2 en.svg|center|320px]]<br />પૃથ્વીની મુખ્ય પ્લેટો દર્શાવતો નકશો !પ્લેટનું નામ !વિસ્તાર<br /><span style="font-size: smaller;">10⁶&nbsp;km²</span> |- |[[આફ્રિકન પ્લેટ]] ([[:en:African Plate|African Plate]])<ref group=note>અત્યારે આફ્રિકન પ્લેટમાંથી બનવાની પ્રક્રિયામાં હોય તેવી [[સોમાલી પ્લેટ]] ([[:en:Somali Plate|Somali Plate]])નો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. જુઓઃ {{cite journal | first=Jean | last=Chorowicz | month=October | year=2005 | title=The East African rift system | journal=Journal of African Earth Sciences | volume=43 | issue=1–3 | pages=379–410 | doi=10.1016/j.jafrearsci.2005.07.019 }}</ref> ||style="text-align: center;"|78.0 |- |[[એન્ટાર્કટિક પ્લેટ]] ([[:en:Antarctic Plate|Antarctic Plate]]) ||style="text-align: center;"|60.9 |- |[[ઓસ્ટ્રેલિયન પ્લેટ]] ([[:en:Australian Plate|Australian Plate]]) ||style="text-align: center;"|47.2 |- |[[યુરેશિયન પ્લેટ]] ([[:en:Eurasian Plate|Eurasian Plate]])||style="text-align: center;"|67.8 |- |[[ઉત્તર અમેરિકી પ્લેટ]] ([[:en:North American Plate|North American Plate]])||style="text-align: center;"|75.9 |- |[[દક્ષિણ અમેરિકી પ્લેટ]] ([[:en:South American Plate|South American Plate]]) ||style="text-align: center;"|43.6 |- |[[પૅસિફિક પ્લેટ]] ([[:en:Pacific Plate|Pacific Plate]])||style="text-align: center;"|103.3 |} અન્ય નોંધપાત્ર પ્લેટોમાં [[ભારતીય પ્લેટ]] ([[:en:Indian Plate|Indian Plate]]), [[અરેબિયન પ્લેટ]] ([[:en:Arabian Plate|Arabian Plate]]), [[કૅરિબિયન પ્લેટ|કૅરેબિયન પ્લેટ]] ([[:en:Caribbean Plate|Caribbean Plate]]), [[દક્ષિણ અમેરિકા]] ([[:en:South America|South America]])ના પશ્ચિમ કિનારાની બીજી તરફ આવેલી [[નાઝ્કા પ્લેટ]] ([[:en:Nazca Plate|Nazca Plate]]) અને [[એટલાન્ટિક મહાસાગર]] ([[:en:Atlantic Ocean|Atlantic Ocean]])માં દક્ષિણે આવેલી [[સ્કોટિયા પ્લેટ]] ([[:en:Scotia Plate|Scotia Plate]])ને ગણી શકાય. 500 અને 550 લાખ વર્ષો અગાઉ ભારતીય પ્લેટ અને ઓસ્ટ્રેલિયન પ્લેટ ખરેખર જોડાયેલી હતી. 75 મિમી./વર્ષ<ref>{{cite web | author=Meschede, M.; Udo Barckhausen, U. | date=2000-11-20 | url = http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm | title = Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center | work=Proceedings of the Ocean Drilling Program | publisher = Texas A&M University | access-date = 2007-04-02 }}</ref>ની ઝડપે ગતિ કરતી [[કોકોઝ પ્લેટ]] ([[:en:Cocos Plate|Cocos Plate]]) અને 52–69 મિમી./વર્ષની ઝડપે ગતિ કરતી પૅસિફિક પ્લેટ, સૌથી ઝડપી ગતિ કરતી દરિયાઈ પ્લેટો છે. તેનાથી બીજા અંતિમે, આશરે 21 મિમી./વર્ષની ઝડપે ગતિ કરતી યુરેશિયન પ્લેટ સૌથી ધીમી ગતિ કરતી પ્લેટ છે. <ref>{{cite web | author = Staff | url = http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | title = GPS Time Series | publisher = NASA JPL | access-date = 2007-04-02 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617Egjmvj?url=http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | url-status = dead }}</ref> === સપાટી === પૃથ્વીના [[ભૂપ્રદેશ|ભૂ-પ્રદેશ]] ([[:en:terrain|terrain]])ની રચના સ્થળે સ્થળે જુદી જોવા મળે છે. પૃથ્વીની સપાટીનો આશરે 70.8%<ref name="Pidwirny2006">{{cite web | last = Pidwirny | first = Michael | year = 2006 | url = http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html | title = Fundamentals of Physical Geography | edition = 2nd Edition | publisher = PhysicalGeography.net | access-date = 2007-03-19 }}</ref> ભાગ પાણીથી ઘેરાયેલો છે. [[સમુદ્રમાં જતી ખંડીય કાંધી|સમુદ્રમાં જતી ખંડીય કાંધી]] ([[:en:continental shelf|continental shelf]]) પણ મોટા ભાગે દરિયાઈ સપાટીની નીચે ડૂબેલી છે. જયાં જયાં આ સપાટીઓ ભેગી થઈ છે ત્યાં પર્વતો બન્યા છે, જેમ કે [[દરિયા વચ્ચેની ગિરિમાળા|દરિયાની વચ્ચે રચાયેલી ગિરિમાળા]] ([[:en:mid-ocean ridge|mid-ocean ridge]])ઓ તેમ જ દરિયાના પેટાળમાંના [[જવાળામુખી]] ([[:en:volcano|volcano]])ઓ,<ref name="ngdc2006" /> [[દરિયાઈ ખાઈ]] ([[:en:oceanic trench|oceanic trench]]), [[દરિયાની અંદરની ખીણ|દરિયામાં આવેલી ખીણ]] ([[:en:submarine canyon|submarine canyon]]), [[દરિયાઈ પ્લેટુ (સમથળ પ્રદેશ)|દરિયાઈ પ્લેટુ(સમથળ પ્રદેશ)]] ([[:en:oceanic plateau|oceanic plateau]]) અને [[અગાધ ઊંડા મેદાનો|અગાધ ઊંડાં મેદાનો]] ([[:en:abyssal plain|abyssal plain]]). પાણીથી ઘેરાયેલા ન હોય તેવા બાકીના 29.2% પર [[પર્વતો]] ([[:en:mountains|mountains]]), [[રણ]] ([[:en:deserts|deserts]]), [[મેદાનો]] ([[:en:plain|plain]]), [[પ્લેટુ (સમથળ પ્રદેશ)|પ્લેટુ (સમથળ પ્રદેશો)]] ([[:en:plateau|plateau]]) અને અન્ય [[ભૂ-આકૃતિ વિજ્ઞાન (જિઓમોફોર્મોલૉજી)|ભૂ-રચનાઓ]] ([[:en:Geomorphology|geomorphologies]]) જોવા મળે છે. [[ધોવાણ અને ટૅકટોનિકસ|ટૅકટોનિકસ અને ધોવાણ]] ([[:en:erosion and tectonics|tectonics and erosion]])ની અસરોથી પૃથ્વીની સપાટી અમુક ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમયાંતરોએ ફેરરૂપાંતરણ પામતી રહે છે. પ્લેટ ટૅકટોનિકસના કારણે જોડાતી અથવા તૂટતી સપાટીઓનો આધાર [[ભેજપાત (હવામાનશાસ્ત્ર)|ભેજપાત કે વરસાદ]] ([[:en:Precipitation (meteorology)|precipitation]])થી લઈને થર્મલ સાયકલ અને રાસાયણિક અસરો સુધીના સ્થિર [[વાતાવરણની સ્થિતિ|હવામાન]] ([[:en:weathering|weathering]]) પર રહે છે. [[હિમરાશિ]] ([[:en:Glaciation|Glaciation]]) એકઠી થવી, [[કિનારાનું ધોવાણ]] ([[:en:coastal erosion|coastal erosion]]), [[પરવાળાંના ખડક]] ([[:en:coral reef|coral reef]]) કે ટાપુ બનવા અને તે ઉપરાંત વિશાળ ઉલ્કાના પડવાથી ઊભી થતી અસરો<ref>{{cite web | last = Kring | first = David A. | url = http://www.lpl.arizona.edu/SIC/impact_cratering/intro/ | title = Terrestrial Impact Cratering and Its Environmental Effects | publisher = Lunar and Planetary Laboratory | access-date = 2007-03-22 | archive-date = 2007-02-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070206013306/http://www.lpl.arizona.edu/SIC/impact_cratering/intro/ | url-status = dead }}</ref> પણ ભૂ-પ્રદેશને ફેર-આકાર આપવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. [[ચિત્ર:AYool topography 15min.png|left|thumbnail|પૃથ્વીની આજની [[ભૂ-પ્રદેશ|અલ્ટીમેટ્રી]] ([[:en:terrain|altimetry]]) અને [[બૅથીમેટ્રી]] ([[:en:bathymetry|bathymetry]]). [[નેશનલ જિઓફિઝિકલ ડેટા સેન્ટર]] ([[:en:National Geophysical Data Center|National Geophysical Data Center]])ના [http://www.ngdc.noaa.gov/seg/fliers/se-1104.shtml ભૂ-પ્રદેશ આધારિત ડિજિટલ ભૂ-પ્રદેશ મૉડલ]માંથી મળતી માહિતી.]] [[ખંડીય પોપડો / પડ|ખંડીય પોપડા]] ([[:en:continental crust|continental crust]]) [[ગ્રેનાઈટ]] ([[:en:granite|granite]]) અને [[એન્ડેસાઈટ]] ([[:en:andesite|andesite]]) જેવા ઓછી ઘનતા ધરાવતા [[અગ્નિકૃત ખડકો]] ([[:en:igneous rock|igneous rock]])થી બનેલા છે. મુખ્યત્વે દરિયાનું તળિયું જેનાથી બને છે તે [[બૅસાલ્ટ]] ([[:en:basalt|basalt]]) જેવા વધુ ઘનતા ધરાવતા લાવાથી બનેલા ખડકો ઓછા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. <ref>{{cite web | author = Staff | url = http://volcano.und.edu/vwdocs/vwlessons/plate_tectonics/part1.html | title = Layers of the Earth | publisher = Volcano World | access-date = 2007-03-11 | archive-date = 2007-02-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070224173532/http://volcano.und.edu/vwdocs/vwlessons/plate_tectonics/part1.html | url-status = dead }}</ref> [[જળકૃત ખડકો|જળકૃત ખડક]] ([[:en:Sedimentary rock|Sedimentary rock]]) એ કાંપ એકઠો થવાથી અને પછી પાણીના દબાણથી બંધાઈને બનતો ખડક છે. ભૂકવચનો માત્ર ૫% હિસ્સો જ જળકૃત ખડકોનો બનેલો હોવા છતાં ખંડીય સપાટીઓનો આશરે 75% જેટલો ભાગ જળકૃત ખડકોથી બનેલો છે.<ref>{{cite web | last = Jessey | first = David | url = http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html | title = Weathering and Sedimentary Rocks | publisher = Cal Poly Pomona | access-date = 2007-03-20 | archive-date = 2007-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html | url-status = dead }}</ref> પૃથ્વી પર મળી આવતા ત્રીજા પ્રકારના ખડક છે [[રૂપાંતરિત ખડક]] ([[:en:metamorphic rock|metamorphic rock]]). ખૂબ વધુ દબાણ અથવા ઊંચું તાપમાન અથવા આ બંનેના કારણે જે-તે પ્રકારનો ખડક રૂપાંતરણ પામીને જે ખડક બને તેને રૂપાંતરિત ખડક કહે છે. પૃથ્વીની સપાટી પર વિપુલ પ્રમાણમાં મળી આવતા સિલિકેટ ખનિજોમાં [[સ્ફટિક]] ([[:en:quartz|quartz]]), [[ફલેડ્સ્પાર (પાસાદાર ખનિજ પદાર્થ)|ફલેડ્સ્પાર]] ([[:en:feldspar|feldspar]]), [[ઍમ્ફીબોલ|એમ્ફીબોલ]] ([[:en:amphibole|amphibole]]), [[અબરખ]] ([[:en:mica|mica]]), [[પાયરોકિસન]] ([[:en:pyroxene|pyroxene]]) અને [[ઓલિવીયન]] ([[:en:olivine|olivine]])નો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite web | author = Staff | url = http://natural-history.uoregon.edu/Pages/web/mineral.htm | title = Minerals | publisher = Museum of Natural History, Oregon | access-date = 2007-03-20 | archive-date = 2009-06-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090613005203/http://natural-history.uoregon.edu/Pages/web/mineral.htm | url-status = dead }}</ref> સામાન્ય કાર્બનિટ ખનિજોમાં [[કેલકાઈટ|કૅલકાઈટ]] ([[:en:calcite|calcite]]) ([[ચૂનો|ચૂના]] ([[:en:limestone|limestone]])માં મળી આવે છે), [[અરાગોનાઈટ]] ([[:en:aragonite|aragonite]]) અને [[ડૉલમાઈટ (મૅગ્નેશિયાવાળો ચૂનાનો પથ્થર)]] ([[:en:dolomite|dolomite]])નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web | last=Cox | first=Ronadh | year=2003 | url=http://madmonster.williams.edu/geos.302/L.08.html | title=Carbonate sediments | publisher=Williams College | access-date=2007-04-21 | archive-date=2009-04-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090405173359/http://madmonster.williams.edu/geos.302/L.08.html | url-status=dead }}</ref> [[ભૂકવચ]] ([[:en:pedosphere|pedosphere]]) એ પૃથ્વીનું સૌથી બહારનું સ્તર છે, જે [[માટી]] ([[:en:soil|soil]])નું બનેલું છે અને [[પિડૉજિનેસિસ|માટી બનવાની પ્રક્રિયાઓ]] ([[:en:pedogenesis|soil formation processes]]) પર આધારિત છે. [[શિલાવરણ]] ([[:en:lithosphere|lithosphere]]), વાયુમંડળ, [[જળમંડળ]] ([[:en:hydrosphere|hydrosphere]]) અને જીવમંડળની વચ્ચે સરહદ પર તે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. હાલમાં, કુલ જમીનમાંથી 13.31% જમીન ખેતીલાયક છે અને તેમાંથી માત્ર 4.71% પર કાયમી પાક લઈ શકાય છે. <ref name=cia>{{cite web | author=Staff | date=2008-07-24 | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | title=World | work=The World Factbook | publisher=Central Intelligence Agency | access-date=2008-08-05 | archive-date=2010-01-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | url-status=dead }}</ref> અત્યારે પૃથ્વીની જમીન સપાટીના આશરે 40%નો ઉપયોગ ખેતી માટે અને ગોચર માટે થાય છે અથવા બીજા શબ્દોમાં, આશરે 1.3{{e|7}} કિ.મી.²નો ખેતી માટે અને 3.4{{e|7}} કિ.મી.²નો ગોચર માટે ઉપયોગ થાય છે. <ref>{{cite book | author=FAO Staff | year=1995 | title=FAO Production Yearbook 1994 | edition=Volume 48 | publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations | location=Rome, Italy | isbn=9250038445 }}</ref> [[મૃત સમુદ્ર]] ([[:en:Dead Sea|Dead Sea]])ના દરિયાની સપાટી પરથી સૌથી નીચા બિંદુ -418 મી.થી લઈને [[એવરેસ્ટ પર્વત]] ([[:en:Mount Everest|Mount Everest]])ના 2005 મુજબના દરિયાની સપાટી પરથી સૌથી ઊંચા બિંદુ 8848 મી. સુધી પૃથ્વીની જમીનની સપાટી બદલાતી રહેતી હોય છે. દરિયાની સપાટીથી જમીનની સરેરાશ ઊંચાઈ 840 મી. છે. <ref name=sverdrup>{{cite book | first=H. U. | last=Sverdrup | coauthors=Fleming, Richard H. | date=1942-01-01 | title=The oceans, their physics, chemistry, and general biology | publisher=Scripps Institution of Oceanography Archives | url=http://repositories.cdlib.org/sio/arch/oceans/ | access-date=2008-06-13 }}</ref> === જળમંડળ === [[ચિત્ર:Earth elevation histogram 2.svg|thumbnail|પૃથ્વીની સપાટીની ઊંચાઈ દર્શાવતો [[હિસ્ટોગ્રામ]] ([[:en:histogram|histogram]]). પૃથ્વીની સપાટીનો આશરે 71% ભાગ પાણીથી ઘેરાયેલો છે.]] પૃથ્વીની સપાટી પર પાણીની વિપુલ માત્રા એ પૃથ્વીનું એક એવું અદ્વિતીય પાસું છે જે તેને સૌરમંડળમાં "ભૂરા ગ્રહ’ તરીકે બીજા ગ્રહોથી જુદી પાડે છે. પૃથ્વીનું જળમંડળ મુખ્યત્વે મહાસાગરોનું બનેલું છે પણ આમ જોવા જઇએ તો તેમાં વિશ્વના તમામ જળાશયો- ભૂમધ્ય સમુદ્રો, સરોવરો, તળાવ, નદી અને 2,000 મી.ના ઊંડાણે આવેલા ભૂતળના જળનો પણ સમાવેશ થાય છે. દરિયામાંની સૌથી ઊંડી જગ્યા [[પૅસિફિક મહાસાગર]] ([[:en:Pacific Ocean|Pacific Ocean]])માં [[મરિઆના ખાઈ]] ([[:en:Mariana Trench|Mariana Trench]])ની [[ચેલેન્જર ડીપ]] ([[:en:Challenger Deep|Challenger Deep]]) છે, જે -10,911.4 મી. ઊંડાઈ ધરાવે છે.<ref group="note">આ માર્ચ 1995માં ''[[કઈકો]] ([[:en:Kaikō|Kaikō]])'' પાત્ર દ્વારા લેવામાં આવેલું માપ છે, જે અત્યાર સુધી લેવાયેલા માપમાં તેને સૌથી વધુ ચોકસાઈભરેલું માનવામાં આવે છે. વધુ વિગતો માટે [[ચેલેન્જર ડીપ]] ([[:en:Challenger Deep|Challenger Deep]]) લેખ જોશો. </ref><ref>{{cite web | title=7,000 m Class Remotely Operated Vehicle ''KAIKO 7000'' | url=http://www.jamstec.go.jp/e/about/equipment/ships/kaiko7000.html | publisher=Japan Agency for Marine-Earth Science and Technology (JAMSTEC) | access-date=2008-06-07 | archive-date=2020-04-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200410211118/http://www.jamstec.go.jp/e/about/equipment/ships/kaiko7000.html | url-status=dead }}</ref>મહાસાગરોની સરેરાશ ઊંડાઈ 3,800 મી. હોય છે, જે ખંડોની સરેરાશ ઊંચાઈ કરતાં ચારગણી છે. <ref name=sverdrup/> મહાસાગરોનું દળ લગભગ 1.35{{e|18}} [[મેટ્રિક ટન]] ([[:en:metric ton|metric ton]]) અથવા તો પૃથ્વીના કુલ દળના 1/4400 ભાગ જેટલું છે અને તે 1.386{{e|9}} કિ.મી.³ જેટલો વિસ્તાર રોકે છે. જો પૃથ્વી પર જમીન એકસરખી સપાટ રીતે વિસ્તરેલી હોત તો પાણીની સપાટી 2.7 કિ.મી. કરતાં પણ વધુ ઊંચાઈએ હોત. <ref group=note>પૃથ્વી પરના મહાસાગરોનું કુલ કદ 1.4{{e|9}} કિ.મી.³ છે.પૃથ્વીની સપાટીનું કુલ ક્ષેત્રફળ 5.1{{e|8}} કિ.મી.² છે.એટલે, સૌથી પહેલી ધારણા મુજબ, સરેરાશ ઊંડાઈ આ બંનેના ગુણોત્તર જેટલી અથવા તો 2.7 કિ.મી. હોઈ શકે. </ref> આશરે 97.5% પાણી ખારું/ક્ષારયુકત છે જયારે બાકીનું 2.5% પાણી તાજું છે. આ તાજા પાણીનો મોટો ભાગ, આશરે 68.7%, અત્યારે બરફ સ્વરૂપે છે.<ref>{{cite web | author = Igor A. Shiklomanov ''et al'' | year = 1999 | url = http://webworld.unesco.org/water/ihp/db/shiklomanov/ | title = World Water Resources and their use Beginning of the 21st century" Prepared in the Framework of IHP UNESCO | publisher = State Hydrological Institute, St. Petersburg | access-date = 2006-08-10 | archive-date = 2013-04-03 | archive-url = https://www.webcitation.org/6FbsxLE2m?url=http://webworld.unesco.org/water/ihp/db/shiklomanov/ | url-status = dead }}</ref> મહાસાગરોના કુલ દળનો લગભગ 3.5% ભાગ [[નમક]] ([[:en:salt|salt]])નો બનેલો છે. નમકનો આ જથ્થો કાં તો જવાળામુખીમાંથી મુકત થયો હોય છે અથવા તો પછી ઠંડા પડેલા અગ્નિકૃત ખડકોમાંથી ખેંચાયેલો હોય છે. <ref>{{cite web | last = Mullen | first = Leslie | date = 2002-06-11 | url = http://www.astrobio.net/news/article223.html | title = Salt of the Early Earth | publisher = NASA Astrobiology Magazine | access-date = 2007-03-14 | archive-date = 2007-07-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/5QVie9nX9?url=http://www.astrobio.net/news/article223.html | url-status = dead }}</ref> ઘણી દરિયાઈ જીવ-સૃષ્ટિના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક એવા વાતાવરણમાંના ઓગળેલા વાયુઓ પણ મહાસાગરમાં સંગ્રાહાયેલા હોય છે. <ref>{{cite web | last = Morris | first = Ron M. | url = http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html | title = Oceanic Processes | publisher = NASA Astrobiology Magazine | access-date = 2007-03-14 | archive-date = 2009-04-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html | url-status = dead }}</ref> વિશ્વના હવામાનને દરિયાના પાણી ખૂબ મહત્ત્વપૂર્ણ રીતે અસર કરે છે, મહાસાગરો [[ગરમીના સંગ્રહસ્થાન|ગરમીના વિશાળ સંગ્રહસ્થાન]] ([[:en:heat reservoir|heat reservoir]]) તરીકે કામ કરતા હોવાથી <ref>{{cite web | last = Scott | first = Michon | date = 2006-04-24 | url = http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ | title = Earth's Big heat Bucket | publisher = NASA Earth Observatory | access-date = 2007-03-14 }}</ref> દરિયાઈ તાપમાનના વિતરણમાં ફેરફારોથી આબોહવામાં નોંધપાત્ર બદલાવો આવે છે, જેમ કે [[અલ નીનો- દક્ષિણી આવર્તનો]] ([[:en:El Niño-Southern Oscillation|El Niño-Southern Oscillation]]).<ref>{{cite web | first =Sharron | last =Sample | date =2005-06-21 | url =http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html | title =Sea Surface Temperature | publisher =NASA | access-date =2007-04-21 | archive-date =2008-04-08 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080408000148/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html | url-status =dead }}</ref> === વાતાવરણ / વાયુમંડળ === લગભગ 8.5 કિ.મી. [[ઊંચાઈ]] ([[:en:scale height|scale height]]) સુધી, પૃથ્વીની સપાટી પર [[વાતાવરણનું દબાણ]] ([[:en:atmospheric pressure|atmospheric pressure]]) સરેરાશ 101.325 [[કેપીએ (કિલો પાસ્કલ)|કેપીએ(કિલો પાસ્કલ)]] ([[:en:kPa|kPa]]) જેટલું હોય છે. <ref name="earth_fact_sheet"/> તેમાં 78% નાઈટ્રોજન અને 21% ઑકિસજન હોય છે અને તે સિવાય ખૂબ ઓછા પ્રમાણમાં તેમાં પાણીની વરાળ, કાર્બન ડાયોકસાઈડ અને અન્ય વાયુરૂપ પરમાણુઓ પણ હોય છે. હવામાન અને મોસમના કેટલાક બદલાવો અનુસાર તથા [[અક્ષાંશ]] ([[:en:latitude|latitude]]) સાથે [[અધોમંડળ (ટ્રોપોસ્ફિઅર)]] ([[:en:troposphere|troposphere]])ની ઊંચાઈ બદલાય છે જે ધ્રુવો પર 8 કિ.મી.થી માંડીને વિષુવવૃત્ત પર 17 કિ.મી. સુધી બદલાતી રહે છે.<ref>{{cite web | last=Geerts | first=B. | coauthors=Linacre, E. | url=http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html | title=The height of the tropopause | month=November | year=1997 | work=Resources in Atmospheric Sciences | publisher=University of Wyoming | access-date=2006-08-10 | archive-date=2020-04-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200427090700/http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html | url-status=dead }}</ref> પૃથ્વી પરના જીવમંડળના કારણે, [[વાતાવરણ/ વાયુમંડળ|વાયુમંડળ]] ([[:en:atmosphere|atmosphere]])માં નોંધપાત્ર બદલાવ આવ્યો છે. 2.7 અબજ વર્ષ પહેલાં [[ઑકિસજનની ઉત્ક્રાંતિ#પ્રકૃતિમાં ઑકિસજનની ઉત્ક્રાંતિ|ઑકિસજનની હાજરીમાં થતી પ્રકાશસંશ્ર્લેષણ]] ([[:en:Oxygen evolution#Oxygen evolution in nature|Oxygenic photosynthesis]])ની ક્રિયાની શરૂઆત થઈ હતી. તે સમયે મુખ્યત્વે નાઈટ્રોજન-ઑકિસજન [[વાતાવરણ/ વાયુમંડળ|વાતાવરણ]] ([[:en:atmosphere|atmosphere]]) [[ઑકિસજન સંકટ|રચાયું]] ([[:en:Oxygen Catastrophe|forming]]) હતું, જે આજે પણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આ બદલાવના કારણે [[ઍરોબિક જીવસૃષ્ટિ|ઍરોબિક જીવસૃષ્ટિ (વાયુમાં જીવતાં સૂક્ષ્મજીવો)]] ([[:en:aerobic organisms|aerobic organisms]]) વિપુલ પ્રમાણમાં વિકસી શકી તેમ જ ઓઝોન સ્તરનું નિર્માણ થયું. પૃથ્વીનું લોહચુંબકીય ક્ષેત્ર, ઍરોબિક જીવસૃષ્ટિ અને ઓઝોન સ્તરે આ ત્રણેની સંયુકત અસરના પરિણામે [[પારજાંબલી / નીલાતીત|પારજાંબલી]] ([[:en:ultraviolet|ultraviolet]]) [[સૌર કિરણોત્સર્ગ]] ([[:en:solar radiation|solar radiation]]) અવરોધાયા- પૃથ્વી પર પહોંચતા અટકયા અને પરિણામે પૃથ્વી પર જીવન શકય બન્યું. પાણીનું વરાળમાં રૂપાંતર, ઉપયોગી ગૅસ પૂરાં પાડવા, નાની [[ઉલ્કા|ઉલ્કાઓ]] ([[:en:meteor|meteor]]) સપાટી પર અથડાય તે પહેલાં તેને ભસ્મીભૂત કરવી અને મધ્યમ તાપમાન જાળવી રાખવું એ પૃથ્વી પર જીવનને લાભદાયી નીવડતી વાતાવરણની અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ અસરો છે. <ref name="atmosphere">{{cite web | author = Staff | date = 2003-10-08 | url = http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html | title = Earth's Atmosphere | publisher = NASA | access-date = 2007-03-21 | archive-date = 2020-04-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200427090422/https://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html | url-status = dead }}</ref> આ છેલ્લી બાબત [[ગ્રીન હાઉસ અસર]] ([[:en:greenhouse effect|greenhouse effect]]) તરીકે જાણીતી છેઃ વાતાવરણમાંના સૂક્ષ્મ રજકણો/પરમાણુઓ જમીન પરથી ફેંકાતી થર્મલ ઊર્જાને ઝીલે છે અને આ રીતે સામાન્ય તાપમાનને વધારે છે. પૃથ્વીના વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોકસાઈડ, પાણીની વરાળ, મિથેન અને ઓઝોન એ મુખ્ય [[ગ્રીન હાઉસ વાયુઓ]] ([[:en:greenhouse gas|greenhouse gas]]) છે. ગરમી રોકી રાખતી આ અસર વિના, પૃથ્વીની સપાટી પરનું સરેરાશ તાપમાન -18 ડિગ્રી સેલ્સિયસ પહોંચી જાત અને જીવનના અસ્તિત્વની કોઈ સંભાવના રહેત નહીં. <ref name="Pidwirny2006" /> ==== હવામાન અને આબોહવા ==== પૃથ્વીના વાતાવરણ/ વાયુમંડળને કોઈ ચોક્કસ સીમા નથી. એ ધીમે ધીમે પાતળું બનતું જાય છે અને છેવટે બાહ્ય અવકાશમાં વિલીન થઈ જાય છે. વાયુમંડળના દળનો એક તૃતીયાંશ ભાગ, પૃથ્વીની સપાટીને અડીને પહેલાં 11 કિ.મી.માં સમાયેલો છે. સૌથી નીચેના સ્તરને [[અધોમંડળ (ટ્રોપોસ્ફિઅર)]] ([[:en:troposphere|troposphere]]) કહેવામાં આવે છે.સૂર્યની ગરમી આ સ્તરને તથા તેની નીચેની જમીનને તપાવે છે, જેના કારણે હવાનું વિસ્તરણ થાય છે. આ ગરમ, ઓછી ઘનતાવાળી હવા પાછી ઊંચે જાય છે અને તેની જગ્યા વધુ ઘનતાવાળી ઠંડી હવા લે છે. આમ [[વાતાવરણીય પરિભ્રમણ]] ([[:en:atmospheric circulation|atmospheric circulation]]), એટલે કે ગરમીની ઊર્જાનું ફેરવિતરણ, હવામાન અને આબોહવાનું સંચાલન કરે છે. <ref name="moran2005">{{cite web | last=Moran | first=Joseph M. | year=2005 | url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html | title=Weather | work=World Book Online Reference Center | publisher=NASA/World Book, Inc. | access-date=2007-03-17 | archive-date=2010-12-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html | url-status=dead }}</ref> વાતાવરણના પરિભ્રમણમાં 30° અક્ષાંશથી નીચેના વિષુવવૃત્તીય વિસ્તારોમાં વાતા [[વ્યાપારી વાયુ|વ્યાપારી વાયુઓ]] ([[:en:trade winds|trade winds]]) અને 30° અને 60° વચ્ચેના મધ્ય-અક્ષાંશો પર વાતા [[પશ્ચિમી વાયુ|પશ્ચિમી વાયુઓ]] ([[:en:westerlies|westerlies]]) મુખ્ય છે. 30° અને 60°.<ref name="berger2002">{{cite web | last = Berger | first = Wolfgang H. | year=2002 | url = http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml | title = The Earth's Climate System | publisher = University of California, San Diego | access-date = 2007-03-24 }}</ref>આબોહવા નિશ્ચિત કરવામાં મહાસાગરોના પ્રવાહો પણ અગત્યનો ભાગ ભજવે છે. આ પ્રવાહોમાં [[થર્મોહેલાઈન પરિભ્રમણ |થર્મોહેલાઈન પરિભ્રમણ]] ([[:en:thermohaline circulation|thermohaline circulation]]) મુખ્ય છે જે વિષુવવૃત્તીય મહાસાગરોના ગરમ પ્રવાહોને ધ્રુવીય વિસ્તારો સુધી લઈ જાય છે. <ref>{{cite web | first=Stefan | last=Rahmstorf | year=2003 | url =http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html | title =The Thermohaline Ocean Circulation | publisher =Potsdam Institute for Climate Impact Research | access-date = 2007-04-21 }}</ref> વૈશ્વિક [[હવાનું દળ |હવાના દળ]] ([[:en:air mass|air mass]])ના |left|thumbnail|સ્રોત વિસ્તારો]] સપાટી પરના બાષ્પીભવનથી પેદા થયેલી પાણીની વરાળ ચક્રાકાર પરિભ્રમણથી વાતાવરણમાં પરિવહન પામે છે. જયારે વાતાવરણના પરિબળોના કારણે ગરમ, ભેજવાળી હવા ઊંચકાય છે ત્યારે તેમાંનું પાણી સંકોચાય છે અને સપાટી પર [[ભેજપાત (હવામાનશાસ્ત્ર)|ભેજપાત]] ([[:en:Precipitation (meteorology)|precipitation]]) રૂપે સ્થિર થાય છે. <ref name="moran2005" /> મોટા ભાગનું પાણી વળી પાછું નદીઓ થકી નીચે આવે છે અને સામાન્ય રીતે મહાસાગરોમાં પાછું ઠલવાય છે અથવા તો [[તળાવ / સરોવર|તળાવ/સરોવર]] ([[:en:lake|lake]])માં જમા થાય છે. જમીન પર જીવન ટકાવવા પાછળ આ [[જળ ચક્ર|જળચક્ર]] ([[:en:water cycle|water cycle]]) આવશ્યક ભૂમિકા ભજવે છે, એટલું જ નહીં પણ એક પછી એક ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમયગાળાઓ દરમ્યાન સપાટી ધોવાણ પાછળ પણ તે એક મુખ્ય પરિબળ છે. ભેજપાત / વરસાદની ભાત ખૂબ વ્યાપક રીતે, દર વર્ષે અમુક મીટર પાણીથી લઈને મિલીમીટર કરતાં પણ ઓછું એમ બદલાતી જોવા મળે છે. દરેક વિસ્તારમાં એકંદર ભેજપાત / વરસાદ કેટલો થશે તેનો આધાર [[વાતાવરણીય પરિભ્રમણ]] ([[:en:Atmospheric circulation|Atmospheric circulation]]), ભૂ-પ્રદેશની રચના અને તાપમાનના ફેરફારો પર રહે છે.<ref>{{cite web | author = Various | date = 1997-07-21 | url = http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml | title = The Hydrologic Cycle | publisher = University of Illinois | access-date = 2007-03-24 | archive-date = 2020-04-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200427090734/http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml | url-status = dead }}</ref> એકંદરે સરખી આબોહવા ધરાવતા અમુક ચોક્કસ અક્ષવૃત્તોમાં પૃથ્વીને વહેંચી શકાય છે. વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવીય પ્રદેશો સુધી, પૃથ્વી પર [[રેખાવૃત્તો|ઉષ્ણકટિબંધ]] ([[:en:tropics|tropical]]) (અથવા વિષુવવૃત્તીય), [[પેટા-રેખાવૃત્તો|સમશીતોષ્ણકટિબંધ]] ([[:en:Subtropics|subtropical]]), [[સમશીતોષ્ણ]] ([[:en:temperate|temperate]]) અને [[ધ્રુવીય પ્રદેશો|ધ્રુવીય]] ([[:en:Polar region|polar]]) આબોહવા એમ વિસ્તરેલા છે. <ref>{{cite web | author = Staff | url = http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Climate/Older/Climate_Zones.html | title = Climate Zones | publisher = UK Department for Environment, Food and Rural Affairs | access-date = 2007-03-24 | archive-date = 2010-08-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100808131632/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/climate/older/Climate_Zones.html | url-status = dead }}</ref> પ્રમાણમાં હવાના એકસરખા દળની લાક્ષણિકતા ધરાવતા વિસ્તારો મુજબ તાપમાન અને ભેજપાત/વરસાદના આધારે પણ આબોહવાને વર્ગીકૃત કરી શકાય. [[કૉપ્પેન કલાઈમેટ કલાસિફિકેશન (કૉપ્પેનનું આબોહવા વર્ગીકરણ)|કૉપ્પેન આબોહવા વર્ગીકરણ]] ([[:en:Köppen climate classification|Köppen climate classification]]) પદ્ધતિ સૌથી વધુ પ્રચલિત છે ([[વ્લાદીમીર કૉપ્પેન]] ([[:en:Wladimir Köppen|Wladimir Köppen]])ના વિદ્યાર્થી રુડોલ્ફ ગેઈગરે સુધારેલી પદ્ધતિ) જેમાં મુખ્ય પાંચ પ્રકારો (ભેજવાળા કટિબંધો, [[રણ|શુષ્ક]] ([[:en:Desert|arid]]), મધ્યમ ભેજ ધરાવતા અક્ષાંશો, [[ખંડીય આબોહવા|ખંડીય]] ([[:en:Continental climate|continental]]) અને ઠંડા ધ્રુવ) છે અને તેને પણ ફરીથી વધુ ચોક્કસ પેટા-પ્રકારોમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે.<ref name="berger2002" /> ==== ઊર્ધ્વ વાયુમંડળ ==== [[Image:Full moon partially obscured by atmosphere.jpg|thumb|right|300px|ભ્રમણકક્ષા પરથી લેવાયેલી આ તસવીર પૃથ્વીના વાયુમંડળને કારણે આંશિક રીતે ઢંકાયેલા પૂર્ણ ચંદ્રને દર્શાવે છે. '' [[નાસા (NASA)|નાસા(NASA)]] ([[:en:NASA|NASA]])ની તસવીર.]]અધોમંડળ (ટ્રોપોસ્ફિઅર)ની ઉપરનું વાતાવરણ સામાન્ય રીતે [[ઊર્ધ્વમંડળ (સ્ટ્રેટોસ્ફિઅર)]] ([[:en:stratosphere|stratosphere]]), [[મધ્યમંડળ (મેસોસ્ફિઅર)]] ([[:en:mesosphere|mesosphere]]) અને [[ઉષ્ણમંડળ (થર્મોસ્ફિઅર)]] ([[:en:thermosphere|thermosphere]])માં વહેંચાયેલું હોય છે. <ref name="atmosphere" /> આ દરેક સ્તર [[વિલીન થવાનો દર]] ([[:en:lapse rate|lapse rate]]) જુદો જુદો ધરાવે છે, જે ઊંચાઈ સાથે બદલાતા તાપમાનના દરને નિશ્ચિત કરે છે. આ સ્તરો પછી [[બાહ્યમંડળ (એકસોસ્ફિઅર)]] ([[:en:exosphere|exosphere]]) આવેલું છે જે [[ચુંબકીયમંડળ (મેગ્નેટોસ્ફિઅર)|ચુંબકીયમંડળ]] ([[:en:magnetosphere|magnetosphere]])માં વિલીન થાય છે. અહીં પૃથ્વીનાં ચુંબકીય ક્ષેત્રો [[સૌર વાયુ]] ([[:en:solar wind|solar wind]])ના સંપર્કમાં આવે છે. <ref>{{cite web | author = Staff | year = 2004 | url = http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm | title = Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere | publisher = Science Week | access-date = 2007-03-14 | archive-date = 2007-07-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm | url-status = dead }}</ref>પૃથ્વી પર જીવન ટકાવી રાખતો વાતાવરણનો એક અગત્યનો ભાગ ઓઝોન સ્તર છે. અધોમંડળના હિસ્સારૂપ આ સ્તર, પૃથ્વીની સપાટીને સૂર્યના નીલાતીત કિરણોથી આંશિક રીતે કવચ આપે છે. પૃથ્વીની સપાટીથી 100 કિ.મી. ઉપર, [[કારમૅન રેખા]] ([[:en:Kármán line|Kármán line]])ને વાયુમંડળ અને અવકાશ વચ્ચેની સીમા તરીકે પ્રાયોગિક ધોરણે કલ્પવામાં આવી છે. <ref>{{cite web | first =S. Sanz Fernández | last =de Córdoba | date =2004-06-21 | url =http://www.un.org/members/list.shtml | title =100&nbsp;km. Altitude Boundary for Astronautics | publisher =Fédération Aéronautique Internationale | access-date =2007-04-21 | archive-date =2009-04-17 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090417145758/http://www.un.org/members/list.shtml | url-status =dead }}</ref> થર્મલ ઊર્જાને કારણે, પૃથ્વીના વાયુમંડળની બહારની ધાર પરના કેટલાક રજકણોનો વેગ એટલો વધે છે કે તે પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણમાંથી [[છટકવાનો વેગ|છટકી]] ([[:en:escape velocity|escape]]) શકે છે. આ રીતે ધીમી પણ સાતત્યપૂર્ણ ગતિથી [[વાતાવરણમાંથી મુક્ત થવું|વાયુમંડળ અવકાશમાં ભળતું રહે છે]] ([[:en:Atmospheric escape|leakage of the atmosphere into space]]). અસ્થિર [[હાઈડ્રોજન|હાઇડ્રોજન]] ([[:en:hydrogen|hydrogen]]) અણુ પ્રમાણમાં હલકો હોવાથી તે વધુ ઝડપથી [[છટકવાનો વેગ|છટકવા માટેનો વેગ]] ([[:en:escape velocity|escape velocity]]) મેળવી શકે છે અને અન્ય વાયુઓની સાપેક્ષે વધુ પ્રમાણમાં અવકાશમાં મુકત થાય છે. <ref>{{cite journal | author=Liu, S. C.; Donahue, T. M. | title=The Aeronomy of Hydrogen in the Atmosphere of the Earth | journal=Journal of Atmospheric Sciences | year=1974 | volume=31 | issue=4 | pages=1118–1136 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1974JAtS...31.1118L | access-date=2007-03-02 | doi=10.1175/1520-0469(1974)031<1118:TAOHIT>2.0.CO;2 }}</ref> અવકાશમાં આ રીતે હાઈડ્રોજન ભળતો રહેવાથી પૃથ્વીની શરૂઆતની [[રેડોકસ|ઘટતી]] ([[:en:redox|reducing]]) સ્થિતિમાંથી તેની અત્યારની [[રેડોકસ|ઓકિસડાઈઝિંગ]] ([[:en:Redox|oxidizing]]) સ્થિતિ પ્રાપ્ત થઈ છે. પ્રકાશસંશ્વ્લેષણના કારણે ઑકિસજનનો મુકત જથ્થો પ્રાપ્ત થાય છે પરંતુ હાઇડ્રોજન જેવા રિડયુસિંગ એજન્ટ છુટા થવાની પ્રક્રિયા વાયુમંડળમાં વ્યાપક રીતે એકઠા થતા ઑકિસજન માટે અત્યંત આવશ્યક શરત છે. <ref>{{cite journal |title=Biogenic Methane, Hydrogen Escape, and the Irreversible Oxidation of Early Earth |author=David C. Catling, Kevin J. Zahnle, Christopher P. McKay |journal=Science |volume=293 |issue=5531 |pages=839–843 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/293/5531/839 |doi=10.1126/science.1061976 |year=2001 |pmid=11486082}}</ref> એટલે પૃથ્વી પર વિકસેલા જીવનની પ્રકૃતિ, પૃથ્વીના વાયુમંડળમાંથી છટકતા હાઈડ્રોજનથી પ્રભાવિત હોઈ શકે છે. <ref>{{cite web | last = Abedon | first = Stephen T. | date = 1997-03-31 | url = http://www.mansfield.ohio-state.edu/~sabedon/biol1010.htm | title = History of Earth | publisher = Ohio State University | access-date = 2007-03-19 | archive-date = 2013-03-10 | archive-url = https://www.webcitation.org/6F17z629O?url=http://www.mansfield.ohio-state.edu/~sabedon/biol1010.htm | url-status = dead }}</ref> અત્યારના સારો એવો ઑકિસજન જથ્થો ધરાવતા વાતાવરણમાં, હાઈડ્રોજન તેને છટકવાની તક મળે તે પહેલાં પાણીમાં રૂપાંતરિત થઈ જાય છે.અને એના બદલે બાહ્ય વાતાવરણમાં [[મિથેન]] ([[:en:methane|methane]])ના તૂટવાથી મોટા ભાગનો હાઈડ્રોજન છુટો પડે છે. <ref>{{cite journal | last=Hunten | first=D. M. | coauthors=Donahue, T. M. | title=Hydrogen loss from the terrestrial planets | journal=Annual review of earth and planetary sciences | year=1976 | volume=4 | pages=265–292 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1976AREPS...4..265H | access-date=2008-11-07 | doi=10.1146/annurev.ea.04.050176.001405 }}</ref> === ચુંબકીય ક્ષેત્ર === [[ચિત્ર:Dipole field.svg|thumbnail|right|દ્વિ-ધ્રુવ આસપાસ [[પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર]] ([[:en:Earth's magnetic field|Earth's magnetic field]]) રચાય છે. ]] [[પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર]] ([[:en:Earth's magnetic field|Earth's magnetic field]]), પૃથ્વીના ભૌગોલિક ધ્રુવોની નજીક આવેલા [[ચુંબકીય દ્વિ-ધ્રુવ|ચુંબકીય દ્વિ-ધ્રુવો]] ([[:en:magnetic dipole|magnetic dipole]])માં રચાયેલું છે. [[ડાયનેમોનો સિદ્ધાન્ત|ડાયનેમો સિદ્ધાન્ત]] ([[:en:dynamo theory|dynamo theory]]) અનુસાર, પૃથ્વીના પીગળેલા બાહ્ય ગર્ભઆવરણમાં આ ચુંબકીય ક્ષેત્ર રચાય છે. ત્યાં ગરમીના કારણે વાહક સામગ્રીઓમાં ગરમી પ્રસારણની ક્રિયા થાય છે, જે વિદ્યુતપ્રવાહ પેદા કરે છે.અને તેના પરિણામે પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઊભું થાય છે. ગર્ભમાં થતી ગરમી પ્રસારણની ક્રિયાઓ સ્વભાવે અત્યંત અસ્તવ્યસ્ત હોય છે અને સમયાંતરે તેની ગોઠવણી પણ બદલાતી હોય છે. આથી અનિશ્ચિત અંતરાલોએ, એકંદરે દરેક 10 લાખ વર્ષો પછી ચુંબકીય [[ભૂચુંબકીય પરિવર્તન(ઊથલો)|ક્ષેત્ર પરિવર્તન(ઊથલો)]] ([[:en:geomagnetic reversal|field reversals]]) થાય છે. આવું સૌથી છેલ્લું ક્ષેત્ર પરિવર્તન આશરે 700,000 વર્ષો અગાઉ થયું હતું. <ref>{{cite web | last = Fitzpatrick | first = Richard | date = 2006-02-16 | url = http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node69.html | title = MHD dynamo theory | publisher = NASA WMAP | access-date = 2007-02-27 }}</ref><ref name=campbelwh>{{cite book | last =Campbell | first =Wallace Hall | title =Introduction to Geomagnetic Fields | publisher =Cambridge University Press | year =2003 | location =New York | pages =57 | isbn = 0521822068}}</ref> આ ક્ષેત્ર [[ચુંબકીયમંડળ (મેગ્નેટોસ્ફિઅર)]] ([[:en:magnetosphere|magnetosphere]]) રચે છે જે [[સૌર વાયુ]] ([[:en:solar wind|solar wind]])માંના રજકણોની દિશા બદલે છે. [[બાઉ શૉક|બાઉ શોક]] ([[:en:bow shock|bow shock]])ની સૂર્ય તરફની ધાર પૃથ્વીથી આશરે 13 ગણી ત્રિજયા જેટલા અંતરે આવેલી છે.ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને સૌર વાયુ વચ્ચેની અથડામણથી બે સમાનકેન્દ્રી [[ભારયુકત કણો|વીજભારયુકત રજકણો]] ([[:en:charged particle|charged particle]])નો[[વૃષભ]] ([[:en:torus|torus]]) આકારનો વિસ્તાર- [[વાન ઍલન કિરણોત્સર્ગ પટ્ટો]] ([[:en:Van Allen radiation belt|Van Allen radiation belt]]) રચાય છે. જયારે આ ચુંબકીય ધ્રુવો પરથી [[પ્લાઝમા (ભૌતિકશાસ્ત્ર)|પ્લાઝમા]] ([[:en:plasma (physics)|plasma]]) પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશે છે ત્યારે [[મેરુ જયોતિ (ખગોળશાસ્ત્ર)|મેરુ જયોતિ]] ([[:en:Aurora (astronomy)|aurora]]) રચાય છે. <ref>{{cite web | last = Stern | first = David P. | date = 2005-07-08 | url = http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | title = Exploration of the Earth's Magnetosphere | publisher = NASA | access-date = 2007-03-21 | archive-date = 2013-04-28 | archive-url = https://www.webcitation.org/6GCk917YE?url=http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | url-status = dead }}</ref> == ભ્રમણકક્ષા અને પરિભ્રમણ == === પરિભ્રમણ === [[ચિત્ર:AxialTiltObliquity.png|thumbnail|right|પૃથ્વીની ધરીનું એક તરફ નમેલા હોવું (અથવા [[ત્રાંસી રેખા|ત્રાંસા હોવું]] ([[:en:obliquity|obliquity]])) અને તેનો [[પરિભ્રમણ|પરિભ્રમણ ધરી]] ([[:en:Rotation|rotation axis]]) તથા [[ભ્રમણકક્ષા (ખગોળશાસ્ત્ર)|ભ્રમણકક્ષા]] ([[:en:Orbital plane (astronomy)|plane of orbit]]) સાથે સંબંધ.]] સૂર્ય ફરતે પરિભ્રમણ માટે પૃથ્વીને લાગતો સમય; સરેરાશ સૌર દિવસ; જે સરેરાશ સૌર સમય પ્રમાણે 86,400 સેકન્ડ છે. [[ભરતી-ઓટ સંબંધી વેગમાં વધારો|ભરતી-ઓટના વેગમાં વધારો]] ([[:en:tidal acceleration|tidal acceleration]]) થવાથી પૃથ્વીનો સૌર દિવસ હવે 19મી સદી કરતાં સહેજ વધુ લાંબો થયો છે અને તેથી [[એસઆઈ]] ([[:en:SI|SI]]) સેકન્ડ કરતાં આ સેકન્ડો સહેજ વધુ લાંબી હોય છે.<ref>{{cite web | title=Leap seconds | publisher=Time Service Department, USNO | url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html | access-date=2008-09-23 | archive-date=2012-05-27 | archive-url=https://www.webcitation.org/67yIZgtef?url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html | url-status=dead }}</ref> [[આંતરરાષ્ટ્રીય પૃથ્વી પરિભ્રમણ અને સંદર્ભ પદ્ધતિઓ સેવા (ઈન્ટરનેશનલ અર્થ રોટેશન એન્ડ રેફરન્સ સિસ્ટમ્સ સર્વિસ)]] ([[:en:International Earth Rotation and Reference Systems Service|International Earth Rotation and Reference Systems Service]]) દ્વારા [[સ્થિર તારો|સ્થિર તારા]] ([[:en:fixed star|fixed star]]) સાપેક્ષે પૃથ્વીના પરિભ્રમણ સમયને ''તારાઓનો દિવસ'' કહેવામાં આવે છે, જે {{nowrap|86164.098903691 seconds}}સૌર સમય (યુટી1)નો સરેરાશ સમય છે અથવા {{nowrap |23{{smallsup|h}} 56{{smallsup|m}} 4.098903691{{smallsup|s}}. }}<ref name=IERS>{{cite web | author=Staff | date=2007-08-07 | url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html | title=Useful Constants | publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) | access-date=2008-09-23 }}</ref><ref group=note name=Aoki>આ આંકડાઓનો અંતિમ સ્રોત- ઓકી, "સૌર સમયની સરેરાશ સેકન્ડો"ને બદલે "યુટી1ની સેકન્ડો" શબ્દ વાપરે છે.—{{cite journal | last=Aoki | first=S. | coauthors=Kinoshita, H.; Guinot, B.; Kaplan, G. H.; McCarthy, D. D.; Seidelmann, P. K. | title=The new definition of universal time | journal=Astronomy and Astrophysics | year=1982 | volume=105 | issue=2 | pages=359–361 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1982A&A...105..359A | access-date=2008-09-23 }} </ref> સરેરાશ વસંત[[દિવસ-રાત સરખા હોય તેવો દિવસ|સપાત]] ([[:en:equinox|equinox]]) [[અચનચલન (ખગોળશાસ્ત્ર)|વહેલો થવો]] ([[:en:precession (astronomy)|precessing]]) અથવા તેમાં ફેરફાર થવો, જેને ખોટી રીતે ''[[તારાની ગતિથી મપાતો દિવસ]] ([[:en:sidereal day|sidereal day]])'' કહેવામાં આવે છે તે {{nowrap|86164.09053083288 seconds}} સરેરાશ સૌર સમય (યુટી1) છે{{nowrap|(23{{smallsup|h}} 56{{smallsup|m}} 4.09053083288{{smallsup|s}})}}.<ref name=IERS/> આમ, તારાની ગતિથી મપાતો દિવસ, તારા દિવસ કરતાં આશરે 8.4 એમએસ (ms.) ટૂંકો હોય છે. <ref>{{cite book | last=Seidelmann | first=P. Kenneth | year=1992 | title=Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac | pages=48 | publisher=University Science Books | location=Mill Valley, CA | isbn=0-935702-68-7 }}</ref>1623–2005<ref>{{cite web | author=Staff | url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/lod-1623.html | title=IERS Excess of the duration of the day to 86400s … since 1623 | publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) | access-date=2008-09-23 | archive-date=2008-10-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081003083543/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/lod-1623.html | url-status=dead }}—છેડા પરનો આલેખ.</ref> અને 1962–2005<ref>{{cite web | author=Staff | url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/figure3.html | title=IERS Variations in the duration of the day 1962–2005 | publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) | access-date=2008-09-23 | archive-date=2007-08-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070813203913/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/figure3.html | url-status=bot: unknown }}</ref>ના સમયગાળાઓ માટે આઈઈઆરએસ પાસે સૌર દિવસની સરેરાશ લંબાઈ એસઆઈ સેકન્ડોમાં ઉપલબ્ધ છે. વાયુમંડળમાંની [[ઉલ્કા|ઉલ્કાઓ]] ([[:en:meteor|meteor]]) અને નીચી ભ્રમણકક્ષા પર ફરતા ઉપગ્રહો સિવાય, પૃથ્વીના આકાશમાં અવકાશી પદાર્થોની દેખીતી ગતિ પશ્ચિમમાં 15°/કલાક = 15’/મિનિટના દરથી જોવા મળે છે. તે દર બે મિનિટે સૂર્ય અથવા ચંદ્રના દેખીતા વ્યાસ જેટલી છે; સૂર્ય અને ચંદ્રનું દેખીતું કદ લગભગ સમાન જ છે. <ref>{{cite book | last=Zeilik | first=M. | coauthors=Gregory, S. A. | title=Introductory Astronomy & Astrophysics | edition=4th | pages=56 | publisher=Saunders College Publishing | isbn=0030062284 | year=1998}}</ref><ref name=angular>{{cite web | last=Williams | first=David R. | date=2006-02-10 | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html | title=Planetary Fact Sheets | publisher=NASA | access-date=2008-09-28 | archive-date=2008-09-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080925071832/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html | url-status=dead }}—સૂર્ય અને ચંદ્ર પરના દેખીતા વ્યાસનાં પાનાં જુઓ.</ref> === ભ્રમણકક્ષા === સરેરાશ દર 365.2564 સૌર દિવસોએ અથવા એક [[તારા (તારાની ગતિથી મપાતું) વર્ષ|તારા વર્ષે]] ([[:en:sidereal year|sidereal year]]), પૃથ્વી એકંદરે આશરે 1500 લાખ કિલોમીટર દૂરથી સૂર્યની પ્રદક્ષિણા કરે છે. એના કારણે, પૃથ્વી પરથી અન્ય તારાઓની સાપેક્ષે સૂર્ય દેખીતી રીતે આશરે 1°/દિવસના દરથી પૂર્વ તરફ જતો દેખાય છે અથવા દર 12 કલાકે સૂર્ય અથવા ચંદ્રના વ્યાસ મુજબ. આ ગતિના કારણે, પૃથ્વી પોતાની ધરી પર એક ચક્ર પૂરું કરે અને સૂર્ય પાછો [[યામ્યોત્તર વૃત્ત (ખગોળશાસ્ત્ર)|યામ્યોત્તર વૃત્ત]] ([[:en:Meridian (astronomy)|meridian]]) પર આવે તેને એકંદરે 24 કલાક, એક [[સૌર સમય|સૌર દિવસ]] ([[:en:Solar time|solar day]]) લાગે છે. પૃથ્વીની પોતાની ભ્રમણકક્ષા પર ફરવાની ગતિ એકંદરે આશરે 30&nbsp; કિ.મી./સેકન્ડ (108,000&nbsp; કિ.મી./કલાક) છે, જે સાત મિનિટમાં પૃથ્વીના વ્યાસ જેટલું (આશરે 12,600&nbsp; કિ.મી.) અંતર કાપી શકે તેટલી અને ચાર કલાકમાં ચંદ્ર સુધીનું અંતર (384,000&nbsp; કિ.મી.) કાપવા જેટલી ઝડપી છે.<ref name="earth_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = 2004-09-01 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | access-date = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }}</ref> પૃષ્ઠભૂમિમાંના તારાઓ સાપેક્ષે ચંદ્ર, પૃથ્વી સાથે એક સામાન્ય [[બેરિસેન્ટર]] ([[:en:barycenter|barycenter]]) ફરતે દર 27.32 દિવસોએ ફરે છે. સૂર્યની ફરતે પૃથ્વી-ચંદ્રના પરિભ્રમણની સામાન્ય યુતિમાં, [[ગ્રહયુતિનો મહિનો|ગ્રહયુતિના મહિના]] ([[:en:synodic month|synodic month]]) દરમ્યાન નવા ચંદ્રથી નવા ચંદ્રનો ગાળો 29.53 દિવસોનો છે. [[આકાશી ધ્રુવ|આકાશી ઉત્તર ધ્રુવ]] ([[:en:celestial pole|celestial north pole]]) પરથી જોઈએ તો પૃથ્વીની ગતિ, ચંદ્ર અને તેમની ધરી પરનું પરિભ્રમણ, તમામ [[ઘડિયાળના કાંટાથી વિરોધી દિશામાં|ઘડિયાળના કાંટાથી વિરોધી દિશા]] ([[:en:counter-clockwise|counter-clockwise]])માં થતા દેખાય છે. સૂર્ય અને પૃથ્વી, બંનેના ઉત્તર ધ્રુવોની ઉપરથી કોઈક અનુકૂળ બિંદુથી જોઈએ તો પૃથ્વી ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં સૂર્યની આસપાસ ફરે છે. પૃથ્વીની પરિભ્રમણ કક્ષા અને ધરી એકદમ સીધા ગોઠવાયેલાં નથીઃ પૃથ્વીની [[ધરીનું ત્રાંસાપણું|ધરી, પૃથ્વી-સૂર્યની ભ્રમણકક્ષાથી લગભગ 23.5 ડિગ્રીના ખૂણે નમેલી છે]] ([[:en:axial tilt|axis is tilted]]) અને પૃથ્વી-ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષા, પૃથ્વી-સૂર્યની ભ્રમણકક્ષાથી આશરે 5 ડિગ્રીના ખૂણે નમેલી છે. જો આવું ન હોત તો દર બે અઠવાડિયે ગ્રહણ થતું હોત, એકવખત [[ચંદ્રગ્રહણ]] ([[:en:lunar eclipse|lunar eclipse]]) અને એકવખત [[સૂર્યગ્રહણ]] ([[:en:solar eclipse|solar eclipse]]) એમ વારાફરતી ગ્રહણ થતા રહેતા હોત.<ref name="moon_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = 2004-09-01 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | title = Moon Fact Sheet | publisher = NASA | access-date = 2007-03-21 | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | url-status = dead }}</ref><ref name="earth_fact_sheet" /> પૃથ્વીનું [[હિલ સ્ફિઅર]] ([[:en:Hill sphere|Hill sphere]]) અથવા [[ગુરુત્વાકર્ષણ]] ([[:en:gravity|gravitational]]) પ્રભાવી ક્ષેત્રની ત્રિજયા આશરે 1.5 જીએમ (અથવા 1,500,000 [[કિલોમીટર|કિ.મી.]] ([[:en:kilometer|kilometer]])) છે. <ref>{{cite web | author = Vázquez, M.; Montañés Rodríguez, P.; Palle, E. | year = 2006 | url = http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf | title = The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets | publisher = Instituto de Astrofísica de Canarias | access-date = 2007-03-21 | format = PDF | archive-date = 2011-08-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110817220342/http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf | url-status = dead }}</ref><ref group=note>પૃથ્વી માટે હિલ રેડિયસ એટલે :<math>\begin{smallmatrix} R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}} \end{smallmatrix}</math>, જયાં ''m'' એટલે પૃથ્વીનું દળ, ''a'' એટલે ખગોળશાસ્ત્રીય એકમ અને ''M'' એટલે સૂર્યનું દળ થાય છે. આમ એ.યુ.(A.U.)ની ત્રિજયા થાય છેઃ <math>\begin{smallmatrix} \left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01 \end{smallmatrix}</math>.</ref> આ એવું મહત્તમ અંતર છે જયાં દૂર આવેલા સૂર્ય અને અન્ય ગ્રહો કરતાં પૃથ્વીનું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ વધુ પ્રભાવી હોય છે. જયાં સુધી સૂર્યનું ગુરુત્વાકર્ષણ તેમને છોડાવે નહીં ત્યાં સુધી આ ત્રિજયાની અંદર હોય તેવા પદાર્થોએ પૃથ્વીની આસપાસ ફરવું જ પડે છે. પૃથ્વી, સમગ્ર સૌર મંડળ સાથે અંતરિક્ષના [[તારામંડળ]] ([[:en:galaxy|galaxy]])માંની [[આકાશગંગા]] ([[:en:Milky Way|Milky Way]])માં આવેલી છે, જે તારામંડળના કેન્દ્રથી આશરે 28,000 [[પ્રકાશ-વર્ષ]] ([[:en:Light-year|light years]]) દૂર અને [[સપ્તર્ષિ|ઓરિયન સ્પાઈરલ આર્મ]] ([[:en:Orion Arm|Orion spiral arm]])માં તારામંડળના [[વિષુવવૃત્તની આસપાસનો પ્રદેશ|વિષુવવૃત્તીય વિસ્તાર]] ([[:en:equatorial plane|equatorial plane]])થી આશરે 20 પ્રકાશ-વર્ષ ઉપર પરિભ્રમણ કરે છે.<ref>{{cite web | author=Astrophysicist team | date=2005-12-01 | url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html | title=Earth's location in the Milky Way | publisher=NASA | access-date=2008-06-11 }}</ref> === ધરીનો કોણ અને ૠતુઓ === પૃથ્વીની ધરી નમેલી હોવાથી આખા વર્ષ દરમ્યાન કોઈ પણ સમયે પૃથ્વીની સપાટી પર પહોંચતો સૂર્યપ્રકાશ બદલાતો રહે છે. એના પરિણામે આબોહવામાં [[ૠતુ]] ([[:en:season|season]])-બદલાવ આવે છે. જયારે ઉત્તર ધ્રુવ સૂર્ય તરફ નમેલો હોય ત્યારે ઉત્તર ગોળાર્ધમાં ઉનાળો રહે છે અને જયારે એ બીજી દિશામાં નમેલો હોય ત્યારે શિયાળો રહે છે. ઉનાળામાં દિવસ લાંબો રહે છે અને સૂર્ય આકાશમાં વધુ ઊંચે ચઢતો દેખાય છે.જયારે શિયાળામાં આબોહવા પ્રમાણમાં ઠંડી હોય છે અને દિવસો ટૂંકા હોય છે. [[ઉત્તર ધ્રુવપ્રદેશનું વર્તુળ|ઉત્તર ધ્રુવના વર્તુળ]] ([[:en:Arctic Circle|Arctic Circle]]) પર વર્ષનો અમુક ભાગ બિલકુલ સૂર્યપ્રકાશ પહોંચતો નથી અને ત્યાં અંતિમ સ્થિતિ કહેવાય તેવી [[ધ્રુવ રાત્રિ]] ([[:en:polar night|polar night]]) સર્જાતી હોય છે. [[દક્ષિણ ધ્રુવ]] ([[:en:South Pole|South Pole]]), ઉત્તર ધ્રુવ કરતાં સદંતર વિરુદ્વ દિશામાં ગોઠવાયેલો હોવાથી દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં ત્યારે તેનાથી બિલકુલ વિરોધી સ્થિતિ હોય છે. [[ચિત્ર:Earth and Moon from Mars PIA04531.jpg|thumbnail|left|મંગળ પરથી દેખાતા પૃથ્વી અને ચંદ્ર; તસવીર સૌજન્ય- [[માર્સ ગ્લોબલ સર્વેયર]] ([[:en:Mars Global Surveyor|Mars Global Surveyor]]). અવકાશમાંથી જોઈએ તો પૃથ્વી પણ [[ચંદ્રની કળાઓ]] ([[:en:lunar phases|phases of the Moon]]) જેવી જુદી જુદી કળાઓમાંથી પસાર થતી જોઈ શકાય છે. ]] પરિભ્રમણ કક્ષામાં જયારે પૃથ્વીની ધરી સૂર્ય તરફ મહત્તમ નમેલી હોય અથવા તો સૂર્યથી મહત્તમ દૂર હોય તેવા [[અયન]] ([[:en:solstice|solstice]])ના આધારે તથા જયારે ધરીનો કોણની દિશા અને સૂર્યની દિશા બરાબર કાટખૂણે હોય તેવા [[સંપાત|સંપાતો]] ([[:en:equinox|equinox]])ના આધારે ખગોળશાસ્ત્રીય સંમેલનમાં ચાર ૠતુઓ નિશ્ચિત કરવામાં આવી છે. શિયાળુ અયન લગભગ ડિસેમ્બર 21ના અને ઉનાળુ અયન જૂન 21ની આસપાસ રચાય છે. તેવી જ રીતે વસંતસંપાત માર્ચ 20ની આસપાસ અને શરદસંપાત આશરે સપ્ટેમ્બર 23ની આસપાસ થાય છે. <ref>{{cite web | last=Bromberg | first=Irv | date=2008-05-01 | url=http://www.sym454.org/seasons/ | title=The Lengths of the Seasons (on Earth) | publisher=University of Toronto | access-date=2008-11-08 | archive-date=2008-12-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081218221421/http://www.sym454.org/seasons/ | url-status=dead }}</ref> લાંબા સમયથી પૃથ્વીની ધરીનો વળાંક પ્રમાણમાં સ્થિર છે. છતાં, તેના આ વળાંક 18.6 વર્ષોના મુખ્ય ગાળાઓએ અનિયમિત ગતિમાં સહેજ [[અક્ષવિચલન]] ([[:en:nutation|nutation]]) પામે છે. સમયાંતરે પૃથ્વીની ધરીનું (કોણ નહીં પણ) અભિમુખ/દિશાસ્થિતિ પણ બદલાય છે. જેથી તે દરેક 25,800 વર્ષે થતું એક સંપૂર્ણ પરિભ્રમણ જલદી પૂરું કરે છે. આ [[અચનચલન]] ([[:en:precession|precessing]])ને કારણે તારા વર્ષ અને [[ઉષ્ણકટિબંધનું વર્ષ|ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષ]] ([[:en:tropical year|tropical year]])માં ફેર આવે છે. પૃથ્વીના વિષુવવૃત્તીય ઢેકા પર સૂર્ય અને ચંદ્રના જુદા જુદા આકર્ષણને કારણે આ બંને ગતિ સર્જાતી હોય છે. પૃથ્વીના દષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, તેના ધ્રુવો પણ સપાટી પર અમુક માઈલોનું અંતર ખસે છે. [[ધ્રુવની ગતિ|ધ્રુવોના આ ચલન]] ([[:en:polar motion|polar motion]]) પાછળ અનેક, ચક્રીય ઘટકો છે, જેને સામૂહિક રીતે [[કવાસીપીરિઓડિક ચલન|કવાસીપિરીઓડિક ચલન]] ([[:en:quasiperiodic motion|quasiperiodic motion]]) કહે છે. આ ચલનના વાર્ષિક ઘટકો ઉપરાંત, એક 14 મહિનાનું ચક્ર પણ તેનો ભાગ છે જેને [[ચાન્ડલર ધ્રુજારી]] ([[:en:Chandler wobble|Chandler wobble]]) કહેવામાં આવે છે. દિવસની લંબાઈમાં આવતા ફેરફારની ઘટના પૃથ્વીની પોતાના ધરી પરના પરિભ્રમણની ગતિમાં આવતો ફેરફાર દર્શાવે છે. <ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = 1996-02-05 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | title = Earth Rotation and Equatorial Coordinates | publisher = National Radio Astronomy Observatory | access-date = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EkMYXJ?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | url-status = dead }}</ref> આધુનિક સમયમાં, પૃથ્વીનું [[અર્કનીચ]] ([[:en:perihelion|perihelion]]) 3 જાન્યુઆરીની આસપાસ અને [[ઉચ્ચબિંદુ]] ([[:en:aphelion|aphelion]]) 4 જુલાઈની આસપાસ થાય છે. છતાં, [[અચનચલન (ખગોળશાસ્ત્ર)|અચનચલન]] ([[:en:precession (astronomy)|precession]]) અને [[મિલાનકોવિચ ચક્ર]] ([[:en:Milankovitch cycles|Milankovitch cycles]]) નામે ઓળખાતી ચક્રીય ભાતો અનુસરતાં પરિભ્રમણ કક્ષાનાં અન્ય પરિબળોના કારણે આ તારીખો બદલાતી રહે છે. પૃથ્વી-સૂર્ય વચ્ચે બદલાતા રહેતા અંતરના પરિણામે, ઉચ્ચબિંદુની સાપેક્ષે અર્કનીચ વખતે 6.9%<ref>અર્કનીચથી 103.4% અંતરે ઉચ્ચબિંદુ આવેલું છે. પરાવર્તનના નિયમ મુજબ, અર્કનીચ પર થતા કિરણોત્સર્ગ એ ઉચ્ચબિંદુ પર લગભગ 106.9% ઊર્જામાં પરિણમે છે. </ref> વધુ સૌર ઊર્જા પૃથ્વી પર પહોંચે છે. પૃથ્વી જયારે સૂર્યની સૌથી નજીક પહોંચે છે એ વખતે તેનો દક્ષિણ ગોળાર્ધ સૂર્ય તરફ નમેલો હોવાથી આખા વર્ષના પરિભ્રમણ દરમ્યાન ઉત્તર ગોળાર્ધ સૂર્ય પાસેથી જેટલી ઊર્જા મેળવે છે તેનાથી સહેજ વધુ ઊર્જા દક્ષિણ ગોળાર્ધ મેળવે છે. પરંતુ, ધરીના વળાંકને કારણે કુલ ઊર્જામાં જે બદલાવ આવે છે તેની સાપેક્ષે આ અસર ખૂબ ઓછી નોંધપાત્ર છે. દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં પાણીનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી મોટા ભાગની વધારાની ઊર્જા તેમાં શોષાઈ જાય છે. <ref>{{cite web | last = Williams | first = Jack | date = 2005-12-20 | url = http://www.usatoday.com/weather/tg/wseason/wseason.htm | title = Earth's tilt creates seasons | publisher = USAToday | access-date = 2007-03-17 | archive-date = 2012-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120824124619/http://www.usatoday.com/weather/tg/wseason/wseason.htm | url-status = dead }}</ref> == ચંદ્ર == {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+'''લાક્ષણિકતાઓ''' |- |વ્યાસ ||3,474.8&nbsp; કિ.મી.<br />2,159.2&nbsp; માઇલ |- |દળ ||7.349{{e|22}} કિ.ગ્રા.<br /> 8.1{{e|19}}&nbsp;(ટૂંકો)&nbsp; ટન |- |[[અર્ધ-મુખ્ય અક્ષ]] ([[:en:Semi-major axis|Semi-major axis]])||384,400&nbsp; કિ.મી.<br />238,700&nbsp;માઇલ |- |ભ્રમણકક્ષાને લગતો સમયગાળો||27 ડી 7 એચ 43.7 એમ |}ચંદ્ર એ પૃથ્વીના એક ચતુથાર્ંશ જેટલો વ્યાસ ધરાવતો, પ્રમાણમાં મોટો એવો [[જમીન ધરાવતો ગ્રહ|જમીન ધરાવતા ગ્રહ]] ([[:en:Terrestrial planet|terrestrial]]) જેવો ઉપગ્રહ છે.તે પોતાના ગ્રહના કદની સાપેક્ષે સૌર મંડળમાં સૌથી મોટો ચંદ્ર છે.([[વામન ગ્રહ]] ([[:en:dwarf planet|dwarf planet]]) [[પ્લુટો]] ([[:en:Pluto|Pluto]]) કરતાં [[કેરોન]] ([[:en:Charon (moon)|Charon]]) પ્રમાણમાં મોટો છે.)પૃથ્વીના ચંદ્ર પરથી અન્ય ગ્રહોની આસપાસ ફરતા કુદરતી ઉપગ્રહોને "ચંદ્ર" કહેવામાં આવે છે. પૃથ્વી અને ચંદ્ર વચ્ચેના ગુરુત્વાકર્ષી આકર્ષણને પરિણામે પૃથ્વી પર [[ભરતી-ઓટનાં મોજાં]] ([[:en:tides|tides]]) આવે છે. આ જ અસરના કારણે ચંદ્ર પર તેના [[ભરતી-ઓટ બંધાવા|ભરતી-ઓટનાં મોજાં બંધાઈ]] ([[:en:tidal locking|tidal locking]]) ગયા છે; ચંદ્રને પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરતાં જેટલો સમય થાય તેટલો જ સમય પોતાની ધરી પર ફરતાં થાય છે. પરિણામે, પૃથ્વી પર હંમેશાં ચંદ્રની સમાન બાજુ જ જોવા મળે છે. ચંદ્ર પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરે ત્યારે સૂર્ય તેના વિવિધ પૃષ્ઠભાગોને પ્રકાશિત કરે છે જેના કારણે [[ચંદ્રની કળા]] ([[:en:lunar phase|lunar phase]])ઓ જોવા મળે છે; [[વિચ્છેદન (સૌર)|સૌર વિચ્છેદન]] ([[:en:terminator (solar)|solar terminator]])થી તેનો અંધકારભર્યો ભાગ અને પ્રકાશિત ભાગ જુદા પડતા હોય છે. ચંદ્ર પૃથ્વી પર જે [[ભરતી-ઓટ સંબંધી વેગમાં વધારો|ભરતી-ઓટ]] ([[:en:Tidal acceleration|tidal interaction]]) સર્જે છે તેના કારણે દર વર્ષે આશરે 38 મિ.મી.ના દરથી ચંદ્ર પૃથ્વીથી દૂર જઈ રહ્યો છે. કરોડો વર્ષ પછી, આ સૂક્ષ્મ બદલાવો- તથા વર્ષે લગભગ 23[[માઈક્રો સેકન્ડ (સેકન્ડનો દસ લાખમો ભાગ)|µs]] ([[:en:Microsecond|µs]]) જેટલો પૃથ્વીનો દિવસ લંબાવાની ઘટના- સરવાળે નોંધપાત્ર બદલાવોમાં પરિણમશે. <ref>{{cite web |author = Espenak, F.; Meeus, J. |date = 2007-02-07 |url = http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEcat5/secular.html |title = Secular acceleration of the Moon |publisher = NASA |access-date = 2007-04-20 |archive-url = https://archive.today/20121205022046/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/secular.html |archive-date = 2012-12-05 |url-status = dead }}</ref> ઉદાહરણ તરીકે, [[ડિવોનિયન]] ([[:en:Devonian|Devonian]]) સમયગાળામાં (આશરે 4100 લાખ વર્ષો અગાઉ), એક વર્ષમાં 400 દિવસ હતા, અને દરેક દિવસ 21.8 કલાક લાંબો હતો. <ref>{{cite web | first = Hannu K. J. | last = Poropudas | date = 1991-12-16 | url = http://www.skepticfiles.org/origins/coralclo.htm | title = Using Coral as a Clock | publisher = Skeptic Tank | access-date = 2007-04-20 | archive-date = 2018-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181005185529/http://www.skepticfiles.org/origins/coralclo.htm | url-status = dead }}</ref> પૃથ્વીની આબોહવાનું નિયમન કરીને ચંદ્રે, પૃથ્વી પર જીવનના વિકાસને નાટકીય ઢબે પ્રભાવિત કર્યો છે. ચંદ્ર સાથે ભરતી-ઓટની ઘટનાને કારણે પૃથ્વીની ધરીનો વળાંક સ્થિર રહ્યો છે એવું [[પેલેઓન્ટોલોજિકલ]] ([[:en:Paleontology|Paleontological]]) પુરાવાઓ અને કમ્પ્યૂટર વડે સર્જાયેલી પ્રતિકૃતિઓ દર્શાવે છે. <ref>{{cite journal | author=Laskar, J.; Robutel, P.; Joutel, F.; Gastineau, M.; Correia, A.C.M.; Levrard, B. | title=A long-term numerical solution for the insolation quantities of the Earth | journal=Astronomy and Astrophysics | year=2004 | volume=428 | pages=261–285 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004A&A...428..261L | access-date=2007-03-31 | doi = 10.1051/0004-6361:20041335 }}</ref> જો પૃથ્વીના વિષુવવૃત્તીય ઢેકા પર સૂર્ય અને અન્ય ગ્રહોના કારણે પેદા થતો [[ફરવાની ગતિ|ફરવાનો વેગ]] ([[:en:torque|torque]]) આ રીતે ચંદ્રથી સ્થિર ન કરવામાં આવ્યો હોત તો પૃથ્વીની ધરી કદાચ ખાસ્સી અસ્થિર બની હોત અને લાખો/કરોડો વર્ષો પછી તેમાં જેમ મંગળના કિસ્સામાં બન્યું તેમ ખાસ્સા અંધાંધૂંધીભર્યા બદલાવો જોવા મળ્યા હોત એવું કેટલાક ફિલસૂફો માને છે. <ref>{{cite journal | last=Murray | first=N. | coauthors=Holman, M. | title=The role of chaotic resonances in the solar system | journal=Nature | year=2001 | volume=410 | issue=6830 | pages=773–779 | url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0111602v1 | access-date=2008-08-05 | doi=10.1038/35071000 }}</ref> જો પૃથ્વીના પરિભ્રમણની ધરી [[ક્રાન્તિવૃત્ત]] ([[:en:ecliptic|plane of the ecliptic]]) પાસે પહોંચત તો તેનાથી ખૂબ મોટા ૠતુ ફેરફારો સર્જાત જેના પરિણામે હવામાનમાં ખૂબ મોટા ફેરફારો આવત. પૃથ્વીનો એક ધ્રુવ ''ઉનાળા'' દરમ્યાન સીધો સૂર્ય તરફ રહેત અને ''શિયાળા''માં સૂર્યથી તદ્દન વિરોધી દિશામાં રહેત. આ અસરનો અભ્યાસ કરનારા [[ગ્રહોનું વિજ્ઞાન|ગ્રહોના વિજ્ઞાનીઓ]] ([[:en:Planetary science|Planetary scientists]])ના મતે તેના પરિણામે તમામ મોટા પ્રાણીઓ અને ઉચ્ચ વનસ્પતિ જીવો નાશ પામ્યા હોત. <ref>{{cite journal | author=Williams, D.M.; J.F. Kasting | title=Habitable planets with high obliquities | journal=Lunar and Planetary Science | year=1996 | volume=27 | pages=1437–1438 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27.1437W | access-date=2007-03-31 }}</ref> જો કે આ વિવાદાસ્પદ વિષય છે, પરંતુ પૃથ્વી જેવો જ [[તારાની ગતિથી મપાતો દિવસ|પરિભ્રમણનો સમયગાળો]] ([[:en:sidereal day|rotation period]]) અને ધરીનો વળાંક ધરાવતા, પરંતુ પૃથ્વીની જેમ પોતાનો મોટો ચંદ્ર અથવા પ્રવાહી ગર્ભ ન ધરાવતા મંગળના વધુ અભ્યાસથી આ બાબત કદાચ સ્પષ્ટ થશે. પૃથ્વી પરથી જોઈએ તો ચંદ્ર, પૃથ્વીથી લગભગ સૂર્ય જેટલો જ દૂર અને દેખીતી રીતે સૂર્ય જેટલું જ કદ ધરાવતો લાગે છે. સૂર્ય, ચંદ્રથી 400 ગણો મોટો હોવા છતાં તે 400 ગણો દૂર પણ છે, એટલે આ બંને અવકાશી પદાર્થોનું [[કોણીય કદ]] ([[:en:angular size|angular size]]) (અથવા તો [[ઘન કોણ]] ([[:en:solid angle|solid angle]])) સરખું લાગે છે.<ref name=angular /> આના પરિણામે પૃથ્વી પર સંપૂર્ણ અથવા કંકણાકૃત [[ગ્રહણ|ગ્રહણો]] ([[:en:eclipse|eclipse]]) સર્જાય છે. [[ચિત્ર:Earth-Moon2.jpg|thumbnail|center|upright=3|પૃથ્વી અને ચંદ્રના સાપેક્ષ કદ અને બંને વચ્ચેના અંતર અંગેનું માપ. ]] સૌથી વધુ વ્યાપક સ્વીકૃતિ પામેલી [[વિશાળ ગોળાની અસર અંગેની પૂર્વધારણા]] ([[:en:Giant impact hypothesis|giant impact theory]]) અનુસાર, પૃથ્વીના શરૂઆતના સમયમાં થેઈઆ નામના, મંગળના કદના એક [[પ્રોટોપ્લેનેટ (પૃથ્વીનો આબેહૂબ નમૂનો)|પ્રોટોપ્લેનેટ]] ([[:en:protoplanet|protoplanet]])ના અથડાવાથી ચંદ્રનો ઉદ્ભવ થયો હતો. આ પૂર્વધારણા ચંદ્ર પર લોહતત્ત્વ અને હવામાં ઊડી જતા તત્ત્વોનો અભાવ અને તેનો પોપડો લગભગ તદ્દન પૃથ્વી જેવો જ હોવાની હકીકત (તથા અન્ય બાબતો) ટાંકે છે. <ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphaug | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708–712 | year = 2001 | doi = 10.1038/35089010 }}</ref> પૃથ્વીને ઓછામાં ઓછા બે [[કવાસી-ઉપગ્રહ|સહ-ભ્રમણકક્ષીય નાના ગ્રહો]] ([[:en:Quasi-satellite|co-orbital asteroids]]) છે, [[3753 ક્રૂઈટહ્ન]] ([[:en:3753 Cruithne|3753 Cruithne]]) અને [[2002 એએ29|2002 એએ₂₉]] ([[:en:2002 AA29|2002 AA₂₉]]). <ref>{{cite news | first=David | last=Whitehouse | title=Earth's little brother found | publisher=BBC News | date=2002-10-21 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2347663.stm | access-date=2007-03-31 }}</ref> == વસવાટ યોગ્યતા == જે ગ્રહ પર જીવન ટકી શકે તેમ હોય, ભલે હજી ત્યાં જીવન ઉદ્ભવ્યું ન હોય, તેને વસવાટયોગ્ય કહેવામાં આવે છે. પૃથ્વી જીવન માટે, પ્રવાહી પાણી, જટીલ સજીવ અણુઓ ભેગા થઈ શકે તેવું વાતાવરણ અને [[ચયાપચયની ક્રિયા]] ([[:en:metabolism|metabolism]]) માટે પૂરતી ઊર્જા જેવી (અત્યારની સમજ મુજબ)આવશ્યક શરતો પૂરી પાડે છે.<ref>{{cite web | author = Staff | month = September | year = 2003 | url = http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | title = Astrobiology Roadmap | publisher = NASA, Lockheed Martin | access-date = 2007-03-10 | archive-date = 2012-03-11 | archive-url = https://www.webcitation.org/664nPTN2N?url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | url-status = dead }}</ref> પૃથ્વી પર જીવન ઉદ્ભવવા અને ટકવા પાછળ, પૃથ્વીનું સૂર્યથી અંતર તેમ જ તેની લગભગ લંબગોળ જેવી પરિભ્રમણ કક્ષા, પરિભ્રમણનો દર, ધરીનો ઝુકાવ, ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ઇતિહાસ, ટકાવી રાખતું વાયુમંડળ અને સંરક્ષણાત્મક ચુંબકીય ક્ષેત્ર એમ તમામ પરિબળો કારણભૂત છે. <ref>{{cite book | first=Stephen H. | last=Dole | year=1970 | title=Habitable Planets for Man | edition=2nd | publisher=American Elsevier Publishing Co. | url=http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ | access-date=2007-03-11 | isbn=0-444-00092-5 }}</ref> === જીવમંડળ === પૃથ્વી પરના જીવોએ કયારેક "જીવમંડળ" રચ્યું હતું તેવું કહેવાય છે. સામાન્ય રીતે આ જીવમંડળની [[ઉત્ક્રાંતિ]] ([[:en:evolution|evolving]])ની શરૂઆત લગભગ 3.5 અબજ વર્ષો પહેલાં થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે. આખા બ્રહ્માંડમાં જયાં જીવનનું અસ્તિત્વ જાણવા મળ્યું હોય તેવો એક માત્ર ગ્રહ પૃથ્વી છે. પૃથ્વી જેવું જીવમંડળ મળવું કદાચ [[દુલર્ભ પૃથ્વીની પૂર્વધારણા|દુર્લભ]] ([[:en:Rare Earth hypothesis|rare]]) છે એવું કેટલાક વિજ્ઞાનીઓ માને છે. <ref>{{cite book | author=Ward, P. D.; Brownlee, D. | date=2000-01-14 | title=Rare Earth: Why Complex Life is Uncommon in the Universe | edition=1st | publisher=Springer-Verlag | location=New York | isbn=0387987010 }}</ref> જીવમંડળ અમુક [[બાયોમ|બાયોમ્સ]] ([[:en:biome|biome]])માં વહેંચાયેલું છે, જેમાં બૃહદ્દ રીતે પ્રમાણમાં એકસરખા વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ વસે છે. જમીન પર [[અક્ષાંશ]] ([[:en:latitude|latitude]]) અને દરિયાની સપાટીથી ઊંચાઈ આ બાયોમ્સને જુદા પાડે છે. [[ઉત્તર ધ્રુવપ્રદેશનું વર્તુળ|ઉત્તર ધ્રુવ]] ([[:en:Arctic Circle|Arctic]]), [[દક્ષિણ ધ્રુવનું વર્તુળ|દક્ષિણ ધ્રુવ વર્તુળ]] ([[:en:Antarctic Circle|Antarctic Circle]]) અથવા ખૂબ ઊંચાઈએ આવેલા જમીનગત બાયોમ્સ પ્રમાણમાં નહિવત્, ઉજ્જડ કહેવાય તેટલી વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ ધરાવે છે, જયારે [[અક્ષાંશ મુજબ પ્રજાતિઓની વિવિધતા|અક્ષાંશ પર જોવા મળતી પ્રજાતિઓની સૌથી વધુ વિવિધતા]] ([[:en:Latitudinal gradients in species diversity|latitudinal diversity of species]]) વિષુવવૃત્ત પર જોવા મળે છે.<ref>{{cite journal | last = Hillebrand | first = Helmut | title=On the Generality of the Latitudinal Gradient | journal=American Naturalist | year=2004 | volume=163 | issue=2 | pages=192–211 | doi=10.1086/381004 }}</ref> === કુદરતી સ્રોતો અને જમીનનો ઉપયોગ === મનુષ્ય પોતાના હેતુઓ માટે વાપરી શકે તેવા સ્રોતો પૃથ્વી પૂરા પાડે છે. તેમાંના કેટલાક સ્રોતો [[પુનર્જીવિત ન કરી શકાય તેવા સ્રોતો|પુનર્જીવિત ન કરી શકાય તેવા]] ([[:en:non-renewable resources|non-renewable resources]]) હોય છે, દા.ત. [[અશ્મિભૂત ઈંધણ|ખનિજ ઈંધણો]] ([[:en:fossil fuel|mineral fuels]]), જેને ટૂંકા ગાળામાં ફરીથી એકઠા કરવા મુશ્કેલ છે. [[કોલસો]] ([[:en:coal|coal]]), [[ખનિજ તેલ / પેટ્રોલિયમ|ખનિજ તેલ/પેટ્રોલિયમ]] ([[:en:petroleum|petroleum]]), [[કુદરતી વાયુ]] ([[:en:natural gas|natural gas]]) અને [[મિથેન કલાથરેટ]] ([[:en:methane clathrate|methane clathrate]]) જેવા [[અશ્મિભૂત ઈંધણ|અશ્મિભૂત ઈંધણો]] ([[:en:fossil fuel|fossil fuel]])નો જમા થયેલો વિશાળ જથ્થો પૃથ્વીના પોપડામાંથી મેળવવામાં આવે છે.માણસ જમા થયેલા ઈંધણોના આ જથ્થાનો ઉપયોગ ઊર્જા પેદા કરવા માટે તથા રાસાયણિક ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં પોષકજથ્થા તરીકે કરે છે. [[ધોવાણ]] ([[:en:erosion|erosion]]) અને પ્લેટ ટેકટોનિકસની ક્રિયાઓને પરિણામે [[કાચી ધાતુના મૂળ|કાચી ધાતુની ઉત્પત્તિ]] ([[:en:Ore genesis|Ore genesis]])ની પ્રક્રિયા થાય છે જેનાથી પૃથ્વીના પોપડામાં ખનિજ [[કાચી ધાતુ]] ([[:en:ore|ore]])ઓના દ્રવ્યો પણ બંધાય છે. <ref>{{cite web | author=Staff | date=2006-11-24 | url=http://www.utexas.edu/tmm/npl/mineralogy/Mineral_Genesis/ | title=Mineral Genesis: How do minerals form? | publisher=Non-vertebrate Paleontology Laboratory, Texas Memorial Museum | access-date=2007-04-01 }}</ref> અનેક [[ધાતુ]] ([[:en:metal|metal]])ઓ અને અન્ય ઉપયોગી [[રાસાયણિક ઘટક|ઘટકો]] ([[:en:chemical element|elements]]) માટે આ દ્રવ્યો કેન્દ્રીભૂત સ્રોતો રચે છે. પૃથ્વીનું જીવમંડળ માણસને ઉપયોગી થાય તેવાં અનેક જૈવિક ઉત્પાદનો પેદા કરે છે, જેમાં ખોરાક, લાકડું, [[ઔષધ નિર્માણ વિજ્ઞાનને લગતું (ફાર્માસ્યુટિકલ)|ઔષધી તત્ત્વો]] ([[:en:pharmaceutical|pharmaceutical]]), ઑકિસજન અને કેટલાય સજીવ કચરાનું પુનઃચક્રીકરણ આવી જાય, અલબત્ત આ યાદી ઘણી લાંબી થઈ શકે તેમ છે. જમીન-આધારિત [[ઈકોસિસ્ટમ]] ([[:en:ecosystem|ecosystem]]) પૃથ્વીના [[ઉપરની જમીન|ઉપલા પોપડા]] ([[:en:topsoil|topsoil]]) અને તાજા પાણી પર જયારે મહાસાગરોની ઈકોસિસ્ટમ જમીન પર ધોવાઈને આવતા ઓગળેલા દ્રવ્યો પર આધારિત હોય છે. <ref>{{cite journal | last = Rona | first = Peter A. | title=Resources of the Sea Floor | journal=Science | year=2003 | volume=299 | issue=5607 | pages=673–674 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/299/5607/673?ijkey=AHVbRrqUsmdHY&keytype=ref&siteid=sci | access-date=2007-02-04 | doi = 10.1126/science.1080679 | pmid = 12560541 }}</ref> [[ઘર|આશ્રયસ્થાનો]] ([[:en:home|shelters]]) બાંધવા માટે [[બાંધકામ સામગ્રી]] ([[:en:building material|building material]])નો ઉપયોગ કરીને મનુષ્યો પણ [[ઈકોલોજિકલ ફૂટપ્રિન્ટ્સ|જમીન]] ([[:en:Ecological footprint|land]]) પર રહેતા હોય છે. 1993માં મનુષ્ય દ્વારા થતો જમીનનો ઉપયોગ આશરે આ મુજબ હતોઃ {| class="wikitable" !જમીનનો ઉપયોગ !ટકા |- |''ખેડાઉ જમીનઃ''||style="text-align: right;"|13.13%<ref name=cia/> |- |''કાયમી પાક માટે વપરાતી જમીનઃ''||style="text-align: right;"|4.71%<ref name=cia/> |- |''કાયમી ગોચર જમીનઃ''||style="text-align: right;"|26% |- |''વન અને જંગલપ્રદેશઃ''||style="text-align: right;"|32% |- |''શહેરી વિસ્તારોઃ''||style="text-align: right;"|1.5% |- |''અન્યઃ''||style="text-align: right;"|30% |} 1993માં આશરે 2,481,250 કિ.મી.² જેટલી જમીન સિંચાઈ સુવિધા ધરાવતી હતી. <ref name=cia/> === કુદરતી અને પર્યાવરણ સંબંધી સંકટો === વિશાળ વિસ્તારો ઉષ્ણકટિબંધના [[વંટોળિયો|વંટોળિયા]] ([[:en:cyclone|cyclone]]), [[વાવંટોળિયો (હરિકેન)|વાવંટોળિયા (હરિકેન)]] ([[:en:hurricane|hurricane]]) અથવા [[સમુદ્રમાં આવતો વંટોળિયો (ટાઈફૂન)|સમુદ્ર પર આવતા વંટોળિયા (ટાઈફૂન)]] ([[:en:typhoon|typhoon]]) જેવા આત્યંતિક હવામાન પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે, અને તેથી એ વિસ્તારોમાં જીવન પર તેનો ઘણો પ્રભાવ હોય છે. તો કેટલાક સ્થળો [[ધરતીકંપ/ભૂકંપ|ધરતીકંપ]] ([[:en:earthquake|earthquake]]), [[ભૂ-સ્ખલન|ભૂસ્ખલન]] ([[:en:landslide|landslide]]), [[ત્સુનામી]] ([[:en:tsunami|tsunami]]), [[જવાળામુખી|જવાળામુખી ફાટવો]] ([[:en:volcano|volcanic eruptions]]), [[વરસાદ સાથેનો વિનાશક ચક્રવાત (ટોર્નેડો)|વરસાદ સાથેનો વિનાશક વંટોળિયો (ટોર્નેડો)]] ([[:en:tornado|tornado]]), [[ખાલી જગ્યા|સિન્કહોલ]] ([[:en:sinkhole|sinkhole]]), [[બ્લિઝાર્ડ]] ([[:en:blizzard|blizzard]]), [[પૂર]] ([[:en:flood|flood]]), [[દુષ્કાળ]] ([[:en:drought|drought]]) અને બીજી આપત્તિઓ અને [[આપત્તિ / દુર્ધટના|દુર્ઘટના]] ([[:en:disaster|disaster]])ઓ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે. ઘણા સ્થાનિક વિસ્તારો માનવસર્જિત હવા અને પાણીનું [[પ્રદૂષણ]] ([[:en:pollution|pollution]]), [[ઍસિડનો વરસાદ]] ([[:en:acid rain|acid rain]]) અને ઝેરી તત્ત્વો, વનસ્પતિસૃષ્ટિનો અભાવ ([[વધુ પડતા ઢોર ચારવા|ગોચર જમીનનું શોષણ]] ([[:en:overgrazing|overgrazing]]), [[વનનાબૂદી / જંગલ કાપવા|વનનાબૂદી]] ([[:en:deforestation|deforestation]]), [[રણ/વેરાન પ્રદેશોનું સર્જન]] ([[:en:desertification|desertification]])), [[કુદરતી પ્રાણીસૃષ્ટિ]] ([[:en:wildlife|wildlife]]) ગુમાવવી, પ્રજાતિઓનો [[વિનાશ]] ([[:en:extinction|extinction]]), [[માટીનું/જમીનનું અધઃપતન અને અવનતિકરણ|માટી /જમીનનું અધઃપતન]] ([[:en:soils retrogression and degradation|soil degradation]]), માટીના સ્તરમાં ઘટાડો, ધોવાણ તથા [[આક્રમણખોર પ્રજાતિઓ]] ([[:en:invasive species|invasive species]])ના હુમલા પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે. ઔદ્યોગિક એકમોમાંથી મુકત થતા કાર્બન ડાયોકસાઈડને કારણે માનવની ગતિવિધિઓને [[ગ્લોબલ વર્મિંગ]] ([[:en:global warming|global warming]]) સાથે સીધો સંબંધ છે એવા [[વૈજ્ઞાનિક સર્વસંમતિ]] ([[:en:scientific consensus|scientific consensus]]) સધાઈ ચૂકી છે. જેના કારણે [[હિમસરિતા]] ([[:en:glacier|glacier]])ઓ અને [[બરફની પાટ /ચટ્ટાન|બરફની ચટ્ટાનો]] ([[:en:ice sheet|ice sheet]]) ઓગળવાના, વધુ આત્યંતિક તાપમાનો, હવામાનમાં નોંધપાત્ર બદલાવો અને વૈશ્વિક ધોરણે [[દરિયાની સપાટીમાં વધારો]] ([[:en:Sea level rise|global rise in average sea levels]]) જેવા બદલાવો પેદા થવાનું અનુમાન કરવામાં આવ્યું છે. <ref>{{cite web | author=Staff | date = 2007-02-02 | url = http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=21429&Cr=climate&Cr1=change | title = Evidence is now ‘unequivocal’ that humans are causing global warming – UN report | publisher = United Nations | access-date = 2007-03-07 }}</ref> === માનવીય ભૂગોળ === નકશા બનાવવાની કળા- [[માનચિત્રકલા (કાર્ટોગ્રાફિ)]] ([[:en:Cartography|Cartography]]) અને [[ભૂગોળ]] ([[:en:geography|geography]]), આ બંને વિદ્યાશાખાઓ પૃથ્વીનું વિવરણ આપવા પ્રત્યે સમર્પિત છે. માનચિત્રકલા અને ભૂગોળની સાથેસાથે આવશ્યક માહિતીને યોગ્ય રીતે અને પ્રમાણમાં રજૂ કરતી, સ્થળો અને અંતર નિશ્ચિત કરતી [[મોજણી કરવી|મોજણી]] ([[:en:Surveying|Surveying]])ની વિદ્યા અને સ્થિતિ અને દિશા નિશ્ચિત કરતી [[નેવિગેશન]] ([[:en:navigation|navigation]]) વિદ્યા પણ વિકસ્યાં. {{Continents navmap}} નવેમ્બર 2008 મુજબ પૃથ્વી પર આશરે 6,740,000,000 માનવો વસે છે. <ref name="World Population Clock"> {{cite web | first= | last= United States Census Bureau | url= http://www.census.gov/ipc/www/popclockworld.html | title= World POP Clock Projection | work= United States Census Bureau International Database | date= 2008-01-07 | access-date= 2008-01-07 }} </ref> અનુમાનો સૂચવે છે કે [[વિશ્વની વસતિ|વિશ્વની માનવવસતિ]] ([[:en:world population|world's human population]]) 2013માં 7 અબજ સુધી અને 2050માં 9.2 અબજ<ref>{{cite web | author=Staff | url = http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm | title = World Population Prospects: The 2006 Revision | publisher = United Nations | access-date = 2007-03-07 }}</ref> સુધી પહોંચશે. મોટા ભાગની માનવવસતિનો વધારો [[વિકાસશીલ દેશો]] ([[:en:developing nations|developing nations]])માં થશે. આખા વિશ્વમાં [[વસતિની ગીચતા|માનવવસતિની ગીચતા]] ([[:en:population density|population density]]) સ્થળે સ્થળે જુદી છે, પરંતુ માનવવસતિનો મોટો ભાગ [[એશિયા]] ([[:en:Asia|Asia]])માં વસે છે. 2020 સુધીમાં, વિશ્વની માનવવસતિના 60% જેટલા લોકો [[ગ્રામ્ય]] ([[:en:rural|rural]])ને બદલે [[શહેરી વિસ્તાર|શહેરી વિસ્તારો]] ([[:en:Urban area|urban]])માં વસતા હશે તેવું અનુમાન છે. <ref>{{cite web | author = Staff | year = 2007 | url = http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | title = Human Population: Fundamentals of Growth: Growth | publisher = Population Reference Bureau | access-date = 2007-03-31 | archive-date = 2013-02-10 | archive-url = https://www.webcitation.org/6EKxj3SWs?url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | url-status = dead }}</ref> પૃથ્વીની સપાટીનો માત્ર આઠમો ભાગ જ માનવ માટે રહેવાલાયક છે એવો અંદાજ છે; તેના ત્રણ-ભાગ પર મહાસાગરો છે, જમીન-વિસ્તારનો પણ અડધો ભાગ કાં તો રણ (14%),<ref>{{cite journal | author=Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. | title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification | journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions | year=2007 | volume=4 | pages=439–473 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci-discuss.net/4/439/2007/hessd-4-439-2007.html | access-date=2007-03-31 }}</ref> ઊંચા પર્વતો (27%) છે<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | title = Themes & Issues | publisher = Secretariat of the Convention on Biological Diversity | access-date = 2007-03-29 | archive-date = 2007-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | url-status = dead }}</ref> અથવા વસવા માટે ઓછો અનુકૂળ એવો પ્રદેશ છે. [[અલર્ટ, નુનાવુત|એલર્ટ]] ([[:en:Alert, Nunavut|Alert]]) એ [[નુનાવુત]] ([[:en:Nunavut|Nunavut]]), કેનેડામાં [[ઍલિસમેર દ્વિપ]] ([[:en:Ellesmere Island|Ellesmere Island]]) પર ઉત્તર ગોળાર્ધમાં સૌથી વધુ ઉત્તરે સ્થાયી થયેલ વિશ્વની માનવ વસાહત છે. <ref>{{cite web | author = Staff | date = 2006-08-15 | url = http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | title = Canadian Forces Station (CFS) Alert | publisher = Information Management Group | access-date = 2007-03-31 | archive-date = 2007-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070609135729/http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | url-status = dead }}</ref> (82°28′N) દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં સૌથી વધુ દક્ષિણે, લગભગ દક્ષિણ ધ્રુવ પર જ [[અમુન્દસેન-સ્કોટ દક્ષિણ ધ્રુવ સ્ટેશન]] ([[:en:Amundsen-Scott South Pole Station|Amundsen-Scott South Pole Station]]) છે. (90°S) [[ચિત્ર:Earth's City Lights by DMSP, 1994-1995 (large).jpg|upright=1.5|thumbnail|રાત્રિસમયે પૃથ્વી, વિશ્વની રાત્રિ-સમયની [[ડિફેન્સ મીટિઅરૉલોજિકલ સેટેલાઈટ પ્રોગ્રામ|ડીએમએસપી (DMSP)]] ([[:en:Defense Meteorological Satellite Program|DMSP]])/ઓએલએસ (OLS) જમીન પ્રકાશિત માહિતીના આધારે તૈયાર કરેલું ચિત્ર. આ ચિત્ર [[ફોટોગ્રાફી|ફોટો લઈ શકાય તેવું]] ([[:en:Photography|photographic]]) નહોતું તથા નરી આંખે જોતા નીરિક્ષકને દેખાય તે કરતાં તેમાં અનેક બાબતો વધુ તેજસ્વી બતાવવામાં આવી છે. ]] સ્વતંત્ર સાર્વભૌમ [[દેશ / રાષ્ટ્ર|રાષ્ટ્રો]] ([[:en:nation|nation]]), એન્ટાર્કટિકાના કેટલાક અપવાદરૂપ હિસ્સાઓને છોડીને પૃથ્વીની તમામ જમીન સપાટી પર પોતાનો દાવો કરે છે. 2007 પ્રમાણે, કુલ મળીને [[સાર્વભૌમ રાષ્ટ્રોની યાદી|201 સાર્વભૌમ રાષ્ટ્રો]] ([[:en:List of sovereign states|201 sovereign states]]) છે, જેમાંથી 192 [[યુનાઈટેડ નેશન્સના સભ્ય દેશો|યુનાઈટેડ નેશન્સના સભ્ય દેશ]] ([[:en:United Nations member states|United Nations member states]]) છે. આ ઉપરાંત, 59 [[પરાધીન પ્રાન્તો]] ([[:en:Dependent territory|dependent territories]]) અને અનેક [[દેશના સ્વાયત્ત વિસ્તારોની યાદી|સ્વાયત્ત પ્રદેશો]] ([[:en:List of autonomous areas by country|autonomous areas]]), [[વિવાદાગ્રસ્ત પ્રદેશોની યાદી|વિવાદાગ્રસ્ત પ્રદેશો]] ([[:en:List of territorial disputes|territories under dispute]]) અને બીજા પ્રદેશો તો ખરા જ. <ref name=cia /> ઐતિહાસિક રીતે જોઈએ તો આખી પૃથ્વી પર કયારેય કોઈ એક [[સાર્વભૌમત્વ|સાર્વભૌમ]] ([[:en:sovereignty|sovereign]]) [[સરકાર]] ([[:en:government|government]])નું શાસન નહોતું, અલબત્ત, કેટલાંય રાષ્ટ્રો-રાજયોએ [[વિશ્વ પર વર્ચસ]] ([[:en:world domination|world domination]]) જમાવવા માટે ખૂબ મથામણ કરી હતી અને નિષ્ફળ ગયાં હતાં. <ref>{{cite book | first=Paul | last=Kennedy | authorlink=Paul Kennedy | year=1989 | title=[[The Rise and Fall of the Great Powers]] | edition=1st | publisher=Vintage | isbn=0679720197 }}</ref> રાષ્ટ્રો વચ્ચેના ઝઘડાઓમાં હસ્તક્ષેપ કરવાના અને તેથી કરીને સશસ્ત્ર અથડામણો, યુદ્ધો નિવારવાના હેતુથી વિશ્વવ્યાપક [[આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા|આંતરસરકારી સંસ્થા]] ([[:en:international organization|intergovernmental organization]])- [[યુનાઇટેડ નેશન્સ|યુનાઈટેડ નેશન્સ]] ([[:en:United Nations|United Nations]])ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.<ref>{{cite web | url=http://www.un.org/aboutun/charter/ | title=U.N. Charter Index | publisher=United Nations | access-date=2008-12-23 }}</ref> જો કે તે વિશ્વ સરકાર નથી. યુનાઈટેડ નેશન્સ [[આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો|આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ]] ([[:en:international law|international law]]) માટેની જોગવાઈ પૂરી પાડે છે તથા જયારે તમામ સભ્યોની સર્વસંમતિ હોય ત્યારે લશ્કરી હસ્તક્ષેપ કરી શકે છે,<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://www.un.org/law/ | title = International Law | publisher = United Nations | access-date = 2007-03-27 | archive-date = 2008-12-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081231055149/http://www.un.org/law/ | url-status = dead }}</ref> પણ મુખ્યત્વે તે એક આંતરરાષ્ટ્રીય મુત્સદ્દીગીરી માટેનું પ્લેટફોર્મ છે. 2004ના આંકડાઓ મુજબ, કુલ મળીને લગભગ 400 લોકો પૃથ્વીના વાયુમંડળની બહાર ગયા છે અને તેમાંથી [[અપોલો પ્રોગ્રામ|બાર]] ([[:en:Apollo program|twelve]]) જણાએ ચંદ્ર પર ઉતરાણ કર્યં હતું. <ref>{{cite book | first=Lee | last=Ellis | year=2004 | title=Who's who of NASA Astronauts | publisher=Americana Group Publishing | isbn=0966796144 }}</ref><ref>{{cite book | first=David | last=Shayler | first2=Bert | last2=Vis | year=2005 | title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center | publisher=Birkhäuser | isbn=0387218947 }}</ref><ref>{{cite web | last=Wade | first=Mark | date=2008-06-30 | url=http://www.astronautix.com/articles/aststics.htm | access-date=2008-12-23 | title=Astronaut Statistics | publisher=Encyclopedia Astronautica }}</ref> અવકાશમાં જો કોઈ માનવ હાજરી હોય તો તે [[આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક (ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન)]] ([[:en:International Space Station|International Space Station]]) પર છે. દર છ મહિને આ મથક પરના ત્રણ માણસોના જૂથને બદલવામાં આવે છે. <ref>{{cite web | date=2007-01-16 | url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html | title=Reference Guide to the International Space Station | publisher=NASA | access-date=2008-12-23 | archive-date=2009-01-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090119175052/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html | url-status=dead }}</ref> {{-}} == સાંસ્કૃતિક દષ્ટિકોણ == [[ચિત્ર:AS8-13-2329.jpg|thumbnail|right|[[અપોલો 8]] ([[:en:Apollo 8|Apollo 8]]) પરથી ખગોળશાસ્ત્રીઓ દ્વારા લેવાયેલો પૃથ્વીનો સૌથી પહેલો ફોટોગ્રાફ- "અર્થરાઈઝ" ]] [[File:Earth symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.35|left|🜨]] ક્રોસ (ચોકડી)ને આંતરતું વર્તુળ એ પૃથ્વી માટેનું ખગોળશાસ્ત્રનું નિયત ચિહ્ન/પ્રતીક છે. <ref>{{cite book | first=Carl G. | last=Liungman | year=2004 | chapter=Group 29: Multi-axes symmetric, both soft and straight-lined, closed signs with crossing lines | title=Symbols -- Encyclopedia of Western Signs and Ideograms | pages=281–282 | publisher=Ionfox AB | location=New York | isbn=91-972705-0-4 }}</ref> પૃથ્વીનું મોટા ભાગે [[દૈવીતત્ત્વ]] ([[:en:deity|deity]]) તરીકે, વિશેષ રૂપે [[દેવી]] ([[:en:goddess|goddess]]) તરીકે વ્યકિતકરણ કરવામાં આવે છે. અનેક સંસ્કૃતિઓમાં પૃથ્વીને [[માતૃદેવી]] ([[:en:mother goddess|mother goddess]]) અને ધરતીમાતા તરીકે સંબોધવામાં આવે છે તથા તેને [[પ્રજનનના દેવી|પ્રજનનનાં દેવી]] ([[:en:fertility deity|fertility deity]]) તરીકે પણ નિરૂપવામાં આવે છે. અનેક ધર્મોમાં પૃથ્વીનું સર્જન અલૌકિક દેવી અથવા દેવાતાઓએ કયુર્ં તેવી [[સર્જનની દંતકથા|સર્જન દંતકથાઓ]] ([[:en:Creation myth|Creation myth]]) છે. [[વિરોધવાદ (પ્રોટેસ્ટન્ટીઝમ)|વિરોધવાદ (પ્રોટેસ્ટંટીઝમ)]] ([[:en:Protestantism|Protestantism]])<ref name=Dutch2002>{{cite journal | author = Dutch, S.I. | year = 2002 | title = Religion as belief versus religion as fact | journal = Journal of Geoscience Education | volume = 50 | issue = 2 | pages = 137–144 | url=http://nagt.org/files/nagt/jge/abstracts/Dutch_v50n2p137.pdf | access-date = 2008-04-28 | format=PDF }}</ref>ની મોટા ભાગે [[મૂળતત્ત્વવાદ |મૂળતત્ત્વવાદ]] ([[:en:Fundamentalism|fundamentalist]]) સાથે સંકળાયેલી શાખાઓ અથવા [[ઈસ્લામ |ઈસ્લામ]] ([[:en:Islam|Islam]]) જેવા વિવિધ ધાર્મિક જૂથો <ref>{{cite book |author = Taner Edis |year = 2003 |title = A World Designed by God: Science and Creationism in Contemporary Islam |publisher = Amherst: Prometheus |url = http://www2.truman.edu/~edis/writings/articles/CFI-2001.pdf |isbn = 1-59102-064-6 |access-date = 2008-04-28 |format = PDF |archive-date = 2008-05-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080527192629/http://www2.truman.edu/~edis/writings/articles/CFI-2001.pdf |url-status = dead }}</ref>એવું માને છે કે તેમના [[ધાર્મિક ગ્રંથો |ધાર્મિક ગ્રંથો]] ([[:en:Religious text|sacred texts]])માં આલેખાયેલી પૃથ્વીના સર્જનની દંતકથાઓનું તેમણે કરેલું [[શાસ્ત્રાર્થમીમાંસા |અર્થઘટન]] ([[:en:Hermeneutics|interpretations]]) [[સર્જનનું વિજ્ઞાન |શબ્દશઃ સત્ય]] ([[:en:Creation science|literal truth]]) છે અને આ અર્થઘટનોને પૃથ્વીની રચના અને તેના ઉત્પત્તિનાં મૂળ અને તેની પર જીવનના વિકાસ અંગેના પરંપરાગત વૈજ્ઞાનિક વૃત્તાન્તોની સાથોસાથ અથવા તો તેમની જગ્યાએ મૂકવાનો તેઓ આગ્રહ રાખે છે.<ref name=Ross2005>{{cite journal | author = Ross, M.R. | year = 2005 | title = Who Believes What? Clearing up Confusion over Intelligent Design and Young-Earth Creationism | journal = Journal of Geoscience Education | volume = 53 | issue = 3 | pages = 319 | url = http://www.nagt.org/files/nagt/jge/abstracts/Ross_v53n3p319.pdf | access-date = 2008-04-28 | format=PDF}}</ref>[[વૈજ્ઞાનિક કમ્યૂનિટી |વિજ્ઞાની સમુદાય]] ([[:en:scientific community|scientific community]])<ref>{{cite journal | author=Pennock, R. T. | title=Creationism and intelligent design | journal=Annu Rev Genomics Hum Genet | volume=4 | pages=143–63 | year=2003 | pmid=14527300 | doi=10.1146/annurev.genom.4.070802.110400}}</ref><ref>[http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=11876&page=R1 સાયન્સ, ઈવોલ્યુશન એન્ડ ક્રિએશનીઝમ], નેશનલ એકેડમી પ્રેસ, વોશિંગ્ટન ડીસી, 2005. </ref> અને અન્ય ધાર્મિક જૂથોએ આ પ્રકારના દાવાઓનો સ્પષ્ટ વિરોધ કર્યો છે.<ref name=Colburn2006>{{cite journal | author = Colburn, A. | coauthors = Henriques, L. | year = 2006 | title = Clergy views on evolution, creationism, science, and religion | journal = Journal of Research in Science Teaching | volume = 43 | issue = 4 | pages = 419–442 | doi = 10.1002/tea.20109}}</ref><ref name=Glass1984>{{cite book | author =Frye, Roland Mushat | year = 1983 | title = Is God a Creationist? The Religious Case Against Creation-Science | publisher = Scribner's | isbn = 0-68417-993-8 }}</ref><ref name=Gould1997>{{cite journal | author = Gould, S. J. | year = 1997 | title = Nonoverlapping magisteria | journal = Natural History | volume = 106 | issue = 2 | pages = 16–22 | url = http://www.jbburnett.com/resources/gould_nonoverlapping.pdf | access-date = 2008-04-28|format=PDF}}</ref> [[સર્જન-ઉત્ક્રાંતિનો વિવાદ|રચના-ઉત્ક્રાંતિનો વિવાદ]] ([[:en:creation-evolution controversy|creation-evolution controversy]]) આ અંગેનું દેખીતું ઉદાહરણ છે. ભૂતકાળમાં [[સપાટ પૃથ્વી|પૃથ્વી સપાટ]] ([[:en:flat Earth|flat Earth]]) હોવાની બાબતે ભિન્ન પ્રકારના મતો અને માન્યતાઓ પ્રચલિત હતી,<ref>{{cite web | last = Russell | first = Jeffrey B. | url = http://www.asa3.org/ASA/topics/history/1997Russell.html | title = The Myth of the Flat Earth | publisher = American Scientific Affiliation | access-date = 2007-03-14 }}; પરંતુ [[કોસમાસ ઈન્ડીકોપ્લેયુસેટ્સ |કોસમાસ ઈન્ડીકોપ્લેયુસેટ્સ]] ([[:en:Cosmas Indicopleustes|Cosmas Indicopleustes]]) પણ જોશો. </ref> પરંતુ પછી નીરિક્ષણ અને પૃથ્વી ફરતે વહાણમાં પ્રદક્ષિણાના આધારે [[ગોળા જેવા આકારની પૃથ્વી |પૃથ્વી ગોળ જેવા આકાર]] ([[:en:spherical Earth|spherical Earth]])ની છે એ વિભાવનાએ માન્યતા મેળવી.<ref>{{cite web | last = Jacobs | first = James Q. | date =1998-02-01 | url =http://www.jqjacobs.net/astro/aegeo.html | title =Archaeogeodesy, a Key to Prehistory | access-date = 2007-04-21 }}</ref> અંતરિક્ષયાનની ઉડાન પછી પૃથ્વી અંગેનો માણસનો દષ્ટિકોણ બદલાયો છે અને હવે જીવમંડળને વૈશ્વિક સંકલિત દષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે છે. <ref>{{cite book | first=R. Buckminster | last=Fuller | authorlink=Buckminster Fuller | year=1963 | title=[[Operating Manual for Spaceship Earth]] | edition=First | publisher=E.P. Dutton & Co. | location=New York | isbn=0-525-47433-1 | url=http://www.futurehi.net/docs/OperatingManual.html | access-date=2007-04-21 | archive-date=2012-04-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120423182500/http://www.futurehi.net/docs/OperatingManual.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book | first=James E. | last=Lovelock | authorlink=James Lovelock | year=1979 | title=Gaia: A New Look at Life on Earth | edition=First | publisher=Oxford University Press | location=Oxford | isbn=0-19-286030-5 }}</ref> મનુષ્યજાતિની પૃથ્વી પર અસરો અંગે ચિતિંત વધતી જતી [[પર્યાવરણ-સંરક્ષણની ઝુંબેશ|પર્યાવરણ-સંરક્ષણ ઝુંબેશ]] ([[:en:environmental movement|environmental movement]])માં પણ આ બાબત પ્રતિબિંબિત થાય છે. <ref>ઉદાહરણ તરીકેઃ {{cite book | first=Anthony J. | last=McMichael | year=1993 | title=Planetary Overload: Global Environmental Change and the Health of the Human Species | publisher=Cambridge University Press | isbn=0521457599 }}</ref> == નોંધો == <div class="references-small"> <references group=note/> </div> == સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=cazenave_ahrens1995>{{cite book|first1=Anny|last1=Cazenave|editor=Ahrens, Thomas J|year=1995|title=Global earth physics a handbook of physical constants|publisher=American Geophysical Union|location=Washington, DC|isbn=0-87590-851-9|url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf|archive-date=2006-10-16|access-date=2008-08-03|format=PDF|chapter=Geoid, Topography and Distribution of Landforms|url-status=dead}}</ref> <ref name=hbcp2000>{{cite book|author=Various|editor=David R. Lide|year=2000|title=Handbook of Chemistry and Physics|edition=81st|publisher=CRC|isbn=0-8493-0481-4}}</ref> <ref name="Cox2000">{{cite book|editor=Arthur N. Cox|title=Allen's Astrophysical Quantities|url=http://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244|edition=4th|year=2000|publisher=AIP Press|location=New York|isbn=0-387-98746-0|page=244|access-date=2010-08-17}}</ref> <ref name="WGS-84-2">{{cite web | first1=Sigurd | last1=Humerfelt | date=October 26, 2010 | title=How WGS 84 defines Earth | url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html | access-date=2011-04-29 }}</ref> <ref name="yoder12">{{cite book|last1=Yoder|first1=Charles F.|editor=T. J. Ahrens|year=1995|title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants|publisher=American Geophysical Union|location=Washington|url=http://www.agu.org/reference/gephys.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421092502/http://www.agu.org/reference/gephys.html|archive-date=2009-04-21|access-date=2007-03-17|isbn=0-87590-851-9|page=12|url-status=live}}</ref> <ref name=kinver20091210>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm|title=Global average temperature may hit record level in 2010|last1=Kinver|first1=Mark|date=December 10, 2009|work=[[BBC Online]]|access-date=2010-04-22}}</ref> <ref name="Pidwirny 2006">{{cite journal|last1=Pidwirny|first1=Michael|date=2006-02-02|title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1)|publisher=University of British Columbia, Okanagan|url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html|access-date=2007-11-26}}</ref> <ref name=iers>{{cite conference|author=IERS Working Groups|editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard|title=General Definitions and Numerical Standards|year=2003|booktitle=IERS Technical Note No. 32|publisher=U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures|url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776|access-date=2008-08-03|archive-date=2010-02-01|archive-url=https://www.webcitation.org/5nDzc2unH?url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776|url-status=dead}}</ref> <ref name=Allen294>{{cite book|title=Allen's Astrophysical Quantities|last1=Allen|first1=Clabon Walter|last2=Cox|first2=Arthur N.|publisher=Springer|year=2000|isbn=0-387-98746-0|url=http://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294|page=294|access-date=2011-03-13}}</ref> <ref name=Allen296>{{cite book|title=Allen's Astrophysical Quantities|last1=Allen|first1=Clabon Walter|last2=Cox|first2=Arthur N.|publisher=Springer|year=2000|isbn=0-387-98746-0|url=http://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296|page=296|access-date=2010-08-17}}</ref> <ref name=science_241_4872_1441>{{cite journal|last1=May|first1=Robert M.|title=How many species are there on earth?|journal=Science|year=1988|volume=241|issue=4872|pages=1441–1449|bibcode=1988Sci...241.1441M|doi=10.1126/science.241.4872.1441|pmid=17790039}}</ref> <ref name="age_earth1">See: * {{cite book|first1=G.B.|last1=Dalrymple|year=1991|title=The Age of the Earth|publisher=Stanford University Press|location=California|isbn=0-8047-1569-6}} * {{cite web|last=Newman|first=William L.|date=2007-07-09|url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html|title=Age of the Earth|publisher=Publications Services, USGS|access-date=2007-09-20}} * {{cite journal|last1=Dalrymple|first1=G. Brent|title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved|journal=Geological Society, London, Special Publications|year=2001|volume=190|issue=1|pages=205–221|url=http://sp.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/190/1/205|access-date=2007-09-20|doi = 10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14|bibcode = 2001GSLSP.190..205D }} * {{cite web|last1=Stassen|first1=Chris|date=2005-09-10|url=http://www.talkorigins.org/faqs/faq-age-of-earth.html|title=The Age of the Earth|publisher=[[TalkOrigins Archive]]|access-date=2008-12-30}} </ref> <ref name="Harrison 2002">{{cite book|first1=Roy M.|last1=Harrison|last2=Hester|first2=Ronald E.|year=2002|title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation|publisher=Royal Society of Chemistry|isbn=0-85404-265-2}}</ref> <ref name=standish_williams_iau>{{cite web|last1=Standish|first1=E. Myles|last2=Williams|first2=James C.|title=Orbital Ephemerides of the Sun, Moon, and Planets|publisher=International Astronomical Union Commission 4: (Ephemerides)|url=http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/XSChap8.pdf|format=PDF|access-date=2010-04-03|archive-date=2012-10-14|archive-url=https://www.webcitation.org/6BOqmsTQG?url=http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/XSChap8.pdf|url-status=dead}} See table 8.10.2. Calculation based upon 1 AU = 149,597,870,700(3) m.</ref> <ref name=carrington>{{cite news|first1=Damian|last1=Carrington|title=Date set for desert Earth|publisher=BBC News|date=2000-02-21|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm|access-date=2007-03-31}}</ref> <ref name=yoder1995>{{cite book|last1=Yoder|first1=Charles F.|editor=T. J. Ahrens|year=1995|title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants|publisher=American Geophysical Union|location=Washington|url=http://www.agu.org/reference/gephys.html|access-date=2007-03-17|isbn=0-87590-851-9|page=8|archive-date=2009-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421092502/http://www.agu.org/reference/gephys.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=bowring_housch1995>{{cite journal|last1=Bowring|first1=S.|last2=Housh|first2=T.|title=The Earth's early evolution|year=1995|doi=10.1126/science.7667634|journal=Science|volume=269|page=1535|pmid=7667634|issue=5230|bibcode = 1995Sci...269.1535B|pages=1535–40 }}</ref> <ref name=science310_5754_1671>{{cite journal|last1=Kleine|first1=Thorsten|last2=Palme|first2=Herbert|last3=Mezger|first3=Klaus|last4=Halliday|first4=Alex N.|title=Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon|journal=Science|volume=310|issue=5754|date=2005-11-24|pages=1671–1674|doi=10.1126/science.1118842|pmid=16308422|bibcode = 2005Sci...310.1671K }}</ref> <ref name=reilly20091022>{{cite news|first1=Michael|last1=Reilly|date=October 22, 2009|title=Controversial Moon Origin Theory Rewrites History|url=http://news.discovery.com/space/moon-earth-formation.html|access-date=2010-01-30|archive-date=2010-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20100109042800/http://news.discovery.com/space/moon-earth-formation.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=canup_asphaug2001a>{{cite conference|last1=Canup|first1=R. M.|last2=Asphaug|first2=E.|title=An impact origin of the Earth-Moon system|booktitle=Abstract #U51A-02|publisher=American Geophysical Union|date=Fall Meeting 2001|bibcode=2001AGUFM.U51A..02C|access-date=2007-03-10}}</ref> <ref name=canup_asphaug2001b>{{cite journal|last1=Canup|first1=R.|last2=Asphaug|first2=E.|title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation|journal=Nature|volume=412|pages=708–712|year=2001|url=http://www.nature.com/nature/journal/v412/n6848/abs/412708a0.html|doi = 10.1038/35089010|pmid = 11507633|issue=6848|bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name="watersource">{{cite journal|display-authors=1|last1=Morbidelli|first1=A.|last2=Chambers|first2=J.|last3=Lunine|first3=J. I.|last4=Petit|first4=J. M.|last5=Robert|first5=F.|last6=Valsecchi|first6=G. B.|last7=Cyr|first7=K. E.|title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth|journal=Meteoritics & Planetary Science|year=2000|volume=35|issue=6|pages=1309–1320|bibcode=2000M&PS...35.1309M|doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x}}</ref> <ref name=asp2002>{{cite conference|last1=Guinan|first1=E. F.|last2=Ribas|first2=I.|editor=Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan|title=Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate|booktitle=ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments|location=San Francisco|isbn=1-58381-109-5|publisher=Astronomical Society of the Pacific|bibcode=2002ASPC..269...85G|access-date=2009-07-27}}</ref> <ref name=physorg20100304>{{cite news|author=Staff|title=Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere|date=March 4, 2010|work=Physorg.news|url=http://www.physorg.com/news186922627.html|access-date=2010-03-27}}</ref> <ref name=williams_santosh2004>{{cite book|first1=John James William|last1=Rogers|last2=Santosh|first2=M.|year=2004|title=Continents and Supercontinents|page=48|publisher=Oxford University Press US|isbn=0-19-516589-6}}</ref> <ref name=science164_1229>{{cite journal|last1=Hurley|first1=P. M.|year=1969|title=Pre-drift continental nuclei|journal=Science|volume=164 |pages=1229–1242|doi=10.1126/science.164.3885.1229|pmid=17772560|month=Jun|author=Hurley, Pm; Rand, Jr|issue=3885 |bibcode = 1969Sci...164.1229H }}</ref> <ref name=rg6_175>{{cite journal|last1=Armstrong|first1=R. L.|year=1968|title=A model for the evolution of strontium and lead isotopes in a dynamic earth| journal=Reviews of Geophysics|volume=6|issue=2|pages=175–199|doi=10.1029/RG006i002p00175|bibcode=1968RvGSP...6..175A}}</ref> <ref name=tp322_19>{{cite journal|doi=10.1016/S0040-1951(00)00055-X|title=Early formation and long-term stability of continents resulting from decompression melting in a convecting mantle|year=2000|last1=De Smet|first1=J.|journal=Tectonophysics|volume=322|issue=1–2|page=19|bibcode=2000Tectp.322...19D|last2=Van Den Berg|first2=A.P.|last3=Vlaar|first3=N.J.}}</ref> <ref name=science310_5756_1947>{{cite journal|doi=10.1126/science.1117926|year=2005|month=December|display-authors=1|last1=Harrison|first1=T.|last2=Blichert-Toft|first2=J.|last3=Müller|first3=W.|last4=Albarede|first4=F.|last5=Holden|first5=P.|last6=Mojzsis|first6=S.|title=Heterogeneous Hadean hafnium: evidence of continental crust at 4.4 to 4.5 ga|volume=310|issue=5756|pages=1947–50|pmid=16293721|journal=Science|bibcode = 2005Sci...310.1947H }}</ref> <ref name=jaes23_799>{{cite journal|doi=10.1016/S1367-9120(03)00134-2|title=Continental crustal growth and the supercontinental cycle: evidence from the Central Asian Orogenic Belt|year=2004|last1=Hong|first1=D.|journal=Journal of Asian Earth Sciences|volume=23|issue=5|page=799|bibcode = 2004JAESc..23..799H|last2=Zhang|first2=Jisheng|last3=Wang|first3=Tao|last4=Wang|first4=Shiguang|last5=Xie|first5=Xilin }}</ref> <ref name=ajes38_613>{{cite journal|last1=Armstrong|first1=R. L.|year=1991|title=The persistent myth of crustal growth|journal=Australian Journal of Earth Sciences|volume=38|issue=5|pages=613–630|doi=10.1080/08120099108727995|bibcode = 1991AuJES..38..613A }}</ref> <ref name=as92_324>{{cite journal|last1=Murphy|first1=J. B.|last2=Nance|first2=R. D.|title=How do supercontinents assemble?|journal=American Scientist|year=1965|volume=92|issue=4|pages=324–33|url=http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm|access-date=2007-03-05|doi=10.1511/2004.4.324|archive-date=2007-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name=sa282_6_90>{{cite journal|last1=Doolittle|first1=W. Ford|last2=Worm|first2=Boris|url=http://shiva.msu.montana.edu/courses/mb437_537_2005_fall/docs/uprooting.pdf|title=Uprooting the tree of life|journal=Scientific American|month=February|year=2000|volume=282|issue=6|pages=90–95|doi=10.1038/scientificamerican0200-90|pmid=10710791|access-date=2012-11-10|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://www.webcitation.org/5w9oPfm4a?url=http://shiva.msu.montana.edu/courses/mb437_537_2005_fall/docs/uprooting.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref name=jas22_3_225>{{cite journal|last1=Berkner|first1=L. V.|last2=Marshall|first2=L. C.|title=On the Origin and Rise of Oxygen Concentration in the Earth's Atmosphere|journal=Journal of Atmospheric Sciences|year=1965|volume=22|issue=3|pages=225–261|bibcode=1965JAtS...22..225B|doi=10.1175/1520-0469(1965)022<0225:OTOARO>2.0.CO;2}}</ref> <ref name=burton20021129>{{cite web|last1=Burton|first1=Kathleen|date=2002-11-29|url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html|title=Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land|publisher=NASA|access-date=2007-03-05|archive-date=2011-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011032824/http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=kirschvink1992>{{cite book|last1=Kirschvink|first1=J. L.|editors=Schopf, J.W.; Klein, C. and Des Maris, D|year=1992|title=Late Proterozoic low-latitude global glaciation: the Snowball Earth|series=The Proterozoic Biosphere: A Multidisciplinary Study|pages=51–52|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-36615-1}}</ref> <ref name=sci215_4539_1501>{{cite journal|last1=Raup|first1=D. M.|last2=Sepkoski|first2=J. J.|title=Mass Extinctions in the Marine Fossil Record|journal=Science|year=1982|volume=215|issue=4539|pages=1501–1503|bibcode=1982Sci...215.1501R|doi =10.1126/science.215.4539.1501|pmid=17788674}}</ref> <ref name=gould1994>{{cite journal|last1=Gould|first1=Stephan J.|title=The Evolution of Life on Earth|journal=Scientific American|month=October|year=1994|url=http://brembs.net/gould.html|access-date=2007-03-05|doi=10.1038/scientificamerican1094-84|volume=271|issue=4|pages=84–91|pmid=7939569}}</ref> <ref name=bgsa119_1_140>{{cite journal|last1=Wilkinson|first1=B. H.|last2=McElroy|first2=B. J.|title=The impact of humans on continental erosion and sedimentation|journal=Bulletin of the Geological Society of America|year=2007|volume=119|issue=1–2|pages=140–156|url=http://bulletin.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/119/1-2/140|access-date=2007-04-22|doi = 10.1130/B25899.1}}</ref> <ref name=psc>{{cite web|author=Staff|url=http://www.lakepowell.net/sciencecenter/paleoclimate.htm|title=Paleoclimatology&nbsp;– The Study of Ancient Climates|publisher=Page Paleontology Science Center|access-date = 2007-03-02}}</ref> <ref name=asu_lowest_temp>{{cite web|url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature|title=World: Lowest Temperature|work=[[WMO]] Weather and Climate Extremes Archive|publisher=[[Arizona State University]]|access-date=2010-08-07|archive-date=2010-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature|url-status=dead}}</ref> <ref name=asu_highest_temp>{{cite web|url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature|title=World: Highest Temperature|work=[[WMO]] Weather and Climate Extremes Archive|publisher=[[Arizona State University]]|access-date=2010-08-07|archive-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature|url-status=dead}}</ref> <ref name="sun_future">{{cite journal|last1=Sackmann|first1=I.-J.|last2=Boothroyd|first2=A. I.|last3=Kraemer|first3=K. E.|title=Our Sun. III. Present and Future|journal=Astrophysical Journal|year=1993|volume=418|pages=457–468|doi=10.1086/173407|bibcode=1993ApJ...418..457S}}</ref> <ref name=icarus74_472>{{cite journal|last1=Kasting|first1=J.F.|year=1988|title=Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus|journal=Icarus|volume=74|issue=3|pages=472–494|doi=10.1016/0019-1035(88)90116-9|bibcode=1988Icar...74..472K|pmid=11538226}}</ref> <ref name=ward_brownlee2002>{{cite book|last1=Ward|first1=Peter D.|last2=Brownlee|first2=Donald|year=2002|title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World|publisher=Times Books, Henry Holt and Company|location=New York|isbn=0-8050-6781-7}}</ref> <ref name="britt2000">{{cite web|first1=Robert|last1=Britt|url=http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html|title=Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got?|date=2000-02-25|access-date=2009-06-08|archive-date=2009-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html|url-status=bot: unknown}}</ref> <ref name=pnas1_24_9576>{{cite journal|last1=Li|first1=King-Fai|last2=Pahlevan|first2=Kaveh|last3=Kirschvink|first3=Joseph L.|last4=Yung|first4=Yuk L.|year=2009|title=Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=106|issue=24|pages=9576–9579|url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf|access-date=2009-07-19|doi=10.1073/pnas.0809436106|pmid=19487662|pmc=2701016|bibcode = 2009PNAS..106.9576L }}</ref> <ref name=hess5_4_569>{{cite journal|last1=Bounama|first1=Christine|year=2001|last2=Franck|first2=S.|last3=Von Bloh|first3=W.|title=The fate of Earth's ocean|journal=Hydrology and Earth System Sciences|volume=5|issue=4|pages=569–575|publisher=Potsdam Institute for Climate Impact Research|location=Germany|url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf|access-date=2009-07-03|doi=10.5194/hess-5-569-2001|bibcode=2001HESS....5..569B|archive-date=2019-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref name="sun_future_schroder">{{cite journal|first1=K.-P.|last1=Schröder|last2=Connon Smith|first2=Robert|year=2008|title=Distant future of the Sun and Earth revisited|doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|arxiv=0801.4031|volume=386|issue=1|page=155|bibcode=2008MNRAS.386..155S}}<br>See also {{cite news|first=Jason|last=Palmer|url=http://space.newscientist.com/article/dn13369-hope-dims-that-earth-will-survive-suns-death.html?feedId=online-news_rss20|title=Hope dims that Earth will survive Sun's death|date=2008-02-22|work=NewScientist.com news service|access-date=2008-03-24}}</ref> <ref name=stern20011125>{{cite web|last1=Stern|first1=David P.|date=2001-11-25|url=http://astrogeology.usgs.gov/HotTopics/index.php?/archives/147-Names-for-the-Columbia-astronauts-provisionally-approved.html|title=Planetary Magnetism|publisher=NASA|access-date=2007-04-01|archive-date=2014-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014175713/http://astrogeology.usgs.gov/HotTopics/index.php?%2Farchives%2F147-Names-for-the-Columbia-astronauts-provisionally-approved.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=science288_5473_2002>{{cite journal|last1=Tackley|first1=Paul J.|title=Mantle Convection and Plate Tectonics: Toward an Integrated Physical and Chemical Theory|journal=Science|date=2000-06-16|volume=288|issue=5473|pages=2002–2007|doi=10.1126/science.288.5473.2002|pmid=10856206|bibcode = 2000Sci...288.2002T }}</ref> <ref name=milbert_smith96>{{cite web|last1=Milbert|first1=D. G.|last2=Smith|first2=D. A|url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html|title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model|publisher=National Geodetic Survey, NOAA|access-date=2007-03-07}}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web|last1=Sandwell|first1=D. T.|last2=Smith|first2=W. H. F.|date=2006-07-07|url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML|title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data|publisher=NOAA/NGDC|access-date=2007-04-21}}</ref> <ref name=nist_length2000>{{cite web|last1=Mohr|first1=P. J.|last2=Taylor|first2=B. N.|month=October|year=2000|url=http://physics.nist.gov/cuu/Units/meter.html|title=Unit of length (meter)|work=NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty|publisher=NIST Physics Laboratory|access-date=2007-04-23}}</ref> <ref name=wpba2001>{{cite web|author=Staff|month=November|year=2001|url=http://www.wpa-pool.com/index.asp?content=rules_spec|title=WPA Tournament Table & Equipment Specifications|publisher=World Pool-Billiards Association|access-date=2007-03-10|archive-date=2007-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070202181203/http://www.wpa-pool.com/index.asp?content=rules_spec|url-status=dead}}</ref> <ref name=ps20_5_16>{{cite journal|last1=Senne|first1=Joseph H.|title=Did Edmund Hillary Climb the Wrong Mountain|journal=Professional Surveyor|year=2000|volume=20|issue=5|pages=16–21}}</ref> <ref name=lancet365_9462_831>{{cite journal|last1=Sharp|first1=David|title=Chimborazo and the old kilogram|journal=The Lancet|date=2005-03-05|volume=365|issue=9462|pages=831–832|doi=10.1016/S0140-6736(05)71021-7|pmid=15752514}}</ref> <ref name=tall_tales>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/science/k2/moments/s1086384.htm|title=Tall Tales about Highest Peaks|publisher=Australian Broadcasting Corporation|access-date=2008-12-29}}</ref> <ref name=brown_mussett1981>{{cite book|last1=Brown|first1=Geoff C.|last2=Mussett|first2=Alan E.|title=The Inaccessible Earth|edition=2nd|year=1981|page=166|publisher=Taylor & Francis|isbn=0-04-550028-2}} Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969).</ref> <ref name=pnas71_12_6973>{{cite journal|last1=Morgan|first1=J. W.|last2=Anders|first2=E.|title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=1980|volume=77|issue=12|pages=6973–6977|doi=10.1073/pnas.77.12.6973|pmid=16592930|pmc=350422|bibcode = 1980PNAS...77.6973M }}</ref> <ref name=tanimoto_ahrens1995>{{cite book|first1=Toshiro|last1=Tanimoto|editor=Thomas J. Ahrens|year=1995|title=Crustal Structure of the Earth|booktitle=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants|publisher=American Geophysical Union|location=Washington, DC|isbn=0-87590-851-9|url=http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20061016194153/http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf|archive-date=2006-10-16|format=PDF|access-date=2007-02-03|url-status=dead}}</ref> <ref name=science309_5739_1313>{{cite journal|last1=Kerr|first1=Richard A.|title=Earth's Inner Core Is Running a Tad Faster Than the Rest of the Planet|journal=Science|date=2005-09-26|volume=309|issue=5739|page=1313|doi=10.1126/science.309.5739.1313a|pmid=16123276}}</ref> <ref name=pnas76_9_4192>{{cite journal|last1=Jordan|first1=T. H.|title=Structural geology of the Earth's interior|journal=Proceedings National Academy of Science|year=1979|volume=76|issue=9|pages=4192–4200|doi=10.1073/pnas.76.9.4192|pmid=16592703|pmc=411539|bibcode = 1979PNAS...76.4192J }}</ref> <ref name=robertson2001>{{cite web|last1=Robertson|first1=Eugene C.|date=2001-07-26|url=http://pubs.usgs.gov/gip/interior/|title=The Interior of the Earth|publisher=USGS|access-date=2007-03-24}}</ref> <ref name="turcotte">{{cite book|last1=Turcotte|first1=D. L.|last2=Schubert|first2=G.|title=Geodynamics|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England, UK| year=2002|edition=2|pages=136–137|chapter=4|isbn=978-0-521-66624-4}}</ref> <ref name=sanders20031210>{{cite news|first1=Robert|last1=Sanders|title=Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core|publisher=UC Berkeley News|date=2003-12-10|url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml|access-date=2007-02-28}}</ref> <ref name=ptrsl360_1795_1227>{{cite journal|last1=Alfè|first1=D.|last2=Gillan|first2=M. J.|last3=Vocadlo|first3=L.|last4=Brodholt|first4=J.|last5=Price|first5=G. D.|title=The ''ab initio'' simulation of the Earth's core|journal=Philosophical Transaction of the Royal Society of London|year=2002|volume=360|issue=1795|pages=1227–1244|url=http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf|format=PDF|access-date=2007-02-28|archive-date=2009-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090930142841/http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref name=epsl121_1>{{cite journal|last1=Vlaar|first1=N|title=Cooling of the Earth in the Archaean: Consequences of pressure-release melting in a hotter mantle|year=1994|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=121|issue=1–2|page=1|doi=10.1016/0012-821X(94)90028-0|coauthors=Vankeken, P.; Vandenberg, A.|url=http://www.geo.lsa.umich.edu/~keken/papers/Vlaar_EPSL94.pdf|format=PDF|bibcode=1994E&PSL.121....1V|access-date=2012-11-10|archive-date=2012-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319181621/http://www.geo.lsa.umich.edu/~keken/papers/Vlaar_EPSL94.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref name="T&S 137">{{cite book|last1=Turcotte|first1=D. L.|last2=Schubert|first2=G.|title=Geodynamics|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England, UK|year=2002|edition=2|page=137|chapter=4|isbn=978-0-521-66624-4}}</ref> <ref name="heat loss">{{cite journal|doi=10.1029/JB086iB12p11535|title=Oceans and Continents: Similarities and Differences in the Mechanisms of Heat Loss|year=1981|last1=Sclater|first1=John G|journal=Journal of Geophysical Research|volume=86|issue=B12 |page=11535|coauthors=Parsons, Barry; Jaupart, Claude|bibcode=1981JGR....8611535S}}</ref> <ref name=science246_4926_103>{{cite journal|last1=Richards|first1=M. A.|last2=Duncan|first2=R. A.|last3=Courtillot|first3=V. E.|title=Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails|journal=Science|year=1989|volume=246|issue=4926|pages=103–107|bibcode=1989Sci...246..103R|doi=10.1126/science.246.4926.103|pmid=17837768}}</ref> <ref name=brown_wohletz2005>{{cite web|last1=Brown|first1=W. K.|last2=Wohletz|first=K. H.|year=2005|url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm|title=SFT and the Earth's Tectonic Plates|publisher=Los Alamos National Laboratory|access-date=2007-03-02|archive-date=2013-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name=kious_tilling1999>{{cite web|last1=Kious|first1=W. J.|last2=Tilling|first2=R. I.|date=1999-05-05|url=http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html|title=Understanding plate motions|publisher=USGS|access-date=2007-03-02}}</ref> <ref name=seligman2008>{{cite web|first1=Courtney|last1=Seligman|year=2008|url=http://cseligman.com/text/planets/innerstructure.htm|title=The Structure of the Terrestrial Planets|work=Online Astronomy eText Table of Contents|publisher=cseligman.com|access-date=2008-02-28}}</ref> <ref name=duennebier1999>{{cite web|last1=Duennebier|first1=Fred|date=1999-08-12|url=http://www.soest.hawaii.edu/GG/ASK/plate-tectonics2.html|title=Pacific Plate Motion|publisher=University of Hawaii|access-date=2007-03-14|archive-date=2011-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110831195803/http://www.soest.hawaii.edu/GG/ASK/plate-tectonics2.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=noaa20070307>{{cite web|display-authors=1|last1=Mueller|first1=R. D.|last2=Roest|first2=W. R.|last3=Royer|first3=J.-Y.|last4=Gahagan|first4=L. M.|last5=Sclater|first5=J. G.|date=2007-03-07|url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/fliers/96mgg04.html|title=Age of the Ocean Floor Poster|publisher=NOAA|access-date=2007-03-14}}</ref> <ref name=cmp134_3>{{cite journal|doi=10.1007/s004100050465|title=Priscoan (4.00–4.03 Ga) orthogneisses from northwestern Canada|year=1999|last1=Bowring|first1=Samuel A.|journal=Contributions to Mineralogy and Petrology|volume=134|issue=1|page=3|last2=Williams|first2=Ian S.|bibcode = 1999CoMP..134....3B }}</ref> <ref name=podp2000>{{cite web|last1=Meschede|first1=Martin|last2=Barckhausen|first2=Udo |date=2000-11-20|url=http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm|title=Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center|work=Proceedings of the Ocean Drilling Program|publisher=Texas A&M University|access-date=2007-04-02}}</ref> <ref name=gps_time_series>{{cite web|author=Staff|url=http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html|title=GPS Time Series|publisher=NASA JPL|access-date=2007-04-02|archive-date=2011-08-22|archive-url=https://www.webcitation.org/617Egjmvj?url=http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="Pidwirny2006">{{cite web|last1=Pidwirny|first1=Michael|year=2006|url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html|title=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition)|publisher=PhysicalGeography.net|access-date=2007-03-19}}</ref> <ref name=kring>{{cite web|last1=Kring|first1=David A|url=http://www.lpi.usra.edu/science/kring/epo_web/impact_cratering/intro/|title=Terrestrial Impact Cratering and Its Environmental Effects|publisher=Lunar and Planetary Laboratory|access-date=2007-03-22}}</ref> <ref name=layers_earth>{{cite web|author=Staff|url=http://volcano.oregonstate.edu/vwdocs/vwlessons/plate_tectonics/part1.html|title=Layers of the Earth|publisher=Volcano World|access-date=2007-03-11|archive-date=2013-01-19|archive-url=https://www.webcitation.org/6DnLWg22n?url=http://volcano.oregonstate.edu/vwdocs/vwlessons/plate_tectonics/part1.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=jessey>{{cite web|last1=Jessey|first1=David|url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html|title=Weathering and Sedimentary Rocks|publisher=Cal Poly Pomona|access-date=2007-03-20|archive-date=2007-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=de_pater_lissauer2010>{{cite book|last1=de Pater|first1=Imke|last2=Lissauer|first2=Jack J.|title=Planetary Sciences|page=154|edition=2nd|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=0-521-85371-0}}</ref> <ref name=cia>{{cite web|author=Staff|date=2008-07-24|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html|title=World|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=2008-08-05|archive-date=2010-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=sverdrup>{{cite book|first1=H. U.|last1=Sverdrup|last2=Fleming|first2=Richard H.|date=1942-01-01|title=The oceans, their physics, chemistry, and general biology|publisher=Scripps Institution of Oceanography Archives|url=http://repositories.cdlib.org/sio/arch/oceans/|access-date=2008-06-13|isbn=0-13-630350-1}}</ref> <ref name="atmosphere">{{cite web | author = Staff | date = 2003-10-08 | url = http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html | title = Earth's Atmosphere | publisher = NASA | access-date = 2007-03-21 | archive-date = 2020-04-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200427090422/https://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html | url-status = dead }}</ref> <ref name="moran2005">{{cite web|last1=Moran|first1=Joseph M.|year=2005|url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html|title=Weather|work=World Book Online Reference Center|publisher=NASA/World Book, Inc|access-date=2007-03-17|archive-date=2005-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20050824173649/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="berger2002">{{cite web|last1=Berger|first1=Wolfgang H.|year=2002|url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml|title=The Earth's Climate System|publisher=University of California, San Diego|access-date=2007-03-24}}</ref> <ref name=campbelwh>{{cite book|last1=Campbell|first1=Wallace Hall|title=Introduction to Geomagnetic Fields|publisher=Cambridge University Press|year=2003|location=New York|page=57|isbn=0-521-82206-8}}</ref> <ref name=IERS>{{cite web|author=Staff|date=2007-08-07|url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html|title=Useful Constants|publisher=[[International Earth Rotation and Reference Systems Service]]| access-date=2008-09-23}}</ref> <ref name=angular>{{cite web | last=Williams | first=David R. | date=2006-02-10 | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html | title=Planetary Fact Sheets | publisher=NASA | access-date=2008-09-28 | archive-date=2008-09-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080925071832/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html | url-status=dead }}—સૂર્ય અને ચંદ્ર પરના દેખીતા વ્યાસનાં પાનાં જુઓ.</ref> <ref name="earth_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = 2004-09-01 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | access-date = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }}</ref> <ref name="moon_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = 2004-09-01 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | title = Moon Fact Sheet | publisher = NASA | access-date = 2007-03-21 | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | url-status = dead }}</ref> <ref name=nature410_6830_773>{{cite journal|last1=Murray|first1=N.|last2=Holman|first2=M.|title=The role of chaotic resonances in the solar system|journal=Nature|year=2001|volume=410|issue=6830|pages=773–779|arxiv=astro-ph/0111602|doi=10.1038/35071000|pmid=11298438}}</ref> }} == ગ્રંથસૂચિ == * {{cite book | first=Neil F. | last=Comins | year=2001 | title=Discovering the Essential Universe | edition=Second | publisher=W. H. Freeman | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003deu..book.....C | access-date=2007-03-17 | isbn=0-7167-5804-0 }} * {{cite web | editor = Kirk Munsell | date = 2006-10-19 | url = http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth&Display=OverviewLong | title = Solar System Exploration: Earth | publisher = NASA | access-date = 2007-03-17 | archive-date = 2007-02-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070213094707/http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth&Display=OverviewLong | url-status = dead }} * {{cite book | first=Peter D. | last=Ward | coauthors=Donald Brownlee | year=2002 | title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World | publisher=Times Books, Henry Holt and Company | isbn=0-8050-6781-7 }} * {{cite web | last = Williams | first = David R. | date = 2004-09-01 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | access-date = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }} * {{cite book | last=Yoder | first=Charles F. | editor=T. J. Ahrens | year=1995 | title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants | publisher=American Geophysical Union | location=Washington | url=http://www.agu.org/reference/gephys.html | access-date=2007-03-17 | isbn=0875908519 | archive-date=2009-04-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090421092502/http://www.agu.org/reference/gephys.html | url-status=dead }} == અન્ય કડીઓ == {{sisterlinks|Earth}} * [http://geomag.usgs.gov યુએસજીએસ (USGS) જિઓમેગ્નેટિઝમ પ્રોગ્રામ] * [http://earthobservatory.nasa.gov નાસા અર્થ ઓબ્ઝર્વેટરિ (નાસા (NASA) પૃથ્વી વેધશાળા)] * [http://solarsystem.nasa.gov નાસાના સૌરમંડળ જાંચ-તપાસ-નીરિક્ષણ] દ્વારા [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth પૃથ્વીનું વિવરણાત્મક રેખાચિત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511235712/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth |date=2013-05-11 }} (નાસાના સોલાર સિસ્ટમ એકસપ્લોરેશન દ્વારા અર્થ પ્રોફાઈલ) * [http://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html આબોહવામાં આવતા ફેરફારો પૃથ્વીનો આકાર (તેની ભૌગોલિક રૂપરેખાઓ) બદલે છે- નાસા(NASA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122063915/http://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html |date=2009-01-22 }} {{સૌરમંડળ}} [[શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર]] [[શ્રેણી:સૌરમંડળ]] [[શ્રેણી:કુદરતી ગ્રહો]] k4u4jbz4h0cvbz2ffv4myneloh2xx2m 0 2355 902036 815991 2026-07-03T04:42:32Z HyBoxwood 88016 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 902036 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું દેશ |native_name= ચીની જનવાદી ગણરાજ્ય |conventional_long_name = 中华人民共和国 |common_name = ચીન |image_flag = Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg |image_coat = 中華人民共和國國徽.svg |image_map = LocationPRChina.png |national_motto = |national_anthem = March of the Volunteers (અંગ્રેજી) <br /> સ્વયંસેવકોની રેલી |demonym = ચીની |official_languages = [[ચીની ભાષા]](મંદારિન) |capital = [[પેઇચિંગ]] |largest_city = [[શાંગહાઈ]] |government_type= સમાજવાદી [[ગણરાજ્ય]] |leader_title1 = [[ચીનના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]] |leader_title2 = [[ચીનના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]]| |leader_name1 = [[હુ જિંતાઓ]] |leader_name2 = [[વેન જિઆબાઓ]] |area_rank = તૃતિય |percent_water = ૨.૮ |population_estimate = ૧,૩૧,૫૮,૪૪,૦૦૦ |population_estimate_year = ૨૦૦૬ |population_estimate_rank = પ્રથમ |population_census = ૧,૨૪,૨૬,૧૨,૨૨૬ |population_census_year =૨૦૦૦ |population_density_rank =૩૨૨ |GDP_PPP_year= ૨૦૦૮ |GDP_PPP = $૭.૯૧૬ ટ્રિલિયન |GDP_PPP_rank = દ્વિતિય |GDP_PPP_per_capita = $૭,૧૦૦ |GDP_PPP_per_capita_rank = ૮૪મો |HDI_year = ૨૦૦૬ |HDI = ૦.૭૬૨ |HDI_rank = ૯૪મો |currency = રેન મિન બી (યુઆન) |currency_code = CNY |time_zone= [[ચીની માનક સમય]] |utc_offset= +૮ |time_zone_DST= |utc_offset_DST= |cctld= .સીએન |calling_code = +૮૬ |footnotes= }} [[ચિત્ર:LocationPRChina.png|thumb|ચીનનું વિશ્વમાં સ્થાન. નક્શામાં ભારતે દાવો માંડેલા અકસાઇ ચીનના પ્રદેશોને ચીનના ભાગ તરીકે બતાવ્યા છે.]] '''ચીન''' (પીપલ્સ રિપબ્લિક) (સરળ ચાઇનીઝ: 中华人民共和国, પારંપરિક ચાઇનીઝ: 中華人民共和國 ) [[ભારત]]ની ઈશાન દિશાએ આવેલો એક વિશાળ દેશ છે. તે વિશ્વનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ છે. ચીન દેશનું [[બંધારણ]] સામ્યવાદી છે. અહીંના લોકો [[કન્ફયુસીયસ ધર્મ|કન્ફયુસીયસ]], [[તાઓ ધર્મ|તાઓ]] અને [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ]] ધર્મમાં માને છે. [[ચિત્ર:Greatwall-SA3.jpg|thumb|૬૭૦૦ કિ.મી. લાંબી ચીનની મહાન દિવાલ સૌપ્રથમ ઇ.સ. ૩જી સદીમાં ચણવામાં આવી હતી.]] ચીન દેશનો ઇતિહાસ ખૂબ જુનો છે. તેમાં આવેલી ઐતિહાસિક ઇમારતોમાં [[ચીનની વિખ્યાત દિવાલ]] સૌથી જાણીતી છે. == ચલણ == ચીનમાં યેનનું ચલણ છે. * ૧ યેન = ૧૦ ચીયાઓ * ૧ ચીયાઓ = ૧૦ ફેન * ૧ યેન = ૧૦૦ ફેન {{wikiquote|ચાઇનિઝ કહેવતો}} {{geo-stub}} [[શ્રેણી:ચીન]] a4az2o53q4m3aaqqgjgtdomzzy2u8u3 902045 902036 2026-07-03T08:26:44Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/HyBoxwood|HyBoxwood]] ([[User talk:HyBoxwood|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 815991 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું દેશ |native_name= ચીની જનવાદી ગણરાજ્ય |conventional_long_name = 中华人民共和国 |common_name = ચીન |image_flag = Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg |image_coat = National Emblem of the People's Republic of China.svg |image_map = LocationPRChina.png |national_motto = |national_anthem = March of the Volunteers (અંગ્રેજી) <br /> સ્વયંસેવકોની રેલી |demonym = ચીની |official_languages = [[ચીની ભાષા]](મંદારિન) |capital = [[પેઇચિંગ]] |largest_city = [[શાંગહાઈ]] |government_type= સમાજવાદી [[ગણરાજ્ય]] |leader_title1 = [[ચીનના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]] |leader_title2 = [[ચીનના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]]| |leader_name1 = [[હુ જિંતાઓ]] |leader_name2 = [[વેન જિઆબાઓ]] |area_rank = તૃતિય |percent_water = ૨.૮ |population_estimate = ૧,૩૧,૫૮,૪૪,૦૦૦ |population_estimate_year = ૨૦૦૬ |population_estimate_rank = પ્રથમ |population_census = ૧,૨૪,૨૬,૧૨,૨૨૬ |population_census_year =૨૦૦૦ |population_density_rank =૩૨૨ |GDP_PPP_year= ૨૦૦૮ |GDP_PPP = $૭.૯૧૬ ટ્રિલિયન |GDP_PPP_rank = દ્વિતિય |GDP_PPP_per_capita = $૭,૧૦૦ |GDP_PPP_per_capita_rank = ૮૪મો |HDI_year = ૨૦૦૬ |HDI = ૦.૭૬૨ |HDI_rank = ૯૪મો |currency = રેન મિન બી (યુઆન) |currency_code = CNY |time_zone= [[ચીની માનક સમય]] |utc_offset= +૮ |time_zone_DST= |utc_offset_DST= |cctld= .સીએન |calling_code = +૮૬ |footnotes= }} [[ચિત્ર:LocationPRChina.png|thumb|ચીનનું વિશ્વમાં સ્થાન. નક્શામાં ભારતે દાવો માંડેલા અકસાઇ ચીનના પ્રદેશોને ચીનના ભાગ તરીકે બતાવ્યા છે.]] '''ચીન''' (પીપલ્સ રિપબ્લિક) (સરળ ચાઇનીઝ: 中华人民共和国, પારંપરિક ચાઇનીઝ: 中華人民共和國 ) [[ભારત]]ની ઈશાન દિશાએ આવેલો એક વિશાળ દેશ છે. તે વિશ્વનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ છે. ચીન દેશનું [[બંધારણ]] સામ્યવાદી છે. અહીંના લોકો [[કન્ફયુસીયસ ધર્મ|કન્ફયુસીયસ]], [[તાઓ ધર્મ|તાઓ]] અને [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ]] ધર્મમાં માને છે. [[ચિત્ર:Greatwall-SA3.jpg|thumb|૬૭૦૦ કિ.મી. લાંબી ચીનની મહાન દિવાલ સૌપ્રથમ ઇ.સ. ૩જી સદીમાં ચણવામાં આવી હતી.]] ચીન દેશનો ઇતિહાસ ખૂબ જુનો છે. તેમાં આવેલી ઐતિહાસિક ઇમારતોમાં [[ચીનની વિખ્યાત દિવાલ]] સૌથી જાણીતી છે. == ચલણ == ચીનમાં યેનનું ચલણ છે. * ૧ યેન = ૧૦ ચીયાઓ * ૧ ચીયાઓ = ૧૦ ફેન * ૧ યેન = ૧૦૦ ફેન {{wikiquote|ચાઇનિઝ કહેવતો}} {{geo-stub}} [[શ્રેણી:ચીન]] g1lgkeqsy3lxctzxkdr54j4a4hgb5k1 0 3110 902040 885756 2026-07-03T04:57:31Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902040 wikitext text/x-wiki '''ચમરી ગાય''' અથવા તો '''યાક''' એ લાંબા લાંબા વાળવાળું કાળા રંગનું ખૂંધ ધરાવતું ગાય કે બળદને મળતું આવતુ દૂધાળી જાતીનું પાલતું પ્રાણી છે. યાક [[તિબેટ]], દક્ષિણ મધ્ય એશિયાના હિમાલયના ક્ષેત્ર તેમજ [[મંગોલિયા]]માં જોવા મળે છે. [[ભારત]]માં [[હિમાચલ પ્રદેશ]]ના લાહોલ અને સ્પિતિ તથા કિન્નોર જિલ્લામાંં તથા [[જમ્મુ અને કાશ્મીર|જમ્મુ-કાશ્મીરના]] [[લડાખ]] ક્ષેત્રમાં આ પ્રાણી જોવા મળે છે. ગુજરાતીમાં યાક સુરાગાય ના નામે પણ ઓળખાય છે. અંગ્રેજીમાં નર અને માદા યાક માટે યાક શબ્દનો જ પ્રયોગ થાય છે પણ જ્યાં આ પ્રાણી સૌથી વધુ જોવા મળે છે એટલે કે [[તિબેટ]]ની સ્થાનિક ભાષા તિબેટમાં યાક શબ્દ નર ના સંદર્ભમાં વપરાય છે જ્યારે માદાને ડ્રી અથવા નાક થી ઓળખાય છે. યાક મૂળ જંગલી પ્રાણી હતું, પણ એની ઉપયોગિતા ખ્યાલમાં લઇને મનુષ્યએ એને પાલતું બનાવ્યું. જંગલી યાકની ઊંચાઇ આશરે ૨ મીટર હોય છે જ્યારે પાળેલા યાકની ઊંચાઇ જંગલી યાક કરતાં લગભગ અડધી હોય છે. બંને વર્ગના યાકના શરીર પર લાંબા લાંબા વાળ હોય છે જે અતિશય ઠંડી સામે પણ એને રક્ષણ આપે છે. યાક બે પ્રકારના હોય છે - શીંગડાવાળા તથા શીંગડાવગરનાં. યાક ત્રણ રંગના જોવા મળે છે - કાળા, કાબરચીતરા અને ભૂરા. પાલતું યાક સફેદ રંગના પણ જોવા મળે છે. == જંગલી યાક == યાકનું વજન આશરે ૧,૦૦૦ કિલો (૨,૨૦૦ પાઉન્ડ) હોય છે. ચારથી પાંચ યાક એક સમૂહમાં રહે છે. પણ નાની વયના યાક મોટા જૂથમાં રહે છે જેથી બચ્ચાંઓનું પરભક્ષીઓથી રક્ષણ કરી શકાય. યાક ૩,૨૦૦ મી (૧૦,૫૦૦ ફૂટ). યાકનું પ્રિય ખાધ્ય ઘાસ છે. == પાલતુ યાક == <gallery mode="packed" widths="160" heights="140"> ચિત્ર:Yaks in Manali.jpg|મનાલી, હિમાચલ પ્રદેશમાં યાક ચિત્ર:LitangMonastery.jpg|લિતાંગ મઠ, ચીનમાં યાક ચિત્ર:Yaks still provide the best way to plow fields in Tibet.jpg|તિબેટમાં યાક વડે ખેતી ચિત્ર:The Yak.jpg|નેપાળનું પાલતુ યાક ચિત્ર:YakRace.jpg|ગિલગીટ-બાલ્ટિસ્તાનમાં યાક </gallery> યાકને દૂધ, વાળ, માંસ, ગોબર અને શીંગડા માટે પાળવામાં આવે છે. યાક દરરોજ એક થી બે લિટર દૂધ આપે છે. યાકનું દૂધ ઘાટું હોય છે એમાં ૧૨ ટકા ચરબી હોય છે. યાકના દૂધમાંથી માખણ અને ચીઝ બનાવાય છે. તિબેટમાં યાકના દૂધમાંથી બનાવેલી ચીઝને છુરપી કહેવાય છે, જ્યારે મંગોલિયામાં એને બ્યાસલાગ કહેવાય છે. == બાહ્ય કડીઓ == {{commons|category:Yak|યાક}} {{wikispecies}} * માહિતી સંગ્રહ - [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Bos_grunniens/ જંગલી યાકનાં ચિત્રો તેમ જ ચલચિત્રો ''(Bos grunniens)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915170705/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Bos_grunniens/ |date=2008-09-15 }} * [http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A132229 h2g2 યાક વિશે માર્ગદર્શિકા] * [http://www.iyak.org આંતરરાષ્ટ્રીય યાક એસોસીએશન (IYAK)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304073748/https://www.iyak.org/ |date=2020-03-04 }} * [http://www.eyak.ch યુરોપિયન યાક એસોસીએશન (EYAK)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928013330/http://www.eyak.ch/ |date=2007-09-28 }} * [http://www.fao.org/docrep/006/ad347e/ad347e06.htm યાક પ્રજાતિના માહિતીસંગ્રહ વિશે લેખ] * [http://kekexili.typepad.com/life_on_the_tibetan_plate/2006/10/yaks.html યાક: તિબેટનું પ્રાણી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131210206/http://kekexili.typepad.com/life_on_the_tibetan_plate/2006/10/yaks.html |date=2009-01-31 }} * [http://www.animalinfo.org/species/artiperi/bos_mutu.htm AnimalInfo.Org નામની વેબસાઇટ પર - જંગલી યાક વિશે માહિતી] [[શ્રેણી:સસ્તન પ્રાણીઓ]] 5aip2d314q5oxyb9zz81rvy0mw9rz9m 0 19700 902027 897898 2026-07-02T17:43:44Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902027 wikitext text/x-wiki {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''ફિડલ અલેજાન્ડ્રો કાસ્ટ્રો રુઝ ''' (13 ઓગસ્ટ, 1926ના રોજ જન્મેલા) [[ક્યુબ]]ન [[રાજકારણી]], [[ક્યુબન ક્રાંતિ]]ના મૂળ આગેવાનોમાંનો એક, [[ક્યુબા]]ના ફેબ્રુઆરી 1959થી ડિસેમ્બર 1976 સુધીના [[વડાપ્રધાન]] છે અને ત્યાર બાદ તેણે ફેબ્રુઆરી 2008ના રોજ ઓફિસમાંથી રાજીનામુ ન આપ્યું ત્યાં સુધી ''[[કાઉન્સીલ ઓફ ધી સ્ટેટ ઓફ ક્યુબાના પ્રમુખ]]'' રહ્યા હતા. તેઓ હાલમાં [[કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ક્યુબા]]ના પ્રથમ સેક્રેટરી છે. ==વિગત== તેમનો જન્મ શ્રીમંત પરિવારમાં થયો હતો અને તેમણે કાયદાની ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી હતી. હવાના યુનિવર્સિટીમાં ભણતી વખતે, તેમણે તેમની રાજકીય કારકીર્દીનો પ્રારંભ કર્યો હતો અને ક્યુબન રાજકારણમાં જાણીતા વ્યક્તિ તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા. <ref name="Leonard"/> [[નેશનાલિસ્ટ]] ક્રિટીક્સ ઓફ [[ફુલજેન્સિયો બટિસ્ટા]] અને ક્યુબામાં [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] રાજકીય અને કોર્પોરેટ પ્રભાવ સાથે તેમની રાજકીય કારકીર્દી સતત રહી હતી. તેમણે ધગશ પ્રાપ્ત કરી હતી, પરંતુ મર્યાદિત, અનુસરણ અને સત્તાવાળાઓનું ધ્યાન ખેચ્યું હતું. <ref>{{cite book | last =DePalma | first =Anthony | year = 2006 | month = | url = | title =The Man Who Invented Fidel | publisher =Public Affairs}}</ref> લાંબા સમય બાદ તેમણે [[મોનકાડા બેરેક્સ]] પર 1953માં નિષ્ફળ હૂમલાની આગેવાની કરી હતી, જેના પછી તેમને ઝડપી લેવામાં આવ્યા હતા, કેસ ચાલ્યો હતો, જેલમાં પૂરવામાં આવ્યા હતા અને બાદમાં છોડી મૂકવામાં આવ્યા હતા. ત્યાર બાદ તેઓ બટિસ્ટાના ક્યૂબા પર હૂમલા માટેનું આયોજન અને તાલીમ માટે મેક્સિકો<ref name="The Spirit Of Moncada">{{cite web | last =Bockman | first =Larry James | authorlink = | coauthors = |date= | year = 1984 | month =April 1 | url =http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/BLJ.htm | title =The Spirit Of Moncada: Fidel Castro's Rise To Power, 1953 - 1959 | work = | pages = | publisher = | language = | access-date =2006-06-13 }}</ref><ref name="Sweig">{{cite book |first=Julia E. |last=Sweig |year=2002 | title=Inside the Cuban Revolution |publisher= Harvard University Press |isbn=0-674-00848-0}}</ref> ગયા હતા. તેઓ અને તેમના અનુયાયી ક્રાંતિકારીઓએ ડિસેમ્બર 1956માં પૂર્વ ક્યુબા માટે મેક્સિકો છોડી દીધું હતું. કાસ્ટ્રો [[ક્યુબન ક્રાંતિ]]ને પરિણામે સત્તા પર આવ્યા હતા, જેમણે [[યુ.એસ.]]નું પીઠબળ ધરાવતા [[ફુલજેન્સિકો બાટીસ્ટા]]ની સરમુખ્યત્યારશાહીને જાકારો આપ્યો હતો <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/56027/Fulgencio-Batista ફ્લ્યુજેન્સિકો બેટિસ્ટા માટે''એન્સાયક્લોપિડીયા બ્રિટાન્નિકા'' એન્ટ્રી]</ref> અને ત્યાર બાદ ટૂંક સમયમાં જ [[ક્યુબાના વડાપ્રધાન]] બન્યા હતા.<ref name="Castro sworn in as Cuban PM">{{cite web | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/16/newsid_2544000/2544431.stm | title=1959: Castro sworn in as Cuban PM | publisher= BBC News | access-date=2006-06-06 }}</ref> 1965માં તેઓ [[કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ક્યુબાના પ્રથમ સેક્રેટરી બન્યા હતા અને ક્યુબાની સ્થાપના એક પાર્ટી સોશિયલિસ્ટ રિપબ્લિક|કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ક્યુબાના [[પ્રથમ સેક્રેટરી]] બન્યા હતા અને ક્યુબાની સ્થાપના [[એક પાર્ટી]] [[સોશિયલિસ્ટ રિપબ્લિક]]]]માં કરી હતી. 1976માં તેઓ [[કાઉન્સીલ ઓફ સ્ટેટ]] તેમજ [[કાઉન્સીલ ઓફ મિનીસ્ટર્સ]]ના પ્રમુખ બન્યા હતા. તેઓ [[ક્યુબન સશસ્ત્ર દળો]]ના ''[[કમાન્ડન્ટ એન જેફે]]'' ("કમાન્ડર ઇન ચિફ")ની સુપ્રીમ મિલીટરી રેન્ક પણ ધરાવતા હતા. કાસ્ટ્રો સરમુખ્યત્યારશાહી સાથે સંમત નહી હોવા છતાં પણ તેમને સરમુખ્સંયત્યાર તરીકે ચીતરવામાં આવ્યા છે. ગુપ્ત પાચન માંદગીને કારણે અન્નનળીના વાઢકાપને પગલે [[ડાઇવર્ટિકલ્ટીસ]] હોવાનું મનાય છે,<ref name="Castro's Surgery">{{cite web | url=http://www.cnn.com/2007/WORLD/americas/01/17/castro.condition/index.html | title= Spanish newspaper gives more details on Castro condition | publisher= CNN | access-date=2007-01-17 }}</ref> કાસ્ટ્રોએ [[તેમની જવાબદારીઓ]]પ્રથમ ઉપ-પ્રમુખ, તેમના નાના ભાઈ [[રાઉલ કાસ્ટ્રો]]ને 31 જુલાઇ, 2006ના રોજ તબદિલ કરી હતી. 19 ફેબ્રુઆરી, 2008ના રોજ તેમની ફરજ પૂરી થતી હતી તેના પાંચ દિવસ પહેલા તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ પ્રમુખ અથવા કમાન્ડર ઇન ચિફ તરીકેની નવી ટર્મ લેવાનું ઇચ્છતા નથી કે સ્વીકારશે નહી.<ref>{{cite news | first = Fidel | last = Castro | url = http://www.granma.cubaweb.cu/pdf/pagina1.pdf | title = Mensaje del Comandante en Jefe | work = [[Granma (newspaper)|Granma]] | date = February 19, 2008 | access-date = 2008-02-19 | language = Spanish | format = PDF | archive-date = 2006-11-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061124123016/http://www.granma.cubaweb.cu/pdf/pagina1.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | first = Fidel | last = Castro | url = http://granma.cu/ingles/2008/febrero/mar19/mensaje-i.html | title = Message from the Commander in Chief | work = [[Granma (newspaper)|Granma]] | date = February 19, 2008 | access-date = 2008-02-24 | archive-date = 2009-01-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090105033419/http://granma.cu/ingles/2008/febrero/mar19/mensaje-i.html | url-status = dead }}</ref> 24 ફેબ્રુઆરી 2008ના રોજ નેશનલ એસેમ્બલીએ [[રાઉલ કાસ્ટ્રો]]ને અનુગામી બનાવતા ક્યુબાના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટી કાઢ્યા હતા. <ref name="BBC">{{cite news | title = Raul Castro named Cuban president | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7261204.stm | work = [[BBC]] | date = 2008-02-24 | access-date = 2008-02-24 | quote = Raul, 76, has in effect been president since and the National Assembly vote was seen as formalising his position. }}</ref> == બાળપણ અને શિક્ષણ == [[ચિત્ર:FCR to FDR letter complete.jpg|thumb|left|12 વર્ષના કાસ્ટ્રો દ્વારા યુ.એસ. પ્રમુખ ફ્રેંકલીન રુઝવેલ્ટને લખાયેલો પત્ર, જેમાં વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા અને 10 ડોલરના બીલ માટે પૂછવામાં આવ્યું હતું. કાસ્ટ્રો લખે છે કે, "જો તમને ગમે તો, મને અમેરિકી ચલણમાં 10 ડોલરનું બીલ આપો, મે 10 ડોલરનુ બીલ જોયુ નથી," પત્રમાં સહી કરે છે, "ઘણો આભાર. આવજો [22]. તમારો મિત્ર, ફિડલ કાસ્ટ્રો."]] ફિડલ અલજાન્ડ્રો વિટ્ટોરે કાસ્ટ્રો રુઝ આજના [[હોલ્ગીન પ્રોવિન્સ]] અને બાદમાં હાલમાં કાલગ્રસ્ત [[ઓરિયેન્ટ પ્રોવિન્સ]]નો એક ભાગ એવા [[મયારી]] નજીક [[બિરાન]]માં ખાંડના પ્લાન્ટેશન પર જન્મ્યા હતા. [[એન્જલ કાસ્ટ્રો વાય આર્ગીઝ]],કે જેઓ [[સ્પેન]]ના નિર્ધન ઉત્તરપશ્ચિમથી આવીને [[ગેલ્સિયીન]]માં વસ્યા હતા અને જેઓ ખાંડ ઉદ્યોગમાં કામ કરીને અને સફળ રોકાણ દ્વારા સમૃદ્ધ બન્યા હતા, તેમનું ત્રીજુ જન્મેલ બાળક હતા.<ref>[http://www.belfasttelegraph.co.uk/features/article2160566.ece?A=2160566 ધી કાસ્ટ્રોપિડીયાઃ હકીકત અને ફિગર્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504063743/http://www.belfasttelegraph.co.uk/features/article2160566.ece?A=2160566 |date=2008-05-04 }}, બેલફાસ્ટ ટેલિગ્રાફ</ref> તેમની માતા લીના રુઝ ગોન્ઝાલેઝ ઘરકામ કરતા હતા. ફિડલ 15 વર્ષના ન થયા ત્યા સુધીમાં એન્જલ કાસ્ટ્રો મારીયા લુઇસા આર્ગોટા<ref name="Confidential">બાર્ડેક, એન લુઇસ: ક્યુબા કોન્ફીડેન્શિયલ. p57-59</ref> નામની અન્ય સ્ત્રીને પરણ્યા હતા અને આમ ફિડલને એક બાળક તરીકે તેમની ગેરકાયદેસરતા અને તેમના પિતાના ઘરથી દૂર વિવિધ સંવર્ધન કેન્દ્રો દ્વારા ઊભા કરવામાં આવેલા પડકારો સામે લડવાનું હતું. કાસ્ટ્રોને બે ભાઈ, [[રામોન]] અને [[રાઉલ]],અને ચાર બહેનો, એન્જેલિટા, [[જુઆનિટા]], એનમા, અને ઓગસ્ટીના છે, તેઓ તમામ પરિણિત અવસ્થા બાદ જન્મ્યા હતા. તેમને પણ બે નાના બાળકો છે, લિડીયા અને પેડ્રો એમિલો, જેમને એન્જલ કાસ્ટ્રોની પ્રથમ પત્ની દ્વારા જન્મ આપવામાં આવ્યો હતો. ફિડલ 8 વર્ષના થયા ત્યાં સુધી તેમને દીક્ષા આપવામાં આવી ન હતી, જો કે તે અસાધારણ પણ હતું, જેના કારણે અન્ય બાળકોમાં આશ્ચર્ય અને વિચિત્રતા ઉપજી હતી. <ref name="Raffy">રાફ્ફી, સેર્જ. 2004 કાસ્ટ્રો અલ ડીઝલ સેન્ટીલ્લાના એડિસિઓન્સ જનરલ્સ, એસ.એલ.મેડ્રીડ. આઇએસબીએન 84-03-09508-2</ref><ref name="Fuentes">ફ્યુએન્ટસ, નોર્બર્ટો 2005 લા ઓટોબાયોગ્રાફીયા ડી ફિડલ કાસ્ટ્રો. ડેસ્ટિનો એડિસિઓન્સ. આઇએસબીએન 970-749-001-2</ref> જ્યારે ફિડલ 15 વર્ષના હતા ત્યારે એન્જલ કાસ્ટ્રોએ અંતે પ્રથમ લગ્ન છૂટુ કર્યું હતું અને ફિડલની માતાને પરણ્યા હતા. કાસ્ર્ટ્રો 17 વર્ષના હતા ત્યારે મૂળભૂત રીતે તેમના પિતા દ્વારા જાણીતા હતા, જ્યારે તેમની અટક તેમના માતાના નામ પરથી રુઝને બદલે કાસ્ટ્રો થઇ હતી.<ref name="Raffy"/><ref name="Fuentes"/> તેમની શૈક્ષણિક પ્રથા અલગ પડતી હોવા છતા, મોટા ભાગના સૂત્રો એ વાત સાથે સંમત થાય છે કે તેઓ બૌદ્ધિકતાની ભેટ મળેલ વિદ્યાર્થી હતા, જેમને શિક્ષણ કરતા રમતગમતમા વધુ રસ હતો અને તેમણે ખાનગી કેથોલિક બોર્ડીંગ શાળામાં ઘણા વર્ષો વીતાવ્યા હતા અને 1945માં હવાનામાં [[અલ કોલેજીયો ડી બેલેન]], [[જેસ્યુટ]] શાળા ખાતે હાઇ સ્કુલ પૂર્ણ કરી હતી.<ref name="From Student to Revolutionary">{{cite web | last = | first = | date = | year = | month = | url = http://www.history.ca/content/ContentDetail.aspx?ContentId=41 | title = Fidel Castro: From Student to Revolutionary | work = [[History Television]] | publisher = [[Alliance Atlantis Communications]] Inc. | access-date = 2006-05-11 | archive-date = 2006-05-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060528170148/http://www.history.ca/content/ContentDetail.aspx?ContentId=41 | url-status = dead }}</ref> બેલેન ખાતે કાસ્ટ્રોએ શાળાની બેઝબોલની ટીમમાં ભાગ લીધો હતો. એવી સતત અફવાઓ છે કે કાસ્ટ્રોની યુ.એસ. બેઝબોલ ટીમો,<ref>{{cite web |url=http://www.jamescampion.com/chekcuba.html |title=CASTRO, BASEBALL, AND THE GREAT DIVIDE }}</ref> શોધ કરી રહી હતી, પરંતુ આવું ખરેખર થયું હતું કે કેમ તેના કોઇ પૂરાવાઓ નથી.<ref>{{cite web |url=http://www.snopes.com/sports/baseball/castro.asp |title=Fidel Castro }}</ref> == રાજકીય પ્રારંભ == 1945ના અંતમાં કાસ્ટ્રોએ [[યુનિવર્સિટી ઓફ હવાના]] ખાતેની કાયદાનુ જ્ઞાન આપતી શાળામાં પ્રવેશ લીધો હતો. યુનિવર્સિટીમાં તેઓ તરત જ રાજકીય સંસ્કૃતિમાં પ્રવેશ્યા હતા, જે તે યુગમાં તરલ રાજકારણનું પ્રતિબિંબ પાડે છે. 1930માં પ્રમુખ [[ગેરાડો માચડો]]ના પતન થયું હોવાથી, વિદ્યાર્થી રાજકારણ ''ગેંગસ્ટરિસ્મો'' ના સ્વરૂપમાં કજિયાખોર એકશન ગ્રુપ દ્વારા ઉભરી આવ્યું હતું, અને કાસ્ટ્રો માનતા હતા કે આ ટોળકીઓ તેમની યુનિવર્સિટીની મહત્વાકાંક્ષાઓ સામે ભૌતિક રીતે જોખમ ઉભુ કરે છે, તેમને જે અનુભવો થતા હતા તે તેમણે બાદમાં નિર્ણય લેવાની તક તરીકે વર્ણવ્યા છે. <ref name="Masferrer"/> વિવિધ હિંસક લડાઇ અને વિવાદો કે જે યનિવર્સિટીની ચુંટણી આસપાસ ફેલાયેલા હતા તેમાં પોતાની જાતને સંપૂર્ણપણે થોડા સમય માટે સામેલ કર્યા બાદ તેઓ યુનિવર્સિટી પરત ફર્યા હતા અને એમએસઆર એકશન ગ્રુપના [[રોલાન્ડો માસફેરર]] સાથે સંકળાયેલા અસંખ્ય દેખાવોમાં તેઓ હતા જ તેવુ ગર્ભિત રીતે માની લેવાયું હતું. "પરત ફરવું નથી", એમ કાસ્ટ્રોએ બાદમાં જણાવ્યું હતું,"આક્રમણખોરો સામે નમતુ જોખશે, પોતાની માન્યતાઓ છોડી દેશે".<ref name="Masferrer">[[થોમસ, હઘ]] : ક્યુબા, ધી પર્સ્યુટ ઓફ ફ્રિડમ, p.523-524 </ref> હરિફોના ઇરાદાને કારણે કાસ્ટ્રો આ સમયગાળા દરમિયાન માસફેરરના જીવ સાથે એક પ્રયત્નમાં સ્પષ્ટ રીતે સહયોગી હતા,<ref name="Masferrer"/> જ્યારે માસફેરર, કે જેમનું અર્ધલશ્કરી જૂથ ''લેસ ટાઇગ્રેસ'' પાછળથી બેટિસ્ટા હેઠળ રાજ્યમાં હિંસક ઘટનાઓનો એક ભાગ બની ગયું હતું,<ref>{{Harvnb|Sweig|2002}}</ref> જે હિંસક પ્રતિશોધ ઇચછતા નાના વિદ્યાર્થીઓની સતત શોધ કરતું હતું.<ref>બાર્ડેક, એન લુઇસ : ક્યુબા કોન્ફિડેન્શિયલ. p.40</ref> 1947માં કાસ્ટ્રો [[પાર્ટિડો ઓર્થોડોક્સો]] સાથે જોડાયા હતા, જેની એડ્નાયુર્ડો છિબાસ દ્વારા નવીન સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. પ્રભાવશાળી વ્યક્તિત્વ ધરાવતા છિબાસે તેમના સામાજિક ન્યાય,પ્રમાણિક સરકાર અને રાજકીય સ્વતંત્રતાના સંદેશા મારફતે અસંખ્ય ક્યુબનોને આકર્ષ્યા હતા. <ref> ધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્ડ ધી ઓરિજીન્સ ઓફ ક્યુબન રિવોલ્યુશન: નેશનલ લિબરેશનના કાળમાં ઉદારતાનું સામ્રાજ્ય, જ્યુલ્સ આર. હબેન્જામિન, 1992, p.131</ref>. પોતના ગાળા દરમિયાન ભ્રષ્ટાચારને નિરંકુશપણે ફૂલવાની છૂટ આપી હતી તેવા [[રામોન ગ્રૌ સા માર્ટિન]]ની વિરુદ્ધમાં પ્રમુખના પદ માટે છિબાસ ઝઝૂમતા હતા. {{Citation needed|date=November 2007}}પાર્ટિડો ઓર્થોડોક્સે જાહેરમાં જ ભ્રષ્ટાચારને ખુલ્લો પાડ્યો હતો અને સરકાર અને સામાજિક સુધારાની માગ કરી હતી. તેમનો ઉદ્દેશ ક્યુબનોમાં રાષ્ટ્રીય ઓળખની મજબૂત લાગણી ઊભી કરવાનો, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પાસેથી ક્યુબન આર્થિક સ્વતંત્રતા અને મુક્તિ સ્થાપિત કરવાનો અને ક્યુબન રાજકારણ પરથી ભદ્ર લોકોની સત્તાને ઉથલાવી પાડવાનો હતો.{{Citation needed|date=March 2009}} છિબાસ ચુંટણી હારી ગયા હોવા છતાં, કાસ્ટ્રો છિબાસને તેમના ગુરુ તરીકે માનતા હતા, અને તેમના ઉદ્દેશોને વળગી રહ્યા હતા, અને તેમના વતી ઉગ્રતાથી કામ કરતા હતા. 1951માં, ફરીથી પ્રમુખપદની દોડમાં, છિબાસે રેડિયો પ્રસારણ સમયે પોતાના પેટમાં પોતાની જાતે ગોળી મારી હતી. કાસ્ટ્રો તે સમયે હાજર હતા અને હોસ્ટિપલમાં તેઓ મૃત્યુ પામ્યા ત્યાં સુધી તેમની સાથે રહ્યા હતા. <ref name="From Student to Revolutionary"/> 1948 દરમિયાન, કાસ્ટ્રોને રાજકીય હત્યાકાંડમાં બે વખત જોડવામાં આવ્યા હતા. <ref name="Leonard"/> 22 ફેબ્રુઆરીના રોજ મોનોલો કાસ્ટ્રોની થયેલી હત્યામાં તેઓ શંકાસ્પદ હતા. <ref name="Leonard"/> યુનિવર્સિટીના પોલીસ ઓસ્કર ફર્નાન્ડીઝ 6 જૂન રોજ તેમના પોતાના ઘરની સામે મરી ગયા હતા. મરી રહેલા ઓસ્કર ફર્નાન્ડિઝ અને અન્ય સાક્ષીઓએ કાસ્ટ્રોને ખૂની તરીકે ઓળખી કાઢ્યા હતા. <ref name="Leonard"/> બનાવનો સમય વીતી ગયો હતો. <ref name="Leonard"/> 1948માં આર્જેન્ટીના લશ્કરના કર્નલ અને પ્રમુખ [[જુઆન પેરોન]] યોજવામાં આવેલા [[બોગોટા, કોલંબિયા]]ના અમેરિકન વિરોધી પ્રવાસમાં કાસ્ટ્રો જોડાયા હતા.<ref name="Leonard"/> કાસ્ટ્રો ટોળાશાહી હિંસા અને મિલકત વિનાશમાં જોડાયા હતા અને બાદમાં આર્જેન્ટીયન એમ્બેસીમાં શરણાર્થી તરીકે રહ્યા હતા. <ref name="Leonard"/> === ક્રાંતિનો નિર્ણય === 1948માં કાસ્ટ્રો [[મિત્રા બેલાર્ટ]]કે જે શ્રીમંત ક્યુબન પરિવારની વિદ્યાર્થીની હતી તેને પરણ્યા હતા, જેના દ્વારા તેઓ ક્યુબન ભદ્ર વર્ગની જીવનશૈલીની રીતે જીવતા હોવાનું બહાર આવ્યું હતું. મિત્રાના પિતાએ ન્યુયોર્કમાં ત્રણ મહિનાના હનીમૂન માટે ખર્ચવા માટે લાખો રૂપિયા આપ્યા હતા. <ref name="geyer"/> કાસ્ટ્રોને ફુલજેન્સિકો બેટિસ્ટા, કે જેઓ પુર્વર પ્રમુખ હતા અને બન્ને પરિવારોના મિત્ર હતા તેમની પાસેથી 1,000 ડોલરની લગ્ની ભેટ પણ મળી હતી. <ref name="Leonard"/><ref name="geyer"/> કાસ્ટ્રોએ [[કોલંબીયા યુનિવર્સિટી]]માં દાખલ થવાનું નક્કી કર્યું હોવા છતા, તેઓ તેમની ડિગ્રી પૂરી કરવા માટે ક્યુબામાં મેનહટ્ટનમાં ખાનગી યુનિવર્સિટીમાં પરત ફર્યા હતા.<ref name="Leonard"/> કાસ્ટ્રોને મોયા પાયે નાણાંકીય મુશ્કેલીઓ શરૂ થઇ હતી. તેમણે કામ પર જવાની ના પાડી અને અન્યોને પરિવારના બીલ ચૂકવવા પડ્યા હતા.<ref name="Leonard"/><ref name="geyer"/> તેમની પત્ની સાથેના સંબંધમાં પણ કડવાશ ઊભી થઇ હતી. 1950માં તેઓ ડોકટર ઓફ લો ડિગ્રી સાથે કાયદાની શાળામાંથી સ્નાતક થયા હતા અને હવાનામાં નાની ભાગીદારીમાં કાયદાની પ્રેક્ટિસ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. <ref name="geyer"/> અત્યાર સુધીમાં તેઓ તેમના [[રાષ્ટ્રવાદી]] દ્રષ્ટિકોણ તરીકેના જુસ્સા અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પરત્વેના ઉગ્ર વિરોધ દ્વારા અત્યંત જાણીતા બન્યા હતા. [[કોરીયન યુદ્ધ]]માં દક્ષિણ કોરીયાનો બચાવ કરવામાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સામેલગીરી વિરુદ્ધ કાસ્ટ્રો જાહેરમાં બોલ્યા હતા.<ref name="Leonard"/> 1951માં ફિડલ કાસ્ટ્રોએ બેટિસ્ટાને કહ્યું હતું કે "હું અહી કોઇ અગત્યનું પુસ્તક જોતો નથી.". જ્યારે બેટિસ્ટાએ પુછું કે ક્યું, ત્યારે કાસ્ટ્રોએ જવાબ આપ્યો હતો કે "કુર્ઝીયો માલાપાર્ટનું ધી ટેકનિક ઓફ ધ કૂપ ડિટેટ".<ref name="geyer">{{cite book|title=Guerrilla Prince|author=Georgie Anne Geyer}}</ref> રાફેલ ડિયાઝ-બેલાર્ટના અનુસાર, ફિડલ કાસ્ટ્રોને પ્રતીતી થઇ હતી કે બટિસ્ટા કોઇ પણ રીતે "ક્રાંતિકારી" નેતા ન હતા, તેમ છતાં બન્નેએ એકબીજા તરફ પ્રશંસાની દ્રષ્ટિએ જોયું હતું. <ref name="geyer"/> જ્યારે ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ, જરલ ફુલજેન્સિઓ બેટિસ્ટાએ [[કૂપ ડિટેટ]]માં [[કાર્લોસ પ્રિય સોકારસ]]ને પર પરથી ઉતારી મૂક્યા હતા, ચુંટણી રદ કરી હતી અને સરકારમાં કામચલાઉ પ્રમુખ તરીકે જોડાયા હતા ત્યારે રાજકારણમાં કારકીર્દીમાં વધુ પડતો રસ દર્શાવનાર, કાસ્ટ્રો 1952માં ક્યુબન સંસદમાં એક બેઠક માટે ઉમેદવાર બન્યા હતા. બેટિસ્ટાને ક્યુબન સોસાયટી, શક્તિશાળી ક્યુબન એજન્સીઓ અને મજૂર સંગઠનોના સ્થાપિત તત્વોનો ટેકો હતો. કાસ્ટ્રો હવે પાર્ટિડો ઓર્ટોડોક્સોથી અલગ થઇને 1940ના બંધારણ, કે જેણે અગાઉ [[બંધારણ]]ના ઉલ્લંઘન બદલ બટિસ્ટા પર આરોપ મૂક્યો હતો તેની પર આધારિત કાનૂની દલીલો કરવામાં વ્યસ્ત હતા. તેમની ''ઝાર્પાઝો'' નામની અજી, કોર્ટ ઓફ કંસ્ટીટ્યુશનલ ગેરંટીઝ દ્વારા ફગાવી દેવામાં આવી હતી અને તેની સૂનાવણી કરવામાં આવી ન હતી. <ref>હઘ થોમસ. ''ક્યુબા : ધી પર્સ્યુટ ઓફ ફ્રિડમ'' p532.</ref> આ અનુભવે કાસ્ટ્રોના બેટિસ્ટા સરકારના વિરોધ માટેનો પાયો નાખ્યો હતો અને એ બાબતની પ્રતીતી થઇ હતી કે બેટિસ્ટાને ઉથલાવવા માટે ફક્ત ક્રાતિ જ એક માત્ર માર્ગ હતો. <ref> {{cite book | first= Jules | last= Duboise | authorlink= | coauthors= | year= 1959 | title= Fidel Castro: Rebel-Liberator or Dictator? | edition= | publisher= Bobbs-Merrill Company, Inc | location= Indianapolis | id= }} </ref> == ક્યુબન ક્રાંતિ == === મોનકાડા બેરેક્સ પર હૂમલો === બેટિસ્ટાના લશ્કરમાં અસંતોષ વધતા કાસ્ટ્રોએ પોતાની કાયદાની પ્રેક્ટિસ છોડી દીધી અને ટેકેદારોની ગુપ્ત સંસ્થાની રચના કરી જેમાં તેમના ભાઈ [[રાઉલ]],અને [[મારિયો ચેન્સ ડિ અરમાસ]]નો સમાવેશ થતો હતો. તમણે ભેગા થઇને બેટિસ્ટાને હાંકી કાઢવા માટે સક્રિયપણે પ્લોટ ઘડી કાઢ્યો હતો. તેમણે બંદૂકો અને શસ્ત્રો એકત્ર કર્યા અને બેટિસ્ટાના સૌથી મોટા [[સેન્ટિયાગો ડે ક્યુબા]]ની બહાર આવેલા લશ્કર [[મોનકાડા બેરેક્સ]]પર સશસ્ત્ર હૂમલો કરવા માટેની યોજનાને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું. 26 જુલાઇ 1953ના રોજ તેમણે [[મોનકાડા બેરેક્સ]]પર હૂમલો કર્યો હતો. બાન્સેયોમાં આવેલા સેસપેડ્સ લશ્કર પર પણ વળતા પ્રહાર તરીકે હૂમલો કરવામાં આવ્યો હતો. <ref name="The Spirit Of Moncada"/> હૂમલો વિનાશક પુરવાર થયો હતો અને તેમાં સામેલ એકસો પાંત્રીસ [[ચળવળકારો]]ને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા. કાસ્ટ્રો અને તેમના જૂથના અન્ય જીવતા રહેલા સભ્યો સેન્ટિગોની પૂર્વમાં આવેલા [[સિયેરા માએસ્ટ્રા]]<ref>{{cite web | last = Sierra | first = J. A. | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | url = http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/maestra.htm | title = The Sierra Maestra | work = | pages = | publisher = historyofcuba.com | language = | access-date = 2006-05-19 | accessyear = | archive-date = 2006-06-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060617153213/http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/maestra.htm | url-status = dead }}</ref>ના પર્વતોમાં નાસી છૂટવામાં સફળ રહ્યા હતા, જ્યાં તેમને ઘણા લાંબા સમય બાદ શોધી કાઢીને ઝડપી લેવામાં આવ્યા હતા. તેમને અનુસરતા ચળવળકારોને ઝડપી લેવામાં આવ્યા છતા કાસ્ટ્રો અને તેમના ભાઈ રાઉલને પકડવામાં કેમ ન આવ્યા તે અંગે મતભેદ હોવા છતાં એક અધિકારીએ તેમની યુનિવર્સિટીના દિવસોના કાસ્ટ્રોને ઓળખી કાઢ્યા હતા અને ગેરકાયદે, બિનસત્તાવાર બળવો કરનાર નેતા હોવા છતા ઝડપી પાડવામાં આવેલા બળવાખોરો પ્રત્યે રહેમ દર્શાવવામાં આવી હતી. <ref name="The Spirit Of Moncada"/> અન્યો, જેમ કે 26 જુલાઇની ચળવળના લશ્કરી કમાન્ડર એન્જલ પ્રાડો કહે છે કે હૂમલાની રાત્રે કાસ્ટ્રોનો ડ્રાઇવર ખોવાઇ ગયો હતો અને તે બેરેક્સ પર પહોંચી શક્યા ન હતા. તે રાત્રિ “અલ કાર્નેવલ ડિ સેન્ટિયાગો”ની રાત્રિ હતી અને સેન્ટિયાગો ડિ ક્યુબાની શેરીઓ પાર્ટીમાં જનારાઓથી ઉભરાતી હતી. 1953ના અંતમાં કાસ્ટ્રો પર કેસ ચલાવાયો હતો અને 15 વર્ષની જેલની સજા સુણાવવામાં આવી હતી. પોતાના કેસ દરમિયાન કાસ્ટ્રોએ પોતાની બળવાખોર ગતિવિધિઓને સમર્થન આપતા અને પોતાના રાજકીય મંતવ્યો ઉગ્રપણે રજૂ કરતા તેમનું વિખ્યાત સંબોધન ''[[ઇતિહાસ મને માફ કરશે]]'' <ref name="History Will Absolve Me">{{cite web | last = Tabío | first = Pedro Álvarez |year= 1975 | month = | url = http://www.marxists.org/history/cuba/archive/castro/1953/10/16.htm | title = History Will Absolve Me | work = | publisher = Editorial de Ciencias Sociales, La Habana, Cuba | access-date = 2006-05-11 }}</ref>આપ્યું હતું. {{quotation|I warn you, I am just beginning! If there is in your hearts a vestige of love for your country, love for humanity, love for justice, listen carefully... I know that the [[regime]] will try to suppress the truth by all possible means; I know that there will be a conspiracy to bury me in oblivion. But my voice will not be stifled – it will rise from my breast even when I feel most alone, and my heart will give it all the fire that callous cowards deny it... Condemn me. It does not matter. History will absolve me.}} [[ઇસલા ડિ પિનોસ]] પર રાજકીય કામગીરીને કારણે તેમને જેલમાં પૂરવામાં આવ્યા હતા ત્યારે, પણ તેઓએ બટિસ્ટાને ઉથલાવી પાડવાનું કાવતરું ઘડવાનું ચાલુ રાખ્યું હતુ, તેમજ મેક્સિકોને ઓળખી કાઢવા અને તાલીમ આપવા માટે પોતાની મુક્તિનું આયોજન કરતા હતા.<ref name="The Spirit Of Moncada"/> બે કરતા ઓછા વર્ષો સુધી જેલમાં રહ્યા બાદ રાજકીય દબાણ અનુભવતા બટિસ્ટા દ્વારા [[સાર્વત્રિક માફી]]ને કારણે મે 1955માં તેઓ મુક્ત થયા હતા અને [[મેક્સિકો]]નું જે રીતે આયોજન કર્યું હતું ત્યાં જતા રહ્યા હતા.<ref name="Sweig"/> === 26 જુલાઇની ચળવળ === એક વખત મેક્સિકોમાં કાસ્ટ્રો ક્યુબન નિર્વાસિતો સાથે પુનઃભેગા થયા હતા અને [[26 જુલાઇ ચળવળ]]ની સ્થાપના કરી હતી, મોનકાડા બેરેક્સ પર જે તારીખે નિષ્ફળ હૂમલો કરવામાં આવ્યો હતો તેના પરથી ઉપરોક્ત ચળવળનું નામ અપાયું હતું. તેનો પણ ઉદ્દેશ [[ફુલજેન્સિકો બેટિસ્ટા]]ને હાંકી કાઢવાનો જ હતો. કાસ્ટ્રોને મોલકાડા અનુભવ પરથી શીખવા મળ્યું હતું કે જો બેટિસ્ટાના દળોને હરાવવા હોય તો નવી તરકીબોની જરૂર પડશે. આ સમયે, અંડરગ્રાઉન્ડ ગેરિલાની તરકીબોનો ઉપયોગ કરવાની યોજના હતી, જેનો ઉપયોગ સામ્રાજ્યવાદી શાસન વ્યવસ્થા ધરાવતા પોપ્યુલીસ્ટને ઉથલાવી પાડવા માટે છેલ્લે ક્યુબનોએ ઉપયોગમાં લીધેલી આ યોજના હતી. સ્પેનિશ વિરુદ્ધ ક્યુબનોનું સ્વતંત્રતા યુદ્ધ ગેરિલા યુદ્ધનો પ્રારંભ હતો, જેના વિશે તેમણે ક્યુબન ઝુંબેશનો અંત આવ્યો હોવાનું વાંચ્યું હતું, પરંતુ તેને ફિલીપીન્સમાં [[એમિલો એક્વિનાલ્ડો]] દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યું હતું. ફરીથી, સરકારને ઉથલાવી પાડવા માટે તે ગેરિલા યુદ્ધ થશે. મેક્સિકોમાં કાસ્ટ્રો [[ગેરિલા યુદ્ધ]]ના હિમાયતી [[અર્નેસ્ટો "ચે" ગૂવેરા]]ને મળ્યા હતા. ગૂવેરા બળવાખોરોના જૂથમાં જોડાયા હતા અને કાસ્ટ્રોની રાજકીય માન્યતાઓના વિકાસને આકાર આપવામાં અગત્યનું પરિબળ પૂરવાર થયા હતા. લેટિન અમેરિકામાં ગરીબોના દુઃખનું ગૂવેરા દ્વારા નિરીક્ષણે તેમને એ ખાતરી આપી હતી કે ફક્ત હિંસક ક્રાંતિમાં જ ઉકેલ રહેલો છે. કેજીબીના એજન્ટ નામે [[નિકોલાઇ સેર્ગીવિચ લિયોનોવ]]સાથે [[મેક્સિકો શહેર]] માં નિયમિત સંપર્ક હોવા છતાં તે શસ્ત્ર પુરવઠો પૂરો પાડવામાં પરિણમ્યો ન હતો,<ref name="Andrew"/> તેમણે માણસો એકત્ર કરવા અને [[યુનાઇટેડ સ્માટેટ્સ]] રહેતા ક્યુબનો પાસથી ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે અમેરિકા જવાનું નક્કી કર્યું, જેમાં બેટિસ્ટા દ્વારા 1952માં પદભ્રષ્ટ કરાયેલા ચુંટાયેલા [[ક્યુબન પ્રમુખ કારલોસ પ્રિયો સોકારસ]]નો પણ સમાવેશ થતો હતો. ફરી પાછા મેક્સિકોમાં [[સ્પેનિશ સિવીલ યુદ્ધ]]માંથી નિવૃત્ત થયેલા અને ક્યુબામાં જન્મેલા [[અલબેર્ટો બાયો]]<ref name="History Will Absolve Me"/> હેઠળ તાલીમ પામેલુ જૂથ કે જે [[ફ્રાંન્સિસ્ક ફ્રેન્કો]]ના [[સ્પેઇન]]માં વિજય બાદ મેક્સિકો આવી ગયું હતું. 26 નવેમ્બર 1956ના રોજ કાસ્ટ્રો અને તેમનું 81 વ્યક્તિઓના બનેલા જૂથ કે જેમાં મોટા ભાગના ક્યુબામાંથી હાંક કઢાયેલા હતા તેઓ [[ટુક્સપાન]], [[વેરાક્રૂઝ]],થી ''[[ગ્રાનમા]]'' વહાણમાં ક્યુબામાં બળવાખોરીના પ્રારંભ માટે બેસી ગયા હતા. <ref name="The Landing of the Granma">{{cite web | last = Sierra | first = J. A. | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | url = http://www.historyofcuba.com/history/granma.htm | title = The Landing of the Granma | work = | pages = | publisher = historyofcuba.com | language = | access-date = 2006-05-15 | archive-date = 2013-11-16 | archive-url = https://archive.ph/20131116143713/http://www.historyofcuba.com/history/granma.htm | url-status = dead }}</ref> બળવાખોરો 2 ડિસેમ્બર 1956ના રોજ [[માન્ઝાનિલ્લો]] શહેરના પૂર્વ નજીક પ્લાયા [[લોસ કેયુલોસ]]માં ઉતરી ગયા હતા. ટૂંકા ગાળામાં જ કાસ્ટ્રોના મોટા ભગના માણસો ક્યાં તો માર્યા ગયા હતા, ચાલ્યા ગયા હતા અથવા બેટિસ્ટાના દળ દ્વારા કેદી બનાવવામાં આવ્યા હતા. <ref name="The Landing of the Granma"/> જોકે સાચા આંકડાઓ અંગે વિવાદ છે, ત્યારે એવી સંમતિ સધાઇ છે કે મૂળભૂત 82 લોકોમાથી ઘણા ક્યુબન લશ્કર સામે એનકાઉન્ટર થયા હતા અને તે સમયે ફક્ત 20 લોકો જ જીવતા હતા અને તેઓ [[સિયેરા માએસ્ટ્રા]] પર્વતોમાં નાસી છૂટવામાં સફળ રહ્યા હતા.<ref>{{cite book | last = Thomas | first = Hugh | authorlink = | coauthors = | year = 1998 | title = Cuba or The Pursuit of Freedom (Updated Edition) | publisher = Da Capo Press|location = New York|isbn = 0-306-80827-7}}</ref> જીવતા રહેલાઓમાંના જૂથમાં ફિડલ કાસ્ટ્રો, [[ચે ગૂવેરા]], [[રાઉલ કાસ્ટ્રો]], અને [[કેમિલો સિયેનફ્યુગોસ]]નો સમાવેશ થાય છે. જે લોકો જીવતા રહ્યા હતા તેમને દેશતરફી પ્રજા પાસેથી ટેકો પ્રાપ્ત થયો હતો. તેઓ [[સિયેરા માએસ્ટ્રા]] ઓરિયેન્ટ વિસ્તારમાં પુનઃએકત્ર થયા હતા અને ફિડલા કાસ્ટ્રોના કમાન્ડ હેઠળ એક સ્તંભની સ્થાપના કરી હતી. [[સિયેરા માએસ્ટ્રો]] પર્વતોમાં તેમની [[છાવણી]]માંથી 26 જુલાઇ ચળવણે બેટિસ્ટા સરકાર સામે ગેરિલ્લા યુદ્ધ છેડ્યુ હતું. શહેરો અને મોટા અર્ધ શહેરોમાં પણ જ્યાં સુધી અંડરગ્રાઉન્ડ જૂથો દરેક સ્થળે ન હતા ત્યાં સુધી પ્રતિકાર જૂથોની રચના કરવામાં આવી હતી. સૌથી મજબૂત સેન્ટિગો હતું જેની રચના [[ફ્રેંક પેઇસ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.]] .<ref>{{cite book | last = Cannon | first = Terrance | authorlink = | coauthors = | year = 1981 | title = Revolutionary Cuba | publisher = Thomas Y. Crowell | location = New York | id = }} </ref><ref>{{cite web | last = Cannon | first = Terrance | authorlink = | coauthors = | date = | year = 1981 | month = | url = http://www.historyofcuba.com/history/pais.htm | title = Frank País and the Underground Movement in the cities | work = | pages = | publisher = historyofcuba.com | language = | access-date = 2006-05-19 | archive-date = 2006-06-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060618211454/http://historyofcuba.com/history/pais.htm | url-status = dead }}</ref> 1957ના ઉનાળામાં પેઇસની સંસ્થા કાસ્ટ્રોની 26 જુલાઇ ચળવળ સાથે ભળી ગયું હતું. કાસ્ટોની ચળવળે શહેરો અને દેશભરમાં લોકપ્રિયતા હાંસલ કરી હોવાથી તેની સંખ્યા વધીને 800 વ્યક્તિઓની થઇ ગઇ હતી. 1857ના મધ્યમાં કાસ્ટ્રોએ બીજા સ્તંભનો કમાન્ડ [[ચે ગૂવેરા]]ને સોંપ્યો હતો. [[પત્રકાર]], [[હર્બર્ટ મેથ્યુઝ]] કે જેઓ ''[[ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ]]'' ના હતા, તેઓ સિયેરા માએસ્ટ્રામાં તેમની મુલાકાત લેવા માટે આવ્યા હતા, જે કાસ્ટ્રોના અમેરિકામાં હોવાના હેતુથી આકર્ષાયા હતા. ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ'' ના પ્રથમ પાના પર મેથ્યુઝ દ્વારા અપાયેલી સ્ટોરીમાં કાસ્ટ્રોને રોમેન્ટિક અને આકર્ષણ ધરાવતા ક્રાંતિકારી, દાઢી ધરાવતા અને ચિથરેહાલ થાકેલી વ્યક્તિ તરીકે વર્ણવ્યા હતા. <ref>{{cite web | last = Alter | first = James | authorlink = | coauthors = | date = | year = 2006 | month = April | url = http://www.iht.com/articles/2006/04/21/arts/idbriefs22d.php | title = Review: The Man Who Invented Fidel | format = | work = | pages = | publisher = The International Herald Tribune | language = | access-date = 2006-05-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060509125144/http://www.iht.com/articles/2006/04/21/arts/idbriefs22d.php | archive-date = 2006-05-09 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | last = De Palma | first = Anthony | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | url = http://www.historyofcuba.com/history/havana/Fidel-1.htm | title = Book Excerpt: The Man Who Invented Fidel: Castro, Cuba, and Herbert L. Matthews of the New York Times | work = | pages = | publisher = historyofcuba.com | language = | access-date = 2006-05-16 | archive-date = 2006-06-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060617221959/http://www.historyofcuba.com/history/havana/Fidel-1.htm | url-status = dead }}</ref> કાસ્ટ્રો અને મેથ્યુઝની એન્ડ્રુસેઇન્ટ જ્યોર્જની ટીવી ટીમે પણ મુલાકાત લીધી હતી, જેને [[સીઆઇએ]] સંપર્ક વ્યક્તિ કહેવાય છે.<ref>{{cite web | last = St George | first = Andrew | date = 1963-04-12 | url = http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/JFKstgeorge.htm | title = Biography: Andrew St George | publisher = Spartacus Educational | access-date = 2006-05-11 | archive-date = 2012-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121023165422/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/JFKstgeorge.htm | url-status = dead }}</ref> ટેલિવીઝન મારફતે, કાસ્ટ્રોનો [[અંગ્રેજી ભાષા]] પરનું મૂળ પ્રભુત્વ અને જાદુઇ અસ્તિત્વએ તેમને સીધા જ યુ.એસ પ્રેક્ષકોને અરજ કરવા સહાય કરી હતી. 1957માં, કાસ્ટ્રોએ [[સિયેરા માએસ્ટ્રના ચુંટણીઢંઢેરા]] <ref>{{Cite web |url=http://www.chibas.org/raul_chibas_manifiesto.php |title=ફેમિલ્લા ચિબાસ > રૌલ એન્ટોનિયો ચિબાસ > મેનીફેસ્ટો સિયેરા માએસ્ટ્રા |access-date=2009-12-21 |archive-date=2013-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117013342/http://www.chibas.org/raul_chibas_manifiesto.php |url-status=dead }}</ref>પણ હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જેમાં તેઓ [[1943ના ઇલેક્ટ્રોરલ કોડમાં તેમની સત્તાના પ્રથમ 18 મહિનાઓમાં ચુંટણી લાવવા માટે અને 1940ના બંધારણ|1943ના ઇલેક્ટ્રોરલ કોડમાં તેમની સત્તાના પ્રથમ 18 મહિનાઓમાં ચુંટણી લાવવા માટે અને [[1940ના બંધારણ]]]]ની તમામ પ્રકારની જોગવાઇઓના અમલ માટે સંમતિ વ્યક્ત કરી હતી જે બેટિસ્ટાના શાસનમાં રદ કરવામાં આવી હતી. સત્તા પર આવતા ચુંટણીઢંઢેરામાં આપેલા કેટલાક ધોરણોને અમલી બનાવવા માટેના પગલાં લીધા ત્યારે, ક્યુબા ચુંટણી લાવવામાં નિષ્ફળ ગયું હતું, જે ફાળવણી કરવામાં આવેલા સમય દરમિયાનમાં કાર્યક્રમનો અગત્યનો ભાગ હતો. ફેબ્રુઆરી 1958માં, કાસ્ટ્રોએ કોરોનેટ મેગેઝીનમાં ચળવળના વિખ્યાત લક્ષ્યાંકોના નિવેદનો પ્રકાશિત કર્યા હતા. <ref>[http://www.latinamericanstudies.org/cuban-rebels/coronet.htm આપણે શા માટે લડીએ છીએ]</ref> તેમણે જણાવ્યું હતું કે "અમે ક્યુબામાં સરમુખ્યત્યારશાહી દૂર કરવા અને મૂળ પ્રતિનિધિત્વ સરકારની રચનાને સ્થાપિત કરવા માટે લડીએ છીએ અને સફળતા મળ્યા બાદ સાચા અર્થમાં 12 મહિનામાં પ્રમાણિક સામાન્ય ચુટણીઓ તૈયાર કરવાનું અને હાથ ધરવાનું વચન આપ્યું હતું. તેમણે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે "અહીં વિદેશી રોકાણને પચાવી પાડવાની કે રાષ્ટ્રીયકરણ કરવાની અમારી કોઇ યોજના નથી." તેમણે એવી પણ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ફક્ત બટિસ્ટાની સરમુખ્યત્યારશાહીને ઉથલાવી પાડવા માટે તેમનો ક્યુબાના અર્થતંત્ર પરનો હૂમલો એક માત્ર માર્ગ હતો. સરમુખ્યત્યારશાહીની તેમણે ઘોષણા કરી હોવા છતાં કાસ્ટ્રોને તેમની જાતે સરમુખ્યત્યાર તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા હતા. <ref>{{cite web |date= 2001-08-15 |url= http://www.mysanantonio.com/news/special_reports/The_Cuban_dictators_birthday_is_a_reminder_that_its_time_to_get_ready_for_the_post-Castro_era.html |title= The Cuban dictator's birthday is a reminder that it's time to get ready for the post-Castro era |publisher= ''[[San Antonio Express-News]]'' |access-date= 2009-08-22 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |date= 2008-02-19 | url = http://www.usatoday.com/money/world/2008-02-19-cuba-economy_N.htm | title = Cuba trade gets 'new opportunity'|publisher = ''[[USA Today]]''|access-date = 2009-08-22 }}</ref><ref>{{cite web |date= 2008-04-12 |url= http://www.postandcourier.com/news/2008/apr/12/changing_castros_cuba36977/ |title= Changing Castro's Cuba |publisher= ''[[The Post and Courier]]'' |access-date= 2009-08-22 |archive-date= 2011-04-30 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110430015037/http://www.postandcourier.com/news/2008/apr/12/changing_castros_cuba36977/ |url-status= dead }}</ref> === ઓપરેશન વેરાનો === મે 1958માં બેટિસ્ટાએ કાસ્ટ્રોને અને અન્ય સરકાર વિરુદ્ધના જૂથોને કચડી નાખવા માટે ''[[ઓપરેશન વેરાનો]]'' નો પ્રારંભ કર્યો હતો. બળવાખોરો (અલાર્કોન કેમિરેઝ, 1997)) દ્વારા તેને ''લા ઓફેન્સિવા'' ("આક્રમક") નામ અપાયું હતું. કાગળ પર સંખ્યા ભારે ઓછી દર્શાવવામાં આવી હોવા છથાં કાસ્ટ્રોના ગેરિલા દળોએ અસંખ્ય વિજય હાંસલ કર્યો હતો જેમાં મોટે ભાગે બેટિસ્ટાના ખરાબ રીતે તાલીમ પામેલા અને જવાબદારી વિનાના ભરતી કરાયેલા લોકોને કારણે છોડી દેવાયા હતા તે પ્રકારની સહાય પ્રાપ્ત થઇ હતી. [[લા પ્લેટાની લડાઇ]]દરમિયાન, કાસ્ટ્રોના દળ સમગ્ર બટાલીયનને હરાવી હતી. જ્યારે કાસ્ટ્રો તરફી ક્યુબન સૂત્રોએ પાછળથી આ પ્રકારની લડાઇઓમાં કાસ્ટ્રોના [[ગેરિલ્લા]] દળોની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો ત્યારે અન્ય જૂથો અને નેતાઓ પણ તેમાં સામેલ હતા, જેમ કે [[એસ્કોપેટેરોસ]] (અત્યંત ખરાબ શસ્ત્રો ધરાવતા). ''[[લાસ મર્સિડીઝની લડાઇ]]'' દરમિયાન, કાસ્ટ્રોનું નાનુ લશ્કર હારના આરે હતું પરંતુ તેણે તેના સૈનિકો જ્યારે સૂતા હતા ત્યારે જનરલ કેન્ટિલો સાથે વાટાઘાટનો પ્રાંરભ કરીને તેની ટુકડીઓને પાછી બોલાવી લીધી હતી. જ્યારે ''ઓપરેશન વેરાનો'' પૂરું થયું ત્યારે, કાસ્ટ્રોએ ગૂવેરા, જેમે વેગા અને[[કેમિલો સિયેનફ્યુગોસ]]ના ત્રણ સ્તંભોને મધ્ય ક્યુબા પર આક્રમણ કરવાનો હુકમ આપ્યો હતો, જ્યાં તેમને તે વિસ્તારમાં ગણા લાંબા સમયથી કાર્યરત એવા બળવાખોર દ્વારા મજબૂત ટેકો હતો. કાસ્ટ્રોના અનેક સ્તંભોમાંનો એક કૌટો પ્લેઇન્સની બહાર નીકળી ગયો હતો. અહીં, તેમને [[હુબર માટોસ]], [[રાઉલ કાસ્ટ્રો]] અને અન્યોનો ટેકો હતો કે જેઓ તે વિસ્તારના પૂર્વ ભાગમાં કાર્યરત હતા. પ્લેઇન્સ પર કાસ્ટ્રોના દળોએ પ્રથમ [[ગ્રામા પ્રોવિન્સ]]માં ગુઇસા શહેરને ઘેરો ઘાલ્યો હતો અને તેમના દુશ્મોને ભગાડી મૂક્યા હતા ત્યાર બાદ 1895-1898માં [[ક્યુબાના સ્વતંત્રતાના યુદ્ધ]] સમયે [[કેલિક્સ્ટો ગ્રેસીયા]] દ્વારા લઇ લેવાંમાં આવેલા મોટા ભાગના શહેરો તરફ તેઓ આગળ વધ્યા હતા. === યાગૌજયની લડાઇ === ડિસેમ્બર 1958માં, [[ચે ગૂવેરા]] અને [[કેમિલો સિયેનફ્યુગોસ]]ના સ્તંભોએ લાસ વિલસ રાજ્ય મારફતે તેમના આગોતરા કાર્યો સતત રાખ્યા હતા. તેઓ વિવિધ શહેરોને હસ્તગત કરવામાં સફળ રહ્યા હતા અને તેઓ પ્રાંતની રાજધાની [[સાન્ટા ક્લારા]] પર [[હૂમલો]] કરવાની તૈયારીઓનો પ્રારંભ કર્યો હતો. ગૂવેરાના લડવૈયાઓએ સાન્ટા ક્લારાની આસપાસ આવેલા ક્યુબાના લશ્કર પર હિંસક હૂમલો કર્યો હતો અને બાદમાં ઘરો વચ્ચે નીતિભ્રષ્ટ લડાઇઓ ફાટી નીકળી હતી. જ્યારે સિયેનફ્યુગોસે [[યાગૌજયની લડાઇ]] જીતી લીધી ત્યારે શહેરમાં પોતાની ટુકડીઓની સહાય કરવા માટે બેટિસ્ટાએ શસ્ત્રોથી ભરેલી ટ્રેઇન મોકલી હતી તેને પાટા પરથી ઉથલાવી પાડી હતી. દરેક તરફેથી હાર થતાં બેટિસ્ટાના દળો ભાંગી પડ્યા હતા. 31 ડિસેમ્બર 1958ની લડાઇના દિવસ અગાઉના એક દિવસ પહેલા પ્રાંતની રાજધાની પર કબ્જો કરવામાં આવ્યો હતો. === બટિસ્ટાના શાસનનો અંત === [[સાન્ટા ક્લારાની લડાઇ]]હારી ગયા બાદ, તેને પોતાના લશ્કરે વિશ્વાસઘાત કર્યો હોવાની શંકા ગઇ હતી અને અગાઉ અમેરિકન સરકાર તરફના તમામ ટેકાઓ ગુમાવી દીધા બાદ, બેટિસ્ટાએ([[ચુંટાયેલા પ્રમુખ]] [[એન્ડ્રેસ રિવેરો એક્વેરો]])ની સાથે એક પ્લેનમાં બેઠા અને 1 જાન્યુઆરી 1959ની વહેલી સવારે [[ડોમિકન રિપબ્લિક]] ઉડી ગયા હતા. દેશનિકાલમાં બેટિસ્ટાને સાથ આપવો એ 300,000,000 ડોલર કરતા વધુનું ભારે નસીબ હતું, જે તેણે ગેરકાયદે કમાણી અને ચૂકવણી દ્વારા પ્રાપ્ત કર્યા હતા. <ref>''અર્નેસ્ટો "ચે" ગૂવેરા (ભૂતકાળ અને વર્તમાનના વૈશ્વિક નેતાઓ)'' , ડૌગ્લાસ કેલ્લનર દ્વારા, 1989, ચેલસા હાઉસ પબ્લિશર્સ, આઇએસબીએન 1555468357, pg 48 </ref> કાસ્ટ્રોના બળવાના મધ્ય એવા એરિયેન્ટ પ્રાંતમાં તાજેતરના કમાન્ડર જનરલ ઇયુલોગો કેન્ટિલો દ્વારા બેટિસ્ટાને જંટા (સ્પેન અને ઇટાલીની વહીવટી પરિષદ)માં પાછળ મૂકવામાં આવ્યા હતા. જંટાએ તરત જ 1940ના બંધારણમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું તે રીતે ક્યુબાના કામચલાઉ પ્રમુખ તરીકે [[સુપ્રીમ કોર્ટ]]ના સૌથી જૂના જજ ડો. [[કાર્લોસ પાયેડ્રા]]ની પસંદગી કરી હતી. કાસ્ટ્રોએ કામચલાઉ પ્રમુખ તરીકે ન્યાયમૂર્તિ પાયેડ્રાની પસંદગીને સ્વીકારવાની ના પાડી હતી અને સુપ્રીમ કોર્ટે એડમિનીસ્ટરને ન્યાયમૂર્તિની ઓફિસના શપથ લેવડાવવાની ના પાડી દીધી હતી. <ref name="How the NYT presented day-one of the Cuban Revolution">{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = 1959 | month = January 2 | url = http://www.cubanow.net/global/loader.php?secc=5&cont=stories/num8/3cHnyt59.htm | title = How the NYT presented day-one of the Cuban Revolution | work = | pages = | publisher = CubaNow.net | language = | access-date = 2006-05-16 | archive-date = 2006-01-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060105153019/http://www.cubanow.net/global/loader.php?secc=5&cont=stories%2Fnum8%2F3cHnyt59.htm | url-status = dead }}</ref>ફિડલ કાસ્ટ્રોના બળવાખોર દળો આખા આઇસલેન્ડ પર સત્તા કબ્જે કરવા માટે ઝડપથી કામે લાગ્યા હતા. <ref name="How the NYT presented day-one of the Cuban Revolution"/> 32 વર્ષની ઉંમરે કાસ્ટ્રોએ સફળતાપૂર્વક સંગીન ગેરિલા ઝુંબેશની તેના વડામથક સિયેરા માએસ્ટ્રાથી રચના કરી હતી અને બેટિસ્ટાને પદભ્રષ્ટ કર્યા હતા. === નવી સરકાર === <center>{{cquote|''Power does not interest me, and I will not take it''|}} _{— ફિડલ કાસ્ટ્રો ક્યુબામાં, જાન્યુઆરી 1959<ref>[http://www.time.com/time/printout/0,8816,937070,00.html ક્યુબા: એન્ડ ઓફ ઓ વોર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821212819/http://www.time.com/time/printout/0,8816,937070,00.html |date=2013-08-21 }}, ''[[ટાઇમ મેગેઝીન]]'' , 12 જાન્યુઆરી, 1959</ref>} </center> [[ચિત્ર:Fidel Castro - MATS Terminal Washington 1959.jpg|thumb|right|કાસ્ટ્રો 15 એપ્રિલ 1959ના રોજ વોશિગ્ટોન, ડી.સી. આવી પહોંચે છે.]] 8 જાન્યુઆરી 1959ના રોજ કાસ્ટ્રોના લશ્કરે [[હવાના]]માં વિજયને મનાવ્યો હતો.<ref name="Castro: The Great Survivor">{{cite web |date= | year = 2000 | month = October | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/244974.stm | title = Castro: The Great Survivor | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-15}}</ref> બેટિસ્ટાની સરકારના પતનના સમાચારા આખા હવાનામાં ફેલાઇ ગયા હતા, ''[[ધી ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સે]]'' આ દ્રશ્યને હર્ષઘેલા લોકો શેરીઓમાં ઉતરી આવ્યા હતા અને વાહનોનો હોર્ન કર્કશ અવાજ કરતા હતા તે રીતે વર્ણવ્યું હતું. 26 જુલાઇ ચળવળના કાળા અને લાલ વાવટા વાહનો અને ઇમારતો પર ફરકાવવામાં આવ્યા હતા. સમગ્ર વાતાવરણ અંધાધૂંધ હતું.<ref name="How the NYT presented day-one of the Cuban Revolution"/> કાસ્ટ્રોએ પિયેડ્રા સરકારના વિરોધમાં સામાન્ય હડતાળનું એલાન આપ્યું હતું. ઉર્જન્સી કોર્ટ ઓફ સાન્ટિગો ડિ ક્યુબાના ભૂતપૂર્વ જજ ડો. ઉરુટીયાને કામચલાઉ પ્રમુખ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવે તેવી તેમણે માગણી કરી હતી. ક્યુબાના કેન પ્લાન્ટર્સ એસોસિયેશને આઇસલેન્ડઝના અગત્યના ખાંડ ઉદ્યોગ વતી બોલતા કાસ્ટ્રો અને તેમની ચળવળને ટેકો આપતું નિવેદન કર્યું હતું. {{Citation needed|date=March 2009}} કાયદાના [[અધ્યાપક]] [[જોસ મિરો કાર્ડોના]]એ 5 જાન્યુઆરીના રોજ પોતાની જાતને [[વડાપ્રધાન]] અને [[મેન્યુએલ ઉરુટીયા લિયો]]ને પ્રમુખ બનાવતા નવી સરકારની રચના કરી હતી. યુનાઇટેડ સ્ટેટસે બે દિવસ પછી નવી સરકારને સત્તાવાર રીતે માન્યતા આપી હતી. <ref>{{cite web |date= | year = | month = | url = http://www.gwu.edu/~nsarchiv/bayofpigs/chron.html | title = Chronology | work = | pages = | publisher = The National Security Archive | language =|access-date = 2006-05-19|accessyear = }}</ref> કાસ્ટ્રો પોતે લોકોને ઉત્સાહિત કરવા હવાના આવી પહોંચ્યા હતા અને 8 જાન્યુઆરીના રોજ સશસ્ત્ર દળોના [[કમાન્ડર ઇન ચિફ]]નો હોદ્દો ધારણ કર્યો હતો. === કાસ્ટ્રો સત્તાને મજબૂત કરે છે === {{quotation|"Until Castro, the U.S. was so overwhelmingly influential in Cuba that the American ambassador was the second most important man, sometimes even more important than the Cuban president."| [[Earl T. Smith]], former American Ambassador to Cuba, during 1960 testimony to the U.S. Senate <ref>''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', by Douglas Kellner, 1989, Chelsea House Publishers, ISBN 1-55546-835-7, pg 66 </ref>}} ફિડલ કાસ્ટ્રોએ ઉદારવાદી અને ડેમોક્રેટ જેમ કે જોસ મિરો કાર્ડોના અને મેન્યુઅલ ઉરુટીયા લિયોને હાકી કાઢવાની ઇચ્છા કરી હતી. <ref name="geyer"/> ફેબ્રુઆરીમાં અધ્યાપક જોસ મિરો કાર્ડોનાને કાસ્ટ્રોના હૂમલાને કારણે રાજીનામુ આપી દેવું પડ્યું હતું. 16 ફેબ્રુઆરી 1959ના રોજ કાસ્ટ્રોએ ક્યુબાના વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા હતા. <ref name="Castro sworn in as Cuban PM"/> અધ્યાપક મિરો તરત જ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ચાલ્યા ગયા હતા અને બાદમાં તેમણે કાસ્ટ્રોના સરકારના સ્વરૂપ વિરુદ્ધ [[બે ઓફ પિગ્સ ઇન્વેઝન]]માં ભાગ લીધો હતો. પ્રમુખ મેન્યુઅલ ઉરુટીયા લિયો ચુંટણી લાવવા માગતા હતા, પરંતુ કાસ્ટ્રો મુક્ત ચુંટણીનો વિરોધ કર્યો હતો. <ref name="Quirk">[http://www.fiu.edu/~fcf/castro_year1/urrutia.dorticos.html ઉરુટીયાના પ્રમુખનો રાજકીય અંત ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019171533/http://www.fiu.edu/~fcf/castro_year1/urrutia.dorticos.html |date=2012-10-19 }}. ફિડલ કાસ્ટ્રો, રોબર્ટ ઇ ક્વીર્ક 1993 દ્વારા. 8 ઓક્ટોબરના રોજ એક્સેસ. 2006.</ref> કાસ્ટ્રોનું સૂત્ર "પહેલા ક્રાંતિ, પછી ચુટણી" હતુ. <ref>{{cite book|title=Latin America in the era of the Cuban Revolution|author=Thomas C. Wright}}</ref> નવી સરકારે મિલકતોનો [[છીનવી]] લેવાનું શરૂ કર્યું હતુ અને કંપની તેમના કરવેરાને અવગણી શકે તે માટે તેમના સાચા મૂલ્યવાળા ભાગને રાખ્યો હતો તેવી કૃત્રિમ નીચી મિલકત આકારણી પર વળતર આપવાની જાહેરાત કરી હતી. {{Citation needed|date=March 2009}} આ ગાળા દરમિયાન કાસ્ટ્રોએ સામ્યવાદી હોવાની વારંવાર ના પાડી હતી. <ref>ઇરવીંગ લુઇસ અને જૈમ સુશ્લીકી ''ક્યુબન કોમ્યુનિઝમ'' ટ્રાન્ઝેક્શન પબ્લિશર્સ, 1998, p. 725.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.trivia-library.com/c/biography-of-famous-cuban-leader-fidel-castro-part-3.htm |title=ડેવીડ વોલચિન્સ્કી અને ઇરવીંગ વોલેસ વિખ્યાત ક્યુબન નેતા ફિડલ કાસ્ટ્રોની આત્મકથા ભાગ 3 |access-date=2009-12-21 |archive-date=2011-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426052717/http://www.trivia-library.com/c/biography-of-famous-cuban-leader-fidel-castro-part-3.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.latinamericanstudies.org/cuban-rebels/voices.htm રશેલ જે.હેમ્પસે ''સિયેરા માએસ્ટ્રાનો અવાજ: ફિડલ કાસ્ટ્રોનો ક્રાંતિકારી પ્રચાર'' ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://msgboard.snopes.com/cgi-bin/ultimatebb.cgi?ubb=get_topic;f=36;t=000785;p=1 |title=સ્નોપ્સડોટકોમઃ ચે ગૂવેરા, અર્થશાસ્ત્રી |access-date=2009-12-21 |archive-date=2009-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090104022239/http://msgboard.snopes.com/cgi-bin/ultimatebb.cgi?ubb=get_topic;f=36;t=000785;p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>સામ્યવાદને તેમનો ટેકો આપવાની ના પાડતા ફિડલ કાસ્ટ્રોની વિડીયોટેપનું એનબીસી "મીટ ધ પ્રેસ"પર 25 નવેમ્બર, 2007ના રોજ પુનઋપ્રસારણ કરાયું હતું. </ref> ઉદાહરણ તરીકે ન્યુ યોર્કમાં ૨૫ એપ્રિલે તેમણે કહ્યું હતું કે , "...[સામ્યવાદી] પ્રભાવ જેવું કંઇ જ નથી. હું સામ્યવાદ સાથે સંમત થતો નથી. આપણે લોકશાહી છીએ. આપણે તમામ પ્રકારના સરમુખ્યત્યારોથી અલગ છીએ... તેથી આપણે સામ્યવાદનો વિરોધ કરીએ છીએ "<ref>[http://select.nytimes.com/mem/archive/pdf?res=FA0E10F8355C1A7B93C4AB178FD85F4D8585F9 ''કાસ્ટ્રોનું ભ્રમણ.'' ]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://select.nytimes.com/mem/archive/pdf?res=FA0E10F8355C1A7B93C4AB178FD85F4D8585F9 ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ, 26 એપ્રિલ, 1959.]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 15 એપ્રિલ અને 26 એપ્રિલની વચ્ચે કાસ્ટ્રો અને ઔદ્યોગિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિનિધિમંડળે પ્રેસ ક્લબના મહેમાન તરીકે યુ.એસની મુલાકાત લીધી હતી. કાસ્ટ્રો દ્વારા આકર્ષક આક્રમણકારી મુલાકાત અને તેમની તાજેતરની રચાયેલી સરકાર માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં અનેક શ્રેષ્ઠ [[પબ્લિક રિલેશન્સ]]કંપનીઓમાંની એકને રોકી હતી. કાસ્ટ્રોએ ઉદ્ધત પ્રશ્નોના રમૂજી જવાબો આપ્યા હતા અને હોટ ડોગ્સ અને હેમબર્ગર્સ ખાધા હતા. તેમના ચિથરેહાલ વસ્ત્રો અને વાંકીચૂંકી કાપેલી દાઢીએ વિખ્યાત વ્યક્તિને એક વિશ્વસનીય હીરો તરીકે ઉપસાવ્યા હતા. <ref>{{cite web | last = Franqui | first = Carlos | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | url = http://www.historyofcuba.com/history/franqui3.htm | title = Fidel Castro's Trip to the United States | work = | pages = | publisher = historyof Cuba.com | language = | access-date = 2006-05-16 | archive-date = 2006-06-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060617115522/http://historyofcuba.com/history/franqui3.htm | url-status = dead }}</ref> પ્રમુખ [[એઇસેનહોવર]] સાથેની બેઠક માટે તેમને ના પાડવામાં આવી હતી. યુનાઇટેટ સ્ટેટ્સ ખાતે તેમની મુલાકાત બાદ તેઓ કદાચ સોવિયેત નેતા [[નિકીતા ખ્રુશ્ચેવ]]સાથે દળમાં જોડાવા ગયા હતા.<ref name="Castro: The Great Survivor"/> 17 મે 1959ના રોજ, કાસ્ટ્રોએ [[ફર્સ્ટ એગ્રેરીયન રિફોર્મ]]કાયદો બનાવવા માટે હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જેના કારણે માલિક દીઠ વધુમાં વધુ 993 એકર (4 કીમી)નો જમીન માલિકી હક્ક સીમીત બની ગયો હતો અને વિદેશી જમીન માલિકીહક્ક સામે પ્રતિબંધ લાદ્યો હતો. <ref>{{cite web | last = Sierra | first = J.A. | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | url = http://www.historyofcuba.com/history/time/timetbl4.htm | title = Timetable History of Cuba - After The Revolution | work = | pages = | publisher = historyof Cuba.com | language = | access-date = 2006-05-15 | archive-date = 2012-09-20 | archive-url = https://archive.today/20120920/http://www.historyofcuba.com/history/time/timetbl4.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://revolutions.truman.edu/cuba/aboutme.htm |title=First Agrarian Reform Law (1959) |publisher= |access-date=2006-08-29 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011133515/http://revolutions.truman.edu/cuba/aboutme.htm |url-status=dead }}</ref> કાસ્ટ્રોએ પ્રમુખ મેન્યુઅલ ઉરુટીયા લિયો પર આયોજિત હૂમલાઓ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. કાસ્ટ્રોએ પોતાની જાતે [[ક્યુબાના વડાપ્રધાન]] તરીકે રાજીનામુ આપ્યું હતું અને બાદમાં તે દિવસે તેઓ ટેલિવીઝન પર ઉરુટીયા બાબતે લાંબી જાહેરાત કરવા માટે દેખાયા હતા અને દાવો કર્યો હતો કે ઉરુટીયા "જટિલ" સરકાર છે અને તેની "વધુ પડતા સામ્યવાદ વિરોધ"નુકસાનકારક અસર ધરાવે છે. કાસ્ટ્રોની લાગણીઓને બહોળો ટેકો પ્રાપ્ત થયો હતો કેમ કે પ્રમુખના મહેલની બહાર સંગઠિત ટોળું ઉરુટીયાના રાજીનામાની માગ કરતું હતું, જે યોગ્ય સમયે મેળવવામાં આવ્યું હતું. [[23 જુલાઇ]]ના રોજ, કાસ્ટ્રોએ પ્રિમીયર તરીકે તેમનો પદભાર સંભાળ્યો હતો અને [[ઓસવાલ્ડો ડોર્ટીકોસ]]ની નવા પ્રમુખ તરીકે નિમણૂંક કરી હતી.<ref name="thomas">[[હઘ થોમસ]], ''ક્યુબા '' ''ધી પર્સ્યુટ ફોર ફ્રિડમ '' . p830-832 </ref> == સત્તાના વર્ષો == જુલાઇ 1959 જેટલા વહેલા, કાસ્ટ્રોના ઇન્ટેલિજન્સ વડા [[રામિરો વાલ્દેસ]]એ મેક્સિકો શહેરમાં કેજીબીનો સંપર્ક સાધ્યો હતો. <ref name="Andrew">{{cite book |last=Andrew |first=Christopher |coauthors=Gordievsky, Oleg |year=1991 |title=Instructions from the Centre: Top Secret Files from the KGB's Foreign Operations |publisher=Hodder & Stoughton General Division |isbn=0-340-56650-7}}</ref> તેના પરિણામે યુએસએસઆરે મોટે ભાગે સ્પેનિશ ભાષા બોલતા સલાહકારો મોકલી આપ્યા હતા, જેમાં [[ક્રાંતિના બચાવ માટેની સમિતિ]]ની રચના કરવા માટે [[એનરિક લિસ્ટર ફોર્જન]]નો સમાવેશ થાય છે. ફેબ્રુઆરી 1960માં ક્યુબાએ યુએસએસઆર પાસેથી ઓઇલ ખરીદવા માટે કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. ક્યુબા સ્થિત યુ.એસની માલિકીની રિફાઇરીઓએ ઓઇલનું પ્રોસેસ કરવાની ના પાડી ત્યારે તેમની પાસેથી છીનવી લેવામાં આવ્યું હતું અને તેના પછી તરત જ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે કાસ્ટ્રો સાથેના રાજદ્વારી સંબંધો કાપી નાખ્યા હતા. એઇસેનહોવર વહીવટીતંત્રની ચિંતાને કારણે ક્યુબાએ સોવિયેત સંઘ સાથે વધુ ગાઢ જોડાણ સ્થાપિત કરવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. કાસ્ટ્રો અને [[સોવિયેત પ્રમુખ]] [[નિકીતા ખુર્શ્ચેવ]]વચ્ચે વિવિધ પ્રકારની સંધિઓ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જેના લીધે ક્યુબાને યુએસએસઆર પાસેથી મોટા જથ્થામાં આર્થિક અને લશ્કરી સહાય મેળવવાની મંજૂરી પ્રાપ્ત થઇ હતી. સ્વરૂપ તૈયાર કરી દેવાયું હતું. ક્યુબાના નિર્ણયોમાં માથુ નહી મારવાની સત્તાના અભાવની અમેરિકાની નિરાશાએ કાસ્ટ્રોના દહેશતને વેગ આપ્યો હતો અને પરિણામે ક્યુબાની યુએસએસઆરના ટેકા પર નિર્ભરતા વધી હતી. {{Citation needed|April 2009|date=April 2009}} 1 મે 1961ના રોજ કાસ્ટ્રોએ ક્યુબાને [[સામાજિક રાજ્ય]]તરીકે જાહેર કર્યું હતું અને સત્તાવાર રીતે જ એક કરતા પક્ષોની ચુટણીઓ રદ કરી હતી. <ref name="Leonard">{{Cite book |url=Fidel Castro|author=Thomas M. Leonard |ISBN=0-313-32301-1}}</ref> ટીકાકારોએ નોંધ્યુ હતું કે કાસ્ટ્રોને એવો ભય હતો કે ચુંટણીઓ તેમને તેમની સત્તા પરથી ઉથલાવી પાડશે. <ref name="Leonard"/> જૂન 1960માં, એઇસેનહોવરે ક્યુબાની ખાંડની આયાતમાં 7,000,000 ટન ઘટાડો કર્યો હતો અને તેના પ્રતિભાવરૂપે ક્યુબાએ આશરે 850 મિલીયન ડોલરની મિલકતો અને કારોબારોનું [[રાષ્ટ્રીયકરણ]] કર્યું હતું. આરોગ્ય સંભાળ અને શિક્ષણનું સામાજિકકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. બન્નેમાં નાટ્યાત્મક સુધારો થયો હતો. {{Citation needed|date=August 2009}} નવી સરકારે ઉદ્યોગો, મિલકતોની પુનઃવહેંચણી, સામૂહિક કૃષિ અને ગરીબોને ફાયદાકારક એવી નીતિઓની રચના કરીને નવી સરકારે દેશ પર કબજો લીધ હતો. ગરીબોમાં લોકપ્રિય હોવાથી, આ નીતિઓએ ક્યુબાના મધ્યમ અને ઉપરના વર્ગોમાં ક્રાંતિના ભૂતપૂર્વ ટેકેદારોનો ઉત્સાહ તોડી નાખ્યો હતો. ત્યાર બાદ એક મિલીન ક્યુબનો અમેરિકામાં સ્થળાંતર કરી ગયા હતા, તેમણે [[મિયામી]], [[ફ્લોરિડા]]માં એક જ ભાષાવાળા કાસ્ટ્રો વિરોધી સમાજની રચના કરી હતી,જેને અમેરિકન વહીવટીતંત્રના અનુગામી દ્વારા સક્રિયપણે ટેકો અને ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું. {{Citation needed|April 2009|date=April 2009}} [[ચિત્ર:Bundesarchiv Bild 183-L0614-040, Berlin, Fidel Castro an der Grenze.jpg|thumb|300px|1972માં ફિડલ કાસ્ટ્રો અને પૂર્વ જર્મન પોલીટબ્યુરોના સભ્યો.]] 1960ની પ્રારંભિક હેમંતમાં અમેરિકન સરકાર કાસ્ટ્રોને સત્તા પરથી ઉતારી પાડવા માટે અર્ધ ગુપ્ત ઝુંબેશ સાથે સંકળાયેલી હતી. <ref>{{cite web |date= | year = | month = | url = http://www.gwu.edu/~nsarchiv/bayofpigs/chron.html | title = Bay of Pigs Chronology | work = | pages = | publisher = The National Security Archives | language = | access-date = 2006-11-12}}</ref> સપ્ટેમ્બર 1960માં કાસ્ટ્રોએ [[ક્રાંતિના બચાવ માટેની સમિતિ]]ની રચના કરી હતી, જેણે ક્રાંતિ વિરોધી ગતિવિધિઓનો નાશ કરવાના પ્રયત્ન સ્વરૂપે પાડોશપણાની જાસૂસી અપનાવી હતી. <ref name="Lewis"/> 1960ના અંતમાં,[[ડેમોક્ટેરિટક સેન્ટ્રલિઝમ]] [[લેનિનિસ્ટ]] સિદ્ધાંતો હેઠળ રાજ્યમાં ચાલતા તમામ વિરોધી અખબારો અને રેડીયો સ્ટેશનો અને ટેલીવીઝન સ્ટેશનો બંધ કરી દેવાયા હતા. <ref name="Lewis"/> ઉદારમતવાદીઓ, શિક્ષકો અને અધ્યાપકોને આરોપોમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Lewis"/> તેમની પર દર વર્ષે બિનમાનવીય જેલ હેઠળ 20,000 જેટલા વિગ્રહવાદીઓને કારાવાસમાં રાખવાનો અને તેમની પર અત્યાચાર ગુજારવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. <ref name="Lewis"/> હોમોસેક્સ્યુઅલ જેવા જૂથોને મેડિકલ રાજકીય "[[પુનઃશિક્ષણ]]"આપવાની શરતે 1960માં એકત્ર રાખવામાં આવ્યા હતા,<ref name="Hirschfeld-since1898">{{cite book|title=Health, politics, and revolution in Cuba since 1898|author=Katherine Hirschfeld}}</ref> ક્યુબામાં કાસ્ટ્રોના ગ્રામિણ જીવનના વર્ણનમાં ("એવા દેશમાં કે જ્યાં કોઇ હોમોસેક્સ્યુઅલ ન હતા"<ref name="Tatchell">[http://www.galha.org/glh/213/cuba.html ''ક્યુબામાં ગે રાઇટ્સ એન્ડ રોંગ્સ,'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020821192118/http://www.galha.org/glh/213/cuba.html |date=2002-08-21 }}, પીટર ટેટચેલ(2002), "ગે એન્ડ લેસ્બીયન હ્યુમનીસ્ટ", હેમંત 2002. [[ધી ગાર્ડીયન]]માં [http://www.guardian.co.uk/cuba/story/0,11983,712621,00.html ધી ડેફિયન્સ વન]માંથી થોડો સુધારો કરીને પ્રકાશિત કરાયેલો અગાઉનો ભાગ, ફ્રાઇડે રિવ્યૂ, [[8 જૂન]] [[2001]].</ref>) હોમોસેક્સ્યુઅલીટી રૂઢીની પડતીનો ખ્યાલ પર્દર્શિત થાય છે અને તેણે સામ્રાજ્યવાદના એજન્ટ તરીકે મારીકોન્સ ([[ફેગોટ્ટસ]])ની ઘોષણા કરી હતી. <ref>લોવીયો-મેનેડેઝ, જોસ લુઇસ. ''ઇનસાઇડર: માય હીડન લાઇફ એઝ એ રિવોલ્યુશનરી ઇન ક્યુબા,'' (ન્યુ યોર્ક: બેન્ટન બુક્સ, 1988), p. 156-158, 172-174.</ref> કાસ્ટ્રોએ જણાવ્યું હતું કે "હોમોસેક્સ્યુઅલ્સને એ રીતે સ્વીકારવામાં આવશે નહી જેથી તે યુવાન લોકો પર પોતાનો પ્રભાવ પાડી શકે. ".<ref>લોકવુડ, લી(1967), ''કાસ્ટ્રોનું ક્યુબા, ક્યુબાના ફિડલ'' . p.124. સુધારેલી આવૃત્તિ (ઓક્ટોબર 1990) આઇએસબીએન 0-8133-1086-5</ref> કાસ્ટ્રો પ્રત્યેની નિષ્ઠા એ આઇલેન્ડમાં દરેક નિમણૂંક માટે પ્રાથમિક શરત બની ગઇ હતી.<ref name="Staten-Cuba"/> સામ્યવાદી પક્ષે તેના કાસ્ટ્રોને વડાપ્રધાન તરીકે એક પક્ષીય શાસનને મજબૂત બનાવ્યું હતું. <ref name="Lewis">{{cite book|title=Authoritarian regimes in Latin America|author=Paul H. Lewis}}</ref>1961માં નવા વર્ષની પરેડમાં કાસ્ટ્રોએ સોવિયેત ટેંન્ક અને અન્ય શસ્ત્રોનું પ્રદર્શન કર્યું હતું. <ref name="Staten-Cuba">{{cite book|title=The history of Cuba|author=Clifford L. Staten}}</ref> તે વર્ષ પછી સોવિયેત સંઘે તેને [[લેનિન પીસ પ્રાઇઝ]]થી સન્માનિત કર્યા હતા. === બે ઓફ પિગ્સ ઇન્વેઝન === બે ઓફ પિગ્સ ઇન્વેઝન (લા બેટેલા ડિ ગિરોન અથવા ક્યુબામાં પ્લેયા ગિરોન તરીક જાણીતુ),ફિડલ કાસ્ટ્રોની ક્યુબન સરકારને ઉથલાવી પાડવા માટે અમેરિકન સશસ્ત્ર દળોના ટેકા વડે દક્ષિણ [[ક્યુબા]] પર આક્રમણ કરવા માટે [[ક્યુબન દેશનિકાસલવાસી]]ની અમેરિકી તાલીમ પામેલા દળ દ્વારા કરવામાં આવેલા એક નિષ્ફળ પ્રયાસ તરીકે જાણીતું છે. આ યોજનાનો પ્રારંભ [[જોહ્ન એફ. કેનેડી]]એ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં પ્રમુખપદનો કાર્યભાર સંભાળ્યો તેના ત્રણ મહિનાથી પણ ઓછા ગાળામાં એપ્રિલ 1961માં કરવામાં આવ્યો હતો. [[પૂર્વ બ્લોક]] રાષ્ટ્રો દ્વારા તાલીમ અને સજ્જ કરાયેલા ક્યુબન દળોએ ત્રણ દિવસમાં દેશનિકાલવાસીઓને હરાવ્યા હતા. ખરાબ[[ક્યુબન-અમેરિકન સંબધો]]1962ની [[ક્યુબન મિસાઇલ કટોકટી]]દ્વારા વધુ વણસ્યા હતા. આ આક્રમણનું નામ [[બે ઓફ પિગ્સ]]ના નામ પરથી આપવામાં આવ્યું હતું, જે સ્પેનિશ ''બહિયા ડિ કોચીનોસ'' નું ફક્ત એક જ શક્ય ભાષાંતર છે. બે ઓફ પિગ્સ પર મુખ્ય ઉતરાણ પ્લેયા ગિરોન નામના દરિયાકિનારે થયું હતું. 1 મે 1961ના રોજ, કાસ્ટ્રોએ પોતાના હજ્જારો પ્રેક્ષકોમાંથી સોએકમાં જાહેરાત કરી હતી કે: {{quotation|The revolution has no time for elections. There is no more democratic government in Latin America than the revolutionary government. ... If Mr. Kennedy does not like Socialism, we do not like imperialism. We do not like capitalism.<ref>{{cite web |date= | year = 1961 | month = May 1 | url = http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/1/newsid_2479000/2479867.stm | title = Victorious Castro bans elections | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-19| accessyear = }}</ref>}} 2 ડિસેમ્બર 1961ના રાષ્ટ્રીય પ્રસારણ સંબોધનમાં કાસ્ટ્રોએ જાહેરાત કરી હતી કે તે[[માર્કસીસ્ટ-લેનિનીસ્ટ]]છે અને ક્યુબા [[સામ્યવાદ]] અપનાવી રહ્યું છે. 7 ફેબ્રુઆરી, 1962ના રોજ અમેરિકાએ [[ક્યુબા સામે મનાઇહુકમ]] લાદ્યો હતો. આ મનાઇહુકમનો વ્યાપ 1962 અને 1963 દરમિયાન વધ્યો હતો, જેમાં અમેરિકન પ્રવાસીઓની સામાન્ય મુસાફર પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો સમાવેશ થતો હતો. <ref>{{cite web | last = Sierra | first = J.A. | authorlink = | coauthors = | date = | year = 1961 | month = May 1 | url = http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/embargo.htm | title = Economic Embargo Timeline | work = | pages = | publisher = historyofcuba.com | language = | access-date = 2006-05-28 | archive-date = 2006-06-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060603185623/http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/embargo.htm | url-status = dead }}</ref> === ક્યુબન મિસાઇલ કટોકટી === ક્યુબા અને અમેરિકા વચ્ચે 1962 મિલાઇલ કટોકટી સમયે તંગદિલી વધી હતી, જેના કારણે અમેરિકા અને સોવિયેત સંઘ પરમાણુ સંધિ બાબતેનો સંઘર્ષ ગાઢ બન્યો હતો. અમેરિકાના શક્ય હૂમલ સામે ધાક બેસે તે માટે ખ્રુશ્ચેવને મિસાઇલ મૂકવાનો ખ્યાલ આવ્યો હતો અને તૂર્કીમાં અમેરિકન મિસાઇલ મૂકવાના પગલાનો પ્રતિભાવ આપતું હતું. પોતાના લશ્કરી સલાહકારો સાથે મસલત કર્યા બાદ તેઓ ચોક્કસ યોજના ઘડી કાઢવા માટે રાઉલ કાસ્ટ્રોની આગેવાની હેઠળના ક્યુબ પ્રતિનિધિમંડળને મળ્યા હતા. ક્યુબન જમીન પર સોવિયેત[[આર-12]] [[એમઆરબીએમ]]મૂકવા બાબતે સંમતિ સધાઇ હતી; જોકે, અમેરિકન [[લોકહેડ યુ-2]]ની લશ્કરી તપાસે શસ્ત્રો ખરેખર મૂકાયા તે પહેલા 15 ઓક્ટોબર 1962ના રોજ મિસાઇલ ઇન્સ્ટોલેશન્સનું બંધારણ શોધી કાઢ્યુ હતું. અમેરિકન સરકારે [[કી વેસ્ટ]]ની {{convert|90|mi|km|0}}દક્ષિણે સોવિયેત પરમાણુ શસ્ત્રોના કરાયેલા ઇન્સ્ટોલેશન્સને એક આક્રમક પગલાં અને અમેરિકન સલામતીના જોખમ તરીકે ગણાવ્યું હતું. પરિણામ સ્વરૂપે,, અમેરિકને લોકોની સમક્ષ 22 ઓક્ટોબર 1962ના રોજની શોધની જાહેરાત કરી હતી અને ક્યુબાની આસપાસ [[ક્વારન્ટીન]] અમલમાં મૂક્યું હતું, જે સક્રિયપણે આઇલેન્ડ પર તરફ આગળ વધતા જહાજને રોકવામાં અને શોધી કાઢનાર હતું. [[નિકોલાઇ સર્ગેવિચ લિનોવ]], કેજીબી ઇન્ટેલિજન્સ ડાયેરેક્ટોરેટ<ref>{{cite paper |author= |date= 1995 -1998 |url= http://www.kcl.ac.uk/lhcma/cats/coldwar/xc70-28-.htm |title= The Cold War, television documentary archive |publisher= King's College London, Liddell Hart Centre for Military Archives |version= | access-date = 2006-05-11 }}</ref>માં જનરલ અને વોર્શોમાં સોવિયેત કેજીબી ડેબ્યુટી સ્ટેશન ચિફ બન્યા હતા, જે કાસ્ટ્રોના ભાષાંતર કાર હતા અને તેમનો ઉપયોગ આ ગાળામાં રશિયનો સાથે સંપર્ક કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. 27 ઓક્ટોબર 1962ના રોજ ખ્રુશ્ચેવને લખેલા એક અંગત પત્રમાં કાસ્ટ્રોએ તેમને જો ક્યુબા પર આક્રમણ કરવામાં આવે તો અમેરિકા વિરુદ્ધ પ્રથમ પરમાણુ હૂમલો કરવાની વિનંતી કરી હતી, પરંતુ ખ્રુશ્ચેવે કોઇ પ્રકારેની હૂમલાની પહેલને નકારી હતી. <ref>{{cite web | last = Khrushchev | first = Nikita Sergeyevich |date= 1962-10-27 | url = http://www.gwu.edu/~nsarchiv/nsa/cuba_mis_cri/621030%20Letter%20to%20Castro.pdf | title = Letter to Castro | format = PDF|publisher = The George Washington University|access-date = 2006-05-11 }}</ref> ક્યુબામાં રહેલા સોવિયેત ફિલ્ડ કમાન્ડર્સને જો અમેરિકા દ્વારા હૂમલો કરવામાં આવે તો, [[સુનિયોજિત પરમાણુ શસ્ત્ર]]નો ઉપયોગ કરવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી. ક્યુબા પર આક્રમણ કરવામાં નહી આવે અને ત્રણ મહિના બાદ અમેરિકાએ લીધેલ પગલાં જેમ કે અમેરિકા [[તૂર્કી]] અને [[ઇટાલી]]ને બદલે [[સોવિયેત સંઘ]]ને લક્ષ્યાંક બનાવતા અમેરિકન [[એમઆરબીએન]]ને ગુપ્ત રીતે દૂર કરી દેશે તેવા અમેરિકાના વચનના બદલામાં ખ્રુશ્ચેવ મિસાઇલોને હટાવી લેવા માટે સંમત થયા હતા. મિસાઇલ વિનીમયનો કદી જાહેરમાં ઉલ્લેખ કરાયો ન હતો કેમ કે, નાટો સંબંધની ગરિમા જાળવવા અને આગામી અમેરિકન ચુટણીઓમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટીન ઉમેદવારોને રક્ષવા માટે જોહ્ન કેનેડી વહીવટીતંત્રએ તેની ગુપ્તતાની માગ કરી હતી. === હત્યાના પ્રયત્નો === ફેબીયન એસ્કાલેન્ટ કે જેઓ કાસ્ટ્રોની જિંદગીને બચાવવા માટે લાંબા સમયથી સંકળાયેલા હતા તે દરમિયાન [[સીઆઇએ]] દ્વારા અસંખ્ય હત્યા યોજનાઓ અને પ્રયત્નો થયા હતા તેની સંખ્યા 638 હોવાનું મનાય છે. આ પ્રકારના કેટલાક પ્રયત્નોમાં [[સિગારનો ઉપયોગ]], ફુંગીના ચેપવાળું સ્કુબા ડાઇવીંગ સ્યુટ અને માફીયાની જેમ ગોળીઓ ચલાવવાનો સમાવેશ થાય છે. આમાંના કેટલાક પ્લોટ્સનું ''[[638 વેઝ ટુ કીલ કાસ્ટ્રો]]'' નામની ડોક્યુમેન્ટ્રીમાં નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite web | year = 2006 | month = April 3 | url =http://www.guardian.co.uk/cuba/story/0,,1835930,00.html | title =638 ways to kill Castro | publisher =The Guardian Unlimited | access-date =2006-08-16 }}</ref> તેમાંનો એક પ્રયત્ન જેને તે 1959માં મળ્યો હતો તેવી એક સમયની પ્રેમિકા [[માર્ટીયા લોરેન્ઝ]]દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. તેણી પર એવો આરોપ હતો કે કે તે સીઆઇએને મદદ કરવા તૈયાર થઇ હતી અને ઝેરની ગોળીઓ ધરાવતા[[કોલ્ડ ક્રીમ]]ના જારની તેના રુમમાં હેરાફેરી કરી હતી. જ્યારે કાસ્ટ્રોને જાણ થઇ ત્યારે, જાણવા મળ્યા મુજબ તેણે તેણીને બંદૂક આપી હતી અને કહ્યું હતું કે તેને મારી નાખે પરંતુ તેણીના જ્ઞાનતંતુઓ કામ કરતા બંધ પડી ગયા હતા. <ref>{{cite news | first = Martin | last = Aston | title = The Man Who Wouldn't Die | work = [[Radio Times]] |date= 25 November - 1 December 2006 }}</ref> કાસ્ટ્રોએ એક વખત કહ્યું હતું કે પોતાની જિંદગી પર થયેલા અસંખ્ય પ્રયાસો અંગે તે એવુ માને છે કે, "જો આ પ્રકારના હત્યાના પ્રયાસ એક [[ઓલિમ્પીક]] ઘટના હોત તો મે સુવર્ણ ચંદ્રક જીતી લીધો હોત." [[પારિવારિક આભૂષણ]]દસ્તાવેજો પ્રમાણે સીઆઇએ દ્વારા 2007માં એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા, બે ઓફ પિગ્સ ઇન્વેઝન પહેલા આ પ્રકારના ખૂનના પ્રયાસમાં [[જોહ્ની રોસેલ્લી]]અને [[અલ કેપોન]]ના [[શિકાગો આઉટફિટ]]માં રહેલા અનુગામી, [[સાલ્વાટોર ગિયાનકાના]] અને જમણા હાથ જેવા [[સેન્ટોસ ટ્રાફિકાન્ટ]]નો સમાવેશ થાય છે. તે સમયના [[અમેરિકન એટર્ની જનરલ]] [[રોબર્ટ કેનેડી]]દ્વારા વ્યક્તિગત સત્તા આપવામાં આવી હતી. <ref>પ્રમુખ [[ગેરાલ્ડ ફોર્ડ]] અને [[હેનરી કિસ્સીન્ગર]] વચ્ચે [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB222/family_jewels_wh2.pdf 4 જાન્યુઆરી, 1975 વાટાઘાટની સમજૂતિ], [[નેશનલ સિક્યુરિટી આર્કાઇવ]], જૂન 2007 </ref>. લાસ વેગાસ સિંડીકેટ અને ગિયાનકાનાના બે નંબરના વ્યક્તિ મહેયુએ જોહ્ની રોસેલીનો સંપર્ક કર્યા બાદ સીઆઇએ, [[રોબર્ટ મહેયુ]] દ્વારાની કડી મારફતે હત્યાની શક્યતા હોવથી સપ્ટેમ્બર 1960માં ગિયાકાના અને મિયામી સિંડીકેટ નેતા સાન્ટોસ ટ્રાફિકેન્ટનો સંપર્ક સાધવામાં આવ્યો હતો. તે સમયે કાસ્ટ્રો દ્વારા ક્યુબામાં જે કંપનીઓ જપ્ત કરી લેવામાં આવતી હતી તેવી અસંખ્ય આંતરરષ્ટ્રીય બિઝનેસ કંપનીઓના પ્રતિનિધિ તરીકે મહેયુએ પોતાની જાતને રજૂ કરી હતી. તેમણે આ ઓપરેશન દ્વારા કાસ્ટ્રો ઉથલાવી પાડવા માટે 150,000 ડોલરની ઓફર કરી હતી.(દસ્તાવેજો સુચવે છે કે રોસેલી કે ગિયાકાના અને ટ્રાફિકાન્ટે આ કામગીરી માટે કોઇ પ્રકારની રકમનો સ્વીકાર કર્યો હતો.) ફાઇલોના અનુસાર તે ગિયાકાન જ હતા જેમણે ઝેરની ગોળીઓનો ઉપયોગ ડોકટર કાસ્ટ્રોના ખાવામાં અને પીવામાં ઉપયોગ કરી શકાય તેવું સુચન કર્યુ હતું. આ ગોળીઓ ગિયાકાનાના ઉમેદવાર જુઆન ઓર્ટાને સીઆઇએ દ્વારા આ ગોળીઓ આપવામાં આવી હતી, આ ઉમેદવારને ગિયાકાનાએ ક્યુબન સરકારના એક અધિકારી તરીકે રજૂ કર્યો હતો, તેમજ તે જુગારમાં પણ રસ ધરાવતો હતો અને કદાચ તે કાસ્ટ્રો સુધી પહોંચી ગયો હતો. કાસ્ટ્રોના ખાવાનામાં ઝેર ભેળવવાના છ પ્રયત્નો બાદ ઓર્ટાએ આ કાર્યમાંથી પોતાને બહાર કાઢવા માટે ઉતાવળ કરી હતી, અને આ કામ ગુપ્ત નામધારી વ્યક્તિને સોંપી દીધું હતું. પાછળથી, ગિયાકાના અને ટ્રાફિકાન્ટેએ [[ક્યુબન એક્ઝાઇલ જંટા]]ના નેતા [[ડો. એન્થોની વેરોના]]નો ઉપયોગ કરીને બીજો પ્રયત્ન કર્યો હતો, જેઓ ટ્રાફિકાન્ટેના અનુસાર "તેઓને જંટાની સ્પષ્ટ વ્યર્થ પ્રગતિ સાથે અસરહીન રહ્યા હતા". વેરાનાએ ખર્ચ માટે 10,000 ડોલર અને સંદેશાવ્યવહારના સાધનો માટે 1,000 ડોલરની વિનંતી કરી હતી. જોકે, બીજો પ્રયત્ન ક્યાં સુધી આગળ વધ્યો હતો તે બાબતે જાણ નથી, કેમકે [[બે ઓફ પિગ્સ ઇન્વેઝન]]ના પ્રારંભને કારણે બાદમાં સમગ્ર કાર્યક્રમ રદ થયો હતો./}<ref>[http://www.foia.cia.gov ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527211431/http://www.foia.cia.gov/ |date=2010-05-27 }} "ફેમિલી જ્વેલ્સ" આર્કાઇવ, પાનાઓ 12-19</ref><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/19438161/page/2/ ] જોહ્નસન, એલેક્સ. "સીઆઇએએ નિંદ્ય ભૂતકાળ વિશેનું પુસ્તક ખોલ્યું હતું." એમએસએનબીસી, 26 જૂન 26, 2007 </ref> === યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પ્રતિબંધ === પૂર્વ સ્પેનિશ વડાપ્રધાન [[જોસ મારીયા એન્ઝારે]], લખ્યું હતું કે પ્રતિબંધ કાસ્ટ્રો માટે મોટી સંધિ હતી અને જો પ્રતિબંધ ઉઠાવી લેવાયો હોત તો કદાચ કાસ્ટ્રોએ તે ત્રણ મહિનામાં પોતાનું પ્રમુખપદુ ગુમાવી દીધું હોત. <ref>{{cite web |date= | year = 2005 | month = April 21 | url = http://www.caribbeannetnews.com/2005/04/21/embargo.shtml | title = US embargo of Cuba is Castro's 'great ally', says former Spanish PM | format = | work = | pages = | publisher = Caribbean Net News | language = | access-date = 2006-05-20}}</ref> 1991માં [[સોવિયેત સંઘ]]ના પતનને પગલે ક્યુબા નાદાર અને એકલું પડી ગયા બાદ કાસ્ટ્રોએ અંકુશ પ્રાપ્ત કર્યો હતો. ક્યુબાના અર્થતંત્રનો સામૂહિક વિરોધ તેના પંચ્યાસી ટકા બજારો અદ્રશ્ય થઇ જવામાં પરિણમ્યો હતો તેમજ તેની સાથે તેને ટેકો પૂરો પાડતી રાહતો અને વેપાર સંધિઓ ગેસ અને પાણીના બગાડમાં, ભારે વીજળીની તંગી અને ખાદ્ય પુરવઠાના ઘટાડામાં પણ પરિણમી હતી. <ref>{{cite web | last = Brandford| first = Becky| authorlink =| coauthors =|date= | year = 2003| month = June 8| url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2961320.stm| title = Cuba's hardships fuel discontent| format =| work =| pages =| publisher = BBC News| language =| access-date = 2006-05-20| accessyear = }}</ref> 1994માં, આઇલેન્ડનું અર્થતંત્ર જેને આપણે "ખાસ સમયગાળો" કહીએ તેમાં ધકેલાઇ ગયું હતું; જે ભંગાણના આરે ડગમગી રહ્યું હતું. ક્યુબાએ અમેરિકન ડોલરને કાયદેસર કર્યો હતો, પ્રવાસનને ફેરવ્યુ હતુ્ અને અમેરિકામાં રહેતા ક્યુબનો આઇલેન્ડમાં રહેતા પોતાના સંબંધીઓને અમેરિકન ડોલરો મોકલી શકે તે વ્યવસ્થા ઝડપી બનાવી હતી. 2001માં [[મિશેલ વાવાઝોડા]]ને કારણે થયેલ મોટા પાયે નુકસાન બાદ કાસ્ટ્રોએ અમેરિકાની લોકકલ્યાણ સહાયની ઓફરની ના પાડતા અમેરિકા પાસેથી એક સમયે રોકડ ખરીદીની દરખાસ્ત કરી હતી. <ref>{{cite web |date=2001-11-17 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1662346.stm | title = Castro welcomes one-off US trade | publisher = BBC News | access-date = 2006-05-19}}</ref> પ્રતિબંધ લાદ્યા બાદ સૌપ્રથમ વખત અમેરિકાએ 2001માં ખાધાન્ન પુરવઠાના શીપની મંજૂરી આપી હતી. <ref>{{cite web |date=2001-12-16 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1714776.stm | title = US food arrives in Cuba |publisher = BBC News | access-date = 2006-05-19}}</ref> 2004માં કાસ્ટ્રોએ બળતણની તંગીને સરભર કરવા માટે સ્ટીલ પ્લાન્ટસ, ખાંડની મિલો અને પેપર પ્રોસેસર સહિતની 118 ફેક્ટરીઓ બંધ કરાવી દીધી હતી, <ref>{{cite web |date=2004-09-30 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3702784.stm |title=Cuba to shut plants to save power |publisher=[[BBC News]] |access-date=2006-05-20}}</ref>,અને 2005માં ઓઇલની આયાતમાં હજ્જારો ડોકટરને વેનેજુએલા જવાનો આદેશ આપ્યો હતો.<ref>{{cite news | last = Morris | first = Ruth | year = 2005 | month = December 18 | url = http://pqasb.pqarchiver.com/sun_sentinel/access/943180711.html?dids=943180711:943180711&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Dec+18%2C+2005&author=Ruth+Morris+Havana+Bureau&pub=South+Florida+Sun+-+Sentinel&edition=&startpage=1.A&desc=CUBA%27S+DOCTORS+RESUSCITATE+ECONOMY+AID+MISSIONS+MAKE+MONEY%2C+NOT+JUST+ALLIES | title = Cuba's Doctors Resuscitate Economy Aid Missions Make Money, Not Just Allies | publisher = Sun-Sentinel.com | access-date = 2006-12-28 | archive-date = 2011-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110430025253/http://pqasb.pqarchiver.com/sun_sentinel/access/943180711.html?dids=943180711:943180711&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Dec+18%2C+2005&author=Ruth+Morris+Havana+Bureau&pub=South+Florida+Sun+-+Sentinel&edition=&startpage=1.A&desc=CUBA%27S+DOCTORS+RESUSCITATE+ECONOMY+AID+MISSIONS+MAKE+MONEY%2C+NOT+JUST+ALLIES | url-status = dead }}</ref> === વિદેશ સંબંધો === ==== સોવિયેત સંઘ ==== [[ચિત્ર:Castro Khrushchev.jpg|thumb|right|275px|ફિડલ કાસ્ટ્રો ભૂતપૂર્વ સોવિયેત પ્રિમીયર નિકીતા ખ્રુશ્ચેવને ભેટે છે.]] સોવિયેત સંઘ સાથે રાજદ્વારી જોડાણની સ્થાપના અને ક્યુબન મિસાઇલ કટોકટી બાદ ક્યુબા સોવિયેત બજારો અને લશ્કરી અને આર્થિક સહાય માટે વધુ પડતું નિર્ભર રહ્યું હતું. કાસ્ટ્રો સોવિયેત સાધનો અને લશ્કરી સલાહકારોની મદદથી મજબૂત લશ્કરી દળ તૈયાર કરી શકવા સમર્થ હતા. [[કેજીબી]]ને હવાના સાથે ગાઢ રીતે નજીક રખાયા હતા અને કાસ્ટ્રોએ સોવેયત જેવી આંતરિક પોલીસ દળ તૈયાર કરતા સરકાર, માધ્યમો અને શૈક્ષણિક વ્યવસ્થાના તમામ સ્તરેથી સામ્યવાદી પક્ષના નિયંત્રણને મજબૂત કર્યું હતું. કાસ્ટ્રોનું સોવિયેત સંઘ સાથેનું જોડાણ તેમની અને ગૂવેરા વચ્ચેના વિભાજનનું કારણ બન્યું હતું. 1966માં, ગૂવેરા દેશની સરકાર સામે ક્રાંતિને રોકવા માટે મરણીયો પ્રયાસ કરવા માટે [[બોલીવીયા]] જવા રવાના થયા હતા. 23 ઓગસ્ટ 1968ના રોજ કાસ્ટ્રોએ યુએસએસઆર સામે જાહેર જનતાનો પ્રતિભાવ જાણ્યો હતો અને તેને પરિણામે સોવિયેત નેતાગીરીને તેના માટે ટેકાનો પુનઃસમર્થન આપવું પડ્યું હતું. પાર્કી સ્પ્રીંગને દબાવવા માટે [[ઝેકોસ્લોવેકીયા]] પર [[સોવિયેતના આક્રમણ]]ના બે દિવસ બાદ કાસ્ટ્રોએ ઝેચ બળવાખોરો માટે વાયુવેગ પ્રવચન અને જાહેર ઘોષણા કરી હતી. કાસ્ટ્રોએ ક્યુબાના લોકોને ઝેકોસ્લેવેકીયન લોકોના પ્રતિક્રાંતિ અંગે સોવિયેત કર્યા હતા, જેઓ "મૂડીવાદને લીધે [[સામ્રાજ્યવાદી]]ઓના હાથમાં ઝેકોસ્લોવેકીયા તરફ વળી રહ્યા હતા." તેમણે બળવાખોરોના અગ્રણીઓ "[[પશ્ચિમ જર્મની]]અને [[સામ્યવાદ વિરોધી સિદ્ધાંતોમાં માનનારા]] પ્રતિભાવાત્મક ટોળાઓના એજન્ટોને બોલાવ્યા હતા."<ref>{{cite web | last = Castro | first = Fidel | authorlink = | coauthors = | date = | year = 1968 | month = August | url = http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/castro/1968/19680824 | title = Castro comments on Czechoslovakia crisis | format = | work = | pages = | publisher = FBIS | access-date = | archive-date = 2011-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110515022952/http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/castro/1968/19680824 | url-status = dead }}</ref> આક્રમણના તેમના જાહેર જનતાના ટેકાની સામે, એ સમયે કે જ્યારે ઘણા સોવિયેત સહયોગીઓ ઝેકોસ્લેવેકીયાના સાર્વભૌમત્વનું ઉલ્લંઘન હોવાનું માનતા હતા ત્યારે સોવિયેતે વધારાની લોનો અને ઓઇલ નિકાસમાં તાત્કાલિક ધોરણેથી વધારો કરીને ક્યુબાના અર્થતંત્રને રાહતો આપી હતી. 1971માં, [[પશ્ચિમી કટિબંધ]]માં કોઇ પણ (ફક્ત [[મેક્સિકો]] અપવાદરૂપ હતં, જેણે સર્વસમાન્ય સંમતિનો અસ્વીકાર કર્યો હતો) ક્યુબા સાથે સંબંધ ધરાવશે નહી તેવી [[અમેરિકન રાષ્ટ્રોના સમૂહ]]સર્વસામાન્ય સંમતિ હોવા છતાં કાસ્ટ્રોએ [[ક્યુબા]] સાથે પુનઃ રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપિત થતાં એક મહિના લાંબી ચિલીની મુલાકાત લીધી હતી. દેશના આંતરિક રાજકારણાં કાસ્ટ્રોએ સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો તેવી તે મુલાકાત દરમિયાન જંગી રેલીઓ યોજાઇ હતી અને જનતાને [[સલ્વોદોર એલેન્ડે]] , ની સલાહ આપતા હતા કે તે તેમના મંતવ્ય સામ્યવાદ તરફનો ચીલીયનનો માર્ગ ક્યુબા જેવા સમાન પથ પર મૂકવાનો પ્રયાસ હતો તેને ટેકો આપવાની સાબિતી તરીકે રાજકીય અધિકાર ધરાવનારા દ્વારા જોવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{cite book | last = Quirk | first = Robert | authorlink = | coauthors = |date= | year = 1995 | month = August | url = | title = Fidel Castro | work = | pages = | publisher = W. W. Norton & Company }} </ref> સોવિયેત નેતા [[મિખાઇલ ગોર્બાચેવે]] જ્યારે 1989માં સોવિયેતની મુલાકાત લીધી ત્યારે ગોર્બાચેવ દ્વારા યુએસએસઆરમાં આર્થિક અને રાજકીય સુધારાઓનું અમલીકરણ કરાતા હવાના અને મોસ્કો વચ્ચેના સામ્યવાદી સંબંધોમાં તિરાડ પડી હતી. સામ્યવાદી જોડાણો જેમ કે [[સોવિયેત સંઘ]], [[પૂર્વ જર્મની]], [[હંગેરી]] અને પોલેન્ડને સુધારાઓ ગર્તામાં ધકેલી રહ્યા હોવાથી અમે અન્ય સામ્યવાદી દેશોમાં ખરાબ ચિત્ર જોઇ રહ્યા છીએ, અત્યંત ખરાબ ચિત્ર," એવો કાસ્ટ્રોએ નવેમ્બર 1989માં નિરાશાજનક ઉદગાર કાઢ્યો હતો.<ref>{{cite web | date = 1989-11-09 | url = http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?r101:S17NO9-1592: | title = Castro Laments 'Very Sad Things' in Bloc | publisher = Washington Post | access-date = 2006-05-22 | archive-date = 2013-08-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130821085547/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?r101:S17NO9-1592: | url-status = dead }}</ref> ત્યાર બાદ 1991માં [[સોવિયેત સંઘના થયેલા પતન]]ને કારણે ક્યુબામાં તાત્કાલિક અને વિનાશક અસરો થઇ હતી. ==== અન્ય દેશો ==== {{quotation|As I have said before, the ever more sophisticated weapons piling up in the arsenals of the wealthiest and the mightiest can kill the illiterate, the ill, the poor and the hungry, but they cannot kill ignorance, illness, poverty or hunger.|Fidel Castro, 2002 <ref>[http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/2002/ing/f210302i.html March 21, 2002 Speech by Fidel Castro at the international conference on financing for development.]</ref>}} [[દક્ષિણ આફ્રિકા]]ના ટેકાવાળા [[યુએનઆઇટીએ]] વિરોધી દળો સામે માર્ક્સસિસ્ટ [[એમપીએલએ]] શાસિત સરકારને ટેકો પૂરો પાડવા માટે 4 નવેમ્બર 1975ના રોજ કાસ્ટ્રોએ [[અંગોલા]]માં ક્યુબન ટુકડીઓ લાદવાનો હુકમ આપ્યો હતો. યુએસએસાર ક્યુબન દળોને અંગોલામાં વિમાનમાં હેરફર કરવામાં વ્યસ્ત હોવાથી મોસ્કોએ ક્યુબાના પ્રયત્નોને સહાય કરી હતી. અંગોલામાં ક્યુબાની ભૂમિકા અંગે મનાય છે કે [[નેલ્સન મંડેલા]]એ એવી ટકોર કરી હતી કે "ક્યુબન આંતરરાષ્ટ્રીયવાદીઓએ આફ્રિકાની સ્વતંત્રતા, મુક્તિ અને ન્યાય માટે ઘણું બધુ કર્યું છે."<ref>{{cite web | last = Mandela | first = Nelson | url = http://en.wikiquote.org/wiki/Nelson_Mandela | title = Attributed quotes of Nelson Mandela | publisher = Wikiquote.org | access-date = 2006-05-11 }}</ref> 1977માં સોમાલીયા સાથે ઓગાડેન યુદ્ધમાં [[ઇથીયોપીયન]] દળોને મદદ કરવા માટે માર્કસિસ્ટને ક્યુબન ટુકડીઓ મોકલવામાં આવી હતી. વધારામાં, 1979માં [[નિકારાગુઆ]]ની [[સોમોઝા]] સરકારને ઉથલાવી પાડવા માટે સમગ્ર લેટિન અમેરિકામાં માર્કસિસ્ટ ક્રાંતિકારી ચળવળને ટેકો પૂરો પાડવો તેમજ [[સેન્ડીનિષ્ટા]]ને સહાય કરવા જેવી મદદ કાસ્ટ્રોએ કરી હતી. ક્યુબાની મુક્તિ માટેનું કેન્દ્ર<ref>{{cite web | date = 2006-08-25 | url = http://www.mediatransparency.org/recipientgrants.php?recipientID=1892 | title = Recipient Grants: Center for a Free Cuba | access-date = 2006-08-25 | archive-date = 2007-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070828125037/http://www.mediatransparency.org/recipientgrants.php?recipientID=1892 | url-status = dead }}</ref>એવા[[કાર્થાગે ફાઉન્ડેશન]]-દ્વારા દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે વિદેશમાં ક્યુબન લશ્કરી પગલાંઓમાં આશરે 14,000 ક્યુબનો માર્યા ગયા હોવાનો અંદાજ છે. <ref>{{cite web |last=O'Grady |first=Mary Anastasia |date=2005-10-30 |url=http://www.cubacenter.org/media/news_articles/countingcastrosvictims.php |title=Counting Castro's Victims |publisher=Wallstreet Journal, Center for a Free Cuba |access-date=2006-05-11 |archive-date=2006-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060418094333/http://www.cubacenter.org/media/news_articles/countingcastrosvictims.php |url-status=dead }}</ref> સોવિયેત આફ્રિકન યુદ્ધમાં કેટલા માર્યા ગયા તેની કાસ્ટ્રોએ કદી જાહેરાત કરી ન હતી, પરંતુ એક અંદાજ 14,000નો છે, જે નાના દેશ માટે ઘણો ઊંચો ગણાય.<ref>''હવાનામાં પરત'' મૌરિસ હેલ્પેરિન દ્વારા</ref> 1987માં નુકસાન પામેલા પૂર્વ ક્યુબન ઇન્ટેલિજન્સ મેજર જુઆન એન્ટોનિયો રોડ્રીક્વીઝ મર્નિયર કહે છે કે શાસને 1970માં દવાની ગેરકાયદે હેરફેર દ્વારા ભારે મોટી રકમની કમાણી કરી હતી. આ તમામ રોકડ ઉદાર ચળવળોને ધિરાણ પૂરુ પાડવા માટે ફિડલના સ્વીસ બેન્કના ખાતામાં જમા કરવાની હતી. <ref name="castroinc"/> કાસ્ટ્રોના ભાઈના આંતરિક વર્તુળના દોષી સભ્ય એવા [[નોબર્ટો ફ્યુન્ટેસે]]આ ઓપરેશનની વિગતો પૂરી પાડી હતી. તેમના અનુસાર, [[ડેમોક્રેટિક ફ્રંટ ફોર ધ લિબરેશન ઓફ પેલેસ્ટાઇન]] સાથે હાથ ધરવામાં આવેલા આ ઓપરેશનને કારણે 1975-76ના દીવાની યુદ્ધમાં લેબેનોનમાં બેંકોમાં લૂંટથી ક્યુબન ઇન્ટેલિજન્સને એક અબજની ચોરી કરવામાં સહાય પ્રાપ્ત થઇ હતી. સોનાની લગડીઓ, ઝવેરાત, જેમ્સ અને મ્યુઝિયમના ટુકડાઓને બૈરુત-મોસ્કો-હવાના હવાઇ માર્ગે [[ડિપ્લોમેટિક પાઉચ]]માં લાવવામાં આવ્યા હતા. કાસ્ટ્રોએ લૂંટારાઓને નાયકની જેમ વ્યક્તિગત નમસ્કાર કર્યા હતા. <ref name="castroinc">{{cite web|url=http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume15/pdfs/werlau.pdf|title=Fidel Castro, Inc.: A global conglomerate|author=Maria C. Werlau|access-date=2009-12-21|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325205056/http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume15/pdfs/werlau.pdf|url-status=dead}}</ref> પનામાના પૂર્વ પ્રમુખે 2000માં ક્યુબન પ્રમુખ ફિડલ કાસ્ટ્રોની હત્યાનો પ્રયાસ કરવાના આરોપો ધરાવતા ચાર ક્યુબન ભોગવટુ ધરાનારાઓને માફી આપી તે પહેલા બન્ને વચ્ચેના સંબંધો તોડી નાખવામાં આવ્યા હતા તે પછી 2005માં ક્યુબા અને પનામાએ રાજદ્વારી જોડાણોનો પ્રારંભ કર્યો હતો. દરેક દેશના વિદેશ પ્રધાને બન્ને દેશો કે લાંબુ જોડાણ ધરાવે છે તેવા ભાઈચારાની લાગણી દર્શાવતા દસ્તાવેજ પર હસ્તાક્ષર કરીને હવાનામાં સત્તાવાર રાજદ્વારી સંબંધોને પુનઃસ્થાપિત કર્યા હતા. <ref name="Cuba and Panama restore relations">{{cite web |date=2005-08-21 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4170374.stm | title = Cuba and Panama restore relations | publisher = BBC News | access-date = 2006-05-21}}</ref> ક્યુબા એક સમયે તેના અસંખ્ય લેટિન અમેરિકન પડોશીઓથી વેગળુ રહ્યું હતું, હવે તે તમામની સાથે સંપૂર્ણ રાજદ્વારી સંબંધો ધરાવે છે, પરંતુ કોસ્ટા રિકા અને અલ સાલ્વેડોર સાથે નહી. <ref name="Cuba and Panama restore relations"/> [[ચિત્ર:Castro-Trudeau 1976 - LAC PA136976.jpg|thumb|left|175px|કાસ્ટ્રો અને કેનેડીયન વડાપ્રધાન પિયર થ્રુડીયુ.]] ક્યુબા અને મેકિસકો વચ્ચેના સંબંધો લાંછનરૂપ રહ્યા હોવા છતાં દરેક તરફેથી તેને સુધારવાના પ્રયત્નો કરવામાં આવી રહ્યા છે. હવાનાથી પોતાના રાજદૂતને પાછા બોલાવવા માટે મેક્સિકોનું નેતૃત્વ કરતા મીકી માઉસ અંગે કરેલી ટિપ્પણી બદલ 1998માં ફિડલ કાસ્ટ્રોએ માફી માગી હતી. મેક્સિકન બાળકોને મેક્સિકન ઇતિહાસમાં મહત્વની વ્યક્તિઓને યાદ કરવા માટે ડીઝની પાત્રનું નામ આપવાનું સરળ રહેશે તેવું તેમણે અગાઉ કહ્યું ત્યારે તેમનો ઇરાદો લાગણી દુભાવવાનો ન હતો. ઉલ્ટાનું તેમણે કહ્યું હતું કે તેમના શબ્દો અમેરિકન સંસ્કૃતિના પ્રભુત્વને નીચા દેખાડવા માટેના હતા. <ref>{{cite web |date=1998-12-19 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/238827.stm | title = Castro says sorry to Mexico | publisher = BBC News | access-date = 2006-05-21}}</ref> જેમણે ટેલિફોનની વાતચીત ટેપ કરી હતી તેવા મેક્સિકન પ્રમુખ [[વિસેન્ટે ફોક્સે]] કાસ્ટ્રોનને તેમના નિવેદન બદલ માફી આપી હતી, તેના અનુસંધાને ફોક્સે મેક્સિકોમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘની સંમિટ ખાતે જવા માટે ફરજ પાડી હતી જેથી તેઓ પ્રમુખ બુશ કે જેઓએ પણ હાજરી આપી હતી તેમની હાજરીમાં ન રહે. <ref>{{cite web |date=2002-04-25 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1946089.stm | title = Mexico's Fox apologises to Castro | publisher = BBC News | access-date = 2006-05-21}}</ref> 1998માં 16 કેરીબિયન દેશોની સંમિટ બેઠક ખાતે કાસ્ટ્રોએ એમ કહેતા પ્રાદેશિક એકતાની હાકલ કરી હતી કે ફક્ત કેરીબિયન દેશો વચ્ચેના સહકારને મજબૂત બનાવવાથી વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં શ્રીમંત રાષ્ટ્રોનું પ્રભુત્વ રોકી શકાશે નહી. <ref>{{cite web |date=1998-08-21 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/156312.stm | title = Castro calls for Caribbean unity | publisher = BBC News | access-date = 2006-05-21}}</ref> કેરીબિયન રાષ્ટ્રોએ અમેરિકાએ વ્યાપારી વચનો તોડ્યા છે તેવો આરોપ લગાવતા ક્યુબાના કાસ્ટ્રોને બાથ ભીડી હતી. તાજેતર સુધી પ્રાદેશિક સ્તરેથી અસ્વીકાર કરાયેલા કાસ્ટ્રો કેરીબિયન દેશો પરત્વે સહાયો અને સ્કોલરશીપ વધારી રહ્યા હતા, જ્યારે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં અમેરિકન સહાયમાં 25 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. <ref>{{cite web |date= | year = 1998 | month = August 25 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/156756.stm | title = Castro finds new friends | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-21}}</ref> ક્યુબાએ [[કેરીબિયન કોમ્યુનિટી]]માં ચાર વધારાની એમ્બેસીઓ ખોલી છે: જેમાં [[એન્ટિગુઆ અને બાર્બુડા]], [[ડોમિનિકા]], [[સુરીનેઇમ]], [[સેઇન્ટ વિન્સેન્ટ અને ગ્રેનાડાઇન્સ]]નો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રગતિ ફક્ત ક્યુબાને એવો દેશ બનાવે છે જે કેરીબિયન દેશોના તમામ સ્વંતત્ર દેશોમાં એમ્બીસીઓ ધરાવતો હોય. <ref>{{cite news | last = | first = | month = March | year = 2006 | url = http://www.caribbeannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000008/000823.htm | title = Cuba opens more Caribbean embassies | publisher = Caribbean Net News | access-date = 2006-05-11 | archive-date = 2009-04-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090415220746/http://www.caribbeannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000008/000823.htm | url-status = dead }}</ref> [[ઉત્તર કોરીયા]]એ કાસ્ટ્રોને "ધી ગોલ્ડન મેડલ(હેમર અને સિકલ) અને રાષ્ટ્રીય ધ્વજનો ફર્સ્ટ ક્લાસ ઓર્ડર" એનાયત કર્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://granmai.co.cu/ingles/2006/diciembre/mar12/51conde.html|title=Democratic Korea decorates President Fidel Castro|publisher=Granma|access-date=2009-12-21|archive-date=2012-07-09|archive-url=https://archive.today/20120709212040/http://granmai.co.cu/ingles/2006/diciembre/mar12/51conde.html|url-status=dead}}</ref> લિબીયનના ''[[ખરા]]'' નેતા [[મૌમાર અલ ગદ્દાફી]] એ કાસ્ટ્રોના "લિબીય હ્યુમન રાઇટ્સ પ્રાઇઝ"ને મંજૂરી આપી હતી.<ref>{{cite web | last = | first = | year = 1998 | month =August 11 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/149414.stm | title =Libyan human rights prize awarded to Fidel Castro of Cuba | publisher =BBC News | access-date =2006-06-13}}</ref> 1998માં દશ્રિણ આફ્રિકાની મુલાકાત દરમિયાન પ્રમુખ નેલ્સન મંડેલા દ્વારા તેમને ઉષ્માભર્યો આવકાર આપવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{cite web |date= | year = 1998 | month = September 4 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/164687.stm | title = Castro's state visit to South Africa | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2000-05-21}}</ref> પ્રમુખ મંડેલાએ દક્ષિણ આફ્રિકાનો વિદેશીઓ માટેનો ઊંચામાં ઊંચો સિવીલીયન એવોર્ડ કાસ્ટ્રોને આપ્યો હતો, જે શુભ નિશાની હતી.<ref>{{cite web |date= | year = 1998 | month = September 6 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/165566.stm | title = Castro ends state-visit to South Africa | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-21}}</ref> બોટ્સવાના પ્રમુખશાહીના અનુસાર પાછલા ડિસેમ્બરમાં કાસ્ટ્રોએ 100 તબીબી સહાય કામદારોને મોકલીને તેમનું વચન પાળ્યું હતું. આ કામદારોએ એચઆઇવી/એઇડ્ઝ સામેની બોટ્સવાનાની લડાઇમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. બોટ્સવાનામાં ક્યુબાના સૌપ્રથમ રાજદૂત અન્ના વાલ્લેજેરાના અનુસાર, એચઆઇવી/એઇડ્ઝ સામેના વૈશ્વિક યુદ્ધ સામે સક્રિયપણ મદદ કરવાના તેમના દેશની જવાબદારીનો આ આરોગ્ય કામદારો એક ભાગ છે. <ref>{{cite web |date= | year = 2005 | month = December 16 | url = http://www.afrol.com/articles/15034 | title = Fidel Castro's "promise to Botswana fulfilled" | format = | work = | pages = | publisher = afrol News | language = | access-date = 2006-05-21}}</ref> પોતાની 1960માં [[માલોકમ એક્સ]] ખાતે [[હોટેલ થેરેસા]]ની ઐતિહાસિક મુલાકાત બદલ [[હારલેમ]]માં, કાસ્ટ્રોને એક મૂર્તિમંત પ્રતિભા તરીકે જોવાયા છે.<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | url = http://www.columbia.edu/cu/ccbh/mxp/ministermalcolm.html | title = Malcolm X Chronology | work = | pages = | publisher = Columbia University | language = | access-date = | archive-date = 2007-07-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070716112121/http://www.columbia.edu/cu/ccbh/mxp/ministermalcolm.html | url-status = dead }}</ref> [[કેનેડા]]ના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન [[પિયરે ટ્રુડેઉ]]ના મિત્ર તરીકે કાસ્ટ્રો જાણીતા હતા અને ઓક્ટોબર 2000માં ટ્રુડેઉની અંતિમયાત્રામાં સ્વૈચ્છિક રીતે શબને કાંધો આપનાર હતા. ટ્રુડેઉએ તેમની ઓફિસ છોડી દીધા બાદ તેમના મૃત્યુ સુધી તેમણે તેમની મિત્રતા ચાલુ રાખી હતી. ક્યુબા સાથે વેપાર કરનાર દેશ તરીકે [[કેનેડા]] ખુલ્લી રીતે અનેક દેશોમાંનો પ્રથમ [[અમેરિકન]]સાથી બન્યો હતો. ક્યુબા હજુ પણ કેનેડા સાથે સારા સંબંધો ધરાવે છે. 1998માં કેનેડાના વડાપ્રધાન [[જિયાન ક્રેટિયન]]પ્રમુખ કાસ્ટ્રોને મળવા અને તેમનું ગાઢ જોડાણ દર્શાવવા માટે ક્યુબામાં આવી પહોંચ્યા હતા. ટ્રુડેઉ 1976માં હવાનામાં આવ્યા ત્યારથી આઇલેન્ડની મુલાકાત લેનારા તેઓ પ્રથમ કેનેડીયન સરકારી નેતા હતા. <ref>{{cite web | last = | first = | authorlink =| coauthors = |date= | year = 1998 | month = April 20 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/80546.stm | title = Canadian PM visits Fidel in April | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-21}}</ref> [[ચિત્ર:Vladimir Putin in Cuba 14-17 December 2000-5.jpg|thumb|300px|2000માં વ્લાદીમીર પુટીન અને કાસ્ટ્રો.]] યુરોપીયન સંઘ કાસ્ટ્રો શાસનને "માનવ અધિકાર અને મૂળભૂત મુક્તિના ખુલ્લેઆમ ઉલ્લંઘન બદલ"દોષી ઠેરવે છે.<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:076E:0384:0386:EN:PDF|title=EU-Cuba relations|access-date=2009-12-21|archive-date=2009-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090905060853/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:076E:0384:0386:EN:PDF|url-status=dead}}</ref> 2001માં, [[યુરોપીયન સંઘ]]ના પ્રતિનિધિઓએ તેમના ક્યુબા સાથેની રાજકીટ વાટાઘાટને હવાના સાથેની સપ્તાહના અંત બાદની વાતો બાદ ફરી પાછી પાટે ચડી હોવા તરીકે વર્ણવી હતી. ઇયુએ માનવ અધિકારના પ્રશ્નોની ચર્ચા કરવા માટે ક્યુબાની ઇચ્છાને વખાણી હતી. ક્યુબા એક માત્ર લેટિન અમેરિકાનો દેશ છે જે ઇયુ સાથે આર્થિક સહકાર ધરાવતો નથી. જોકે, વ્યક્તિગત યુરોપીયન દેશો સાથેનો વેપાર મજબૂત છે, કેમ કે ક્યુબા પર અમેરિકન [[વેપાર પ્રતિબંધ]] બજારોને અમેરિકન હરિફોથી મુક્ત રાખે છે. <ref>{{cite web |date=2001-12-03 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1689710.stm | title = EU and Cuba bury the hatchet | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2000-05-21}}</ref> 2005માં ઇયુ ડેવલપમેન્ટ કમિશનર [[લુઇસ મિશેલે]]સામ્યવાદી રાજ્ય સાથેનો સંબંધ મજબૂત બનશે તેવા આશાવાદ સાથે તેમની મુલાકાતનો ક્યુબામાં અંત આણ્યો હતો. ઇયુ ક્યુબાનું સૌથી મોટું વ્યાપારીક ભાગીદાર છે. ક્યુબામાં 75 વિગ્રહીઓનો જેલવાસ અને ત્રણ હાઇજેકર્સને અપાયેલી ફાંસીએ રાજદ્વારી સંબંધો બગાડ્યા હતા. જોકે, ઇયુના કમિશનરને કાસ્ટ્રો તરફથી કોઇ વચન ન મળ્યું હોવા છતાંયે આ પ્રકારની સમસ્યાઓ અંગે ફિડલ કાસ્ટ્રોની ઇચ્છાથી તેઓ પ્રભાવિત થયા હતા. ક્યુબા રાજકીય કેદીઓને રાખવા ઇચ્છતું નથી, તેમને અમેરિકાના ભાડૂતી માણસો તરીકે જુએ છે.<ref>{{cite web | last = Gibbs | first = Stephen | authorlink = | coauthors = |date=2005-03-28 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4385657.stm | title = EU 'optimistic' after Cuba visit | publisher = BBC News | access-date = 2006-05-21}}</ref> લેટિન અમેરિકામાં તાજેતરની સામ્યવાદી સરકારોના નેતાઓ દ્વારા કાસ્ટ્રોને એક મૂર્તિમંત પ્રતિભા દ્વારા જોવામાં આવે છે. [[વેનેઝુએલા]]ના [[હુગો ચાવેઝ]] લાંબા સંય સુધી પ્રશંસક રહ્યા હતા અને ક્યુબન તબીબી સહાય સામે રાહત દરે પેટ્રોલિયમ પૂરુ પાડવા માટે ક્યુબા સાથે કરાર કર્યા હતા. [[બોલીવિયા]]ના [[ઇવો મોરાલ્સે]]તેમને"દરેક લેટિન અમેરિકન ક્રાંતિના પિતા"કહ્યા છે.<ref>{{cite news|publisher=[[Der Spiegel]]|url=http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,434272,00.html|title=Spiegel interview with Bolivia's Evo Morales|date=2006-08-28|access-date=2009-08-12}}</ref> == વારસાઇ મુદ્દાઓ == ક્યુબાના બંધારણના આર્ટિકલ 94 અનુસાર રાજ્ય કાઉન્સીલના પ્રથમ પ્રમુખ પ્રમુખની માંદગી કે મૃત્યુ સમયે પ્રમુખપદની ફરજો સંભાળે છે. ફિડલા કાસ્ટ્રોના પ્રમુખપદના છેલ્લા 32 વર્ષોમાં [[રાઉલ કાસ્ટ્રો]] તે સ્થિતિમાં હતા. પ્રમુખપદના વારસાના મુદ્દા અને કાસ્ટ્રોના દીર્ઘાયુષ્યને કારણે કાસ્ટ્રોના આરોગ્ય અને મૃત્યુને લઇને લાંબા સમય સુધી અફવાઓ, અટકળો અને મજાક થતી રહી હતી. 1998માં એવા અહેવાલ હતા કે તેમને ગંભીર મગજનો રોગ થયો છે, પાછળથી તે ખોટુ પૂરવાર થયં હતું. <ref> {{cite web |date=1998-07-24 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/138452.stm | title = Castro says he feels fine | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date =}}</ref> જૂન 2001માં કેરીબિયન સૂર્ય નીચે સાત કલાકના સંબોધન દરમિયાન તેઓ સ્પષ્ટ રીતે અશક્ત દેખાતા હતા. <ref>{{cite web |date=2001-06-23 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1404497.stm | title = Castro collapses during speech | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-16}}</ref> તે દિવસે તેમણે તેમનું સંબોધ પૂરુ કર્યા બાદ તેઓ તેમના લશ્કરી ચિથરેહાલ વસ્ત્રોમાં સ્ફુર્તીથી ટેલીવીઝન સ્ટુડીયોમાં ચાલતા હતા અને પત્રકારો સાથે મજાક કરતા હતા. <ref>{{cite web |date= | year = 2001 | month = June 23 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1404511.stm | title = Castro finishes speech after collapse | format = | work = | pages = | publisher = BBC New | language = | access-date =2006-05-05}}</ref> જાન્યુઆરી 2004માં, [[બોગોટા]]ના મેયર [[લુઇસ એડ્યુરાડો ગાર્ઝોને]]જણાવ્યું હતું કે ક્યુબામાં વેકશન દરમિયાન તેમની બેઠકને પગલે "તેઓ માંદા જણાયા હતા".<ref>{{cite web | last = | first = | date = 2004-01-14 | url = http://www.cnn.com/2004/WORLD/americas/01/14/castro.health.ap | title = Bogota mayor: Castro health deteriorating | publisher = CNN.com | access-date = 2006-05-11 | archive-date = 2006-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060529041326/http://www.cnn.com/2004/WORLD/americas/01/14/castro.health.ap/ | url-status = dead }}</ref> મે 2004માં કાસ્ટ્રોના ફિઝિશીયને પોતાની તંદુરસ્તી બગડી રહી હોવા પ્રત્યે નનૈયો ભણ્યો હતો અને એવી અટકળ હતી કે તેઓ 140 વર્ષ સુધી જીવશે. ડો. સેલમન હુસૈને જણાવ્યું હતું કે "અખબારો હમેશા કોઇના વિશે અટકળયુક્ત હોય છે, જેમ કે તેમને એક વખત હૃદયરોગનો હૂમલો હતો, તેમને [[કેન્સર]]હતું, કંઇક ન્યુરોલોજીકલ મુશ્કેલી",પરંતુ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કાસ્ટ્રોની તંદુરસ્તી સારી છે. <ref>{{cite news | last =|first =|date= 2004-09-24 | url = http://www.smh.com.au/articles/2004/05/18/1084783511071.html | title = Fidel Castro can live to 140, doctor says | publisher = The Sydney Morning Herald | access-date = 2006-05-11 }}</ref> 20 ઓક્ટોબર 2004નારોજ કાસ્ટ્રોએ રેલીમાં સંબોધન કરવાને પગલે ગોથુ ખાઇ ગયા હતા અને પડી ગયા હતા, તેના કારણે તેમના ઢીંચણે અને જમણા હાથે ફ્રેક્ચર થયું હતું. <ref>{{cite news | last =|first =|date= 2004-05-19 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3761748.stm | title = Castro breaks knee, arm in fall | publisher = BBC News | access-date = 2006-05-14 }}</ref> તેઓ ચાલવાની ક્ષમતામાં સુધારો કરવા સક્ષમ હતા અને બે મહિના તેમણે આ જાહેરમાં દર્શાવ્યું હતું. <ref>{{cite web |date= | year = 2004 | month = December 23 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4122531.stm | title = First walk for Castro after fall | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-06-13}}</ref> ક્યુબામાં તેમની મોટી ભૂમિકા બદલ, આઇલેન્ડ પર અને તેની બહાર જ્યાં તેઓ મોટા થયા હતા ત્યાં તેમની સુખાકારી અટકળોનો સતત સ્ત્રોત બની ગઇ હતી. કાસ્ટ્રોની તંદુરસ્તી માટે સીઆઇએ લાંબા સમય સુધી રસ દર્શાવતા હતા.<ref>{{cite web | last = Westcott | first = Kathryn | authorlink = | coauthors = |date= | year = 2005 | month = November 18 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4445484.stm | title = Why health matters for CIA | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-15}}</ref> 2005માં સીઆઇએએ જણાવ્યું હતું કે કાસ્ટ્રોને [[પાર્કિસન્સનો રોગ]] થયો હોવાનું તેમનું માનવું છે.<ref>{{cite web | last = Nordqvist | first = Christian | authorlink = | coauthors = | date = | year = 2005 | month = November | url = http://www.medicalnewstoday.com/healthnews.php?newsid=33663 | title = Fidel Castro has Parkinson's Disease, thinks the CIA | format = | work = | pages = | publisher = Medical News Today | language = | access-date = 2006-05-14 | archive-date = 2006-09-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060903003225/http://www.medicalnewstoday.com/healthnews.php?newsid=33663 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |date= | year = 2005 | month = November 17 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4444454.stm | title = Castro has Parkinson's says CIA | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-16}}</ref> કાસ્ટ્રોએ આ પ્રકારના દોષારોપણ ફગાવ્યા હતા, તેની સાથે [[પોપ જોહ્ન પાઉલ II]]નું ઉદાહરણ એમ કહીને ટાંક્યું હતું કે તેમને રોગનો ભય નથી. <ref>{{cite web | last = Nordqvist | first = Christian | authorlink = | coauthors = | date = | year = 2005 | month = November | url = http://www.medicalnewstoday.com/healthnews.php?newsid=33746 | title = Parkinson's disease a CIA fabrication, says Fidel Castro | format = | work = | pages = | publisher = Medical News Today | language = | access-date = 2006-05-14 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === માંદગી અને ફરજોની ફેરબદલી === 31 જુલાઇ 2006ના રોજ કાસ્ટ્રોએ [[સ્ટેટ કાઉન્સીલ]]ના પ્રમુખ, [[કાઉન્સીલ ઓફ મિનીસ્ટર્સ]]ના પ્રમુખ, [[ક્યુબન કોમ્યુનિટી પાર્ટી]]ના ફર્સ્ટ સેક્રેટરી અને સશસ્ત્ર દળોના [[કમાન્ડર ઇન ચિફ]]ના પદની ફરજો તેમના ભાઈ [[રાઉલ કાસ્ટ્રો]]ને સોંપી હતી. ફિડલને પેટથી ગુદા નીચેના ભાગમાં સતત બ્લીડીંગને કારણે તેમને કરવામાં આવેલી સર્જરીમાંથી બેઠા થયા ત્યાં સુધી આ ફરજોની ફેરબદલી ફક્ત થોડા સમય માટે જ વર્ણવવામાં આવી હતી.<ref>http://news.yahoo.com/s/nm/20060801/ts_nm/cuba_dc_2{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2 ડિસેમ્બર 2006ના રોજ ઉતરાણ કરનાર [[ગ્રાનમા]] બોટની 50મી જન્મજયંતિના રાષ્ટ્રીય સમારંભમાં હાજરી આપવા માટે કાસ્ટ્રો ભારે બિમાર હતા, જે તેમની વિલંબિત 80મી જન્મજયંતિની ઉજવણી પણ બની ગઇ હતી. કાસ્ટ્રોની ગેરહાજરીએ એવા અહેવાલોને વેગ આપ્યો હતો કે તેમને ટર્મિનલ [[સ્વાદુપિંડનું કેન્સર]]છે અને તેઓ સારવારની ના પાડે છે,<ref>{{cite news|url=http://news.sky.com/skynews/article/0,,30200-1243432,00.html|title=Casto in Cancer Battle|publisher=Sky News|date=December 8, 2006|access-date=ડિસેમ્બર 21, 2009|archive-date=ઑક્ટોબર 11, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011134153/http://news.sky.com/skynews/article/0,,30200-1243432,00.html|url-status=dead}}</ref>પરંતુ 17 ડિસેમ્બર 2006ના રોજ કાસ્ટ્રોને ટર્મિનલ બિમારી ન હતી અને આકસ્મિક રીતે જ તેમની જાહેર ફરજો પ્રત્યે પરત ફર્યા હતા. <ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2006/WORLD/americas/12/17/castro.ap/index.html?eref=rss_topstories|publisher=CNN|date=December 17, 2006|title=Castro has no terminal illness, officials tell congressman|access-date=ડિસેમ્બર 21, 2009|archive-date=ડિસેમ્બર 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061218225224/http://www.cnn.com/2006/WORLD/americas/12/17/castro.ap/index.html?eref=rss_topstories|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=topNews&storyid=2006-12-17T222317Z_01_N18357550_RTRUKOC_0_US-CUBA-CASTRO.xml&src=rss.|publisher=Reuters|date=December 17, 2006|title=U.S. lawmakers told Castro not dying, no cancer|access-date=2009-12-21|archive-date=2007-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20070922102302/http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=topNews|url-status=dead}}</ref> === કાસ્ટ્રોની તંદુરસ્તી અંગેની અફવાઓ === કાસ્ટ્રો ટર્મિનલ કેન્સ્રરથી પીડાઇ રહ્યા હોવાના ક્યુબાના સતત નનૈયા છતા 24 ડિસેમ્બર 2006ના રોજ સ્પેનિશ અખબાર ''અલ પેરિયોડિકો ડિ કેટાલુન્યા'' અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો હતો કે સ્પેનિશ સર્જન જોસ લુઇસ ગાર્સિયા ક્યુબન સરકારે ભાડે રાખેલ વિમાનમાં બેસીને ક્યુબા ગયા છે. ડો. ગાર્સિયા સેબ્રિયો સ્વાદુપીંડના નિષ્ણાત છે, જેઓ કેન્સરની સારવારમાં વધુ વિશિષ્ટતા ધારણ કરે છે. જે વિમાન ડો. ગાર્સિયા સેબ્રિયોને લઇ જતું હતું તેમાં મોટા જથ્થામાં વિશિષ્ટ મેડિકલ સાધનો પણ લઇ જવાયા હતા તેવા પણ અહેવાલ હતા.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6208451.stm|publisher=BBC|date=December 25, 2006|title=Surgeon 'flew in to treat Castro'}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/12/25/world/americas/25cuba.html?ref=americas|publisher=The New York Times|date=December 25, 2006|title=Spanish Doctor is Said to Be Aiding Castro}}</ref> 26 ડિસેમ્બર 2006ના રોજ મેડ્રીડથી પાછા ફર્યા બાદ ટૂંક સમયમાં જ ડો. ગાર્સિયા સેબ્રિડોએ સમાચાર પરિષદ યોજી હતી જેમાં તેમણે કાસ્ટ્રોની તંદુરસ્તી અંગેના પ્રશ્નોના જવાબો આપ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે "તેમને કેન્સર ન હતું, તેમને પાચન વ્યવસ્થાની સમસ્યા હતી," અને ઉમેર્યું કે, "તેમની સ્થિતિ સ્થિર છે. તેઓની તબીયત અત્યંત ગંભીર ઓપરેશનમાથી સુધારા પર છે. એક ક્ષણ માટે તેમને બીજું ઓપરેશન કરવું પડશે તેવું નિશ્ચિત ન હતું. "<ref>{{cite web | url = http://www.timesonline.co.uk/article/0,,11069-2519372,00.html | title = Castro does not have cancer, says Spanish doctor | work = | pages = | publisher = Times Online | language = | access-date = 2006-12-26 | archive-date = 2010-06-02 | archive-url = https://archive.today/20100602062105/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,11069-2519372,00.html | url-status = dead }}</ref> મોટા ભાગના ક્યુબનોએ કાસ્ટ્રોને ગંભીર બિમારી છે તેવી તેમને જાણ હતી તેવું સમર્થન આપ્યા છતાં મોટા ભાગના કાસ્ટ્રો વિનાના ભવિષ્ય અંગે ચિંતાતૂર હતા. <ref>{{cite web | last =Gonzalez-Torres | first =Fernan | year =2006 | month =December 30 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6215229.stm | title =Cubans look to future with trepidation | publisher =BBC News | access-date =2007-01-01 }}</ref> 16 જાન્યુઆરી 2007ના રોજ સ્પેનિશ અખબાર, ''[[અલ પાઇસ]]'' , ડો. ગાર્સિયા સેબ્રિડોને કામે રાખ્યા છે તેવી [[મેડ્રિડ]]ની ગ્રેગોરીયો મારાનોન હોસ્પિટલના બે ગુપ્ત સ્ત્રોતોને ટાંકતા અહેવાલ આપ્યો હતો કે કાસ્ટ્રો [[ડાયવર્ટિકલ્ટીસ]]ના ભારે કેસ બાદ થયેલા ગુદાના ચેપને કારણે ત્રણ નિષ્ફળ ઓપરેશનો અને ગૂંચવણોને કારણે અત્યંત ગંભીર સ્થિતિમાં છે અને તેમને [[સિકાટ્રીઝીંગ]] છે. જોકે, ડો. ગાર્સિયા સેબ્રિડોએ સીએનએનને જણાવ્યું હતું કે તેઓ અહેવાલનો સ્ત્રોત નથી અને કાસ્ટ્રોની તબીબી ટીમ સિવાય આવતા કોઇપણ નિવેદનો પાયાવિહોણા છે. <ref>{{cite web | year =2007 | month =January 16 | url =http://www.cnn.com/2007/WORLD/americas/01/15/castro.condition/index.html | title =Spanish newspaper: Castro prognosis 'very grave' | publisher =CNN | access-date =2007-01-16 }} </ref> તેમજ, મેડ્રિડ સ્થિત ક્યુબન રાજકારણીએ જણાવ્યું હતું કે અહેવાલો ખોટા છે અને કોઇ પણ ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, જ્યારે વ્હાઇટ હાઉસના અખબારી સચિવ [[ટોની શો]]એ જણાવ્યું હતું કે અહેવાલો ફક્ત અગાઉના તંદુરસ્તીની આસપાસની કોઇ પ્રકારની વિગત જેવા દેખાય છે. આપણે કશુ જ નવુ નથી મેળવ્યું."<ref>{{cite web | last =Roman | first =Mar | year =2007 | month =January 16 | url =http://hosted.ap.org/dynamic/stories/S/SPAIN_CUBA_CASTRO?SITE=FLROC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT | title =Castro reportedly in 'grave' condition | publisher =Associated Press | access-date =2007-01-16 | archive-date =2018-12-16 | archive-url =https://web.archive.org/web/20181216031947/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/S/SPAIN_CUBA_CASTRO?SITE=FLROC&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | year =2007 | month =January 16 | url =http://www.elpais.com/articulo/internacional/cadena/actuaciones/medicas/fallidas/agravo/estado/Castro/elpepuint/20070116elpepiint_16/Tes | title =Una cadena de actuaciones médicas fallidas agravó el estado de Castro | publisher =El Pais | access-date =2007-01-16 }}</ref><ref>{{cite web | last =Boadle | first =Anthony | year =2007 | month =January 16 | url =http://news.yahoo.com/s/nm/20070116/wl_nm/cuba_castro_monday_dc_5 | title =Castro had 3 failed surgeries, paper says | publisher =Reuters | access-date =2007-01-16 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 30 જાન્યુઆરી 2007 રોજ, ક્યુબન ટેલીવીઝન અને પેપર ''જુવેન્ટ્યુડ રેબેલ્ડે'' એ તાજા વીડીયો અને ફોટો દર્શાવ્યા હતા, જે કહેવાય છે તે એક દિવસ પહેલા કાસ્ટ્રો અને હુગો ચાવેઝ વચ્ચેની બેઠકના હોવાનું મનાતું હતું. <ref>[http://www.juventudrebelde.cu/cuba/2007-01-30/fidel-y-chavez-se-abrazan-de-nuevo-en-la-habana/ જુવેન્ટુડ રેબેલ્ડે (સ્પેનિશમાં)]</ref><ref>[http://www.miami.com/mld/miamiherald/16584601.htm મિયામી હેરાલ્ડ - નવી વીડીયોમાં નબળો કાસ્ટ્રો ]</ref> ફેબ્રુઆરી 2007ના મધ્યમાં [[એસોસિયેટેડ પ્રેસ]] દ્વારા એવો અહેવાલ અપાયો હતો કે પ્રવર્તમાન પ્રમુખ રાઉલ કાસ્ટ્રોએ જણાવ્યું છે કે ફિડલ કાસ્ટ્રોની તંદુરસ્તી હવે સુધરી રહી છે અને સરકાર તરફેના તમામ અગત્યના મુદ્દાઓમાં હવે ભાગ લઇ રહ્યા છે. "ભારે અગત્યના પ્રશ્નો અંગે તેમનો સંપર્ક કરી શકાય છે.," એમ રાઉલ કાસ્ટ્રોએ ફિડલ અંગે જણાવ્યુ હતું. "તેઓ દરમિયાનગીરી કરતા નથી, પરંતુ તેઓ બધી બાબતો વિશે જાણે છે."<ref name="NewsMax">"[http://newsmax.com/archives/articles/2007/2/9/220202.shtml રાઉલ કાસ્ટ્રો માને છે કે ફિડલ સુધરી રહ્યો છે]". [[એસોસિયેટેડ પ્રેસ]], 10 ફેબ્રુઆરી, 2007.</ref> 27 ફેબ્રુઆરી 2007ના રોજ [[રોઇટર્સે]] એવો અહેવાલ આપ્યો હતો કે ફિડલ કાસ્ટ્રોને [[હુગો ચાવેઝ]] દ્વારા હોસ્ટ કરવામાં આવેલા જીવંત રેડીયો ટોક શો''[[અલો પ્રેસીડંટ]]'' માં બોલાવવામાં આવ્યા હતા અને તેમની સાથે 30 મિનીટ સુધી વાતો કરી હતી જે દરમિયાન તેઓ અત્યંત તંદુરસ્ત અને વ્યવસ્થિત દેખાયા હતા, જેવા તેઓ તેમની જુલાઇમાં સર્જરી બાદના કોઇ પણ ઓડીયો અથવા વીડીયો શોમાં દેખાયા ન હતા. અહેવાલ હતા કે કાસ્ટ્રોએ ચાવેઝને કહ્યું હતું કે, "હું ફરી પાછો સ્વસ્થ થઇ રહ્યો છું. હુ માનું છું કે મારામાં વધુ શક્તિ છે, વધુ મજબૂતાઇ અને અભ્યાસ માટે વધુ સમય છે," મજાક કરતા ઉમેર્યું હતું કે "હું ફરી પાછો વિદ્યાર્થી બની ગયો છું." બાદમાં વાતચીતમાં ([http://www.granma.cu/espanol/2007/febrero/mier28/conversa.html સ્પેનિશમા ટ્રાન્સક્રિપ્ટ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120803012644/www.granma.cu/espanol/2007/febrero/mier28/conversa.html |date=2012-08-03 }}; [http://www.juventudrebelde.cu/cuba/2007-02-27/conversacion-telefonica-entre-fidel-castro-y-hugo-chavez-audio/ ઓડીઓ]) , વિશ્વના બજારો ગગડી રહ્યા હોવાનો તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો હતો જે એક દિવસ પહેલા થયું હતું અને ટિપ્પણી કરી હતી કે વિશ્વ મૂડીવાદી વ્યવસ્થા કટોકટીમાં તેવા તેમના ઇરાદાની તે સાબિતી હતી. <ref>{{cite web | last =Pretel | first =Enrique Andres | year =2007 | month =February 28 | url =http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N27428997.htm | title =Cuba's Castro says recovering, sounds stronger | publisher =Reuters AlertNet | access-date =2007-02-28 | archive-date =2010-04-02 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100402223508/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N27428997.htm | url-status =dead }}</ref> માર્ચ અને એપ્રિલન પ્રારંભના ગાળામાં તેમની સ્થિતિમાં સુધારા અંગેના અહેવાલો સતત વહેતા રહ્યા હતા. 13 એપ્રિલ 2007ના રોજ, ચાવેઝને એસોસિયેટેડ પ્રેસ દ્વારા એવું કહેતા ટાંકવામાં આવ્યા હતા કે કાસ્ટ્રોએ તેમની માંદગીમાંથી મોટે ભાગે સંપૂર્ણ રીતે સુધારો મેળવી લીધો છે. તેજ દિવસે, ક્યુબન વિદેશ પ્રધાન ફેલિમ રોકે વિયેતનામમાં અખબારી પરિષદમાં એ વાતને સમર્થન આપ્યું હતું કે કાસ્ટ્રોની તબીયત સતત સુધરી રહી છે અને તેઓ તેમની નેતાગીરીવાળી જવાબદારીઓ ફરી સંભાળી લીધી છે. <ref>{{cite web | last =Pearson | first =Natalie Obiko | year =2007 | month =April 13 | url =http://www.breitbart.com/article.php?id=D8OFU0O80&show_article=1 | title =Venezuela: Ally Castro Recovering | publisher =Associated Press | access-date =2007-04-13 | archive-date =2011-05-13 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110513084559/http://www.breitbart.com/article.php?id=D8OFU0O80&show_article=1 | url-status =dead }}</ref> 21 એપ્રિલ 2007ના રોજ, સત્તાવાર અખબાર ''ગ્રાનમા'' અહેવાલ ટાંક્યો હતો કે હવાના ખાતે મુલાકાત લેનારા ચાઇનીઝ કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના પોલીટબ્યૂરોના સભ્ય [[વુ ગ્યુન્ઝહેંગ]], સાથે એક કલાકની બેઠક કરી હતી. તેમની બેઠકના ફોટોગ્રાફે તેમની સર્જરી બાદના અગાઉ જારી કરાયેલા ફોટોગ્રાફની તુલનામાં ક્યુબન પ્રમુખ તંદુરસ્ત દર્શાવાયા હતા.<ref>{{cite web | year =2007 | month =April 21 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6578539.stm | title =Castro resumes official business | publisher =BBC News | access-date =2007-04-21 }}</ref> કાસ્ટ્રોની સુદરતી તંદુરસ્તી પર ટિપ્પણી તરીકે, અમેરિક પ્રમુખ [[જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ.બુશે]] કહ્યું હતું કે: "એક દિવસ સારા ભગવાન ફિડલ કાસ્ટ્રોને દૂર લઇ જશે," આવું સાભળીને નાસ્તિક કાસ્ટ્રોએ સણસણતો જવાબ આપ્યો હતો કે: "હવે મને સમયજાયું કે હું બુશ અને અન્ય પ્રમુખો કે જેમણે મારી હત્યાના હુકમો આપ્યા હતા તેમના આયોજન પ્રમાણે કેમ જીવતો રહ્યો છું: સારા ભગવાને મારી રક્ષા કરી."<ref>{{cite web | last = | first = | year =2007 | month =June 28 | url =http://www.reuters.com/article/topNews/idUSN2834938420070629 | title =Bush wishes Cuba's Castro would disappear | publisher =Reuters | access-date =2007-07-01 }}</ref> જાન્યુઆરી 2009માં કાસ્ટ્રોએ ક્યુબનોને જણાવ્યું હતું કે તેમના તાજેતરના ન્યૂઝ કોલમ નહી દેખાવાથી, તેમની કથળતી તંદુરસ્તીથી ચિંતા કરવા જેવી નથી અને તેમના ભવિષ્યના મૃત્યુથી વિચલિત થવાની જરૂર નથી. <ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/cuba/4324128/Fidel-Castro-sends-farewell-message-to-his-people.html|title=Fidel Castro sends farewell message to his people |last=Govan|first=Fiona|date=2009-01-23|publisher=[[The Daily Telegraph]]|access-date=2009-01-28}}</ref> તેજ સમયે 21 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ [[આર્જેન્ટીન]] પ્રમુખ [[ક્રિસ્ટીના ફર્નાન્ડિઝ]] સાથેની કાસ્ટ્રોની બેઠકના દ્રશ્યો જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name="BBC 23Jan9">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7846670.stm|title=Fidel contemplates his mortality |date=2009-01-23|publisher=[[BBC]]|access-date=2009-01-28}}</ref> === નિવૃત્તિ === {{quote|"I'm really happy to reach 80. I never expected it, not least having a neighbor - the greatest power in the world - trying to kill me every day."| Fidel Castro, July 21, 2006 <ref>[http://www.globalexchange.org/countries/americas/cuba/5436.html Fidel Castro, 20th Century Revolutionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100717034814/http://www.globalexchange.org/countries/americas/cuba/5436.html |date=2010-07-17 }} by Anthony Boadle, ''Reuters'', February 19, 2008</ref>}} 18 ફેબ્રુઆરી 2008ના પત્રમાં 24 ફેબ્રુઆરી 2008ના રોજની નેશનલ એસેમ્બલી બેઠક ખાતે તેઓ પ્રમુખના પદનો અને કમાન્ડર ઇન ચિફના પદનો સ્વીકાર કરશે નહી તેવી જાહેરાત કાસ્ટ્રોએ એવું કહેતા કરી હતી કે "હું ઇચ્છા રાખીશ નહી કે સ્વીકારીશ નહી-સ્ટેટ કાઉન્સીલનું પ્રમુખ પદ અને કમાન્ડર ઇન ચિફ,"<ref>{{cite news|author=Castro, Fidel|title=Message from the Commander in Chief|url=http://www.granma.cubaweb.cu/2008/02/19/nacional/artic10.html|work=Diario Granma|publisher=Comité Central del Partido Comunista de Cuba|date=February 18, 2008|access-date=2008-02-19|archive-date=2008-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080220100817/http://www.granma.cubaweb.cu/2008/02/19/nacional/artic10.html|url-status=dead}}</ref> સત્તાવાર જાહેર જીવનમાંથી અસરકારક રીતે તેમની નિવૃત્તિની જાહેરાત કરી.<ref>{{cite web | date= 2008-02-18 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7252109.stm | title = Fidel Castro announces retirement | publisher = BBC News | access-date = 2008-02-18}}</ref><ref>{{cite web | date = 2008-02-18 | url = http://africa.reuters.com/top/news/usnBAN929511.html | title = Fidel Castro stepping down as Cuba's leader | publisher = Reuters | access-date = 2008-02-18 | archive-date = 2009-01-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090103110711/http://africa.reuters.com/top/news/usnBAN929511.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |date =2008-02-19 |url= http://www.miamiherald.com/news/americas/story/424291.html|title = Fidel Castro will step down after 50 years at Cuba's helm |publisher= miamiherald.com|access-date=2008-02-19}}</ref> સત્તાવાર કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીની અખબાર ''[[ગ્રાનમા]]'' દ્વારા પત્રને ઓનલાઇન પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં કાસ્ટ્રોએ દર્શાવ્યું હતું કે તેમના આ નિર્ણય પાછળ તેમની તંદુરસ્ત મુખ્યત્વે જવાબદાર હતી, એમ કહેતા દર્શાવ્યું હતું કે "જેમાં સંપૂર્ણ ચલિતતા અને સંપૂર્ણ અર્પણની જરૂર છે તેવી જવાબદારીઓને લેતા મારા અંતરાત્મા સાથે વિશ્વાસઘાત થશે, જે હું મારી શારીરિક સ્થિતિને જોતો આપી શકું તેમ નથી".<ref>{{cite web |date =2008-02-19 |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7252109.stm|title = Fidel Castro announces retirement |publisher=[[BBC News]]|access-date=2008-02-19}}</ref> === અનુગામી === [[ચિત્ર:Dmitry Medvedev in Cuba 28 November 2008-4.jpg|thumbnail|300px|right|ફિડલ કાસ્ટ્રોના ભાઈ રાઉલ કાસ્ટ્રો અને મિત્રી મેડેવેડેવ.]] {{wikinews|Raúl Castro chosen new President of Cuba}} 24 ફેબ્રુઆરી 2008ના રોજ [[નેશનલ એસેમ્બલી ઓફ પીપલ્સ પાવરે]] પક્ષપાત વિના તેમના ભાઈ, [[રાઉલ કાસ્ટ્રો]]ને, ફિડલના અનુગામી તરીકે [[ક્યુબાના પ્રમુખ]] તરીકે પસંદ કરી લીધા હતા.<ref name="BBC"/> ફિડલના અનુગામીએ તેમના પ્રથમ સંબોધનમાં તેમણે નેશનલ એસેમ્બલી ઓફ પીપલ્સ પાવરને એવી દરખાસ્ત કરી હતી કે વધુ પડતી અગત્યતા ધરાવતી બાબતો જેમ કે સંરક્ષણ, વિદેશ નીતિ અને દેશના સામાજિક આર્થિક વિકાસને વગતી બાબતો અંગે ફિડલને સંપર્ક કરવાનું ચાલુ રાખવામાં આવશે. આ દરખાસ્તને તરત જ નેશનલ એસેમ્બલીના 597 સભ્યોએ પક્ષપાત વિના મંજૂર કરી લીધી હતી. રાઉલે ફિડલને "બિનપર્યાય"તરીકે વર્ણવ્યા છે. <ref>{{Cite web |url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=41321 |title=ક્યુબા: પોતાની બેઠકનો ભાગ ફિડલ સાથે પાડતા રાઉલ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511102235/http://ipsnews.net/news.asp?idnews=41321 |url-status=dead }}</ref> ફિડલ કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના પ્રથમ સેક્રેટરી તરીકે ચાલુ રહ્યા હતા. <ref>{{cite web|date=2008-02-24|url=http://www.voanews.com/english/2008-02-24-voa16.cfm|title=Raul Castro Chosen to Lead Cuba|publisher=Voice of America|access-date=2008-02-24|archive-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226111529/http://www.voanews.com/english/2008-02-24-voa16.cfm|url-status=dead}}</ref> == ધાર્મિક માન્યતાઓ == કાસ્ટ્રો [[રોમન કેથોલિક]] બાળક તરીકે મોટા થયા હતા, પરંતુ દરેકની જેમ આચરણ કરતા ન હતા. [[ઓલિવર સ્ટોન]]ની દસ્તાવેજી''[[કમાન્ડન્ટ]]'' માં, કાસ્ટ્રો દર્શાવે છે કે "હું કદી માન્યતાઓ ધરાવતો ન હતો", અને ફક્ત એક જ વાત સાચી છે કે ફક્ત એક જ જિંદગી છે.<ref>{{YouTube|WLUcOqeoKck|Comandante - Fidel Castro & Oliver Stone}}</ref> [[પોપ જ્હોન 23]]એ [[પોપ પિય, 12]]ના [[સામ્યવાદ વિરુદ્ધના નિયમો]]ને આધારે કાસ્ટ્રોને 1962માં ચર્ચમાંથી [[બહાર કાઢી મૂક્યા]] હતા, 1949ના નિયમો કે કેથોલિકોને સામ્યવાદી સરકારોને ટેકો આપવા પર પ્રતિબંધ ફરમાવતા હતા. 1992માં કાસ્ટ્રો ધર્મ પરના નિયંત્રણોને ઢીલા મૂકવા સંમત થયા હતા અને એટલું જ નહી પરંતુ ચર્ચ જતા કેથોલિકોને ક્યુબન કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીમાં જોડાવાની પણ મંજૂરી આપી હતી. તેમણે તેમના દેશને "નાસ્તિક"ને બદલે "બિનસાંપ્રદાયિક" તરીકે વર્ણવવાનું શરૂ કર્યું હતું. <ref> {{cite web | author= | title= Pope John Paul II's visit to Cuba | journal= The New York Times -on the Web | year= | volume= | issue= | pages= | url= http://www.nytimes.com/library/world/cuba-pope-index.html}} </ref> [[પોપ જોહ્ન પૌલ બીજા]] 1998માં ક્યુબાની મુલાકાતે આવ્યા હતા, આઇલેન્ડ પર રોમન કેથોલિક ચર્ચા વડા તરીકેનું શાસન સંભાળ્યા બાદની સૌપ્રથમ મૂલાકાત હતી. કાસ્ટ્રો અને પોપ મુલાકાત દરમિયાન વિવિધ પ્રસંગોએ અડીને કે સાથે બેઠેલા દેખાયા હતા. કાસ્ટ્રોએ પોપ સાથેની તેમની જાહેર બેઠકોમાં ઘાટા બ્લ્યુ રંગનો બિઝનેસ સુટ (તેમના ચિથરેહાલ વસ્ત્રોને બદલે) પહેર્યો હતો અને પોપને આદર અને માન આપ્યું હતું.<ref name="Pope Condemns Embargo">{{cite web | first= Larry | last= Rother | authorlink= | coauthors= | date= January 28, 1998 | title= Pope Condemns Embargo; Castro Attends Mass | edition= | publisher= The New York Times | url = http://www.nytimes.com/library/world/012698pope-cuba-rdp.html | id= }}</ref> ડિસેમ્બર 1998માં કાસ્ટ્રો ઔપચારીક રીતે સૌપ્રથમ વખત સત્તાવાર ઉજવણી તરીકે [[ક્રિસ્ટમસ ડે]]નો પુનઃ પ્રારંભ કર્યો હતો, જેને કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી દ્વારા 1969માં નાબૂદ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |date= | year = 1998 | month = December 5 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/228764.stm | title = Castro ratifies Christmas holiday | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language =|access-date = 2006-05-20|accessyear = }}</ref> ક્યુબનોને ફરીથી [[ક્રિસ્ટમસ]]ને રજા તરીકે મનાવવાની અને ખુલ્લી રીતે ધાર્મિક સરઘસો કાઢવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. ક્રિસ્ટમસને જાહેર રજા તરીકે શરૂ કરતા પોપે કાસ્ટ્રોને આભાર માનતો ટેલિગ્રામ કર્યો હતો. <ref>{{cite web |date= | year = 1998 | month = December 28 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/243705.stm | title = Pope's Christmas message for Castro | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-20}}</ref> કાસ્ટ્રોએ 2003માં રોમન કેથોલિક કોન્વેન્ટ બ્લેસીંગ્સમાં હાજરી આપી હતી. આ અણધારેલી ઘટનાનો હેતુ જૂના હવાનામાં શરૂ કરવામાં આવેલી નવી કોન્વેન્ટને આશિર્વાદ આપવાનો અને પોપની ક્યુબાની મુલાકાતની પાંચમી જયંતિનું પ્રતીક રાખવાનો હતો. <ref>{{cite web |date= | year = 2003 | month = March 9 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2833699.stm | title = Castro attends convent blessing | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-20}}</ref> [[રૂઢીગત ખ્રિસ્તી]]મંડળના વરિષ્ઠ આધ્યાત્મિક નેતાઓ 20045માં ક્યુબામાં આવ્યા હતા, લેટિન અમેરિકામાં રૂઢીગત ધર્મપીઠે સૌપ્રથમ વખત મુલાકાત લીધી હોય તેવું ચર્ચના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વાર બન્યુ હતું : [[એક્યુમેનિકલ કેથેડ્રલ બાર્થોલોમેવ 1]] હવાનામાં કેથેડ્રલને સમર્પિત રહ્યા હતા અને ફિડલ કાસ્ટ્રોને સન્માનથી નવાજ્યા હતા. <ref>[http://www.wcc-coe.org/wcc/what/mission/evlet1-2004.html હવાના, ક્યુબામાં અર્પણ કરાયેલા નવું ગ્રીક ઓર્થોડોક્સ કેથેડ્રલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806230712/http://www.wcc-coe.org/wcc/what/mission/evlet1-2004.html |date=2009-08-06 }} www.wcc-coe.org March 2004.</ref> તેમના સાથીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ જૂના હવાનાના હૃદયસમા ભાગમાં રૂઢીગત ખિસ્તીઓને નાના રૂઢીગત કેથેડ્રલ ઊભા કરીને અને દાન કરીને ક્યુબન સરકારના નિર્ણયને પ્રતિભાવ આપી રહ્યા હતા. <ref>{{cite web | last = Gibbs | first = Stephen | authorlink = | coauthors = |date= | year = 2004 | month = January 22 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3418733.stm | title = Castro greets Orthodox patriarch | format = | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = 2006-05-20}}</ref> એપ્રિલ 2005માં [[પોપ જોહ્ન પૌલ 2]]ના નિધન બદ લાગણીવશ કાસ્ટ્રોએ તેમના માનમાં હવાનામાં [[જાહેર]]માં હાજરી આપી હતી અને વેટિકન એમ્બેસી ખાતે પોપની શ્રદ્ધાંજલિના પુસ્તક પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. <ref>{{cite web | last = Newman | first = Lucia |date=April 6, 2005 | url = http://www.cnn.com/2005/WORLD/americas/04/04/pope.castro/ | title = Castro signs pope's condolence book | publisher = CNN.com }}</ref> તેમણે છેલ્લે 46 વર્ષ પહેલા 1959માં તેમની એક બહેનના લગ્ન નિમીત્તે કેથેડ્રલની મુલાકાત લીધી હતી. કાર્ડિનલ [[જેઇન લુકાસ ઓર્ટેગા વાય આલમિનો]]એ ટોળાનું નેતૃત્વ સંભાળ્યુ હતું, તેઓ કાળ સુટમાં સજ્જ હતા, અને પવિત્ર ફાધર જોહ્ન પૌલ બીજાનું હૃદય બંધ પડી જવાથી (ક્યુબામાં)જે મૃત્યુ થયું હતું તે માટે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી હતી. "<ref>{{cite web | last = Batista|first = Carlos|date= 2005-04-05 | url = http://www.caribbeannetnews.com/2005/04/05/mourns.shtml | title = Fidel Castro mourns pope at Havana cathedral | publisher = Caribbean Net News | access-date = 2006-05-11 }}</ref> == જાહેર છબી == લશ્કરી શૈલીનો યુનિફોર્મ અને જંગી પ્રદર્શનોની આગેવાની કરીને કાસ્ટ્રોએ સતત ક્રાંતિની અસર પેદા કરી છે. તેઓ હંમેશ લશ્કરી વસ્ત્રોમાં સજ્જ દેખાયા હતા, પરંતુ તેમના વ્યક્તિગત દરજી મેરેલ[[વાન્ટ વૌટે]], પ્રસંગોપાત બિઝનેસ સ્યુટ બદલાવવા માટે સમજાવ્યા હતા. <ref>{{cite web |url=http://secure-wildcat.arizona.edu//papers/old-wildcats/spring95/February/February10,1995/01_5_m.html |title=In brief |access-date=2006-08-12 |accessmonthday= |accessyear= |author= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date=1995-02-10 |publisher=Arizona Daily Wildcat |archive-date=2006-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905005409/http://secure-wildcat.arizona.edu//papers/old-wildcats/spring95/February/February10,1995/01_5_m.html |url-status=dead }}</ref> કાસ્ટ્રોને વારંવાર કમાન્ડન્ટ તરીકે સંબોધવામાં આવે છે, પરંતુ તેમનુ હૂલામણું નામ "''અલ કાબેલો'' " છે,જેનો અર્થ "ઘોડો" તેવો થાય છે, આ લેબલ સૌપ્રથમ વખત ક્યુબન મનોરંજનકાર [[બેન્ની મોર]]ને આપવામાં આવ્યું હતું, જેણે તેની મંડળી સાથે હવાના પાસેથી પસાર થતાં કાસ્ટ્રોને સાંભળ્યા હતા અને બૂમ પાડી હતી કે "અહીં ઘોડાઓ આવ્યા!"<ref>રિચાર્ડ ગોટ્ટ, ''કયુબા : નવો ઇતિહાસ'' . p. 175. યેલ પ્રેસ </ref> ક્રાંતિકારી ઝુબેશ દરમિયાન અનુસરતા બળવાખોરોએ કાસ્ટ્રોને "ધી જાયંટ" તરીકે ઓળખ્યા હતા.<ref>જોન લી એન્ડરસન. ચે ગૂવેરા: ક્રાંતિકારી જીવન. p. 317.</ref> કાસ્ટ્રોની જલદ વાણીનો લાભ લેવા માટે મોટી સંખ્યામાં ટોળાઓ ઉમટી પડતા હતા, જે ખાસ કરીને કલાકો સુધી ચાલતી હતી. તેમના પરિવારના સભ્યો સહિત કાસ્ટ્રોના અંગત જીવન અંગેની ઘણી વિગતોનો અભાવ છે, કેમ કે માધ્યમોને તેનો ઉલ્લેખ કરવાની મનાઇ ફરવામાં આવી હતી. <ref>[http://www.latinamericanstudies.org/fidel/castro-family.htm ફિડલ કાસ્ટ્રોનો પરિવાર]</ref> કાસ્ટ્રોની અસર સતત ક્યુબાના સ્ટોર્સ, વર્માંગખંડોમાં, ટેક્ષીસ્ટેન્ડમાં અને રાષ્ટ્રીય ટેલીવીઝનમાં જોવા મળે છે.<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/4779529.stm</ref> કાસ્ટ્રોએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ [[વ્યક્તિત્વ વિશે પૂજ્ય ભાવ]]ને પ્રોત્સાહન આપતા નથી.<ref>"[http://www.pbs.org/newshour/bb/latin_america/cuba/castro_2-12-85.html ફિડલ કાસ્ટ્રો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131218201330/http://www.pbs.org/newshour/bb/latin_america/cuba/castro_2-12-85.html |date=2013-12-18 }}" ''પીબીએસ ઓનલાઇન ન્યુઝઅવર'' 12 ફેબ્રુઆરી, 1985.</ref> == કુટુંબ == તેમની પ્રથમ પત્ની [[મિર્ટા ડિયાઝ બાલાર્ટ]], કે જેમને તેઓ 11 ઓક્ટોબર 1948ના રોજ પરણ્યા હતા, તેમના દ્વારા કાસ્ટ્રોને ફિડલ એન્જલ ફિડેલિટો કાસ્ટ્રો ડિયાઝ બલાર્ટ નામનો પુત્ર છે, જેનો જન્મ 1 સપ્ટેમ્બર 1949ના રોજ થયો હતો. ડિયાઝ બાલાર્ટ અને કાસ્ટ્રો 1955માં અલગ પડી ગયા હતા અને તેણીએ એમિલીય નુનેઝ બ્લાન્કો સાથે ફર વાર લગ્ન કર્યા હતા. [[મેડ્રિડ]]સ્પેલ બાદ, ડિયાઝ બાલાર્ટ ફિડલિટો અને તેના પરિવાર સાથે રહેવા માટે હવાનામાં પરત ફરી હોવાના અહેવાલ છે. <ref>એન લુઇસ બાર્ડેક: ''ક્યુબા કોન્ફિડેન્શિયલ'' . p. 67. "એક માહિતગાર સૂત્ર દાવો કરે છે કે મિત્રા ક્યુબામાં 2002ના પ્રારંભમાં પરત ફર્યા હતા અને હાલમાં તેઓ ફિડલેટો અને તેમના પરિવાર સાથે રહે છે."</ref> ફિડલિટો [[ક્યુબા]]માં મોટો થયો હતો; તેના પિતાએ પદ ફરી દૂર કર્યા બાદ થોડા સમય માટે તે ક્યુબાના અણુ ઉર્જા પંચમાં જતો રહ્યો હતો. <ref name="anderson">જોન લી એન્ડરસન, "કાસ્ટ્રોનું છેલ્લી લડાઇ: ક્રાંતિ તેના નેતાને ટકાવી શકશે?" ધી ન્યુ યોર્કર, 31 જુલાઇ, 2006. [51] ^ [49] અને [50]</ref> ડિયાઝ બાલાર્ટના ભત્રીજા રિપબ્લિકન યુ.એસ. કોંગ્રેસમેન [[લિંકોલીન ડિયાઝ બાલાર્ટ]]અને [[મારીય ડિયાઝ બાલાર્ટ]] છે, જે કાસ્ટ્રો સરકારના મોઢેથી બોલીને ટિપ્પણી કરનારા હતા. ફિડલને તેની બીજી પત્ની ડાલીયા સોટો ડેલ વાલે દ્વારા પાંચ અન્ય પુત્રો હતા, જેમાં : એન્ટોનીયો, અલેજાન્ડ્રો, એલેક્સીસ, એલેક્ઝાંન્ડર "એલેક્સ" અને એન્જલ કાસ્ટ્રો સોટો ડેલ વિલેનો સમાવેશ થાય છે. <ref name="anderson"/> જ્યારે ફિડલ મિર્ટાને પરણ્યા ત્યારે તેમનો નાતાલીયા નાટી રેવ્યુલ્ટા ક્લેવ્સ સાથે પ્રણય ચાલતો હતો, જે 1925માં હવાનામાં જન્મી હતી અને ઓરલન્ડો ફર્નાન્ડિઝને પરણી હતી, પરિણામે તેને [[એલીના ફર્નાન્ડિઝ-રેવ્યુલ્ટા]]નામની પુત્રી થઇ હતી.<ref name="anderson"/> એલીનાએ 1993માં ક્યુબા છોડી દીધું હતું, સ્પેનિશ પ્રવાસી તરીકે વશપલ્ટો કરીને ,<ref>{{cite web |url=http://www.canada.com/topics/news/world/story.html?id=2ef037b4-5f82-4283-b1fb-2cc9e2442977 |title=Cuba's first family not immune to political rift |access-date=2006-08-10 |accessmonthday= |accessyear= |author= |last=Boadle |first=Anthony |authorlink= |coauthors= |date=2006-08-08 |year= |month= |format= |work= |publisher=Reuters |pages= |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011191626/http://canada.com/topics/news/world/story.html?id=2ef037b4-5f82-4283-b1fb-2cc9e2442977 |archive-date=2007-10-11 |url-status=dead }}</ref> અમેરિકામાં આશ્રય માગ્યો હતો. તેણી તેના પિતાની નીતિ અનુસાર મોડેથી બોલીને ટિપ્પણી કરનાર હતી. ગુપ્ત નામધારી સ્ત્રી દ્વારા તેમને જોર્જ એન્જેલ કાસ્ટ્રો નામનો એક બીજો પુત્ર હતો. ફિડલને ફ્રાંસિસ્કા પોપો નામની બીજી એક પુત્રી (જન્મ 1953) હતી, જે એક રાત્રિના પ્રણયનુ પરિણામ હતી. કુ.પોપો અને તેણીના પતિ હાલમાં મિયામીમાં રહે છે.<ref>ક્યુબા કોન્ફિડેન્શિયલ: મિયામી અને હવાનામાં પ્રેમ અને વેર એન લુઇસ બાર્ડેક દ્વારા; રેન્ડમ હાઉસ, ઇન્ક., 2002; આઇએસબીએન9780375504891</ref> તેમની બહેન [[જ્યુન્ટીયા કાસ્ટ્રો]] 1960ના પ્રારંભથી અમેરિકામાં રહે છે. તેણી જ્યારે પરદેશમાં વસવા આવી ત્યારે, તેણીએ જણાવ્યું હતું કે "મારા દેશમાં જે ચાલી રહ્યું છે તેનાથી લાંબા સમય સુધી હું વિમુખ રહી શકું નહીં. મારા ભાઈ ફિડલ કાસ્ટ્રો અને રાઉલે તેણીને પાણી વચ્ચે જેલમાં રાખી હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય સામ્યવાદ દ્વારા લોકોને જેલમાં રાખવાથી લઇને અસહ્ય ત્રાસ આપવામાં આવે છે."<ref>{{cite web| url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871241-1,00.html| title=The Bitter Family (page 1 of 2)| publisher=[[Time (magazine)|Time Magazine]]| date=1964-07-10| access-date=2008-02-19| archive-date=2013-08-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20130821224354/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871241-1,00.html| url-status=dead}}</ref> == વિવાદ અને ટીકા == === માનવ અધિકાર રેકોર્ડ === કાસ્ટ્રોના મોટા ભાગના ટીકાકારોમાંના અમુક કાસ્ટ્રોને [[સરમુખ્યત્યાર]] <ref name="Mallin">{{cite book|title=Covering Castro: rise and decline of Cuba's communist dictator|author=Jay Mallin|publisher=Transaction Publishers|isbn=9781560001560}}</ref> <ref name="idiotsguide">{{cite book|title=The complete idiot's guide to Latino history and culture|author=D. H. Figueredo}}</ref><ref name="dailymail">{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-516539/Farewell-Fidel-The-man-nearly-started-World-War-III.html|title=Farewell Fidel: The man who nearly started World War III|publisher=Daily Mail}}</ref><ref name="timesonline">{{cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article3399819.ece |title=Fidel Castro bows to illness and age as he quits centre stage after 50 years - Times Online |publisher=www.timesonline.co.uk |access-date=2009-04-22 |last=Catan |first=Thomas |archive-date=2010-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100601050708/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article3399819.ece |url-status=dead }}</ref><ref name="fade-out">{{cite web|url=http://www.washingtontimes.com/news/2008/feb/24/fidels-fade-out/|title=Fidel's fade-out}}</ref>અને તેમનું શાસન આધુનિક [[લેટિન અમેરિકા]]ના ઇતિહાસમાં આજ સુધીમાં લાંબામાં લાબું હતું. <ref name="idiotsguide"/><ref name="dailymail"/><ref name="timesonline"/><ref name="fade-out"/> [[માનવ અધિકાર નિરીક્ષણ]] સંસ્થાઓએ સુચવ્યું હતું કે કાસ્ટ્રોએ "રિપ્રેસીવ મશિનરી" ઊભી કરી છે, જે "ક્યુબનોને તેમના મૂળભૂત હકોથી સતત વંચિત રાખે છે".<ref name="HRW-Castro">{{cite web|title=Cuba: Fidel Castro’s Abusive Machinery Remains Intact|publisher=Human Rights Watch|url=http://www.hrw.org/en/news/2008/02/18/cuba-fidel-castro-s-abusive-machinery-remains-intact|date=2008-02-18|access-date=2009-10-07}}</ref> === ખરાબ સંચાલનના આરોપો === તેમના પુસ્તક, ''ક્યુબામાં ભ્રષ્ટાચાર'' માં, સેર્ગીયો ડિયાઝ બ્રીક્વેટ્સ અને જોર્જ એફ. પ્રેઝ લોપેઝસર્વાન્ડો જણાવે છે કે કાસ્ટ્રોએ ભ્રષ્ટાચારને સંસ્થાકિય બનાવ્યો હતો અને કાસ્ટ્રોની સરકારની માલિકીની ઇજારાશાહીઓ, ભેદભાવશાહી અને વિશ્વસનીયતાના અભાવે ક્યુબાને વિશ્વના અનેક ભ્રષ્ટાચારવાળ રાજ્યોમાંનું એક બનાવ્યું છે.".<ref name="corruption">{{cite book|title=Corruption in Cuba|author=Sergio Diaz-Briquets, Jorge F. Pérez-López}}</ref> સર્વાન્ડો ગોન્ઝાલીઝ ''ધી સિક્રેટ ફિડલ કાસ્ટ્રો'' માં, કાસ્ટ્રોને "ભ્રષ્ટ રાજા "કહે છે.<ref name="secretlife"/> 1959માં ગોનાલીઝના અનુસાર કાસ્ટ્રોએ "ફિડલનું તપાસ ખાતુ"સ્થાપિત કર્યું હતું,જેના દ્વારા તે ધારે તેટલું ભંડોળ ખેંચી શકે. <ref name="secretlife">{{cite book|title=The Secret Fidel Castro|author=Servando Gonzalez}}</ref> "કમાન્ડન્ટ રિઝર્વ"ની રચના 1970માં કરવામાં આવી હતી, જેના દ્વારા કાસ્ટ્રો "તેના સ્થાનિક અને વિદેશમાં રહેતા અસંખ્ય ગાઢ મિત્રોને ભેટ પૂરી પાડતો હતો" તેવો આક્ષેપ છે.<ref name="secretlife"/> ગોનાલીઝ હંકાર કરતા જણાવે છે કે કમાન્ડન્ટની અનામતો નકલી બિઝનેસ સામ્રાજ્ય અને મની લોન્ડરીંગ સાથે સંકળાયેલી છે. <ref name="secretlife"/> 1968ના પ્રારંભમાં, કાસ્ટ્રોના એક સમયના નિકટના મિત્રએ લખ્યું હતુ કે કાસ્ટ્રો સ્વીસ બેન્કમાં વિશાળ ખાતાઓ ધરાવે છે. <ref name="secretlife"/> કાસ્ટ્રોના સેક્રેટરી ઝુરીચ બેન્કનો ઉપયોગ કરતા દેખાયા હોવાનો આરોપ છે. <ref name="secretlife"/> ગોન્ઝાલીઝ માને છે કે ક્યુબાની સ્વીત્ઝરલેન્ડ સાથેની વ્યાપાર તંગી સાથે ક્યુબાની ઝુરીચ ખાતેની સંબધિત રીતે મોટી ઓફિસની રાષ્ટ્રીય ઓફિસ સાથે મેળ ખાતો નથી. <ref name="secretlife"/> કાસ્ટ્રો વિદેશમાં બેન્ક ખાતુ હોવાની અને તેમા ડોલર હોવાની વાતને નકારી છે. <ref name="BBC wealth"/>કાસ્ટ્રો વિરુદ્ધના ચળવળકર્તા અને કવિ [[જોર્જ વોલ્સ]] દર્શાવે છે કે પ્રેમ કેવી રીતે કરવો તેની કાસ્ટ્રોને કદીયે ખબર પડી નથી, અને તે "ફિડલે માનપૂર્વકના લગ્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો જે નિષ્ફળ ગયો હતો; તેણે માનવાચક રાજકારણનો પ્રયત્ન કર્યો તે પણ નિષ્ફળ ગયો".<ref name="geyer"/> === સંપત્તિ અંગેના આરોપો === કેજીબી અધિકારી, એલેક્સી નોવીકોવ જણાવે છે કે કાસ્ટ્રોનું અંગત જીવન અન્ય કોમ્યિનુસ્ટ વર્ગ જેવું હતું, "જે પ્રવેશી ન શકાય તેવા ગુપ્ત કુવા જેવું હતું". અન્ય વસ્તુઓમાં, તેમણે જણાવ્યું હતું કે કાસ્ટ્રો 9700 વ્યક્તિઓ કરતા વધુ અંગત ગાર્ડ અને ત્રણ વૈભવી જહાજો ધરાવતા હતા. <ref name="secretlife"/> 2005માં, અમેરિકન બિઝનેસ અને ફાયનાન્સિયલ મેગેઝીન''[[ફોર્બ્સે]]'' કાસ્ટ્રોને વિશ્વના સૌથી શ્રીમંત વ્યક્તિ તરીકેની યાદીમા સમાવ્યા હતા, જેમની કુલ સંપત્તિ અંદાજિત 550 મિલીયન ડોલરની હતી. મેગેઝીને જે અંદાજો દર્શાવ્યા હતા તે વિજ્ઞાન કરતા વધુ કલા વધારે હતા,<ref name="CBS wealth">[http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/16/world/main1622957.shtml કાસ્ટ્રો: હું શ્રીમંત નથી.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090313043156/http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/16/world/main1622957.shtml |date=2009-03-13 }} સીબીએસ (CBS) ન્યૂઝ. 24 એપ્રિલ 2007ના રોજ એક્સેસ.</ref> દાવો કરાયો હતો કે ક્યુબન નેતાની અંગત સંપત્તિ બ્રિટનની રાણી [[એલિઝાબેથ 2]] કરતા બમણી હતી, [[રાજકારણી]] અને બિઝનેસમેન દ્વારા હાસ્યાસ્પદ પૂરાવાઓ છતાં તે ક્યુબન નેતાનું અંગત જીવન નોંધપાત્ર રીતે સંયમી હતું. <ref name="BBC wealth">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/4985510.stm કાસ્ટ્રો મોટા નસીબનો દાવો નકારે છે]. બીબીસી ન્યૂઝ</ref> આ મૂલ્યાંકન ક્યુબાની [[સરકારની માલિકીની કંપનીઓ]]ની કુલ સંપત્તિના આર્થિક અંદાજો પરથી કાઢવામાં આવ્યું છે, અને કાસ્ટ્રો પાસે અંગત આર્થિક અંકુશ હતો તેવી માન્યતાનો ઉપયોગ કરાયો છે. <ref name="wealth">http://www.msnbc.msn.com/id/12807201/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501121333/http://www.msnbc.msn.com/id/12807201/ |date=2011-05-01 }} સંપત્તિ અહેવાલ પર કાસ્ટ્રો હોબાળો મચાવે છે. અસોસિએટેડ પ્રેસ 13 ડિસેમ્બર એક્સેસ્ડ 2006</ref> ફોર્બસ મેગેઝીને બાતમાં અંદાજ વધારીને 900 મિલીયન ડોલરનો કર્યો હતો, જેન કારણે [[સ્વીત્ઝરલેન્ડ]]માં ઘણી મોટી રોકડ પડી હોવાની અફવાને વેગ આપ્યો હતો. <ref name="BBC wealth"/> મેગેઝીને માહિતી માટે કોઇ સાબિતી આપી ન હતી,<ref name="CBS wealth"/> અને સીબીએસ ન્યૂઝના અનુસાર કાસ્ટ્રોનો શ્રીમંતોની યાદીમાં પ્રવેશ એ અન્ય વ્યક્તિઓ પર પૂરી પાડવામાં આવેલી માહિતીની તુલનામાં ઘણો સંક્ષિપ્ત હતો. <ref name="CBS wealth"/> કાસ્ટ્રો કે જેમણે મેગેઝીન સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાનું વિચાર્યુ હતું, તેમણે એવો પ્રતિભાવ આપ્યો હતો કે દાવાઓ ખોટા અને [[બદનક્ષી]]હતા", અને તે અમેરિકાની તેમને નીચા દેખાડવાની ઝુંબેશનો એક ભાગ હતો. <ref name="BBC wealth"/> તેમણે જાહેર કર્યુ હતું કે : "જો તેઓ સાબિત કરે કે મારે વિદેશમાં 900 મિલીયન ડોલર, 1 મિલીયન ડોલર, 500,000 મિલીયન ડોલર અથવા 1 ડોલ ધરાવતું બેન્ક ખાતુ છે તો હું રાજીનામુ આપી દઇશ."<ref name="BBC wealth"/> ક્યુબાની મધ્યસ્થ બેન્કના પ્રમુખ ફ્રાંન્સિસ્કો સોબેરોને દાવાને "હસ્યાસ્પદ બદનક્ષી" ગણાવતા જણાવ્યુ હતું કે, સરકારની વિવિધ કંપનીઓ પાસેથી એકત્ર કરવામાં આવેલા નાણાને ફરી પાછી આઇલેન્ડના અર્થતંત્ર, "વિવિધ ક્ષેત્રો જેમ કે આરોગ્ય, વિજ્ઞાન, આંતરિક સુરક્ષા, રષ્ટ્રીય સંરક્ષણ અને અન્ય દેશો સાથેના મજબૂતાઇના પ્રોજેક્ટો"માં રોકવામાં આવ્યા છે.<ref name="wealth"/> == વારસો == ફિડલ કાસ્ટ્રો આ દિવસમાં અત્યંત વિવાદાસ્પદ વ્યક્તિ રહ્યા હતા. તેમનો વારસાને સકારાત્મક કે નકારાત્મક રીતે લેવામાં આવશે તે રાજકીય વર્તુળોમાં સતત ચર્ચાઓ ચાલતી રહી હતી. જે લોકો પોતાની સરકારને ટેકો કરે છે તે સમાન્ય રીતે જણાવે છે કે ક્યુબા વિશ્વમાં સૌથી વધુ સાક્ષરતા દર ધરાવે છે અને અત્યંત અસરકારક આરોગ્યસંભાળ વ્યવસ્થા, નીચી સંપત્તિ અસમાનતા, સ્થિર સરકાર અને આફ્રિકામાં આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રજાતરફી સંઘર્ષોને ટેકો આપવાનો ભૂતકાળ ધરાવે છે. {{Citation needed|date=September 2009}} તેમને ઉતારી પાડનારાઓ ક્યુબાનો ઉજ્જડ માન અધિકાર રેકોર્ડ, સરમુખ્યત્યારશાહી રાજ્ય, સ્થિર અર્થતંત્ર અને રાજકીય મતભેદનો અવરોધ ભારપૂર્વક જણાવે છે. {{Citation needed|date=September 2009}} ઓક્ટોબર 2009માં, કાસ્ટ્રોને [[યુનાઇટેડ નેશન્સ જનરલ એસેમ્બલી]] દ્વારા "વર્લ્ડ હીરો ઓફ સોલીડરીટી" એવુ નામ આપવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=342574&amp;CategoryId=14919 મોરાલ્સને "માતૃભૂમિનો વૈશ્વિક નાયક" તેવું યુએન જનરલ એસેમ્બલી દ્વારા નામ અપાયું ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421032225/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=342574&CategoryId=14919 |date=2021-04-21 }} ''[[લેટિન અમેરિકન હેરાલ્ડ ટ્રિબ્યૂન]]'' દ્વારા</ref> == ફિડલ કાસ્ટ્રોના પૂર્વજો == {{ahnentafel top|Ancestors of Fidel Castro|width=100%}} {{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 94%; line-height: 133%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |31=31. |30=30. |29=29. |28=28. |27=27. |26=26. |25=25. |24=24. |23=23. |22=22. |21=21. |20=20. |19=19. Manuela Pereira |18=18. Ramon Núñez |17=17. Maria López Mendez |16=16. Casimiro Felipe de Castro Fernández<br />b. 1769, [[Lugo]], [[Lancara]], [[Galicia (Spain)|Galicia]], [[Spain]] |15=15. Isabel Ramos |14=14. Domingo González |13=13. Rafaela Vázquez Rivera |12=12. Francisco Hipólito Ruz Acosta <ref>Book: Todo el tiempo de los cedros: paisaje familiar de Fidel Castro Ruz‎</ref><br /> |11=11. Dominga Fernández |10=10. Pedro Argiz |9= 9. Juana Núñez Pereira<br /> |8= 8. Pedro Juan de Castro López<br />b. 1812, [[Lugo]], [[Lancara]], [[Galicia (Spain)|Galicia]], [[Spain]] |7= 7. Dominga González Ramos<br />b. 1915 |6= 6. Francisco Ruz Vázquez<br />b. 1911, |5= 5. Antonia Argiz Fernández<br />b. 1857, [[Lugo]], [[Lancara]], [[Galicia (Spain)|Galicia]], [[Spain]] |4= 4. Manuel de Castro Núñez<br />b. 1849, [[Lugo]], [[Lancara]], [[Galicia (Spain)|Galicia]], [[Spain]] |3= 3. Lina Ruz González<br />b. 1903, Las Catalinas, [[Camaguey]], Cuba |2= 2. [[Ángel Castro y Argiz|Ángel Maria Bautista Castro Argiz]]<br />b. 1875, [[Lugo]], [[Lancara]], [[Galicia (Spain)|Galicia]], [[Spain]] <ref>[http://www.wargs.com/other/castro.html Ancestry of Fidel Castro]</ref> |1= 1. Fidel Alejandro Castro Ruz <ref>[http://www.wargs.com/other/castro.html Ancestry of Fidel Castro]</ref><br />b. 1926, [[Holguín]], [[Birán]], [[Cuba]] }} == લેખિત કામગીરી == <small>'''ફિડલ કાસ્ટ્રો દ્વારા સંપૂર્ણ રીતે અથવા આંશિક રીતે ''' </small> * ''મૂડીવાદ કટોકટીમાં: ગ્લોબલાઇઝેશન એન્ડ વર્લ્ડ પોલિટીક્સ ટુડે'' , ઓશન પ્રેસ, 2000, આઇએબીએન 1876175184 * ''ચે: અ મેમોઇર'' , ઓશ પ્રેસ , 2005, આઇએસબીએન 192088825X * ''ક્યુબા એટ ક્રોસ રોડ઼્ઝ '' , ઓશન પ્રેસ , 1997, આઇએસબીએન 187528494X * ''ફિડલ કાસ્ટ્રો : માય લાઇફ: અ સ્પોકન ઓટોબાયોગ્રાફી '' , સ્ક્રીબનર, 2008, આઇએસબીએન 1416553282 * ''ફિડલ કાસ્ટ્રો રીડર'' , ઓશન પ્રેસ, 2007, આઇએસબીએન 1920888888 * ''ફિડલ માય અરલી યર્સ '' , ઓશન પ્રેસ, 2004, આઇએસબીએન 1920888098 * ''ફિડલ એન્ડ રિલીયજીયન: મેક્સિકન અને લિબરેશન વિચારધારા પર ફ્નીરેઇ બેટ્ટો સાથે વાતચીત'' , ઓશન પ્રેસ , 2006, આઇએસબીએન 1920888454 * ''પ્લેયા ગિરોનઃ બે ઓફ પિગ્સ : અમેરિકામાં વોશિગ્ટોનના પ્રથમ લશ્કરની હાર '' , પથફાઇન્ડર પ્રેસ, 2001, આઇએસબીએન 087348925X * ''પોલિટીકલ પોર્ટેઇટ્સ: ફિડલ કાસ્ટ્રો ઇતિહાસમાં વિખ્યાત વ્યક્તિ તરીકે પ્રતિબિંબીત'' , ઓશન પ્રેસ, 2008, આઇએસબીએન 1920888942 * ''ધી ડિક્લેરેશન્સ ઓફ હવાના'' , વર્સો, 2008, આઇએસબીએન 1844671569 * ''ધી પ્રિઝન લેટર્સ ઓફ ફિડલ કાસ્ટ્રો '' , નેશન બુક્સ, 2007, આઇએસબીએન 1560259833 * ''વોર, રેસિઝમ એન્ડ ઇકોનોમિક જસ્ટીસ: મૂડીવાદની વૈશ્વિક પાયમાલી'' , ઓશન પ્રેસ, 2002, આઇએસબીએન 1876175478 == આ પણ જુઓ == {{Multicol}} * [[26 જુલાઇ ચળવળ]] * [[ક્યુબાના ગ્રામિણ (કૃષિ)સુધારા કાયદાઓ]] * [[ડાબેરી પાંખ રાષ્ટ્રવાદ]] * [[ક્યુબાનું રાજકારણ]] * [[ફિડલ કાસ્ટ્રો તરફનો વિરોધ]] * [[2006–2008 પ્રમુખની ફરજોની ક્યુબન ફેરબદલી]] {{Multicol-break}} * [[કમાન્ડન્ટ]] * [[ફિડલ (ફિલ્મ)]] * [[ફિડલ (2001 દસ્તાવેજી)]] * [[માય લાઇફ (ફેડિલે કાસ્ટ્રોની આત્મકથા)]] * [[કાસ્ટ્રોને મારવાના 638 માર્ગો]] {{Multicol-end}} == સંદર્ભો અને પાદટીપ == {{Reflist|3}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{sisterlinks|author=yes|wikt=no|b=no|v=no}} ;ફિડલ કાસ્ટ્રો દ્વારા * [http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/ 6 ભાષાઓમાં ફિડલ કાસ્ટ્રોના સંબોધનના આર્કાઇવ] * [[માર્કીસ્ટસ ઇન્ટરનેટ આર્કાઇવ]] ખાતે [http://www.marxists.org/history/cuba/archive/castro/ ફિડલ કાસ્ટ્રો હિસ્ટ્રી આર્કાઇવ]. * [http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/castro.html કાસ્ટ્રોના સંબોધનોનો સમૂહ ] * [http://www.counterpunch.org/castro09042007.html "હીન સામ્રાજ્ય તરફથી અમે સહાયની આશા રાખતા નથી"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209090814/http://www.counterpunch.org/castro09042007.html |date=2009-12-09 }} * [http://www.counterpunch.org/castro04072007.html "તમામ મધમાખીઓ ક્યાં ગઇ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218135525/http://www.counterpunch.org/castro04072007.html |date=2010-02-18 }} * [http://www.counterpunch.org/castro07312007.html "ઇન સ્પાઇટ ઓફ એવરીથીંગ: સમગ્ર અમેરિકન રમતોનું પ્રતિબિંબ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201221400/http://www.counterpunch.org/castro07312007.html |date=2009-12-01 }} * [http://www.counterpunch.org/castro08062007.html "સામ્રાજ્ય સામે સિવીલાઇઝેશન યુતિ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201232238/http://www.counterpunch.org/castro08062007.html |date=2009-12-01 }} ;ફિડલ કાસ્ટ્રો વિશે * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/22998/castro-early-years-19531961 કાસ્ટ્રો: પ્રારંભિક વર્ષો (1953–1961)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923010654/http://www.life.com/image/first/in-gallery/22998/castro-early-years-19531961 |date=2009-09-23 }} - ''[[લાઇફ]]'' મેગેઝીન દ્વારા સ્લાઇડશો * [[માર્થર મિલર]]: [http://www.thenation.com/doc/20040112/miller કાસ્ટ્રો સાથેની મુલાકાત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091223035511/http://www.thenation.com/doc/20040112/miller |date=2009-12-23 }} (''[[ધી નેશન]]'' ) 24 ડિસેમ્બર, 2003 * બીબીસી: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/4392634.stm ફિડલ કાસ્ટ્રો: અ લાઇફ ઇન પિક્ચર્સ] * બીબીસી વિડીયો: [http://news.bbc.co.uk/player/nol/newsid_5200000/newsid_5207200/5207264.stm?bw=nb&amp;mp=rm&amp;news=1&amp;nol_storyid=5207264&amp;bbcws=1 ફિડલ કાસ્ટ્રો ચે ગૂવેરાના બેહૂડ મકાનની મુલાકાત લે છે] * શિક્ષકના માર્ગદર્શન સાથે ફિડલ કાસ્ટ્રો પર [http://www.pbs.org/wgbh/amex/castro/ પીબીએસ અમેરિકન એક્સપિરીયન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161204081746/http://www.pbs.org/wgbh/amex/castro/ |date=2016-12-04 }}ઇન્ટરેક્ટીવ સાઇટ * [http://mssa.library.yale.edu/findaids/eadHTML/mssa.ms.0650.html ક્યુબન રિવોલ્યુશ, કલેક્શન, મન્યુસ્ક્રીપ્ટ્સ અને આર્કાઇવ્સની માર્ગદર્શિકા], [[યેલ યુનિવર્સિટી લાયબ્રેરી]] * [http://library.duke.edu/digitalcollections/stryker/ ક્યુબાના દીના સ્ટ્રેકરના ફોટોગ્રાફ્સ, 1963-1964, ડ્યૂક યુનિવર્સિટી લાયબ્રેરી ડિજીટલ કલેક્શન્સ] * {{imdb name|0004242|Fidel Castro}} * ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ'' --- ક્રિયા પ્રતિક્રિયા ફિચર: [http://www.nytimes.com/interactive/2008/02/24/weekinreview/20080224_CASTRO_FEATURE.html#section1 થ્રી ડેઝ વિથ ફિડલ] * ''ન્યો યોર્ક ટાઇમ્સ'' --- સ્લાઇડશો: [http://www.nytimes.com/slideshow/2008/02/19/world/0219-CASTRO_index.html પ્રમુખ તરીકે ફિડલ કાસ્ટ્રોનું શાસન] * એનપીઆર ઓડીયો: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6083227 ક્યુબાઝ કાસ્ટ્રો એન ઇન્સ્પીરેશન, નોટ ઓ રોલ મોડેલ] ટોમ જેલ્ટન દ્વારા, 15 સપ્ટેમ્બર, 2006 * ''ધી ગાર્ડીયન'' : [http://www.guardian.co.uk/world/gallery/2007/may/02/2?picture=329804391 ફિડલ કાસ્ટ્ર પિક્ચર્સમાં ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026163203/http://www.guardian.co.uk/world/gallery/2007/may/02/2?picture=329804391 |date=2008-10-26 }} * ''ધા ગાર્ડીયન:'' [http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2006/aug/12/comment.cuba "ધી ફિડલ આઇ થીંક આઇ નો"] [[ગેબ્રીયલ ગાર્સિકા માર્ક્વીઝ દ્વારા]], 12 ઓગસ્ટ 2006 * ''વોશિગ્ટોન પોસ્ટ:'' [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/02/21/AR2008022102788.html ફિડલ કાસ્ટ્રો હંમેશા ક્યુબાનું નેતૃત્ત્વ કરશે, સ્થાનિકો કહે છે] 22 ફેબ્રુઆરી, 2008 * {{cite book | last = Castro | first = Juanita; as told to [[Maria Antonieta Collins]] | authorlink = | title = Fidel y Raul - Mis Hermanos, La Historia Secreta | publisher = Santillana USA Publishing Company, Inc. | series = | year = 2009 | doi = | isbn = 978-1-60396-701-3 }} {{s-start}} {{s-off}} |- {{s-bef|before=[[José Miró Cardona]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of Cuba]]|years=1959 – 1976}} {{s-aft|after=''Merged with office of President''}} |- {{s-bef|before=[[Osvaldo Dorticós Torrado]]<br /><small>[[President of Cuba]]</small>}} {{s-ttl|title=[[President of Cuba|President of the State Council of Cuba]]<br /><small>[[Raúl Castro]] acting from 2006 to 2008</small>|years=1976 – 2008}} {{s-aft|after=[[Raúl Castro]]}} |- {{s-ppo}} |- {{s-bef|before=New title}} {{s-ttl|title=[[Communist Party of Cuba|First Secretary of Integrated Revolutionary Organizations]]|years=1961 – 1962}} {{s-aft|after=Himself<br /><small>First Secretary of UPCSR</small>}} |- {{s-bef|before=Himself<br /><small>First Secretary of IRO</small>}} {{s-ttl|title=[[Communist Party of Cuba|First Secretary of the United Party of Cuban Socialist Revolution]]|years=1962 – 1965}} {{s-aft|after=Himself<br /><small>First Secretary of CPC</small>}} |- {{s-bef|before=Himself<br /><small>First Secretary of UPCSR</small>}} {{s-ttl|title=[[Communist Party of Cuba|First Secretary of the Communist Party of Cuba]]<br /><small>[[Raúl Castro]] acting from 2006</small>|years=1965 – present}} {{s-aft|after=Incumbent}} {{s-mil}} {{s-bef|before=None}} {{s-ttl|title=[[Military of Cuba|Commander-in-Chief of the Revolutionary Armed Forces]]<br /><small>[[Raúl Castro]] acting from 2006 to 2008</small>|years=1959 – 2008}} {{s-aft|after=[[Raúl Castro]]}} |- {{s-dip}} {{s-bef|before=[[Junius Richard Jayewardene]]<br /><small>[[Sri Lanka]]</small>}} {{s-ttl|title=[[Non-Aligned Movement#Secretaries General|Secretary General of Non-Aligned Movement]]|years=1979 – 1983}} {{s-aft|after=[[Abdullah Ahmad Badawi]]<br /><small>[[Malaysia]]</small>}} |- {{s-bef|before=[[Neelam Sanjiva Reddy]]<br /><small>[[India]]</small>}} {{s-ttl|title=[[Non-Aligned Movement#Secretaries General|Secretary General of Non-Aligned Movement]]|years=2005 – 2008}} {{s-aft|after=[[Raúl Castro]]}} {{s-end}} [[શ્રેણી:1926 જન્મ]] [[શ્રેણી:શીતયુદ્ધના નેતાઓ]] [[શ્રેણી:સામ્યવાદી શાસકો]] [[શ્રેણી:૧૯૨૬માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૧૬માં મૃત્યુ]] 98oqw6wref6oii9o9jkmgavvcem4mt0 0 24029 902024 736535 2026-07-02T15:39:41Z ~2026-38014-42 88012 902024 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ચાંદરણી | state_name = ગુજરાત | district = સાબરકાંઠા | taluk_names = હિંમતનગર | latd = 23.594959 | longd= 72.962227 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી,બેંક, પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર,દૂરવાણી કેન્દ્ર, માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક હાઈસ્કૂલ, પોસ્ટ ઓફિસ. | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],<br> [[દિવેલી]], મગફળી, બટાકા,[[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ચાંદરણી (તા. હિંમતનગર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[હિંમતનગર તાલુકો|હિંમતનગર તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. ચાંદરણી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]]બેંક ઓફ બરોડા,પોસ્ટ ઓફિસ,દૂરવાણી કેન્દ્ર,પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો]] sht13nwh61elabmngmrqsspfls1fczi 902025 902024 2026-07-02T15:44:26Z ~2026-38014-42 88012 902025 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ચાંદરણી | state_name = ગુજરાત | district = સાબરકાંઠા | taluk_names = હિંમતનગર | latd = 23.594959 | longd= 72.962227 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી,બેંક, પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર,દૂરવાણી કેન્દ્ર, માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક હાઈસ્કૂલ, પોસ્ટ ઓફિસ. | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], મગફળી, બટાકા,[[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ચાંદરણી (તા. હિંમતનગર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[હિંમતનગર તાલુકો|હિંમતનગર તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. ચાંદરણી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]],બેંક ઓફ બરોડા,પોસ્ટ ઓફિસ,દૂરવાણી કેન્દ્ર,પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો]] 40s915iodsv5m5dp0mw9oxarylgwkp1 902044 902025 2026-07-03T08:26:07Z Dsvyas 561 આંતરીક કડીઓ ઉમેરી 902044 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ચાંદરણી | state_name = ગુજરાત | district = સાબરકાંઠા | taluk_names = હિંમતનગર | latd = 23.594959 | longd = 72.962227 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[આંગણવાડી]], [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]] અને [[ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], દૂધની ડેરી, બેંક, [[પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર]], દૂરવાણી કેન્દ્ર, પોસ્ટ ઓફિસ | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[મગફળી]], [[બટાકા]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ચાંદરણી''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો| સાબરકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[હિંમતનગર તાલુકો|હિંમતનગર તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. ચાંદરણી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલી]], [[મગફળી]], [[બટાકા]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[આંગણવાડી]], [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]] અને [[ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], દૂધની ડેરી, બેંક, [[પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર]], દૂરવાણી કેન્દ્ર, પોસ્ટ ઓફિસ જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો]] klif2146fqx2bgw31zzho6yhqci3p0w 0 25361 902042 900251 2026-07-03T05:20:41Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902042 wikitext text/x-wiki {{Infobox runner | honorific-prefix = <small> [[The Honourable]], [[Order of Distinction|C.D.]]</small><br /> | runnername = Usain Bolt | honorific-suffix = <br /><small>[[Order of Jamaica|OJ]]</small> | image =Usain Bolt smiling Berlin 2009.JPG | imagesize = 220px | caption =Bolt at Berlin World Championships 2009 | nationality =[[Jamaica]]n | distance(s) = | club = | collegeteam = | birthdate ={{Birth date and age|df=yes|1986|8|21}}<ref name=IAAFProfile/> | birthplace =[[Trelawny Parish, Jamaica|Trelawny]], [[Jamaica]]<ref name=Helps/> | residence = | deathdate = | deathplace = | height ={{height|m=1.95}}<ref name=website>[http://www.usainbolt.com/#/profile/ UsainBolt.com], profile page, accessed 27 January 2010</ref> | weight ={{convert|93.9|kg|lb st|abbr=on}}<ref name=website/> | personalbests = yes | 100m = {{0}}9.58 s (WR, Berlin 2009)<ref>{{Youtube|By1JQFxfLMM|Usain Bolt beats Gay and sets new Record - from Universal Sports}}</ref> | 150m = 14.35 s (WB, Manchester 2009)<ref>{{Youtube|h0d69bXakUo|New World Best over 150m for Usain Bolt from Universal Sports}}</ref> | 200m = 19.19 s (WR, Berlin 2009)<ref>{{Youtube|9EiPCfPROtE|New World Record over 200m for Usain Bolt - from Universal Sports}}</ref> | 400m = 45.28 s (Kingston 2007)<ref name=IAAFProfile/> | medaltemplates ={{MedalCountry | {{JAM}} }} {{MedalSport | Men's [[Athletics (sport)|athletics]]}} {{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}} {{MedalGold | [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Athletics at the 2008 Summer Olympics - Men's 100 metres|100&nbsp;m]]}} {{MedalGold | [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Athletics at the 2008 Summer Olympics - Men's 200 metres|200&nbsp;m]]}} {{MedalGold | [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Athletics at the 2008 Summer Olympics - Men's 4x100 metre relay|4 × 100&nbsp;m relay]]}} {{MedalCompetition | [[IAAF World Championships in Athletics|World Championships]] }} {{MedalGold | [[2009 World Championships in Athletics|2009 Berlin]] | [[2009 World Championships in Athletics – Men's 100 metres|100&nbsp;m]]}} {{MedalGold | [[2009 World Championships in Athletics|2009 Berlin]] | [[2009 World Championships in Athletics – Men's 200 metres|200&nbsp;m]]}} {{MedalGold| [[2009 World Championships in Athletics|2009 Berlin]] | [[2009 World Championships in Athletics – Men's 4 x 100 metres relay|4 × 100&nbsp;m relay]]}} {{MedalSilver | [[2007 World Championships in Athletics|2007 Osaka]] | [[2007 World Championships in Athletics – Men's 200 metres|200&nbsp;m]]}} {{MedalSilver | [[2007 World Championships in Athletics|2007 Osaka]] | [[2007 World Championships in Athletics – Men's 4 x 100 metres relay|4 × 100&nbsp;m relay]]}} {{MedalCompetition | [[IAAF World Junior Championships in Athletics|World Junior Championships]] }} {{MedalGold | [[2002 World Junior Championships in Athletics|2002 Kingston]] | 200&nbsp;m}} {{MedalSilver | [[2002 World Junior Championships in Athletics|2002 Kingston]] | 4 × 100&nbsp;m relay}} {{MedalSilver | [[2002 World Junior Championships in Athletics|2002 Kingston]] | 4 × 400&nbsp;m relay}} {{MedalCompetition | [[IAAF World Youth Championships in Athletics|World Youth Championships]] }} {{MedalGold | [[2003 World Youth Championships in Athletics|2003 Sherbrooke]] | 200&nbsp;m}} {{MedalCompetition|[[World Athletics Final]]}} {{MedalGold|[[2009 IAAF World Athletics Final|2009 Thessaloniki]]|200 m}} }} '''યુસૈન સેન્ટ લીયો બોલ્ટ''' , [[OJ]] , [[C D]] નો <ref>એલિંગ્ટન, બાર્બરા (2008-08-31). [http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080831/lead/lead2.html હી ઇસ એ હેપ્પી પરસન, સેસ યુસૈન્સ મધર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906023852/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080831/lead/lead2.html |date=2008-09-06 }}. ''[[જમૈકા ગ્લીનર]]'' . સુધારો 2009-08-05.</ref>જન્મ 21 ઓગષ્ટ 1986)માં થયો અને તે [[જમૈકા]]ના [[ટૂંકી દોડવીર]] અને ત્રણવાર [[ઓલિમ્પિક્સ]] [[સુવર્ણચંદ્રક]] વિજેતા છે. તેણે [[100 મીટર]], [[200 મીટર]] અને પોતાની ટીમના સાથીઓ સાથે [[4x100 મીટર રીલે દોડ]]માં [[વિશ્વ વિક્રમ]] સ્થાપ્યો છે. આ જ ત્રણેય દોડ માટે તેમણે ઓલિમ્પિક્સ વિક્રમ પણ નોંધાવ્યો છે. 1984માં [[કાર્લ લુઈસ]] પછી બોલ્ટ [[2008 સમર ઓલિમ્પિક્સ]]માં વ્યક્તિગત ઓલિમ્પિક્સની ત્રણેય દોડ જીતવાવાળા અને વ્યક્તિગત ઓલિમ્પિક્સની ત્રણેય દોડમાં વિશ્વ વિક્મ બનાવનારા પહેલા વ્યક્તિ બન્યા. આ સાથે જ 2009માં તે 100 અને 200 મીટર સ્પર્ધામાં ઓલિમ્પિક્સ અવોર્ડ મેળવનારા પણ પહેલા વ્યક્તિ બન્યા. [[2002ના વિશ્વ જૂનિયર ચેમ્પિયનશિપ]]માં 200 મીટરમાં સુવર્ણચંદ્રક જીતીને બોલ્ટે અલગ ઓળખ ઉભી કરી અને તેનાથી તે સ્પર્ધાના સૌથી નાની ઉંમરના સુવર્ણચંદ્રકધારી પણ બન્યા. 2004ના [[કેરિફ્ટા ગેમ્સ]]માં 20 સેકન્ડ શ્રેણીમાં તેમણે 19.93 સેકન્ડમાં દોડ પૂરી કરીને તે પહેલા ક્રમના જૂનિયર ટૂંકીદોડવીર બની ગયા અને તેમણે [[રૉય માર્ટિન]]નો [[વર્લ્ડ જુનિયર વિક્રમ]] એક સેકન્ડના બે દશાંશ સમયની સરસાઇથી તોડી નાખ્યો. તે 2004માં વ્યાવસાયિક બની ગયા, પણ ઈજાના કારણે પહેલી બે સીઝનની મોટા ભાગની સ્પર્ધાઓમાં રમી ન શક્યા, જો કે, તેમણે [[2004ના સમર ઓલિમ્પિક્સ]]ની સ્પર્ધાઓ પૂરી કરી. 2007માં તેમણે 200 મીટર જમૈકન રાષ્ટ્રીય વિક્મ સ્થાપનારા [[ડૉન ક્વૈરિજ]]ને 19.75 સેકન્ડ સાથે હરા્વ્યો. મે 2008માં બોલ્ટે 9.72 સેકન્ડ સાથે [[100 મીટર સ્પર્ધામાં વિશ્વ વિક્રમ]] સ્થાપ્યો. [[2008ના બેઈજિંગ સમર ઓલિમ્પિક્સ્સ]]માં 100 મીટર અને 200 મીટર બંને સ્પર્ધાઓમાં વિશ્વ વિક્રમ નોંધાવ્યો: 100 મીટરમાં સમય 9.69 સેકન્ડ હતો અને આ રીતે તેમણે 9.72 સેકન્ડનો લઈને પોતાનો જ વિક્મ તોડ્યો અને 200 મીટર સ્પર્ધામાં તેમણે 19.30 સેકન્ડ સમય લઈને 1996ના એટલાન્ટા સમર ઓલિમ્પિક્સ્સમાં માઈકલ જૉન્સનનો 19.32 સેકન્ડનો વિક્મ તોડી નાખ્યો. ઓગસ્ટ 2009માં [[બેઈજિંગ ઓલિમ્પિક્સ]]ના એક વર્ષ બાદ, [[2009ની વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ]]માં 100 મીટર અને 200 મીટર સ્પર્ધાઓમાં પોતાના જ વિશ્વ વિક્રમને ક્રમશ: 9.58 સેકન્ડ અને 19.19 સેકન્ડ સમયની સાથે ઘટાડી દીધો.<ref>{{cite web |url=http://www.latimes.com/sports/la-sp-world-track21-2009aug21,0,6981293.story|title=Usain Bolt smashes world record in the 200 |access-date=2009-08-23|date=2009-08-20|work=[[Los Angeles Times]]|first=Phillip|last=Hersh}}</ref> ડિજીટલ સમય માપનની શરૂઆત થઇ ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં તેનું 100 મીટરમાં વિક્રમજનક માર્જિન મહત્તમ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/20/AR2009082004135.html|title=Jamaican Sprinters Such as Usain Bolt Quickly Reshape Nation's Identity|access-date=2009-08-23|date=2009-08-21|work=[[The Washington Post]]|first=Paul|last=Farhi}}</ref> દોડમાં તેમની સિદ્ધિઓના કારણે જ મીડિયા દ્વારા તેમને "લાઈટનિંગ બોલ્ટ"નું ઉપનામ મળ્યું.<ref name="Focus">{{cite news |author=Lawrence, Hubert; Samuels, Garfield |title=Focus on Jamaica - Usain Bolt |url=http://www.iaaf.org/news/athletes/newsid=36356.html |work=Focus on Athletes |publisher=[[International Association of Athletics Federations]] |date=2007-08-20 |access-date=2008-06-01 |archive-date=2012-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023401/http://iaaf.org/news/athletes/newsid=36356.html |url-status=dead }}</ref> == પ્રારંભના વર્ષો == [[જમૈકા]]ના એક નાના શહેર [[ટ્રેલોની]]ના શેરવુડ કન્ટેન્ટમાં 21 ઓગસ્ટ 1986માં બોલ્ટ જન્મયા<ref>[[ફર્ડિનાંડ, રીયો]] (2009-02-01). "[http://www.guardian.co.uk/football/2009/feb/01/rio-ferdinand-usain-bolt લોકલ હિરોઝ: યુસૈન બોલ્ટ]". ધી ઓબ્ઝર્વર સુધારો 2009-02-03.</ref> અને તેમના માતા-પિતા જેનિફર અને વેલેસ્લી બોલ્ટ, તેમના ભાઈ સદીકી<ref>ફોસ્ટર, એન્થની (2008-11-24). "[http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20081124/sports/sports1.html બોલ્ટ ટોપ્સ ધેમ અગેઇન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212202956/http://jamaica-gleaner.com/gleaner/20081124/sports/sports1.html |date=2013-12-12 }}". ''[[જમૈકા ગ્લીનર]]'' .સુધારો 2009-02-03.</ref> અને બહેન શેરિના સાથે ઉછર્યા.<ref name="Helps">{{cite web |last=Helps |first=Horace |title=Bolt's gold down to yam power, father says |publisher=[[Reuters]] |date=2008-08-16 |url=http://africa.reuters.com/sport/news/usnBAN656276.html |access-date=2008-08-16 }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="si">{{cite web |last=Layden |first=Tim |title=The Phenom |publisher=''[[Sports Illustrated]]'' |date=2008-08-16 |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2008/writers/tim_layden/07/23/usain.bolt0728/ |access-date=2008-08-17 |archive-date=2013-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727153158/http://sportsillustrated.cnn.com/2008/writers/tim_layden/07/23/usain.bolt0728/ |url-status=dead }}</ref> તેમના માતા-પિતા સ્થાનિક ગ્રામીણ વિસ્તારમાં એક કરિયાણાની દુકાન ચલાવતા હતા અને બોલ્ટ પોતાનો સમય તેના ભાઈ સાથે ગલીઓમાં [[ક્રિકેટ]] અને [[ફૂટબોલ]] રમીને વિતાવ્યો.<ref>{{cite web |last=Sinclair |first=Glenroy |title=Bolts bonded |publisher=''[[Jamaica Gleaner]]'' |date=2008-08-15 |url=http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080815/news/news1.html |access-date=2008-08-28 |archive-date=2013-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212194041/http://jamaica-gleaner.com/gleaner/20080815/news/news1.html |url-status=dead }}</ref> બાદમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે, "જ્યારે હું નાનો હતો ત્યારે ખરેખર રમત સિવાય અન્ય કોઈ બાબતે વિચારી પણ નહોતો શકતો."<ref name="BrillBolt"/> બાળપણમાં જ તેમણે બેલ્ડેનસિયા પ્રાઇમરી અને ઓલ-એજ સ્કૂલમાં શિક્ષણ મેળવ્યું અને ત્યાં જ તેમણે પોતાના ગ્રામીણ વિસ્તાર માટે પોતાના વાર્ષિક રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિક શાળા સ્પર્ધામાં દોડીને પોતાની દોડવીર તરીકેની ક્ષમતાનું પ્રદર્શન કર્યું.<ref name="Focus"/>12 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં તો બોલ્ટ [[100 મીટર]] દોડમાં પોતાની શાળાના સૌથી ઝડપી દોડવીર બની ગયા.<ref>{{cite web |last=Frater |first=Adrian |title=Bolt's Sherwood on 'gold alert' |publisher=''[[Jamaica Gleaner]]'' |date=2008-08-05 |url=http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080805/news/news6.html |access-date=2008-08-28 |archive-date=2014-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029172948/http://jamaica-gleaner.com/gleaner/20080805/news/news6.html |url-status=dead }}</ref> [[વિલિયમ નિબ]] મેમોરિયલ હાઈસ્કૂલમાં તેમને પ્રવેશ મળ્યાં બાદ બોલ્ટ અન્ય રમતો પર ધ્યાન આપતા રહ્યા, પણ તેમના ક્રિકેટ કોચે પિચ પર બોલ્ટની ગતિ જોઈ અને બોલ્ટને [[ટ્રેક અને ફિલ્ડ]] સ્પર્ધાઓમાં પ્રયત્ન કરવા માટે આગ્રહ કર્યો.<ref name="BBC10">{{cite web |last=Williams |first=Ollie |title= Ten to watch: Usain Bolt |publisher=BBC Sport |date=2008-08-05 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/7540279.stm |access-date=2008-08-18}}</ref> પૂર્વ [[100 મીટર]] [[ઓલિમ્પિક]] એથ્લિટ [[પાબ્લો મેકનીલ]] અને ઈવેન બૈરેટે બોલ્ટનું કોચિંગ કર્યુ અને તેમને એથ્લેટિક ક્ષમતાઓમાં સુઘારો લાવવા માટે તેમની ઉર્જા કેન્દ્રિત કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા.<ref name="McNeil">{{cite web |last=Luton |first=Daraine |title=Pablo McNeil - the man who put the charge in Bolt |publisher=''[[Jamaica Gleaner]]'' |date=2008-08-18 |url=http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080818/lead/lead7.html |access-date=2008-08-26 |archive-date=2013-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727042309/http://jamaica-gleaner.com/gleaner/20080818/lead/lead7.html |url-status=dead }}</ref>આ શાળામાં દોડવીર [[માઈકલ ગ્રીન]] સહિતના પૂર્વ વિદ્યાર્થીઓની એથ્લેટિક સફળતાનો ઇતિહાસ હતો.<ref name="Focus"/> બોલ્ટે 2001માં પહેલી વાર્ષિક ઉચ્ચ વિદ્યાલય સ્પર્ધાઓમાં ચંદ્રક મેળવ્યો અને [[200 મીટર]] સ્પર્ધા 22.04 સેકન્ડમાં પૂરી કરી રજતચંદ્રક મેળવ્યો.<ref name="Focus"/> મેકનીલ તુરંત જ તેમના પ્રાથમિક કોચ બન્યા અને બંનેએ સકારાત્મક ભાગીદારીનો આનંદ ઉઠાવ્યો, જો કે, બોલ્ટમાં તાલીમ દરમિયાન સમર્પણની ઉણપ અને ગમે ત્યારે હસી મજાકના કારણે મેકનીલ હતાશ થઈ જતાં હતા.<ref name="McNeil"/> === પ્રારંભિક સ્પર્ધાઓ === કેરીબિયન વિસ્તારની પ્રથમ સ્પર્ધામાં જમૈકા તરફથી ભાગ લેતા બોલ્ચે 2001ના [[કેરિફ્ટા (CARIFTA) ગેમ્સ]]માં [[400 મીટર]] શ્રેણીમાં 48.28 સેકન્ડના સમયમાં વ્યક્તિગત રીતે સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યુ અને એક રજતચંદ્રક જીત્યા. 200 મીટરમાં પણ બોલ્ટે 21.81 સેકન્ડનો સમય લઈને રજતચંદ્રક મેળવ્યો.<ref name="Carifta">{{cite web |title=Carifta Games (Under 17 boys) |publisher=GBR Athletics |url=http://www.gbrathletics.com/ic/cfgy.htm |access-date=2008-08-17}}</ref> [[હંગેરી]]ના [[ડેબરિસેન]]માં [[2001માં આઇએએએફ વિશ્વ યુવા ચેમ્પિયનશિપ]]માં ભાગ લઈ તેમણે વિશ્વ મંચ પર તેમની પહેલી ઉપસ્થિતિ નોંધાવી. 200 મીટરની સ્પર્ધામાં તે ફાઈનલ સુધી પહોંચવાની સિદ્ધિ મેળવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા, પરંતુ તેમ છતાં પણ 21.73 સેકન્ડના સમયમાં દોડ પૂરી કરી તેણે વ્યક્તિગતરૂપે સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યું.<ref>{{cite web |title=Official Results - 200&nbsp;metres - Men - Semi-Final |publisher=[[IAAF]] |date=2001-07-14 |url=http://www2.iaaf.org/WYC01/Results/data/M/200/Rsf.html |access-date=2008-08-17 |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916213329/http://www2.iaaf.org/WYC01/Results/data/M/200/Rsf.html |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટે અત્યાર સુધી એથ્લેટિકને કે પછી પોતાના માટે ગંભીરતાથી નહોતું વિચાર્યું. જ્યારે તેમણે કેરિફ્ટા પરીક્ષણમાં 200 મીટર ફાઈનલ માટે તૈયારી કરતા હોવું જઇતું હતું ત્યારે તેમણે એક વાનની પાછળ છુપાઈને પોતાના મસ્તીભર્યા સ્વભાવનો પરિચય આપ્યો હતો. આ મજાકને કારણે પોલીસે તેમની ધરપકડ પણ કરી, આ જ બાબતને લઈને સ્થાનિક લોકોએ ભારે હંગામો મચાવ્યો અને આ ઘટના માટે કોચ મેકનીલ પર આક્ષેપ કરાયો હતો.<ref name="McNeil"/> જો કે, બાદમાં વિવાદનો અંત આવ્યો અને મેકનીલ તથા બોલ્ટ બંનેએ ક્રિફ્ટા ગેમ્સમાં ભાગ લીધો જ્યાં બોલ્ટે 200 અને 400 મીટર સ્પર્ધામાં અનુક્રમે 21.22 અને 47.33 સેકન્ડનો સમય લઈને ચેમ્પિયનશિપનો વિક્રમ બનાવ્યો.<ref name="Carifta"/>[[સેન્ટ્રલ અમેરિકન અને કેરેબિયન જૂનિયર ચેમ્પિયનશિપ]]માં તેમણે 20.61 અને 47.12 સેકન્ડમાં દોડ પૂરી કરવાનો વિક્રમ બનાવવાનું ચાલુ રાખ્યું.<ref>{{cite web |title=Central American and Caribbean Junior Championships |publisher=GBR Athletics |url=http://www.gbrathletics.com/ic/cacy.htm |access-date=2008-08-17}}</ref>પૂર્વ પ્રધાનમંત્રી [[પી.જે. પૈટરસને]] બોલ્ટની પ્રતિભાને ઓળખી અને [[જર્મૈની ગોન્ઝાલિસ]] સાથે તેમની પણ [[કિંગ્સટન]] જવાની વ્યવસ્થા કરી જેથી કરીને તે [[જમૈકાની યુનિવર્સિટી ઓફ ટેકનોલોજી]]માં [[જમૈકા એમેચ્યોર એથ્લેટિક એસોસિયેશન]]માં તાલીમ લઈ શકે.<ref name="McNeil"/> === સફળતાની સીડીઓ === [[2002ના વિશ્વ જૂનિયર ચેમ્પિયનશિપ્સ]]થી કિંગસ્ટન, જમૈકાના સ્થાનીય પ્રશંસકો સમક્ષ બોલ્ટને વિશ્વ મંચ પર પોતાને સાબિત કરવાની તક મળી. 15 વર્ષની ઉંમરમાં જ તે વધીને {{convert|1.96|m|ftin}} ઊંચાઇ ધરાવતા થઈ ગયા હતા, જેથી શારીરિક કદની રીતે તે પોતાના સાથીઓની સરખામણીએ મોટા લાગવા લાગ્યા હતા.<ref name="Focus"/> 20.61 સેકન્ડમાં 200 મીટર સ્પર્ધામાં વિજેતા બન્યા એ તેમનું નવું વ્યક્તિગત સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન હતુ.<ref>{{cite web |title=Official Results - 200&nbsp;metres - Men - Final |publisher=[[IAAF]] |date=2002-07-19 |url=http://www2.iaaf.org/WJC02/Results/data/M/200/Rf.html |access-date=2008-08-17 |archive-date=2008-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080823014902/http://www2.iaaf.org/WJC02/Results/data/M/200/Rf.html |url-status=dead }}</ref> જમૈકન [[સ્પ્રિન્ટ રિલે]] ટીમના એક સભ્યના રૂપમાં બોલ્ટે બે રજતચંદ્રક અને [[4×100 મીટર]] અને [[4×400 મીટર રિલે]] દોડ અનુક્રમે:39.15 સેકન્ડ અને 3.04.06 મિનીટના સમયમાં પૂરી કરીને એક નવો જૂનિયર રાષ્ટ્રીય વિક્રમ સ્થાપ્યો.<ref>{{cite web |title=Official Results - 4x100&nbsp;metres - Men - Final |publisher=[[IAAF]] |date=2002-07-22 |url=http://www2.iaaf.org/WJC02/Results/data/M/4X1/Rf.html |access-date=2008-08-17 |archive-date=2009-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090310122642/http://www2.iaaf.org/WJC02/Results/data/M/4X1/Rf.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=4x400&nbsp;metres - Men - Final |publisher=[[IAAF]] |date=2002-07-22 |url=http://www2.iaaf.org/WJC02/Results/data/M/4X4/Rf.html |access-date=2008-08-17 |archive-date=2008-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080331204142/http://www2.iaaf.org/WJC02/Results/data/M/4X4/Rf.html |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટની 200 મીટર સ્પર્ધામાં થયેલી જીતે તેને અત્યાર સુધીનો સૌથી નાની ઉંમરનો વિશ્વ જૂનિયર સુવર્ણ ચંદ્રક વિજેતા બનાવી દીધો.<ref name="Longmore"/> ચંદ્રકોનો સિલસિલો નિરંતર શરૂ રહ્યો અને તેમણે [[2003ના યુવા વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ્સ]]માં એક અન્ય સુવર્ણચંદ્રક જીત્યો. તેણે 1.1 [[મિનિટ/સેકન્ડ]]ની ગતિવાળી [[હેડ વિંડ]] છતાં 20.40 સેકન્ડના સમય સાથે 200 મીટર સ્પર્ધા જીતીને એક નવો ચેમ્પિયનશિપનો વિક્રમ બનાવ્યો.<ref>{{cite web |title=200 metres final results |publisher=[[IAAF]] |date=2003-07-23 |url=http://www.iaaf.org/history/WYC/season=2003/eventCode=2961/results/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=200/combCode=hash/roundCode=f/results.html#det |access-date=2008-08-17 |archive-date=2009-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715224707/http://www.iaaf.org/history/WYC/season=2003/eventCode=2961/results/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=200/combCode=hash/roundCode=f/results.html#det |url-status=dead }}</ref> 200 મીટર વિશ્વ વિક્રમ સ્થાપનાર [[માઈકલ જૉન્સન]]ની બોલ્ટની પ્રતિભા પર નજર પડી, પણ આ યુવા દોડવીર વધુ પડતા દબાણમાં આવી શકે છે, તેવી ચિંતા વ્યક્ત કરતા તેમણે કહ્યું કે, "તે એ બાબત પર નિર્ભર કરે છે કે, તે આગામી ત્રણ, ચાર કે પાંચ વર્ષમાં કેવું પ્રદર્શન કરે છે."<ref name="Thunder">{{cite web |last=Turnbull |first=Simon |title=Athletics: The boy they call Lightning is frightening |publisher=''[[The Independent on Sunday]]'' |date=2003-08-17 |url=http://www.independent.co.uk/sport/general/athletics-the-boy-they-call-lightning-is-frightening-536129.html |access-date=2008-08-25 |archive-date=2009-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821181139/http://www.independent.co.uk/sport/general/athletics-the-boy-they-call-lightning-is-frightening-536129.html |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટ એથ્લેટિક્સની પૂર્વ પરંપરાઓથી પણ પ્રભાવિત હતા અને તેમણે 2002 માટે [[આઇઆઇએએફ]] રાઈઝિંગ સ્ટાર અવોર્ડ પણ મળ્યો.<ref name="Beyond">{{cite web |last=Powell |first=David |title=A closer look beyond Bolt and his 9.69 |publisher=[[IAAF]] |date=2008-08-18 |url=http://www.iaaf.org/OLY08/news/kind=103/newsid=46787.html |access-date=2008-08-26}}</ref> બોલ્ટે 200 મીટર સ્પર્ધા પર પોતાનું ધ્યાન કેન્દ્રિંત કર્યુ અને પેન અમેરિકન જૂનિયર ચેમ્પિયનશિપ્સમાં તેમણે [[રૉય માર્ટિન]]ની 20.13 સેકન્ડના [[વિશ્વ જુનિયર વિક્રમ]]ની બરાબરી કરી.<ref name="Focus"/><ref>{{cite web |title=American Junior Outdoor Track & Field Records |publisher=USA Track and Field |date=2008-08-01 |url=http://www.usatf.org/statistics/records/view.asp?division=american&location=outdoor%20track%20%26%20field&age=junior&sport=TF |access-date=2008-08-17 |archive-date=2018-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915175905/http://www.usatf.org/statistics/records/view.asp?division=american&location=outdoor%20track%20&%20field&age=junior&sport=TF |url-status=dead }}</ref> આવા પ્રદર્શનને લઈ તેમની તરફ પ્રેસનું ધ્યાન ગયુ અને 200 મીટર તથા 400 મીટર સ્પર્ધામાં પ્રદર્શનને જોતાં તેમને જૉન્સનના ઉત્તરાધિકારી માનવામાં આવવા લાગ્યા. વાસ્તવમાં 16 વર્ષની ઉંમરમાં બોલ્ટ ત્યાં પહોંચી ગયા જ્યાં જૉનસન 20 વર્ષની ઉંમર સુધી નહોતા પહોંચી શક્યા અને બોલ્ટે 200 મીટર સ્પર્ધાઓમાં લીધેલો સમય એ વર્ષે [[મોરાઈસ ગ્રીન]]ના સીઝનના સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શનથી શ્રેષ્ઠ હતો.<ref name="Thunder"/> 2003માં જમૈકન હાઈસ્કૂલ ચેમ્પિયનશિપ્સમાં તેમણે 20.25 અને 45.30 સેકન્ડનો સમય લઈને અનુક્રમે: 200 મીટર અને 400 મીટર બંને સ્પર્ધાઓનો વિક્રમ તો઼ડી નાખ્યો. બોલ્ટની દોડમાં અગાઉના વિક્રમોની તુલનામાં એક મહત્વપૂર્ણ સુધારો થયો અને તેમણે 200 મીટરમાં સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શનને અડધી સેકન્ડથી અને 400 મીટરના વિક્રમને લગભગ એક સેકન્ડના અંતરથી તોડ્યો.<ref name="Focus"/> બોલ્ટ પોતાના દેશમાં ખુબ જ લોકપ્રિય થતાં જતાં હતા. હાવર્ડ હૈમિલ્ટન જેમને સરકારે પબ્લિક ડિફેન્ડરનું કાર્ય સોંપ્યું હતુ તેમણે જેએએએને તેના પોષણ અને [[શારીરિક અને માનસિક રૂપથી તુટતા]] રોકવાનો આગ્રહ કર્યો અને કહ્યું કે, બોલ્ટ "આ દ્વીપમાં અત્યાર સુધી પેદા થયેલો સૌથી ઝડપી દોડવીર છે"<ref name="Thunder"/> રાજધાની શહેરમાં તેની લોકપ્રિયતા અને આકર્ષણ આ યુવા દોડવીર માટે મુશ્કેલી નોતરનારી નીવડી. આ જ કારણથી બોલ્ટનું ધ્યાન એથ્લેટિક કારકિર્દી પરથી હટવા લાગ્યું અને તે મનગમતું ફાસ્ટફૂડ ખાવા, બાસ્કેટ બોલ રમવા અને કિંગ્સ્ટનની ક્લબ પાર્ટીઓમાં મજા કરવાને મહત્વ આપવા લાગ્યા. શિસ્તસભર જીવનશૈલીના અભાવના લીધે ટ્રેક પર પોતાના હરિફોને હરાવવા માટે તે પોતાની કુદરતી શક્તિ પર વધુ નિર્ભર રહેવા લાગ્યા.<ref>{{cite web |last=Kessel |first=Anna |title=Olympics: Jamaican speed freak |publisher=''[[The Guardian]]'' |date=2008-08-24 |url=http://www.guardian.co.uk/sport/2008/aug/24/olympics2008.olympicsathletics |access-date=2008-08-28}}</ref> વિશ્વ યુવા અને વિશ્વ જૂનિયર ચેમ્પિયનશિપ્સ બંનેમાં 200 મીટરની સ્પર્ધામાં રાજ કર્યા બાદ બોલ્ટે [[પેરિસ]]ના [[સિનિયર વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ્સ]]ની 200 મીટર સ્પર્ધાઓમાં પોતાના નામનો વિજય વાવટો ફરકાવવાની આશા વ્યક્ત કરી.<ref name="Focus"/> બોલ્ટે વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ પરિક્ષણોમાં 200 મીટર સ્પર્ધામાં તમામ પ્રતિસ્પર્ધીઓને પછાડ્યા, જો કે, તેઓ પોતાની તકને લઈ આશાસ્પદ રહી એમ વિચારતા હતા કે, ભલે તે અંતિમ ચરણમાં ન પહોંચે, પણ વ્યક્તિગતરૂપે પોતાના પ્રદર્શનને કામિયાબ બનાવશે.<ref name="Thunder"/><ref name="WC03"/> જો કે, આ સ્પર્ધા પહેલા તે [[આંખના ચેપી રોગ]]માં સપડાયા અને તેના કારણે તાલીમ લેવાની તેમની યોજના નષ્ટ થઇ ગઈ.<ref name="Focus"/> તે શ્રેષ્ઠ કરવાની સ્થિતિમાં નથી તેવું લાગતા જેએએએએ તેને એમ કહીને મેદાન પર અંતિમ ચરણમાં ભાગ લેતા અટકાવ્યો કે, તે ઘણી જ નાની ઉંમરનો અને બિનઅનુભવી છે. આ તક ગુમાવવાને કારણે બોલ્ટ ઘણાં જ નિરાશ થયાં, જો કે, તેના બદલામાં જમૈકન ઓલિમ્પિક્સ ટીમમાં સ્થાન મેળવવા પોતાને તૈયાર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. <ref name="WC03">{{cite web |title=Jamaica's Bolt on fast track to Olympics |publisher=Caribbean Net News |date=2004-04-21 |url=http://www.caribbeannetnews.com/2004/04/21/bolt.htm |access-date=2008-08-26}}</ref> જો કે, તે વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપમાં ભાગ લેવાનું ચૂકી ગયા, પણ બોલ્ટને 2003ના સીઝનની જૂનિયર સ્પર્ધાઓમાં વિક્રમની બરાબરી કરવા બદલ આઇઆઇએએફ રાઈઝિંગ સ્ટાર અવૉર્ડથી સન્માનિત કરાયા.<ref name="Beyond"/> == વ્યાવસાયિક એથ્લેટિક કારકિર્દી == નવા કોચ [[ફિટ્ઝ કોલમેન]]ના માર્ગદર્શનમાં બોલ્ટ 2004માં વ્યાવસાયિક બની ગયા અને [[બરમૂડા]]માં [[કેરિફ્ટા (CARIFTA) ગેમ્સ]]થી શરૂઆત કરી.<ref name="Focus"/>200 મીટર દોડને વીસ સેકન્ડમાં પૂરી કરવાવાળા એ પહેલા જૂનિયર દોડવીર બન્યા અને 19.93 સેકન્ડના સમયમાં બે દશાંશ સેકન્ડની સરસાઇથી [[રૉય માર્ટિન]]નો વિક્રમ તોડી નાખ્યો.<ref name="Focus"/><ref name="Longmore">{{cite web |last=Longmore |first=Andrew |title=9.69 - and Usain Bolt didn't even try |publisher=''[[The Times]]'' |date=2008-08-16 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article4547874.ece |access-date=2008-08-17 |archive-date=2012-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815093644/http://berlin.iaaf.org/images/photofinish/3658/m_100_f_1.jpg |url-status=dead }}</ref>મે મહિનામાં ઘૂંટણની નસ પર ઈજાના કારણે બોલ્ટ માટે [[2004ના વિશ્વ જૂનિયર ચેમ્પિયનશિપ્સ]]માં ભાગ લેવાની તક જતી રહી. જો કે તેમ છતાં બોલ્ટ જમૈકા ઓલિમ્પિક ટીમ માટે પસંદગી પામ્યા હતા.<ref>{{cite web |title=Jamaica names Bolt, Fenton to Olympic athletics team |publisher=Caribbean Net News |date=2004-07-04 |url=http://www.caribbeannetnews.com/2004/07/05/team.htm |access-date=2008-08-26}}</ref> બોલ્ટે પૂરા વિશ્વાસ સાથે [[2004ના એથેંસ ઓલિમ્પિક્સ]]માં ભાગ લીધો અને પોતાની ટીમ માટે એક નવો વિક્રમ સ્થાપ્યો હતો. જો કે પગમાં થયેલી ઈજાના કારણે તેમને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો અને [[200 મીટરની દોડના પ્રથમ રાઉન્ડ]]માં 21.05 સેક્ન્ડના નિરાશાજનક દેખાવ સાથે બહાર નિકળી જવું પડ્યું.<ref name="IAAFProfile">{{cite web |title=Usain Bolt IAAF profile |publisher=[[IAAF]] |url=http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=0/athcode=184599/index.html |access-date=2008-08-17 |archive-date=2012-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020082134/http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=0/athcode=184599/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="bftb"/> બોલ્ટના પ્રદર્શનને જોઈને અમેરિકી કોલેજોએ બોલ્ટને ટ્રેક [[શિષ્યવૃતિ]] આપવાની તૈયારી દર્શાવી, જો કે, [[ટ્રેલોની]]ના આ કિશોરે તેને એમ કહીને ઠુકરાવી કે, તે માતૃભૂમિ જમૈકામાં જ રહેવા માગે છે.<ref name="si"/> પોતાની વ્યાવસાયિક તાલીમ માટે [[જમૈકાની ટેકનોલોજી યુનિવર્સિટી]] પર પસંદગી ઉતારતા બોલ્ટ યુનિવર્સિટીના એ જ ટ્રેક અને વેઈટ રૂમમાં રોકાયા જેનો તેમણે શરૂઆતી વર્ષોમાં રમત માટે સારી રીતે ઉપયોગ કર્યો હતો.<ref>{{cite web |last=Channer |first=Colin |title='Cool Runnings' Are Heating Up |publisher=''[[The Wall Street Journal]]'' |date=2008-08-09 |url=http://online.wsj.com/article/SB121823832648825809.html |access-date=2008-08-18}}</ref> [[ચિત્ર:Bolt 2007.2.jpg|thumb|left|200px|બોલ્ટ 2007માં ક્રિસ્ટલ પેલેસ મિટીંગ ખાતે]] વર્ષ 2005એ નવા કોચ [[ગ્લેન મિલ્સ]]ના રૂપમાં એક નવી શરૂઆત અને એથ્લેટિક્સ પ્રતિ એક નવા અભિગમના રૂપમાં બોલ્ટને એક નવી શરૂઆતનો સંકેત આપ્યો. મિલ્સે બોલ્ટમાં રહેલી ક્ષમતાઓને જાણી અને રમત પ્રત્યે આ દોડવીરના અવ્યાવસાયિક અભિગમને બદલાવાનો નિશ્ચય કર્યો.<ref name="bftb"/> એથ્લેટિક્સની આગામી સિઝન માટે બોલ્ટ મિલ્સની સાથે તૈયારીમાં લાગ્યા અને [[કિમ કોલિન્સ]] તથા [[ડવાઈન ચેમ્બર્સ]] જેવા વધુ અનુભવી દોડવીરો સાથે ભાગીદારી કરી.<ref>{{cite web |last=Fordyce |first=Tom |author link=Tom Fordyce |title=I was in gutter, admits Chambers |publisher=BBC Sport |date=2005-12-10 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/athletics/4512862.stm |access-date=2008-08-25}}</ref> તે વર્ષની શરૂઆત સારી રહી અને જૂલાઈમાં સીએસી ચેમ્પિયનશિપમાં 200 મીટરની દોડમાં 20.03 સેકન્ડનો વિક્રમ નોંધાવ્યો<ref>{{cite web |last=Smith |first=Gary |title=No stopping Bolt as he blazes 20.03 at the CAC Championships |publisher=Caribbean Net News |date=2005-07-12 |url=http://www.caribbeannetnews.com/2005/07/12/blazes.shtml |access-date=2008-08-26}}</ref> પછી તેણે [[લંડન]]ના [[ક્રિસ્ટલ પેલેસ]]માં 19.19 સેકન્ડમાં 200 મીટર દોડનો સિઝનનો શ્રેષ્ઠ વિક્રમ નોંધાવ્યો.<ref name="IAAFProfile"/> [[હેલસિંકી]]માં યોજાનારી [[2005 વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ્સ]]માં જાણે કે મોટુ દુર્ભાગ્ય બોલ્ટની રાહ જોઈ રહ્યું હતુ. બોલ્ટે તે અનુભવ્યુ કે, 2004ના ઓલિમ્પિક્સ પછી તેની કાર્યનિષ્ઠા અને એથ્લેટિકદક્ષતામાં ઘણો જ સુધારો થયો છે, તેમણે વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપને લોકોની અપેક્ષાઓમાં ખરા ઉતરવાના માર્ગ તરીકે જોઈ હતી. તેમણે કહ્યુ કે,"હું ખરેખર એના માટે તૈયાર થવા માગુ છુ, જે એથેન્સમાં થયું. બધુ સમુસુતરુ પાર ઉતરશે તેવી આશા છે."<ref>{{cite web |title=Expect lightning from Bolt and a double from Campbell |publisher=Caribbean Net News |date=2005-06-29 |url=http://www.caribbeannetnews.com/2005/06/29/double.shtml |access-date=2008-08-26 |archive-date=2009-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090825200114/http://www.caribbeannetnews.com/2005/06/29/double.shtml |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટે 21 સેક્ન્ડની શ્રેણીમાં યોગ્યતા સાબિત કરી, પણ ફાઈનલમાં તેમણે ઈજાનો સામનો કરવો પડ્યો અને 26.27 સેક્ન્ડની સાથે તે છેલ્લા નંબર પર આવ્યા. ઈજાઓએ તેમને એક વ્યાવસાયિક એથ્લેટિક સિઝન પૂરી કરવાથી રોક્યા અને 18 વર્ષના બોલ્ટે હજુ સુધી મુખ્ય વિશ્વ એથ્લેટિક સ્પર્ધાઓમાં પોતાની યોગ્યતા સાબિત નહોતી કરી.<ref name="FullSeason">{{cite web |last=Smith |first=Gary |title=Bolt preparing to complete a full season, says manager |publisher=Caribbean Net News |date=2006-05-18 |url=http://www.caribbeannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000016/001647.htm |access-date=2008-08-28 |archive-date=2008-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080525223450/http://www.caribbeannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000016/001647.htm |url-status=dead }}</ref> નવેમ્બરમાં બોલ્ટ એક કાર અકસ્માતનો ભોગ બન્યા, તેમાં તેમના ચહેરા પર મામુલી ઘસરકો થયો, પણ તેના કારણે તેમનો તાલીમનો કાર્યક્રમ ખોરવાઈ ગયો.<ref name="Cautious">{{cite web |last=Smith |first=Gary |title=A cautious Bolt back on the track |publisher=Caribbean Net News |date=2005-11-24 |url=http://www.caribbeannetnews.com/2005/11/24/back.shtml |access-date=2008-08-26}}</ref><ref>{{cite web |last=Smith |first=Gary |title=Jamaica’s Bolt recovers from motor vehicle accident |publisher=Caribbean Net News |date=2005-11-21 |url=http://www.caribbeannetnews.com/2005/11/21/recovers.shtml |access-date=2008-08-26}}</ref> તેમના મેનેજર નોર્મન પીઅર્ટે બોલ્ટની તાલીમની કઠોરતા ઘટાડી અને એક અઠવાડિયા પછી તે સંપૂર્ણ રીતે સ્વસ્થ થઈ ગયા.<ref name="Cautious"/> બોલ્ટે પોતાનું પ્રદર્શન સુધારવાનું શરૂ રાખ્યુ અને 2005 તથા 2006માં તે વિશ્વ રેકિંગમાં 5માં ક્રમે પહોંચી ગયા.<ref name="Focus"/> પીઅર્ટ અને મિલ્સે વર્ષ 2007 કે 2008 સુધી બોલ્ટ 400 મીટર સ્પર્ધાઓને તેની પ્રાથમિક સ્પર્ધા તરીકે સ્વીકારે તેવો તેમનો ઇરાદો રજૂ કર્યો હતો. આ બાબતે બોલ્ટ નિરુત્સાહી હતો અને માંગ કરી હતી કે તે તેની સ્પ્રિન્ટિંગ સાથે વધુ સાનુકૂળ છે.<ref name="Cautious"/><ref>{{cite web |last=Cherry |first=Gene |title=Even Bolt's coach convinced of 100m pedigree |publisher=Caribbean News Net |date=2008-07-23 |url=http://www.caribbeannetnews.com/news-9316--8-8--.html |access-date=2008-08-26 |archive-date=2009-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822045532/http://www.caribbeannetnews.com/news-9316--8-8--.html |url-status=dead }}</ref> 2006માં એ ફરી ઘુંટણની નસની ઈજાનો ભોગ બન્યો, અને [[મેલબોર્ન]]માં યોજનારી [[2006 કોમનવેલ્થ ગેમ્સ]]માંથી દુર થવું પડ્યુ અને તે મે મહિના સુધી ટ્રેક પર ન આવ્યા. તેમને સારુ થયા બાદ બોલ્ટને લચીલાપણામાં સુધારો લાવવા માટે નવી તાલીમ અપાઈ અને તેમને 400 મીટર દોડ સુધી લઇ જવા માટે યોજના ઘડાઈ હતી.<ref name="FullSeason"/> સ્પર્ધામાં પરત ફર્યા બાદ 200 મીટર દોડને જ તેમણે પોતાની પ્રાથમિક સ્પર્ધા તરીકે રાખી અને [[જેક રિપબ્લિક]]ના [[ઓસ્ટ્રવા]]માં તેમણે [[જસ્ટિન ગેટલિન]]ના મીટ રેકોર્ડને તોડ્યો. સીઝનના સર્વશ્રેષ્ઠ બનવા માટે વીસ સેકન્ડની અંદર દોડવાની બોલ્ટની મહેચ્છા હતી પરંતુ ખરાબ હવામાને તેની દોડને અસર કરી હોવા છતાં તેણે વિજય મેળવીને સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. જો કે સબૃ20 સેકન્ડ ફિનિશ ટૂંક સમયમાં જ યોજાઇ રહ્યું હતું. [[સ્વિત્ઝર્લેન્ડ]]ના [[લુસાના]] 2006 [[એથ્લેટિસિમાં ગ્રાન્ડ પ્રી]]માં તેમણે 19.88 સેકન્ડ લઈને પોતાનું સર્વશ્રેષ્ઠ વ્યક્તિગત પ્રદર્શન કર્યુ, તેમણે [[ઝેવિયર કાર્ટર]] તથા ટાયસન ગે સામે પછડાટ મેળવીને માત્ર કાંસ્યચંદ્રક મેળવ્યો. બોલ્ટે એમ કહીને પોતાના એથ્લેટિક્સ લક્ષ્યો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યુ કે, 2006નું વર્ષ તેમના માટે અનુભવ મેળવવાનું વર્ષ રહ્યું. આ સિવાય તે લાંબી દોડની પ્રતિસ્પર્ધા માટે ઘણા જ ઉત્સુક રહ્યા અને નક્કી કર્યુ કે, આગળના બે વર્ષોમાં 200 મીટર અને 400 મીટરની સ્પર્ધાઓમાં નિયમિત દોડતા રહેશે.<ref name="NoSub">{{cite web |last=Smith |first=Gary |title=No sub-20, but Bolt optimistic about clash with Spearmon at Reebok Grand Prix |publisher=Caribbean Net News |date=2006-06-02 |url=http://www.caribbeannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000018/001824.htm |access-date=2008-08-26 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120101541/http://www.caribbeannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000018/001824.htm |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટે પોતાનો પહેલો મોટો વિશ્વચંદ્રક બે મહિના બાદ જર્મનીના [[સ્ટટગાર્ટ]]માં [[આઇએએએફ વિશ્વ એથ્લેટિક્સ ફાઈનલ]]માં મેળવ્યો. આ પ્રક્રિયામાં તેમણે 20.10 સેકન્ડ સાથે અંતિમ પોસ્ટ પૂરો કર્યો અને કાંસ્યચંદ્રક હાંસલ કર્યો.<ref name="IAAFProfile"/> યુનાનના એથેંસમાં [[આઇએએએફ વિશ્વ કપ]]માં બોલ્ટે પહેલો આંતર રાષ્ટ્રીય સિનિયર રજતચંદ્રક મેળવ્યો.<ref name="IAAFProfile"/> સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાના [[વેલેસ સ્પીયરમેન]] 19.87 સેકન્ડનો ચેમ્પિયનશિપ રેકોર્ડ સમય લઈને સુવર્ણચંદ્રક જીત્યા અને 19.96નો સન્માનજનક સમય લેનારા બોલ્ટને હરાવ્યો.<ref>{{cite web |title=World Cup in Athletics 2006 - Results 200&nbsp;Metres Mens Final |publisher=[[IAAF]] |date=2006-09-17 |url=http://www.iaaf.org/history/WCP/season=2006/eventCode=3490/results/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=200/combCode=hash/roundCode=f/results.html#det |access-date=2008-08-18 |archive-date=2009-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090825193132/http://www.iaaf.org/history/WCP/season=2006/eventCode=3490/results/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=200/combCode=hash/roundCode=f/results.html#det |url-status=dead }}</ref> 2007માં રાજ્યસ્તરની અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે 200 મીટર સ્પર્ધાનું સન્માન જાણે કે બોલ્ટની રાહ જોઈ રહ્યું હતુ. જમૈકાના આ યુવા ખેલાડીએ [[100 મીટર]]માં ભાગ લેવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી, પણ કોચ મિલ્સે તે તરફથી તેનું ધ્યાન હટાવ્યુ અને કહ્યુ કે જો તે 200 મીટરનો રાષ્ટ્રીય વિક્મ તોડી બતાવે તો તે નાની સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લઈ શકશે.<ref name="bftb">{{cite web |last=Rowbottom |first=Mike |title=Bolt from the blue |publisher=''[[The Independent]]'' |date=2008-08-04 |url=http://www.independent.co.uk/sport/olympics/athletics/bolt-from-the-blue-883180.html |access-date=2008-08-18 |archive-date=2009-08-23 |archive-url=https://archive.today/20090823005157/http://www.independent.co.uk/sport/olympics/athletics/bolt-from-the-blue-883180.html |url-status=dead }}</ref> જમૈકન ચેમ્પિયનશિપમાં તેમણે 200 મીટરની દોડ 19.75 સેકન્ડમાં પૂરી કરી અને જમૈકાના 36 વર્ષીય ખેલાડી [[ડૉન ક્વારી]]નો 0.11 સેકન્ડથી વિક્રમ તોડ્યો.<ref name="Focus"/><ref name="si"/> બોલ્ટની 100 મીટર સ્પર્ધામાં ભાગ લેવાની વાત મિલ્સે માની લીધી અને તે [[ક્રેટી]]ની 23મી [[રિથિમનો]] વર્દીનોયાનિયા સ્પર્ધામાં સામેલ થયા. સ્પર્ધાની પોતાની પહેલી દોડમાં વ્યક્તિગત સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરતા 10.03 સેકન્ડ લઈને સુવર્ણપદક મેળવ્યો અને આ સ્પર્ધા પ્રત્યે પોતાનો ઉત્સાહ જાળવી રાખ્યો.<ref name="si"/><ref>{{cite web |title=23rd Vardinoyiannia 2007 - 100Metres Mens Results |publisher=[[IAAF]] |date=2007-07-18 |url=http://www.iaaf.org/history/GP/season=2007/results/eventCode=3821/sex=M/discCode=100/result.html |access-date=2008-08-18 |archive-date=2008-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609234935/http://www.iaaf.org/history/GP/season=2007/results/eventCode=3821/sex=M/discCode=100/result.html |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:Osaka07 D6A M200M nearfinish.jpg|thumb|right|150px|બોલ્ટ 200 m સ્પધાર્ના અંતિમ તબક્કામાં (ડાબેથી બીજો) ગેની પાછળ]] [[ચિત્ર:Osaka07 D7A M200M VC.jpg|thumb|left|150px|બોલ્ટ (ડાબે) ઓસાકામાં 200 મીટર સ્પર્ધામાં રજતચંદ્રક સાથે પોડીયમ પર (2007)]] જાપાનના [[ઓસાકા]]માં [[2007ની વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ્સ]]માં એક રજતચંદ્રક મેળવીને સિદ્ધિ હાંસિલ કરી.<ref name="IAAFProfile"/> બોલ્ટે 0.8 [[મીટર/સેકન્ડ]]ના [[હેંડવિંડ]] સાથે 19.91 સેકન્ડનો સમય લીધો, જો કે, તે [[ટાઈસન ગે]] ના 19.76 સેકન્ડના સમયની તુલનામાં ફિક્કો પડી ગયો.<ref>{{cite web |title=Osaka 2007 - 200 metres mens final |publisher=[[IAAF]] |date=2007-08-30 |url=http://osaka2007.iaaf.org/results/gender=M/discipline=200/combCode=hash/roundCode=f/result.html |access-date=2008-08-18 |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916185244/http://osaka2007.iaaf.org/results/gender=M/discipline=200/combCode=hash/roundCode=f/result.html |url-status=dead }}</ref> જમૈકાનો રાષ્ટ્રીય વિક્રમ ત્યારે તુટી ગયો જ્યારે બોલ્ટે [[અસાફા પોવેલ]], [[માર્વિન એન્ડરસન]] અને [[નેસ્ટા કાર્ટર]]ની સાથે 4×100 મીટર રીલેમાં ભાગીદારી કરી. જો કે, તેમનો 37.89 સેકન્ડનો સમય અમેરિકીઓના 37.78 સેકન્ડને પછાડવા માટે પૂરતો ન હતો.<ref>{{cite web |title=Osaka 2007 - 4x100 Metres Relay - Mens Final |publisher=[[IAAF]] |date=2007-09-01 |url=http://osaka2007.iaaf.org/results/gender=M/discipline=4X1/combCode=hash/roundCode=f/result.html |access-date=2008-08-18 |archive-date=2008-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915075959/http://osaka2007.iaaf.org/results/gender%3DM/discipline%3D4X1/combCode%3Dhash/roundCode%3Df/result.html |url-status=dead }}</ref> 2007માં યોજાયેલી મુખ્ય ટુર્નામેન્ટમાં બોલ્ટ એકપણ સુવર્ણચંદ્રક જીતી શક્યા નહોતા, પરંતુ મિલ્સે એ અહેસાસ કર્યો કે, બોલ્ટની તકનીકમાં ઘણો જ સુધારો થયો છે 200 મીટરની આવૃતિમાં વૃદ્ધિથી બોલ્ટના સંતુલનનો ખ્યાલ અને કદમોની ઝડપ વધી જેનાથી ટ્રેક પર તેમને વધારે ચાલક શક્તિ મળી.<ref name="bftb"/> === વિશ્વ વિક્મ તોડનાર === [[ચિત્ર:Osaka07 D5A Usain Bolt.jpg|thumb|200px|right|2007 ઓસાકા વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ્સ ખાતે સ્પર્ધા માટે તૈયાર થતો બોલ્ટ]] 2007માં ઓસાકા વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ રજતચંદ્રક મળવાથી બોલ્ટમાં દોડવાની ઈચ્છા વધારે વધી અને તે પોતાની કારકિર્દી પ્રત્યે વધારે ગંભીર અને પરિપકવ થયા હતા.<ref name="BBC10"/> બોલ્ટ 100 મીટર શ્રેણીમાં કિગ્સ્ટનમાં જમૈકા ઈન્વિટેશન દોડ સ્પર્ધામાં ભાગ લીધો. પણ 3જી મે 2008ના રોજ બોલ્ટે 9.76 સેકન્ડના સમય સાથે 1.8 [[મીટર/સેકન્ડ]] સાથે [[ટેલવિંડ]](પાછળથી વહેતી હવા)ના સહયોગથી 10.03 સેકન્ડ સમય વાળા પોતાના વ્યક્તિગત દેખાવમાં નોંધપાત્ર સુધારો કર્યો હતો.<ref>{{cite web |last=Tucker |first=Elton |title='I didn't know I was going that fast' - Admits Bolt after rocketing to No. 2 on all-time 100m list with 9.76 |publisher=''[[Jamaica Gleaner]]'' |date=2008-05-05 |url=http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080505/sports/sports1.html |access-date=2008-09-06 |archive-date=2008-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928070331/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080505/sports/sports1.html |url-status=dead }}</ref> આ સ્પર્ધાના ઇતિહાસનું બીજા નંબરનું સૌથી ઝડપી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન હતુ, બીજા સ્થાન પર પોતાના જ દેશનો [[અસાફા પોવેલ]] હતો જેમણે ઈટલીના [[રિટી]]માં 9.74 સેકન્ડનો સમય લીધો હતો.<ref>{{cite web |last=Aikman |first=Richard |title=Lightning Bolt clocks second fastest ever 100m |publisher=''[[The Guardian]]'' |date=2008-05-04 |url=http://www.guardian.co.uk/sport/2008/may/04/usainbolt |access-date=2008-08-18}}</ref> પ્રતિસ્પર્ધી [[ટાઈસન ગે]] એ પ્રદર્શનની પ્રશંસા કરી, ખાસ કરીને બોલ્ટના ફોર્મ અને તકનીકની તેણે પ્રશંસા કરી.<ref name="Kingstun"/> દોડનું નિરીક્ષણ કરી રહેલા માઈકલ જોહનસને કહ્યું કે, તેઓ એ જોઈને હેરાન હતા કે, 100 મીટરના અંતરમાં તેણે કેટલી ઝડપથી સુધારો કર્યો છે.<ref>{{cite web |last=Smith |first=Gary |title=American legend Johnson admits to being 'shocked' by Bolt run |publisher=Caribbean Net News |date=2008-05-07 |url=http://www.caribbeannetnews.com/article.php?news_id=7643 |access-date=2008-08-26 |archive-date=2009-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090825205533/http://www.caribbeannetnews.com/article.php?news_id=7643 |url-status=dead }}</ref> જમૈકાના આ ખેલાડીએ પોતે પણ સમયને લઈને આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યુ, પરંતુ કોચ ગ્લેન મિલ્સને એ વિશ્વાસ હતો કે તેની ક્ષમતા હજુ વઘારે ખીલશે.<ref name="Kingstun">{{cite web |last=Foster |first=Anthony |title=Bolt stuns with 9.76 dash in Kingston – Jamaica International report |publisher=[[IAAF]] |date=2008-05-04 |url=http://www.iaaf.org/WAF08/news/kind=100/newsid=44672.html |access-date=2008-08-18}}</ref> મિલ્સની ભવિષ્યવાણી મહિનાના અંતમાં ત્યારે સાચી સાબિત થઈ જ્યારે બોલ્ટે 31 મે 2008ના રોજ 100 મીટર દોડમાં એક નવો વિશ્વવિક્મ સ્થાપ્યો હતો. 1.7 મીટરના બળથી પાછળથી આવતી હવાના બળથી બોલ્ટે [[ન્યૂ યોર્ક સિટી]]ના [[ઈચાન સ્ટેડિયમ]]માં આયોજિત [[રિબોક ગ્રાન્ડ પ્રૂ]]માં 9.72 સેકન્ડમાં દોડ પૂરી કરી પાવેલનો વિક્રમ તોડી નાખ્યો.<ref>{{cite web |last=Morse|first=Parker|title=Bolt 9.72 in New York! – World 100 metres record – IAAF World Athletics Tour |url=http://www.iaaf.org/GP08/news/kind=100/newsid=45117.html |publisher=[[IAAF]] |date=2008-06-01 |access-date=2008-08-18 }}</ref> તેમનો આ રેકોર્ડ સમય એ હકીકતની તુલનામાં વધુ નોંધનીય હતો કે, નિર્ધારિત અંતરમાં આ તેમની માત્ર પાંચમી સિનિયર દોડ હતી.<ref name="Indifference">{{cite web |last=Broadbent |first=Rick |title=Usain Bolt runs into indifference |publisher=''[[The Times]]'' |date=2008-06-02 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/more_sport/athletics/article4045623.ece |access-date=2008-08-16 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521121620/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/more_sport/athletics/article4045623.ece |url-status=dead }}</ref> ગે ફરીથી બીજા નંબરે આવ્યા અને તેમણે બોલ્ટની શારીરિક ક્ષમતાની એમ કહીને પ્રસંશા કરી કે, "તેમના ઘૂંટણ મારા ચહેરા આગળથી પસાર થઇ રહ્યાં હતા." આલોચકોએ કહ્યું કે, બોલ્ટે પોતાના ઓલિમ્પિક્સ પ્રતિસ્પર્ધી ગે પર મનોવૈજ્ઞાનિક જીત મેળવી લીધી છે.<ref name="bftb"/> જૂન 2008માં બોલ્ટે, તે આળસુ ખેલાડી હોવાની વાત પર ધ્યાન આપ્યું અને કહ્યું કે આવી ટીપ્પણીઓ અનુચિત હતી અને પોતાની ક્ષમતા મેળવવા માટે સખત તાલીમ લેવા લાગ્યા હતા. જો કે તેમણે એ માન્યું કે આવી ટીપ્પણીઓ [[400 મીટર]] સ્પર્ધાઓ પ્રત્યે ઉત્સાહની ઉણપને કારણે કરાઈ હતી અને તે આ દોડ માટે તૈયાર નહોતા.<ref>{{cite web |title=Lightning Bolt to run first 200m of season |publisher=Caribbean Net News |date=2008-06-12 |url=http://www.caribbeannetnews.com/article.php?news_id=8474 |access-date=2008-08-26 |archive-date=2009-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822060456/http://www.caribbeannetnews.com/article.php?news_id=8474 |url-status=dead }}</ref> 200 મીટરની સ્પર્ધા પ્રત્યે પોતાના પ્રયત્નોને વાળતા બોલ્ટે સાબિત કરી દીધુ કે, તે ઘણા પ્રકારની સ્પર્ધાઓમાં ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કરી શકે છે જેમ કે પહેલા [[ઓસ્ટ્રાવા]]માં વિશ્વમાં અગ્રેસર સમય સાથે દોડ પૂરી કરી અને ત્યાર બાદ યુનાનના એથેંસમાં19.67 સેકન્ડ સમયની સાથે બીજીવાર રાષ્ટ્રીય વિક્રમ તોડ્યો હતો.<ref name="Athens">{{cite web |last=Nikitaridis |first=Michalis |title=Bolt runs 200m in 19.67sec in Athens – IAAF World Athletics Tour |publisher=[[IAAF]] |date=2008-07-14 |url=http://www.iaaf.org/GP08/news/kind=100/newsid=46129.html |access-date=2008-08-18}}</ref><ref>{{cite web |last=Ramsak |first=Bob |title=Robles 12.87 World Record in Ostrava! - IAAF World Athletics Tour |publisher=[[IAAF]] |date=2008-06-12 |url=http://www.iaaf.org/GP08/news/kind=100/newsid=45290.html |access-date=2008-08-26}}</ref> જો કે હજુ પણ મિલ્સ એ બાબતને જ મહત્વ દેતા રહ્યા કે, બોલ્ટે લાંબી દોડ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ, 100 મીટર સ્પર્ધામાં દોડવાની બોલ્ટની મંજૂરીએ દોડવીર અને પ્રશિક્ષક બંને માટે કામ કર્યુ. બોલ્ટ પ્રેકટિસ પર વધારે ધ્યાન દેવા લાગ્યા અને ઓલિમ્પિક્સ માટે તૈયારીઓ અંતર્ગત એક પ્રશિક્ષણ કાર્યક્રમ તૈયાર કર્યો જેનાથી તેને ગતિ અને તાકાત બંનેમાં વધારો થાય, જેનાથી તેની 100 મીટર અને 200 મીટર બંને દોડમાં સુધારો થયો.<ref name="si"/><ref name="JSport">{{cite web |last=Flynn |first=LeVaughan |title= Usain Bolt and Glen Mills: Long, winding journey to a world record |publisher=Sports Jamaica |date=2008-06-03 |url=http://www.sportsjamaica.com/read_article.php?id=12721 |access-date=2008-08-25}}</ref><ref>{{cite web |last=Turnbull |first=Simon |title=No Bolt from blue but he can be star of fast show |publisher=''[[The Independent on Sunday]]'' |date=2008-07-20 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4159/is_20080720/ai_n27939352/pg_1?tag=artBody;col1 |access-date=2008-08-25 |archive-date=2008-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205194843/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4159/is_20080720/ai_n27939352/pg_1?tag=artBody;col1 |url-status=dead }}</ref> તેમનો વિશ્વાસ વધી રહ્યો હતો અને તે આગામી ઓલિમ્પિક્સમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન માટે આશાવાદી હતો.<ref name="Athens"/> === 2008 સમર ઓલિમ્પિક્સ === [[ચિત્ર:Usain Bolt winning-cropped.jpg|thumb|260px|બોલ્ટે 100મીટર ફાઇનલના અંતિમ તબક્કામાં તેના હરિફો સામે નોંધપાત્ર સરસાઇ મેળવી]] બોલ્ટે [[100 મીટર]] દોડની ફાઇનલના અંતિમ ચરણમાં પોતાના સ્પર્ધીઓ પર એક વિશેષ પ્રગતિ નોંધાવી. બોલ્ટે ઘોષણા કરી કે તે [[બેઇજીંગ સમર ઓલિમ્પિક્સ]]માં 100 મીટર અને [[200 મીટર]] બન્ને સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેશે, અને 100 મીટરમાં નવા વિશ્વ રેકોર્ડ ધારક બન્નેમાં જીતનો દાવેદાર હતો.<ref>{{cite web |last=Cyphers |first=Luke |title=Bolt may be 100 favourite, but Gay in better position to win |publisher=[[ESPN]] |date=2008-08-11 |url=http://sports.espn.go.com/oly/summer08/columns/story?id=3529300 |access-date=2008-08-18}}</ref><ref>{{cite web |last=Gallagher |first=Brendan |title=Beijing Olympics: Usain Bolt set to run in both the 100 and 200 metres |publisher=''[[The Daily Telegraph]]'' |date=2008-08-06 |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2506738/2008-Beijing-Olympics-Usain-Bolt-set-to-run-in-both-the-100-and-200-metres---Olympics.html |access-date=2008-08-18 |archive-date=2008-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817225244/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2506738/2008-Beijing-Olympics-Usain-Bolt-set-to-run-in-both-the-100-and-200-metres---Olympics.html |url-status=dead }}</ref> 200 મીટર અને 400 મીટર રેકોર્ડધારક [[માઈકલ જૉનસને]] વ્યક્તિગત રૂપે આ ખેલાડીનું સમર્થન કરતા કહ્યું હતું કે તેમને વિશ્વાસ નથી આવતો કે અનુભવની ખામી તેમની વિરુદ્ધ કામ કરશે.<ref>{{cite web |last=Broadbent |first=Rick |title=Michael Johnson backs Usain Bolt to win sprint duel |publisher=''[[The Times]]'' |date=2008-08-14 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article4525478.ece |access-date=2008-08-18 |archive-date=2012-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815093644/http://berlin.iaaf.org/images/photofinish/3658/m_100_f_1.jpg |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટે ક્વાટર-સેમીફાઈનલ અને સેમિફાઈનલમાં અનુક્રમે 9.92 સેકન્ડ અને 9.85 સેકેન્ડમાં અંતર કાપીને ફાઈનલ માટે યોગ્યતા પ્રાપ્ત કરી હતી.<ref>{{cite web |title=Beijing Olympics 2008 - Results 100 metres men's finals - Heats |publisher=[[IAAF]] |date=2008-08-15 |url=http://www.iaaf.org/oly08/results/eventCode=3659/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=100/combCode=hash/roundCode=h/results.html#det |access-date=2008-08-18 |archive-date=2008-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080818041050/http://www.iaaf.org/oly08/results/eventCode=3659/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=100/combCode=hash/roundCode=h/results.html#det |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Beijing Olympics 2008 - Results 100 metres men's finals - Quarter finals |publisher=[[IAAF]] |date=2008-08-16 |url=http://www.iaaf.org/oly08/results/eventCode=3659/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=100/combCode=hash/roundCode=qf/results.html#det |access-date=2008-08-18 |archive-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819011427/http://www.iaaf.org/oly08/results/eventCode=3659/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=100/combCode=hash/roundCode=qf/results.html#det |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Beijing Olympics 2008 - Results 100 metres men's finals - Semi finals |publisher=[[IAAF]] |date=2008-08-16 |url=http://www.iaaf.org/oly08/results/eventCode=3659/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=100/combCode=hash/roundCode=sf/results.html#det |access-date=2008-08-18 |archive-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819051855/http://www.iaaf.org/oly08/results/eventCode=3659/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=100/combCode=hash/roundCode=sf/results.html#det |url-status=dead }}</ref> 100 મીટર ઓલિમ્પિક ફાઈનલમાં, બોલ્ટને પ્રતિક્રિયા સમય 0.165 સેકન્ડ સાથે 9.69 સેકન્ડમાં (બિનસત્તાવાર રીતે 9.683 સેકન્ડમાં) દોડ જીતીને નવો વિક્રમ સ્થાપ્યો હતો.<ref name="Berlindata"/> આ તેમના પોતાના જ વિશ્વ રેકોર્ડમાં સુધારો હતો અને તેઓ બીજા સ્થાને રહેલા [[રિચાર્ડ થોમ્પ્સન]]થી ઘણા જ આગળ હતા, જેમણે 9.89 સકેન્ડમાં દોડ પૂરી કરી હતી.<ref>{{cite web |title=Bolt surges to gold in new record |publisher=BBC Sport |date=2008-08-16 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/athletics/7565203.stm |access-date=2008-08-18}}</ref> આ રેકોર્ડ અનુકૂળ હવા વગર(+0.0મી/સે) તો બન્યો જ, સાથે સાથે તેની સમાપ્તી પહેલા તે ઉજવણી કરવા ધીમો પડ્યો હતો અને તેની બૂટની દોરી છૂટી પડી ગઇ હતી. બોલ્ટના કોચે જણાવ્યું કે શરૂઆતની 60 મીટરની ગતિના આધાર પર તેમણે 9.52 સેકન્ડમાં દોડ પૂરી કરી લીધી હોત.<ref>{{cite web| url=http://www.weltklassezuerich.ch/en/news/newsbits-english/usain_bolt_mission_accomplished.html| title=Usain Bolt: 'Mission accomplished' in Beijing, next stop Zürich| publisher=[[Weltklasse Zürich]]| access-date=2008-08-26| archive-date=2008-09-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20080912093217/http://www.weltklassezuerich.ch/en/news/newsbits-english/usain_bolt_mission_accomplished.html| url-status=dead}}</ref>[[ઓસ્લો યુનિવર્સિટી]]ના સૈદ્ધાંતિક ખગોળ ભૌતિકી સંસ્થા તરફથી બોલ્ટની દોડના વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ બાદ હૈંસ એરિક્સન અને તેમના સાથીઓએ 9.60 સેકન્ડના ઉપસમયની આગાહી કરી હતી. બીજા સ્થાન પર રહેલા થોમ્પ્સનની સરખામણીએ બોલ્ટની સ્થિતિ, પ્રવેગ અને વેગને ધ્યાનમાં લઇને ટીમે અંદાજ મુક્યો હતો કે અંતિમ રેખા પર પહોચતા પહેલા જશ્ન મનાવવા માટે તેઓ જો તેઓ ધીમા ન પડ્યા હોત તો તેમણે તે દોડ 9.55 સેકન્ડ પુરી કરી દીધી હોત.<ref>{{cite web |last=Gullan |first=Scott |title=Scientists say Usain Bolt could have gone faster |publisher=''[[Herald Sun]]'' |date=2008-09-11 |url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,24327608-11088,00.html |access-date=2008-09-10 |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913191954/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0%2C21985%2C24327608-11088%2C00.html |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટે કહ્યું કે તેમની પ્રાથમિકતા ફકત એક રેકોર્ડ પ્રસ્થાપિત કરવાની નહોતી, તેમનું લક્ષ્ય 2008 ગેમ્સમાં જમૈકા માટે સૌ પ્રથમ સુવર્ણ ચંદ્રક જીતવાનું હતું.<ref>{{cite web |last=Simon |first=Simon |title=Bolt of lightning leaves the rest of mankind far behind |publisher=''[[The Independent]]'' |date=2008-08-17 |url=http://www.independent.co.uk/sport/olympics/athletics/bolt-of-lightning-leaves-the-rest-of-mankind-far-behind-899696.html |access-date=2008-08-18 |archive-date=2008-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820022226/http://www.independent.co.uk/sport/olympics/athletics/bolt-of-lightning-leaves-the-rest-of-mankind-far-behind-899696.html |url-status=dead }}</ref> ઓલિમ્પિકચંદ્રક વિજેતા [[ક્રિસ અકાબુસી]]ને અતિમ રેખા પાર કરતા પહેલા બોલ્ટની પોતાની છાતી થપથપાવવાની ચેષ્ટાને શોબોટિંગ તરીકે ગણાવી હતી અને જણાવ્યું હતું કે તેણે જો આ ચેષ્ટા ન કરી હોત તો કદાચ તેનાથી પણ વધુ ઝડપનો વિક્રમ બનાવી શક્યો હોત.<ref>{{cite web |last=Akabusi |first=Kriss |authorlink=Kriss Akabusi |title=Bolt's showboating is a slap for us idealists |publisher=''[[The Guardian]]'' |date=2008-08-19 |url=http://blogs.guardian.co.uk/sport/2008/08/19/bolts_showboating_is_a_slap_fo.html |access-date=2008-08-19 |archive-date=2008-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820122016/http://blogs.guardian.co.uk/sport/2008/08/19/bolts_showboating_is_a_slap_fo.html |url-status=dead }}</ref> [[આઇઓસી]]ના અધ્યક્ષ [[જૈક્સ રોગે]] પણ જમૈકનની આ કાર્યવાહીને અપમાનજનક કહીને તેની નિંદા કરી.<ref>{{Citation |title=IOC Rips Bolt for Lack of 'Respect' |url=http://sports.aol.com/olympics/story/_a/bbdp/ioc-rips-bolt-for-lack-of-respect/142750 |publisher=[[Associated Press]] |date=2008-08-21 |access-date=2008-08-21}}</ref><ref>{{cite web |last=Broadbent |first=Rick |title=Deluded Jacques Rogge fails to see the champion in Usain Bolt |publisher=''[[The Times]]'' |date=2008-08-21 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article4578959.ece |access-date=2008-08-21 |archive-date=2011-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110918073721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article4578959.ece |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટે તેણે એમ કહીને તે તેનો ઉજવણીનો ઉદેશ હતો એ વાતનો ઇનકાર કર્યો હતો કે, " હું અહંકારગ્રસ્ત નહોતો. જ્યારે મે જોયું કે મને કવર નથી કરાયો તો હું ખુશ હતો બસ."<ref>{{cite web |last=Landells |first=Steve |title="It was crazy, phenomenal" - Bolt's 9.69 100 metres stuns the Bird's Nest |publisher=[[IAAF]] |date=2008-08-16 |url=http://www.iaaf.org/OLY08/news/kind=100/newsid=46772.html |access-date=2008-08-18}}</ref> [[આઇએએએફ]]ના અધ્યક્ષ, [[લેમાઇન ડિયાકે]] બોલ્ટનું સમર્થન કર્યું અને કહ્યુ કે તેમનું જશ્ન મનાવવું તેમની જીતના અવસરને જોઈએ તો એકદમ સહજ હતું. જમૈકા સરકારના પ્રધાન એડમંડ બોર્ટલેટે પણ બોલ્ટની કાર્યવાહીનો એમ કહીને બચાવ કર્યો કે, “આપણે તેને એ સમયની મહિમાના સ્વરૂપે નિહાળવો જોવું જોઈએ, અને તેનો શ્રેય દેવો જોઈએ. આપણે યુવકના વ્યક્તિત્વને પોતાને અભિવ્યક્ત કરવાની પરવાનગી આપવી જોઈએ."<ref>{{cite web |title="IAAF sides with Bolt on Rogge comments" |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2008/olympics/wires/08/23/2080.ap.as.oly.diack.rogge.comments/ |author=Associated Press |publisher=[[CNN]]/[[Sports Illustrated|SI]] |date=2008-08-23 |access-date=2008-08-26 |archive-date=2008-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827145854/http://sportsillustrated.cnn.com/2008/olympics/wires/08/23/2080.ap.as.oly.diack.rogge.comments/ |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:Bolt200.jpg|thumb|left|260px|બોલ્ટ 200 મીટર ફાઇનલના અંતિમ તબક્કામાં મેદાનમાં અગ્રેસર]] ત્યાર બાદ બોલ્ટે 200 મીટર સ્પર્ધામાં સુવર્ણચંદ્રક જીતવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું અને [[1984માં લૉસ એન્જિલસ ઓલિમ્પિક્સ]]માં [[કાર્લ લુઈસ]]ની બેવડી જીતની બરાબરી કરવા કે તેમનાથી આગળ નિકળવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું.<ref>{{cite web |last=Philips |first=Mitch |title=Bolt's bid for double safely under way |publisher=[[Reuters]] |date=2008-08-18 |url=http://www.reuters.com/article/reutersComService_2_MOLT/idUSPEK16519320080818 |access-date=2009-08-21}}</ref> માઈકલ જૉન્સનનું માનવું હતું કે બોલ્ટ સરળતાથી સુવર્ણચંદ્રક જીતી જશે, પણ વિશ્વાસ વ્યકત કર્યો કે [[એટલાન્ટા]]માં [[1996 સમર ઓલિમ્પિક્સ]]માં બનેલો તેમનો 19.32 સેકન્ડનો વિશ્વ વિક્રમ યથાવત રહેશે.<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Michael |title=Michael Johnson: I think my Olympic 200metres world record is safe from Usain Bolt – for now |publisher=''[[The Daily Telegraph]]'' |date=2008-08-20 |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2586933/2008-Beijing-Olympics-Michael-Johnson-I-think-my-Olympic-200m-world-record-is-safe----for-now---Olympics.html |access-date=2008-08-20 |archive-date=2008-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820221426/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2586933/2008-Beijing-Olympics-Michael-Johnson-I-think-my-Olympic-200m-world-record-is-safe----for-now---Olympics.html |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટે 200 મીટરમાં પહેલા અને બીજા બન્ને રાઉન્ડને આસાનીથી પાર કરી લીધા અને બન્ને સમય દોડની અંતમાં જોગિંગ કરી હતી.<ref>{{cite web |title= Jamaican Bolt second in 200 metres heat |publisher=BBC Sport |date=2008-08-18 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/athletics/7567252.stm |access-date=2008-08-18}}</ref> તેઓ સેમિફાઈનલ જીતી ગયા અને ફાઈનલ જીતવા માટે માનીતા ખેલાડી બની ગયા.<ref>{{cite web |title= Super Bolt eases into 200&nbsp;metres final |publisher=BBC Sport |date=2008-08-19 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/athletics/7570651.stm |access-date=2008-08-19}}</ref> સેવાનિવૃત જમૈકન દોડવીર [[ડૉન ક્વૈરી]]ને બોલ્ટની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે તેમને વિશ્વાસ હતો કે જોન્સનનો વિક્રમ તૂટી શકતો હતો.<ref name="Beyond"/> આગલા દિવસે ફાઈનલમાં તેમણે રમતમાં જમૈકા માટે ચોથા સુવર્ણચંદ્રક જીત્યો અને 19.30 સેકન્ડનો સમય લઈને નવો વિશ્વ તથા ઓલિમ્પિક વિક્રમ બનાવ્યો.<ref name="200wr">{{cite web |title= Bolt claims 200m gold with record |publisher=BBC Sport |date=2008-08-20 |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympics/athletics/7572131.stm |access-date=2008-08-20}}</ref> બોલ્ટ સામે 0.9 મીટર/સેકન્ડનો સામો પવનનો અવરોધ ઉભો થયો હતો તે હકીકત છતાં જોનસનનો વિક્રમ તૂટ્યો હતો. આ અવસરે તેમને ક્વૈરી પછીનો એવો પહેલો દોડવીર બનાવી દીધો, જેણે 100 મીટર અને 200 મીટર દોડ બન્નેમાં વિશ્વવિક્રમ બનાવ્યા હોય. આ વિક્રમ ઈલેકટ્રોનિક ટાઇમિંગ શરૂ થયા બાદનો સૌ પ્રથમ વિક્રમ હતો.<ref name="200wr"/><ref>{{cite web |title=NEWS FLASH – Bolt does the double with 19.30&nbsp;seconds WORLD RECORD! |publisher=[[IAAF]] |date=2008-08-20 |url=http://www.iaaf.org/OLY08/news/kind=101/newsid=47045.html |access-date=2008-08-20}}</ref> આ ઉપરાંત, બોલ્ટ આ ઓલિમ્પિક્સમાં એક સાથે બન્ને વિક્રમ તોડનાર પ્રથમ દોડવીર બની ગયા.<ref>{{cite web |title=Bolt earns sprint double, breaks world record |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |date=2008-08-20 |url=http://www.cbc.ca/olympics/athletics/story/2008/08/20/mens-200-final.html |access-date=2008-08-20}}</ref> 100 મીટર ફાઈનલથી વિરુદ્ધ, બોલ્ટે 200 મીટર દોડની અંતિમ રેખા પાર કરવા માટે એટલું જોર લગાવ્યું હતું કે તેણે તેની દોડનો સમય ઘટાડવા માટે તેની છાતી દબાવી દીધી હતી. દોડ પછી, સ્ટેડિયમની સાઉન્ડ સિસ્ટમ પર “ હેપ્પી બર્થ ડે” નું સંગીત ગુંજી ઉઠ્યું, કારણ કે મધ્યરાત્રી પછી તેમનો 22મો જન્મદિવસ શરૂ થવાનો હતો. બે દિવસ બાદ બોલ્ટે જમૈકાની [[4x100 રિલે]] ટીમમાં [[ત્રીજા તબક્કા]]માં દોડ્યા અને તેમના સુવર્ણચંદ્રકોની સંખ્યા વધીને કુલ ત્રણ થઈ ગઈ.<ref>{{cite web |title= Bolt grabs third gold and record |publisher=BBC Sport |date=2008-08-22 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/athletics/7576737.stm |access-date=2008-08-22}}</ref> પોતાના સાથીઓ [[નેસ્ટા કાર્ટર]], [[માઈકલ ફ્રેટર]] અને [[અસાફા પોવેલ]]ની સાથે બોલ્ટે 37.10 સેકન્ડના સમયમાં પાછલા રેકોર્ડને સેકન્ડના ત્રણ દશાંશની સરસાઇથી તોડીને એક અન્ય વિશ્વ અને ઓલિમ્પિક વિક્રમ તોડ્યો.<ref>{{cite web |title=NEWS FLASH - World 4x100m record, 37.10s – BOLT and JAMAICA again! |publisher=[[IAAF]] |date=2008-08-22 |url=http://www.iaaf.org/OLY08/news/kind=100/newsid=47266.html |access-date=2008-08-22}}</ref> ટીમને અંતિમ રેખા સુધી પહોંચાડનાર પોવેલે તેના 100 મીટરનો વિક્રમ બોલ્ટ સામે હારી જવા માટે દુખ વ્યક્ત કર્યું હતું પરંતુ તેણે એમ કહીને તેના જમૈકન હરીફ સામે કોઇ દ્વેષભાવ રાખ્યો ન હતો કે તેને ત્રીજો વિશ્વ વિક્રમ સ્થાપવામાં મદદ કરવાની તેને ખુશી છે.<ref>{{cite web |title=Jamaica smashes WR in men's relay |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] |date=2008-08-22 |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/08/23/2344289.htm?site=local |access-date=2008-08-22}}</ref> જીત બાદ બોલ્ટે [[2008ના સિચુઆન ભૂકંપ]]થી અસરગ્રસ્ત બનેલા પીડિતોને મદદ કરવા [[ચીન]]ના સિચુઆન પ્રાંતના બાળકોમા માટે [[$]]50,000નું દાન કર્યું હતું.<ref>{{cite web |title="Lightning" Bolt donates for children in China's quake zone |publisher=''[[China Daily]]'' |date=2008-08-23 |url=http://www.chinadaily.com.cn/olympics/2008-08/23/content_6964714.htm |access-date=2008-08-25}}</ref> [[ચિત્ર:Boltbeijing.jpg|300px|thumb|right|બોલ્ટ બિજીંગ નેશનલ સ્ટેડિયમમાં 100 મીટર સ્પર્ધામાં તેના વિશ્વ વિક્રમ બાદ તેના વિજયની ઉજવણી કરે છે]] બોલ્ટની વિક્રમ બનાવવાવાળી દોડને કારણે આલોચકોએ ન કેવળ તેમની સિદ્ધીઓની પ્રશંસા કરી, પણ અત્યાર સુધીના સર્વાધિક સફળ દોડવીર બનવાની સંભાવનાનું અનુમાન પણ કર્યું.<ref name="BrillBolt">{{cite web |last=Longmore |first=Andrew |title=Brilliant Usain Bolt is on fast track to history |publisher=''[[The Times]]'' |date=2008-08-24 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article4596711.ece |access-date=2008-08-27 |archive-date=2012-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815093644/http://berlin.iaaf.org/images/photofinish/3658/m_100_f_1.jpg |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last=Steve |first=Nearman |title=Bolt not done yet |publisher=''[[The Washington Times]]'' |date=2008-08-25 |url=http://washingtontimes.com/news/2008/aug/25/bolt-certainly-not-done-making-marks/ |access-date=2008-08-27}}</ref> આલોચકોએએ તેમની ઓલિમ્પિક્સ સફળતાઓની પ્રશંસા કરી, કારણ કે તે રમતની એક નવી શરૂઆત હતી, જેને કુખ્યાત નશીલી દવાઓના કૌભાંડનો લાંબા સમય સુધી સામનો કરવો પડ્યો હતો.<ref name="Indifference"/><ref>{{cite web |last=Phillips |first=Mitch |title=Bolt's Olympic heroics arrive just in time |publisher=[[Reuters]] |date=2008-08-25 |url=http://africa.reuters.com/sport/news/usnBAN524081.html |access-date=2008-08-26 }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અગાઉના છ વર્ષોમાં [[બાલ્કો]] કૌભાંડ ગૂંજતો રહ્યો અને [[ટિમ મોંટગોમરી]] અને [[જસ્ટિન ગૈટલિન]]થી તેમના 100 મીટર વિશ્વ વિક્રમ છીનવી લેવામાં આવ્યા, તો [[મેરિયન જોન્સે]] ત્રણ ઓલિમ્પિક સુવર્ણચંદ્રક પરત આપી દીધા.<ref>{{cite web |last=Fordyce |first=Tom |title=The THG scandal explained |publisher=BBC Sport |date=2004-02-24 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/athletics/3210876.stm |access-date=2008-08-27}}</ref> દવાઓના પરિક્ષણમાં દોષિત સાબીત થયા બાદ ત્રણેય દોડવીરને એથલેટિક્સ માટે અયોગ્ય ગણવામાં આવ્યા, કારણ કે તેમનામાં પ્રતિબંધિત પદાર્થો મળી આવ્યા હતા.<ref>{{cite web |title=Johnson dismisses sabotage claims |publisher=BBC Sport |date=2006-07-31 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/athletics/5230484.stm |access-date=2008-08-27}}</ref><ref>{{cite web |title=Jones returns five medals from 2000 Sydney Olympics |publisher=[[ESPN]] |date=2007-10-08 |url=http://sports.espn.go.com/oly/trackandfield/news/story?id=3054706 |access-date=2008-08-27}}</ref> બોલ્ટના વિક્રમ તોડનારા પ્રદર્શનથી [[વિક્ટર કૉન્ટી]] સહિત થોડા ટીપ્પણીકારોને આશંકા થઇ અને એક સ્વતંત્ર કૈરેબિયન એન્ટી-ડોપિંગ ફેડરેશનના અભાવથી ચિંતા વધારે વધી ગઈ.<ref>{{cite web|last=Maese |first=Rick |title=A cleaner Olympics? Despite drug test numbers, don't count on it |publisher=''[[The Los Angeles Times]]'' |date=2008-08-24 |url=http://www.latimes.com/sports/printedition/la-sp-olymaese24-2008aug24,0,5371815.story |access-date=2008-08-27}}</ref><ref>{{cite web |last=Conte |first=Victor |title=Conte: World Anti-Doping Agency needs to beef up offseason steroid testing |publisher=''[[New York Daily News]]'' |date=2008-08-18 |url=http://www.nydailynews.com/sports/2008olympics/2008/08/18/2008-08-18_conte_world_antidoping_agency_needs_to_b.html |access-date=2008-08-27 |archive-date=2008-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080826161935/http://www.nydailynews.com/sports/2008olympics/2008/08/18/2008-08-18_conte_world_antidoping_agency_needs_to_b.html |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટના કોચ ગ્લેન મિલ્સ અને હર્બ ઈલિયટ (જમૈકન એથ્લેટિક્સ ટીમ ડોક્ટર)ને નશીલી દવાઓના પ્રયોગના આરોપનો અસ્વીકાર કરી દીધો. [[આઇએએએફ]]ના ડોપિંગ નિરોધક આયોગના એક સદસ્ય ઈલિયટે આ મુદ્દે ચિંતિત લોકોથી આગ્રહ કર્યો કે, "તેઓ આવે અને અમારો કાર્યક્રમ જૂએ, તેઓ આવે અને અમારુ પરિક્ષણ જૂએ, અમારી પાસે છુપાવવા જેવું કશું જ નથી."<ref>{{cite web |last=Broadbent |first=Rick |title=Usain Bolt: a Jamaican miracle |publisher=''[[The Times]]'' |date=2008-08-18 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article4551396.ece |access-date=2008-08-27 |archive-date=2012-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815093644/http://berlin.iaaf.org/images/photofinish/3658/m_100_f_1.jpg |url-status=dead }}</ref> મિલ્સ પણ સમાનરૂપે એ વાત પર અડગ રહ્યા કે બોલ્ટ એક સાફ સુથરા એથલિટ છે અને તેમણે ''[[જમૈકા ગ્લીનર]]'' સામે ઘોષણા કરી કે, "અમે કોઇ દિવસ, કોઇ સમય અને શરીરના કોઈ ભાગના પરિક્ષણ માટે તૈયાર છીએ (તેઓ) વિટામિન પણ લેવાનું પસંદ નથી કરતા."<ref>{{cite web |last=Flynn |first=LeVaughn |title=Usain Bolt and Glen Mills: Long, winding journey to a world record |publisher=''[[Jamaica Gleaner]]'' |date=2008-06-03 |url=http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080603/sports/sports9.html |access-date=2008-08-27 |archive-date=2008-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917084338/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080603/sports/sports9.html |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટે કહ્યું કે ઓલિમ્પિક્સથી પહેલા તેઓ તપાસ માટે તેઓ ચાર વાર ગયા હતા અને દરેક વખતે પ્રતિબંધિત પદાર્થો માટે નકારાત્મક રિપોર્ટ આવ્યો. તેમણે ડોપિંગ નિરોધક પરિક્ષણ કરનારા અધિકારીઓનું પણ સ્વાગત કર્યુ. તેઓ તપાસ કરે અને સાબિત કરે તેઓ સાફ સુથરા છે. તેમણે કહ્યું કે, “અમે સખત મહેનત કરીએ છીએ, શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરીએ છીએ અને અમે જાણીએ છીએ કે પાક સાફ છીએ.”<ref name="TestsOK">{{cite web|title=Bolt ok with tests|publisher=''[[Jamaica Gleaner]]''|date=2008-08-27|url=http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080827/sports/sports1.html|access-date=2008-08-27|archive-date=2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829204805/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080827/sports/sports1.html|url-status=dead}}</ref> === ઓલિમ્પિક્સ પછી === 2008ના એથેલેટ્ક્સ સત્રમાં બોલ્ટે [[એએફ ગોલ્ડન લીગ]] પૂરી કરી અને [[વેલ્ટક્લેસી ઝુરીચ]] પ્રતિસ્પર્ધામાં પ્રવેશવાની શરૂઆત કરી. 100 મીટર દોડમાં પોતાના પ્રતિસ્પર્ધીઓની વચ્ચે ધીમી ગતી હોવા છતાં તેમણે 9.83 સેકન્ડમાં અંતિમ રેખા પાર કરી.<ref name="NoFire">{{cite web |last=Turnbull |first=Simon |title=No fireworks, or lightning, but Bolt eases to another triumph |publisher=''[[The Independent]]'' |date=2008-08-30 |url=http://www.independent.co.uk/sport/general/athletics/no-fireworks-or-lightning-but-bolt-eases-to-another-triumph-913384.html |access-date=2008-08-31 |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006190733/http://www.independent.co.uk/sport/general/athletics/no-fireworks-or-lightning-but-bolt-eases-to-another-triumph-913384.html |url-status=dead }}</ref> જો કે આ સમય તેમના નવા નવા બનેલા વિશ્વ વિક્રમ અને અસાફા પાવેલના ટ્રેક વિક્રમથી ઓછો હતો. પરંતુ એ તો પણ 100 મીટર સ્પર્ધામાં એ તારીખ સુધી કોઇપણ દોડવીર દ્વારા સફળ થયેલા પંદર અગ્રગણ્ય દોડવીરમાંના એક હતા.<ref name="Top100"/> બોલ્ટે સ્વીકાર કર્યું કે તેઓ પૂરી તાકાતથી નહોતા દોડ્યા, તેઓ ઠંડીથી પીડાતા હતા, પણ તેમણે દોડ જીતવા અને સારું સ્વાસ્થ્ય રાખવા પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.<ref name="NoFire"/> [[લૉજન]]માં [[સુપર ગ્રાન્ડ પ્રી]] ફાઈનલમાં 200 મીટર સ્પર્ધામાં 19.63 સેકન્ડ સમય લઈને બીજી સૌથી ઝડપી દોડ પૂરી કરી અને [[ઝેવિયર કોર્ટર]]ના ટ્રેક વિક્રમની બરાબરી કરી.<ref>{{cite web |last=Sampaolo |first=Diego |title=Powell improves to 9.72, Bolt dashes 19.63 in Lausanne – IAAF World Athletics Tour |publisher=[[IAAF]] |date=2008-09-02 |url=http://www.iaaf.org/GP08/news/kind=100/newsid=47464.html |access-date=2008-09-06}}</ref> જો કે, 100 મીટર ફાઈનલમાં, [[અસાફા પોવેલે]] સૌ કોઈનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું. 9.72 સેકન્ડ સમય સાથે વ્યક્તિગત સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરી પાવેલ બોલ્ટના વિશ્વ વિક્રમની નજીક પહોચી ગયા અને બોલ્ટના મુખ્ય પ્રતિસ્પર્ધી તરીકે દાવેદારી રજૂ કરી.<ref>{{cite web |last=Phillips |first=Michael |title=Powell threatens Bolt's 100m record |publisher=''[[The Guardian]]'' |date=2008-09-03 |url=http://www.guardian.co.uk/sport/2008/sep/03/athletics.asafapowell?gusrc=rss&feed=sport |access-date=2008-09-06}}</ref> બોલ્ટની એ સીઝનની અતિંમ દોડ ત્રણ દિવસ બાદ બ્રુસેલ્સના ગોલ્ડન લીગના ફાઈનલમાં પૂરી થઈ. ઓલિમ્પિક્સમાં ફાઈનલ પછીથી બોલ્ટ અને પાવેલ બન્નેની ભાગીદારીવાળી આ પહેલી 100 મીટર દોડ હતી. બન્નેએ જમૈકનના ટ્રેક વિક્રમને તોડી નાખ્યો, પણ બોલ્ટ 0.06 સેકન્ડથી અને 9.77 સેકન્ડના સમય સાથે પાવેલને 0.06 સેકન્ડના અંતરથી હરાવીને પહેલા નંબર પર પહોચ્યા. જો કે, આ જીત એટલી સરળ ન રહી, જેટલી બેઈજિંગમાં હતી. બોલ્ટે નવ સ્પર્ધાઓમાં સૌથી ધીમી શરૂઆત કરી અને તેમણે ઠંડી અને 0.9 મિનિટ/સેકન્ડની ગતિથી સામેથી આવતી હવા સામે ટક્કર લઈને આગળ વધવાનું હતું.<ref>{{cite web |last=Turnbull |first=Simon |title=Bolt win rounds off a golden summer |publisher=''[[The Independent]]'' |date=2008-09-06 |url=http://www.independent.co.uk/sport/general/athletics/bolt-win-rounds-off-a-golden-summer-920944.html |access-date=2008-09-06 |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202152445/http://www.independent.co.uk/sport/general/athletics/bolt-win-rounds-off-a-golden-summer-920944.html |url-status=dead }}</ref> આ પરિણામથી એ સાબિત થયું કે, 100 મીટર દોડમાં જમૈકનનો ઈજારો છે, કારણ કે ભૂતકાળમાં દસમાંથી નવ જીત બોલ્ટ કે પાવેલના નામે નોંધાઈ હતી.<ref name="Top100"/> બોલ્ટના જમૈકા પરત ફરતાં તેને ઓલિમ્પિક્સમાં મેળવેલી તેની સિદ્ઘીઓ માટે [[ઓર્ડર ઓફ ડિસ્ટિંક્શન]]થી સન્માનિત કરાવાં આવ્યા.<ref>{{cite web |title=Welcoming home our Olympians |publisher=''[[Jamaica Gleaner]]'' |date=2008-10-05 |url=http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20081005/lead/lead2.html |access-date=2008-10-20 |archive-date=2009-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507044247/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20081005/lead/lead2.html |url-status=dead }}</ref> તેઓ એ વર્ષના આઇએએએફ પુરુષ એથ્લિટના રૂપે પસંદગી પામ્યા અને શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન માટે ખાસ ઓલિમ્પિક્સ પુરસ્કાર જીત્યા.<ref>{{cite web |title=Bolt and Isinbayeva are World Athletes of the Year – 2008 World Athletics Gala |publisher=[[IAAF]] |date=2008-11-23 |url=http://www.iaaf.org/athletes/gala/newsid=48388.html |access-date=2008-12-16 |archive-date=2009-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091108231316/http://www.iaaf.org/athletes/gala/newsid=48388.html |url-status=dead }}</ref> જો કે, બોલ્ટે ભવિષ્યની સ્પર્ધાઓ માટે ધ્યાન દેવાનું શરૂ કર્યુ અને 2010ના 400 મીટર વિશ્વ વિક્રમ તોડવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું, કારણ કે આ વર્ષે બીજી કોઇ મોટી સ્પર્ધા નહોતી.<ref>{{cite web |title=Bolt sets sights on 400m record |publisher=[[BBC Sport]] |date=2008-12-15 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/athletics/7782760.stm |access-date=2008-12-16}}</ref> === 2009 બર્લિન વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ્સ === [[ચિત્ર:Manchester City Games 2009 - Men's final 2 (crop2).jpg|250px|thumb|right|બોલ્ટ (મધ્યમાં) 150 મીટર અંતર 14.35 સેકન્ડમાં દોડવાના તેના શ્રેષ્ઠ દેખાવ પૂર્વે પ્રારંભિક તબક્કામાં]] બોલ્ટે પોતાની ગતિમાં સુધાર લાવવા માટે સીઝન 400 મીટર પ્રતિસ્પર્ધા પૂરી કરી અને બે દોડ જીતીને કિંગ્સટનમાં 45.54 સેકેન્ડનો સમય નોંધાવ્યો.<ref>[http://www.reuters.com/article/sportsNews/idUSTRE51L0BB20090222 બોલ્ટ મેઇન્ટેઇન્સ ઇમ્પ્રુવમેન્ટ ઓવર લોન્ગર સ્પ્રિન્ટ]. [[રોઇટર્સ]] (2009-02-22). સુધારો 2009-05-16.</ref> સાથોસાથ હવાની સ્થિતિઓને કારણે માર્ચમાં 100 મીટર સ્પર્ધામાં તેમણે સીઝનના પહેલા ઉપ-10 સેકન્ડ સમયમાં દોડ પૂરી કરી હતી.<ref>ક્લેર, નેલ્સન (2009-03-15). [http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/athletics/4996061/Usain-Bolt-makes-a-winning-start-on-his-return-to-100m-action.html યુસૈન બોલ્ટ મેક્સ એ વિનિંગ સ્ટાર્ટ ઓન હિસ રિટર્ન ટુ 100m એક્શન]. ''[[ધ ઇનડિપેન્ડન્ટ]]'' . સુધારો 2009-05-16.</ref> એપ્રિલના અંતમાં એક કાર દુર્ધટનામાં બોલ્ટને પગમાં સામાન્ય ઈજાનો સામનો કરવો પડ્યો. જો કે, સામાન્ય શસ્ત્રક્રિયા બાદ તેઓ જલ્દીથી સ્વસ્થ થઇ ગયા અને (જમૈકામાં એક ટ્રેક સ્પર્ધાને રદ્દ કર્યા પછી) તેમણે કહ્યું કે [[માન્ચેસ્ટર ગ્રેટ સિટી ગેમ્સ]]માં [[150 મીટર]] સ્ટ્રીટ પ્રતિસ્પર્ધામાં ભાગ લેવા માટે તેઓ ફિટ છે.<ref>રેમસેક, બોબ (2009-05-13). [http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=50527.html બોલ્ટ માન્ચેસ્ટર ડેટ ઇસ સ્ટિલ ઓન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710183332/http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=50527.html |date=2009-07-10 }}. [[આઇએએએફ]]. સુધારો 2009-05-16.</ref> બોલ્ટે 14.35 સેકેન્ડથી દોડ જીતી લીધી અને 150 મીટર શ્રેણીમાં તેને અત્યાર સુધીનો સૌથી ઝડપી વિક્રમના રૂપમાં નોંધવામાં આવ્યો.<ref>માર્ખમ,કાર્લ(2009-05-15). [http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=50606.html બોલ્ટ રન્સ 14.35 સેકન્ડ ફોર 150m; કવર્સ 50m–150m ઇન 8.70&nbsp;સેકન્ડ!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022031312/http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=50606.html |date=2012-10-22 }}. [[આઇએએએફ]]. સુધારો 2009-05-17.</ref> પૂરી રીતે ચુસ્ત ન હોવાને કારણે તેમણે જમૈકન રાષ્ટ્રીય ચેમ્પિયનશિપ્સમાં 100 મીટર અને 200 મીટર શ્રેણીમાં ક્રમશ: 9.86 અને 20.25 સેકન્ડ સમયમાં ખિતાબ મેળવ્યો.<ref>ફોસ્ટર, એન્થની (2009-06-28). [http://www.iaaf.org/WCH09/news/kind=100/newsid=51359.html બોલ્ટ 9.86 એન્ડ ફ્રેઝર 10.88; વોકર એન્ડ ફિલિપ્સ એક્સલ ઓવર હર્ડલ્સ - જેમ ચેમ્પ્સ, ડે 2]. [[આઇએએએફ]]. સુધારો 2009-06-29.</ref><ref>ફોસ્ટર, એન્થની (2009-06-29). [http://www.iaaf.org/WCH09/news/kind=100/newsid=51384.html બોલ્ટ કમ્પલિટ્સ ડબલ; ‘નોટ 100%’ વેરોનિકા કેમ્પબેલ-બ્રાઉન રન્સ 22.40 – જેમ ચેમ્પ્સ, ડે 3]. [[આઇએએએફ]]. સુધારો 2009-06-29.</ref>એટલે કે તેમણે [[2009ના વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ્સ]]ની બન્ને સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેવાની કાબિલિયત મેળવી લીધી.પ્રતિસ્પર્ધક [[ટાયસન ગે]]એ કહ્યું કે બોલ્ટનો 100 મીટરનો વિક્રમ તેની મુઠ્ઠીમાં છે, પણ બોલ્ટે દાવો ફગાવી દીધો અને તેના બદલે તેમણે કહ્યું કે તેમને અસાફા પોવેલના ઈજામાંથી પરત આવવા પ્રત્યે વધારે રસ છે.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/athletics/8122996.stm બોલ્ટ રુલ્સ આઉટ થ્રેટ ટુ રેકોર્ડ]. [[બીબીસી સ્પોર્ટ્સ]] (2009-06-28). સુધારો 2009-06-29.</ref> બોલ્ટે જૂલાઈમાં [[એથ્લેટિસિમાં]] મીટમાં પ્રતિકૂળ સ્થિતિઓનો સામનો કરીને 19.59 સેકન્ડમાં 0.9 મીટર/સેકન્ડ ગતિથી સામેથી આવતી હવા અને વરસાદ હોવા છતાં દોડ પુરી કરી અને આ 200 મીટરનો અત્યાર સુધીનો આ ચોથો વિક્રમ હતો<ref>સામપાઓલો, ડીયાગો(2009-07-07). [http://www.iaaf.org/GP09/news/kind=100/newsid=51614.html ડિસ્પાઇટ ધ રેઇન, બોલ્ટ બ્લાસ્ટ્સ 19.59 સેકન્ડ ઇન લૌઝેન – આઇએએએફ વર્લ્ડ એથલેટિક્સ ટૂર]. [[આઇએએએફ]]. સુધારો 2009-07-23.</ref> અને આ ટાયસન ગેના સર્વશ્રેષ્ઠ સમયમાંનો 100મો વિક્રમ હતો.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/athletics/8139554.stm|title=Bolt storms to stunning victory |date=2009-07-07|work=BBC Sport|access-date=2009-07-07}}</ref> [[ચિત્ર:Usain Bolt, David Alerte 200 m final Berlin 2009.jpg|200px|thumb|left|બોલ્ટ (ડાબે) 2009 વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ્સની 200&nbsp;મીટર ક્વાર્ટર ફાઇનલ દરમિયાન]] ઓગષ્ટમાં 2009ના વિશ્વ ચેમ્પિનશીપમાં બોલ્ટ 100 મીટર કી સ્પર્ધાને ત્યારે સરળ બનાવી દીધી છે જ્યારે તેમણે 9.89 સેકન્ડમાં ફાઈનલની પહેલા અત્યાર સુધીની સૌથી ઝડપી દોડ પૂરી કરી.<ref>રેમસેક, બોબ (2009-08-16). [http://berlin.iaaf.org/news/kind=108/newsid=52994.html ઇવેન્ટ રિપોર્ટ - મેન્સ 100m - સેમિ-ફાઇનલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819022536/http://berlin.iaaf.org/news/kind=108/newsid=52994.html |date=2009-08-19 }}. [[આઇએએએફ]]. સુધારો 2009-08-16.</ref> ફાઈનલમાં બોલ્ટ અને ગે સીઝનમાં પહેલીવાર એક સાથે દેખાયા. બોલ્ટે 9.58 સેકન્ડના સમય સાથે વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપમાં સુવર્ણચંદ્રક જીતીને પોતાના વિશ્વ વિક્રમમાં સુધારો કર્યો. ગે એ બીજિંગમાં બોલ્ટના 9.69 વિશ્વ વિક્રમ દોડના મુકાબલે 9.71 અને 0.02 સેકન્ડનો સમય લીધો.<ref>રેમસેક, બોબ (2009-08-16). [http://berlin.iaaf.org/news/kind=108/newsid=52999.html ઇવેન્ટ રિપોર્ટ - મેન્સ 100m - ફાઇનલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090820042119/http://berlin.iaaf.org/news/kind=108/newsid=52999.html |date=2009-08-20 }}. [[આઇએએએફ]]. સુધારો 2009-08-16.</ref> અગાઉના સર્વશ્રેષ્ઠ વિક્રમ સમયના સેકન્ડના દસમા ભાગની સાથે આ ઈલેકટ્રોનિક સમય નિર્ધારણની શરૂઆત પછીથી 100 મીટર સ્પર્ધામાં સૌથી મોટું માર્જિન હતું.<ref>ક્લેરી, ક્રિસ્ટોફર (2009-08-16). [http://www.nytimes.com/2009/08/17/sports/global/17track.html બોલ્ટ શેટર્સ 100-મીટર વર્લ્ડ રેકોર્ડ ]. ''[[ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]]'' . સુધારો 2009-08-16.</ref> [[ચિત્ર:100 m final Berlin 2009.JPG|thumb|બોલ્ટે તેના તમામ હરિફોને પાછળ પાડી દઇને 100 મીટરનો વિશ્વ વિક્રમ સર્જ્યો ત્યારનું દૃશ્ય]] જો કે, ગે એ પ્રતિયોગિતાની બીજી દોડમાંથી નામ પાછુ ખેંચી લીધુ, આ જમૈકને એકવાર ફરી [[200 મીટર ફાઈનલ]]માં વિશ્વ વિક્રમ તોડ્યો. તેમણે પોતાનો જ વિક્રમ 0.11 સેકન્ડથી તોડ્યો અને 19.19 સેકન્ડમાં દોડ પૂરી કરી.<ref name="Universal Sports clip">{{Youtube|9EiPCfPROtE|New World Record for Usain Bolt - from Universal Sports}}</ref> [[વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ્સ]]ના ઇતિહાસમાં તેમણે 200 મીટરની દોડ સૌથી લાંબા અંતરથી જીતી, જો કે દોડમાં ત્રણ અન્ય એથ્લિટોએ પણ ભાગ લીધો અને તેમનો સમય 19.90 સેકન્ડની અંદર રહ્યો, જે આ સ્પર્ધાની સૌથી મોટી સંખ્યા હતી.<ref name="Final">મલ્કીન, જોન (2009-08-20). [http://berlin.iaaf.org/news/kind=108/newsid=53622.html ઇવેન્ટ રિપોર્ટ - મેન્સ 200m - ફાઇનલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822073517/http://berlin.iaaf.org/news/kind%3D108/newsid%3D53622.html |date=2009-08-22 }}. [[આઇએએએફ]]. સુધારો 2009-08-21.</ref><ref>હાર્ટ, સિમોન (2009-08-20). [http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/athletics/6062060/World-Athletics-Usain-Bolt-breaks-200-metres-world-record-in-19.19-seconds.html વર્લ્ડ એથલિટિક્સ: યુસૈન બોલ્ટ બ્રેક્સ 200 મીટર વર્લ્ડ રેકોર્ડ ઇન 19.19&nbsp;સેકન્ડ્સ]. ''[[ધ ડેઇલી ટેલિગ્રાફ]]'' . સુધારો 2009-08-21.</ref> બોલ્ટની ગતીએ તેનાથી વધારે અનુભવી સ્પર્ધકોને પ્રભાવિત કર્યા, જેમ કે ત્રીજા સ્થાને આવેલા [[વાલેસ સ્પીયરમને]] તેમની ગતિની પ્રશંસા કરી, અને પૂર્વ ઓલિમ્પિક્સ ચેમ્પિયન [[શાન ક્રૉફર્ડે]] કહ્યું “બસ ત્યાંથી બહાર આવતાની સાથે જ...મને લાગ્યું કે હું એક વિડીયોની રમતમાં છું અને એ છોકરો ઝડપથી દોડી રહ્યો હતો."<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/athletics/8213036.stm|title=Awesome Bolt breaks 200m record |date=2009-08-20|work=BBC Sport|access-date=2009-08-20}}</ref> બોલ્ટે વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપમાં પોતાના પ્રદર્શનના એક મહત્વપૂર્ણ ઘટકની ચર્ચા કરતા કહ્યું કે, તેમણે પોતાની દોડની અગાઉની શરૂઆતમાં સુધારો કર્યો છે, જેમ કે 100 મીટરમાં તેમનો પ્રતિક્રિયા સમય(0.146)<ref>[http://berlin.iaaf.org/results/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=100/combCode=hash/roundCode=f/results.html#detM_100_hash_f 100 મીટર - એમ ફાઇનલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090820041312/http://berlin.iaaf.org/results/bydiscipline/disctype=4/sex=M/discCode=100/combCode=hash/roundCode=f/results.html#detM_100_hash_f |date=2009-08-20 }}. [[આઇએએએફ]] (2009-08-20). સુધારો 2009-08-21.</ref> અને 200 મીટરમાં (0.133)ની ગતિ તે ગતિથી ઘણી ઝડપી છે,<ref name="200reaction">કેસેલ, અન્ના (2009-08-20). [http://www.guardian.co.uk/sport/2009/aug/20/usain-bolt-200m-reaction-world-championships 'આઇ એઇમ ટુ બિકમ લિજેન્ડ,' સેસ યુસૈન બોલ્ટ એઝ હી સ્મેશિસ 200m વર્લ્ડ રેકોર્ડ]. ધ ગાર્ડિયન સુધારો 2009-08-21.</ref> જે બેઇજીંગ ઓલિમ્પિક્સના તેમના વિશ્વ વિક્રમ દોડમાં પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref>[http://www.nbcolympics.com/trackandfield/resultsandschedules/rsc=ATM002100/index.html મેન્સ 200m ફાઇનલ 2008 ઓલિમ્પિક્સ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091103195154/http://www.nbcolympics.com/trackandfield/resultsandschedules/rsc=ATM002100/index.html |date=2009-11-03 }}. NBC (2009-08-20). સુધારો 2009-08-21.</ref><ref>[http://www.nbcolympics.com/trackandfield/resultsandschedules/rsc=ATM001100/index.html મેન્સ 100m ફાઇનલ 2008 ઓલિમ્પિક્સ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091103200013/http://www.nbcolympics.com/trackandfield/resultsandschedules/rsc=ATM001100/index.html |date=2009-11-03 }}. NBC (2009-08-20). સુધારો 2009-08-21.</ref> જો કે, જમૈકાની 4x100 મીટર રિલે ટીમના અન્ય સદસ્યોની સાથે તેમનું પ્રદર્શન [[2008ના સમર ઓલિમ્પિક્સ]]ના તેમને 37.10 સેકન્ડ સેટના વિશ્વ વિક્રમની તુલનામાં ઘટી ગયું અને તેમણે 37.31 સેકન્ડનો સમય લીધો, જો કે એક ચેમ્પિયન વિક્રમ તે સમય સુધીના ઇતિહાસનો બીજો સૌથી ઝડપી સમય હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.trackalerts.com/?p=2812|title=Jamaica dominates the 400 meter relays|date=August 22, 2009|work=trackalerts.com|access-date=2010-02-14|archive-date=2009-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090829130629/http://www.trackalerts.com/?p=2812|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i14JJoywNn0Y9il2YYo9hsdhzvPwD9A875LO0 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-22 |archive-date=2009-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828010240/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i14JJoywNn0Y9il2YYo9hsdhzvPwD9A875LO0 |url-status=dead }}</ref>બર્લીન ચૈમ્પિયનશિપના અંતિમ દિવસે [[બર્લીનના ગવર્નિંગ મેયર]] [[ક્લાઉસ વોવરિટે]] એક નાના સમારંભમાં બોલ્ટને 12 ફૂટ ઉંચી બર્લીનની દીવાલના ટુકડા ભેટ આપ્યા અને કહ્યું, બોલ્ટને દેખાડ્યું છે કે, ‘કોઈ આ દીવાલને તોડી શકે છે, જેને અજય માનવામાં આવે છે.’ લગભગ ત્રણ ટનના આ ટૂકડાને બોલ્ટના જમૈકાના પ્રશિક્ષણ શિબિરમાં રાખવામાં આવશે.<ref>{{Citation |url=http://sports.espn.go.com/oly/trackandfield/news/story?id=4417296 |work=ESPN |title=Grateful Usain Bolt given 3-ton piece of Berlin Wall |date=August 23, 2009 }}.</ref> બોલ્ટના 100 મીટર અને 200 મીટર સ્પર્ધાઓમાં વિશ્વ વિક્રમના કેટલાય દિવસો બાદ લાંબી કૂદ(1991માં બનેલી 8.95 મીટરનો)માં વિશ્વ વિક્રમ ધારક [[માઈક પોવેલે]] વાત કરી કે બોલ્ટ 9 મીટરથી વધારે [[લાંબી કૂદ]]માં સક્ષમ થઈ શકે છે અને લાંબી કૂદ “તેમની ઊંચાઈ અને ગતિ માટે એકદમ યોગ્ય” છે.<ref>http://eurosport.yahoo.com/21082009/58/berlin-2009-powell-bolt-beat-long-jump-wr.html{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> સીઝનના અંતમાં તેઓ સતત બીજા વર્ષે આઇએએએફ વિશ્વ એથ્લિટ ઓફ દ યર તરીકે પંસદગી પામ્યા.<ref>[http://www.iaaf.org/athletes/gala/newsid=54949.html બોલ્ટ એન્ડ રિચાર્ડ્સ આર વર્લ્ડ એથલિટ્સ ઓફ ધ યર – 2009 વર્લ્ડ એથલેટિક્સ ગાલા] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203045842/http://www.iaaf.org/athletes/gala/newsid=54949.html |date=2012-12-03 }}. [[આઇએએએફ]] (2009-11-22). સુધારો 2009-11-22.</ref> 2010ની આઉટડોર સિઝનની શરૂઆતમાં, બોલ્ટ કિંગ્સટનમાં 19.56 સેકન્ડમાં 200 મીટર દોડ્યા, જમૈકા માટે અત્યાર સુધીમાં ચોથી સૌથી વધુ ઝડપી દોડ, છતાં તેમણે એવું નિવેદન કર્યુ કે, આગામી સીઝનમાં વિક્રમ તોડવાની તેમની કોઈ મહત્વકાંક્ષા નથી.<ref>ફોસ્ટર, એન્થની (2010-05-02). [http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=56611.html બોલ્ટ સિઝલ્સ 19.56 ઇન 200m ઓપનર ઇન કિંગ્સ્ટન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610210726/http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=56611.html |date=2010-06-10 }}. [[આઇએએએફ]]. સુધારો 2010-05-02.</ref> == અંગત જીવન == [[ચિત્ર:Usain Bolt Lightning pose.jpg|thumb|બોલ્ટ 'લાઇટનિંગ બોલ્ટ' પોઝમાં]] બોલ્ટ નૃત્ય પ્રત્યે પોતાના પ્રેમનો એકરાર કરે છે અને તેમનું જીવન મોટેભાગે આરામપસંદ અને તણાવરહિત માનવામાં આવે છે.<ref name="BBC10"/><ref>{{cite web |last=Gullan |first=Scott |title=Usain Bolt wins 100m gold at the Beijing Olympics |publisher=''[[The Australian]]'' |date=2008-08-17 |url=http://www.theaustralian.news.com.au/beijing_olympics/story/0,27313,24188957-5017607,00.html |access-date=2008-08-18 |archive-date=2008-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820024651/http://www.theaustralian.news.com.au/beijing_olympics/story/0,27313,24188957-5017607,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last=Fletcher |first=Damian |author2=Armstrong, Jeremy |title=Olympic 100m hero Usain Bolt powered by chicken nuggets and yams |publisher=''[[The Daily Mirror]]'' |date=2008-08-18 |url=http://www.mirror.co.uk/news/top-stories/2008/08/18/olympic-sprint-hero-usain-bolt-s-chicken-nuggets-diet-secret-115875-20702431/ |access-date=2008-08-18}}</ref> બોલ્ટના જમૈકન ટ્રેક અને ફિલ્ડના આદર્શ ખેલાડીઓમાં [[હર્બ મેકકિનલી]] અને 200 મીટર સ્પર્ધામાં જમૈકન વિક્રમધારક [[ડોન ક્વેરી]] ગણાય છે. 200 મીટરમાં પૂર્વ વિશ્વ વિક્રમ અને ઓલિમ્પિક્સ વિક્રમ ધરાવનાર [[માઇકલ જોનસન]] સામેલ છે અને બોલ્ટ તેમને ઘણું સન્માન આપે છે.<ref name="BBC10"/> બોલ્ટને સૌથી પહેલા [[ક્રિકેટ]]માં રસ હતો અને તે કહેતા કે જો તે દોડવીર ન હોત તો તે [[ફાસ્ટ બોલર]] બન્યા હોત.<ref name="BBC10"/> જયારે તેઓ નાના હતા ત્યારે [[પાકિસ્તાન]]ના સમર્થક હતા અને [[વકાર યુનિસ]]ના પ્રશંસક હતા.<ref>{{cite web |last=Mountford |first=Adam |title=Windies triumph delights Bolt |publisher=[[BBC Sport]] |date=2009-02-08 |url=http://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2009/02/windies_triumph_delights_bolt.shtml |access-date=2009-02-09 |archive-date=2009-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210112137/http://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2009/02/windies_triumph_delights_bolt.shtml |url-status=dead }}</ref> તે [[ભારતીય]] [[બેટ્સમેન]] [[સચિન તેંડુલકર]], [[વેસ્ટ ઈન્ડિયન]] ઓપનર [[ક્રિસ ગેલ]]<ref>{{cite web |title=Usain Bolt likes to watch Sachin, Gayle |publisher=[[MSN]] |date=2008-08-22 |url=http://sports.in.msn.com/cricket/stories/article.aspx?cp-documentid=1639772 |access-date=2008-08-23 |archive-date=2008-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080822212343/http://sports.in.msn.com/cricket/stories/article.aspx?cp-documentid=1639772 |url-status=dead }}</ref> અને [[ઓસ્ટ્રેલિયન]] ઓપનર [[મેથ્યુ હેડન]]ના પણ ચાહક છે.<ref>{{cite web |title=Usain Bolt gives respect to cricketer Matthew Hayden |publisher=''[[Herald Sun]]'' |date=2008-08-22 |url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,24222032-2882,00.html |access-date=2008-08-25 |archive-date=2012-06-29 |archive-url=https://archive.ph/20120629210215/http://www.heraldsun.com.au/sport/cricket/bolt-tells-of-aussie-cricket-hero/story-e6frfg8o-1111117267272 |url-status=dead }}</ref> બોલ્ટે ફુટબોલ પ્રત્યે પણ પોતાનો પ્રેમ વ્યક્ત કર્યો છે અને તે માન્ચેસ્ટર યુનાઈટેડના ચાહક છે. માન્ચેસ્ટરમાં દોડ બાદ તેઓ ટીમના ખેલાડીઓને તેમના તાલિમના સ્થળે મળ્યાં અને રાષ્ટ્રીય [[પોર્ટુગીઝ]] ખેલાડી [[ક્રિશ્ચિયાનો રોનાલ્ડો]]ને દોડ સંબંધી સલાહ આપી.<ref>[http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/bolt-offers-tips-to-ronaldo-at-manchester-united-training-1685523.html બોલ્ટ ઓફર્સ ટિપ્સ ટુ રોનાલ્ડો એટ માન્ચેસ્ટર યુનાઇટેડ ટ્રેનિંગ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103050104/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/bolt-offers-tips-to-ronaldo-at-manchester-united-training-1685523.html |date=2012-11-03 }}. ''[[ધ ઇનડિપેન્ડન્ટ]]'' (2009-05-15). સુધારો 2009-06-15.</ref> [[જમૈકા]]ના [[કિંગસ્ટન]]માં [[2002 વિશ્વ જુનિયર ચેમ્પિયનશિપ્સ]]માં 200 મીટરનો એવોર્ડ જીત્યા બાદ, બોલ્ટે પ્યુમા સાથે એક પ્રાયોજન માટે કરાર કર્યો.<ref>{{cite web |title=PUMA's Usain Bolt breaks 100m World Record |publisher=[[Puma AG|Puma]] |date=2008-06-03 |url=http://about.puma.com/EN/3/23/23/news_id=125 |access-date=2008-08-18 |archive-date=2008-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801210821/http://about.puma.com/EN/3/23/23/news_id=125 |url-status=dead }}</ref> ચીનના [[બેઈજિંગ]]માં [[2008ના સમર ઓલિમ્પિક્સ]]માં સિદ્ધીઓના સંવર્ધન માટે પુમાએ [[ઈચાન સ્ટેડિયમ]]માં બોલ્ટની રેકોર્ડ બનાવનારી દોડ સહિત ઓલિમ્પિક્સની તૈયારીની એક વિડીયો શ્રેણી બહાર પાડી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.pumarunning.com/#EN/running/content/main/chasingBOLT|title=Puma running - Chasing Bolt|publisher=[[Puma AG|Puma]]|access-date=2008-08-18|archive-date=2010-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100428114815/http://www.pumarunning.com/#EN/running/content/main/chasingBOLT|url-status=dead}}</ref> [[ન્યૂ યોર્ક શહેર]]માં વિશ્વવિક્રમ તોડનારી દોડ જીત્યા બાદ જાણે કે એક [[ઝંઝાવાતી તોફાન]] આવ્યુ,<ref name="Storm">{{cite web |last=Rowbottom |first=Mike |title='Lightning' Bolt storms to record in 100 metres |publisher=''[[The Independent]]'' |date=2008-06-02 |url=http://www.independent.co.uk/sport/general/athletics/lightning-bolt-storms-to-record-in-100-metres-838174.html |access-date=2008-08-20 |archive-date=2012-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023210142/http://www.independent.co.uk/sport/general/athletics/lightning-bolt-storms-to-record-in-100-metres-838174.html |url-status=dead }}</ref> મીડિયાએ આ જમૈકનને હળવા અંદાજમાં "લાઈટનિંગ બોલ્ટ" અને "[[બોલ્ટ ફ્રોમ ધ બ્લૂ]]" જેવા ઉપનામ આપ્યા.<ref>{{cite web |title= Lightning Bolt's Irish connection |publisher=BBC Sport |date=2008-08-20 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/7571436.stm |access-date=2008-08-20}}</ref><ref>{{cite web |title=Lightning Bolt makes giant leap |publisher=''[[Evening Herald]]'' |date=2008-08-18 |url=http://www.herald.ie/sport/other-sports/lightning-bolt-makes-giant-leap-1458032.html |access-date=2008-08-20 |archive-date=2012-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815093644/http://berlin.iaaf.org/images/photofinish/3658/m_100_f_1.jpg |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last=Sinai |first=Allon |title=Allon Sinai's Olympic Diary: A Bolt from the blue strikes the Nest |publisher=''[[The Jerusalem Post]]'' |date=2008-08-17 |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1218710379961&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |access-date=2008-08-20 |archive-date=2012-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120129162027/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1218710379961&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |url-status=dead }}</ref> બેઈજિંગ 2008ના 100 મીટર ફાઈનલમાં, બોલ્ટે પ્યુમા કમ્પલિટ થીઝસ સ્પાઇક્સ પહેર્યા હતા જેના પર "બેઈજિંગ 100 મીટર ગોલ્ડ" એમ લખેલું હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.sportingnews.com/yourturn/viewtopic.php?t=446511|title=Usain Bolt blazes to top of 100 metre lore|last=Weiner|first=Jay|publisher=''[[Sporting News]]''|date=2008-08-16|access-date=2008-08-18|archive-date=2008-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080819011746/http://www.sportingnews.com/yourturn/viewtopic.php?t=446511|url-status=dead}}</ref> તેમનો એથ્લેટિક એજન્ટ પેસ સ્પોર્ટ્સ મેનેજમેન્ટ છે.<ref>[http://www.pacesportsmanagement.com/athlete_profile.asp?id=158 એથલિટ પ્રોફાઇલ યુસૈન બોલ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203011128/http://www.pacesportsmanagement.com/athlete_profile.asp?id=158 |date=2013-12-03 }}. પેસ સ્પોર્ટ્સ મેનેજમેન્ટ સુધારો 2009-05-12.</ref> 2010માં બોલ્ટે હાર્પર કોલિન્સ સાથે આત્મકથાને લઈ એનવીએ મેનેજમેન્ટના [[ક્રિસ નેથનિલ]] સાથે કરાર કર્યા હતા. 2012માં રિલીઝ માટે આ બાબતો ક્મમાં ગોઠવાઈ છે. == સન્માન == એથલેટિક્સમાં બોલ્ટની સફળતાના પરિણામે તેનું વર્ષ 2009-10 માટે [[લૌરિયસ વર્લ્ડ સ્પોર્ટ્સમેન ઓફ ધ યર]] માટે નામાંકન થયું હતું.<ref>{{cite news|url=http://www.laureus.com/press_releases?article_id=1652|title=Fastest man on Earth Usain Bolt wins Laureus World Sportsman of the Year Award|access-date=2009-11-06|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310062806/https://www.laureus.com/press_releases?article_id=1652|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.laureus.com/press_releases?article_id=1975|title=2010 Laureus World Sports Awards Winners are Announced|access-date=2010-03-10|archive-date=2010-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100314010400/http://www.laureus.com/press_releases?article_id=1975|url-status=dead}}</ref> == આંકડા == {{Dablink|{{As of|2009|08|20}}}} === વ્યક્તિગત શ્રેષ્ઠ દેખાવ === {| class="wikitable" |- !બનાવો !સમય (સેકન્ડમાં) !સ્થળ !તારીખ !વિક્રમો !નોંધ |- | [[100 મીટર]] | 9.58 | [[બર્લિન]], જર્મની | 16 ઓગસ્ટ 2006 | [[ચિત્ર:World record icon.svg|20px|વિશ્વ વિક્રમ]] [[ચિત્ર:Olympic record icon.svg|20px|ઓલિમ્પિક્સ વિક્રમ]] | [[તે 9.69 સેકન્ડના બીજા ક્રમના સૌથી ઝડપી સમય સાથે ટાયસન ગેને સમકક્ષ પણ છે.]] [[યુસૈનની 9.69 સેકન્ડે 2008માં ઓલિમ્પિક વિક્રમ સ્થાપ્યો હતો.]] |- | [[150 મીટર]] | 14.35 | [[માન્ચેસ્ટર]], યુનાઇટેડ કિંગડમ | (16 મે 2006). | વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ<ref>તે સત્તાવાર વિશ્વ વિક્રમ નથી કારણકે આંતરરાષ્ટ્રીય એથલિટિક્સ વહીવટી સંસ્થા આઇએએએફ આ અંતરને માન્યતા આપતી નથી.</ref> | તે છેલ્લા 100 મીટર 8.70 સેકન્ડમાં દોડ્યો જે 100 મીટરનું અંતર કાપવા માટેની અત્યાર સુધીની સૌથી ઝડપી દોડ છે. |- | [[200&nbsp;મીટર]] | 0.19% | [[બર્લિન]], જર્મની | 20 ઓગસ્ટ 2003 | [[ચિત્ર:World record icon.svg|20px|વિશ્વ વિક્રમ]] [[ચિત્ર:Olympic record icon.svg|20px|ઓલિમ્પિક્સ વિક્રમ]] | [[19.30 સેકન્ડ સાથે બીજા ક્રમનો સૌથી ઝડપી સમય પણ ધરાવે છે, જે ઓલિમ્પિક વિક્રમ છે.]] |- | [[400 મીટર]] | 45.28<ref name="Focus"/> | [[કિંગ્સ્ટન]], જમૈકા | (16 મે 2006). | | |- | [[4 x 100 મીટર રિલે]] | 37.10 | [[બિજીંગ]], ચીન | 22 ઓગસ્ટ 2007 | [[ચિત્ર:World record icon.svg|20px|વિશ્વ વિક્રમ]] [[ચિત્ર:Olympic record icon.svg|20px|ઓલિમ્પિક્સ વિક્રમ]] | [[અસાફા પોવેલ]], [[માઈકલ ફ્રેટર]] અને [[નેસ્ટા કાર્ટર]] સાથે ભાગીદારીમાં આ વિક્મ સ્થાપ્યો. 37.31 સેકન્ડ સાથે બીજા ક્રમના સૌથી ઝડપી સમયનો વિક્રમ સ્થાપ્યો. |} === વિક્રમો === [[ચિત્ર:BoltSB200m.png|400px|thumb|બોલ્ટના 200&nbsp;m સીઝનના શ્રેષ્ઠ સમયની શ્રેઢી<ref>{{Cite web |url=http://www.iaaf.org/athletes/biographies/country=JAM/athcode=184599/index.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-22 |archive-date=2010-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100702235242/http://www.iaaf.org/athletes/biographies/country=JAM/athcode=184599/index.html |url-status=dead }}</ref>]] 100 મીટર દોડમાં 9.58 સેકન્ડનો સમય બોલ્ટનો અત્યાર સુધીનો સૌથી ઝડપી શ્રેષ્ઠ [[કાયદેસર સમય]] છે.<ref name="Top100">{{cite web |title=100 Metres All Time |publisher=[[IAAF]] |date=2008-08-09 |url=http://www.iaaf.org/statistics/toplists/inout=O/age=N/season=0/sex=M/all=y/legal=A/disc=100/detail.htmx |access-date=2008-08-18}}</ref> તાજેતરના ઓલિમ્પિકમાં 9.69 સેકન્ડ (9.683 સેકન્ડ)નો બીજો સૌથી ઝડપી વિક્મ<ref name="Berlindata"/> પણ બોલ્ટના નામે છે.<ref name="Top100"/> 2008ના ઓલિમ્પિક પરીક્ષણમાં [[ટાયસન ગે]]એ 9.68 સેકન્ડનો સમય નોંધાવ્યો, જો કે, તેમને 4.1 [[મી/સે]] ની ઝડપથી પાછળથી આવી રહેલી હવાએ મદદ કરી, જે [[આઇએએએફ]] દ્વારા નક્કી કરાયેલી 2.0 મિ/સેની કાનૂની મર્યાદાથી વધારે હોવાના કારણે તેનો વિશ્વ વિક્મમાં સમાવેશ ન કરાયો.<ref>{{cite web |last=Hersh |first=Philip |title=Though wind nullifies a world record, Gay's 9.68-second 100 is the fastest in history |publisher=''[[The Los Angeles Times]]'' |date=2008-06-30 |url=http://www.latimes.com/sports/printedition/la-sp-track30-2008jun30,0,1476474.story |access-date=2008-08-18}}</ref> 1996માં [[ઓબડેલે થોમ્પ્સન]]ની 9.69 સેકન્ડની દોડને 5.01 [[મી/સે]]ની ઝડપથી પાછળથી આવતી હવાએ મદદ કરી હોઈ માન્યતા ન મળી.<ref name="Top100"/> 200 મીટરમાં બોલ્ટનો વ્યક્તિગત સર્વ શ્રેષ્ઠ વિશ્વ વિક્રમ 19.19 સેકન્ડ છે. બર્લિનમાં [[2009ના વિશ્વ એથલેટિક્સ ચેમ્પિયનશિપ્સ]]માં -0.3 મી/સેની ગતીથી સામેથી આવી રહેલી હવા છતાં આ વિક્રમ નોંધાવ્યો. તેમણે 19.30 સેકન્ડ(વધુ ચોકસાઇથી જોઇએ તો 19.296 સેકન્ડ)<ref name=Berlindata/)—ના સમયની સાથે બર્લિન 2009ની પહેલાનો ઓલિમ્પિકનો વિક્રમ પણ તોડ્યો અને આ રીતે [[માઈકલ જોન્સન]]નો અગાઉનો વિશ્વ વિક્રમ અને 19.32 સેકન્ડનો ઓલિમ્પિક વિક્રમ પણ તૂટી ગયો. બોલ્ટ અને જોન્સનના વિક્રમ સ્થાપનારી દોડ પહેલાનો સૌથી ઝડપી સમય લગભગ ત્રણ દશાંશ ધીમો હતો, ટાયસન ગેનો સર્વશ્રેષ્ઠ વ્યક્તિગત સમય 19.58 સેકન્ડ રહ્યો. આઇએએએફના સર્વશ્રેષ્ઠ પાંચ દોડવીરમાં બોલ્ટ પહેલા બિન અમેરિકી છે.<ref name="Top200">{{cite web |title=200 Metres All Time |publisher=[[IAAF]] |date=2008-08-21 |url=http://www.iaaf.org/statistics/toplists/inout=O/age=N/season=0/sex=M/all=y/legal=A/disc=200/detail.htmx |access-date=2008-08-21}}</ref> 2008ના ઓલિમ્પિકમાં બોલ્ટ સહિતની જમૈકન રીલે ટીમે 4x100 મીટર સ્પર્ધામાં 37.10 સેકન્ડના સમયની સાથે વિશ્વ અને ઓલિમ્પિક વિક્રમ સ્થાપિત કર્યો. આઇએએએફના સર્વશ્રેષ્ઠ દસ પ્રદર્શનોમાં ફક્ત આ જ દોડમાં અમેરિકી ટીમે વિક્રમ ન સ્થાપ્યો.<ref>{{cite web |title=4x100 Metres Relay All Time |publisher=[[IAAF]] |date=2008-08-22 |url=http://www.iaaf.org/statistics/toplists/inout=O/age=N/season=0/sex=M/all=y/legal=A/disc=4x1/detail.htmx |access-date=2008-08-22}}</ref> ઉંમર પ્રમાણે જુદી જુદી શ્રેણી જોઈએ તો 15(20.58 સેકન્ડ), 16(20.13 સેકન્ડનો યુવા વિશ્વ વિક્રમ), 17(19.93 સેકન્ડ) અને 18(19.93 સેકન્ડ વિશ્વ જૂનિયર વિક્રમ) માટે બોલ્ટના નામે 200 મીટરમાં વિશ્વના સર્વશ્રેષ્ઠ કિશોરના પરિણામ નોંધાયેલા છે.<ref name="Berlindata">{{cite web |title = 12th IAAF World Championships In Athletics: IAAF Statistics Handbook. Berlin 2009. |url = http://www.iaaf.org/mm/document/competitions/competition/05/15/63/20090706014834_httppostedfile_p345-688_11303.pdf |publisher = IAAF Media & Public Relations Department |location = Monte Carlo |pages = Pages 410 |format = pdf |year = 2009 |access-date = August 2, 2009 |archive-date = જૂન 29, 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110629134819/http://www.iaaf.org/mm/document/competitions/competition/05/15/63/20090706014834_httppostedfile_p345-688_11303.pdf |url-status = dead }}</ref> તેમણે 2009 દરમિયાન 150 મીટરની દોડમાં વિશ્વનું સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યુ, જે દરમિયાન તેણે 8.70 સેકન્ડમાં છેલ્લા 100 મીટરની દોડ કરી, આ દોડ 100 મીટરની સ્પર્ધામાં અત્યાર સુધીની સૌથી ઝડપી દોડ હતી.<ref name="Berlindata"/> === બહુમાનો === {| class="wikitable" border="1" cellspacing="2" cellpadding="1" style="border-collapse:collapse;font-size:95%" |- bgcolor="cccccc" !વર્ષ !ટુર્નામેન્ટ !સ્થળ !પરિણામ !બનાવો !સમય (સેકન્ડમાં) |- | 2002 | [[વર્લ્ડ જુનિયર ચેમ્પિયનશિપ્સ]] | [[કિંગ્સ્ટન]], જમૈકા | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | 200 m | 20.61 |- | 2002 | વર્લ્ડ જુનિયર ચેમ્પિયનશિપ્સ | કિંગ્સ્ટન, જમૈકા | bgcolor="silver" align="center"| દ્વિતીય | 4x100&nbsp;m રિલે | 39.15 એનજેઆર |- | 2002 | વર્લ્ડ જુનિયર ચેમ્પિયનશિપ્સ | કિંગ્સ્ટન, જમૈકા | bgcolor="silver" align="center"| દ્વિતીય | 4x400&nbsp;m રિલે | 3:04.06 એનજેઆર |- | 2003 | [[વર્લ્ડ યુથ ચેમ્પિયનશિપ્સ]] | [[શેરબ્રૂક]], કેનેડા | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | 200 m | 20.40 |- | 2004 | કેરિફ્ટા ગેમ્સ | [[હેમિલ્ટન]], [[બર્મુડા]] | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | 200 m | 19.93 ડબલ્યુજેઆર |- | 2005 | [[સેન્ટ્રલ અમેરિકન એન્ડ કેરિબિયન ચેમ્પિયનશિપ્સ]] | [[નસાઉ]], [[બહામાસ]] | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | 200 m | 20.03 |- | 2006 | [[2006 આઇએએએફ વર્લ્ડ એથલેટિક્સ ફાઇનલ]] | સ્ટુટગાર્ટ, જર્મની. | bgcolor="cc9966" align="center"| તૃતીય | 200 m | 20.10 |- | 2006 | [[આઇએએએફ વર્લ્ડ કપ]] | એથેન્સ, ગ્રીસ | bgcolor="silver" align="center"| દ્વિતીય | 200 m | 19.96 |- | 2007 | [[વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ્સ ઇન એથલેટિક્સ]] | [[ઓસાકા]], જાપાન | bgcolor="silver" align="center"| દ્વિતીય | 200 m | 19.91 |- | 2008 | [[રીબોક ગ્રાન્ડ પ્રી]] | [[ન્યૂ યોર્ક સિટી]], યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | 200 m | 9.72 {{WR|athletics}} |- | 2008 | બિજીંગ ઓલિમ્પિક્સ્સ | [[બિજીંગ]], ચીન | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | [[100&nbsp;મીટર]] | 9.69 {{WR|athletics}} {{OlyR|athletics}} |- | 2008 | | બિજીંગ ઓલિમ્પિક્સ્સ | બિજીંગ, ચીન | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | [[200&nbsp;મીટર]] | 19.30 {{WR|athletics}} {{OlyR|athletics}} |- | 2008 | | બિજીંગ ઓલિમ્પિક્સ્સ | બિજીંગ, ચીન | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | [[4x100&nbsp;મીટર રિલે]] | 37.10 {{WR|athletics}} {{OlyR|athletics}} |- | 2009 | | [[વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ્સ ઇન એથલેટિક્સ]] | [[બર્લિન]], જર્મની | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | [[100&nbsp;મીટર]] | 9.58 {{WR|athletics}} |- | 2009 | | [[વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ્સ ઇન એથલેટિક્સ]] | બર્લિન, જર્મની | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | [[200&nbsp;મીટર]] | 19.19 {{WR|athletics}} |- | 2009 | | [[વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ્સ ઇન એથલેટિક્સ]] | બર્લિન, જર્મની | bgcolor="gold" align="center"| પ્રથમ | [[4x100&nbsp;મીટર રિલે]] | 37.31 સીઆર |} === પુરસ્કારો === * [[આઇએએએફ વર્લ્ડ એથલિટ ઓફ ધ યર]]: 2008, 2009 * [[ટ્રેક એન્ડ ફીલ્ડ એથલિટ ઓફ ધ યર]]: 2008, 2009 * [[લૌરિયસ વર્લ્ડ સ્પોર્ટ્સમેન ઓફ ધ યર]]: 2009, 2010 * [[બીબીસી ઓવરસીઝ સ્પોર્ટ્સ પર્સનાલિટી ઓફ ધ યર]]: 2008, 2009 == સંદર્ભો == {{reflist|colwidth=30em}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{Wikinews|Usain Bolt sets new world record in 100m sprint}} {{Wikinews|Usain Bolt to run 150 metre race in Manchester}} * [http://www.usainbolt.com અધિકૃત વેબસાઈટ] * [http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/athletics/6065510/Usain-Bolt-factfile.html યુસૈન બોલ્ટ સમયરેખા] ''[[ધ ડેઇલી ટેલિગ્રાફ]]'' મારફતે [[શ્રેણી:1968 જન્મ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:પુરુષ સ્પ્રિન્ટર]] [[શ્રેણી:જમૈકાના ઓલિમ્પિક્સ્સ સુવર્ણ ચંદ્રક વિજેતા]] [[શ્રેણી:વિશ્વ વિક્રમધારકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૬માં જન્મ]] gsvo8tweutxrmfy8ri94phqnep9p75k 0 26673 902041 863699 2026-07-03T05:04:35Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902041 wikitext text/x-wiki [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|યુનાઈટેડ કિંગડમ]]માં જે પોસ્ટલ કોડ વપરાય છે, તે '''પોસ્ટકોડ્સ''' કહેવાય છે.<ref name="guide">{{cite book | author=[[Royal Mail]] | publisher =Royal Mail Group | edition=4 | title =Address Management Guide | month=October | year = 2004}}</ref> તે આલ્ફાન્યૂમેરિક (આંકડા અને અક્ષરના બનેલા) છે અને રોયલ મેઈલે ઓકટોબર ૧૯૫૯થી ૧૯૭૪ દરમિયાન ૧૫ વર્ષના ગાળામાં તેને રજૂ કર્યા હતા.<ref name="Short history">{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/money/mortgages/a-short-history-of-the-postcode-751884.html|title=A short history of the postcode|date=2002-01-26|work=The Independent|access-date=2009-10-03|archive-date=2009-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827100331/http://www.independent.co.uk/money/mortgages/a-short-history-of-the-postcode-751884.html|url-status=dead}}</ref> સંપૂર્ણ પોસ્ટકોડ "પોસ્ટકોડ એકમ" તરીકે ઓળખાય છે અને સામાન્યપણે તે મર્યાદિત સંખ્યાના સરનામા કે કોઇ મોટા ડિલિવરી પોઈન્ટ સાથે વ્યવહાર કરે છે.<ref name="guide"></ref> પોસ્ટકોડ એકમ પાંચથી સાત અંકોના બનેલા છે અને સ્પેસ રાખીને તેના બે ભાગ પાડવામાં આવે છે. આશરે ૧૮ લાખ પોસ્ટકોડ એકમો છે.<ref name="guide"></ref> પોસ્ટકોડ એકમનો પ્રથમ ભાગ "પોસ્ટકોડ ડિસ્ટ્રિક્ટ",<ref name="guide"></ref> અથવા આઉટવર્ડ કોડ તરીકે ઓળખાય છે અને સામાન્યપણે તે પોસ્ટ ટાઉનના તમામ ભાગો સાથે વ્યવહાર કરે છે. એક કે બે અક્ષરોવાળા સમાન ઉપસર્ગ ધરાવતા પોસ્ટકોડ ડિસ્ટ્રિક્ટને ૧૨૩ પોસ્ટકોડ એરિયામાં ભેગા કરાયા છે.<ref name="guide"></ref> પત્રવ્યવહાર સરળ બને તે ઉપરાંત ઈન્શ્યોરન્સ પ્રિમીયમની ગણતરી, રૂટ પ્લાનિંગ સોફટવેરમાં જે-તે સ્થળની ઓળખ તેમજ વસતિ ગણતરીમાં વિવિધ હેતુઓથી તેનો ઉપયોગ થાય છે. પોસ્ટકોડ એડ્રેસ ફાઇલ ડેટાબેઝમાં પોસ્ટકોડ ડેટાને ૨.૭૫ કરોડ ડિલિવરી પોઈન્ટ્સ માટે સંપૂર્ણ સરનામાના ડેટા સાથે સંગ્રહ, જાળવણી અને સમયાંતરે અપડેટ કરવામાં આવે છે.<ref name="guide"></ref> પોસ્ટલ ડિસ્ટ્રિક્ટની પ્રારંભની વ્યવસ્થા ૧૮૫૭થી લંડન તથા અન્ય અગ્રણી શહેરોમાં અમલી બની હતી. લંડનમાં અંકોના સબડિવિઝન ઉમેરવા માટે ૧૯૧૭માં આ વ્યવસ્થામાં સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા તથા ૧૯૩૪માં અન્ય શહેરોમાં સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા. પ્રારંભના આ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ બાદમાં રાષ્ટ્રીય પોસ્ટકોડ સિસ્ટમમાં સામેલ થઇ ગયા. ==સંક્ષિપ્ત અહેવાલ== પોસ્ટકોડ્ઝ આલ્ફાન્યૂમેરિક છે. તેના અંકોની સંખ્યા પાંચથી આઠની વચ્ચે હોય છે (જેમાં કોડના ''આઉટવર્ડ'' અને ''ઈનવર્ડ'' ને અલગ પાડતી સ્પેસને પણ ગણી લેવામાં આવે છે) જેમ કે, હાઉસ ઓફ કોમન્સ માટેનો કોડ SW1A 0AA છે. આ કોડ્સ ૧૯૫૯<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8288148.stm|title=Modern postcodes are 50 years old|date=2009-10-02|publisher=BBC News|access-date=2009-10-03}}</ref>થી ૧૯૭૪ દરમિયાન રોયલ મેઈલ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Short history"></ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7803267.stm|title=Postcodes to celebrate 50th year|date=2008-12-30|publisher=BBC News|access-date=2009-10-03}}</ref> પોસ્ટકોડ બહોળાપાયે સ્વીકૃત બન્યા તે પાછળનો આશય પત્રોની સરળતાથી વહેંચણી ઉપરાંત પણ ઘણાં આશયો હતાં. પોસ્ટકોડનો 'આઉટવર્ડ' ભાગ પોસ્ટલ ડિસ્ટ્રિક્ટ દર્શાવે છે - જેમ કે રેડહિલ વિસ્તાર માટે RH, ત્યાર પછીનો નંબર પોસ્ટ ટાઉનનો નિર્દેશ કરે છે. પોસ્ટલ ટાઉન એટલે સ્થાનિક પ્રદેશમાં સેવા પૂરી પાડતી ડિલિવરી ઓફિસ. RH1 એટલે રેડહિલ પોતે અને RH10 એટલે ક્રૉલી. શહેરો મોટા હોય તો આઉટવર્ડ ભાગમાં એક કરતાં વધુ નંબર પણ હોઇ શકે છે - ક્રૉલીમાં RH10 અને RH11નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આના કરતાં ઉલટી પરિસ્થિતિ પણ કેટલીક વખત જોવા મળી શકે છે જેમાં એક જ પોસ્ટલ ડિસ્ટ્રિક્ટ એકથી વધુ પોસ્ટ ટાઉનમાં લાગુ પડતો હોય. 'ઇનવર્ડ' ભાગ ટાઉન અથવા ડિલિવરી ઓફિસના વિસ્તારના નિશ્ચિત ભાગો સૂચવે છે. તેમાં પહેલો ભાગ અંક હોય છે - જે સેકટરના નંબર પ્રમાણે આપવામાં આવે છે, અને છેલ્લા બે અક્ષરો તે પ્રદેશની અંદરની મિલકત કે મિલકતોનું જૂથ દર્શાવે છે. દાખલા તરીકે વિશાળ ઓફિસ બ્લોક હોય તો કોડનો ઈનવર્ડ ભાગ ઓફિસ બ્લોકના કોઇ ભાગ કે તે બ્લોકમાં આવતી એક કંપની (ખાસ કરીને જયારે કંપનીને મોટી સંખ્યામાં પત્રો મળતા હોય)નું જ સૂચન કરે છે. કેટલાક કિસ્સામાં (દાખલા તરીકે DVLA)ઇનવર્ડ કોડ એક જ સંગઠનના વિવિધ ભાગોમાં ટપાલ પહોંચવાનો આદેશ આપી શકે છે.<ref>{{cite web|title=Elite School of Motoring - Your Driving Licence|publisher=elite School of Motoring|url=http://eliteschoolofmotoring.co.uk/iow/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=24&Itemid=43|access-date=2010-03-27|archive-date=2008-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20081228104127/http://eliteschoolofmotoring.co.uk/iow/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=24&Itemid=43|url-status=dead}}</ref> વ્યવસાયના પત્રોમાં પાંચ અંકના કોડ પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે. તે મેઈલસોર્ટ તરીકે ઓળખાય છે, પરંતુ પત્રના કદની ઓછામાં ઓછી 4,000 આઈટમ પર જ તે ઉપલબ્ધ હોય છે.<ref>[http://www.royalmail.com/portal/rm/content3?catId=4700005&amp;mediaId=50800697 ''મેઈલસોર્ટ એફએકયૂ'' , રોયલ મેઈલ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}સુધારો ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૯</ref> આવા થોકબંધ પત્રો ઉપર પત્રોના પ્રકારના આધારે ડિસ્કાઉન્ટ મળે છે. ==વિકાસ== ૧૯૫૦ના દાયકામાં પોસ્ટ ઓફિસે ઈલેકટ્રોમિકેનિકલ સોર્ટિંગ મશીનોનો પ્રયોગ કરી જોયો હતો.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8288148.stm "આધુનિક પોસ્ટકોડ્સ ૫૦ વર્ષ જૂના છે"], બીબીસી ન્યૂઝ, ૨ ઓકટોબર, ૨૦૦૯. </ref> આ મશીનો ઓપરેટર સામે એન્વેલપ મુકે અને ઓપરેટર તેનો પ્રકાર નક્કી કરીને જુદા-જુદા ડબ્બામાંથી કયા ડબ્બામાં તે પત્ર પડે તે સૂચવતું બટન દબાવે. આ પ્રક્રિયાની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે ઘણાં સ્થળોના ચોક્કસ પ્રકારો યાદ રાખવા માટે સોર્ટરની જરૂરિયાત દૂર કરવા માટે પોસ્ટકોડનું સૂચન કરવામાં આવ્યું.<ref name="new_scientist">''new scientist'', ૨૧ જુલાઇ, ૨૦૦૭, પ.૧૬.</ref> જાન્યુઆરી ૧૯૫૯માં પોસ્ટ ઓફિસે પોસ્ટલ કોડના ઉપયોગ અંગે પ્રજાના અભિપ્રાય અંગે હાથ ધરેલા સર્વેના પરિણામોનું વિશ્લેષણ કર્યું. ત્યાર પછીનું પગલું હતું જેના પર કોડ સાથેના સરનામાનો પ્રયોગ કરી શકાય તેવું ટાઉન શોધવાનું. આ ફોર્મેટમાં છ અંકોનો કોડ હતો - જેના ત્રણ આંકડા ભૌગોલિક પ્રદેશ સૂચવતા હતા અને ત્રણ આંકડા વ્યકિતગત સરનામું દર્શાવતા હતા.<ref name="times_150189">"પોસ્ટલ કોડ પત્રને ઝડપથી પહોંચાડે છે", ''ધ ટાઈમ્સ'' , ૧૫ જાન્યુઆરી, ૧૯૫૯. </ref> ૨૮મી જુલાઇના રોજ પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ અર્નેસ્ટ માર્પ્લેસે જાહેર કર્યું કે, નોર્વિચની પસંદગી થઇ હતી અને ૧,૫૦,૦૦૦ ખાનગી તથા વ્યાવસાયિક સરનામાને ઓકટોબર સુધીમાં કોડ મળી જશે. નોર્વિચની પસંદગી થવા પાછળનું કારણ એ હતું કે, તેની પાસે પહેલેથી જ આઠ ઓટોમેટિક મેઈલ સોર્ટિંગ મશીન હતા.<ref name="times_290659">"નોર્વિચ પોસ્ટલ કોડનો ઉપયોગ કરશે", ''ધ ટાઈમ્સ'', ૨૯ જુલાઇ, ૧૯૫૯.</ref> કોડ ઉપસર્ગ એનઓઆર (NOR)વાળા હતા. ઓકટોબર ૧૯૬૫માં આગામી થોડાં વર્ષોમાં પોસ્ટલ કોડની વ્યવસ્થાનું વિસ્તરણ કરવામાં આવનાર હોવાનું નક્કી થઇ ગયું.<ref name="times_051065">"જીપીઓ રોબોટ પોસ્ટમેન કલાકમાં ૨૦,૦૦૦ પત્રો છૂટા પાડે છે, ''ધ ટાઈમ્સ'' , ૫ ઓકટોબર, ૧૯૬૫. </ref> પહેલી મે, ૧૯૬૭ના રોજ ક્રોયડન ખાતે પોસ્ટકોડનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો. મધ્ય ક્રોયડનનો કોડ સીઆર શૂન્ય (CRO) એ ત્રણ અક્ષરોથી શરૂ થતો હતો, જયારે આસપાસના પોસ્ટ ટાઉનનો કોડ સીઆર2 (CR2), સીઆર3 (CR3) અને સીઆર4 (CR4) હતો. દસ વર્ષની યોજનાની આ શરૂઆત હતી, જેનો અંદાજિત ખર્ચ ૨.૪ કરોડ પાઉન્ડ હતો. બે વર્ષમાં એબરડીન, બેલફાસ્ટ, બ્રાઇટન, બ્રિસ્ટલ, બ્રોમલી, કાર્ડિફ, કોવેન્ટ્રી, માન્ચેસ્ટર, ન્યૂકેસલ અપોન ટાઇન, ન્યૂપોર્ટ, રિડીંગ, શેફિલ્ડ, સાઉધેમ્પ્ટન અને લંડનના પશ્ચિમ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સમાં પણ કોડિંગ વ્યવસ્થા દાખલ કરવાની અપેક્ષા હતી.<ref name="times_121066">"સમવન, સમવ્હેર ઈન ધ પોસ્ટલ કોડ, ''ધ ટાઈમ્સ'' , ૧૨ ઓકટોબર, ૧૯૬૬. </ref> ૧૯૬૬ સુધીમાં એબરડીન, સાઉધેમ્પ્ટન, બ્રાઇટન અને ડર્બીમાં કોડ વ્યવસ્થા આવી ગઇ હતી.<ref name="times_040767">"ઝડપી સેવા પૂરી પાડવાની પોસ્ટ ઓફિસની યોજના" - ''ધ ટાઈમ્સ'' , ૪ જુલાઇ, ૧૯૬૭. </ref> ૧૯૭૦માં લંડનના પશ્ચિમી અને ઉત્તર પશ્ચિમી પ્રદેશોમાં કોડની શરૂઆત થઇ.<ref name="times_150870">"લંડન ટૂંકાણમાં", ''ધ ટાઈમ્સ'' , ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૭૦</ref> ડિસેમ્બર, ૧૯૭૦ના ગાળામાં માત્ર ગણીગાંઠી સોર્ટિંગ ઓફિસમાં જ પત્રોનું વિભાજન કરવા માટે પોસ્ટકોડનો ઉપયોગ થતો હોવાં છતાં તે સમયના ક્રિસમસ પત્રમાં "પોસ્ટકોડનો ઉપયોગ કરવાનું યાદ રાખો" તેવી સૂચના લખવામાં આવી હતી.<ref name="times_180171">"પોસ્ટ ઓફિસની અંદર", ''ધ ટાઈમ્સ'' , ૧૮ જાન્યુઆરી, ૧૯૭૧. </ref> ૧૯૭૧ દરમિયાન સરનામાના સ્થળે રહેનાર લોકોને તેમના પોસ્ટકોડની સૂચના મળવા માંડી. હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં કોડિંગની પ્રક્રિયાની પૂર્ણાહૂતિ અંગે સવાલ પૂછાતાં સર જહોન એડને જણાવ્યું કે, આ પ્રક્રિયા ૧૯૭૨ દરમિયાન પૂરી થઇ જવાની અપેક્ષા છે.<ref name="times_200472">"પોસ્ટલ કોડ પ્રોગ્રામ", ''ધ ટાઈમ્સ'' , ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૭૨.</ref> નોર્વિચ જ્યારે સંપૂર્ણપણે રિકોડેડ હતો ત્યારે ૧૯૭૪માં આ યોજના નક્કી થઇ હતી પરંતુ ક્રોયડનમાં પરીક્ષણ કરાયેલી યોજના અંતિમ ડિઝાઇનની નજીક હતી. આ માટે સીઆર ઝીરોને સીઆરઓ (ડિસ્ટ્રિક્ટ ઝીરો) તરીકે પ્રમાણભૂત કરવાની જરૂર હતી.<ref name="bpma">[http://www.postalheritage.org.uk/history/downloads/BPMA_Info_Sheet_Postcodes_web.pdf ઈન્ફર્મેશન શીટ: પોસ્ટકોડ્ઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090320052708/http://www.postalheritage.org.uk/history/downloads/BPMA_Info_Sheet_Postcodes_web.pdf |date=2009-03-20 }}, બ્રિટીશ પોસ્ટલ મ્યુઝિયમ અને આર્કાઈવ્ઝ</ref> મધ્ય ન્યૂપોર્ટ વિસ્તારને અગાઉ નોર્વિચ અને ક્રોયડનની માફક એનટીપી (NPT)થી શરૂ થતો કોડ ફાળવવામાં આવ્યો હતો તથા આસપાસના વિસ્તારને એનપી1- એનપી8 (NP1–NP8)ની ફાળવણી થઇ હતી. ૧૯૮૪ સુધી આમ ચાલ્યું, ત્યાર બાદ કામગીરીના કારણો (NPT નોન-સ્ટાન્ડર્ડ હોવા ઉપરાંત NP7ને ઘણો મળતો આવતો હતો)ને કારણે તેને NP9 કરવામાં આવ્યો.<ref name="nptgazette">{{cite web|url=http://www.london-gazette.co.uk/issues/49959/pages/17064/page.pdf|title=Borough of Newport (Kingsway) (Business Parking Places) Order 1985|last=Newport Borough Council|date=17 December 1984|work=The London Gazette (No. 49959)|publisher=HMSO|pages=17064|access-date=2009-10-05|archive-date=2011-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111115011016/http://www.london-gazette.co.uk/issues/49959/pages/17064/page.pdf|url-status=dead}}</ref> ગિરોબકનો GIR 0AA એ પાછલા ભાગે સંપૂર્ણપણે અંગ્રેજી અક્ષરો ધરાવતો એકમાત્ર સ્થાનિક પોસ્ટકોડ છે. ==અગાઉના પોસ્ટલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ== ===લંડન=== લંડન પોસ્ટ ટાઉન ગ્રેટર લંડનના ૪૦ ટકા વિસ્તારને આવરી લે છે. ૧૮૫૭/૮માં તેનો પ્રારંભ થયો, ત્યારે તે દસ વિસ્તારોમાં વિભાજિત હતો અને વિસ્તાર પ્રમાણે અલગ-અલગ કોડ આપવામાં આવ્યા હતા: EC, WC, N, NE, E, SE, S, SW, W, અને NW. S અને NE સેકટરને આગળ જતાં નાબૂદ કરવામાં આવ્યા હતા અને ૧૯૧૭માં યુદ્ધસમયના પગલાંરૂપે કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે ડિસ્ટ્રિક્ટ્સને વિભાજિત કરવામાં આવ્યા હતા અને દરેક સબડિસ્ટ્રિક્ટ્સને નંબર અપાયો હતો. હેડ ઓફિસ દ્વારા સીધી સેવા અપાતા ડિસ્ટ્રિક્ટને "1" અને બાદમાં પ્રત્યેક ડિલીવરી ઓફિસના સ્થળના નામના મૂળાક્ષર મુજબ અન્ય આંકડાની ફાળવણી કરીને (દા.ત. N2 ઇસ્ટ ફિન્ચલી, N3 ફિન્ચલી, N4 ફિન્સબરી પાર્ક)ઉપરોક્ત લક્ષ્ય હાંસલ કરવામાં આવ્યું હતું. ===અન્ય મોટા શહેરો=== [[File:BirdbrookRoadSigns.jpg|thumb|right|બર્ડબ્રૂક રોડ, ગ્રેટ બાર, બર્મિંગહામ ખાતે જૂનું "બર્મિંગહામ 22 (ઉપર) અને આધુનિક "B44" પોસ્ટકોડ્ઝ દર્શાવતા શેરીના સાઈનબોર્ડ્ઝ. ]] લંડનમાં પોસ્ટલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સની સફળ શરૂઆતને પગલે યુનાઈટેડ કિંગડમના અન્ય મોટાં શહેરોમાં પણ આ વ્યવસ્થા ક્રમશ: વિસ્તારવામાં આવી. 1864/65માં લિવરપૂલને પૂર્વીય, ઉત્તરીય, દક્ષિણ અને પશ્ચિમી એમ ચાર વિભાગમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યું અને 1867/68માં માન્ચેસ્ટર અને સેલ્ફોર્ડ જુદા-જુદા આઠ નંબર ધરાવતા ડિસ્ટ્રિક્ટ્સમાં વિભાજિત કરાયા.<ref name="bpma"></ref> 1917માં ડબ્લિનને જુદા-જુદા નંબર ધરાવતા પોસ્ટલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સમાં વિભાજિત કરાયું. સ્વતંત્ર રિપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડની પોસ્ટલ ર્સિવસે પણ સુધારાઓ કરીને આ વ્યવસ્થાનો અમલ કર્યો. 1923માં ગ્લાસગો પણ લંડનની જેમ વિભાજિત થયું અને નંબરવાળા ડિસ્ટ્રિક્ટ્સની આગળ દિશા સૂચવતા શબ્દો (C, W, NW, N, E, S, SW, SE) સાથે શરૂઆત કરાઇ.<ref name="bpma"></ref> જાન્યુઆરી 1932માં પોસ્ટમાસ્ટર જનરલે મોટા શહેરોના નંબર ધરાવતા ડિસ્ટ્રિક્ટ્સમાં વિભાજનને સ્વીકૃત રાખ્યું.<ref name="bpma"></ref> 1934માં પોસ્ટ ઓફિસે "યુનાઇટેડ કિંગડમમાં પ્રત્યેક પ્રોવિન્સિયલ શહેરમાં તેને યોગ્ય ઠેરવી શકાય તેટલા મોટા" ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ રજૂ કરવાની જાહેરાત કરી. દસ પસંદગીયુકત પ્રદેશોના દરેક રહેઠાણ અને વ્યવસાયના સ્થળોને પત્રિકાઓ આપવામાં આવી, જેમાં તેમને તેમના રહેઠાણો કે વ્યવસાયનાં સ્થળો જે ડિસ્ટ્રિક્ટ્સમાં આવેલા હોય તેના નંબરો અંગેની સૂચના અપાઇ. વળી, આ પત્રિકામાં વિભાગોનો નકશો પણ સામેલ હતો. પત્રિકાઓની નકલ સ્થાનિક કક્ષાની મુખ્ય પોસ્ટ ઓફિસોમાં ઉપલબ્ધ હતી. અંગત કે વ્યવસાયનાં પત્રોના સરનામામાં ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ નંબર પણ ઉમેરવા માટે જનતાને ખાસ સૂચના અપાઇ હતી.<ref name="times1934">{{cite news |title=Numbered P.O. Districts In Country Towns. Aid To Accurate Delivery |work=[[The Times]] |page=14 |date=20 November 1934 }}</ref> ત્યાર પછીના વર્ષે ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ નંબરના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પ્રચાર અભિયાન હાથ ધરાયું હતું. પ્રચારનું સ્લોગન હતું - ''"પત્ર ઝડપથી અને ચોકસાઇપૂર્ણ રીતે પહાચે તે માટે હંમેશા તેની ઉપર ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ નંબર લખો"'' . જે-તે વિસ્તારની દરેક ટપાલ-પેટી ઉપર ડિસ્ટ્રિક્ટ્સનો નંબર લખેલું અને લોકોનો સહકાર માંગતું પોસ્ટર લગાવવામાં આવ્યું હતું. નંબર ધરાવતા દરેક ડિસ્ટ્રિક્ટ્સની પેસ્ટ ઓફિસમાં પણ આ માહિતી પૂરી પાડવામાં આવતી. ક્રિસમસ કાર્ડના પ્રિન્ટર્સ તથા સ્ટેશનરીને સરનામામાં ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ નંબર લખવાની વિનંતી કરવામાં આવતી તથા આગામી સામાન્ય ચૂંટણીના ઉમેદવારો માટેના ચૂંટણી એજન્ટોને તેઓ જે કાગળો પોસ્ટ કરતા હોય, તે તમામ પર યોગ્ય સરનામું લખે તેવી સૂચના અપાતી. વળી, વ્યવસાયો માટે નિ:શુલ્ક પુસ્તિકા પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવી હતી, જેમાં દસ વિભાગોની દરેક શેરી માટેના ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ નંબર તથા નકશાની વિગતો આપવામાં આવી હતી.<ref name="times1935">{{cite news |title=Postal District Numbers Appeal For Use In Addresses|work=[[The Times]] |page=14 |date=29 October 1935}}</ref> આ દસ વિસ્તારો આ પ્રમાણે હતા :<ref name="times1935"></ref> {{col-begin}} {{col-break}} *બર્મિંગહામ *બ્રાઇટન/હૂવ *બ્રિસ્ટલ *એડિનબર્ગ {{col-break}} *ગ્લેસગો *લીડ્ઝ/બ્રાડફર્ડ *લિવરપૂલ *માન્ચેસ્ટર/સેલફર્ડ {{col-break}} *ટાઇન નદી પર આવેલું ન્યૂકેસલ *શેફીલ્ડ {{col-end}} આ દરેક પ્રદેશ નંબર ધરાવતા પોસ્ટલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સમાં વિભાજિત હતો. જેમ કે, લિવરપૂલમાં આવેલા ટોકસટેધનો નંબર હતો ''લિવરપૂલ 8'' . માન્ચેસ્ટર અને સેલફર્ડ વચ્ચે નંબર વિભાજિત થયેલા હતા. પત્રોમાં માન્ચેસ્ટર 1 કે સેલફર્ડ 4 લખવામાં આવતું. બર્મિંગહામના કેટલાક કોડ્ઝનું પેટાવિભાજન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમ કે, ''ગ્રેટ બાર, બર્મિંગહામ 22'' અથવા ''બર્મિંગહામ 22a'' <ref name="Will">{{Cite web |url=http://www.jacomb.com/w1951_1960.htm |title=1951 વિલ, બર્મિંગહામ 22ટ્ઠ માં સરનામાનો ઉપયોગ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2007-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208065042/http://www.jacomb.com/w1951_1960.htm |url-status=dead }}</ref> - જે આજે પણ ઘણી શેરીઓના જૂના સાઇનબોર્ડ પર જોવા મળે છે. ===રાષ્ટ્રીય પ્રણાલીમાં અમલ=== રાષ્ટ્રીય પોસ્ટકોડ સિસ્ટમની શરૂઆત થઇ, ત્યારે પ્રવર્તમાન પોસ્ટલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સને તેમાં ભેળવી દેવાયા, જેથી ટોકસટેધ (લિવરપૂલ 8)ના પોસ્ટકોડ ''L8'' થી શરૂ થતા હતા. માન્ચેસ્ટર અને સેલફર્ડ બંનેના ડિસ્ટ્રિક્ટ્સને "M" પોસ્ટકોડ્ઝ મળ્યા હોવાથી "સેલફર્ડ 4" M4 બન્યો. કેટલીક શેરીઓના સાઈનબોર્ડ પર આજે પણ નીચે "સેલફર્ડ 4" લખાયેલું જોવા મળે છે. ગ્લાસગોમાં પોસ્ટકોડ નવા 'G' પોસ્ટકોડ વિસ્તારમાં સમાવિષ્ટ થઇ ગયા હતા. 1 નો વિસ્તાર G1 બની ગયો. 1 G11 બન્યો, N1 G21 બન્યો, E1 G31 બન્યો, S1 G41 બન્યો, SW1 G51 બન્યો, વગેરે. લંડનમાં 1917 પોસ્ટલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સને સીધા જ નવા પોસ્ટકોડ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સમાં દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. ગ્રેટર લંડનના બાકીના 60 ટકા પ્રદેશને રાષ્ટ્રીય યોજના હેઠળ પોસ્ટકોડ ફાળવવામાં આવ્યા હતા. લંડનના હેકની વિસ્તારમાં આવેલી કેટલીક જૂની રોડ સાઈન આજે પણ નોર્થ ઈસ્ટ (NE) પોસ્ટકોડ સૂચવે છે. ==કામગીરી અને ઉપયોગ== ===ફોર્મેટ=== [[File:British postcode areas map.svg|thumb|યુનાઈટેડ કિંગડમના પોસ્ટકોડ વિસ્તારો]] યુકે પોસ્ટકોડ્ઝનું માળખું (GIR 0AAને બાદ કરતાં) નીચે પ્રમાણે છે, જેમાં '''A''' એ અક્ષર સૂચવે છે અને '''9''' અંક સૂચવે છે: {| class="wikitable" ! ફોર્મેટ ! ઉદાહરણ ! કવરેજ |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap"| A9 9AA | style="white-space:nowrap"| M1 1AA | rowspan="2"| B, E, G, L, M, N, S, W પોસ્ટકોડ વિસ્તારો |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap"| A99 9AA | style="white-space:nowrap"| M60 1NW |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap"| AA9 9AA | style="white-space:nowrap"| CR2 6XH | rowspan="2"| B, E, G, L, M, N, S, W, WC સિવાયના તમામ પોસ્ટકોડ વિસ્તારો |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap"| AA99 9AA | style="white-space:nowrap"| DN55 1PT |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap"| A9A 9AA | style="white-space:nowrap"| W1A 1HQ | E1W, N1C, N1P, W1 પોસ્ટકોડ વિસ્તારો (ભારે ગીચતાવાળા વિસ્તારો જ્યાં કોડ ખૂટી પડ્યાં છે.) |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap"| AA9A 9AA | style="white-space:nowrap"| EC1A 1BB | WC પોસ્ટકોડ વિસ્તાર; EC1–EC4, NW1W, SE1P, SW1 પોસ્ટકોડ વિસ્તારો (ભારે ગીચતાવાળા વિસ્તારો જ્યાં કોડ ખૂટી પડ્યાં છે) |} આ કોટિક્રમિક વ્યવસ્થા છે, જે ડાબાથી જમણા તરફ ચાલે છે: *સ્પેસ પહેલાના બેથી ચાર અક્ષરો કે અંકોમાં ''આઉટવર્ડ કોડ'' અથવા ''આઉટકોડ'' આવેલા છે: ** પ્રથમ અક્ષર અથવા તો બે અક્ષરો ''પોસ્ટકોડ વિસ્તાર'' દર્શાવે છે. ** ત્યાર પછીનો 0થી 99 સુધીનો કોઇપણ નંબર તે વિસ્તારનો ''પોસ્ટકોડ જિલ્લો'' સૂચવે છે. *** BR, FY, GY, HA, HD, HG, HR, HS, HX, JE, LD, SM, SR, WC, WN, ZE : આ વિસ્તારોના ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ માત્ર એક અંક જ ધરાવે છે. *** બે અંક ધરાવતા ડિસ્ટ્રિક્ટ્સના પ્રદેશો :: AB, LL, SO. *** માત્ર અમુક વિસ્તારોના ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ જ 0 (શૂન્ય) ધરાવે છે : BL, CM, CR, FY, HA, PR, SL, SS. આ પૈકીના કોઇ વિસ્તારોનો જિલ્લો 10 નંબર ધરાવતો નથી, તેમ છતાં જિલ્લો - 0ને કેટલીક વખત દસમા ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ તરીકે સૂચવવામાં આવે છે અને ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ - 9 પછી તેને મુકવામાં આવે છે. *** મધ્ય લંડનમાં એક જ અંક ધરાવતા વધુ વસ્તીવાળા પોસ્ટકોડના કેટલાક ડિસ્ટ્રિક્ટ્સમાં અંકની પાછળ અને સ્પેસ પહેલાં અક્ષર ઉમેરીને તેનું પેટાવિભાજન કરવામાં આવ્યું છે. આ તમામ EC1–EC4 (EC50 સિવાય), SW1, W1, WC1 અને WC2; તેમજ E1 (E1W), N1 (N1C અને N1P), NW1 (NW1W) અને SE1 (SE1P)ના કેટલાક ભાગમાં લાગુ પડે છે. ''ABCDEFGHJKMNPRSTUVWXY'' ના સેટમાં આવેલા તમામ અક્ષરો (''ILOQZ'' ને બાદ કરતાં) હાલમાં એક કે તેથી વધુ વિભાજિત ડિસ્ટ્રિક્ટ્સના પાછળના પેટાવિભાગ તરીકે ઉપયોગમાં લખવામાં આવે છે. *** સામાન્ય વપરાશમાં "પોસ્ટકોડ ડિસ્ટ્રિક્ટ" શબ્દ અસ્પષ્ટ છે કારણકે તે (જૂના) ડિસ્ટ્રિક્ટમાં તમામ મૂળાક્ષરી અને બિનમૂળાક્ષરી ભાગને સંયુક્ત રીતે અથવા આવા માત્ર એક જ ભાગને દર્શાવે છે. જેમકે, N1ના ઉલ્લેખમાં સંદર્ભ પ્રમાણે N1C અને N1Pને સામેલ કે રદ કરવાના હોય અને N1Cને ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ કે N1 ડિસ્ટ્રિક્ટ્સનો ભાગ ગણી શકાય. * આગલા કોડ પછી સ્પેસ આવે છે. * સ્પેસ પછીના ત્રણ અક્ષરોમાં ''ઈનવર્ડ કોડ'' કે ''ઈન કોડ'' હોય છે જે ટપાલને અંતિમ ડિલિવરી ઓફિસ સુધી પહાચાડે છે: ** સ્પેસ પછીનો પ્રથમ અંક શૂન્યથી 9 સુધીનો કોઇ પણ અંક હોય છે, જે ''પોસ્ટકોડ સેકટર'' સૂચવે છે. રોયલ મેઈલે શૂન્યને 1ની પહેલાં મુકવાને બદલે 9 પછી મૂકયું હતું અને તેને 10મા સેકટર તરીકે ગણવામાં આવતું હતું. ** છેલ્લા બે અક્ષરો ''પોસ્ટકોડ યુનિટ'' દર્શાવે છે. ઇનવર્ડ કોડમાં અક્ષરો ''ABDEFGHJLNPQRSTUWXYZ'' સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યા છે તેમાંથી છ અક્ષરો ''CIKMOV'' બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે માટે જ્યારે હાથથી લખવામાં આવે ત્યારે ડિજીટ્સ કે એકબીજા સાથે એક સરખા ના લાગે. દરેક પોસ્ટકોડ એકમ સામાન્યપણે શેરી કે શેરીનો ભાગ સૂચવે છે. રૂટ પ્લાનિંગ સોફટવેર માટે પોસ્ટકોડનો આ ભાગ ઘણો ઉપયોગી બને છે. {| class="wikitable" ! ઘટક ! ભાગ ! ઉદાહરણ ! લાઈવ કોડ<ref name="mailsort_tech">રોયલ મેઈલ, ''[http://www.mailsorttechnical.com/downloads_mailsort.cfm મેઈલસોર્ટ ડેટાબેઝ 2007 રિલીઝ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020215141953/http://www.mailsorttechnical.com/downloads_mailsort.cfm |date=2002-02-15 }}'' , (23મી જુલાઇ, 2007)</ref> ! ટર્મિનેટેડ કોડ્સ<ref name="autogenerated1">રાષ્ટ્રીય આંકડા, ''[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070108164418/http://www.statistics.gov.uk/geography/downloads/NSPDVersionNotes.pdf પોસ્ટકોડ ડિરેકટરી વર્ઝન નોટ્સ]'' , (2006) </ref> ! અન્ય કોડ્ઝ<br>(''GIR 0AA'' , ''SAN TA1'' , ''BX'' )<ref name="LTSB">{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/contact_us.asp|title=Contact Us|author=Lloyds TSB Bank}}</ref> ! કુલ |- | પોસ્ટકોડ વિસ્તાર | આઉટ કોડ | YO | align="right"| 124 | align="right"| 0 | align="right"| 3 | align="right"| 127 |- | પોસ્ટકોડ જિલ્લો | આઉટ કોડ | YO31 | align="right"| 2,971 | align="right"| 103 | align="right"| 4 | align="right"| 3,078 |- | પોસ્ટકોડ સેકટર | ઈન કોડ | YO31 1 | align="right"| 10,631 | align="right"| 1,071 | align="right"| 4 | align="right"| 11,706 |- | પોસ્ટકોડ એકમ | ઈન કોડ | YO31 1EB | align="right"| 1,762,464<ref name="autogenerated1"></ref> | align="right"| 650,417 | align="right"| 4 | align="right"| 2,412,885 |- | colspan="3"| પોસ્ટકોડ સરનામા | align="right"| અંદાજે 27,000,000 <ref name="mail_paf">{{cite web|url=ftp://ftp.royalmail.com/Downloads/public/ctf/rm/PAF_Digest_Dec_03.pdf|format=PDF|title=Royal Mail guide to using the PAF file}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | colspan="3"| |} આગલા કોડમાં આવેલા અક્ષરો તેના ભૌગોલિક પ્રદેશ વિશે થોડો અંદાજ આપે છે. જેમ કે, ''L'' લિવરપૂલ સૂચવે છે, ''EH'' એડિનબર્ગ સૂચવે છે અને ''AB'' એબરડીન સૂચવે છે. સંપૂર્ણ યાદી માટે જૂઓ યુનાઈટેડ કિંગડમમાં પોસ્ટકોડ વિસ્તારોની યાદી. લંડન બહારના મોટાભાગના પોસ્ટકોડ વિસ્તારો શહેર બહાર આવેલા ઘણાં ટાઉન અને સ્થળોને આવરી લે છે. અને તેના પરથી જ તેમના નામ પડ્યા છે. જેમ કે, ''BT'' બેલફાસ્ટ માટે વપરાય છે, છતાં તે આખા ઉત્તર આયર્લેન્ડને આવરી લે છે. ===બિનભૌગોલિક કોડ=== મોટાભાગના પોસ્ટકોડ ભૌગોલિક વિસ્તારના નકશા પ્રમાણેના હોય છે, પરંતુ કેટલાક પોસ્ટકોડને દિશાસૂચન કે અંતરનો અંદાજ મેળવવા માટે ઉપયોગમાં લઇ શકાય નહીં.<ref name="non_geo">[ftp://ftp.royalmail.com/Downloads/public/ctf/rm/07mar_Current_Non_Geo.pdf રોયલ મેઈલ બિનભૌગોલિક પોસ્ટકોડ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> બિનભૌગોલિક પોસ્ટકોડ ઘણી વખત ડાયરેકટ માર્કેટિંગ અને પોસ્ટઓફિસ બોકસ માટે વપરાય છે. BS98, BS99, BT58, E98, NE98, NE99 and WC99 સહિતનાં કેટલાંક પોસ્ટકોડ સેકટર કે ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ ફકત બિનભૌગોલિક પોસ્ટકોડ માટે જ રાખવામાં આવ્યા છે. બૂટલમાં ગિરોબેન્કનાં મુખ્ય મથકો બિનભૌગોલિક પોસ્ટકોડ GIR 0AA નો ઉપયોગ કરે છે, જે આગવું ફોર્મેટ છે. બિનભૌગોલિક સરનામાંઓ માટે બિનભૌગોલિક પોસ્ટકોડ વિસ્તાર BX પણ છે. BXથી શરૂ થતા પોસ્ટકોડ્સ સ્ટાન્ડર્ડ ફોર્મેટને અનુસરે છે પરંતુ સ્વીકારનારના સ્થલથી સ્વતંત્ર રીતે તેને ફાળવવામાં આવે છે. અને સ્વીકારનાર એક સ્થળથી બીજા સ્થળે જતો હોય તેવી ઘટનામાં તેને જાળવી શકાય છે. અગ્રણી વપરાશકર્તાઓમાં લોઈડ્ઝ TSB<ref name="LTSB"></ref> અને HM રેવન્યૂ અને કસ્ટમ્સનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="hmrc">{{cite web | author =Institute of Chartered Accountants in England and Wales | title =Relocation of HMRC's VAT Central Unit | url =http://www.icaew.com/index.cfm/route/160177/icaew_ga/en/Faculties/Tax/News/Relocation_of_HMRC’s_VAT_Central_Unit | work =Tax Faculty news | publisher = | date =2008-09-07 | access-date =2009-10-04 }}</ref> ફાધર ક્રિસમસ : SAN TA1 માટેના પત્રો માટે વિશિષ્ટ પોસ્ટકોડ છે.<ref name="santa">{{cite web | author =[[BBC News]] | title =Royal Mail's Christmas rush | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/breakfast/4082121.stm | work = | publisher = | date =2004-12-10 | access-date =2009-10-04 }}</ref> રોયલ મેઈલમાં XYથી શરૂ થતા આઉટવર્ડ કોડનો ભૂલભરેલા સરનામાના પત્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય પત્રો માટેના કોડ તરીકે આંતરિક ઉપયોગ થાય છે.{{Citation needed|date=October 2009}} ===વિશિષ્ટ પોસ્ટકોડ=== વ્યવસ્થા અને સુવિધા જળવાય તે પોસ્ટકોડ આપવા પાછળનું પ્રમુખ કારણ છે. જોકે, તેમાં કેટલાંક અનૌપચારિક અપવાદો રહેલાં છે. બિ્રટનનો બંધારણીય કોટિક્રમ નીચેનાં ત્રણ પોસ્ટકોડના ક્રમમાં પ્રતિબબિત થાય છે: {| class="wikitable" ! પોસ્ટકોડ ! સ્થળ<ref name="addressfinder">સંપૂર્ણ પોસ્ટલ સરનામા માટે જૂઓ [http://postcode.royalmail.com/portal/rm/addressfinder રોયલ મેઈલ્સ ઓનલાઈન એડ્રેસ ફાઈન્ડર]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | SW1A '''0''' AA | હાઉસ ઓફ કોમન્સ (લોકશાહીની ચર્ચાસભા, હાઉસ ઓફ લોર્ડ્ઝ માટે નીચેનું ટેબલ જૂઓ) |- | SW1A '''1''' AA | બંકિંગહામ પેલેસ (દેશના વડાનું અધિકૃત નિવાસસ્થાન) |- | SW1A '''2''' AA | 10 ડાઉનિંગ સ્ટ્રીટ (સરકારના વડાનું અધિકૃત રહેઠાણ) |} જે સંસ્થાઓ અલગ પોસ્ટ કોડ ધરાવવા જેટલી પુરતા પ્રમાણમાં ટપાલ મેળવતી હોય તેવા કિસ્સામાં કોડના છેલ્લા ભાગમાં સંસ્થાનું નામ દર્શાવવામાં આવે છે, જો કે આવા કિસ્સા બહુ ઓછી સંખ્યામાં જોવા મળે છે. ===યંત્રોનો ઉપયોગ=== રોયલ મેઈલ ઈન્ટિગ્રેટેડ મેઈલ પ્રોસેસર્સ - આઈએમપીનો ઉપયોગ કરે છે. આઈએમપી પત્ર પરનો પોસ્ટકોડ વાંચીને તેનું બે ફોસ્ફરસ બારકોડમાં રૂપાંતર કરે છે. પત્રના આઉટવર્ડ પોસ્ટકોડની કેટેગરી નક્કી કરવા માટે મશીન પોસ્ટકોડના ઈનવર્ડ અને આઉટવર્ડ ભાગ પ્રિન્ટ કરીને વાંચે છે. પત્રોને તેના ક્રમ પ્રમાણે સીએસએસ મશીન દ્વારા આઉટવર્ડ પોસ્ટકોડ વાંચીને પણ ગોઠવી શકાય છે, જેથી પોસ્ટમેન તેને ડોર ટુ ડોર પહાચાડી શકે. ટોચનો ફોસ્ફરસ બારકોડ કોડનો ઈનવર્ડ ભાગ છે, જયારે નીચેનો બારકોડ કોડનો આઉટવર્ડ ભાગ છે. આઈએમપી RM4SCC જેવી આઈટમો પણ વાંચી શકે છે, જે કિલનમેઈલમાં વપરાય છે. કિલનમેઈલ ઉપર કરતાં તદ્દન અલગ ફોર્મેટ છે. ===ત્રીજા પક્ષો દ્વારા ઉપયોગ=== PAFનું વ્યાવસાયિક સ્તરે લાઈસન્સ મેળવી શકાય છે અને ઘણી વખત તેને એડ્રેસ મેનેજમેન્ટ સોફટવેર પેકેજમાં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવે છે. આવા પેકેજની ક્ષમતાઓથી સરનામામાં માત્ર પોસ્ટકોડ અને ઘરનો નંબર રાખી શકાય છે. સરનામાના ડેટાબેઝમાં નકશાનો સંદર્ભ રાખવાથી નકશા પર પોસ્ટકોડનો નિર્દેશ કરવા માટે પોસ્ટકોડ વાપરી શકાય છે. PAFમાં દર મહિને આશરે 4,000 પોસ્ટકોડ નવા ઉમેરાય છે અને 2,000 પ્રવર્તમાન પોસ્ટકોડ રદ થાય છે.<ref name="simpson">લૂડી સિમ્પસન અને એન યૂ, ''પબ્લિક એકસેસ ટુ કન્વર્ઝન ઓફ ડેટા બિટવીન જીયોગ્રાફીઝ'' , કમ્પ્યુટર્સ, એન્વાયર્મેન્ટ એન્ડ અર્બન સિસ્ટમ્ઝ, વોલ્યૂમ - 27, ઈશ્યૂ 3, મે 2003, પાના નં. 283-307</ref> ==ક્રાઉન ડિપેન્ડેન્સી== ચેનલ ટાપુઓ અને આઈલ ઓફ મેન દ્વારા 1969માં યુકેથી અલગ તેમનું અલાયદું પોસ્ટલ વહીવટતંત્ર સ્થાપવામાં આવ્યું. તેમ છતાં, પોસ્ટકોડ આપતી વખતે તેમણે યુકેનું ફોર્મેટ જ અપનાવ્યું અને 1993માં ગર્નઝી માટે GY કોડ અપનાવ્યો. તે જ રીતે આઈલ ઓફ મેન માટે તે જ વર્ષે IM અને જર્સી માટે 1994માં JE કોડ અપનાવવામાં આવ્યો.<ref name="newareas">[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200203/cmhansrd/vo021217/text/21217w16.htm Written Answer <nowiki>[87341]</nowiki>], House of Commons Hansard, 17 December 2002, column 739W. </ref> ==બ્રિટીશ દળો== બ્રિટીશ દળો પોસ્ટ ઓફિસ એ યુનાઈટેડ કિંગડમમાં રોયલ મેઈલથી અલાયદી એજન્સી છે, જે એચએમ દળોને ટપાલ સેવા પૂરી પાડે છે. બીએફપીઓના સરનામા યુકે અને વિશ્વભરમાં ટપાલ પહાચાડવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. BFPO કોડ જેમકે BFPO 801 નાગરિક સરનામા માટે પોસ્ટલ કોડની જેમ જ કામ કરે છે. તે ઉત્તર પશ્ચિમ લંડન ખાતે સ્થિત છે. ==દરિયાપારનાં પ્રાંતો== યુકેના કેટલાક દરિયાપારના પ્રાંતો તેમના પોતાના પોસ્ટકોડ ધરાવે છે. દરેક પોસ્ટકોડ જે-તે પ્રાંતનું સંપૂર્ણ સરનામું આવરી લે છે: {| class="wikitable" |- | સ્થળ |- | AI-2640 | એન્ગ્વિલા<ref name="anguillian">[http://www.festival.ai/article/view/5274 "એન્ગ્વિલા હેઝ એ પોસ્ટલ કોડ, AI-2640"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514113153/http://www.festival.ai/article/view/5274 |date=2010-05-14 }}, ''ધ એન્ગ્વિલિયન'' , 12 ઓક્ટોબર 2007</ref> |- | ASCN 1ZZ | એસેન્શન ટાપુ |- | BBND 1ZZ | બ્રિટીશ ઈન્ડિયન મહાસાગર વિસ્તાર |- | BIQQ 1ZZ | બ્રિટીશ એન્ટાર્ક્ટિક વિસ્તાર |- | FIQQ 1ZZ | [[ફૉકલેન્ડ ટાપુઓ|ફોકલેન્ડ ટાપુઓ]] |- | PCRN 1ZZ | પિટકેઈર્ન ટાપુઓ |- | SIQQ 1ZZ | દક્ષિણ જ્યોર્જિયા અને દક્ષિણ સેન્ડવિચ ટાપુઓ |- | STHL 1ZZ | સેન્ટ હેલેના |- | TDCU 1ZZ | ટ્રાઈસ્ટન દ કુન્હા<ref name="bbc_tdcu">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4129636.stm અંતરિયાળ યુકે આઈલ માટે પ્રથમ પોસ્ટકોડ] બીબીસી ન્યૂઝ ઓગસ્ટ 6, 1998.</ref> |- | TKCA 1ZZ | તુર્ક્સ અને કેઈકસ ટાપુઓ<ref name="upu">[http://www.upu.int/post_code/en/countries/TCA.pdf તુર્ક્સ અને કૈકસ ટાપુઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410000014/http://www.upu.int/post_code/en/countries/TCA.pdf |date=2008-04-10 }} બ્યૂરો ઈન્ટરનેશનલ યુપીયુ</ref> |} ઘણી વખત ટપાલ ખોટા સરનામે પહાચી જતી હોવાથી સ્થળનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો હતો. ઉદાહરણરૂપે, ટપાલ સેન્ટ હેલેનાને બદલે સેઈન્ટ હેલેન્સ, મર્સીસાઈડ ખાતે અને એસેન્શન આઈલેન્ડને બદલે એસન્શન, પેરાગ્વે ખાતે પહાચી જતી હતી. વળી, ઘણી ઓનલાઈન કંપનીઓ પોસ્ટકોડ વિનાના સરનામા સ્વીકારતી નથી. યુકેથી મળતી ટપાલો આંતરરાષ્ટ્રીય ટપાલો ગણાય છે, આંતરિક ટપાલો નહીં તથા તેના માટે પૂરતી રકમ ચૂકવાય તેવો આગ્રહ રખાય છે. રોયલ મેઇલનું હિથ્રો સેન્ટર સરચાર્જિંગ માટે તમામ લાઇવ અન્ડરપેઇડ મેઇલ એકત્ર કરે છે અને વિશ્વભરમાં પોસ્ટલ સર્વિસ સાથે પૂરક ગોઠવણ છે. વાર્ષિક ધોરણે કદના આધારે ચૂકવણી કરવામાં આવે છે. ટપાલના અન્ય સ્વરૂપો સ્થાનિક મેઇલ સેન્ટર પર એકત્ર કરવામાં આવે છે પરંતુ હિથ્રો એવી ટપાલ એકત્ર કરે છે જે તેમને મોકલવામાં આવી છે અને તે ત્યાં પહોંચવામાં સફળ થઇ છે. યુકેના દરિયાપાર સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા પ્રાંત બર્મુડાએ તેની આગવી, અલગ પોસ્ટકોડ વ્યવસ્થા વિકસાવી છે. તેણે કેમેન ટાપુઓ<ref>{{Cite web |url=http://www.caymanpost.gov.ky/portal/page?_pageid=1327,1736998&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=કેમેન આઈલેન્ડ્ઝ પોસ્ટલ ર્સિવસ પોસ્ટકોડ ફાઈન્ડર |access-date=2023-08-31 |archive-date=2022-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127050225/http://www.caymanpost.gov.ky/portal/page?_pageid=1327,1736998&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> અને બ્રિટીશ વર્જિન ટાપુઓની માફક શેરી અને પોસ્ટબોકસ સરનામા માટે અલગ પોસ્ટકોડ તૈયાર કર્યા છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.caribbeannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000034/003481.htm |title=બ્રિટીશ ર્વિજન આઈલેન્ડ્ઝ તેમના અલાયદા પોસ્ટલ કોડ મેળવશે |access-date=2010-09-07 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004101335/http://www.caribbeannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000034/003481.htm |url-status=dead }}</ref> મોન્ટેસેરેટ અને જિબ્રાલ્ટરમાં પોસ્ટકોડ વ્યવસ્થા નથી. જોકે, જિબ્રાલ્ટરમાં પોસ્ટકોડ સિસ્ટમ વિચારણા હેઠળ છે.<ref name="gibralta">[http://www.gibraltarnewsonline.com/2006/06/30/government-set-to-introduce-post-codes/ સરકાર પોસ્ટ કોડ રજૂ કરવા સજજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061020003717/http://www.gibraltarnewsonline.com/2006/06/30/government-set-to-introduce-post-codes/ |date=2006-10-20 }} ''જિબ્રાલ્ટર સમાચાર'' જૂન 30, 2006.</ref> તુર્ક અને કેઇકસ ટાપુઓમાં પોસ્ટકોડ વપરાતા નથી અને TKCA 1 જેવા કોડ અંગે જાણકારી પ્રવર્તતી નથી. ==માન્યતા== ઉપર દર્શાવેલી જટીલતા યુકેના પોસ્ટકોડને લગતા લગભગ તમામ નિયમને લાગુ પડે છે તેમાં કોઇ અપવાદ મળી શકે છે. તેથી જ પેટર્નની વ્યવહારુ શકયતાના આધારે પોસ્ટકોડ આપમેળે અધિકૃત થાય તે લગભગ અશકય છે અને આ વ્યવસ્થામાં સ્વ-અધિકૃતતા માટેનું કોઇ પરિબળ નથી. સંપૂર્ણ ચોકસાઇપૂર્ણ અધિકૃતતા સરનામા પર ટપાલ પહાચાડવાથી અને ટપાલ મેળવનારની ખરાઇના આધારે જ મેળવી શકાય છે. સામાન્યપણે અધિકૃતતા પોસ્ટકોડ એડ્રેસ ફાઈલ (પીએએફ)થી વિપરિત રીતે કામ કરે છે. પીએએફનું સંચાલન રોયલ મેઈલ કરે છે, તે યુકેના 2.7 કરોડ વ્યાવસાયિક તથા રહેઠાણના સરનામા ધરાવે છે અને તેમાં 17 લાખ પોસ્ટકોડ આવરી લેવાયા છે.<ref name="bbc_50">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7803267.stm પોસ્ટકોડ 50મું વર્ષ ઉજવશે], બીબીસી ન્યૂઝ, 30મી ડિસેમ્બર 2008</ref> જોકે, પીએએફ પર પણ આધાર રાખી શકાય નહીં, કારણ કે તેમાં પણ ભૂલો રહેલી છે અને નવા પોસ્ટકોડ ઘણી વખત બનાવવામાં આવે છે અને પીએએફની નકલ વપરાશકર્તાઓને પહોંચાડવામાં આવે તે પહેલાં જ તેનો વપરાશ કરવામાં આવે છે. બ્રિટીશ સ્ટાન્ડર્ડ BS 7666માં જણાવેલા સિદ્ધાંતોના ઉપયોગથી પોસ્ટકોડના ''ફોર્મેટ'' ને અધિકૃત કરવું શકય છે.<ref name="govtalk1">{{cite web |url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/e-gif/datastandards/address/postcode.aspx |title=UK Government Data Standards Catalogue - BS7666 Address |access-date=2010-09-07 |archive-date=2013-01-28 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130128101412/http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/e-gif/datastandards/address/postcode.aspx |url-status=dead }}</ref> સામાન્યપણે ફોર્મેટ "A9 9AA", "A99 9AA", "AA9 9AA", "AA99 9AA", "A9A 9AA" અથવા "AA9A 9AA" પૈકીનું એક છે, જેમાં અ એ વર્ણમાળાનો અક્ષર છે અને 9 એક અંક છે. મૂળાક્ષરના સ્થાનને આધારિત મૂળાક્ષરના જૂથ પર મર્યાદા છે. જેમ જોવા મળે છે તેમ, પ્રથમ અક્ષર હંમેશા મૂળાયર અને અંતિમ ત્રણ અક્ષર હંમેશા આંકડા હોય છે અને ત્યાર બાદ બે મૂળાક્ષર આપે છે. સ્કેમામાં નિયમિત અભિવ્યક્તિ આપવામાં આવી છે. સ્કેમાં તમામ BS 7666 પોસ્ટકોડ ફોર્મેટના નિયમો પર સંપૂર્ણ નજર રાખે છે. તે નિયમિત અભિવ્યકિતને પરંપરાગત નિયમિત અભિવ્યકિત કહી શકાય: :<small><code>(GIR 0AA</code></small> |[A-PR-UWYZ]([0-9]{1,2}|([A-HK-Y][0-9]|[A-HK-Y][0-9]([0-9]|[ABEHMNPRV-Y]))|[0-9][A-HJKPS-UW]) [0-9][ABD-HJLNP-UW-Z]{2}) બ્રિટીશ દળો પોસ્ટ ઓફિસ પોસ્ટકોડ BS 7666ના નિયમોને અનુસરતા નથી, પરંતુ તે "BFPO NNN" કે "BFPO c/o NNN"નું ફોર્મેટ ધરાવે છે, જેમાં NNN એ 1થી 4અંકો છે. BS 7666 નિયમોના અમલ માટે નિયમિત અભિવ્યક્તિ:<ref name="govtalk2">{{cite web|url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/xmlschemas/schemalibrary/address_and_personal_details/address_and_personal_details_20.aspx|title=BS7666 XML schema|access-date=2010-09-07|archive-date=2010-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110225030/http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/xmlschemas/schemalibrary/address_and_personal_details/address_and_personal_details_20.aspx|url-status=dead}}</ref> :<small><code>(GIR 0AA)</code></small> |((([A-Z-[QVX]][0-9][0-9]?)|(([A-Z-[QVX]][A-Z-[IJZ]][0-9][0-9]?)|(([A-Z-[QVX]][0-9][A-HJKSTUW])|([A-Z-[QVX]][A-Z-[IJZ]][0-9][ABEHMNPRVWXY])))) [0-9][A-Z-[CIKMOV]]{2}) BS7666 સ્કેમાની વૈકલ્પિક ટૂંકી નિયમિત અભિવ્યક્તિ: :<small><code>[A-Z]{1,2}[0-9R][0-9A-Z]? [0-9][ABD-HJLNP-UW-Z]{2}</code></small> ઉપરોકત પ્રણાલિ અસ્તિત્વ ન ધરાવતા ઘણાં વિસ્તારના કોડ (જેમ કે <code>A</code>, <code>AA</code>, <code>Z</code> અને <code>ZY</code>)ને બાકાત રાખવામાં નિષ્ફળ ગઇ છે. સુધારા સાથે તમામ અમાન્ય વિસ્તારો અને કેટલાક અમાન્ય ડિસ્ટ્રિક્ટ્સને બાકાત રાખતા કોડ આ પ્રમાણે છે: :<small><code><nowiki>((A[BL]|B[ABDHLNRST]?|C[ABFHMORTVW]|D[ADEGHLNTY]|E[HNX]?|F[KY]|G[LUY]?|H[ADGPRSUX]|I[GMPV]|JE|K[ATWY]|L[ADELNSU]?|M[EKL]?|N[EGNPRW]?|O[LX]|P[AEHLOR]|R[GHM]|S[AEGKLMNOPRSTY]?|T[ADFNQRSW]|UB|W[ADFNRSV]|YO|ZE)[1-9]?[0-9]|([E|N|NW|SE|SW|W]1|EC[1-4]|WC[12])[A-HJKMNPR-Y]|[SW|W]([1-9][0-9]|[2-9])|EC[1-9][0-9]) [0-9][ABD-HJLNP-UW-Z]{2}</nowiki></code></small> ===મેઈલસોર્ટ=== કોડનું ફોર્મેટ આઇટમને કામગીરીની દ્રષ્ટિએ બ્લોકમાં નોંધપાત્ર રીતે જૂથમાં મુકવું સરળ નથી માટે તેને પૂરકમાં પાંચ ડિજીટ કોડની મેઇલસોર્ટ નામની નવી પ્રણાલી અમલમાં મુકવામાં આવે છે. જો કે આ પ્રણાલી લઘુત્તમ 4,000 અક્ષરની આઇટમના મેઇલિંગ માટે જ છે. મેઇલસોર્ટ કોડમાં વિભાજન કરેલી ટપાલ પોસ્ટ ઓફિસમાં ડિલીવર કરી શકે તેવા મેઇલ યુઝર ડિસ્કાઉન્ટ મેળવે છે પરંતુ પોસ્ટકોડ દ્વારા [બલ્ક] ડિલીવરીમાં આવું કોઇ વળતર મળતું નથી. ==ટપાલ સિવાયના ઉપયોગો અને આર્થિક પાસાંઓ== ટપાલ ઝડપથી અને સરળતાથી પહાચે તે માટે પોસ્ટકોડની શરૂઆત થઇ હતી તે સાચું, પરંતુ તે સિવાય પણ ઘણાં હેતુઓ માટે તે ઉપયોગી છે, ખાસ કારણ એ છે કે કોડ ઘણાં વિગતવાર અને ચોકસાઇપૂર્ણ હોય છે. તેના મુખ્ય ઉપયોગો આ પ્રમાણે છે : * સૂચિત સંગઠનના સરનામાની નજીકની શાખા શોધવી. કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામ સરનામું અને અંતરના ક્રમમાં સૌથી નજીકની શાખા નિશાન બનાવવા માટે પોસ્ટકોડનો (અથવા શેરીનકશા સોફ્ટવેર, રસ્તાના અંતરનો) ઉપયોગ કરે છે. કંપનીઓ સંભવિત ગ્રાહકોને કયાં જવું તે જણાવવા માટે, જોબ સેન્ટર નોકરી કરવા ઇચ્છતા લોકો માટે નોકરી શોધવા માટે, જે-તે પ્રદેશમાં લોકોને ટાઉન પ્લાનિંગ અંગે સાવચેત કરવા તથા અન્ય ઘણી પ્રવાૃત્તિઓ માટે તેનો ઉપયોગ થઇ શકે છે<ref name="planning">[http://www.guardian.co.uk/technology/2009/oct/07/newly-asked-question-royal-mail-postzon પોસ્ટકોડ વિશે ગાર્ડિયન સમાચારપત્રનો લેખ] </ref>. * સરનામાને શેરીના નંબર અને પોસ્ટકોડ દ્વારા દિશાસૂચન આપવા માટે સેટેલાઈટ નેવિગેશન સિસ્ટમ સાથે પોસ્ટકોડનો ઉપયોગ થઇ શકે. * મોટરગ/વ્યવસાય/સ્થાનિક પોલિસીના પ્રમિયમની આકારણી કરવા માટે નોન-લાઈફ ઈન્શ્યોરન્સ કંપનીઓ પોસ્ટકોડનો ઉપયોગ કરે છે. * જીવન વીમા કંપનીઓ અને પેન્શન ફંડ કમત અને જાળવણીના આયુષ્યની આકારણી કરવા માટે પોસ્ટકોડનો ઉપયોગ કરે છે.<ref name="insurance">{{Cite web |url=http://www.actuaries.org.uk/__data/assets/pdf_file/0018/103077/sm20080225.pdf |title=રિચર્ડ્ઝ, એસ. જે. પેન્શનર મોર્ટાલિટી ડેટા પર સર્વાઈવલ મોડેલ્સ લાગુ કરશે, બ્રિટીશ એકચુરિયલ જર્નલ |access-date=2010-09-07 |archive-date=2009-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108162136/http://www.actuaries.org.uk/__data/assets/pdf_file/0018/103077/sm20080225.pdf |url-status=dead }}</ref> ===ઉપલબ્ધતા=== પોસ્ટકોડની માહિતીની પ્રાપ્યતા નાધપાત્ર આર્થિક લાભ ધરાવે છે.{{As of|2009|10}} રોયલ મેઈલ વર્ષે 4000 પાઉન્ડનો ચાર્જ વસૂલીને પોસ્ટકોડ ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરવાનું લાઈસન્સ આપતી હતી.<ref name="planning"></ref> સરકાર સાથેની મંત્રણાને અનુસરીને<ref>{{Cite web |url=http://www.communities.gov.uk/publications/corporate/ordnancesurveyconsultation |title=ડીસીએલજી: ઓર્ડેનન્સ સર્વે પાસેથી મળતી ભૌગોલિક માહિતી માટેના પોલિસીના વિકલ્પો: કન્સલ્ટેશન |access-date=2010-09-07 |archive-date=2009-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091230115507/http://www.communities.gov.uk/publications/corporate/ordnancesurveyconsultation |url-status=dead }}</ref> 1 એપ્રિલ 2010ના રોજ ઓર્ડનન્સ સરવેએ ઓએસ ઓપનડેટાના ભાગ રૂપે એટ્રિબ્યુશન ઓન્લી હેઠળ નિશુલ્ક ફેર ઉપયોગ માટે તમામ ગ્રેટ બ્રિટેન પોસ્ટકોડ માટે (પરંતુ તેમના સરનામાના ઘટકો માટે નહીં) કો-ઓર્ડિનેટ ડેટા પ્રસિદ્ધ કર્યા હતા. ==સંદર્ભો== {{Reflist|2}} == બાહ્ય લિંક્સ == * રોયલ મેઈલની વેબસાઈટ પરથી સરનામા કે પોસ્ટકોડ શોધવાના બે માર્ગ છે, તેની વેબસાઈટ પર રોજના 15 સર્ચ નિ:શુલ્ક કરી શકાય છે (તેમાં બિનભૌગોલિક BX પોસ્ટકોડ વિસ્તાર અને "GIR 0AA" સિવાય યુકેના લગભગ તમામ પોસ્ટકોડ આવરી લેવાય છે): ** [http://postcode.royalmail.com/portal/rm/postcodefinder રોયલ મેઈલનું ઓનલાઈન પોસ્ટકોડ ફાઈન્ડર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705114911/http://postcode.royalmail.com/portal/rm/postcodefinder |date=2008-07-05 }} (નિશ્ચિત શેરીને આવરતો પોસ્ટકોડ અથવા તો નિશ્ચિત સરનામા માટેનો પોસ્ટકોડ) ** [http://postcode.royalmail.com/portal/rm/addressfinder રોયલ મેઇલનું ઓનલાઇન એડ્રેસ ફાઇન્ડર]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (નિર્ધારિત પોસ્ટકોડ દ્વારા પોસ્ટલ એડ્રેસ રિટર્ન કરે છે) * [http://www.beacon-dodsworth.co.uk/site/support/postcode_updates/ બિકન ડોડ્સવર્થ: પોસ્ટકોડ અપડેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924202501/http://www.beacon-dodsworth.co.uk/site/support/postcode_updates |date=2010-09-24 }} * [http://www.evoxfacilities.co.uk/evoxps.htm ઈવોકસ ફેસિલિટીઝ: યુકે પોસ્ટકોડ સિસ્ટમબિકન ડોડ્ઝવર્થ: પોસ્ટકોડ અપડેટ્સની સમજૂતિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526112910/http://www.evoxfacilities.co.uk/evoxps.htm |date=2010-05-26 }} * [http://tools.lodgemodels.com/Misc_Images/uk_postcode_map_450x741.gif લોજ મોડલ્સ: યુકે પોસ્ટકોડ નકશો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531073426/http://tools.lodgemodels.com/Misc_Images/uk_postcode_map_450x741.gif |date=2010-05-31 }} * [http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/e-gif/datastandards/address/postcode.aspx યુકે ગવર્નમેન્ટ ડેટા સ્ટાન્ડર્ડ્ઝ કેટેલોગ: પોસ્ટકોડ ] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130128101412/http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/e-gif/datastandards/address/postcode.aspx |date=2013-01-28 }} * [http://www.upu.int/post_code/en/countries/GBR.pdf યુનિવર્સલ પોસ્ટલ યુનિયન: યુનાઈટેડ કિંગડમ ઓફ ગ્રેટ બિ્રટન એન્ડ નોર્ધર્ન આઈલેન્ડ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929132617/http://www.upu.int/post_code/en/countries/GBR.pdf |date=2009-09-29 }} * [http://strowger-net.telefoonmuseum.com/tel_info_postcodes.html સ્ટ્રોગર નેટ: યુકેના પોસ્ટકોડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724133508/http://strowger-net.telefoonmuseum.com/tel_info_postcodes.html |date=2010-07-24 }} [[Category:દેશ મુજબ પોસ્ટલ કોડ]] g7hgdapbh6e1242ibbtmfyccxjcsh7v 0 27634 902050 894312 2026-07-03T11:00:51Z Brihaspati 45702 902050 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography 2 | playername = Alan Shearer | image = [[File:Alan Shearer 2008.jpg|200px]] | fullname = Alan Shearer<ref name="PFA 556">{{cite book | last = Hugman | first = Barry J. | title = The PFA Premier & Football League Players' Records 1946-2005 | publisher = Queen Anne Press | year = 2005 | page = 556 | isbn = 1852916656 }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1970|8|13|df=y}}<ref name="PFA 556"/> | cityofbirth = [[Newcastle upon Tyne]] | countryofbirth = England | height = {{height|ft=6|in=0}} <!-- See Talk page for variations--> | position = [[Forward (association football)|Striker]] | youthyears1 = {{0|000}} |youthclubs1 = [[Wallsend Boys Club]] | youthyears2 = 1986–1988 |youthclubs2 = [[Southampton F.C.|Southampton]] | years1 = 1988–1992 |clubs1 = [[Southampton F.C.|Southampton]] |caps1 = 118 |goals1 = 23 | years2 = 1992–1996 |clubs2 = [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] |caps2 = 138 |goals2 = 112 | years3 = 1996–2006 |clubs3 = [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] |caps3 = 303 |goals3 = 148 | totalcaps = 559 |totalgoals = 283 | nationalyears1 = 1990–1992 |nationalteam1 = [[England national under-21 football team|England U21]] |nationalcaps1 = 11 |nationalgoals1 = 13 | nationalyears2 = 1992 |nationalteam2 = [[England B national football team|England B]] |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1992–2000 |nationalteam3 = [[England national football team|England]] |nationalcaps3 = 63 |nationalgoals3 = 30 | manageryears1 = 2009 |managerclubs1 = [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] }} '''એલન શીયરર''' (જન્મ: [[ઓગસ્ટ ૧૩| તેરમી ઓગસ્ટ]], [[૧૯૭૦]]) બ્રિટનનો નિવૃત્ત [[અસોસિએશન ફુટબોલ|ફૂટબોલર]] છે. તે ઉચ્ચ સ્તરીય ઇંગ્લિશ લીગ ફૂટબોલમાં સાઉથેમ્પ્ટન, બ્લેકબર્ન રોવર્સ, ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ તરફથી તથા ઇંગ્લેન્ડની નેશનલ ટીમમાં સ્ટ્રાઇકર તરીકે રમ્યો છે. તે ન્યૂકેસલ અને પ્રિમિયર લીગ બંનેમાં રેકોર્ડ ગોલસ્કોરર રહ્યો હોવાથી તેની ગણતરી એક મહાન સ્ટ્રાઇકર તરીકે કરવામાં આવે છે. એક રમતવીર તરીકે નિવૃત્ત થયા પછી શીયરર હવે બીબીસી (BBC) ચેનલ સાથે ટેલિવિઝન પંડિત તરીકે કામ કરે છે. પોતાની રમતવીર તરીકેની કારકિર્દીની નિવૃત્તિના આરે શીયરરે યુઇએફએ (UEFA) પ્રો લાયસન્સ મેળવવા માટેના પ્રયત્નો કર્યા અને તેનો મેનેજર બનવાની તમન્ના પણ વ્યક્ત કરી હતી. 2008-09ની સીઝનમાં ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડની ટીમને રમતમાંથી બહાર ફેંકાઇ જતી અટકાવવાના પ્રયાસના ભાગ રૂપે તેણે ઇ. સ. 2009માં બીબીસી (BBC) સાથેનું કામ થોડાક સમય માટે છોડી દઇને છેલ્લી આઠ ગેમ માટે ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડના મેનેજર બન્યા હતા. જો કે આ પ્રયાસ નિરર્થક રહ્યો હતો. ટાઇન નદી પર આવેલા ન્યૂકેસલના મૂળ વતની, શીયરરે તેની કારકિર્દીની શરૂઆત ઇ. સ. ૧૯૮૮માં ઇંગ્લેન્ડની અગ્રણી ફૂટબોલ ક્લબ સાઉથેમ્પ્ટનથી કરી હતી. તેણે કારકિર્દીની શરૂઆત હેટ્રિક મારીને કરી હતી. સાઉથ કોસ્ટ પર કેટલાક વર્ષો સુધી તે રમ્યો. તે દરમિયાન તે પોતાના રમવાના ક્લાસિક અંદાજ, શક્તિ અને ગોલ સ્કોર કરવાની ક્ષમતાને કારણે ખાસો જાણીતો બન્યો. તેને ટૂંક સમયમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બુલાવો આવ્યો અને 1992માં તે બ્લેકબર્ન રોવર્સમાં તબદીલ થયો. શીયરરે ઉત્તર ઇંગ્લેન્ડમાં પણ પોતાનું જોમ દર્શાવ્યું અને પોતાની જાતને એક ખેલાડી તરીકે સાબિત કરી. ઇંગ્લેન્ડ સ્કવોડમાં તે રેગ્યુલર થઇ ગયો અને તેના 34 ગોલના સરવાળાએ 1994-95માં બ્લેકબર્નને પ્રિમિયમ લીગ ટાઇટલ મેળવવામાં મદદ કરી. ઇ. સ. 1994માં તેને ફૂટબોલ રાઇટર્સ એસોસિયેશન પ્લેયર ઓફ ધ યર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો અને તે ઇ. સ. 1995માં પીએફએ (PFA) પ્લેયર ઓફ ધ યર એવોર્ડ જીત્યો. 1995-96ની સીઝનમાં પહેલીવાર શીયરરે ચેમ્પિયન્સ લીગમાં ભાગ લીધો અને પ્રિમિયર લીગમાં તે 31 ગોલ સાથે સૌથી વધુ ગોલ કરનાર સ્કોરની પદવી લઇને બહાર આવ્યો. યુરો 1996 ખાતે પણ તે ટોપ સ્કોરર હતો, ઇંગ્લેન્ડ તરફથી તેણે પાંચ ગોલ કર્યા હતા અને 1996-97માં પ્રિમિયર લીગમાં 25 ગોલ સાથે તે ટોપ સ્કોરર બન્યો હતો. યુરો '96 બાદ તેના બાળપણના નાયકો ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડને વિશ્વ વિક્રમી £15 મિલિયન મળ્યા. ત્યારબાદ તેની કારકિર્દીના બાકીના વર્ષો તે ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ તરફથી જ રમ્યો. જો કે, તે જ્યારે બ્લેકબર્ન રોવર તરફથી રમતો હતો અને જે સફળતા તેને મળતી હતી એવી સફળતા તેને ક્યારેય મળી ન હતી. શીયરરે ન્યૂકેસલ તરફથી રમીને પ્રિમિયર લીગ અને એફએ (FA) કપમાં રનર્સ અપ મેડલ મેળવ્યું. તો પીએફએ (PFA) પ્લેયર ઓફ ધ યરનો તેનો બીજો ખિતાબ પણ તેને મળ્યો. ઇ. સ. 1996માં ઇંગ્લેન્ડના અને 1999માં ન્યૂકેસલનના કેપ્ટન બન્યા બાદ યુરો 2000 રમીને આંતરરાષ્ટ્રીય ફૂટબોલમાંથી જ્યારે તે નિવૃત્ત થયો ત્યારે તેને દેશના નામે પોતાની 63 દેખાવો અને 30 ગોલ બોલતા હતા. તેના મીડિયા સાથેના કામ ઉપરાંત તેણે રાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક દાન માટે નોંધપાત્ર રકમ ઉભી કરી હતી. આ રકમ રમતગમત અને તેની બહાર પણ ઉભી કરાઇ હતી. શીયરર વિવિધ ઉપલબ્ધિ અને બહુમાન ધરાવે છે જેમાં ઓફિસર ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ બ્રિટિશ એમ્પાયર (ઓબીઇ (OBE)), નોર્થઅમ્બરલેન્ડનો ડેપ્યુટી લેફ્ટનન્ટ, ટાઇન નદી પર આવેલા ન્યૂકેસલનો ફ્રીમેન અને નોર્થઅમ્બ્રીયા અને ન્યૂકેસલ યુનિવર્સિટીના માનદ ડોક્ટર ઓફ સિવિલ લોનો સમાવેશ થાય છે. ==પ્રારંભના વર્ષો== શીયરર 1970માં ન્યૂકેસલના ગોસફોર્થમાં એક કામદાર કુટુંબમાં જન્મેલા. તેમની માતા એન અને પિતા એલન શીયરર હતા. તેમના પિતા મેટલ અને પતરાના કામદાર હતા. પિતાએ જ એલનને નાની વયથી ફૂટબોલ રમવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યો હતો. અને એલન જેમ જેમ શાળાના અભ્યાસમાં આગળ વધતો ગયો તેમ તેમ તેણે ફૂટબોલને પણ આગળ ધપાવ્યો. એલન ગોસફોર્થ સેન્ટ્રલ મિડલ સ્કૂલ અને ગોસફોર્થ હાઇ સ્કૂલમાં ભણ્યા હતા. પોતાની માતૃભૂમિની શેરીઓમાં રમતા રમતાં તે મૂળ મિડફિલ્ડમાં રમતો હતો. કારણકે "તેનો અર્થ તે થયો કે [તે] રમતમાં વધુ ડૂબેલો રહે."<ref name="MIC">{{cite book |title=My Illustrated Career |last=Shearer |first=Alan |year=2007 |publisher=Cassell Illustrated |location=London |pages= 18–50 |isbn=1-84403-586-7}}</ref> શીયરર પોતાની શાળાની ફૂટબોલ ટીમનો કેપ્ટન બન્યો અને સેન્ટ જેમ્સ પાર્કમાં રમાયેલી સેવન એ સાઇડ ટુર્નામેન્ટમાં પોતાની શાળા ન્યૂકેસલ સીટી સ્કૂલ્સને જીતાડવામાં મદદ કરી. ત્યારબાદ તે કિશોરવયે એમેચ્યોર વોલસેન્ડ બોય્સ ક્લબમાં જોડાયો. એ વોલસેન્ડ ક્લબ તરફથી રમતો હતો ત્યારે સાઉથેમ્પ્ટનના સ્કાઉટ જેક હિક્સનની નજર શીયરર પર પડી. તેમને આ છોકરો કંઇક કરી બતાવે તેવો લાગ્યો. અને શીયરરે સાઉથેમ્પ્ટન ક્લબની યુવાન ટીમ સાથે પોતાની ઉનાળુ તાલીમ લીધી. પાછળથી તેણે આ સમયને અને આ તાલિમને "મારા ઘડતર" તરીકે ગણાવ્યો હતો.<ref name="MIC"></ref> સાઉથેમ્પ્ટને એપ્રિલ 1986માં શીયરરને કોન્ટ્રાક્ટ આપ્યો તે પહેલા તે વેસ્ટ બ્રોમવિચ એલ્બોઇન, માન્ચેસ્ટર સીટી અને ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ જેવી ફર્સ્ટ ડિવિઝન ક્લબો સાથે પણ પોતાનું નસીબ અજમાવી ચૂક્યો હતો.<ref name="MIC"></ref> ==ક્લબ કારકિર્દી== ===સાઉથેમ્પ્ટન (1986–1992)=== આ ક્લબમાં બે વર્ષ સુધી યુવાન ટીમ સાથે રમ્યા બાદ શીયરરને મુખ્ય ટીમ સાથે રમવાનો મોકો મળ્યો. સાઉથેમ્પ્ટન તરફથી વ્યાવસાયિક રીતે તે પહેલીવાર 26 માર્ચ 1988ના રોજ રમ્યો. ચેલ્સિયા ખાતે ફર્સ્ટ ડિવિઝન ફિક્ચરમાં તેણે કોઇ ખેલાડીના પૂરક તરીકે રમવાનું આવ્યું.<ref name="ITN199">{{cite book | author=Duncan Holley & Gary Chalk | title=In That Number – A post-war chronicle of Southampton FC | publisher=[[Hagiology Publishing|Hagiology]] | year=2003|pages=199–200 | isbn=0-9534474-3-X}}</ref> ત્યારબાદ બે સપ્તાહ રહીને ધ ડેલ માં તેણે અધિકૃત રીતે રમવાનું શરૂ કર્યું. અને છાપાની હેડલાઇન્સમાં સ્થાન મેળવ્યું. તેણે હેટ્રિક કરી, તેનાથી તેની ટીમને આર્સેનલ સામે 4-2થી જીત મેળવવામાં મદદ મળી. આમ તે 17 વર્ષનો સૌથી યુવાન ખેલાડી બન્યો જેણે 240 દિવસમાં ટોપ ડિવિઝનમાં હેટ્રિક નોંધાવી. તેણે જીમી ગ્રીવ્સનો 30 વર્ષ જૂનો રેકોર્ડ તોડીને રાષ્ટ્રીય સ્તરે નામના મેળવી.<ref name="ITN199"></ref> 1987-88ની સીઝન પૂરી થઇ ત્યારે શીયરરના ખાતામાં પાંચ મેચો સાથે 3 ગોલ બોલતા હતા. અને તેને પોતાનો પહેલો વ્યાવસાયિક કરાર મળ્યો.<ref name="MIC"></ref> આટલી સારી શરૂઆત છતાં શીયરરની કારકિર્દી ધીમી પડી ગઇ. બાદની સીઝનમાં તેણે પોતાની ક્લબ તરફથી ભાગ તો લીધો પણ દસ મેચોમાં એકપણ ગોલ તે ન કરી શક્યો. પોતાની આખી કારકિર્દી દરમિયાન શીયરર તેની તાકાત માટે વખણાયો છે.<ref name="SL">{{cite web|url=http://www.sportinglife.com/football/nationwide1/news/story_get.cgi?STORY_NAME=soccer/06/02/17/SOCCER_Southampton_Nightlead.html|title=Lundekvam Relishing Shearer Battle|access-date=15 August 2008|publisher=Sporting Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604215447/http://www.sportinglife.com/football/nationwide1/news/story_get.cgi?STORY_NAME=soccer%2F06%2F02%2F17%2FSOCCER_Southampton_Nightlead.html|archive-date=4 જૂન 2011|url-status=live}}</ref> તેના સાઉથેમ્પ્ટન સાથેના સમય દરમિયાન તેની તાકાત જ બોલ પાછો મેળવવામાં કામ લાગતી અને તેના ટીમના અન્ય સભ્યોને તેનાથી તક સાંપડતી.<ref name="ITN199"></ref> વાઇડ મેન રોડ વોલેસ અને મેટ લી ટીસીઅરની વચ્ચે એકમાત્ર સ્ટ્રાઇકર તરીકે રમીને શીયરરે 1989-90ની સીઝનમાં 26 મેચોમાં 3 ગોલ કર્યા,<ref name="ITN577">{{cite book | author=Holley & Chalk | title=In That Number | publisher= | year=2003|page=577 | isbn= }}</ref> અને તેના પછીની સીઝનમાં 36 ગેમ્સમાં 4 ગોલ કર્યા. સેઇન્ટ્સના અટેકે, તેના દેખાવે તેના ચાહકોમાં તેની નોંધ લેવડાવી અને તેમણે તેને 1991માં પ્લેયર ઓફ ધ યર બનાવવા માટે મત આપ્યા.<ref name="MIC"></ref><ref name="ITN577"></ref> તેના અન્ય સ્ટ્રાઇકર મેટ લી ટીઝર સાથેની ભાગીદારીએ આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ સફળતા માટે માર્ગ મોકળો કર્યો.<ref name="MIC"></ref><ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_/ai_n13966011|title=Chance for Le Tissier to repay Venables |publisher=Independent |date=15 February 1995|access-date=10 December 2008}} {{Dead link|date=August 2010|bot=RjwilmsiBot}}</ref> 1991ના ઉનાળામાં ફ્રાન્સના ટુલોનમાં રમાઇ રહેલી એક આંતરરાષ્ટ્રીય હરિફાઇમાં શીયરર ઇંગ્લેન્ડ નેશનલ અંડર 21 ફૂટબોલ સ્કવોડનો સભ્ય હતો. શીયરર એ ટુર્નામેન્ટનો હીરો હતો. તેણે 4 ગેમ્સમાં 7 ગોલ્સ કર્યા હતા.<ref name="ITN577"></ref> 1991-92ની સીઝનમાં શીયરરનો દેખાવ રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રસિદ્ધિ અપાવનારો હતો. સેઇન્ટ્સ માટે તેણે 41 મેચોમાં 13 ગોલ કર્યા અને તેને ઇંગ્લેન્ડની ટીમમાં સ્થાન મળ્યું;<ref name="NUFC">{{cite web|url=http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Profiles/0,,10278~5962,00.html|title=Profile - Alan Shearer|access-date=24 July 2008|publisher=Newcastle United F.C|archive-date=6 ફેબ્રુઆરી 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080206025703/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Profiles/0,,10278~5962,00.html|url-status=bot: unknown}}</ref> તેણે પોતાના પહેલા દેખાવ વખતે જ સ્કોર કર્યો<ref name="farewell">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/euro2000/teams/england/799370.stm|title=Sad Farewell for Shearer |access-date=15 August 2008|publisher=BBC Sport|date=20 June 2000}}</ref> અને માન્ચેસ્ટર યુનાઇટેડ સુધી તેની ખ્યાતિ પહોંચી.<ref name="MIC"></ref> 1992ના ઉનાળા દરમિયાન સાઉથેમ્પ્ટનનો મેનેજર ઇઆન બ્રેનફૂટ "ઇંગ્લિશ ફૂટબોલનો સૌથી વધુ જાણીતો મેનેજર" બન્યો. તે એવી ક્લબોના ટેલિફોન કોલ લીધા કે જેઓ તેમની ઇચ્છા નથી તેવા ખેલાડીઓ સાથે ભાવતાલ કરવાનો અને રોકડનો પ્રયાસ કરી રહયા હોય છે. જોકે, બ્રેનફૂટે સ્વીકાર્યું હતું કે આ વેચાણ ટાળી શકાય તેમ ન હતું. તેણે દાવો કર્યો હતો કે "જે કંઇ પણ થયું પરંતુ અમે મોખરાની સ્થિતિમાં છીએ" <ref name="ITN224">માં ટંકાયેલું{{cite book | author=Holley & Chalk | title=In That Number | publisher= | year=2003|page=224 | isbn= }}</ref> દરમિયાનમાં શીયરરને 36 લાખ યુરો ફી સાથે બ્લેકબર્ન રોવરને વેચવામાં આવ્યો. કરારના ભાગરૂપે ડેવિડ સ્પીડી અનિચ્છાએ ધ ડેલમાં ગયો. બ્રેનફૂટના "મોખરાની સ્થિતિમાં" હોવાના દાવા છતાં સેઇન્ટસ કરારમાં "સેલ-ઓન ક્લોઝ" સમાવી શક્યા ન હતા.<ref>{{cite book | author=Holley & Chalk | title=In That Number | publisher= | year=2003|page=224 | isbn= }}</ref> સાઉથેમ્પ્ટન ટીમ સાથેના તેના ચાર વર્ષ દરમિયાન શીયરર 158 ગેમ્સ રમ્યો હતો અને તેમાં તેણે 43 ગોલ કર્યા હતા.<ref name="ITN577"></ref> ===બ્લેકબર્ન રોવર્સ (1992–1996)=== તે ઉનાળામાં ઇંગ્લેન્ડ યુરો 1992 ગ્રૂપ તબક્કામાં પ્રગતી નોંધાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું અને શીયરરે માત્ર એક ગોલ વગરની મેચ રહી હતી તેમ છતાં<ref name="S">{{cite web|url=http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/England_AtoZ_S.htm|title=S is for Shearer|access-date=2008-08-13|publisher=The Football Association|date=2007-07-18}}</ref> બ્લેકબર્ન રોવર્સની £3.3 મિલિયનની વિક્રમી બિડમાં બ્રિટીશ ટ્રાન્સફર થઇ હતી.<ref name="gem">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/1390656.stm|title=Shearer the Geordie gem|access-date=2008-08-05|publisher=BBC Sport|date=2001-06-15}}</ref> માન્ચેસ્ટર યુનાઇટેડના મેનેજર એલેક્સ ફર્ગ્યુસનને પણ શીયરરમાં રસ હતો પરંતુ બ્લેકબર્નના મદદગાર જેક વોકરના મિલિયન પાઉન્ડ સેઇન્ટ્સ પાસેથી સ્ટ્રાઇકર ખરીદવા માટે પુરતા હતા. અને શીયરર 1992ના ઉનાળામાં ઇવૂડ પાર્કમાં ગયો.<ref name="MIC2">{{cite book|title=My Illustrated Career|last=Shearer|first=Alan|year=2007 |publisher=Cassell Illustrated |location=London |pages= 56–70|isbn=9781844035861}}</ref> તેની બ્લેકબર્ન સાથેની પહેલી સીઝન મિશ્ર હતી. કેમ કે, તેની ઇજાને કારણે તે અડધી મેચો તો રમી નહોતો શક્યો. 1992ની ડિસેમ્બરમાં લિડ્સ યુનાઇટેડ સામેની મેચમાં તેના જમણા એન્ટિરીયર ક્રુસિયેટ સ્નાયુમાં ઇજા થઇ હતી. તેમ છતાં તે જેમાં રમ્યો તેમાં તેણે 21 ગેમ્સમાં 16 ગોલ કર્યા હતા.<ref name="NUFC"/> આ સીઝનમાં શીયરર ઇંગ્લેન્ડનો પણ નિયમિત ખેલાડી બની ગયો અને તેણે તેનો બીજો આંતરરાષ્ટ્રીય ગોલ નોંધાવ્યો. 1994 ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપમાં નવેમ્બર મહિનામાં તેમણે તૂર્કી સામે 4-0થી જીત મેળવી હતી. જો કે, શીયરરના ઘાવને કારણે તેણે અમુક મેચો છોડવી પડી અને ખરાબ ફોર્મને કારણે તેઓ ઇંગ્લેન્ડ વર્લ્ડ કપમાં પસંદગી ના પામ્યા.<ref name="MIC"></ref> 1993-94ની સીઝનમાં શીયરર ફરીથી જોશમાં આવ્યો. તેણે બ્લેકબર્નને પ્રિમિયર લીગની રનર-અપ ટીમ બનવા સુધી પહોંચાડતા 40 મેચોમાં 31 ગોલ કર્યા.<ref name="NUFC"/> ક્લબ માટે તેણે કરેલા દેખાવને પગલે તેને તે સીઝનના ફૂટબોલ રાઇટર્સ એસોસિયેશન ફૂટબોલર ઓફ ધ યરથી નવાજવામાં આવ્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.footballwriters.co.uk/awards/footballer-of-the-year/|title=FWA FOOTBALLER OF THE YEAR AWARD|access-date=2008-07-25|publisher=Football Writers' Association|archive-date=2008-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919074938/http://www.footballwriters.co.uk/awards/footballer-of-the-year/|url-status=dead}}</ref> આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઇંગ્લેન્ડ 1994ની વર્લ્ડકપ ફાઇનલ જીતી શક્યું નહીં.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/history/newsid_1632000/1632224.stm|title=USA 1994|access-date=2008-08-13|publisher=BBC Sport|date=2002-04-17}}</ref> પણ શીયરરે સ્થાનિક સ્તરનો આજ સુધીનો સૌથી સફળ ખેલાડી બનવા તરફ પ્રયાણ કરતાં પહેલા આંતરરાષ્ટ્રીય ફૂટબોલમાં વધુ ત્રણ ગોલ મારીને ફૂટબોલ જગતમાં પોતાનું નામ બનાવી લીધું હતું.<ref name="MIC2"></ref> 1994-95 સીઝન માટે ક્રીસ સટનના આગમને બ્લેકબર્ન ખાતે મજબૂત હુમલા ભાગીદારી સ્થાપી. 1994-95ની સીઝનમાં બંનેની મજબુત એટેક કરનારી ભાગીદારીથી શીયરરની લીગે 34 ગોલ કર્યા.<ref name="rec">{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20070921/ai_n20524754|title=today's top 20: most Premier League goals in a season (1992-2007)|access-date=2008-07-26|publisher=''The Independent''|date=2007-09-21|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206163046/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20070921/ai_n20524754|url-status=dead}}</ref><ref name="rec2">{{cite web|url=http://www.premierleague.com/page/History/0,,12306,00.html|title=A History of the Premier League|access-date=2008-07-28|publisher=Premier League|archive-date=2011-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118121453/http://www.premierleague.com/page/History/0%2C%2C12306%2C00.html|url-status=dead}}</ref> તેમાં સટનના 15 ગોલ સામેલ હતા. તેમની આ ભાગીદારીએ સ્થાનિક ફૂટબોલનો ઇતિહાસ પલટાવી દીધો. બંનેની આ રમતથી એ વખતની સીઝનના છેલ્લા દિવસે જીતના કાયમી દાવેદાર એવા માન્ચેસ્ટર યુનાઇટેડને હરાવીને તેમની ક્લબ લેન્કશાયર પ્રિમિયર લીગની વિજેતા બની ગઇ.<ref>{{cite web|url=http://www.premierleague.com/page/1994/95Season/0,,12306~1076334,00.html|title=1994/95|access-date=2008-08-02|publisher=Premier League|archive-date=2008-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080514133341/http://www.premierleague.com/page/1994/95Season/0%2C%2C12306~1076334%2C00.html|url-status=dead}}</ref> અને આ બંનેની જુગલજોડીને "સાસ" (SAS)(શીયરર અને સતન) એવું હુલામણું નામ મળ્યું.<ref name="MIC2"></ref> પ્રિમિયર લીગનો ખીતાબ જીત્યા બાદ અખબારોએ જ્યારે શીયરરને પૂછ્યું કે તેઓ પોતાની આ જીત કઇ રીતે ઉજવશે ત્યારે શીયરરે કહ્યું કે "બધા બંધનો દૂર કરીને".<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/columnists/simon_barnes/article707644.ece|title=A modest end befits Shearer, the extra-ordinary man who painted a masterpiece from creosote|access-date=2009-03-10|date=2006-04-21|publisher=The Times|location=London|first=Simon|last=Barnes}}{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> શીયરરે યુરોપિયન ફૂટબોલનો સ્વાદ પણ એ જ વખતે યુઇએફએ (UEFA) કપમાં ચાખ્યો અને તેને સ્કોર કરવાનો મોકો ન મળ્યો. કેમ કે બ્લેકબર્ન પહેલા જ રાઉન્ડમાં બહાર નીકળી ગઇ. સ્વિડનની ટ્રેલેબોર્ગ એફએફ સામે તેઓ હારી ગયા.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/competitions/uefacup/history/season=1994/round=651/index.html|title=UEFA Cup First Round|access-date=2008-08-02|publisher=UEFA|archive-date=2008-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917152112/http://www.uefa.com/competitions/uefacup/history/season=1994/round=651/index.html|url-status=dead}}</ref> ક્લબ માટેના તેના પ્રયત્નોને કારણે તેને 1995માં પીએફએ (PFA) પ્લેયર્સ પ્લેયર ઓફ ધ યરનો એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો.<ref name="PFA">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2008/04/27/sfnpas127.xml |title=PFA Player of the Year winners 1974-2007 |access-date=2008-07-21 |publisher=''The Daily Telegraph'' |location=London |first=Emily |last=Benammar |date=2008-04-27 |archive-date=2008-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602025512/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2008%2F04%2F27%2Fsfnpas127.xml |url-status=dead }}</ref> જો કે, બાદના વર્ષમાં ક્લબ પોતાનું ટાઇટલ જાળવી શકી નહીં, પણ શીયરર ફરીથી પ્રિમિયર લીગ ટોપ સ્કોરર તરીકેનું સ્થાન જાળવી શક્યો. હવે તેના ગોલની સંખ્યા 31 હતી જે તેણે 35 ગેમ્સમાં કર્યા હતા.<ref name="rec"></ref><ref name="rec2"></ref><ref name="PL96">{{cite web|url=http://www.premierleague.com/page/1995/96Season|title=Season 1995/96|access-date=2008-07-22|publisher=Premier League|archive-date=2011-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20111030075007/http://www.premierleague.com/page/1995/96Season|url-status=dead}}</ref> તે વખતે બ્લેકબર્ન લીગમાં સાતમા સ્થાને રહી. અગાઉની સીઝનની પહેલી પાયરીની આ ક્લબને ચેમ્પિયન્સ લીગમાં રમવાનો પણ મોકો મળ્યો. પણ ચેમ્પિયન્સ લીગની છ મેચોમાં શીયરરે જે ગોલ કર્યો હતો તે રોઝનબોર્ગ સામેની 4-1ની જીતમાં ફાઇનલ ફિક્સ્ચર વખતે કરાયેલો પેનલ્ટી શોટ હતો.<ref name="MIC2"></ref> આ જૂથમાં બ્લેકબર્ન ત્રીજા સ્થાને રહી અને આગળના તબક્કે તે રમી શકી નહીં.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=1995/round=70/group=12.html|title=UEFA Champions League Group B|access-date=2008-08-07|publisher=UEFA|archive-date=2008-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915082355/http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=1995/round=70/group=12.html|url-status=dead}}</ref> શીયરરનો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્ટ્રાઇક રેટ પણ નબળો પડી ગયો હતો. યુરો 96 રમ્યો ત્યાં સુધી તેણે એકપણ ગોલ કર્યો ન હતો.<ref name="MIC2"></ref> તેની ક્લબની ત્રણ ફાઇનલ મેચો તેણે ઇજાને કારણે ગુમાવવી પડી. પણ તે ઇંગ્લેન્ડની યુઇએફએ (UEFA) યુરોપિયન ચેમ્પિયનશીપ કેમ્પેઇનમાં રમવા સુધી સાજો થઇ ગયો. ===ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ (1996–2006)=== યુરો 96 રમ્યા બાદ માન્ચેસ્ટર ફરીથી શીયરરને સાઇન કરવા માગતું હતું અને તેણે તેના માટે ઘણાં પ્રયત્નો કર્યા. શીયરરે જણાવ્યું હતું કે ક્લબના મેનેજર એલેક્સ ફરગ્યુસન સાથે વાતચીત કર્યા બાદ તે આ કરાર કરવા માટે મહદ્અંશે તૈયાર હતો. પણ બ્લેકબર્ન રોવરના માલિક જેક વોલર માન્ચેસ્ટર યુનાઇટેડ સાથે શીયરરનો સોદો કરવા તૈયાર ન હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.nationalfootballmuseum.com/pages/fame/Inductees/alanshearer.htm|title=National Football Museum|publisher=National Football Museum|access-date=2010-10-21|archive-date=2008-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080804140236/http://www.nationalfootballmuseum.com/pages/fame/Inductees/alanshearer.htm|url-status=dead}}</ref> આખરે, 30 જુલાઇ 1996ના રોજ શીયરરની માતૃભૂમિની ક્લબ ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડે જ શીયરર માટે 150 લાખ પાઉન્ડની વિશ્વ વિક્રમ બોલી લગાવી તેનું સંચાલન શીયરર જેને હીરો માનતો હતો તે કેવિન કીગન<ref name="MIC"></ref>કરતો હતો. શીયરર ન્યૂકેસલમાં પાછો ફર્યો<ref name="IHT">{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/1996/07/30/soccer.t_3.php |title=Newcastle United Pays Record $23 Million for Shearer |author=Rob Hughes |access-date=2008-07-21 |publisher=International Herald Tribune |date=1996-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927115014/http://www.iht.com/articles/1996/07/30/soccer.t_3.php |archive-date=2011-09-27 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1996/07/30/nshear30.html |title=Shearer is going home for £15m |author=Colin Randall |access-date=2008-07-21 |publisher=''The Daily Telegraph'' |date=1996-07-30 |location=London |archive-date=2005-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050312181351/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1996%2F07%2F30%2Fnshear30.html |url-status=dead }}</ref> શીયરરે 17 ઓગસ્ટ 1996ના રોજ એવર્ટન ખાતે લીગમાં ન્યૂકેસલ તરફથી શરૂઆત કરી,<ref>{{cite web|url=http://www.newcastle-online.com/nufcplayers/alanshearer.shtml|title=Alan Shearer Profile (NUFC Player Profiles)|access-date=2008-08-13|publisher=Newcastle Online|archive-date=2008-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725074149/https://www.newcastle-online.com/nufcplayers/alanshearer.shtml|url-status=dead}}</ref>આખી સીઝન દરમિયાન તેણે તેની આગવી રમત અને ફોર્મ જાળવી રાખ્યું. સતત ત્રીજી સીઝનમાં તે પ્રિમિયર લીગના ટોપ સ્કોરર તરીકે ઉભરી આવ્યો. તેણે 31 પ્રિમિયર લીગ ગેમ્સમાં 25 ગોલ કર્યા,<ref name="PL96"></ref><ref name="PL97">{{cite web |url=http://www.premierleague.com/page/1996/97Season/0,,12306~1077104,00.html |title=Season 1996/97 |access-date=2008-07-21 |publisher=Premier League |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625020841/http://www.premierleague.com/page/1996/97Season/0%2C%2C12306~1077104%2C00.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.premierleague.com/page/1994/95Season|title=Season 1994/95|access-date=2008-07-22|publisher=Premier League|archive-date=2008-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080916120414/http://www.premierleague.com/page/1994/95Season|url-status=dead}}</ref>એટલું જ નહીં, ઇજાના કારણે તેણે સાત મેચો ગુમાવવી પડી છતાં તે પીએફએ (PFA) પ્લેયર ઓફ ધ યરનો<ref name="PFA"></ref> ખિતાબ પણ ફરી જીત્યો. જો કે, લીગનો ખિતાબ તો ક્લબથી દૂર રહ્યો હતો. તે સતત બીજા વર્ષે બીજા સ્થાને આવી. આ દરમિયાન કીગન સીઝનની અધવચ્ચેથી બહાર નીકળી ગયો હતો.<ref name="PL97"></ref> શીયરરને ફરી ઇજા થઇ. આ વખતે તેને ગુડીસન પાર્કમાં મેચ પહેલાનું સેશન રમતી વખતે ઘૂંટણમાં ઇજા થઇ. તેને કારણે 1997-98ની સીઝનમાં તે 17 ગેમ્સમાં માત્ર બે જ ગોલ કરી શક્યો. તેની ઇજાની ક્લબના દેખાવ પર અસર થઇ હતી અને ન્યૂકેસલ લીગમાં 13માં ક્રમે પહોંચી હતી. જો કે, યુનાઇટેડે (હવે શીયરરના બ્લેકબર્ન ખાતેના જૂના બોસ કેની ડાલ્ગીશ દ્વારા સંભાળાતી) એફએ (FA) કપમાં સારો દેખાવ કર્યો. સેમી ફાઇનલની જીત દરમિયાન શીયરરે શેફિલ્ડ યુનાઇટેડ સામે ટીમને જીતાડનારો ગોલ કર્યો. તેને કારણે ટીમ ફાઇનલમાં પહોંચી. વેમ્બલી ખાતે ટીમને સ્કોરશીટ મળે તેમ ન હતી. તેને કારણે તે આર્સેનલની સામે 2-0થી હારી ગઇ.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1998/05/17/sfgars17.html |title=Double time for Arsenal earns Wenger rich reward |access-date=2008-07-21 |publisher=''The Daily Telegraph'' |date=1998-05-17 |location=London |archive-date=2008-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527220016/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1998%2F05%2F17%2Fsfgars17.html |url-status=dead }}</ref> [[File:Alan Shearer 1998 (2).jpg|right|thumb|એફએ (FA) કપ ફાઇનલમાં 1998માં હાર્યા બાદ એલન શીયરર]] લીસેસ્ટર સીટી સામેની રમતમાં બનેલા એક બનાવને કારણે એફએ (FA) દ્વારા શીયરર પર ગેરવર્તણૂંકનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/88739.stm|title=Shearer charged with misconduct|access-date=2008-08-05|publisher=BBC Sport|date=1998-05-07}}</ref> માધ્યમોએ દાવો કર્યો હતો કે વીડીયો ટેપમાં ચોખ્ખું દેખાય છે કે શીયરરે એક પડકાર બાદ નીલ લેનનને જાણી જોઇને માથામાં ઇજા પહોંચાડી હતી.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=337283&root=extratime&cc=5739|title=10 of the worst...Fouls|access-date=2008-08-05|publisher=ESPN Soccernet|date=2005-07-27|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206164358/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=337283&root=extratime&cc=5739|url-status=dead}}</ref> એ વખતની રમતના રેફ્રીએ શીયરર સામે કોઇ પગલાં લીધા નહીં અને ઘાયલ થયેલા ખેલાડીએ જ શીયરરના પક્ષમાં ચૂકાદો આપતાં એફએ (FA) દ્વારા તેને દરેક આરોપમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યો.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/91721.stm|title=Shearer cleared in boot row|access-date=2008-08-05|publisher=BBC Sport|date=1998-05-12}}</ref> ફૂટબોલ એસોસિયેશનના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ ગ્રેહામ કેલી કે જેમણે શીયરર સામે આરોપ મૂક્યા હતા તેમણે પોતાની આત્મકથામાં જણાવ્યું હતું કે જો શીયરર પર કોઇપણ જાતના આરોપો મૂકવામાં આવશે તો તે 1998નો વર્લ્ડ કપ નહીં રમે તેવી ધમકી તેણે આપી હતી. જો કે, શીયરરે આ વાતનો ઇન્કાર કર્યો હતો.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/441003.stm|title=Shearer hits out at Kelly |access-date=2008-08-05|publisher=BBC Sport|date=1999-09-07}}</ref> ત્યારપછી બધી ઇજાઓમાંથી પાછા બેઠા થઇ ગયેલા શીયરરને 1998-99ની સીઝનમાં પોતાના ગત વર્ષના ગોલ સરભર કરવાનો મોકો મળ્યો. તેણે 30 લીગ ગેમ્સમાં 14 ગોલ કર્યા. ન્યૂકેસલને 13 વર્ષ પૂરાં થયાં અને સીઝન ચાલતી હતી તે દરમિયાન જ કેની ડગ્લીશની જગ્યાએ રુડ ગુલીટ આવ્યા.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/fa_carling_premiership/159285.stm |title=Gullit named Newcastle boss |access-date=2008-07-21 |publisher=BBC Sport |date=1998-08-27}}</ref> શીયરરે ન્યૂકેસલને સતત બીજા વર્ષે એફએ (FA) કપ ફાઇનલ સુધી પહોંચવામાં મદદ કરી અને ત્યાર પછીની યુઇએફએ (UEFA) કપની સીઝનમાં પણ. જો કે, તેઓ ફરી એકવાર આ કપ હારી ગયા. આ વખતે તેઓ ટ્રેબલનો પીછો કરી રહેલી માન્ચેસ્ટર યુનાઇટેડ સામે 2-0થી હાર્યા. ઉપરાંત મેનેજરમાં કરવામાં આવેલા બદલાવને કારણે 1999-2000ની અન્ય સીઝન પર પણ અસર પડી. રુડ ગુલિટે રાજીનામું આપી દીધું અને તેની જગ્યા લીધી 66 વર્ષના બોબી રોબસને.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/436390.stm |title=Robson takes Newcastle hotseat |access-date=2008-07-21 |publisher=BBC Sport |date=1999-08-03}}</ref> ગુલિટની વિદાયની સાથે સાથે તેણે સન્ડરલેન્ડ સામેની મેચમાં શીયરરને મુખ્ય લાઇનમાં ન રાખવાનો નિર્ણય પણ ગયો. આ મેચમાં તેમની ક્લબ 2-0થી હારી. ગુલિટે શીયરરને કેપ્ટનની પદવી આપી હતી છતાં ક્લબના કપ્તાન અને મેનેજર વચ્ચે ઝઘડા અને મતભેદ હોવાની વાતો ઉઠતી હતી. ગુલિટના નિર્ણયથી તેમની ક્લબના ફેન ખુબ જ નિરાશ હતા અને તેના જવા સાથે નવી સીઝનની દુઃખી શરૂઆત થઇ.<ref>{{cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19990827/ai_n14243066 |title=Shearer's Doom Army at the gates of Gullit |access-date=2008-07-21 |author=Guy Hodgson |publisher=''The Independent'' |date=1999-08-27 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206152323/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19990827/ai_n14243066 |url-status=dead }}</ref> ગુલિટ અને શીયરર વચ્ચેના આ મતભેદને બાદમાં ગુલીટે પુષ્ટિ આપી હતી અને તેણે સ્ટ્રાઇકરને કહ્યું હતું કે, "...આટલું વધુ પડતું રેટિંગ આપેલો રમતવીર મેં આજસુધી નથી જોયો."<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/how-a-toon-totem-lived-the-dream-475291.html|title=How a Toon totem lived the dream|date=2006-04-23|publisher=''The Independent''|access-date=2008-12-27|location=London|first=Simon|last=Turnbull|archive-date=2011-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110913031926/http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/how-a-toon-totem-lived-the-dream-475291.html|url-status=dead}}</ref> રોબસને સુકાન સંભાળ્યું તેમ છતાં ક્લબને મિડ-ટેબલથી ઉપર ઉઠવા માટે ઘણો સંઘર્ષ કરવો પડ્યો. શીયરરે આમ તો એક જ લીગ ગેમમાં ભાગ ન હતો લીધો. તેણે 23 ગોલ કર્યા હતા.<ref name="NUFC"/> ન્યૂકેસલ એફએ (FA) ક્બલ સેમીફાઇનલમાં તો પહોંચી પણ સતત ત્રીજી ફાઇનલમાં તેમને હારનો સામનો કરવો પડ્યો. ચેલ્સિયા સામે તેઓ હારી ગયા. આ સીઝનમાં શીયરરની કારકિર્દીમાં પહેલીવાર શીયરરને પેનલ્ટીના ભાગ રૂપે મેદાનમાંથી બહાર કાઢી મુકવામાં આવ્યો. એસ્ટન વિલા સામેની મેચમાં યુરીઆહ રેની નામના રેફ્રીએ બે વાર શીયરરને યેલો કાર્ડ આપ્યા અને તેની કોણીનો વધારે પડતો ઉપયોગ થતો હોવાનું જણાવ્યું.<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_19990808/ai_n13941130|title=Gullit's fury at Shearer red card|access-date=2008-07-24|author=John Dougray|publisher=''Sunday Herald''|date=1999-08-08|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206151747/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_19990808/ai_n13941130|url-status=dead}}</ref> 2000-2001માં શીયરરે ઇજાગ્રસ્ત અને હતાશાજનક સીઝન પસાર કરી. યુઇએફએ (UEFA) યુરો 2000 હરીફાઇ બાદ તેણે સ્થાનિક ક્લબ ફૂટબોલ પર ધ્યાન આપવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ફૂટબોલમાંથી નિવૃત્તિ જાહેર કરી.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/2000/02/27/sfnshe27.html |title=Shearer decides to quit England |access-date=2008-07-21 |author=Colin Malam |publisher=''The Daily Telegraph'' |date=2000-02-27 |location=London |archive-date=2005-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050911065621/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F2000%2F02%2F27%2Fsfnshe27.html |url-status=dead }}</ref> લીગમાં તેણે 19 ગેમ્સમાં માત્ર 5 ગોલ કર્યા. 2001-02ની સીઝન વધારે સારી હતી. આ સીઝનમાં શીયરર 37 લીગ મેચોમાં 23 ગોલ કરી શક્યો અને ન્યૂકેસલ ચોથા સ્થાને રહી. જે 1997 પછીનું સૌથી મજબૂત સ્થાન તેણે પ્રાપ્ત કર્યું કહેવાય. એનો અર્થ એ થયો કે તેઓ પછીની સીઝનમાં ચેમ્પિયન લીગ સ્પર્ધામાં ભાગ લઇ શકશે.<ref>{{cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20020424/ai_n12615965 |title=Football: Shearer's goals earn Newcastle place in Champions' League |access-date=2008-07-21 |author=Tim Rich |publisher=''The Independent'' |date=2002-04-24 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206162928/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20020424/ai_n12615965 |url-status=dead }}</ref> આ સીઝનનો સૌથી યાદગાર કોઇ બનાવ હોય તો તે રોય કીનને મેદાનની બહાર જવાનું કહેવાયું તે. સપ્ટેમ્બર 2001માં રેડ ડેવિલ્સ સામેની મેચમાં તેના રમતવીર રોય કીને ન્યૂકેસલના શીયરર સામે ખરાબ વર્તન કર્યું. અને તેને મેદાનની બહાર જવું પડ્યું તો સાથે જ ન્યૂકેસલનો તેની સામે 4-3થી વિજય થયો.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/article511049.ece |title=The top 10 Roy Keane battles |access-date=2008-07-21 |author=John Aizlewood |publisher=''The Sunday Times'' |date=2005-02-06 |location=London |archive-date=2007-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070309065831/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/article511049.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/2471991.stm |title=Keane: I should have punched Shearer |access-date=2008-07-21 |publisher=BBC Sport |date=2004-11-14}}</ref> આ જ સીઝનમાં શીયરરને પણ તેની કારકિર્દીમાં બીજીવાર રેડ કાર્ડ આપવામાં આવ્યું. તેણે ચાર્લટન એથ્લેટિક નામના ખેલાડી સામે વારંવાર કોણીનો કથિત ઉપયોગ કર્યો હતો. જો કે, આખી મેચનો વીડીયો જોયા બાદ રેફ્રી એન્ડી ડીઉર્સોએ તે કાર્ડ પાછું લઇ લીધું હતું.<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20011204/ai_n14425895|title=Referee rescinds Shearer red card|access-date=2008-07-24|author=Damian Spellman|publisher=''The Independent''|date=2001-12-04|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206162925/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20011204/ai_n14425895|url-status=dead}}</ref> 2002-03ની સીઝનમાં શીયરર અને ન્યૂકેસલ બંનેએ યુઇએફએ (UEFA) ચેમ્પિયન્સ લીગમાં કમ બેક કર્યું. શરૂઆતના તબક્કામાં જ ન્યૂકેસલ તેની પહેલી ત્રણ મેચ હારી ગયું. જો કે, ડાયનામો કીવ<ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036504/index.html |title=Newcastle 2-1 Dynamo Kiev |access-date=2008-07-21 |publisher=UEFA |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206045304/http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036504/index.html |url-status=dead }}</ref> સામેના શીયરરના ગોલને કારણે અને સાથે જ જ્યુવેન્ટસને ફેયેનુર્ડ સામેની મેચોને કારણે ન્યૂકેસલને બીજા તબક્કામાં પ્રવેશવાનો મોકો મળ્યો.<ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/group=1492.html |title=2002 UEFA Champions League Group E |access-date=2008-07-21 |publisher=UEFA |archive-date=2005-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051021034328/http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/group=1492.html |url-status=dead }}</ref> ઇન્ટર સામેની બીજા જૂથની મેચોમાં શીયરરે બેયર લેવરકુસ અને બ્રેસ સામે કરેલી હેટ્રિકને કારણે ચેમ્પિયન લીગમાં તેના 7 ગોલ થઇ ગયા હતા. આ ઉપરાંત લીગમાં 35 ગેમ્સમાં 17 ગોલ્સ તો ખરા. તેની સાથે જ આ સીઝનમાં તેના કુલ ગોલ્સની સંખ્યા 25 થઇ. તેમની ક્લબ આ વખતે પ્રિમિયર લીગમાં ત્રીજા સ્થાને પહોંચી. તે પણ સુધારો થયો.<ref>{{cite web |url=http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/ClubHistory/0,,10278~1330153,00.html |title=Modern Magpies 2002/03: Champions League - We Had A Laugh! |access-date=2008-07-21 |publisher=Newcastle United F.C |archive-date=2009-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112213810/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/ClubHistory/0%2C%2C10278~1330153%2C00.html |url-status=dead }}</ref> [[File:Alanshearerwiki.jpg|thumb|200px|શીયરરની 2005ની તાલીમ]] ત્યારબાદ ન્યૂકેસલ પાસે ચેમ્પિયન્સ લીગમાં 2003માં વધારે સારો દેખાવ કરવાનો એક મોકો હતો પણ શીયરર સ્કોરમાં નિષ્ફળ રહેનાર ખેલાડીઓ પૈકીનો એક હતો કારણકે ટીમ ત્રીજા ક્વોલિફાઇંગ રાઉન્ડમાં પાર્ટીઝન બેલગ્રેડ દ્વારા પેનલ્ટી શુટઆઉટ દ્વારા બહાર ફેંકાઇ ગઇ હતી. યુનાઇટેડે તે સીઝનના યુઇએફએ (UEFA) કપમાં સારો દેખાવ કર્યો અને શીયરરના છ ગોલને કારણે ક્લબને સેમી-ફાઇનલમાં પહોંચવામાં મદદ મળી. જો કે, સેમી ફાઇનલમાં તેમને ઓલિમ્પિક દ માર્સેલી ક્લબે મહાત આપી. સ્થાનિક સ્તરે પણ શીયરર માટે આ સીઝન સારી રહી. તેણે 37 મેચોમાં 22 ગોલ કર્યા.<ref name="NUFC2">{{cite web |url=http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Tables/0,,10278~20050622,00.html |title=Tables 2004/05 |access-date=2008-07-21 |publisher=Newcastle United F.C |archive-date=2008-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080408175106/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Tables/0,,10278~20050622,00.html |url-status=dead }}</ref> જો કે, ચેમ્પિયન્સ લીગમાં પોતાની ક્લબને પાંચમાં સ્થાને ઉતરતાં તે બચાવી શક્યો નહીં. તેઓ યુઇએફએ (UEFA) કપ માટે ફરી એકવાર ક્વોલિફાય થયા. શીયરરે જાહેર કરી દીધું હતું કે 2004-05ની સીઝન પછી તે નિવૃત્ત થઇ જશે. જો કે, આ સીઝનમાં તેની રમત બહુ ખરાબ રહી. પેટ્રિક ક્લુવર્ટ નામના નવા ખેલાડી સાથે તેણે જોડી બનાવી. પણ 28 ગેમ્સમાં તે માત્ર સાત ગોલ કરી શક્યો. અને તેમની ટીમ આ સીઝનમાં 14માં સ્થાને રહી.<ref name="NUFC"/> કપ કોમ્પિટિશનમાં ક્લબે સારો દેખાવ કર્યો હતો. જો કે, તેઓ યુપા કપ ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં સ્પોર્ટીંગ સામે હાર્યા અને એફએ (FA) કપ સેમિફાઇનલમાં માન્ચેસ્ટર યુનાઇટેડ સામે હાર્યા. શીયરરે પહેલા રાઉન્ડમાં હેપોલ બ્ની શાકનીન સામે હેટ્રિક કરી અને 11 યુરોપિયન ગોલ સાથે સીઝનનો અંત આણ્યો. સાથે જ સ્થાનિક કપનો તેનો એક ગોલ પણ ખરો.<ref name="NUFC"/> તે વખતના ક્લબના મેનેજર ગ્રીમ સોનેસ સમજાવટ બાદ 2005ના ઉનાળામાં શીયરરે પોતાનો નિવૃત્ત થવાનો નિર્ણય પાછો ખેંચ્યો.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2005/01/15/sfnsou15.xml |title=Souness tries to talk Shearer round |access-date=2008-07-21 |publisher=''The Daily Telegraph'' |date=2005-01-14 |location=London |first=Rob |last=Stewart }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> બાદની સીઝનના અંત સુધી તેણે ખેલાડી અને કોચની ક્ષમતાથી રમવાનું ચાલું રાખવાનો નિર્ણય કર્યો.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2005/04/02/sfnnew02.xml |title=Newcastle say Shearer is manager in waiting |access-date=2008-07-21 |author=Rob Stewart |publisher=''The Daily Telegraph'' |date=2005-04-02 |location=London }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> તે 2005-06માં એક વધુ સીઝન રમવા માટે પાછો આવ્યો. આ છેલ્લી સીઝનમાં તેણે ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ માટે 200 ગોલ કરવાનો જેકી મિલબર્નનો 49 વર્ષ જૂનો રેકોર્ડ તોડ્યો (તેમાં તેના 38 વર્લ્ડ વોર II વોરટાઇમ લીગ ગોલનો સમાવેશ થતો નથી)<ref>{{cite web|url=http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Legends/0,,10278~1241692,00.html|title=Legends Jackie Milburn|access-date=2008-10-14|publisher=NUFC.co.uk|archive-date=2008-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007193900/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Legends/0%2C%2C10278~1241692%2C00.html|url-status=dead}}</ref>. 4 ફેબ્રુઆરી 2006ના રોજ તેણે પ્રીમિયમ લીગ ફિક્સચરમાં પોર્ટ્સમાઉથ સામે 201મી સ્ટ્રાઇક લીધી ત્યારે તે ક્લબનો સૌથી વધુ લીગ અને કપ કોમ્પિટિશન ગોલ સ્કોરર બની ગયો.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2006/02/05/sfgnew05.xml |title=St James' joy at Shearer record |access-date=2008-07-21 |author=Louise Taylor |publisher=''The Daily Telegraph'' |date=2006-02-04 |location=London }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 17 એપ્રિલ 2006નો દિવસ..તેની નિવૃત્તિ પહેલાની છેલ્લી સીઝનમાં હવે તેને ખેલાડી તરીકે રમવાની માત્ર ત્રણ જ મેચ બાકી હતી... તે સન્ડરલેન્ડ સામે 4-1થી પોતાની ક્લબને જીતાડી રહ્યો હતો અને આ મેચમાં તેણે 206મો ગોલ કર્યો હતો.. આ તેની 395મી મેચ હતી. સન્ડરલેન્ડ સામેની મેચ પહેલા શીયરરના ડાબા ઘૂંટણમાં મેડિયલ લાટેરલ લિગામેન્ટમાં ઇજા થઇ હતી. તેને કારણે તેણે છેલ્લી ત્રણ મેચ ગુમાવવી પડી. એ સાથે જ તે પોતાની નિવૃત્તિની કગાર પર આવી ગયો.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/n/newcastle_united/4929358.stm |title=Injury forces Shearer retirement |access-date=2008-08-14 |publisher=BBC Sport|date=2006-04-22}}</ref> શીયરરે તેની છેલ્લી સીઝનમાં 32 લીગ ગેમ્સમાં ભાગ લીધો અને 10 ગોલ કર્યા.<ref name="NUFC"/> ===પ્રશંસા અને પ્રમાણપત્ર=== [[File:Shearer family testimonial.png|thumb|150px|right|તેની સન્માનનીય મેચ ખાતે એલન શીયરર અને તેનું કુટુંબ]] શીયરરે ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ માટે આપેલા દસ વર્ષથી પણ વધુ યોગદાનના માનમાં ક્લબે શીયરરનું એક મોટું બેનર સેન્ટ જેમ્સ પાર્કના ગેલોવગેટ છેડા પર મુક્યું હતું. ગેલોવ એન્ડનો અડધો ગેટ ઢંકાઇ જાય એટલું {{convert|25|m|ft}} ઊંચું અને {{convert|32|m|ft}} પહોળું બેનર ક્લબ બાર ''શીયરર્સ'' ની ઉપર મુકવામાં આવ્યું હતું જે તેના માનમાં 2005માં ખોલવામાં આવ્યો હતો. બેનરમાં શીયરરને "ગેલોગેટ જાયન્ટ" તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો. તેમાં તેનો એક હાથ તેના જાણીતા ગોલની જીત મનાવતો બતાવાયો હતો અને ઉપર સંદેશ હતો કે "10 મહાન વર્ષો માટે આભાર". ક્લબ ખાતે શીયરરની કારકિર્દી અંગે મિડિયાએ આપેલા કવરેજમાં પણ આ બેનર દેખાયું હતું. <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/tyne/content/articles/2006/01/17/shear_magic_feature.shtml|publisher=BBC News|title=Shearer Special|access-date=2009-01-30}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/low/football/photo_galleries/4763579.stm|title=Shearer testimonial photos|publisher=BBC Sport|date=2006-05-11|access-date=2009-01-30}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/how-a-toon-totem-lived-the-dream-475291.html|title=How a Toon totem lived the dream|publisher=''The Independent''|date=2006-04-23|access-date=2009-01-30|location=London|first=Simon|last=Turnbull|archive-date=2011-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110913031926/http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/how-a-toon-totem-lived-the-dream-475291.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_20060423/ai_n16213234|publisher=The Mirror|title=Football: THE SHO IS OVER|date=2006-04-23|first=Brian|last=McNally|access-date=2010-10-21|archive-date=2009-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090711040150/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_20060423/ai_n16213234/|url-status=dead}}</ref> તેને 19 એપ્રિલ 2006થી 11 મે 2006 સુધી મૂકવામાં આવ્યું હતું જે તેનો વખાણવાલાયક મેચનો દિવસ હતો. આ બેનર સમગ્ર શહેરમાંથી તેમજ ટાઇન નદી પર ગેટશેડ સુધી દૂર સુધી જોઇ શકાતું હતું. તે સ્થાનિક સિમાચિહ્ન એન્ગલ ઓફ ધ નોર્થ કરતા પણ ઊંચું હતું. શીયરરને એક પ્રશંસાપાત્ર મેચ ક્લબ તરફથી આપવામાં આવી. તે સ્કોટિશ તરફી સેલ્ટિક સામે હતી. આ મેચમાંથી ઉભી થયેલી બધી રકમ દાનમાં ગઇ હતી. સન્ડરલેન્ડ ખાતે ત્રણ ગેમ અગાઉ ઇજા પહોંચવાને કારણે શીયરર સમગ્ર મેચ રમી શક્યો ન હતો જો કે તેણે ગેમ શરૂ કરી હતી અને એક પેનલ્ટી સ્કોર કરીને તેની ટીમને 3-2થી જીતાડવામાં સફળ રહ્યો હતો.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?view=DETAILS&grid=D&xml=/sport/2006/05/12/sfnnew12.xml |title=Shearer earns tearful tribute |access-date=2008-07-21 |publisher=''The Daily Telegraph'' |date=2006-05-12 |location=London |first=Rob |last=Stewart |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513214236/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?view=DETAILS |url-status=dead }}</ref> મેચ સેલ-આઉટ હતી અને તેના અંતે શીયરરનું તેના પરિવાર સાથે સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. લોકોને શીયરરને સન્માન આપવાનો એટલો બધો અવાજ હતો કે તેના નાના પુત્રએ રીતસર તેના કાન બંધ કરી દેવા પડ્યા હતા. ==આંતરરાષ્ટ્રીય કારકિર્દી== શીયરરની આંતરરાષ્ટ્રીય કારકિર્દીની શરૂઆત 1990માં થઇ હતી જ્યારે દવે સેક્સટન હેઠળની ઇંગ્લેન્ડ અન્ડર-21 સ્ક્વોર્ડ તરફથી બુલાવો આવ્યો હતો. સ્કવોડ સાથેના તેના સમય દરમિયાન તેણે 11 ગેમ્સમાં 13 વાર સ્કોર કર્યા. એ એક એવો રેકોર્ડ છે જે હજુ સુધી નથી તૂટ્યો.<ref>{{cite web |url=http://www.thefa.com/England/U21s/Players/Postings/2005/02/AllTime_Goalscorers.htm |title=England Under-21 Goalscorers |access-date=2008-07-22 |publisher=The Football Association}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thefa.com/England/U21s/Players/Postings/2005/01/AllTime_Caps.htm#CapsOrder |title=England Under-21 Caps |access-date=2008-07-22 |publisher=The Football Association}}</ref> આ સ્તરે સ્ટ્રાઇકરનો ગોલ અને તેની સાથે તેની ક્લબનો જુસ્સાનો અર્થ હતો કોચ ગ્રેહામ ટેલર દ્વારા તેને સિનીયર સ્ક્વોડની બઢતી અપાઇ હતી. તેણે ફેબ્રુઆરી 1992માં [[ફ્રાન્સ]] સામેની ગેમમાં સિનિયર સ્કવોડમાંથી રમવાની શરૂઆત કરી. તેમાં તેણે ગોલ કર્યો. આ મેચ તેઓ 2-0થી જીત્યા હતા.<ref name="farewell"></ref> એક જ મહિના પછી તેણે ઇંગ્લેન્ડ-બી ટીમ માટેની તેની કારકિર્દીની એકમાત્ર ગેમ રમી. ઇંગ્લેન્ડ એટેકમાં 1992માં નિવૃત્ત થયેલા ગેરી લિનકરની જગ્યાએ રમવાનું હોવાથી<ref name="class">{{cite web|url=http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2005/07/EnglandLegends_AlanShearer.htm|title=Shear Class|access-date=2008-08-15|publisher=Football Association|date=2005-07-15}}</ref> શીયરર તેની ઇજાને કારણે 1994 ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપમાં ક્વોલિફાઇંગ ઝુંબેશમાં માત્ર ઇન્ટરમિટનલી જ રમ્યો હતો. અને તેમની ટીમ કોમ્પિટિશનની ફાઇનલમાં પહોંચવામાં નિષ્ફળ નીવડી હતી. શીયરર અને ઇંગ્લેન્ડ બંને માટે યુરો 96 વધારે સારો અનુભવ રહ્યો. યજમાનપદે હોવાથી ઇંગ્લેન્ડને ક્વોલિફાય થવાની જરૂર ન હતી. આ કોમ્પિટિશન પહેલાના 21 મહિનામાં 12 ગેમ્સમાં શીયરરે કોઇ સ્કોર કર્યો ન હતો.<ref name="MIC2"></ref> પણ સ્વિત્ઝર્લેન્ડ સામેની આ કોમ્પિટિશનની પહેલી જ મેચની 22મી મિનિટે તેણે જાળી અને દડાનું મિલન કરાવી દીધું.<ref name="E96">{{cite web|url=http://www.thefa.com/euro2004/History/Postings/2003/01/36689.htm|title=1996 European Championship|access-date=2008-08-13|publisher=The Football Association}}</ref> સ્વિત્ઝર્લેન્ડ સામેની આ મેચ જીત્યા પછી સ્કોટલેન્ડ સામેનો વિજય અને નેધરલેન્ડ સામે બે વાર 4-1થી વિજય મેળવ્યો.<ref name="E96"></ref> શીયરરે ઇંગ્લેન્ડમાં પોતાના જ ઘર વેમ્બલીના દર્શકો સામે ઇંગ્લેન્ડને બીજા તબક્કા સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરી. ક્વાર્ટરફાઇનલમાં ઇંગ્લેન્ડ અને [[સ્પેન]] બરાબરીમાં આવી ગયા. પણ પેનલ્ટી શુટઆઉટ દરમિયાન સામેની ટીમનો ગોલ ન થવા દેતાં તેઓ પાછા ગેમમાં આવી ગયા. શીયરરે ઇંગ્લેન્ડ તરફથી પહેલી પેનલ્ટી શુટ મારી હતી.<ref name="E96"></ref> સ્પેનના ખેલાડીઓ બે વાર ગોલ કરી શક્યા ન હતા. તેને કારણે ઇંગ્લેન્ડ જર્મની સામે સેમિફાઇનલમાં આવી ગયું. શીયરરે મેચની પહેલી ત્રણ મિનિટમાં જ ગોલ કરીને ઇંગ્લેન્ડની જીતના પડઘમ શરૂ કર્યા, પણ જર્મનીએ થોડીક જ વારમાં તેમની બરાબરી મેળવી. તેને કારણે મેચ ફરીથી પેનલ્ટી શુટઆઉટ માટે ગઇ. આ વખતે જર્મનીએ મોકો ગુમાવ્યો નહીં. શીયરરે તો સ્કોર કર્યો પણ તેમની ટીમનાસભ્ય ગેરેથ સાઉથગેટ પોતાનો મોકો ચૂકી ગયો અને ઇંગ્લેન્ડ બહાર ધકેલાઇ ગયું. શીયરર તેના પાંચ ગોલને કારણે કોમ્પિટિશનનો ટોપ સ્કોરર રહ્યો.<ref name="E96"></ref> ટીમના અન્ય સભ્યો ડેવીડ સિમેન અને સ્ટીવ મેકમેનમાન સાથે મળીને તે યુઇએફએ (UEFA) ટીમ હરીફાઇમાં નોંધાયો. ઇંગ્લેન્ડના નવા મેનેજર ગ્લેન હુદાલે શીયરરને 1998 ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ માટે સ્કવોડનો કપ્તાન બનાવ્યો હતો. તેમની ટીમ મોલ્ડોવા સામે 1 સપ્ટેમ્બર 1996ના રોજ જીતી હતી. આ ગેમ માં એક વાર સ્કોર કાર્ય પછી અને પોલેન્ડ સામે બેવાર રમ્યા પછી શીયરર કપ્તાન તરીકે જામી ગયો. 1998 ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ દરમિયાન ઈંગ્લેન્ડના સફળ ક્વોલિફિકેશન કેમ્પેનમાં તેણે 5 ગોલ કર્યા હતા અને તેની ટેલીમાં જ્યોર્જિયા સામેની સ્ટ્રાઇકની સંખ્યામાં વધારો કર્યો હતો જે પોલેન્ડ કરતા ગણો દૂર હતો.<ref name="MIC2"></ref> 1997-98ની સિઝન દરમિયાન શીયરરને સાઈડ લાઈન કરી દેવામાં આવ્યો હતો<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/36821.stm |title=Shearer targets World Cup comeback |access-date=2008-07-22 |publisher=BBC Sport |date=1997-12-03}}</ref> પણ તે વર્લ્ડ કપ ફાઈનલ્સમાં રમવા માટે તૈયાર થઇ ગયો હતો. શીયરરના ભાગીદાર તરીકે ટેડી શ્રીન્ગામના સ્થાને માઇકલ ઓવેન આવતા શીયરરે ટુર્નામેન્ટ માટે ઇંગ્લેન્ડનો સૌ પ્રથમ ગોલ કર્યો હતો અને ટ્યુનિસિયા સામેની મેચ 2-0થી જીતી હતી. ત્રણ ગ્રૂપ મેચમાં આ તેનો એક માત્ર ગોલ હતો.<ref name="E96"></ref> બીજા રાઉન્ડ માં ઇંગ્લેન્ડનો સામનો તેના લાંબા સમયથી પ્રતિસ્પર્ધી એવા આર્જેન્ટિના સાથે થયો. શીયરરે [[ડેવિડ બેકહામ|ડેવિડ બેકહામ]]ને બીજા હાફની શરૂઆતમાં બહાર મોકલતા પહેલા પ્રથમ હાફમાં પેનલ્ટી સ્પોટ પરથી એક્વિલાઇઝર ગોલ કર્યો હતો. મેચની છેલ્લી મીનીટોમાં સોલ કેમ્પબેલે મેચ જીતાડનારો શોટ માર્યો હતો. પણ રેફરીએ તે શોટ માન્ય ના રાખ્યો. કેમ કે, શીયરરે ગોલકીપર કાર્લોસ રાઓને કોણી અડાડી હતી. બંને ટીમોનો સ્કોર 2-2 હતો. ગેમને પેનલ્ટી સુધી લઇ જવી પડી. શીયરરે તેમાં સ્કોર પણ કર્યો. પણ ડેવિડ બેત્તીના શોટને આર્જેન્ટીનાના ગોલકીપરે બચાવી લીધા પછી ઇંગ્લેન્ડ આ ટુર્નામેન્ટ માંથી બહાર ફેંકાઈ ગયું.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/history/newsid_1900000/1900830.stm|title=England v Argentina revisited|access-date=2008-08-15|publisher=BBC Sport|date=2002-03-29}}</ref> આ હાર સાથે ઇંગ્લેન્ડની વર્લ્ડ કપ ટુર્નામેન્ટમાં ભાગીદારીનો અંત આવ્યો હતો. આ ટુર્નામેન્ટ શીયરરની એક માત્ર વર્લ્ડ કપ હરીફાઇ હતી.<ref name="S"></ref> સપ્ટેમ્બર 1999માં શીયરરે યુરો 2000 ક્વોલિફાયરમાં લક્ઝેમબર્ગ સામે તેની ઇંગ્લેન્ડ માટેની એક માત્ર હેટ્રિક કરી.<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_19990905/ai_n14492589|title=Hat-trick Al ready to roll over Poles|access-date=2008-07-23|author=Danny Fulbrook|publisher=Sunday Mirror|date=1999-09-05|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206152539/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_19990905/ai_n14492589|url-status=dead}}</ref> તેણે કારણે ઇંગ્લેન્ડને સ્કોટલેન્ડ સામે રમવામાંથી મુક્તિ અપાવી. ઇંગ્લેન્ડ રમત બે લેગથી જીત્યું હતું અને તેનાથી તે યુરોપિયન ચેમ્પીયનશીપ માટે ક્વોલિફાય થયું. આ સમય સુધી શીયરર તેના ત્રીસમાં જન્મદિવસની નજીક આવી ગયો હતો. અને તેણે જાહેર કરી દીધું ક તે યુરો 2000 પછી આંતરરાષ્ટ્રીય ફૂટબોલમાંથી નિવૃત્તિ લેવાનો ઇરાદો ધરાવે છે.<ref name="MIC2"></ref> ઇંગ્લેન્ડે પોર્ટુગલ સામે 3-2થી હાર નોંધાવી ત્યારે એ મેચ માં શીયરરે એક પણ ગોલ નહોતો કર્યો. પણ ચાર્લીરોઇમાં ઇંગ્લેન્ડે જર્મનીને 1-0થી હરાવ્યું ત્યારે તેમાં શીયરરનું જ પ્રદાન હતું.<ref name="E2000">{{cite web|url=http://www.thefa.com/euro2004/History/Postings/2003/01/36675.htm|title=2000 European Championships|access-date=2008-08-15|publisher=Football Association}}</ref> 1996ના વર્લ્ડ કપ ફાઈનલ બાદ પહેલી વાર ઇંગ્લેન્ડે તેના યુરોપિયન પડોશી દેશોને હરાવ્યા. હવે ટુર્નામેન્ટમાં રહેવા માટે ઇંગ્લેન્ડે રોમાનિયા સામેની મેચને માત્ર ડ્રો કરવાની હતી. અડધા સમયમાં ઇંગ્લેન્ડ 2-1 પર પહોચી ગયું એટલે શીયરરે પેનલ્ટી રમવી પડી.તેમ છતાં છેવટે રોમાનિયા 3-2 થી જીતી ગયું.<ref name="E2000"></ref> ઇંગ્લેન્ડની ટુર્નામેન્ટ પતિ ગઈ અને સાથે શીયરરની આંતરાષ્ટ્રીય કારકિર્દી પણ. તેના 63 કેપ્સમાં તે 34 વખત ટીમનો કપ્તાન બન્યો અને 30 ગોલ કર્યા.<ref>{{cite web|url=http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/Archive/?pf=p&i=4559&ap=p&searchname=Shearer|title=Alan Shearer profile|access-date=2008-08-07|publisher=The Football Association}}</ref> ઈંગ્લેન્ડના સૌથી વધુ ગોલ કરનાર ગોલકીપરની સૂચિમાં તે સંયુક્ત રીતે પાંચમાં તરીકે નેટ લોફ્થાઉસ અને ટોમ ફીની સાથે સ્થાન મેળવ્યું.<ref>{{cite web|url=http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2007/05/England_Legends.htm|title=England legends|access-date=2008-07-24|publisher=The Football Association}}</ref> શીયરર આંતરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ નિવૃત થઇ ગયો. જો કે, એવી અટકળો થતી હતી કે 2002ના વર્લ્ડ કપ અને 2004ના યુરોપીયન ચેમ્પીયનશિપ કેમ્પેઈનમાં તે રમશે. શીયરરે 2006ના વર્લ્ડ કપ પછી સ્ટીવ મેકકલારેનનાં સહાયક મેનેજર બનવાની પણ ના પડી દીધી. પાછળથી આ જગ્યા પર ટેરી વેનેબલ્સને લેવામાં આવ્યા.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/internationals/shearer-rules-out-playing-again-for-england-600804.html|title=Shearer rules out playing again for England|publisher=''The Independent''|date=2003-03-17|access-date=2009-03-22|location=London|first=Glenn|last=Moore}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/general/the-year-in-sport-enter-gazza-amp-shearer-exit-oleary-amp-sven-621467.html|title=This year in sport: Enter Gazza & Shearer, exit O'Leary & Sven|date=2001-12-30|access-date=2009-03-22|publisher=''The Independent''|location=London|first=Peter|last=Corrigan|archive-date=2008-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205174347/http://www.independent.co.uk/sport/general/the-year-in-sport-enter-gazza-amp-shearer-exit-oleary-amp-sven-621467.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/england/5108822.stm|title=Shearer keeps England option open|date=2002-06-25|access-date=2009-03-22|publisher=BBC Sport}}</ref> ==રમતની શૈલી== એક રમતવીર તરીકે શીયરરને ઘણીવાર ક્લાસિક ઇંગ્લિશ સેન્ટર ફોરવર્ડ શૈલી માટે યાદ કરવામાં આવે છે. તેનું કારણ તેની તાકાત અને શારીરિક ક્ષમતા તથા તેની મજબુત શોટ મારવાની સ્થિતિ હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.com.au/story/0,8659,18891727-29437,00.html|title=Game loses 'classic' centre-forward|access-date=2008-08-06|publisher=Fox Sports (Australia)|date=2006-04-22}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2370164/Shearer-given-due-encouragement-to-stay-on.html|title=Shearer given due encouragement to stay on|access-date=2008-08-06|publisher=''The Daily Telegraph''|date=2005-12-23 | location=London | first=Rob | last=Stewart}}</ref> તેણે ન્યૂકેસલ દરમિયાન મરેલા 206 ગોલ્સમાંથી 49 ગોલ્સ તેણે માથાથી કર્યા હતા.<ref name="TSE">{{cite web|url=http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/ShearerGoalsRecord/0,,10278~757307,00.html|title=The Shearer Era - Facts And Figures|access-date=2008-08-06|publisher=Newcastle United F.C|archive-date=2008-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081008011741/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/ShearerGoalsRecord/0%2C%2C10278~757307%2C00.html|url-status=dead}}</ref> તેની કારકિર્દીના અગાઉના તબક્કામાં અને ખાસ કરીને જયારે તે સાઉથેમ્પ્ટનમાં રમતો હતો ત્યારે તેણે ઘણી રચનાત્મક ભૂમિકા ભજવી છે. તે મિડફીલ્ડર તીકે તેના પ્રારંભિક વિકાસને કારણે તેની સાથેના સ્ટ્રાઈકરોને તે તક આપતો અને ખાલી જગ્યામાં કઈ રીતે રન બનાવતો. તેની કારકિર્દીમાં પાછળથી શીયરરે ઘણો અગત્યનો અને વધારે ફોરવર્ડ રોલ ભજવ્યો હતો. બોલ ને સારી રીતે ઉપર જાળવી રાખવાની તેની ક્ષમતાને કારણે તેણે ટાર્ગેટ મેન તરીકે પણ કામ કર્યું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.nationalfootballmuseum.com/pages/fame/Inductees/alanshearer.htm|title=Football Hall of Fame - Alan Shearer|access-date=2008-08-06|publisher=National Football Museum|archive-date=2008-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080804140236/http://www.nationalfootballmuseum.com/pages/fame/Inductees/alanshearer.htm|url-status=dead}}</ref> તે બીજા ખેલાડીઓને બોલ પહોંચાડતો. જો કે, તેની તાકાતને કારણે તે વધારે સમય સુધી બોલને પોતાની પાસે ટકાવી રાખતો.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/1999/apr/12/newsstory.sport4|title=Campbell's calamitous handiwork sees Shearer cash in to great effect|access-date=2008-08-06|publisher=The Guardian|date=1999-04-12 | location=London | first=Michael | last=Walker}}</ref> તેની રમવાની શૈલીને કારણે ઘણીવાર તે વિવાદનું કેન્દ્ર પણ બન્યો છે. સૌથી વધુ તો એની રમત વધારે શારીરિક હતી અને તે પોતાની કોણીનો ઉપયોગ સૌથી વધારે કરે છે. તેણે કારણે જ બે વાર તેણે મેદાનમાંથી પેનલ્ટીના ભાગરૂપે બહાર મોકલવામાં આવ્યો હતો જો કે એક પેનલ્ટી બાદમાં વિનંતી પર પાછી ખેંચવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web|url=http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2003/04/14/story697558662.asp|title=Shearer gets elbow from Ferguson|access-date=2008-08-06|publisher=Irish Examiner|date=2003-04-14}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2367434/FA-need-to-add-more-power-to-their-elbow.html|title=FA need to add more power to their elbow|access-date=2008-08-06|publisher=''The Daily Telegraph''|date=2005-10-29 | location=London | first=Roy | last=Collins}}</ref> શીયરરને તેની કારકિર્દી દરમિયાન 2 લાલ કાર્ડસની સાથે સાથે 59 યલ્લો કાર્ડ્સ પણ મળ્યા હતા. શીયરરને ક્લબ અને દેશ બંને માટે એકદમ સતર્ક પેનલ્ટી ટેકર માનવામાં આવતો હતો.<ref>{{cite news|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-15726948_ITM|title=Eureka! Spot-on Shearer has formula for perfect penalty.|access-date=2008-08-12|publisher=''The Northern Echo''|date=2006-06-23}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/euro2000/teams/england/755715.stm|title=Shearer ready for spot-kick pressure|access-date=2008-08-06|publisher=BBC Sport|date=2000-05-20}}</ref> ન્યૂકેસલ તરફથી રમતી વખતે તે 45 વખત સ્પોટ પરથી ગોલ કરી શક્યો હતો. જ્યાં તે પ્રથમ પસંદગી લેનાર હતો. નોર્થ ઇસ્ટ માટે તેણે ફ્રી કિક મારીને 5 ગોલ કર્યા હતા.<ref name="TSE"></ref> ==કોચિંગ અને મેનેજમેન્ટ કારકિર્દી== ===કોચિંગ=== પોતાની ખેલાડી તરીકેની કારકિર્દીમાંથી નિવૃત્ત થયા પછી શીયરર તાત્કાલિક પગલાં તરીકે કોચિંગના વ્યવસાયમાં જોડાશે એવી અટકળો ચાલી રહી હતી. શીયરરે આ અટકળો અંગે ટિપ્પણી કરતાં જણાવ્યું કે તે થોડા વર્ષો સુધી "જીવન માણવા" વ્યક્તિગત સમય લેશે. તેણે એવું પણ કહ્યું હતું કે તે ધીમે ધીમે મેનેજમેન્ટની કારકિર્દી તરફ પણ વળશે પણ યોગ્ય સમયે.<ref>{{Cite news| title = Shearer coy about England vacancy| publisher = BBC Sport| access-date = 2007-11-24| date = 2007-11-24| url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/football_focus/7110846.stm}}</ref> જો કે, માર્ચ 2009 સુધી તો હજુ તેણે યુઇએફએ (UEFA) પ્રો લાયસન્સ કોર્સ શરૂ કર્યો ન હતો.<ref>{{cite web |title = The next generation |url = http://www.thefa.com/GetIntoFootball/FALearning/NewsAndFeatures/2008/PL2008_nextgeneration.aspx | publisher = TheFA.com | date = 2008-07-04 | access-date = 2009-07-05}}</ref> પ્રિમિયર લીગ કે યુરોપિયન કોમ્પિટિશનમાં કોઇ ટીમને મેનેજ કરવા માટે આ લાયસન્સ જરૂરી છે.<ref>{{cite web |url=http://www.pressandjournal.co.uk/Article.aspx/710386?UserKey=0 |title=It's time to close the door on unqualified coaches |access-date=2008-07-22 |publisher=Press and Journal |date=2008-06-27 |archive-date=2012-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127161750/http://www.pressandjournal.co.uk/Article.aspx/710386?UserKey=0 |url-status=dead }}</ref> પોતાનું "જીવન માણવા" માટે સમય વ્યતિત કરવાનું તેણે આપેલું નિવેદન સાર્થક કરતો હોય તેમ તેણે ઇંગ્લેન્ડની ટીમ માટે કોચ તરીકે જોડાવાની ઓફર પણ ફગાવી દીધી. તેના માટે તેણે બીબીસી સાથે ચાલી રહેલી તેની કામગીરીનું કારણ આપ્યું અને એ પણ કહ્યું કે તે ફૂટબોલમાં નોકરીના દબાણથી દૂર રહેવા માગે છે.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/5229598.stm|title=Shearer rejects role with England|access-date=2008-08-13|publisher=BBC Sport|date=2006-04-22}}</ref> આ બધા છતાં, મિડિયામાં શીયરરે તેની ત્રણ જૂની ક્લબો માટે કોચ તરીકે જોડાવાનું કહ્યું હોય તેવી વાતો વારંવાર આવતી રહી.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/henrywinter/2288473/No-time-for-Allardyce-wrong-time-for-Shearer.html|title=No time for Allardyce; wrong time for Shearer|access-date=2008-07-23|author=Henry Winter|publisher=''The Daily Telegraph''|date=2008-01-10 | location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/b/blackburn_rovers/7444093.stm|title=Shearer declines Blackburn chance|access-date=2008-07-23|publisher=BBC Sport|date=2008-06-11}}</ref> શીયરરે તેની છેલ્લી ત્રણ ગેમ્સ ગ્લેન રોડર હેઠળ રમી હતી. શીયરરે ન્યૂકેસલ ખાતે કોચિંગની કે સહાયકની ભૂમિકા ભજવવાનો ઇન્કાર કરી દીધો હતો. તેણે ફેબ્રુઆરી 2008માં કેવિન કીગલને આ વાતનો ઇન્કાર કર્યો હતો તો નવેમ્બર 2008માં કિનરને પણ તેણે ના પાડી હતી.<ref name="FIFA2Feb09">{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=683213.html |title=Shearer turns down Magpies coaching role |date=2 February 2008 |publisher=FIFA.com |access-date=21 ઑક્ટોબર 2010 |archive-date=5 એપ્રિલ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090405234023/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=683213.html |url-status=dead }}</ref><ref name="BBC29Nov09">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/n/newcastle_united/7756326.stm |title=Shearer 'rejects Newcastle role' |date=29 November 2008 |publisher=BBC }}</ref> શીયરર સાથે અગાઉ ઘણીવાર વાતો તો થઇ હતી. પણ ન્યૂકેસલ ખાતે તેને મેનેજરની પદવી આપવાની વાત ક્યારેય કરાઇ ન હતી. છેવટે 1 એપ્રિલ 2009ના રોજ તે આ માટે ચૂંટાયો.<ref name="SkySports2Apr09PressConf"></ref> ===મેનેજર – ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ=== 1 એપ્રિલ 2009ના રોજ એક અચંબો થયો જ્યારે મોડી સાંજે જાહેર કરવામાં આવ્યું કે શીયરર તેની જુની ટીમ ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડનો મેનેજર બનશે અને આગામી સીઝનની આઠ મેચો માટે તે મેનેજરની ભૂમિકા નિભાવશે. તે હેડ કોચ ક્રિસ હ્યુટન પાસેથી હોદ્દો લેશે, કાયમી મેનેજર જો કિનનીયર હાર્ટ સર્જરીમાંથી બહાર આવ્યા બાદ 7 ફેબ્રુઆરીએ ફરીથી બિમાર પડતા તેમના સ્થાને હ્યુટને હંગામી ચાર્જ સંભાળ્યો હતો. શીયરરે કહ્યું હતું કે, "આ ક્લબને હું ખુબ પ્રેમ કરું છું અને ક્લબની હાલત ખરાબ થાય તે મને નહીં ગમે. તેને બચાવવા માટે હું જે કરી શકું તેમ છું તે ચોક્કસ કરીશ."<ref name="NUFC manager (BBC)">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/n/newcastle_united/7975700.stm|title=Shearer confirmed as Magpies boss |access-date=2 April 2009|date=1 April 2009|publisher=BBC Sport}}</ref><ref name="NUFC manager">{{cite web|url=http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/NewsDetail/0,,10278~1609447,00.html|title=NUFC Statement - Alan Shearer|access-date=2 April 2009|date=1 April 2009|publisher=Newcastle United F.C|archive-date=3 એપ્રિલ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403051541/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/NewsDetail/0,,10278~1609447,00.html|url-status=dead}}</ref> ક્લબના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ડેરેક લામ્બિયાસે બીજા દિવસે શીયરરને પ્રેસ સામે રજૂ કરીને આ વાતને અધિકૃત રીતે જાહેર કરી.<ref name="SkySports2Apr09PressConf">{{cite web|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11095_5134564,00.html |title=Shearer - Toon job massive |format=(embedded video) [http://link.brightcove.com/services/player/bcpid958992159?bctid=18370242001 direct link] |date=2 April 2009 |publisher=Sky Sport}}</ref> આ સમયે ન્યૂકેસલ ક્લબમાં કેમ મેનેજર તરીકેની ભૂમિકા સ્વીકારી તે અંગે જણાવતાં શીયરરે કહ્યું હતું કે આ સ્થિતિમાં બીજી કોઇપણ ક્લબના મેનેજરની કામગીરી સંભાળવાની મેં હા ન જ પાડી હોત. તેમાં તે ન્યૂકેસલ સિવાય જે બે ક્લબ તરફથી પ્રિમિયર લીગ રમ્યો હતો તેનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref name="SkySports2Apr09PressConf"></ref> શીયરર આ ટીમના મેનેજરપદે ક્યાં સુધી રહેશે તે અંગે મિડિયાએ સવાલ કરતાં ક્લબના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર લામ્બિયાસે જણાવ્યું હતું કે આવનારી સીઝનની આઠ ગેમ્સનું નેતૃત્વ શીયરર કરશે. ત્યારબાદ જો કિનર સાજા થઇ જશે તો તેઓ આગામી ઉનાળા માટે મેનેજરની ભૂમિકા પર પાછા આવી જશે.<ref name="SkySports2Apr09PressConf"></ref> શીયરરે પુષ્ટિ આપી હતી કે બીબીસીએ તેને ''મેચ ઓફ ધ ડે'' ની ભૂમિકામાંથી આઠ સપ્તાહ માટે રજા આપી છે.<ref name="SkySports2Apr09PressConf"></ref> લામ્બિયાસે એ પણ જણાવ્યું કે ડેનિસ વાઇસ તેની એક્ઝિક્યુટિવની ભૂમિકા છોડીને જતો રહ્યો છે અને તેની જગ્યાએ કોઇ નવી ભરતી કરવાના મૂડમાં ક્લબ નથી. શીયરરે કહ્યું હતું કે જે લોકો ક્લબ છોડીને જતાં રહ્યા છે અને આગળ વધી રહ્યા છે તેઓ તેમના રસ્તે છે. મારે તેમની સાથે કોઇ લેવાદેવા નથી.<ref name="SkySports2Apr09PressConf"></ref> વાઇસની હાજરીને અગાઉ મેનેજરની કોઇ પણ સંભવિત નિમણૂકમાં અવરોધ તરીકે જોવાતી હતી.<ref name="Telegraph18Nov08">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/newcastle/3477892/Alan-Shearer-unlikely-to-take-Newcastle-managers-position-while-Dennis-Wise-still-at-St-James-Park-Football.html |title=Alan Shearer unlikely to take Newcastle job while Dennis Wise is still at St James' Park |date=18 November 2008 |publisher=''The Daily Telegraph'' |location=London |first=Rob |last=Stewart |access-date=2010-04-23 |archive-date=2009-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090404084615/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/newcastle/3477892/Alan-Shearer-unlikely-to-take-Newcastle-managers-position-while-Dennis-Wise-still-at-St-James-Park-Football.html |url-status=dead }}</ref> શીયરર સામે સોમવારે આ આશ્ચર્યજનક ઓફર મુકવામાં આવી અને તેણે સ્વીકારી. સાથે તેણે શર્ત મૂકી કે તે પોતાના સહાયક ઇયાન ડોવીને સાથે લઇને આવશે.<ref name="SkySports2Apr09PressConf"></ref> ક્લબની તબીબી, કસરતી અને ડાયેટની બાબતો જોવા માટે તે પોલ ફેરીસને પણ ક્લબમાં લાવ્યો.<ref name="SkySports2Apr09PressConf"></ref> જ્યારે શીયરર ખેલાડી હતો ત્યારે ફેરીસે તેની સાથે કામ કર્યું હતું અને તે 13 વર્ષ સુધી ક્લબમાં હતો.<ref name="SkySports2Apr09PressConf"></ref> ગ્લેન રોડર મેનેજર બન્યો ત્યારબાદ તે ક્લબમાંથી નીકળી ગયો.<ref>[http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=391794&amp;&amp;cc=5739 અનધર મેગપી ફ્લાઇસ ધ નેસ્ટ એઝ ફિટનેસ કોચ ક્વિટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020150549/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=391794&&cc=5739 |date=2012-10-20 }}, 14 નવેમ્બર 2006</ref> શીયરરની મેનેજર તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆતની પહેલી જ મેચ તેમની ક્લબ [[સેન્ટ જેમ્સ પાર્ક]] ખાતે ચેલ્સિયા સામે 2-0થી હારી ગઇ હતી.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7972770.stm|title=Newcastle 0-2 Chelsea|publisher=BBC Sport|date=2009-04-04|access-date=2009-04-04}}.</ref> 11 એપ્રિલે ન્યૂકેસલે આ ગેમમાં તેની ખરી શરૂઆત કરી અને બ્રિટાનિયા સ્ટેડિયમ ખાતે સ્ટોક સિટી સામેની મેચ એન્ડી કેરોલના ઇક્વલાઇઝિંગ ગોલ સાથે 1-1થી ડ્રો કરી.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7978854.stm|title=Stoke 1 - 1 Newcastle|publisher=BBC Sport|date=2009-04-11|access-date=2009-04-12}}</ref> તોતેનહામ સામેની મેચ તેઓ હાર્યા અને પોર્ટ્સમાઉથ સામેની મેચ ડ્રો ગઇ. ન્યૂકેસલની પહેલી જીત મિડલ્સબ્રો સામે મળી. 3-1થી મળેલી આ જીતથી ન્યૂકેસલ ક્લબ રેલિગેશન ઝોનમાંથી ઉપર આવી ગયું.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1180615/Newcastle-3-Boro-1-Shearer-pulls-masterstroke-gamble-hits-jackpot.html|title=Newcastle 3 Boro 1: Shearer pulls a masterstroke as manager's gamble hits jackpot|access-date = 2009-05-13 | date= 2009-05-12|publisher=mail online}}</ref> આ સીઝનના છેલ્લા દિવસ એટલે કે 24 મેની સાંજે બધી જ મેચો એકસાથે રમાતી હતી. ત્યારે ચેમ્પયિનશીપ તરફ આગળ વધવાનો એક મોકો ન્યૂકેસલ તરફ આવી રહ્યો હતો. તે હલ સીટી, મિડલ્સબ્રો અને સન્ડરલેન્ડ સામે મેચ રમી રહ્યા હતા. સતત 16 વર્ષની પ્રીમિયમ લીગમાં લાગેલો ન્યૂકેસલના માથાનો દાગ આ વખતે ધોવાઇ શકે તેમ હતો.<ref name="cnn 24 may 09"></ref> ડેમીન ડફના પોતાના ગોલ સાથે એસ્ટન વિલા સામે 1-0થી હાર્યા બાદ તેમની જોડી મિડલ્સબ્રો સાથે બની. તેમણે વેસ્ટ બોર્મવિચ એલ્બિયન સાથે હાથ મિલાવેલા હતા. શીયરરની આઠ ગેમ્સમાં તેઓ માત્ર 5 પોઇન્ટ્સ જ મેળવી શક્યા, શક્તરા 24 પોઇન્ટ્સ મેળવવાની હતી.<ref name="cnn 24 may 09">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/24/premier.newcastle.relegation/|title=Newcastle relegated after final day defeat|access-date=2009-05-24|date=2009-05-24|publisher=CNN.com/world sport|archive-date=2009-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090527125655/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/24/premier.newcastle.relegation/|url-status=dead}}</ref> ==ફૂટબોલ બહાર કારકિર્દી== ===ટીવી કારકિર્દી અને વ્યાપારિક ભૂમિકા=== નિવૃત્ત થયા પછી ફેરરે મહેમાન તરીકે ભાગ લીધા બાદ ત્યારબાદ તે બીબીસી (BBC)ના ''મેચ ઓફ ધ ડે'' પ્રોગ્રામનો નિયમિત પંડિત બની ગયો. બીબીસી (BBC) માટે 2006ના વર્લ્ડ કપનું કવરેજ કરવા માટે જે ટીમ તૈયાર કરાઇ હતી તેમાં પણ શીયરર હતો. [[File:Alan Shearer Sport Relief.jpg|thumb|સાઇકલની મેરેથોન ખાતે બેનબરીમાં એલન શીયરર]] 2005-06ની સીઝનમાં શીયરરે ન્યૂકેસલના રખેવાળ સહાયક મેનેજરની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ભૂમિકા પૂરી થઇ ત્યારબાદ ન્યૂકેસલના ચેરમેન ફેડી શેફર્ડે જાહેર કર્યું કે શીયરર તેમની ક્લબનો 2006-07 માટેનો "સ્પોર્ટિંગ એમ્બેસેડર" છે.<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20080307/ai_n24405416|title=Shearer in training but not for Newcastle coaching role|access-date=2008-08-05|publisher=''The Independent''|date=2008-03-07|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206152458/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20080307/ai_n24405416|url-status=dead}}</ref> જો કે, સપ્ટેમ્બર 2008માં એવા અહેવાલો આવ્યો કે ક્લબના માલિક માઇક એશ્લીએ શીયરરને આપવામાં આવેલી આ માનદ્ પદવીમાંથી કાઢી મૂક્યો છે. સ્ટીવન ટેલર અને ડેમિયન ડફ જેવા ખેલાડીઓના વિરોધ છતાં શીયરરને કાઢી મૂકવામાં આવ્યું. તેનું કારણ એવું આપવામાં આવે છે કે શીયરરે એવી ટિપ્પણી કરી હતી કે કેવિન કીગનની વિદાય બાદ આ ક્લબની હાલત ખરાબ છે. તેને સરખી રીતે ચલાવવામાં આવતી નથી.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1055797/Alan-Shearer-kicked-Mike-Ashley-reveals-Newcastles-cash-crisis.html|title=Alan Shearer is kicked out as Mike Ashley reveals details of Newcastle's cash crisis|publisher=The Daily Mail|date=15 September 2008}}</ref> જો કે, ક્લબે આ પ્રકારની વાતોથી ઇન્કાર કર્યો હતો.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/n/newcastle_united/7616394.stm|title=Magpies dismiss Shearer sack talk|publisher=BBC Sport|date=2008-09-15|access-date=2009-03-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.looktothestars.org/celebrity/1091-alan-shearer|title=Alan Shearer's Charity work|publisher=Look to the stars|access-date=2009-04-08|archive-date=2010-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100907013600/http://www.looktothestars.org/celebrity/1091-alan-shearer|url-status=dead}}</ref> ===દાનની પ્રવૃત્તિ=== પોતાના ખેલાડી તરીકેના દિવસોમાં શીયરર બાળકો માટેની ચેરિટી સંસ્થા એનએસપીસીસી (NSPCC) સાથે સંકળાયેલો હતો. તેણે આ સંસ્થાના 1999માં યોજાયેલા ફુલ સ્ટોપ નામના કેમ્પેઇનમાં પણ ભાગ લીધો હતો.<ref name="NSPCCambassadorpage"></ref> નિવૃત્ત થયા બાદ શીયરરે ન્યૂકેસલ વિસ્તાર અને તેની બહાર રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ઘણી બધી ચેરિટી સંસ્થાઓ માટે કામ કર્યું છે. તેની પ્રશંસાજનક મેચમાંથી 16 લાખ પાઉન્ડ ઉભા થયા હતા. તેનો ઉપયોગ 14 જુદા જુદા કામ માટે થયો હતો. તેમાંથી 4 લાખ પાઉન્ડ એનએસપીસીસી (NSPCC)ને મળ્યા હતા. તો 3,20,000 પાઉન્ડ ન્યૂકેસલ ખાતે વેસ્ટ ડેન્ટનમાં આવેલી શ્વાસના દર્દીઓ માટે કામ કરતી સંસ્થાને એલન શીયરર સેન્ટર બનાવવા માટે આપવામાં આવ્યા હતા.<ref name="BBCNews11May2007Testimonial"> {{cite news | title = Centre is named after Toon legend | work = BBC News | date = 2008-05-11 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/tyne/6645813.stm | access-date = 2008-07-24 |quote = }} </ref><ref>{{cite web|url=http://www.journallive.co.uk/north-east-news/todays-news/tm_headline=shearer-s-gift-is-a-new-way-to-care&method=full&objectid=18597445&siteid=50081-name_page.html|title=Shearer's gift is a new way to care|access-date=2008-07-24|author=Paul James|publisher=Journal Live|date=2007-02-09|archive-date=2012-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104121711/http://www.journallive.co.uk/north-east-news/todays-news/tm_headline%3Dshearer-s-gift-is-a-new-way-to-care%26method%3Dfull%26objectid%3D18597445%26siteid%3D50081-name_page.html|url-status=dead}}</ref> ઓક્ટોબર 2006માં તે NSPCCનો એમ્બેસેડર બન્યો અને શીયરરે કહ્યું કે મારી સૌથી અગત્યની ભૂમિકાની અહીંથી શરૂઆત થાય છે.<ref name="NSPCCambassadorpage">{{cite web|url=http://www.nspcc.org.uk/whatwedo/celebritysupporters/ambassadors/alanshearer/ambassadoralanshearer_wda39678.html|title=NSPCC Ambassador Alan Shearer OBE|access-date=2008-07-24|publisher=NSPCC}}</ref> તેણે ડ્રીમ ફાઉન્ડેશન નામની ચેરિટી સંસ્થા સાથે પણ કામ કર્યું છે.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1378995/Charity-leaders-held-over-%27missing-funds%27.html|title=Charity leaders held over 'missing funds'|access-date=2008-07-24|publisher=''The Daily Telegraph''|date=2001-07-19|location=London|first=Paul|last=Stokes|archive-date=2012-09-19|archive-url=https://archive.today/20120919155957/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1378995/Charity-leaders-held-over-%27missing-funds%27.html|url-status=dead}}</ref> 2006માં ન્યૂકેસલમાં રહેલા સારા અને આગળ વધી શકે, કંઇક કરી બતાવે તેવા ખેલાડીઓને મદદ કરવા અને તેમના વિકાસ માટે એલન શીયરર એકેડમી સ્કોલરશીપ શરૂ કરી.<ref>{{cite web|url=http://breakingnews.iol.ie/sport/?jp=cweyeyidmhql|title=Shearer donates testimonial proceeds to charity|access-date=2008-07-24|publisher=Ireland Online|date=2006-03-28|archive-date=2009-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108043001/http://breakingnews.iol.ie/sport/?jp=cweyeyidmhql|url-status=dead}}</ref> 2008માં તેણે ''મેચ ઓફ ધ ડે'' ના તેના સાથીદાર એડ્રિઅન ચાલ્સ સાથે મળીને એક બાઇક રાઇડ કરી અને તેમાંથી સ્પોર્ટ રિલીફ માટે 3 લાખ પાઉન્ડ ઉભા કર્યા. આ વિચાર ચાલ્સની સાઇકલિંગ કરવાની નિયમિત ટેવ પરથી આવ્યો હતો.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/west_midlands/7297029.stm|title=Football duo finish charity ride|access-date=2008-07-24|publisher=BBC News|date=2008-03-14}}</ref> શીયરરે સપ્ટેમ્બર 2008માં યુનિસેફ (UNICEF) માટે નાણાં ઉભા કરવા માટે [[વેમ્બલી સ્ટેડિયમ]] ખાતે પ્રખ્યાત હસ્તીઓ અને જાણીતા ખેલાડીઓ વચ્ચે રમાયેલી સોકર એઇડ નામની ગેમમાં પણ ભાગ લીધો હતો અને સ્કોર પણ કર્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org.uk/youthvoice/socceraid.asp|title=Stars take to the pitch for Soccer Aid|access-date=2008-08-13|publisher=UNICEF}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 26 જુલાઇ 2009ના રોજ શીયરરે સર બોબી રોબ્સન ટ્રોફી મેચમાં પણ ભાગ લીધો હતો. તે સર બોબી રોબ્સનના માનમાં સેન્ટ જેમ્સ પાર્ક ખાતે રમાઇ હતી. અને તેમાંથી ઉભા કરાયેલા નાણાં સર બોબી રોબ્સન ફાઉન્ડેશનમાં જવાના હતા. જે કેન્સરના દર્દીઓ માટે કામ કરે છે.<ref name="BBC26Jul09">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/8169351.stm |title=Football match honours Sir Bobby |publisher=BBC News |date=2009-07-26<!-- 19.21 GMT -->|access-date=2009-07-29 }}</ref> સર બોબીનો તે છેલ્લો જાહેર દેખાવ હતો. તેના પાંચ દિવસ પછી તે મૃત્યુ પામ્યા.<ref name="BBC31Jul09Legend">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/8177945.stm |title=Football legend Robson dies at 76 |publisher=BBC News |date=2009-07-31<!-- 09:34 GMT -->|access-date=2009-07-31 }}</ref> 15 ઓક્ટોબર 2009ના રોજ શીયરર સર બોબી ફાઉન્ડેશનનો નવો આશ્રયદાતા બની ગયો હતો.<ref name="AP15Oct09">{{cite web |url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5gzEzVjOMOH_DXF3YXrRwRclp1XEQ |title=Robson cancer fund at £2m: Shearer |publisher=UK [[Press Association]] |date=2009-10-15 |access-date=2009-10-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kXlnngzP?url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5gzEzVjOMOH_DXF3YXrRwRclp1XEQ |archive-date=2009-10-15 |url-status=live }}</ref> ==અંગત જીવન== ===પરિવાર=== શીયરરના લગ્ન લાઇન્યા સાથે થયા છે. તે સાઉથેમ્પ્ટનનો ખેલાડી હતો ત્યારે તેને મળ્યો હતો. સાઉથ કોસ્ટ ક્લબમાં શીયરરનું બીજું વર્ષ હતું ત્યારે તેઓ લાઇન્યાના માતાપિતા સાથે સ્થાનિક સ્તરે રહેતા હતા. આ જ શહેરમાં તેઓ સેન્ટ જેમ્સ ચર્ચ ખાતે 8 જુન 1991ના રોજ પરણ્યા. કેટલાક ખેલાડીઓના ડબલ્યુએજીએસ (WAGs) (પત્નીઓ અને સ્ત્રીમિત્રો) મીડિયામાં ચમકતાં રહેતા. પણ શીયરરના કહેવા મુજબ લાઇન્યા એકદમ શાંત અને અંતર્મુખી હતી. તે આ પ્રકારની પ્રસિદ્ધિથી દૂર ભાગતી. અને તેના પતિની પ્રસિદ્ધીને કારણે ક્યારેય તેણે જાહેરમાં આવવું પડતું તો તે સંકોચ અનુભવતી. તેમને ત્રણ બાળકો થયા.<ref name="MIC"></ref> શીયરર પોતાના કુટુંબને તેના મૂળમાંથી ઉખાડવા માગતો ન હતો અને તેથી જ તેની કારકિર્દી દરમિયાન તેણે ઇંગ્લેન્ડમાં જ રહેવાનું પસંદ કર્યું. જ્યારે તે બ્લેકબર્ન ક્લબ છોડતો હતો ત્યારે તેની પાસે બાર્સેલોના કે જુવેન્ટસમાં જઇને સેટ થવાની તક હતી. પણ તેણે તે જતી કરી.<ref name="MIC2"></ref> મે 2006માં જ્યારે જ્યારે સેન્ટ જેમ્સ પાર્કમાં શીયરરના માનમાં મેચ રમાઇ અને તેનું સન્માન કરવામાં આવ્યું ત્યારે તેનું આખું કુટુંબ તેની સાથે હતું.<ref name="MIC3">{{cite book|title=My Illustrated Career |last=Shearer |first=Alan |year=2007 |publisher=Cassell Illustrated |location=London |pages= 162–222 |isbn=1-84403-586-7}}</ref> ===વ્યક્તિગત સન્માન=== 6 ડિસેમ્બર 2000ના રોજ શીયરરને ટાઇન નદી પર આવેલા ન્યૂકેસલ શહેરમાં ઓનરરી ફ્રીડમથી નવાજવામાં આવ્યો. સાથે જ લખ્યું હતું કે તેના ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ ફૂટબોલ ક્લબના કપ્તાન તરીકેની તથા ઇંગ્લેન્ડના ભૂતપુર્વ કપ્તાન તરીકેની ભૂમિકાના માનમાં. તેનાથી શહેરની ખ્યાતિ વધી.<ref name="NewcastleFreemenCitations">{{cite web |url=http://www.newcastle.gov.uk/core.nsf/a/lmfreemencit |title=Honorary Freedom - Citations |publisher=[[Newcastle City Council]] |date=undated |access-date=2009-10-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kCaNz9fs?url=http://www.newcastle.gov.uk/core.nsf/a/lmfreemencit |archive-date=2009-10-01 |url-status=live }}</ref><ref name="NewcastleFreemen1977toDate">{{cite web |url=http://www.newcastle.gov.uk/core.nsf/a/lmhonfreemen |title=Honorary Freemen (1977 to date) |publisher=[[Newcastle City Council]] |date=undated |access-date=2009-10-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kCaCNCqb?url=http://www.newcastle.gov.uk/core.nsf/a/lmhonfreemen |archive-date=2009-10-01 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/2425752/Newcastle-quick-to-reap-rewards.html|title=Newcastle quick to reap rewards|access-date=2008-08-05|publisher=''The Daily Telegraph''|date=2003-11-24 | location=London | first=Rob | last=Wildman}}</ref> 2001 ક્વિન્સ બર્થડે ઓનર્સમાં શીયરરને ઓફિસર ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ બ્રિટિશ એમ્પાયર(ઓબીઇ (OBE)) ના અધિકારી બનાવવામાં આવ્યા.<ref name="gem"></ref> 4 ડિસેમ્બર 2006ના રોજ ન્યૂકેસલ સિટી હોલ ખાતે એક પ્રસંગમાં શીયરરને નોર્થઅમ્બ્રીયા યુનિવર્સિટી દ્વારા ડોક્ટર ઓફ સિવિલ લોની પદવી આપવામાં આવી. આ પ્રસંગે યુનિવર્સિટીના ઉપકુલપતિએ જાહેર કર્યું કે તેની આખી કારકિર્દી દરમિયાન એલન શીયરરે ખુબ મહેનત કરી છે, સમર્પિત થઇને કામ કર્યું છે, શિસ્ત જાળવી છે અને પોતાની રમત પર ધ્યાન આપ્યું છે, કારકિર્દી રગદોળી દે તેવી ઇજાઓમાંથી તે ઉઠ્યો છે અને સખત હિમંતથી તેણે કામ લીધું છે.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/tyne/6207010.stm|title=Football legend receives degree|access-date=2008-08-05|publisher=BBC News|date=2006-12-04|archive-url=https://www.webcitation.org/5kCawJYWD?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/tyne/6207010.stm|archive-date=2009-10-01|url-status=live}}</ref> 1 ઓક્ટોબર 2009ના રોજ શીયરરને નોર્થઅમ્બરલેન્ડના ડેપ્યુટી લેફ્ટેનન્ટ તરીકેની પદવી મળી. લોર્ડ લેફ્ટેનન્ટ ઓફ નોર્થઅમ્બરલેન્ડ, ડચિસ ઓફ નોર્થઅમ્બરલેન્ડ, જેન પર્સી વગેરે દ્વારા તેનું નામ નામાંકિત કરવામાં આવ્યું હતું. અને રાણીએ તેને મંજૂરી આપી હતી.<ref name="UKPADeputyLieutenantNorthumberland">{{cite news |url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5hr4hdVJFLOo511IRIx0gQqGhUdNA |title=Shearer appointed Queen's envoy |publisher=[[UK Press Association]] |date=2009-10-01 |access-date=2009-10-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kCUSYtsI?url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5hr4hdVJFLOo511IRIx0gQqGhUdNA |archive-date=2009-10-01 |url-status=live }}</ref> 21 બીજા ડેપ્યુટીઓ સાથે શીયરરે આ ભૂમિકામાં ડ્યુસ જ્યારે રાણીની અધિકૃત પ્રતિનિધિ તરીકેની ભૂમિકા ન ભજવી શકે ત્યારે તેની પડખે ઉભા રહેવાનું.<ref name="JournalDeputy1Oct09Page10f2">{{cite news |url=http://www.journallive.co.uk/north-east-news/todays-news/2009/10/01/alan-shearer-made-deputy-lieutenant-of-northumberland-61634-24823654/ |title=Alan Shearer made Deputy Lieutenant of Northumberland (page 1 of 2) |publisher=[[The Journal (newspaper)|The Journal]] |date=2009-10-01 |access-date=2009-10-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kCdNtIey?url=http://www.journallive.co.uk/north-east-news/todays-news/2009/10/01/alan-shearer-made-deputy-lieutenant-of-northumberland-61634-24823654/ |archive-date=2009-10-01 |url-status=live }}</ref> ડેપ્યુટીઝે દેશની સરહદોની 7 માઇલના અંતરમાં જ રહેવાનું. 75 વર્ષની ઉંમર સુધી આ પદવી જાળવી રાખવાની.<ref name="JournalDeputy1Oct09Page10f2"/> શીયરરની નિયુક્તિ વખતે ડ્યુસે કહ્યું હતું કે એલન જેવો પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિ બીજો તમને કોઇ નહીં મળે. તેણે ફૂટબોલમાં જે કામ કર્યું છે તેના માટે નહીં પણ તેની બહાર પણ તેણે થાક્યા વગર જે લોકોની સેવા અને દાન માટે કામ કર્યું છે તે ખરેખર વખાણવાલાયક છે. તેણે ડેપ્યુટી લેફ્ટનન્ટની પદવી સ્વિકારી તે માટે હું ખુશ છું કેમ કે ખરેખર તે એક સારો આદર્શ છે. મેં તેને વચન આપ્યું છે કે તેણે કંઇ વધુ નહીં કરવું પડે પણ વર્ષમાં એકવાર પણ જો કંઇ કામ હશે તો તે એક યોગ્ય પસંદગી છે."<ref name="JournalDeputy1Oct09Page10f2B">{{cite news |url=http://www.journallive.co.uk/north-east-news/todays-news/2009/10/01/alan-shearer-made-deputy-lieutenant-of-northumberland-61634-24823654/2/ |title=Alan Shearer made Deputy Lieutenant of Northumberland (page 2 of 2) |publisher=[[The Journal (newspaper)|The Journal]] |date=2009-10-01 |access-date=2009-10-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kCdMpUfV?url=http://www.journallive.co.uk/north-east-news/todays-news/2009/10/01/alan-shearer-made-deputy-lieutenant-of-northumberland-61634-24823654/2/ |archive-date=2009-10-01 |url-status=live }}</ref> 7 ડિસેમ્બર 2009ના રોજ શીયરરને ન્યૂકેસલ યુનિવર્સિટીનો ડોક્ટર ઓફ સિવિલ લો નીમવામાં આવ્યો.<ref>{{cite web |url=http://www.ncl.ac.uk/press.office/press.release/item/newcastle-university-s-new-chancellor-honours-his-personal-heroes |title=Newcastle University's new chancellor honours his personal heroes |publisher=Newcastle University |access-date=2009-12-07 |date=2009-12-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/5lqkNNMuI?url=http://www.ncl.ac.uk/press.office/press.release/item/newcastle-university-s-new-chancellor-honours-his-personal-heroes |archive-date=2009-12-07 |url-status=live }}</ref><ref name="AP07Dec2009Degree">{{cite web |url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5j8PUVUFdqBL4bJyEHOxRKdV5IbjQ |title=Shearer dons rival colours |publisher=Associated Press |date=2009-12-07 |access-date=2009-12-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/5lqjMULaQ?url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5j8PUVUFdqBL4bJyEHOxRKdV5IbjQ |archive-date=2009-12-07 |url-status=live }}</ref><ref name="BBC07Dec2009Degree">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/tyne/8400071.stm |title=Shearer receives honorary degree |publisher=BBC |date=2009-12-07 |access-date=2009-12-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/5lqjLjkbV?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/tyne/8400071.stm |archive-date=2009-12-07 |url-status=live }}</ref> કુલપતિ સર લિઆમ ડોનાલ્સને કહ્યું કે "ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ મારી ટીમ છે. એલન શીયરર એક સ્થાનિક દંતકથા કરતાં ઘણો વધારે છે અને તે કદાચ અત્યારસુધીના બધા ફૂટબોલરોમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ છે."<ref name="AP07Dec2009Degree"></ref><ref name="BBC07Dec2009Degree"></ref> ==કારકિર્દીના આંકડા== ===રાષ્ટ્રીય ટીમ=== <ref>http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=10820</ref> <ref>http://www.rsssf.com/miscellaneous/shearer-intlg.html</ref> {{Football player national team statistics|ENG}} |- |1992||6||2 |- |1993||1||0 |- |1994||6||3 |- |1995||8||0 |- |1996||9||8 |- |1997||5||3 |- |1998||11||6 |- |1999||10||6 |- |2000||7||2 |- !કુલ||63||30 |} ===આંતરરાષ્ટ્રીય ગોલ=== :''સ્કોર અને પરિણામો સૌ પ્રથમ ઇંગ્લેન્ડના ગોલ દર્શાવે છે. '' ''"સ્કોર" સ્તંભ ખેલાડીના ગોલની પાછળ સ્કોર દર્શાવે છે.'' {| class="wikitable" ! # ! તારીખ ! સ્થળ ! વિરોધી ! સ્કોર ! પરિણામ ! સ્પર્ધા |- | 1 | 19 ફેબ્રુઆરી 1992 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|FRA}} | 1-0 | 2-0 | મૈત્રી મેચ |- | 2 | 18 નવેમ્બર 1992 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|TUR}} | 2-0 | 4-0 | 1994 ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ ક્વોલિફાય. |- | 3 | 17 મે 1994 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|GRE}} | 1-0 | 5-0 | મૈત્રી મેચ |- | 4 | 7 સપ્ટેમ્બર | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|USA}} | 1-0 | 2-0 | મૈત્રી મેચ |- | 5 | 7 સપ્ટેમ્બર 1994 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|USA}} | 2-0 | 2–1 | મૈત્રી મેચ |- | 6 | 8 જૂન 1996 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|SUI}} | 1-0 | 1-1 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 1996 |- | 7 | 15 જૂન 1996 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|SCO}} | 1-0 | 2-0 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 1996 |- | 8 | 18 જૂન 1996 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|NED}} | 1-0 | 4-1 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 1996 |- | 9 | 18 જૂન 1996 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|NED}} | 3-0 | 4-1 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 1996 |- | 10 | 26 જૂન 1996 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|GER}} | 1-0 | 1-1 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 1996 |- | 11 | 1 સપ્ટેમ્બર 1996 | સ્ટેડિયોનલ રિપબ્લિકન, ચિસિનાઉ | {{fb|MDA}} | 3-0 | 3-0 | 1998 ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ ક્વોલિફાય |- | 12 | 9 ઓક્ટોબર 1996 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|POL}} | 1-1 | 2–1 | 1998 ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ ક્વોલિફાય |- | 13 | 9 ઓક્ટોબર 1996 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|POL}} | 2–1 | 2–1 | 1998 ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ ક્વોલિફાય |- | 14 | 30 એપ્રિલ 1997 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|GEO|1990}} | 2-0 | 2-0 | 1998 ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ ક્વોલિફાય |- | 15 | 31 મે 1997 | સ્ટેડિયોન સ્લાસ્કી, કોર્ઝો | {{fb|POL}} | 1-0 | 2-0 | 1998 ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ ક્વોલિફાય |- | 16 | 7 જૂન 1997 | સ્ટેડ દી લા મોસોન, મોન્ટપેલિયર | {{fb|FRA}} | 1-0 | 1-0 | ટુરનોઇ દી ફ્રાન્સ |- | 17 | 22 એપ્રિલ 1998 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|POR}} | 1-0 | 3-0 | મૈત્રી મેચ |- | 18 | 22 એપ્રિલ 1998 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|POR}} | 3–0 | 3–0 | મૈત્રી મેચ |- | 19 | 15 જૂન 1998 | સ્ટેડ વેલોડ્રોમ, મર્સિલી | {{fb|TUN|old}} | 1-0 | 2–0 | 1998નો ફિફા (FIFA) વિશ્વ કપ |- | 20 | 30 જૂન 1998 | સ્ટેડ જ્યોફ્રોય ગુચાર્ડ, સેઇન્ટ ઇટીની | {{fb|ARG}} | 1-1 | 2-2 | 1998નો ફિફા (FIFA) વિશ્વ કપ |- | 21 | 5 સપ્ટેમ્બર 1998 | રસુંદાસ્ટેડિયોન, સ્ટોકહોમ | {{fb|SWE}} | 1-0 | 1-2 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 2000 ક્વોલિફાય |- | 22 | 14 ઓક્ટોબર 1998 | સ્ટેડ જોસી, બાર્થેલ, લક્ઝેમ્બર્ગ સીટી | {{fb|LUX}} | 2-0 | 3-0 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 2000 ક્વોલિફાય |- | 23 | 28 એપ્રિલ 1999 | નેપસ્ટેડિયોન, બુડાપેસ્ટ | {{fb|HUN}} | 1-0 | 1-1 | મૈત્રી મેચ |- | 24 | 9 જૂન 1999 | બલગારસ્કા આર્મીઆ સ્ટેડિયોન, સોફિયા | {{fb|BUL}} | 1-1 | 1-1 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 2000 ક્વોલિફાય |- | 25 | 4 સપ્ટેમ્બર 1999 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|LUX}} | 1-0 | 6–0 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 2000 ક્વોલિફાય |- | 26 | 4 સપ્ટેમ્બર 1999 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|LUX}} | 2-0 | 6–0 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 2000 ક્વોલિફાય |- | 27 | 4 સપ્ટેમ્બર 1999 | વેમ્બલી સ્ટેડિયમ, લંડન | {{fb|LUX}} | 4-0 | 6–0 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 2000 ક્વોલિફાય |- | 28 | 10 ઓક્ટોબર 1999 | સ્ટેડિયમ ઓફ લાઇટ, સન્ડરલેન્ડ | {{fb|BEL}} | 1-0 | 2–1 | મૈત્રી મેચ |- | 29 | 17 જૂન 2000 | સ્ટેડ ડુ પેય્સ ડી ચાર્લરોઇ, ચાર્લરોઇ | {{fb|GER}} | 1-0 | 1-0 | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 2000 |- | 30 | 20 જૂન 2000 | સ્ટેડ ડુ પેય્સ ડી ચાર્લરોઇ, ચાર્લરોઇ | {{fb|ROU}} | 1-1 | {|[2][3] | યુઇએફએ (UEFA) યુરો 2000 |} <small>[http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/Archive/default.htm?i=4559&amp;pf=p&amp;searchname=Shearer&amp;ap=p&amp;t=m સ્ત્રોત]</small> ===મેનેજર=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! rowspan="2"|ટીમ ! rowspan="2"|નેટ ! rowspan="2"|માંથી ! rowspan="2"|થી ! colspan="5"|વિક્રમ |- !જી !ડબલ્યુ !ડી !એલ !વિજય |- | align="left"|ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ | {{flagicon|England}} | align="left"|27 એપ્રિલ 2005 | align="left"|24 May 2009{{WDL|8|1|2|5}} |} ==ફૂટબોલના સન્માન== ===ક્લબ અને આંતરરાષ્ટ્રીય=== ;[[બ્લેકબર્ન રોવર્સ એફ.સી.|બ્લેકબર્ન રોવર્સ]] * પ્રિમિયર લીગ વિજેતા: 1994–95 ;[[ઇંગ્લેન્ડ નેશનલ ફૂટબોલ ટીમ|ઇંગ્લેન્ડ]] * ટુર્નોઇ દી ફ્રાન્સ: 1997 ===વ્યક્તિગત=== * યુરો 96 ગોલ્ડન બૂટ જીતનાર (પાંચ ગોલ)<ref name="E96"></ref> * યુઇએફએ (UEFA) કપ ટોપ સ્કોરર: 2003–04, 2004–05<ref>{{cite web|url=http://www.worldfootball.net/torschuetzenkoenige/uefa-cup/|title=UEFA Cup: List of Top Scorers|publisher=WorldFootball.net|access-date=2009-03-22|archive-date=2009-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227183208/http://www.worldfootball.net/torschuetzenkoenige/uefa-cup/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldfootball.net/spieler_profil/alan-shearer/|title=Alan Shearer|publisher=WorldFootball.net|access-date=2009-03-22|archive-date=2011-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110904021209/http://www.worldfootball.net/spieler_profil/alan-shearer/|url-status=dead}}</ref> * પ્રિમિયર લીગમાં સૌથી વધુ ગોલ કરનાર: 260&nbsp;ગોલ<ref>{{cite web|url=http://www.premierleague.com/page/Statistics/0,,12306,00.html|title=Statistics|access-date=2008-07-26|publisher=Premier League|archive-date=2010-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20101230130252/http://www.premierleague.com/page/Statistics/0,,12306,00.html|url-status=dead}}</ref> * પ્રિમિયર લીગ ગોલ્ડન બૂટ: 1994–95, 1995–96, 1996–97 * 42 ગેમ સીઝનમાં મોસ્ટ પ્રિમિયર લીગ ગોલનો વિક્રમ (1992–93 થી 1994–95): 34{{ref|a|a}} * 38 ગેમ સીઝનમાં મોસ્ટ પ્રિમિયર લીગ ગોલનો વિક્રમ (1995થી શરૂ): 31{{ref|b|b}}<ref name="rec"></ref><ref name="rec2"></ref> * ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ કરેલા કુલ સૌથી વધુ ગોલ: 206<ref name="GM">{{cite web|url=http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Records/0,,10278~1241751,00.html|title=Goal Machines|access-date=2008-07-26|publisher=Newcastle United F.C|archive-date=2008-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20081122215302/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Records/0%2C%2C10278~1241751%2C00.html|url-status=dead}}</ref> * ન્યૂકેસલ યુનાઇટેડ માટે સૌથી વધુ યુરોપીયન ગોલ: 30<ref name="GM"></ref> * પીએફએ (PFA) પ્લેયર્સ પ્લેયર ઓફ ધ યર: 1995, 1997 * ફૂટબોલ રાઇટર્સ એસોસિયેશન પ્લેયર ઓફ ધ યર: 1994 * 2004માં ઇંગ્લિશ ફૂટબોલ હોલ ઓફ ફેમમાં સમાવેશ<ref>{{cite web|url=http://www.nationalfootballmuseum.com/pages/fame/Inductees/alanshearer.htm|title=Hall of Fame - Alan Shearer|access-date=2008-07-26|publisher=National Football Museum|archive-date=2008-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080804140236/http://www.nationalfootballmuseum.com/pages/fame/Inductees/alanshearer.htm|url-status=dead}}</ref> * 125 સૌથી મહાન જીવતા ફૂટબોલખેલાડીઓ પૈકીના એક તરીકે પેલે દ્વારા નામાંકન.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/3532829.stm|title=Fifa to unveil 100 greatest|access-date=2008-07-26|publisher=BBC Sport|date=2004-03-04}}</ref> * પ્રિમિયર લીગ 10 સીઝન્સ એવોર્ડ (1992–93 થી 2001–02)<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/2947321.stm|title=Shearer nets awards|access-date=2008-07-26|publisher=BBC Sport|date=2003-04-14}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/2968009.stm|title=Newcastle reach Champions League|access-date=2008-07-26|publisher=BBC Sport|date=2003-05-03}}</ref> **ડોમેસ્ટિક એન્ડ ઓવરઓલ પ્લેયર ઓફ ધ ડિકેડ **ડોમેસ્ટિક એન્ડ ઓવરઓલ ટીમ ઓફ ધ ડિકેડ **આઉટસ્ટેન્ડિંગ કન્ટ્રિબ્યુશન ટુ એફએ પ્રિમિયર લીગ **ટોપ ગોલસ્કોરર (204) <small>{{note|a}}એન્ડ્રૂ કોલ સાથે સંયુક્ત રીતે યોજાયેલું.</small> <small>{{note|b}}ક્રિસ્ટિયાનો રોનાલ્ડો સાથે સંયુક્ત રીતે યોજાયેલું.</small> ==સંદર્ભો== {{reflist|2}} ==બાહ્ય લિંક્સ== {{wikiquote}} *[http://www.4thegame.com/club/newcastle-united-fc/player-profile/855/alanshearer.html એલન શીયરર પ્રોફાઇલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060213022822/http://www.4thegame.com/club/newcastle-united-fc/player-profile/855/alanshearer.html |date=2006-02-13 }} 4thegame.com પર *[http://www.bbc.co.uk/tyne/content/articles/2006/02/09/shearer_interview_feature.shtml ફેબ્રુઆરી 2006 મુલાકાત બીબીસી (BBC) સાથે] *[http://www.vidfootball.com/videos/Football_Interviews/Alan_Shearer_TWG_Interview એલન શીયરર સાથે મુલાકાત vidFootball.com પર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928045513/http://www.vidfootball.com/videos/Football_Interviews/Alan_Shearer_TWG_Interview |date=2007-09-28 }} [[Category:જીવિત લોકો]] [[Category:ગોસફોર્થના લોકો]] [[Category:ફિફા]] [[શ્રેણી:૧૯૭૦માં જન્મ]] lyrwlilwsao925vyonrxehznd14lwak 0 47854 902047 823234 2026-07-03T09:21:57Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902047 wikitext text/x-wiki {{એરિયા નેટવર્ક}} લોકલ એરિયા નેટવર્ક (Local Area Network – LAN) એ મોટેભાગે અંગત માલિકી વાળું અને એક ઓફીસ કે મકાન કે ઘર કે કેમ્પર્સ ના એક થી વધારે ઉપકરણોને નેટવર્ક મીડિયા થકી જોડે છે. સંસ્થાની જરૂરિયાત પ્રમાણે તેની ટોપોલોજી નક્કી કરાય છે, દા.ત. બે કમ્પ્યુટરો અને એક પ્રિન્ટ ઉપકરણોને જોડતી સાદી ટોપોલોજી કે મોટી કંપનીના નેટવર્કમાં ઓડીઓ-વિડીઓના ઉપકરણો સમાવતી વિસ્તાર વાળી ટોપોલોજી. આ LAN નો વિસ્તાર કેટલાક કી.મી. પુરતો જ હોય છે. LAN નો ડેટા ટ્રાન્સફર રેટ WANની સરખામણીએ ઘણો જ વધારે હોય છે. જુના જમાનામાં ARCNET, Token Ring અને બીજી કેટલાક ધોરણો વપરાતા હતા, આજે ટ્વીસટેડ પૈર કેબલ - ઈથરનેટ અને વાઈ-ફાઈ (WiFi) જેવી સર્વસામાન્ય તકનીકોના ઉપયોગથી LAN બને છે. == ઈતિહાસ == ઈ.સ. ૧૯૬૦ના અંત સુધીમાં વિશ્વવિદ્યાલયો અને સંશોધન કેન્દ્રમાં કમ્પ્યુટરોનો ઉપયોગ વધી ગયો અને તેઓને એકબીજા સાથે જોડી આપે અને ઊંચા દરે ડેટાનું આદાન-પ્રદાન કરી શકે તેવી તકનીકની તાતી જરૂર પડી. Lawrence Radiation Lab તરફથી આવેલા તેમના “ઓક્ટોપસ નેટવર્ક” ના વૃદ્ધિનો રીપોર્ટ ઈ.સ. ૧૯૭૦માં આવ્યો. જે તેમની સ્થિતિનો વ્યવસ્થિત ચિતાર આપતો હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.rogerdmoore.ca/PS/OCTOA/OCTO.html |title=Octopus: The Lawrence Radiation Laboratory Network |author=Samuel F. Mendicino |publisher=Rogerdmoore.ca |date=1970-12-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5tP07Xoec?url=http://www.rogerdmoore.ca/PS/OCTOA/OCTO.html |archive-date=2010-10-11 |access-date=2013-03-06 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |osti=4045588 |title=THE LAWRENCE RADIATION LABORATORY OCTOPUS |work=Courant symposium series on networks |date=29 Nov 1970 |publisher=Osti.gov}}</ref> ઈ.સ. ૧૯૭૪માં કેમ્બ્રિજ વિશ્વવિધાલયે કેમ્બ્રિજ રીંગ (Cambridge Ring) બનાવી, <ref>{{cite web |url=http://www.cl.cam.ac.uk/conference/EDSAC99/history.html |title=A brief informal history of the Computer Laboratory |publisher=University of Cambridge |date=20 December 2001 |archive-url=https://www.webcitation.org/5tP0nKIlL?url=http://www.cl.cam.ac.uk/conference/EDSAC99/history.html |archive-date=2010-10-11 |access-date=2013-03-06 |url-status=live }}</ref> પણ તેનો વિકાસ સફળ વ્યાપારી ચીજની જેમ થયો નહિ. [[ઇથરનેટ]]નો વિકાસ Xerox PARC કંપનીએ ઈ.સ. ૧૯૭૩-૭૪માં થયો. <ref>{{cite web |url=http://americanhistory.si.edu/collections/object.cfm?key=35&objkey=96 |title=Ethernet Prototype Circuit Board |publisher=Smithsonian National Museum of American History |access-date=2007-09-02}}</ref> અને ઈ.સ. ૧૯૭૬માં તેનું U.S. Patent 4,063,220 નામે પેટેન્ટ દર્જ થયું. પછી, આ સીસ્ટમનો વિકાસ PARCમાં થયો, Metcalfe અને Boggs નામના વિજ્ઞાનીઓએ સેમીનાર પેપર “Ethernet Distributed Packet-Switching for Local Computer Netwarks” જાહેર કર્યું. <ref>{{cite web |url=http://www.acm.org/classics/apr96/ |title=Ethernet: Distributed Packet-Switching For Local Computer Networks |publisher=Acm.org |date= |access-date=2010-10-11 |archive-date=2007-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807213308/http://www.acm.org/classics/apr96/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Simple LAN.JPG|thumb|350 px|સાદું લેન (LAN)]] વધુ જુઓ : [[ઇથરનેટ]] ઈ.સ. ૧૯૭૬માં ડેટાપોઈન્ટ કોર્પોરેશને ARCNET બનાવ્યું અને તેને ૧૯૭૭માં પ્રદશિત કર્યું. <ref>{{cite web |url=http://www.arcnet.com/resources/HistoryATA.pdf |title=ARCNET Timeline |publisher=ARCNETworks magazine |date=Fall 1998 |archive-url=https://www.webcitation.org/5tP1JOSj5?url=http://www.arcnet.com/resources/HistoryATA.pdf |archive-date=2010-10-11 |access-date=2013-03-07 |url-status=dead }}</ref> ડીસેમ્બર ૧૯૭૭માં ન્યુયોર્કની Chase Manhattan Bankમાં વ્યાપારી ધોરણે તેનું સ્થાપન કરવામાં આવ્યું. <ref>{{cite web |author=Lamont Wood |url=http://www.computerworld.com/action/article.do?command=viewArticleBasic&articleId=9060198 |title=The LAN turns 30, but will it reach 40? |publisher=Computerworld.com |date=2008-01-31 |access-date=2010-10-11 |archive-date=2009-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329215917/http://www.computerworld.com/action/article.do?command=viewArticleBasic&articleId=9060198 |url-status=dead }}</ref> === માપદંડોમાં ઉત્ક્રાંતિ === અંગત કમ્પ્યુટર વિકાસ અને પ્રચારની રીતે જોતા આ કમ્પ્યુટરો ૧૯૭૦ના દાયકાની અંતમાં CP/M નામની ઓપરેટીંગ સિસ્ટમ વાપરતા પછીથી તેઓએ ૧૯૮૧ની શરૂઆતમાં DOS આધારિત ઓપરેટીંગ સિસ્ટમ વાપવાની શરૂવાત કરી અને આવા કમ્પ્યુટરોની સંખ્યા પ્રતિદિન વધતી ગઈ. આ સમયે પ્રિન્ટ અને સ્ટોરેજ ઉપકરણો ખુબજ મોઘા હોવાથી તેને વહેલી તકે તેઓને નેટવર્કમાં શેર(સહભાગિતા) કરવા માટે દબાણ થયું આ વિચારને લીધે બજારમાં થોડા વર્ષો ઉતેજના રહી. કમ્પ્યુટર ઇન્ડસ્ટ્રીના પંડિતોએ બાદના આવતા વર્ષને “LANનું વર્ષ” કરવા માટે તલપાપડ હતા. <ref>[http://books.google.co.nz/books?id=FzsEAAAAMBAJ&pg=PA45&lpg=PA45&dq=%E2%80%9Cthe+year+of+the+LAN%E2%80%9D+bogus&source=bl&ots=hGEgb2Ekvc&sig=y6XBt_XvpiQlq-kmVwUSRoYUCe8&hl=en&ei=6YlnTcCmNIjksQP9-tymBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBgQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false ''"'The Year of The LAN' is a long-standing joke, and I freely admit to being the comedian that first declared it in 1982..."''], [[Robert Metcalfe]], InfoWorld Dec 27, 1993</ref><ref>[http://www.ibiblio.org/java/quotes1999.html ''"...you will remember numerous computer magazines, over numerous years, announcing 'the year of the LAN.'"''], Quotes in 1999</ref><ref>[http://herot.typepad.com/cherot/2010/10/connected-health-symposium.html ''"...a bit like the Year of the LAN which computer industry pundits predicted for the good part of a decade..."''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702134539/http://herot.typepad.com/cherot/2010/10/connected-health-symposium.html |date=2017-07-02 }}, Christopher Herot</ref> વ્યવારિક રીતે આ સમયે જોતા, ભૌતિક સ્તરની અસંગતતા અને નેટવર્ક પ્રોટોકોલના અમલીકરણના પ્રશ્નોને લઇ ને આ ખ્યાલને મુલતવી રાખ્યો. ખાસ કરીને, દરેક વિક્રેતા પાસે પોતાનું અલગ નેટવર્ક કાર્ડ, કેબલ, પ્રોટોકોલ અને નેટવર્ક ઓપેરેટીંગ સિસ્ટમ હતી. એના એક ઉકેલ સ્વરૂપે Novell Netwareનામની કપનીએ ઘણીબધી કંપનીના નેટવર્ક સાથે કામ કરી શકે તેવા નેટવર્ક કાર્ડ બનાવ્યા અને બહુવિધ કંપનીના કમ્પાઈલર કરતા વધુ વ્યવહાર દક્ષ ઓપેરેટીંગ સિસ્ટમ બનાવી. Novell Netware કંપનીએ વ્યક્તિગત કમ્પ્યુટરના લેન વેપારમાં પોતાનું પ્રભુત્વ સ્થાપી દીધું<ref>{{cite web |url=http://guide.sbanetweb.com/press/varbiz07116001.html |title=Has Microsoft Ever Read the History Books? |publisher=VARBusiness |author=Wayne Spivak |date=2001-07-13 |archive-url=https://www.webcitation.org/5tP23vwBy?url=http://guide.sbanetweb.com/press/varbiz07116001.html |archive-date=2010-10-11 |access-date=2013-03-08 |url-status=live }}</ref> જે વર્ચસ્વ ૧૯૮૩ થી લઈને ૧૯૯૦ના મધ્ય સુધી રહ્યું. ત્યારબાદ માઈક્રોસોફ્ટે Windows NT Advance Server અને Windows for Workgroup બનાવીને પોતાનું પ્રભુત્વ સ્થાપ્યું. Novell Netware સાથે તુલનાત્મક તકનીકી સ્પર્ધા કરી શકે તેવી એક જ કંપની Banyan Vines હતી પરંતુ, Banyan સફળ થઇ નહિ. Microsoft અને 3Com સરળ નેટવર્કિંગ ઓપેરેટીંગ સિસ્ટમ બનાવવા સાથે કાર્ય શરૂ કર્યું જેના ફળ સ્વરૂપે 3+ Share, Microsoft Manager અને IBM’s LAN Server બન્યા પરંતુ તે ખાસ લોકપ્રિય થયા નહિ. આ સમયે જુદા જુદા વિક્રેતા તરફથી યુનિક્સ કમ્પ્યુટર વર્કસ્ટેશન (Unix Computer Workstation) નું આગમન થયું. આ વિક્રેતાઓ જેવાકે Sun Microsystem, Hewelett-Packard(HP), Silicon Graphis, Intergraph, NetXT અને Apollo હતા જેમણે TCP/IP ના આધારિત નેટવર્કિંગનો ઉપયોગ કર્યો. આથી તેઓનું બજાર ખુબ જ સીમિત થયું. પ્રભાવશાળી ઈન્ટરનેટને ધ્યાનમાં રાખીને આ તકનીકોનો વિકાસ થવાનો ચાલુ થયો જેથી પ્રારંભિક કમ્પ્યુટરોમાં વપરાતા IPX, Apple Talk, NBF અને બીજા પ્રોટોકોલોનું સ્થાન હવે TCP/IP એ લીધું. === કેબલિંગ === શરૂઆતી LAN કેબલિંગ જુદી-જુદી શ્રેણીના કો-એક્ષેલ કેબલ પર આધારિત હતું. IBMએ ટોકન-રીંગ (Token Ring)ના સ્થાપન દરિમયાન કવચવાળા ટ્વીસટેડ પૈર કેબલનો ઉપયોગ કર્યો. ૧૯૮૪માં સ્ટારલેન(StarLan) માં સાદા કવચવિનાના ટ્વીસટેડ પૈર કેબલ (Cat3) નો ઉપયોગ થયો Cat3-એ સાદો ટેલીફોન વાયર છે. આ આગેવાની હેઠળ 10Base-T (અને તેના અનુગામીઓ) અને માળખાકીય કેબલિંગનો વિકાસ થયો જે આજે પણ LAN કેબલિંગમાં વાપરાય છે. વધારામાં ફાઈબર-ઓપ્ટિક કેબલનો ઉપયોગ વ્યાપારીક એપ્લીકેશનમાં વધી રહ્યો છે. જ્યાં કેબલિંગ શક્ય નથી ત્યાં વાયરલેસ WiFi ઘણું સામાન્ય થઇ ગયું છે જે ઘર કે નાની જગ્યા માટે તે ઉપયુક્ત સાધન છે જે મોબાઈલ, સ્માર્ટફોન વિ. ને પણ નેટવર્કિંગથી જોડે છે. == તકનીકી પાસા == નેટવર્ક ટોપોલોજી નેટવર્ક સેગ્મેન્ટોમાં ઉપકરણોનું જોડાણ કેવી રીતે કરવુ તેનો ખ્યાલ આપે છે. આ ટોપોલોજીના ઘણા પ્રકાર છે જેવાકે, રીંગ(Ring), બસ(Bus), મેશ(Mesh) અને સ્ટાર(Star) ટોપોલોજી. પણ સૌથી સામાન્ય ડેટા લીંક લેયર અને ભૌતિક લેયરનું અમલીકરણ છે જે LANના અમલીકરણમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે આ નેટવર્કો આજે સ્વીચ ઈથરનેટથી ઓળખાય છે. જયારે આ બે સ્તરોથી ઉપરના સ્તરોમાં NetBEUI, IPX/SPX, ApplTalk અને બીજા પ્રોટોકોલોનું સ્થાન હવે TCP/IPએ લીધું છે. નાના લેન (LAN) એક કે એકથી વધુ સ્વીચોથી જોડાયેલ ઉપકરણોથી બનેલ છે આ સ્વીચો એક-બીજા સાથે જોડાયેલ હોય છે. તેઓ મોટેભાગે ઈન્ટરનેટ મેળવવા એક રાઉટર, કેબલ મોડેમ કે ADSL મોડેમ જોડે જોડાયેલ હોય છે. મોટા LAN માં એક થી વધારે સ્વીચો એક થી વધારે લીંક થી જોડાયેલ હોય છે (કોઈ એક લીંકમાં અવરોધ આવેતો બીજી લીંકથી ડેટા પ્રસારણ થાય છે) ઉપરાંત સ્પાનીંગ ટ્રી પ્રોટોકોલ (Spanning Tree Protocol) ની મદદથી આ સ્વીચો વચ્ચેના લૂપને નિવારી શકાય છે. તેઓ ડેટાના ટ્રાફિકનું વ્યવસ્થાપન કરવા માટે QoS(Quality of Service) નો ઉપયોગ કરે છે તથા લેનને છૂટી પાડવા આભાસી LAN (VLAN) નો ઉપયોગ થાય છે. મોટા LANમાં અનેકવિધ નેટવર્ક ઉપકરણોનો ઉપયોગ થયેલો હોઈ શકે છે આ ઉપકરણો જેવાકે, સ્વીચ, ફાયરવોલ, રાઉટર, લોડ-બેલેન્સર અને સેન્સર. <ref>{{cite web |url=http://networkbits.net/lan-components/local-area-network-lan-basic-components/ |title=A Review of the Basic Components of a Local Area Network (LAN) |publisher=NetworkBits.net |access-date=2008-04-08 |archive-date=2009-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091212061111/http://networkbits.net/lan-components/local-area-network-lan-basic-components/ |url-status=dead }}</ref> સામાન્ય લેન(LAN) બીજી કોઈ લેન(LAN) સાથે જોડાયેલું હોઈ શકે છે તેમાટે તે લીઝ લાઈન(Leased Line) સેવા, ઈન્ટરનેટ માં માધ્યમથી VPN ટનલ વિ. જેવી તકનીકોનો ઉપયોગ કરેલો હોઈ શકે. == સંદર્ભો == {{reflist}} {{ઢાંચો:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન}} [[શ્રેણી:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન]] 6ox982frt2cc78ngs6xrnapyuawvy7j 0 53598 902039 884662 2026-07-03T04:53:00Z ~2026-36142-19 87902 /* */ Adf 902039 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = ગામ |native_name = મઢડા |district = જૂનાગઢ |taluk_names = [[કેશોદ તાલુકો|કેશોદ]] |state_name = ગુજરાત | latd = 21.373263 | longd = 70.190213 |locator_position = right |population_as_of = |population_total = |population_density = |area_magnitude= sq. km |area_total = |area_telephone = |postal_code = |vehicle_code_range = |sex_ratio = |unlocode = |website = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]], [[શાકભાજી]] |footnotes = |સ્થિતિ=યોગ્ય }} '''મઢડા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા [[જૂનાગઢ જિલ્લો|જૂનાગઢ જિલ્લા]]ના [[કેશોદ તાલુકો|કેશોદ તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ગામમાં સોનલ માનું મંદિર આવેલું છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:કેશોદ તાલુકો]] સોનલ માંનું મંદિર જૂનાગઢ જિલ્લાના મઢડા ગામમાં આવેલું છે અને ચારણ સમાજમાં આઈ શ્રી સોનલ માતા તરીકે પૂજાય છે.<ref>{{Cite web |url=https://templehistory.in/sonal-maa-history-in-gujarati |title=આઈ શ્રી સોનલ માંનો ઇતિહાસ |website=Temple History |language=gu |access-date=3 July 2026 }}</ref> == સંદર્ભ == <references /> == બાહ્ય કડીઓ == * [https://templehistory.in/sonal-maa-history-in-gujarati આઈ શ્રી સોનલ માંનો ઇતિહાસ – Temple History] 79kk46xqvvwb9n8hnpnph4jh1sniafh 902046 902039 2026-07-03T08:27:18Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-36142-19|~2026-36142-19]] ([[User talk:~2026-36142-19|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 862234 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = ગામ |native_name = મઢડા |district = જૂનાગઢ |taluk_names = [[કેશોદ તાલુકો|કેશોદ]] |state_name = ગુજરાત | latd = 21.373263 | longd = 70.190213 |locator_position = right |population_as_of = |population_total = |population_density = |area_magnitude= sq. km |area_total = |area_telephone = |postal_code = |vehicle_code_range = |sex_ratio = |unlocode = |website = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]], [[શાકભાજી]] |footnotes = |સ્થિતિ=યોગ્ય }} '''મઢડા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા [[જૂનાગઢ જિલ્લો|જૂનાગઢ જિલ્લા]]ના [[કેશોદ તાલુકો|કેશોદ તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ગામમાં સોનલ માનું મંદિર આવેલું છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:કેશોદ તાલુકો]] fuyhldola3ansnvxqql59nwh8kekgq1 0 66221 902022 899330 2026-07-02T13:04:08Z Prit44421 88009 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 902022 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Priyanka_Chopra_walks_for_Manish_Malhotra_&_Shaina_NC's_show_for_CPAA_02.jpg|thumb|alt=ભારતીય અભિનેત્રી પ્રિયંકા ચોપરા અનારકલી સલવારનું મોડેલિંગ કરી રહી છે|ભારતીય અભિનેત્રી પ્રિયંકા ચોપરા અનારકલી સલવારમાં.]] મહિલાઓએ  માટેના જ કપડાંમાં  અનારકલી પોશાક ખાસ કરીને [[ભારત]]માં ખૂબ પ્રખ્યાત છે. તેમાં  પગની નીચે સુધી લાંબો ઘેરવાળો કોલર વગરનો અને  લાંબી બાંયવાળો  કુર્તાનો સમાવેશ થાય છે અને પગની ઘૂંટણના નીચેથી  કડક બંધ-ફિટિંગ 'ચૂડીદાર' અથવા 'લેગિંગ્સ' તરીકે પણ ઓળખાય છે સાથે એક લાંબો ખેસ 'ચુનરી' અથવા 'ચુન્ની '  જે ખભા પર એક બાજુથી બીજી બાજુ સુધી પહેરે છે.<ref name="Lookroyalinanarkalisuits">{{cite web|url=https://fashiontrendsandtipsblog.wordpress.com/tag/history-and-origin-of-anarkali-suits/ |title=Look royal in anarkali suits |publisher=Fashion Trends and Tips | access-date= 24 March 2014}}</ref> ==લક્ષણો== આ કુર્તો એ કપડાંનો  મુખ્ય ભાગ છે, જે રેશમ, વેલ્વેટ, જ્યોર્જેટ, જાળીદાર ઝીણું પારદર્શક કાપડ, લહેરભરી સપાટીવાળું બારીક કાપડ, કિનખાબ, ચંદેરી, [[કપાસ]] જેવી કોઈપણ ઉત્તમ કાપડ સામગ્રીમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તેની ડિઝાઇન અને સીવવાની રીત  ઉપરના ભાગથી ચુસ્ત અને નીચેના ભાગથી પગ સુધી ગોળાકાર ઢીલી રાખવામાં આવે  છે.   નીચલા ભાગને બનાવવા  માટે ગોળાકાર સ્વરૂપમાં એક અલગ કાપડ વપરાય  છે અને તેને  એક છત્રી  સમાન દેખાવ બનાવવા માટે ઝીણી પાટલી (પ્લિટ્સ) કરવામાં આવે  છે. આ અનારકલી કુર્તા મોટા ભાગના કોઈપણ સ્ત્રી અનુકૂળ થાય તે માટે તેને કમરથી  ઉપરના ભાગથી કાપીને રચવામાં આવે છે.<ref name="Lookroyalinanarkalisuits"/> તેની  વિવિધ પેટર્નની નેકલાઈન અને સ્લિવ્સ (બાય) ની સુંદરતા તે પોશાકના લાવણ્યમાં ઉમેરો કરે છે. ફેશનેબલ અને લગ્ન ડિઝાઇનર સુટ્સમાં પ્રચંડ જર્દોસી અને કુંદનના ભરતકામનું સાથે સંયોજન  થાય છે. જરીની બોર્ડર સોના અને ચાંદીના દોરાઓની મદદથી જર્દોસી કામ અને વિવિધ કદના મણકા વડે  પરંપરાગત ભરતકામ  કરીને સુશોભિત રીતે બાંધવામાં આવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.dresstop24.com/2014/05/glorious-designer-net-anarkali-suits.html |title=Glorious Designer Net Anarkali Suits Collection for Wedding |publisher=dresstop24.com |access-date= |archive-date=2015-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531020555/http://www.dresstop24.com/2014/05/glorious-designer-net-anarkali-suits.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://daily.indianroots.com/anarkali-suit/ |title=Anarkali Suit |publisher=daily.indianroots.com |access-date=19 March 2013 |archive-date=25 માર્ચ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325011538/http://daily.indianroots.com/anarkali-suit/ |url-status=dead }}</ref> ચૂડીદાર જે અનારકલીનો નીચેનો ભાગ છે તે બંધ-ફિટિંગ વાળા લેંગા જેવું જે લંબાઈ ખૂબ લાંબો  હોય છે, તેની વધારાની લંબાઇ પગની ઘુટીંથી બંધ અને વાળેલી હોય છે, ઘુટીંથી અા વધારાનું વાડેલું ચૂડીદાર બંગડી જેવું દેખાય છે અને બંગડી ને ભારતમાં ચૂડી નામથી પણ ઓળખાય છે માટે તેને ચૂડીદાર કેહવાય છે. ==ઈતિહાસ== આ અનારકલી સુટ્સનું નામ મૂળતો મુઘલ યુગથી ધરાવે છે તે એક પ્રણયી વ્યક્તિત્વ અનારકલી સાથે સંકળાયેલુ  છે. મોગલ વંશનો સમ્રાટોમાંના એક મહાન [[અકબર]]ની એ રખાત હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે તે [[ઈરાન]]થી હતી અને તેનું સાચું નામ નાદીરા બેગમ અથવા શાર્ફ-અન-એન-નિસ્સા  હતું .<ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/694833/legend-anarkali-myth-mystery-and-history |title=Legend: Anarkali: myth, mystery and history |publisher=dawn.com | access-date=11 February 2012 }}</ref> તે દેખાવમાં સુંદર અને મુખાકૃતિ દાડમ જેવી હતી માટે તે અકબરve દરબારમાં 'અનારકલી' તરીકે ઓળખાતી હતી. તેમ છતાં, આ  પ્રખ્યાત ઐતિહાસિક ચરિત્રની વાર્તાનો અંત કરૂણાંતિકા આવ્યો હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે અકબરના મોટા પુત્ર શાહઝાદા સલીમ ([[જહાંગીર]]) સાથે વ્યભિચારી સંબંધ હોવા માટે તેને દિવાલમાં જીવંત દફનાવવામાં આવી હતી. ઘણા એવું માને છે કે અકબર દખ્ખણની મુલાકાત માટે ગયા ત્યારે તે અમુક બીમારીથી મૃત્યુ પામી હતી. બાદમાં, તેના નામ પર બાંધવામાં આવેલી એક કબર હજુ પણ તે પાત્રની ભવ્યતા અને મહિમા બતાવે છે. અનારકલી પાત્ર ભારતમાં ફિલ્મોમાં મારફતે ચિરપ્રસિદ્ધ હતી ફિલ્મ 'મુગલ-એ-આઝમ' મોહક અને ભવ્ય મધુબાલાએ અનારકલીનું કીરદાર નિભાવ્યું હતું અને તેમાં તેણે સમાન પોશાક પહેર્યા હતા ત્યારથી ભારતીય ફેશન બજારમાં અનારકલી સૂટ થરૂ થયો. ==ફેશન અને ટ્રેન્ડ્સ== આ લોકપ્રિય પોશાક તેના વૈવિધ્યતાને માટે જાણીતા છે અને ફેશન અને ટ્રેન્ડ્સને યોગ્ય ફેરફારો  કરીને તેની રચના થાય  છે. જેમ કે આજે  અનારકલી સૂટ ઘણા પ્રકારના હોય છે.<ref>{{cite web |url=http://shopping.rediff.com/categories/anarkali-suits/cat-10168?sc_cid=offers.bycontext.com%7Cinhome_top%7Cfixcat_womensclothing%7Cfixcat_Anarkali%20_Suits |title=Various Anarkali Dresses |publisher=shopping.rediff.com |access-date= |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101155333/https://shopping.rediff.com/categories/anarkali-suits/cat-10168?sc_cid=offers.bycontext.com%7Cinhome_top%7Cfixcat_womensclothing%7Cfixcat_Anarkali%20_Suits |url-status=dead }}</ref>  * ચૂડીદાર અનારકલી પોશાકો * લગ્ન સમારંભ અનારકલી પોશાકો * નેટેડ અનારકલી પોશાકો * એમ્બ્રોઇડરી અનારકલી પોશાકો ==લોકપ્રિયતા== અનારકલી પોશાકો બોલિવૂડની ફિલ્મોમાં લોકપ્રિય છે કારણ તેની ડિઝાઈન મહત્તાના લીધે તે  કોઈપણ પ્રસંગ માટે યોગ્ય વસ્ત્રો છે, ઘણા ફિલ્મ સ્ટાર્સ દ્વારા પેહરાય છે જેમ કે [[ઐશ્વર્યા રાય]], માધુરી દિક્ષિત, [[કરીના કપૂર]]  અને પ્રિયંકા ચોપડા <ref name="Lookroyalinanarkalisuits"/><ref>{{cite web|url=http://www.boldsky.com/beauty/women-fashion/2015/aishwarya-rai-bachchan-in-abu-jani-sandeep-khosla-anarkali-shamitabh-music-launch-060861.html |title=Aishwarya Rai In Abu Jani & Sandeep Khosla Anarkali Suit |publisher=boldsky.com | access-date=21 January 2015 }}</ref> ==સંદર્ભો== <references/> [[શ્રેણી:પોશાક]] ilzb11js42k0onmhykgh4m40ka7z0zf 902048 902022 2026-07-03T10:59:05Z Brihaspati 45702 [[Special:Contributions/Prit44421|Prit44421]] ([[User talk:Prit44421|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 899330 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Priyanka_Chopra_walks_for_Manish_Malhotra_&_Shaina_NC's_show_for_CPAA_02.jpg|thumb|alt=ભારતીય અભિનેત્રી પ્રિયંકા ચોપરા અનારકલી સલવારનું મોડેલિંગ કરી રહી છે|ભારતીય અભિનેત્રી પ્રિયંકા ચોપરા અનારકલી સલવારમાં.]] મહિલાઓએ  માટેના જ કપડાંમાં  અનારકલી પોશાક ખાસ કરીને [[ભારત]]માં ખૂબ પ્રખ્યાત છે. તેમાં  પગની નીચે સુધી લાંબો ઘેરવાળો કોલર વગરનો અને  લાંબી બાંયવાળો  કુર્તાનો સમાવેશ થાય છે અને પગની ઘૂંટણના નીચેથી  કડક બંધ-ફિટિંગ 'ચૂડીદાર' અથવા 'લેગિંગ્સ' તરીકે પણ ઓળખાય છે સાથે એક લાંબો ખેસ 'ચુનરી' અથવા 'ચુન્ની '  જે ખભા પર એક બાજુથી બીજી બાજુ સુધી પહેરે છે.<ref name="Lookroyalinanarkalisuits">{{cite web|url=https://fashiontrendsandtipsblog.wordpress.com/tag/history-and-origin-of-anarkali-suits/ |title=Look royal in anarkali suits |publisher=Fashion Trends and Tips | access-date= 24 March 2014}}</ref> ==લક્ષણો== આ કુર્તો એ કપડાંનો  મુખ્ય ભાગ છે, જે રેશમ, વેલ્વેટ, જ્યોર્જેટ, જાળીદાર ઝીણું પારદર્શક કાપડ, લહેરભરી સપાટીવાળું બારીક કાપડ, કિનખાબ, ચંદેરી, કપાસ જેવી કોઈપણ ઉત્તમ કાપડ સામગ્રીમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તેની ડિઝાઇન અને સીવવાની રીત  ઉપરના ભાગથી ચુસ્ત અને નીચેના ભાગથી પગ સુધી ગોળાકાર ઢીલી રાખવામાં આવે  છે.   નીચલા ભાગને બનાવવા  માટે ગોળાકાર સ્વરૂપમાં એક અલગ કાપડ વપરાય  છે અને તેને  એક છત્રી  સમાન દેખાવ બનાવવા માટે ઝીણી પાટલી (પ્લિટ્સ) કરવામાં આવે  છે. આ અનારકલી કુર્તા મોટા ભાગના કોઈપણ સ્ત્રી અનુકૂળ થાય તે માટે તેને કમરથી  ઉપરના ભાગથી કાપીને રચવામાં આવે છે.<ref name="Lookroyalinanarkalisuits"/> તેની  વિવિધ પેટર્નની નેકલાઈન અને સ્લિવ્સ (બાય) ની સુંદરતા તે પોશાકના લાવણ્યમાં ઉમેરો કરે છે. ફેશનેબલ અને લગ્ન ડિઝાઇનર સુટ્સમાં પ્રચંડ જર્દોસી અને કુંદનના ભરતકામનું સાથે સંયોજન  થાય છે. જરીની બોર્ડર સોના અને ચાંદીના દોરાઓની મદદથી જર્દોસી કામ અને વિવિધ કદના મણકા વડે  પરંપરાગત ભરતકામ  કરીને સુશોભિત રીતે બાંધવામાં આવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.dresstop24.com/2014/05/glorious-designer-net-anarkali-suits.html |title=Glorious Designer Net Anarkali Suits Collection for Wedding |publisher=dresstop24.com |access-date= |archive-date=2015-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531020555/http://www.dresstop24.com/2014/05/glorious-designer-net-anarkali-suits.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://daily.indianroots.com/anarkali-suit/ |title=Anarkali Suit |publisher=daily.indianroots.com |access-date=19 March 2013 |archive-date=25 માર્ચ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325011538/http://daily.indianroots.com/anarkali-suit/ |url-status=dead }}</ref> ચૂડીદાર જે અનારકલીનો નીચેનો ભાગ છે તે બંધ-ફિટિંગ વાળા લેંગા જેવું જે લંબાઈ ખૂબ લાંબો  હોય છે, તેની વધારાની લંબાઇ પગની ઘુટીંથી બંધ અને વાળેલી હોય છે, ઘુટીંથી અા વધારાનું વાડેલું ચૂડીદાર બંગડી જેવું દેખાય છે અને બંગડી ને ભારતમાં ચૂડી નામથી પણ ઓળખાય છે માટે તેને ચૂડીદાર કેહવાય છે. ==ઈતિહાસ== આ અનારકલી સુટ્સનું નામ મૂળતો મુઘલ યુગથી ધરાવે છે તે એક પ્રણયી વ્યક્તિત્વ અનારકલી સાથે સંકળાયેલુ  છે. મોગલ વંશનો સમ્રાટોમાંના એક મહાન [[અકબર]]ની એ રખાત હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે તે [[ઈરાન]]થી હતી અને તેનું સાચું નામ નાદીરા બેગમ અથવા શાર્ફ-અન-એન-નિસ્સા  હતું .<ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/694833/legend-anarkali-myth-mystery-and-history |title=Legend: Anarkali: myth, mystery and history |publisher=dawn.com | access-date=11 February 2012 }}</ref> તે દેખાવમાં સુંદર અને મુખાકૃતિ દાડમ જેવી હતી માટે તે અકબરve દરબારમાં 'અનારકલી' તરીકે ઓળખાતી હતી. તેમ છતાં, આ  પ્રખ્યાત ઐતિહાસિક ચરિત્રની વાર્તાનો અંત કરૂણાંતિકા આવ્યો હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે અકબરના મોટા પુત્ર શાહઝાદા સલીમ ([[જહાંગીર]]) સાથે વ્યભિચારી સંબંધ હોવા માટે તેને દિવાલમાં જીવંત દફનાવવામાં આવી હતી. ઘણા એવું માને છે કે અકબર દખ્ખણની મુલાકાત માટે ગયા ત્યારે તે અમુક બીમારીથી મૃત્યુ પામી હતી. બાદમાં, તેના નામ પર બાંધવામાં આવેલી એક કબર હજુ પણ તે પાત્રની ભવ્યતા અને મહિમા બતાવે છે. અનારકલી પાત્ર ભારતમાં ફિલ્મોમાં મારફતે ચિરપ્રસિદ્ધ હતી ફિલ્મ 'મુગલ-એ-આઝમ' મોહક અને ભવ્ય મધુબાલાએ અનારકલીનું કીરદાર નિભાવ્યું હતું અને તેમાં તેણે સમાન પોશાક પહેર્યા હતા ત્યારથી ભારતીય ફેશન બજારમાં અનારકલી સૂટ થરૂ થયો. ==ફેશન અને ટ્રેન્ડ્સ== આ લોકપ્રિય પોશાક તેના વૈવિધ્યતાને માટે જાણીતા છે અને ફેશન અને ટ્રેન્ડ્સને યોગ્ય ફેરફારો  કરીને તેની રચના થાય  છે. જેમ કે આજે  અનારકલી સૂટ ઘણા પ્રકારના હોય છે.<ref>{{cite web |url=http://shopping.rediff.com/categories/anarkali-suits/cat-10168?sc_cid=offers.bycontext.com%7Cinhome_top%7Cfixcat_womensclothing%7Cfixcat_Anarkali%20_Suits |title=Various Anarkali Dresses |publisher=shopping.rediff.com |access-date= |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101155333/https://shopping.rediff.com/categories/anarkali-suits/cat-10168?sc_cid=offers.bycontext.com%7Cinhome_top%7Cfixcat_womensclothing%7Cfixcat_Anarkali%20_Suits |url-status=dead }}</ref>  * ચૂડીદાર અનારકલી પોશાકો * લગ્ન સમારંભ અનારકલી પોશાકો * નેટેડ અનારકલી પોશાકો * એમ્બ્રોઇડરી અનારકલી પોશાકો ==લોકપ્રિયતા== અનારકલી પોશાકો બોલિવૂડની ફિલ્મોમાં લોકપ્રિય છે કારણ તેની ડિઝાઈન મહત્તાના લીધે તે  કોઈપણ પ્રસંગ માટે યોગ્ય વસ્ત્રો છે, ઘણા ફિલ્મ સ્ટાર્સ દ્વારા પેહરાય છે જેમ કે ઐશ્વર્યા રાય, માધુરી દિક્ષિત, કરીના કપૂર  અને પ્રિયંકા ચોપડા <ref name="Lookroyalinanarkalisuits"/><ref>{{cite web|url=http://www.boldsky.com/beauty/women-fashion/2015/aishwarya-rai-bachchan-in-abu-jani-sandeep-khosla-anarkali-shamitabh-music-launch-060861.html |title=Aishwarya Rai In Abu Jani & Sandeep Khosla Anarkali Suit |publisher=boldsky.com | access-date=21 January 2015 }}</ref> ==સંદર્ભો== <references/> [[શ્રેણી:પોશાક]] kussk6efx8k8s0cw11172tgh4bdo4bz 902049 902048 2026-07-03T10:59:16Z Brihaspati 45702 [[Special:Contributions/Brihaspati|Brihaspati]] ([[User talk:Brihaspati|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Prit44421|Prit44421]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 902022 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Priyanka_Chopra_walks_for_Manish_Malhotra_&_Shaina_NC's_show_for_CPAA_02.jpg|thumb|alt=ભારતીય અભિનેત્રી પ્રિયંકા ચોપરા અનારકલી સલવારનું મોડેલિંગ કરી રહી છે|ભારતીય અભિનેત્રી પ્રિયંકા ચોપરા અનારકલી સલવારમાં.]] મહિલાઓએ  માટેના જ કપડાંમાં  અનારકલી પોશાક ખાસ કરીને [[ભારત]]માં ખૂબ પ્રખ્યાત છે. તેમાં  પગની નીચે સુધી લાંબો ઘેરવાળો કોલર વગરનો અને  લાંબી બાંયવાળો  કુર્તાનો સમાવેશ થાય છે અને પગની ઘૂંટણના નીચેથી  કડક બંધ-ફિટિંગ 'ચૂડીદાર' અથવા 'લેગિંગ્સ' તરીકે પણ ઓળખાય છે સાથે એક લાંબો ખેસ 'ચુનરી' અથવા 'ચુન્ની '  જે ખભા પર એક બાજુથી બીજી બાજુ સુધી પહેરે છે.<ref name="Lookroyalinanarkalisuits">{{cite web|url=https://fashiontrendsandtipsblog.wordpress.com/tag/history-and-origin-of-anarkali-suits/ |title=Look royal in anarkali suits |publisher=Fashion Trends and Tips | access-date= 24 March 2014}}</ref> ==લક્ષણો== આ કુર્તો એ કપડાંનો  મુખ્ય ભાગ છે, જે રેશમ, વેલ્વેટ, જ્યોર્જેટ, જાળીદાર ઝીણું પારદર્શક કાપડ, લહેરભરી સપાટીવાળું બારીક કાપડ, કિનખાબ, ચંદેરી, [[કપાસ]] જેવી કોઈપણ ઉત્તમ કાપડ સામગ્રીમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તેની ડિઝાઇન અને સીવવાની રીત  ઉપરના ભાગથી ચુસ્ત અને નીચેના ભાગથી પગ સુધી ગોળાકાર ઢીલી રાખવામાં આવે  છે.   નીચલા ભાગને બનાવવા  માટે ગોળાકાર સ્વરૂપમાં એક અલગ કાપડ વપરાય  છે અને તેને  એક છત્રી  સમાન દેખાવ બનાવવા માટે ઝીણી પાટલી (પ્લિટ્સ) કરવામાં આવે  છે. આ અનારકલી કુર્તા મોટા ભાગના કોઈપણ સ્ત્રી અનુકૂળ થાય તે માટે તેને કમરથી  ઉપરના ભાગથી કાપીને રચવામાં આવે છે.<ref name="Lookroyalinanarkalisuits"/> તેની  વિવિધ પેટર્નની નેકલાઈન અને સ્લિવ્સ (બાય) ની સુંદરતા તે પોશાકના લાવણ્યમાં ઉમેરો કરે છે. ફેશનેબલ અને લગ્ન ડિઝાઇનર સુટ્સમાં પ્રચંડ જર્દોસી અને કુંદનના ભરતકામનું સાથે સંયોજન  થાય છે. જરીની બોર્ડર સોના અને ચાંદીના દોરાઓની મદદથી જર્દોસી કામ અને વિવિધ કદના મણકા વડે  પરંપરાગત ભરતકામ  કરીને સુશોભિત રીતે બાંધવામાં આવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.dresstop24.com/2014/05/glorious-designer-net-anarkali-suits.html |title=Glorious Designer Net Anarkali Suits Collection for Wedding |publisher=dresstop24.com |access-date= |archive-date=2015-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531020555/http://www.dresstop24.com/2014/05/glorious-designer-net-anarkali-suits.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://daily.indianroots.com/anarkali-suit/ |title=Anarkali Suit |publisher=daily.indianroots.com |access-date=19 March 2013 |archive-date=25 માર્ચ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325011538/http://daily.indianroots.com/anarkali-suit/ |url-status=dead }}</ref> ચૂડીદાર જે અનારકલીનો નીચેનો ભાગ છે તે બંધ-ફિટિંગ વાળા લેંગા જેવું જે લંબાઈ ખૂબ લાંબો  હોય છે, તેની વધારાની લંબાઇ પગની ઘુટીંથી બંધ અને વાળેલી હોય છે, ઘુટીંથી અા વધારાનું વાડેલું ચૂડીદાર બંગડી જેવું દેખાય છે અને બંગડી ને ભારતમાં ચૂડી નામથી પણ ઓળખાય છે માટે તેને ચૂડીદાર કેહવાય છે. ==ઈતિહાસ== આ અનારકલી સુટ્સનું નામ મૂળતો મુઘલ યુગથી ધરાવે છે તે એક પ્રણયી વ્યક્તિત્વ અનારકલી સાથે સંકળાયેલુ  છે. મોગલ વંશનો સમ્રાટોમાંના એક મહાન [[અકબર]]ની એ રખાત હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે તે [[ઈરાન]]થી હતી અને તેનું સાચું નામ નાદીરા બેગમ અથવા શાર્ફ-અન-એન-નિસ્સા  હતું .<ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/694833/legend-anarkali-myth-mystery-and-history |title=Legend: Anarkali: myth, mystery and history |publisher=dawn.com | access-date=11 February 2012 }}</ref> તે દેખાવમાં સુંદર અને મુખાકૃતિ દાડમ જેવી હતી માટે તે અકબરve દરબારમાં 'અનારકલી' તરીકે ઓળખાતી હતી. તેમ છતાં, આ  પ્રખ્યાત ઐતિહાસિક ચરિત્રની વાર્તાનો અંત કરૂણાંતિકા આવ્યો હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે અકબરના મોટા પુત્ર શાહઝાદા સલીમ ([[જહાંગીર]]) સાથે વ્યભિચારી સંબંધ હોવા માટે તેને દિવાલમાં જીવંત દફનાવવામાં આવી હતી. ઘણા એવું માને છે કે અકબર દખ્ખણની મુલાકાત માટે ગયા ત્યારે તે અમુક બીમારીથી મૃત્યુ પામી હતી. બાદમાં, તેના નામ પર બાંધવામાં આવેલી એક કબર હજુ પણ તે પાત્રની ભવ્યતા અને મહિમા બતાવે છે. અનારકલી પાત્ર ભારતમાં ફિલ્મોમાં મારફતે ચિરપ્રસિદ્ધ હતી ફિલ્મ 'મુગલ-એ-આઝમ' મોહક અને ભવ્ય મધુબાલાએ અનારકલીનું કીરદાર નિભાવ્યું હતું અને તેમાં તેણે સમાન પોશાક પહેર્યા હતા ત્યારથી ભારતીય ફેશન બજારમાં અનારકલી સૂટ થરૂ થયો. ==ફેશન અને ટ્રેન્ડ્સ== આ લોકપ્રિય પોશાક તેના વૈવિધ્યતાને માટે જાણીતા છે અને ફેશન અને ટ્રેન્ડ્સને યોગ્ય ફેરફારો  કરીને તેની રચના થાય  છે. જેમ કે આજે  અનારકલી સૂટ ઘણા પ્રકારના હોય છે.<ref>{{cite web |url=http://shopping.rediff.com/categories/anarkali-suits/cat-10168?sc_cid=offers.bycontext.com%7Cinhome_top%7Cfixcat_womensclothing%7Cfixcat_Anarkali%20_Suits |title=Various Anarkali Dresses |publisher=shopping.rediff.com |access-date= |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101155333/https://shopping.rediff.com/categories/anarkali-suits/cat-10168?sc_cid=offers.bycontext.com%7Cinhome_top%7Cfixcat_womensclothing%7Cfixcat_Anarkali%20_Suits |url-status=dead }}</ref>  * ચૂડીદાર અનારકલી પોશાકો * લગ્ન સમારંભ અનારકલી પોશાકો * નેટેડ અનારકલી પોશાકો * એમ્બ્રોઇડરી અનારકલી પોશાકો ==લોકપ્રિયતા== અનારકલી પોશાકો બોલિવૂડની ફિલ્મોમાં લોકપ્રિય છે કારણ તેની ડિઝાઈન મહત્તાના લીધે તે  કોઈપણ પ્રસંગ માટે યોગ્ય વસ્ત્રો છે, ઘણા ફિલ્મ સ્ટાર્સ દ્વારા પેહરાય છે જેમ કે [[ઐશ્વર્યા રાય]], માધુરી દિક્ષિત, [[કરીના કપૂર]]  અને પ્રિયંકા ચોપડા <ref name="Lookroyalinanarkalisuits"/><ref>{{cite web|url=http://www.boldsky.com/beauty/women-fashion/2015/aishwarya-rai-bachchan-in-abu-jani-sandeep-khosla-anarkali-shamitabh-music-launch-060861.html |title=Aishwarya Rai In Abu Jani & Sandeep Khosla Anarkali Suit |publisher=boldsky.com | access-date=21 January 2015 }}</ref> ==સંદર્ભો== <references/> [[શ્રેણી:પોશાક]] ilzb11js42k0onmhykgh4m40ka7z0zf 0 67269 902034 768348 2026-07-03T03:27:19Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902034 wikitext text/x-wiki '''મેક્સિકો સિટી''' અથવા '''મેક્સિકો શહેર''' એ [[મેક્સિકો]]નું પાટનગર અને સૌથી મોટું [[શહેર]] છે. આ શહેર વિશ્વનાં સૌથી વધુ ગીચતા અને પ્રદૂષણ ધરાવતા શહેરોમાંનું એક છે. એઝટેક લોકોએ આ શહેરની સ્થાપના સ્પેનિશ અહીં આવ્યા તેની પહેલાં કરી હતી. હર્નાન કોર્ટેસ દ્વારા ૧૫૨૧માં આ શહેરની સ્થાપના થઇ હતી. આજે આ શહેરમાં ૮૫ લાખ લોકો શહેર છે અને મેક્સિકો શહેરના શહેરી વિસ્તારોમાં ૧.૮ કરોડ લોકો વસે છે. મેક્સિકો શહેર ૧૯૨૮ પછી ફેડરલ ડિસ્ક્ટ્રીક (જિલ્લા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. મેક્સિકો શહેર માં ૧.૮૧ કરોડ લોકો રહે છે. ટોકિયો પછી તે સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે અને [[મુંબઈ]] કરતાં સહેજ વધુ [[વસ્તી]] ગીચતા ધરાવે છે.<ref name="worldatlas">{{cite web|url = http://www.worldatlas.com/citypops.htm|title = Largest Cities of the World - by population|publisher = worldatlas.com|access-date = 2008-10-22}}</ref> == ઇતિહાસ == હર્નાન કોર્ટેઝ દ્વારા એઝટેક શહેર ટેનોચટિટ્લાનનો નાશ કરાયા પછી ૧૫૨૦માં મેક્સિકો શહેરની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. સ્પેનિશ લોકોએ પૂરથી બચવા માટે  ટેક્સકોકો તળાવને ખાલી કર્યું હતું. ૧૭૦૦ સુધીમાં મેક્સિકો શહેરમાં ૧,૦૦,૦૦૦ લોકો વસતા હતા. તેમાં જોકે ઘણી ઝૂપડપટ્ટીઓનો સમાવેશ થતો હતો જે રોગચાળો ફેલાવતી હતી.<ref>{{citeweb|url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379415/Mexico-City/16417/The-razing-of-Tenochtitlan-and-the-emergence-of-Mexico-City|author = Carlos Mautner|title = Mexico City: The razing of Tenochtitlán and the emergence of Mexico City|date = 28 April 2014|publisher = Encyclopedia Britannica|access-date = 23 July 2014}}</ref> ૧૮૦૦માં મેક્સિકો સ્વતંત્ર થયા પછી ઘણી રાજકીય મુશ્કેલીઓ આવી હતી. ૪૦ વર્ષમાં ૪૦ લોકોએ મેક્સિકો પર શાસન કર્યું હતું. ૧૯૦૦ની આસપાસ શહેરમાં વીજળી અને ગેસ લાવવામાં આવેલા. પરંતુ, શહેરનાં ધનવાન અને ગરીબ લોકો વચ્ચે ઘણું અંતર હતું. ૧૯૩૦ સુધીમાં, શહેરની વસ્તી ૧૦,૦૦,૦૦૦ થઇ ગઇ.<ref>{{citeweb|url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379415/Mexico-City/16418/The-city-after-independence|author = Carlos Mautner|title = Mexico City: The city after independence|date = 28 April 2014|publisher = Encyclopedia Britannica|access-date = 23 July 2014}}</ref> શહેરનો વિકાસ ત્યારબાદ ઝડપી બન્યો. ૧૯૬૮માં મેક્સિકો શહેરમાં ઓલ્મપિક રમતોનું આયોજન થયું હતું. ૧૯૮૫માં [[ધરતીકંપ|ધરતીકં]]<nowiki/>પે શહેરને હમહચાવ્યું હતું. છેલ્લાં કેટલાંક દાયકાઓમાં ગુન્હાખોરી અને [[ભ્રષ્ટાચાર]] શહેરની મુખ્ય મુશ્કેલીઓ છે.<ref>{{citeweb|url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379415/Mexico-City/16419/Metamorphosis-into-megalopolis|author = Carlos Mautner|title = Mexico City: Metamorphosis into megalopolis|date = 28 April 2014|publisher = Encyclopedia Britannica|access-date = 23 July 2014}}</ref> == પર્યાવરણ == મેક્સિકો શહેરની ગીચતા અત્યંત ઉંચી છે. શહેરની આજુ-બાજુ પર્વતો આવેલાં છે તેથી [[વાયુનું પ્રદૂષણ|વાયુ પ્રદૂષણ]]માં વધારો થાય છે.<ref name="Infoplease">{{citeweb|url = http://www.infoplease.com/encyclopedia/world/mexico-city-mexico-geography-environment.html|title = Mexico: Geography and Environment|website = Infoplease|access-date = 1 August 2014}}</ref> કેટલીક વખત શહેરમાં [[ધરતીકંપ]] પણ આવે છે. <div style="width:75%"> {{Weather box |location=મેક્સિકો શહેર |single line=yes |metric first=yes |Jan high C= 21 |Feb high C= 23 |Mar high C= 25 |Apr high C= 26 |May high C= 27 |Jun high C= 25 |Jul high C= 23 |Aug high C= 23 |Sep high C= 23 |Oct high C= 23 |Nov high C= 22 |Dec high C= 21 |Jan low C= 6 |Feb low C= 7 |Mar low C= 10 |Apr low C= 11 |May low C= 12 |Jun low C= 12 |Jul low C= 12 |Aug low C= 12 |Sep low C= 12 |Oct low C= 10 |Nov low C= 8 |Dec low C= 7 |Jan rain mm= 8 |Feb rain mm= 5 |Mar rain mm= 11 |Apr rain mm= 19 |May rain mm= 49 |Jun rain mm= 106 |Jul rain mm= 128 |Aug rain mm= 121 |Sep rain mm= 110 |Oct rain mm= 44 |Nov rain mm= 15 |Dec rain mm= 6 |source=<ref>{{citeweb |url=http://www.wordtravels.com/Cities/Mexico/Mexico+City/Climate |title=Mexico City climate and weather |website=Word Travels |access-date=24 July 2014 |archive-date=26 નવેમ્બર 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141126164906/http://www.wordtravels.com/Cities/Mexico/Mexico+City/Climate |url-status=dead }}</ref> |}} </div> === ભૂગોળ === મેક્સિકો શહેર એ મેક્સિકો ખીણમાં સમુદ્રની સપાટીથી ૨,૩૦૦ મીટર (૭,૮૦૦ ફીટ)ની ઉંચાઈ પર આવેલું છે.<ref>{{citeweb|url = http://www.mexicocity.com/v/geography/|title = Mexico Geography-Information, climate and weather in Mexico|access-date = 1 August 2014}}</ref> મેક્સિકો શહેર ૧૬ પરગણાંઓમાં વિભાજીત છે: Álvaro Obregón, Azcapotzalco, Benito Juarez, Coyoacán, Cuajimalpa, Cuauhtémoc, Gustavo A. Madero, Iztacalco, Iztapalapa, Magdalena Contreras, Miguel Hidalgo, Milpa Alta, Tláhuac, Tlalpan, Venustiano Carranza and Xochimilco. મેક્સિકો શહેર મૂળભૂત રીતે ટેક્સકોકો તળાવ પર બાંધવામાં આવ્યું હતું, જે હાલમાં મોટાભાગે સૂકું છે. તળાવ ખાલી કરાતાં આજુ-બાજુનું પર્યાવરણ ઘણું બદલાઇ ગયું છે. ઘણી સ્થાનિક પ્રજાતિઓ જેવી કે અક્સોલોટી નાશ પામી છે અથવા ભયજનક સ્થિતિમાં છે. નજીકનાં પર્વતોમાં પોપોકાટેપેટિ અને ઇઝટાસિહુઆટિનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="Infoplease"/> === હવામાન === મેક્સિકો શહેરની ઉંચાઈ અત્યંત વધારે છે અને તે ઉચ્ચપ્રદેશનું હવામાન ધરાવે છે. એટલે કે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન તાપમાન વધુ અથવા મધ્યમ રહે છે. ઉનાળામાં ભેજનું પ્રમાણ શિયાળા કરતાં વધુ હોય છે. ઘણી વખત શિયાળામાં શહેરમાં ઠાર પડે છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:મેક્સિકો]] [[શ્રેણી:રાજધાની]] t70i4x4eyy5zvxgbl8na21tnntgyxdy 0 71012 902038 894861 2026-07-03T04:50:30Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902038 wikitext text/x-wiki {{ભાષાંતર}} {{હિન્દુત્વ}} '''યજુર્વેદ''' ([[સંસ્કૃત]]: यजुर्वेद) [[હિંદુ ધર્મ]]<nowiki/>ના મૂળ શાસ્ત્ર એવા વેદો પૈકીનો બીજો વેદ છે, જે ગદ્ય શૈલીમાં લખાયેલા મંત્રોનો બનેલો છે.<ref name="mwitzel76">Michael Witzel (2003), "Vedas and Upaniṣads", in The Blackwell Companion to Hinduism (Editor: Gavin Flood), Blackwell, [[:en:Special:BookSources/0631215352|ISBN 0-631215352]], pages 76-77</ref>] યજુર્વેદમાં યજ્ઞ કરતી વખતે યજ્ઞવેદીની સામે બેસીને બ્રાહ્મણ જે મંત્રો બોલે છે તેવા મંત્રોનું અને વિવિધ યજ્ઞો કરવા માટેના વિધિ-વિધાનનું સંકલન છે.<ref name="mwitzel76">Michael Witzel (2003), "Vedas and Upaniṣads", in The Blackwell Companion to Hinduism (Editor: Gavin Flood), Blackwell, [[:en:Special:BookSources/0631215352|ISBN 0-631215352]], pages 76-77</ref> યજુર્વેદનો ચોક્કસ રચનાકાળ જાણી શકાયો નથી, પરંતુ આ વિષયમાં સંશોધન કરનારા મોટાભાગના સંશોધનકારો તેને ઈ.સ.પૂર્વે ૧૨૦૦થી ૧૦૦૦ની આસપાસમાં રચવામાં આવ્યો હોવાનું માને છે, જેનો અર્થ એ થાય છે કે યજુર્વેદ, [[સામવેદ]] અને [[અથર્વવેદ]]<nowiki/>ના કાળનો જ વેદ છે.<ref name="mwitzel68">Michael Witzel (2003), "Vedas and Upaniṣads", in The Blackwell Companion to Hinduism (Editor: Gavin Flood), Blackwell, [[:en:Special:BookSources/0631215352|ISBN 0-631215352]], pages 68-70</ref> યજુર્વેદને ખાસ કરીને બે ભાગમાં વિભાજીત કરવામાં આવે છે, કૃષ્ણ યજુર્વેદ અને શુક્લ યજુર્વેદ, જેને અંગ્રેજીમાં અનુક્રમે કાળો (શ્યામ-યજુર્વેદ - "black" Yajurveda) અને સફેદ (સફેદ - યજુર્વેદ - "White" Yajurveda) તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. કૃષ્ણ યજુર્વેદમાં કૃષ્ણ, કે જે કાળા રંગનો સૂચક છે, તેનો અર્થ એ થાય છે કે યજુર્વેદનો એવો ભાગ કે જેમાં મંત્રોની ગોઠવણી અનિયમિત, અસ્પષ્ટ અને પચરંગી છે; જ્યારે તેથી ઉલટું શુક્લ કે જે શ્વેત રંગનો સૂચક છે, એ શુક્લ યજુર્વેદમાં મંત્રો સ્પષ્ટ, નિયમિત અને ક્રમબદ્ધ ગોઠવાયેલા છે.<ref name="pauldeussen217">Paul Deussen, Sixty Upanishads of the Veda, Volume 1, Motilal Banarsidass, [[:en:Special:BookSources/9788120814684|ISBN 978-8120814684]], pages 217-219</ref> કૃષ્ણ યજુર્વેદના ચાર સંસ્કરણો મળી આવે છે જ્યારે શુક્લ યજુર્વેદ બે સંસ્કરણોના રૂપમાં સચવાએલો જોવા મળે છે.<ref name="prabhakar">CL Prabhakar (1972), The Recensions of the Sukla Yajurveda, Archív Orientální, Volume 40, Issue 1, pages 347-353</ref> યજુર્વેદની સૌથી જૂની સંહિતામાં ૧૮૭૫ શ્લોકો છે, જે સર્વથા ભિન્ન હોવા છતાં [[ઋગ્વેદ]]<nowiki/>ના શ્લોકો પરથી રચાએલા હોય તેવા છે.<ref>Antonio de Nicholas (2003), Meditations Through the Rig Veda: Four-Dimensional Man, [[:en:Special:BookSources/9780595269259|ISBN 978-0595269259]], pages 273-274</ref><ref>Edmund Gosse, {{ઢાંચો:Google books|xco9AQAAIAAJ|Short histories of the literatures of the world|page = 181}}Google Books, New York: Appleton, page 181</ref> તેના બાદનું સ્તર શતપથ બ્રાહ્મણ છે, જે વૈદિક ધર્મના બ્રાહ્મણ શાસ્ત્રોમાં સૌથી મોટો ગ્રંથ છે.<ref>Frits Staal (2009), Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights, Penguin, [[:en:Special:BookSources/9780143099864|ISBN 978-0143099864]], pages 149-153, Quote: "The Satapatha is one of the largest Brahmanas.</ref> જ્યારે સૌથી તાજી કે નવી સંહિતામાં ઘણાબધા પ્રાથમિક [[ઉપનિષદો|ઉપનિષદોનો]] સમાવેશ થાય છે, એવા ઉપનિષદો જેમનો હિંદુ તત્ત્વજ્ઞાન/દર્શનશાસ્ત્ર પર ખાસો એવો પ્રભાવ છે. આ ઉપનિષદો છે: બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ, ઈશ ઉપનિષદ, તૈત્તિરીય ઉપનિષદ, કઠ ઉપનિષદ, શ્વેતાશ્વતર ઉપનિષદ અને મૈત્રી ઉપનિષદ.<ref name="The Philosophy of the Upanishads">Paul Deussen, [https://archive.org/stream/philosophyofupan00deus#page/22/mode/2up The Philosophy of the Upanishads], Motilal Banarsidass (2011 Edition), [[:en:Special:BookSources/9788120816206|ISBN 978-8120816206]], page 23</ref><ref name="Patrick Olivelle 1998 pages 1-17">Patrick Olivelle (1998), Upaniṣhads, Oxford University Press, [[:en:Special:BookSources/0192822926|ISBN 0-19-282292-6]], pages 1-17</ref>તે હિન્દૂ ધર્મ નો એક મહત્વ નો ગ્રંથ છે == વ્યુત્પત્તિ == [[ચિત્ર:Yajna1.jpg|thumb|યજુર્વેદમાં રહેલા શ્લોકો યજ્ઞ દરમ્યાન વપરાતા મંત્રો અને વિધિઓનું વર્ણ કરે છે. યજ્ઞમાં હવિષ તરીકે ઘી, અનાજ, સુગંધી દ્રવ્ય અને ગાયના દૂધનો ઉપયોગ થાય છે.]] યજુર્વેદ શબ્દ બે સંસ્કૃત શબ્દો યજુર્ (यजुस्) અને વેદ (वेद)ની સંધિથી બનેલો શબ્દ છે. વેદનો અર્થ છે, જ્ઞાન. યજુસ્ કે યજુર્ શબ્દનો એક અર્થ થાય છે "ધાર્મિક આદર, પૂજાપાત્ર, આરાધના, બલિ, યજ્ઞ, યજ્ઞમંત્ર, વગેરે".<ref>Monier Monier Williams, Sanskrit English Dictionary, Oxford University Press, Entry for Yajus, page 839</ref> જ્યારે બીજો અર્થ અમુક સંશોધનકર્તાઓ "ગદ્ય કે ગેય" એવો કરે છે.<ref>WJ Johnson (2009), [http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198610250.001.0001/acref-9780198610250-e-2769 Yajus], A Dictionary of Hinduism, Oxford University Press, [[:en:Special:BookSources/9780198610250|ISBN 978-0198610250]]</ref> == વિષય == === સંહિતાઓ === વાજસ્નેયી સંહિતામાં ૪૦ અધ્યાય છે, જેમાં નીચેની વિધિઓમાં વપરાતા મંત્રોનો સમાવેશ છે:<ref name="rgriffithwycontents">Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n6/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, page i-xvi</ref> સંદર્ભવિ અધ્યાય ક્રમાંક વિધિનું નામ ૧ {| class="wikitable" align=center style = " background: transparent; " |+ શુક્લ યજુર્વેદના અધ્યાય<ref name=rgriffithwycontents/> |-style="text-align: center;" | width=50px|અધ્યાય ક્રમાંક. | width=80px style="background: #ffad66;" | વિધિ (કર્મકાંડ)નું નામ | width=40px | સમયગાળો (દિવસ) | width= 340px style="background: #ffad66;" | કર્મકાંડનો પ્રકાર | width=60px | સંદર્ભ |- | height="50px" style="text-align: center" width="120px" | ૧-૨ | width="80px" | દર્શપૂર્ણમાસ (પૂનમ અને અમાસની વિધિ) | style="text-align: center" width="40px" | ૨ | width="340px" | યજ્ઞમાં ગાયનું દૂધ હોમવું. વાછરડાઓને ગાયથી છૂટા પાડવા. | width="60px" | <ref>Frits Staal (2009), Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights, Penguin, [[:en:Special:BookSources/9780143099864|ISBN 978-0143099864]], page 124</ref><ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n24/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 1-16</ref> |- | height="50px" style="text-align: center" width="120px" |૩ | width="80px" | અગ્નિહોત્ર | style="text-align: center" width="40px" | ૧ | width="340px" | યજ્ઞમાં દૂધ અને માખણ હોમવું. ત્રણ મૂખ્ય ઋતુઓ (વસંત, વર્ષા અને શરદ)નું સ્વાગત | width="60px" | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n40/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 17-25</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |4-8 | width=80px | [[Somayajna]] | width=40px style="text-align: center" | | width= 340px | Bathe in river. Offer milk and soma to fire. Offerings to deities of thought, speech. Prayer to [[Vishnu]] to harm no crop, guard the cattle, expel demons. | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n50/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 26-70</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |9-10 | width=80px | [[Vajapeya]] and [[Rajasuya]] | width=40px style="text-align: center" | | width= 340px | Cup of Victory, Inauguration of a King. Offering of butter and Sura (a kind of beer or wine) to fire. | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n94/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 71-86</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |11-18 | width=80px | [[Agnicayana]] | width=40px style="text-align: center" | 360 | width= 340px | Formulas and rituals for building altars and hearths for Agni [[yajna]], with largest in the shape of outspread eagle or falcon. | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n110/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 87-171</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |19-21 | width=80px | Sautramani | width=40px style="text-align: center" | | width= 340px | Offerings of ''Masara'' (rice-barley liquor plus boiled millet) to fire. Expiate evil indulgences in soma-drinking. For dethroned king, for soldiers going to war for victory, for regulars to acquire cattle and wealth. | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n196/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 172-204</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |22-25 | width=80px | [[Ashvamedha]] | width=40px style="text-align: center" | 180 or 360 | width= 340px | Only by King. A horse is released, followed by armed soldiers, wherein anyone who stops or harms the wandering horse is declared enemy of state. The horse is returned to the capital and is ceremoniously slaughtered by the soldiers. Eulogy to the departed horse. Prayers to deities. | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n228/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 205-234</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |26-29 | width=80px | | width=40px style="text-align: center" | | width= 340px | Supplementary formulas for above sacrifices | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n258/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 235-254</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |30-31 | width=80px | Purushamedha | width=40px style="text-align: center" | | width= 340px | Symbolic sacrifice of [[Purusha]] (Cosmic Man). Nominal victim played the part, but released uninjured after the ceremony, according to [[Max Muller]]<ref>Max Muller, {{Google books|GoU5AQAAMAAJ|The Sacred Books of the East|page=407}}, Volume 44, Part 5, Oxford University Press; Also see A Weber's agreement that this was symbolic on page 413</ref> and others.<ref>Oliver Leaman (2006), Encyclopedia of Asian Philosophy, Routledge, ISBN 978-0415172813, page 557, Quote: "It should be mentioned that although provision is made for human sacrifice (purusha-medha) this was purely symbolic and did not involve harm to anyone".</ref> A substitute for ''Ashvamedha'' (horse sacrifice). The ritual plays out the cosmic creation. | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n278/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 255-263</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |32-34 | width=80px | Sarvamedha | width=40px style="text-align: center" | 10 | width= 340px | Stated to be more important than ''Purushamedha'' above. This ritual is a sacrifice for Universal Success and Prosperity. Ritual for one to be wished well, or someone leaving the home, particularly for solitude and [[moksha]], who is offered "curd and ghee (clarified butter)". | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n286/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 264-287</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |35 | width=80px | Pitriyajna | width=40px style="text-align: center" | | width= 340px | Ritual funeral-related formulas for [[Antyesti|cremation]]. Sacrifice to the Fathers and Ancestors. | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n310/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 288-290</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |36-39 | width=80px | [[Pravargya]] | width=40px style="text-align: center" | | width= 340px | According to Griffith, the ritual is for long life, unimpaired faculties, health, strength, prosperity, security, tranquility and contentment. Offerings of cow milk and grains to yajna fire. | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n314/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 291-303</ref> |- | height=50px width=120px style="text-align: center" |40 | width=80px | | width=40px style="text-align: center" | | width= 340px | This chapter is not an external sacrifice ritual-related. It is [[Isha Upanishad]], a philosophical treatise about inner Self ([[Atman (Hinduism)|Atman]], Soul). The verse 40.6 states, "The man who in his Self beholds all creatures and all things that be, And in all beings sees his Self, then he doubts no longer, ponders not. | width=60px | <ref>Ralph Griffith, [https://archive.org/stream/textswhiteyajur00grifgoog#page/n326/mode/2up The texts of the white Yajurveda] EJ Lazarus, pages 304-310</ref> |} ==આ પણ જુઓ== *[[ઋગ્વેદ]] *[[સામવેદ]] *[[અથર્વવેદ]] ==બાહ્ય કડીઓ== * [http://sa.wikisource.org/wiki/यजुर्वेदः વિકિસ્ત્રોત સંસ્કૃત પર यजुर्वेदः] * [http://www.vedpuran.com/# '''વેદ-પુરાણ'''] - અહી ચાર વેદો તથા દશ થી વધુ પુરાણ હિંદી અર્થ સહિત ઉપલબ્ધ છે. * [http://www.sacred-texts.com/hin/wyv/index.htm ''The Texts of the White Yajurveda''] Ralph Griffith Translation (1899) * [http://www.sacred-texts.com/hin/yv/index.htm ''The Yajur Veda – Taittiriya Sanhita''] AB Keith Translation (1914) * [http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/VedicConcordance/ReadmeEng.html A Vedic Concordance (includes Yajur Veda)], Updated Edition, Harvard University, [https://archive.org/stream/vedicconcordance00bloouoft#page/n7/mode/2up Bloomfield's Old Edition] * [http://www.worldcat.org/oclc/63305702 The Taittirīya Sanhitá of the Black Yajur Veda], Rámanáráyana Vidyáratna, Mahesáchandra Nyáyaratna, Satyavrata Sámaśramí * [http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcd/ind/aind/ved/yvw/vs/vs.htm TITUS Texts] Sanskrit text of Vājasaneyi-Saṃhitā * [https://archive.org/stream/indischestudien09gesegoog ''Die Taittirîya-Samhita''] 1871 * [http://www.sanskritweb.net/yajurveda Sanskrit Web] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207014325/http://www.sanskritweb.net/yajurveda/ |date=2009-02-07 }} Sanskrit texts of Taittiriya-Samhita,Brahmana,Aranyaka, Ekagni-Kanda etc. with English translations of the Taittiriya-Samhita. == સંદર્ભો == {{Reflist|30em}} [[શ્રેણી:વેદ]] [[શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય]] [[શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ]] [[શ્રેણી:સંસ્કૃત ગ્રંથ]] 7lctl84sr97r9203jxta3apoyz3qgw6 10 82672 902043 899408 2026-07-03T08:19:59Z Dsvyas 561 902043 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ગુજરાતી ભાષા |title = [[ગુજરાતી ભાષા]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |list1 = * [[ગુજરાતી ભાષા]] ** [[જૂની ગુજરાતી]] ** [[મધ્યકાળની ગુજરાતી]] ** [[ગુજરાતી ભાષાઓ|ગુજરાતી સંલગ્ન ભાષાઓ]] * [[ગુજરાતી વ્યાકરણ|વ્યાકરણ]] * [[ગુજરાતી લિપિ|લિપિ]] * [[ગુજરાતી બ્રેઇલ|અંધલિપિ]] * [[ગુજરાતી અંક|અંક]] * [[ગુજરાતી સાહિત્ય|સાહિત્ય]] ** [[ગુજરાતી બાળસાહિત્ય|બાળસાહિત્ય]] ** [[ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી|સાહિત્યકારો]] * [[સાર્થ જોડણીકોશ]] * [[ગુજરાતી પત્રકારત્વ|પત્રકારત્વ]] ** [[ગુજરાતી દૈનિકપત્રોની યાદી]] |list2= * [[ગુજરાતી સિનેમા|સિનેમા]] ** [[ગુજરાતી ફિલ્મોની યાદી]] * [[ગુજરાતી રંગભૂમિ]] * [[ગુજરાતી ભાષીઓની સંખ્યા મુજબ ભારતીય રાજ્યોની યાદી]] }} [[શ્રેણી:ગુજરાતી ભાષા]] <noinclude> {{collapsible option}} [[શ્રેણી:ભાષાઓ]] </noinclude> hg3ho9sph2rvugt0034n80bo1zyczje 0 113394 902028 891686 2026-07-02T17:51:57Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902028 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} [[ચિત્ર:PhishingTrustedBank.png|thumb| ફિશિંગ ઇમેઇલ ઉદાહરણ, અધિકારી તરીકે છૂપી [[ઇ-મેઇલ|ઇમેઇલ]] એક (કાલ્પનિક) બેંક છે. પ્રેષક ફિશરની વેબસાઇટ પર "પુષ્ટિ" કરીને પ્રાપ્તિકર્તાને ગુપ્ત માહિતી પ્રગટ કરવા માટે છેતરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. ''પ્રાપ્ત થઈ'' છે અને ''અસમાનતાના'' કારણ કે પ્રાપ્ત થયેલ અનુક્રમે શબ્દો ખોટી જોડણી નોંધ કરો. જો કે બેંકના વેબપૃષ્ઠનો [[યુનિફોર્મ રિસોર્સ લોકેટર|URL]] કાયદેસર લાગે છે, તેમ છતાં ફિશરના વેબપેજ પર હાયપરલિંક નિર્દેશ કરે . ]] ફિશિંગ એ ઇલેક્ટ્રોનિક સંદેશાવ્યવહારમાં વિશ્વાસપાત્ર એન્ટિટી તરીકે પોતાને વેશપલટો દ્વારા વપરાશકર્તા નામ, પાસવર્ડો અને ક્રેડિટ કાર્ડ વિગતો જેવી સંવેદનશીલ માહિતી મેળવવાનો છેતરપિંડી પ્રયાસ છે.<ref>{{cite book|title=Handbook of Information and Communication Security|last=Ramzan|first=Zulfikar|publisher=Springer|year=2010|isbn=978-3-642-04117-4|editor-last1=Stamp|editor-first1=Mark|chapter=Phishing attacks and countermeasures|editor-last2=Stavroulakis|editor-first2=Peter|chapter-url=https://books.google.com/books?id=I-9P1EkTkigC&pg=PA433}}</ref><ref>Van der Merwe, A J, Loock, M, Dabrowski, M. (2005), Characteristics and Responsibilities involved in a Phishing Attack, Winter International Symposium on Information and Communication Technologies, Cape Town, January 2005.</ref>સામાન્ય રીતે ઇમેઇલ સ્પોફિંગ અથવા ઇન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે,<ref name="DMARC3">{{cite web|url=http://googleonlinesecurity.blogspot.jp/2012/01/landing-another-blow-against-email.html|title=Landing another blow against email phishing (Google Online Security Blog)|access-date=June 21, 2012}}</ref> તે ઘણીવાર વપરાશકર્તાઓને બનાવટી વેબસાઇટ પર વ્યક્તિગત માહિતી દાખલ કરવા સૂચના આપે છે જે કાયદેસર સાઇટના દેખાવ અને લાગણી સાથે મેળ ખાય છે.<ref>{{cite web|url=https://www.sans.org/security-awareness-training/resources/stop-phish|title=Stop That Phish|last1=Dudley|first1=Tonia|publisher=SANS.org|access-date=6 November 2019|archive-date=21 માર્ચ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210321122527/https://www.sans.org/security-awareness-training/resources/stop-phish|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.7xter.com/2016/08/phishing.html|title=What is Phishing?|last=|first=|date=2016-08-14|website=|access-date=|archive-date=2016-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016230423/https://www.7xter.com/2016/08/phishing.html|url-status=dead}}</ref> ફિશિંગ એ વપરાશકર્તાઓને છેતરવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી સામાજિક એન્જિનિયરિંગ તકનીકોનું એક ઉદાહરણ છે. વપરાશકર્તાઓને સોશિયલ વેબ સાઇટ્સ, હરાજી સાઇટ્સ, બેન્કો, paymentનલાઇન ચુકવણી પ્રોસેસર્સ અથવા આઇટી એડમિનિસ્ટ્રેટર્સ જેવા વિશ્વસનીય પક્ષોમાંથી આવતા સંદેશાવ્યવહાર દ્વારા મુક્ત કરવામાં આવે છે. <ref name="Google">{{Cite web|url=http://googleonlinesecurity.blogspot.jp/2012/06/safe-browsing-protecting-web-users-for.html|title=Safe Browsing (Google Online Security Blog)|access-date=June 21, 2012}}</ref> ફિશીંગની ઘટનાઓ સાથે વ્યવહાર કરવાના પ્રયત્નોમાં કાયદો, વપરાશકર્તા તાલીમ, લોક જાગૃતિ અને તકનીકી સુરક્ષા પગલાઓ (ફિશિંગના હુમલાને કારણે હાલની વેબ સિક્યુરિટીમાં નબળાઇઓનું વારંવાર શોષણ થાય છે) નો સમાવેશ થાય છે<ref name="Jos20072">{{cite web|url=http://www.unik.no/people/josang/papers/JAGAM2007-ACSAC.pdf|title=Security Usability Principles for Vulnerability Analysis and Risk Assessment.|last=Jøsang|first=Audun|year=2007|work=Proceedings of the Annual Computer Security Applications Conference 2007 (ACSAC'07)|display-authors=etal|access-date=2020-03-02|archive-date=2018-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831175804/https://www.mn.uio.no/its/|url-status=dead}}</ref>. શબ્દ પોતે એક છે નવો અખતરો હતો એક તરીકે બનાવવામાં homophone ના ''[[માછીમારી]] .'' == તકનીક == === ફિશિંગ પ્રકારો === ==== ભાલા ફિશિંગ ==== ચોક્કસ વ્યક્તિઓ અથવા કંપનીઓ પર નિર્દેશિત ફિશિંગ પ્રયત્નોને ''ભાલા ફિશિંગ'' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. <ref>{{Cite web|url=https://docs.microsoft.com/en-us/windows/security/threat-protection/intelligence/phishing#spear-phishing|title=Spear phishing|website=Windows IT Pro Center|access-date=March 4, 2019}}</ref> બલ્ક ફિશિંગથી વિપરીત, ભાલા ફિશિંગ હુમલાખોરો તેમની સફળતાની સંભાવનાને વધારવા માટે તેમના લક્ષ્ય વિશેની વ્યક્તિગત માહિતી ઘણીવાર એકત્રિત કરે છે અને તેનો ઉપયોગ કરે છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.firmex.com/blog/spear-phishing-whos-getting-caught/|title=Spear Phishing: Who's Getting Caught?|last=Stephenson|first=Debbie|date=2013-05-30|publisher=Firmex|access-date=July 27, 2014|archive-date=2014-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811102334/http://www.firmex.com/blog/spear-phishing-whos-getting-caught/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|title=NSA/GCHQ Hacking Gets Personal: Belgian Cryptographer Targeted|url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/nsagchq-hacking-gets-personal-belgian/|access-date=10 September 2018|work=Info Security magazine|date=3 February 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Leyden|first=John|title=RSA explains how attackers breached its systems|url=https://www.theregister.co.uk/2011/04/04/rsa_hack_howdunnit/|access-date=10 September 2018|work=The Register|date=4 April 2011}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Winterford|first=Brett|title=Epsilon breach used four-month-old attack|url=https://www.itnews.com.au/news/epsilon-breach-used-four-month-old-attack-253712|access-date=10 September 2018|work=itnews.com.au|publisher=itnews.com.au|date=7 April 2011}}</ref> થ્રેટ ગ્રુપ -4127 (ફેન્સી રીંછ) હિલેરી ક્લિન્ટનના 2016 ના રાષ્ટ્રપતિ અભિયાન સાથે જોડાયેલા ઇમેઇલ એકાઉન્ટ્સને લક્ષ્ય બનાવવા માટે ભાલા ફિશિંગ યુક્તિઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તેઓએ લક્ષ્યાંકિત વપરાશકર્તાઓને ધમકાવવા માટે 1,800 થી વધુ ગૂગલ એકાઉન્ટ્સ પર હુમલો કર્યો અને એકાઉન્ટ્સ-ગૂગલ.કોમ ડોમેન લાગુ કર્યા... <ref>{{Cite web|url=https://www.secureworks.com/research/threat-group-4127-targets-google-accounts|title=Threat Group-4127 Targets Google Accounts|website=www.secureworks.com|language=en|access-date=2017-10-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/how-the-russians-hacked-the-dnc-and-passed-its-emails-to-wikileaks/2018/07/13/af19a828-86c3-11e8-8553-a3ce89036c78_story.html?noredirect=on|title=How the Russians hacked the DNC and passed its emails to WikiLeaks|last=Nakashima|first=Ellen|date=July 13, 2018|work=The Washington Post|access-date=February 22, 2019|last2=Harris|first2=Shane}}</ref> ==== વ્હેલિંગ ==== વ્હેલિંગ શબ્દ ખાસ કરીને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને અન્ય ઉચ્ચ-પ્રોફાઇલ લક્ષ્યો પર નિર્દેશિત ભાલા ફિશિંગ હુમલાઓનો સંદર્ભ આપે છે..<ref>{{cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2008/04/16/whaling_expedition_continues/.|title=Fake subpoenas harpoon 2,100 corporate fat cats|publisher=The Register|archive-url = https://www.webcitation.org/5w9YcgvUb?url=http://www.theregister.co.uk/2008/04/16/whaling_expedition_continues/|archive-date=January 31, 2011|access-date=April 17, 2008|url-status=live|df=mdy}}</ref> આ કિસ્સાઓમાં, ઉપલા મેનેજર અને કંપનીમાં વ્યક્તિની ભૂમિકાને લક્ષ્ય બનાવવા માટે સામગ્રીને ઘડવામાં આવશે. વ્હેલિંગ એટેક ઇમેઇલની સામગ્રી એક એક્ઝિક્યુટિવ મુદ્દો હોઈ શકે છે જેમ કે સબપેના અથવા ગ્રાહકની ફરિયાદ.<ref>{{cite web|url=http://netforbeginners.about.com/od/scamsandidentitytheft/f/What-Is-Whaling-Spear-Phishing.htm|title=What Is 'Whaling'? Is Whaling Like 'Spear Phishing'?|publisher=About Tech|archive-url = https://web.archive.org/web/20111018140959/http://netforbeginners.about.com/od/scamsandidentitytheft/f/What-Is-Whaling-Spear-Phishing.htm|archive-date=October 18, 2011|access-date=March 28, 2015|url-status=live}}</ref> ==== ક્લોન ફિશિંગ ==== ક્લોન ફિશિંગ એ ફિશિંગ એટેકનો એક પ્રકાર છે જેમાં કાયદેસર, અને અગાઉ વિતરિત, જોડાણ અથવા લિંક ધરાવતા ઇમેઇલની સામગ્રી અને પ્રાપ્તકર્તા સરનામું (ઇસ) લેવામાં આવે છે અને લગભગ સમાન અથવા ક્લોન ઇમેઇલ બનાવવા માટે વપરાય છે. ઇમેઇલની અંદરની જોડાણ અથવા લિંકને દૂષિત સંસ્કરણથી બદલવામાં આવે છે અને તે પછી મૂળ પ્રેષક તરફથી આવવા માટે સ્ફોફ કરેલા ઇમેઇલ સરનામાંથી મોકલવામાં આવે . તે મૂળ અથવા મૂળમાં અપડેટ કરેલું સંસ્કરણ ફરીથી મોકલવાનો હોવાનો દાવો કરી શકે છે. લાક્ષણિક રીતે આને કાયદેસર ઇમેઇલ મેળવવા માટે દૂષિત તૃતીય પક્ષ માટે અગાઉ મોકલનાર અથવા પ્રાપ્તકર્તાને હેક કરવાની જરૂર છે. <ref>{{Cite web|url=https://www.cert.govt.nz/individuals/alerts/invoice-scams-affecting-new-zealand-businesses/|title=Invoice scams affecting New Zealand businesses|publisher=NZCERT|access-date=1 July 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Parker|first=Tamsyn|title=House invoice scam leaves couple $53k out of pocket|url=https://www.nzherald.co.nz/personal-finance/news/article.cfm?c_id=12&objectid=12104611|access-date=1 July 2019|work=NZ Herald|date=18 August 2018|archive-date=21 માર્ચ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210321122512/https://www.nzherald.co.nz/business/house-invoice-scam-leaves-couple-53k-out-of-pocket/VNE22E6I3N4JV57C64WWOKATOI/|url-status=dead}}</ref> === લિંક મેનીપ્યુલેશન === ફિશિંગની મોટાભાગની પદ્ધતિઓ ઇમેઇલમાં કડી બનાવવા માટે રચાયેલ તકનીકી છેતરપિંડીના કેટલાક પ્રકારનો ઉપયોગ કરે છે (અને સ્પોફ્ફાઇડ વેબસાઇટ જે તે તરફ દોરી જાય છે) તે સ્ફુફ્ડ સંસ્થાની છે. <ref name="BustSpammers2">{{cite web|url=http://www.bustspammers.com/phishing_links.html|title=Get smart on Phishing! Learn to read links!|archive-url = https://www.webcitation.org/6mfqUkatY?url=http://www.bustspammers.com/phishing_links.html|archive-date=December 11, 2016|access-date=December 11, 2016|url-status=live}}</ref>જોડણીવાળા URL અથવા સબડોમેન્સનો ઉપયોગ એ ફિશર્સ દ્વારા સામાન્ય યુક્તિઓ છે. નીચેના ઉદાહરણ URL માં, <nowiki>http://www.yourbank.example.com/</nowiki>, એવું લાગે છે કે URL તમને તમારીબેંક વેબસાઇટના ઉદાહરણ વિભાગમાં લઈ જશે; ખરેખર આ URL<ref>{{Cite web|url=http://news.softpedia.com/news/hidden-javascript-redirect-makes-phishing-pages-harder-to-detect-505295.shtml|title=Hidden JavaScript Redirect Makes Phishing Pages Harder to Detect|last=Cimpanu|first=Catalin|date=June 15, 2016|website=Softpedia News Center|publisher=Softpedia|quote=Hovering links to see their true location may be a useless security tip in the near future if phishers get smart about their mode of operation and follow the example of a crook who recently managed to bypass this browser built-in security feature.|access-date=May 21, 2017|archive-date=માર્ચ 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210321122516/https://news.softpedia.com/news/hidden-javascript-redirect-makes-phishing-pages-harder-to-detect-505295.shtml|url-status=dead}}</ref> ઉદાહરણ વેબ્સના "તમારી બેંક" (એટલે ​​કે ફિશિંગ) વિભાગ તરફ નિર્દેશ કરે આંતરરાષ્ટ્રીયકૃત ડોમેન નામો (આઈડીએન) આઇડીએન સ્પોફિંગ <ref>{{Cite web|url=http://www.shmoo.com/idn/homograph.txt|title=The State of Homograph Attacks Rev1.1|last=Johanson, Eric|website=The Shmoo Group|archive-url = https://web.archive.org/web/20050823111335/http://www.shmoo.com/idn/homograph.txt|archive-date=August 23, 2005|access-date=August 11, 2005}}</ref> અથવા હોમોગ્રાફ એટેક દ્વારા ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે, <ref>{{Cite journal|last=Evgeniy Gabrilovich|last2=Alex Gontmakher|last-author-amp=yes|date=February 2002|title=The Homograph Attack|url=https://www.cs.technion.ac.il/~gabr/papers/homograph_full.pdf|journal=Communications of the ACM|volume=45|issue=2|page=128|doi=10.1145/503124.503156}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> કાયદેસર સાઇટની દૃષ્ટિથી સમાન વેબ સરનામાંઓ બનાવવા માટે, જે દૂષિત સંસ્કરણને બદલે દોરી જાય છે. વિશ્વાસુ સંગઠનોની વેબસાઇટ્સ પર વિશ્વસનીય ડોમેન સાથે દૂષિત URL ને વેશમાં રાખવા માટે ખુલ્લા યુઆરએલ રીડાયરેક્ટરનો ઉપયોગ કરીને ફિશરે સમાન જોખમનો લાભ લીધો છે. <ref>{{Cite news|url=https://www.theregister.co.uk/2006/08/15/barclays_phish_scam/|last=Leyden|first=John|title=Barclays scripting SNAFU exploited by phishers|date=August 15, 2006|publisher=The Register}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://q.queso.com/archives/001617|title=Goin' phishing with eBay|last=Levine, Jason|website=Q Daily News|access-date=December 14, 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theregister.co.uk/2007/12/12/phishing_redirection/|last=Leyden|first=John|title=Cybercrooks lurk in shadows of big-name websites|date=December 12, 2007|publisher=The Register}}</ref> ડિજિટલ સર્ટિફિકેટ પણ આ સમસ્યાનું નિરાકરણ લાવતા નથી કારણ કે ફિશર માટે માન્ય પ્રમાણપત્ર ખરીદવું અને ત્યારબાદ અસલી વેબસાઇટને છૂટા કરવા માટે સામગ્રી બદલવી, અથવા, SSL વિના ફિશ સાઇટને હોસ્ટ કરવાનું તદ્દન શક્ય છે. <ref name="Black Hat DC 2009">{{Cite news|url=http://www.thoughtcrime.org/software/sslstrip/.|title=Black Hat DC 2009|date=May 15, 2011|access-date=માર્ચ 2, 2020|archive-date=જાન્યુઆરી 3, 2015|archive-url=https://archive.is/20150103033611/http://www.thoughtcrime.org/software/sslstrip/|url-status=dead}}</ref> === ફિલ્ટર ચોરી === ફિશીશરોએ ફિશીંગ ઇમેઇલ્સમાં સામાન્ય રીતે વપરાતા ટેક્સ્ટને શોધવા માટે એન્ટી-ફિશિંગ ફિલ્ટર્સને મુશ્કેલ બનાવવા માટે કેટલીક વાર ટેક્સ્ટને બદલે છબીઓનો ઉપયોગ કર્યો છે. <ref>{{Cite web|url=http://news.netcraft.com/archives/2005/05/12/fraudsters_seek_to_make_phishing_sites_undetectable_by_content_filters.html|title=Fraudsters seek to make phishing sites undetectable by content filters|last=Mutton, Paul|website=Netcraft|archive-url = https://www.webcitation.org/5w9YzPsN0?url=http://news.netcraft.com/archives/2005/05/12/fraudsters_seek_to_make_phishing_sites_undetectable_by_content_filters.html|archive-date=January 31, 2011}}</ref> જવાબમાં, વધુ વ્યવહારદક્ષ એન્ટી-ફિશિંગ ફિલ્ટર્સ OCR (ical પ્ટિકલ કેરેક્ટર ઓળખાણ ) નો ઉપયોગ કરીને છબીઓમાં છુપાયેલા ટેક્સ્ટને ફરીથી પ્રાપ્ત કરવામાં સક્ષમ બને છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.powershow.com/viewfl/1f004e-ZDc1Z/The_use_of_Optical_Character_Recognition_OCR_software_in_spam_filtering_powerpoint_ppt_presentation|title=The use of Optical Character Recognition OCR software in spam filtering|website=PowerShow}}</ref> === બનાવટી વેબસાઇટ === કેટલાક ફિશિંગ સ્કેમ્સ જાવાસ્ક્રિપ્ટ આદેશોનો ઉપયોગ કરીને તેઓ તરફ દોરી જાય છે તે વેબસાઇટના એડ્રેસ બારને બદલવા માટે. <ref>{{Cite web|url=http://www.fraudwatchinternational.com/phishing-fraud/phishing-web-site-methods/|title=Phishing Web Site Methods|last=Mutton, Paul|website=FraudWatch International|archive-url = https://www.webcitation.org/5w9Z2iACi?url=http://www.fraudwatchinternational.com/phishing-fraud/phishing-web-site-methods/|archive-date=January 31, 2011|access-date=December 14, 2006}}</ref> આ ક્યાં તો સરનામાં બાર પર કાયદેસર URL ની તસવીર મૂકીને અથવા મૂળ પટ્ટી બંધ કરીને અને કાયદેસર URL સાથે આ રીતે એક નવું ખોલીને કરવામાં આવે . <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3608943.stm|title=Phishing con hijacks browser bar|date=April 8, 2004|publisher=BBC News}}</ref> કોઈ હુમલાખોર પીડિત સામે વિશ્વસનીય વેબસાઇટની પોતાની સ્ક્રિપ્ટોમાં સંભવિત ભૂલોનો પણ ઉપયોગ કરી શકે છે. <ref>{{Cite news|last=Krebs, Brian|title=Flaws in Financial Sites Aid Scammers|work=Security Fix|url=http://blog.washingtonpost.com/securityfix/2006/06/flaws_in_financial_sites_aid_s.html|access-date=June 28, 2006|archive-url=https://www.webcitation.org/5w9Z4mv7k?url=http://blog.washingtonpost.com/securityfix/2006/06/flaws_in_financial_sites_aid_s.html|archive-date=January 31, 2011}}</ref> આ પ્રકારના હુમલાઓ ( ક્રોસ-સાઇટ સ્ક્રિપ્ટીંગ તરીકે ઓળખાય છે) ખાસ કરીને સમસ્યારૂપ , કારણ કે તે વપરાશકર્તાને તેમની બેંક અથવા સેવાના પોતાના વેબ પૃષ્ઠ પર સાઇન ઇન કરવા માટે નિર્દેશ કરે છે, જ્યાં [[યુનિફોર્મ રિસોર્સ લોકેટર|વેબ]] સરનામાંથી સુરક્ષા સર્ટિફિકેટ સુધીનું બધું બરાબર દેખાય છે. હકીકતમાં, વેબસાઇટની લિંકને હુમલો કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે, નિષ્ણાતની જાણકારી વિના તેને શોધવાનું ખૂબ જ મુશ્કેલ બનાવે છે. 2006 માં પેપલ સામે આવી દોષનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{Cite web|url=http://news.netcraft.com/archives/2006/06/16/paypal_security_flaw_allows_identity_theft.html|title=PayPal Security Flaw allows Identity Theft|last=Mutton, Paul|website=Netcraft|archive-url = https://www.webcitation.org/5w9Z5zOVh?url=http://news.netcraft.com/archives/2006/06/16/paypal_security_flaw_allows_identity_theft.html|archive-date=January 31, 2011|access-date=June 19, 2006}}</ref>એજ રીતે. ફિશીંગ-સંબંધિત ટેક્સ્ટ માટે વેબસાઇટ્સને સ્કેન કરતી એન્ટિ-ફિશિંગ તકનીકોને ટાળવા માટે, ફિશર ક્યારેક [[એડોબ ફ્લેશ|ફ્લેશ-]] બેઝડ વેબસાઇટ્સ (ફ્લshશિંગ તરીકે ઓળખાય છે તે તકનીક) નો ઉપયોગ કરે . વાસ્તવિક વેબસાઇટ જેવું લાગે છે, પરંતુ મલ્ટિમીડિયા inબ્જેક્ટમાં ટેક્સ્ટને છુપાવે છે. <ref>{{Cite web|url=http://news.netcraft.com/archives/2007/01/15/phishing_attacks_continue_to_grow_in_sophistication.html|title=Phishing Attacks Continue to Grow in Sophistication|last=Miller, Rich|website=Netcraft|archive-url = https://www.webcitation.org/5w9Z7NfVB?url=http://news.netcraft.com/archives/2007/01/15/phishing_attacks_continue_to_grow_in_sophistication.html|archive-date=January 31, 2011|access-date=December 19, 2007}}</ref> === અપ્રગટ રીડાયરેક્ટ === કtર્ટ રીડાયરેક્ટ એ ફિશીંગ એટેક કરવા માટેની સૂક્ષ્મ પદ્ધતિ છે જે કડીઓ કાયદેસર દેખાય છે, પરંતુ ખરેખર ભોગ બનનારને હુમલાખોરની વેબસાઇટ પર રીડાયરેક્ટ કરે છે. અસરગ્રસ્ત સાઇટના ડોમેન પર આધારિત લોગ-ઇન પ popપઅપ હેઠળ સામાન્ય રીતે દોષનો માસ્કરેડ કરવામાં આવે છે.<ref name="CNET2">{{cite web|url=https://www.cnet.com/news/serious-security-flaw-in-oauth-and-openid-discovered/|title=Serious security flaw in OAuth, OpenID discovered|date=May 2, 2014|publisher=CNET|access-date=November 10, 2014}}</ref> તે જાણીતા શોષણ પરિમાણોના આધારે OAuth 2.0 અને OpenID ને પણ અસર કરી શકે છે. આ ઘણીવાર તૃતીય-પક્ષ એપ્લિકેશન વેબસાઇટ્સમાં ખુલ્લા રીડાયરેક્ટ અને એક્સએસએસ નબળાઈઓનો ઉપયોગ કરે છે. <ref name="Covert_Redirect_OAuth_OpenID2">{{cite web|url=http://tetraph.com/covert_redirect/oauth2_openid_covert_redirect.html|title=Covert Redirect Vulnerability Related to OAuth 2.0 and OpenID|date=May 1, 2014|publisher=Tetraph|access-date=November 10, 2014|archive-date=ઑગસ્ટ 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810105331/http://tetraph.com/covert_redirect/oauth2_openid_covert_redirect.html|url-status=dead}}</ref>વપરાશકર્તાઓને દૂષિત બ્રાઉઝર એક્સ્ટેંશન દ્વારા ગુપ્ત રીતે ફિશીંગ વેબસાઇટ્સ પર રીડાયરેક્ટ કરી શકાય .<ref name="Covert_Redirect_OAuth_OpenID3">{{cite web|url=http://tetraph.com/covert_redirect/oauth2_openid_covert_redirect.html|title=Covert Redirect Vulnerability Related to OAuth 2.0 and OpenID|date=May 1, 2014|publisher=Tetraph|access-date=November 10, 2014|archive-date=ઑગસ્ટ 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810105331/http://tetraph.com/covert_redirect/oauth2_openid_covert_redirect.html|url-status=dead}}</ref> સામાન્ય ફિશીંગ પ્રયાસો શોધવામાં સરળ હોઈ શકે છે કારણ કે દૂષિત પૃષ્ઠનું [[યુનિફોર્મ રિસોર્સ લોકેટર|URL]] સામાન્ય રીતે વાસ્તવિક સાઇટ લિંક્સથી અલગ હશે. અપ્રગટ રીડાયરેક્ટ માટે, કોઈ હુમલાખોર દૂષિત લ loginગિન પ popપઅપ સંવાદ બ withક્સથી સાઇટને દૂષિત કરવાને બદલે એક વાસ્તવિક વેબસાઇટનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ અપ્રગટ અન્ય લોકોથી અલગ રીડાયરેક્ટ બનાવે . <ref name="TomsGuid">{{Cite web|url=http://www.tomsguide.com/us/facebook-google-covert-redirect-flaw,news-18726.html|title=Facebook, Google Users Threatened by New Security Flaw|date=May 2, 2014|publisher=Tom's Guid|access-date=November 11, 2014}}</ref> <ref name="FoxNews">{{Cite web|url=http://www.foxnews.com/tech/2014/05/05/facebook-google-users-threatened-by-new-security-flaw/|title=Facebook, Google users threatened by new security flaw|date=May 5, 2014|publisher=FOX NEWS|access-date=November 10, 2014}}</ref> ઉદાહરણ તરીકે, એક ભોગ દૂષિત ફિશીંગ લિંક સાથે શરૂઆત ક્લિક્સ ધારી [[ફેસબુક]] . ફેસબુકની પ popપઅપ વિંડો પૂછશે કે પીડિતા એપ્લિકેશનને અધિકૃત કરવા માગે છે કે નહીં. જો પીડિત એપ્લિકેશનને અધિકૃત કરવાનું પસંદ કરે છે, તો હુમલાખોરને "ટોકન" મોકલવામાં આવશે અને પીડિતાની વ્યક્તિગત સંવેદનશીલ માહિતી ખુલ્લી થઈ શકે છે. આ માહિતીમાં ઇમેઇલ સરનામું, જન્મ તારીખ, સંપર્કો અને કાર્ય ઇતિહાસ શામેલ હોઈ શકે છે. <ref name="Covert_Redirect_OAuth_OpenID">{{Cite web|url=http://tetraph.com/covert_redirect/oauth2_openid_covert_redirect.html|title=Covert Redirect Vulnerability Related to OAuth 2.0 and OpenID|date=May 1, 2014|publisher=Tetraph|access-date=November 10, 2014|archive-date=ઑગસ્ટ 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810105331/http://tetraph.com/covert_redirect/oauth2_openid_covert_redirect.html|url-status=dead}}</ref> જો "ટોકન" ને વધુ વિશેષાધિકાર પ્રાપ્ત થયો હોય , હુમલાખોર મેલબોક્સ, presenceનલાઇન હાજરી અને મિત્રોની સૂચિ સહિત વધુ સંવેદનશીલ માહિતી મેળવી શકે છે. સૌથી ખરાબ વાત તો એ છે કે, હુમલાખોર સંભવત control વપરાશકર્તાના એકાઉન્ટને નિયંત્રિત અને સંચાલિત કરી શકે છે. <ref name="TheHackerNews">{{Cite web|url=http://thehackernews.com/2014/05/nasty-covert-redirect-vulnerability.html|title=Nasty Covert Redirect Vulnerability found in OAuth and OpenID|date=May 3, 2014|publisher=The Hacker News|access-date=November 10, 2014}}</ref> જો પીડિત એપ્લિકેશનને અધિકૃત કરવાનું પસંદ ન કરે, તો પણ તે અથવા તેણી હુમલાખોર દ્વારા નિયંત્રિત વેબસાઇટ પર રીડાયરેક્ટ થશે. આ સંભવિત રૂપે પીડિતા સાથે સમાધાન કરી શકે . <ref name="Yahoo_Report">{{Cite web|url=https://news.yahoo.com/facebook-google-users-threatened-security-192547549.html|title=Facebook, Google Users Threatened by New Security Flaw|date=May 2, 2014|publisher=Yahoo|access-date=November 10, 2014}}</ref> આ નબળાઈને વાંગ જિંગે ગણિતના પીએચ.ડી. દ્વારા શોધી કા wasી હતી. સિંગાપોરમાં નાન્યાંગ ટેકનોલોજીકલ યુનિવર્સિટીમાં શારીરિક અને ગણિત વિજ્ .ાનની શાળામાં વિદ્યાર્થી. <ref name="ScMagazine">{{Cite web|url=http://www.scmagazine.com/covert-redirect-vulnerability-impacts-oauth-20-openid/article/345407/|title='Covert Redirect' vulnerability impacts OAuth 2.0, OpenID|date=May 2, 2014|publisher=SC Magazine|access-date=November 10, 2014}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અપ્રગટ રીડાયરેક્ટ એ એક નોંધપાત્ર સલામતીની ખામી છે, જો કે તે [[ઇન્ટરનેટ]] માટે નોંધપાત્ર ધ્યાન આપવાનું જોખમ નથી. <ref name="Symantec">{{Cite web|url=http://www.symantec.com/connect/blogs/covert-redirect-flaw-oauth-not-next-heartbleed|title=Covert Redirect Flaw in OAuth is Not the Next Heartbleed|date=May 3, 2014|publisher=Symantec|access-date=November 10, 2014}}</ref> === સામાજિક ઈજનેરી === વપરાશકર્તાઓને વિવિધ તકનીકી અને સામાજિક કારણોસર વિવિધ પ્રકારની અનપેક્ષિત સામગ્રી પર ક્લિક કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી શકાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, દૂષિત જોડાણ સૌમ્ય કડી થયેલ ગૂગલ ડ Doc ક તરીકે માસ્કરેડ થઈ શકે . <ref>{{Cite news|last=Graham|first=Meg|title=This Gmail phishing attack is tricking experts. Here's how to avoid it.|url=http://www.chicagotribune.com/bluesky/originals/ct-gmail-phishing-attack-uiuc-bsi-20170119-story.html|access-date=28 January 2017|date=19 January 2017|archive-date=23 એપ્રિલ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423140727/https://www.chicagotribune.com/bluesky/originals/ct-gmail-phishing-attack-uiuc-bsi-20170119-story.html|url-status=dead}}</ref> ખોટી વાર્તાઓ ના લિધે જ. === વ Voiceઇસ ફિશિંગ === બધા ફિશિંગ હુમલાઓને બનાવટી વેબસાઇટની જરૂર હોતી નથી. સંદેશાઓ કે જેઓ બેંક તરફથી હોવાનો દાવો કરે છે, વપરાશકર્તાઓને તેમના બેંક ખાતાઓમાં સમસ્યાઓ અંગે ફોન નંબર ડાયલ કરવા જણાવ્યું હતું. <ref>{{Cite news|url=http://www.techweb.com/wire/security/186701001|last=Gonsalves|first=Antone|title=Phishers Snare Victims With VoIP|date=April 25, 2006|publisher=Techweb|archive-url=https://web.archive.org/web/20070328150301/http://www.techweb.com/wire/security/186701001|archive-date=March 28, 2007}}</ref> એકવાર ફોન નંબર (ફિશરની માલિકીની અને આઇપી સેવા પર વ aઇસ દ્વારા પ્રદાન કરાયેલ) ડાયલ થઈ ગયા પછી, વપરાશકર્તાઓને તેમના એકાઉન્ટ નંબર અને પિન દાખલ કરવા માટે પૂછશે. વિશસિંગ ( વ voice ઇસ ફિશિંગ) કેટલીકવાર બનાવટી કોલર-આઈડી ડેટાનો દેખાવ આપવા માટેનો ઉપયોગ કરે છે જે ક callsલ વિશ્વાસપાત્ર સંસ્થા દ્વારા આવે છે. <ref>{{Cite news|url=http://www.silicon.com/research/specialreports/voip/0,3800004463,39128854,00.htm|title=Identity thieves take advantage of VoIP|date=March 21, 2005|publisher=Silicon.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20050324073507/http://www.silicon.com/research/specialreports/voip/0%2C3800004463%2C39128854%2C00.htm|archive-date=March 24, 2005}}</ref> === અન્ય તકનીકો === * સફળતાપૂર્વક ઉપયોગમાં લેવાતો બીજો હુમલો એ ક્લાયંટને બેંકની કાયદેસર વેબસાઇટ પર ફોરવર્ડ કરવાનો છે, પછી પૃષ્ઠની ટોચ પર એક પ placeપઅપ વિંડો મૂકવા જે તે રીતે ઘણા વપરાશકર્તાઓને લાગે કે બેંક આ સંવેદનશીલ માહિતી માટે વિનંતી કરે છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.met.police.uk/fraudalert/docs/internet_bank_fraud.pdf|title=Internet Banking Targeted Phishing Attack|date=June 3, 2005|publisher=[[Metropolitan Police Service]]|archive-url = https://www.webcitation.org/5ndG8erWg?url=http://www.met.police.uk/fraudalert/docs/internet_bank_fraud.pdf|archive-date=February 18, 2010|access-date=March 22, 2009}}</ref> * ટેબનેબિંગ બહુવિધ ખુલ્લા ટsબ્સ સાથે, ટbedબ્ડ બ્રાઉઝિંગનો લાભ લે છે. આ પદ્ધતિ વપરાશકર્તાને શાંતિથી અસરગ્રસ્ત સાઇટ પર રીડાયરેક્ટ કરે છે. આ તકનીક મોટાભાગની ફિશિંગ તકનીકોના વિરુદ્ધ કાર્ય કરે છે જેમાં તે વપરાશકર્તાને સીધી કપટવાળી સાઇટ પર લઈ જતો નથી, પરંતુ બ્રાઉઝરના ખુલ્લા ટsબ્સમાંના એકમાં બનાવટી પૃષ્ઠ લોડ કરે છે. એટલે આ બધી તકનીકો વપરાયેલ . == ઇતિહાસ == === 1980 ના દાયકામાં === 1987 ના આંતરરાષ્ટ્રીય એચપી વપરાશકર્તાઓ જૂથ, ઇંટેરેક્સને આપેલા કાગળ અને પ્રસ્તુતિમાં ફિશિંગ તકનીકનું વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{Cite journal|last=Felix, Jerry|last2=Hauck, Chris|last-author-amp=yes|date=September 1987|title=System Security: A Hacker's Perspective|journal=1987 Interex Proceedings|volume=8|page=6}}</ref> === 1990 ના દાયકા === કહેવાય છે કે "ફિશિંગ" શબ્દનો ઉપયોગ spam૦ ના દાયકાના મધ્યભાગમાં જાણીતા સ્પામર અને હેકર, ખાન સી સ્મિથ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{Cite news|url=http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2002/07/22/story4.html?page=all|title=EarthLink wins $25 million lawsuit against junk e-mailer}}</ref> આ શબ્દનો પ્રથમ રેકોર્ડ કરેલો ઉલ્લેખ હેકિંગ ટૂલ એઓહેલ (તેના નિર્માતા મુજબ) માં જોવા મળે છે, જેમાં અમેરિકા users નલાઇન વપરાશકર્તાઓના પાસવર્ડો અથવા નાણાકીય વિગતો ચોરી કરવાનો પ્રયાસ કરવા માટેનો એક કાર્ય શામેલ કરેલ્ છે. <ref>{{Cite news|first=Mike|last=Langberg|title=AOL Acts to Thwart Hackers|date=September 8, 1995|work=[[San Jose Mercury News]]|url=http://simson.net/clips/1995/95.SJMN.AOL_Hackers.html}}</ref> ==== પ્રારંભિક એઓએલ ફિશિંગ ==== એઓએલ પર ફિશિંગ એ વેરેઝ સમુદાય સાથે નજીકથી સંકળાયેલું હતું જેણે લાઇસન્સ વિના સ software ફ્ટવેર અને બ્લેક ટોપી હેકિંગ સીનનું અદલાબદલ કર્યું હતું જે ક્રેડિટ કાર્ડની છેતરપિંડી અને અન્ય crimesનલાઇન ગુનાઓનું કારણ બને છે. એઓએલ અમલીકરણ એઓએલ ચેટ રૂમમાં નકલી સોફ્ટવેર અને ચોરી કરેલા એકાઉન્ટ્સના વેપારમાં સામેલ વ્યક્તિઓના ખાતાને સ્થગિત કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતા શબ્દોને શોધી કા .શે. આ શબ્દનો ઉપયોગ થતો હતો કારણ કે "<> <" એ એચટીએમએલનો એકમાત્ર સામાન્ય ટ tagગ છે જે તમામ ચેટ ટ્રાંસ્ક્રિપ્ટ્સમાં કુદરતી રીતે જોવા મળ્યો હતો, અને જેમ કે એઓએલ સ્ટાફ દ્વારા શોધી કા .વામાં અથવા ફિલ્ટર કરી શકાયું નથી. << <પ્રતીક કોઈપણ શબ્દો માટે બદલવામાં આવ્યો હતો જે ચોરેલા ક્રેડિટ કાર્ડ્સ, એકાઉન્ટ્સ અથવા ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિને સંદર્ભિત કરે છે. પ્રતીક માછલી જેવું લાગતું હોવાથી, અને ફ્રીકિંગની લોકપ્રિયતાને કારણે તે "ફિશિંગ" તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. AOHell, પ્રારંભિક 1995 માં રજૂ હુમલાખોર એક એઓએલ સ્ટાફ સભ્ય તરીકે ઉભા થયા કરવાની મંજૂરી આપીને એઓએલ વપરાશકર્તાઓ હેક, અને એક મોકલવા માટે રચાયેલ કાર્યક્રમ હતો ત્વરિત સંદેશ સંભવિત ભોગ માટે તેમની પાસવર્ડ ઉઘાડી પૂછવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{Cite news|url=http://wired-vig.wired.com/news/technology/0,1282,9932,00.html|last=Stutz|first=Michael|title=AOL: A Cracker's Momma!|date=January 29, 1998|publisher=Wired News|archive-url=https://web.archive.org/web/20051214053144/http://wired-vig.wired.com/news/technology/0%2C1282%2C9932%2C00.html|archive-date=December 14, 2005}}</ref> પીડિતાને સંવેદનશીલ માહિતી આપવા માટે લલચાવવા માટે, સંદેશમાં "તમારું એકાઉન્ટ ચકાસો" અથવા "બિલિંગ માહિતીની પુષ્ટિ કરો" જેવા આવશ્યક કાર્ય શામેલ હોઈ શકે છે. એકવાર પીડિતાએ પાસવર્ડ જાહેર કર્યા પછી, હુમલાખોર કપટપૂર્ણ હેતુઓ માટે ભોગ બનનારના એકાઉન્ટને andક્સેસ કરી શકશે અને તેનો ઉપયોગ કરી શકશે. એઓએલ પર ફિશિંગ અને વેરિંગ બંનેને સામાન્ય રીતે કસ્ટમ-લેખિત પ્રોગ્રામ્સની આવશ્યકતા હોય છે, જેમ કે એઓહેલ . ફિશીંગ એઓએલ પર એટલા બધા પ્રચલિત બન્યા કે તેઓએ બધા ત્વરિત સંદેશાઓ પર એક લાઇન ઉમેરતાં કહ્યું: "એઓએલ પર કામ કરતું કોઈ પણ તમારો પાસવર્ડ અથવા બિલિંગ માહિતી પૂછશે નહીં". આઇએસપી તરફથી એઆઈએમ એકાઉન્ટ અને એઓએલ એકાઉન્ટ બંનેનો ઉપયોગ કરનાર વપરાશકર્તા એઓએલ સભ્યોને એક સાથે સંબંધિત મુક્તિ સાથે ફીશ કરી શકે છે કારણ કે ઇન્ટરનેટ એઆઈએમ એકાઉન્ટ્સ નોન-એઓએલ ઇન્ટરનેટ સભ્યો દ્વારા ઉપયોગ કરી શકાય છે અને કાર્યવાહી કરી શકાતી નથી (એટલે કે, શિસ્તબદ્ધ માટે એઓએલ TOS વિભાગને જાણ કરી ક્રિયા). <ref>{{Cite web|url=https://www.phishing.org/history-of-phishing|title=Phishing &#124; History of Phishing|website=www.phishing.org}}</ref> [ સ્વર ] . 1995 ના અંતમાં, એઓએલ ફટાકડાએ એકાઉન્ટ્સ ખોલવા માટે નકલી, ગાણિતીક રીતે જનરેટ ક્રેડિટ કાર્ડ નંબરનો ઉપયોગ અટકાવવા માટે 1995 ના અંતમાં પગલાં લીધા પછી કાયદેસર એકાઉન્ટ્સ માટે ફિશિંગનો આશરો લીધો. <ref>{{Cite web|url=http://www.wordspy.com/words/phishing.asp|title=Phishing|website=Word Spy|access-date=September 28, 2006|archive-date=ઑક્ટોબર 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015030058/http://www.wordspy.com/words/phishing.asp|url-status=dead}}</ref> આખરે, એઓએલની નીતિ અમલીકરણે એઓએલ સર્વરોને ક copyrightપિરાઇટનું ઉલ્લંઘન કરવાની ફરજ પાડવી, અને એઓએલ ફિશિંગમાં સામેલ ખાતાઓને તરત જ નિષ્ક્રિય કરે છે, ઘણીવાર પીડિતો જવાબ આપી શકે તે પહેલાં. એઓએલ પર વેરઝ સીન બંધ થવાના કારણે મોટાભાગના ફિશરસેવા છોડી દીધા હતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.rajuabju.com/warezirc/historyofaolwarez.htm|title=History of AOL Warez|archive-url = https://www.webcitation.org/5w9YV2fuL?url=http://www.rajuabju.com/warezirc/historyofaolwarez.htm|archive-date=January 31, 2011|access-date=September 28, 2006}}</ref> === 2000 ના દાયકા === * '''2001''' ** જૂન 2001 માં ચુકવણી સિસ્ટમ સામેના પ્રથમ જાણીતા સીધા પ્રયાસથી ઇ-ગોલ્ડને અસર થઈ હતી, જેને [[વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર]] પર 11 સપ્ટેમ્બરના હુમલા પછી ટૂંક સમયમાં "9/11 પછીની આઈડી ચેક" અપાયો હતો. <ref>{{Cite web|url=https://financialcryptography.com/mt/archives/000609.html|title=GP4.3 – Growth and Fraud&nbsp;— Case #3 – Phishing|date=December 30, 2005|website=Financial Cryptography}}</ref> * '''2003''' ** રિટેલ બેન્ક સામે પહેલો જાણીતો ફિશિંગ હુમલો સપ્ટેમ્બર 2003 માં ''ધ બેન્કર'' દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{Cite journal|last=Sangani|first=Kris|date=September 2003|title=The Battle Against Identity Theft|journal=The Banker|volume=70|issue=9|pages=53–54}}</ref> * '''2004''' ** એવો અંદાજ છે કે મે 2004 થી મે 2005 ની વચ્ચે, [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં]] લગભગ 1.2 મિલિયન કમ્પ્યુટર વપરાશકારોને ફિશિંગને કારણે નુકસાન થયું હતું, જેનો આશરે {{US$|929 million}} . યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના વ્યવસાયો દર વર્ષે અંદાજે {{US$|2 [[1,000,000,000 (number)|billion]]}} ગુમાવે છે કારણ કે તેમના ગ્રાહકો ભોગ બને છે. <ref>{{Cite news|url=http://www.csoonline.com/talkback/071905.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324080028/http://www.csoonline.com/talkback/071905.html|archive-date=March 24, 2008|last=Kerstein|first=Paul|title=How Can We Stop Phishing and Pharming Scams?|date=July 19, 2005|publisher=CSO}}</ref> ** ફિશિંગને બ્લેક માર્કેટના સંપૂર્ણ આયોજન કરેલા ભાગ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે. વિશેષતાઓ વૈશ્વિક સ્તરે ઉભરી આવી છે જેણે ચુકવણી માટે ફિશિંગ સ softwareફ્ટવેર પૂરા પાડ્યા હતા (ત્યારબાદ આઉટસોર્સિંગનું જોખમ), જે સંગઠિત ટોળકી દ્વારા ફિશિંગ ઝુંબેશમાં એસેમ્બલ કરવામાં આવ્યા હતા અને લાગુ કરવામાં આવ્યા જ હતા. <ref>{{Cite web|url=http://itmanagement.earthweb.com/secu/article.php/3451501|title=In 2005, Organized Crime Will Back Phishers|date=December 23, 2004|website=IT Management|archive-url = https://www.webcitation.org/5w9YVyMYn?url=http://itmanagement.earthweb.com/secu/article.php/3451501|archive-date=January 31, 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1272/1192|title=The economy of phishing: A survey of the operations of the phishing market|last=Abad, Christopher|authorlink=Christopher Abad|date=September 2005|website=First Monday|archive-url = https://web.archive.org/web/20111121113128/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1272/1192|archive-date=2011-11-21|access-date=2010-10-08}}</ref> * '''2005''' ** [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|યુનાઇટેડ કિંગડમમાં]] વેબ બેન્કિંગ GB£23.2m થયેલા નુકસાન - મોટાભાગે GB£23.2m 2005 માં લગભગ 2 ગણા GB£23.2m GB£12.2m, 2004 માં GB£12.2m, <ref>{{Cite news|url=http://www.finextra.com/fullstory.asp?id=15013|title=UK phishing fraud losses double|date=March 7, 2006|publisher=Finextra|access-date=માર્ચ 2, 2020|archive-date=જાન્યુઆરી 19, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090119151413/http://www.finextra.com/fullstory.asp?id=15013|url-status=dead}}</ref> જ્યારે 20 માંથી 1 કમ્પ્યુટર વપરાશકર્તાઓએ 2005 માં ફિશિંગમાં ખોવાઈ ગયા હોવાનો દાવો કર્યો હતો. . <ref>{{Cite news|url=https://www.theregister.co.uk/2005/05/03/aol_phishing/|last=Richardson|first=Tim|title=Brits fall prey to phishing|date=May 3, 2005|publisher=The Register}}</ref> * '''2006''' ** 2006 માં ફિશિંગ ચોરીનો લગભગ અડધો ભાગ સેન્ટ પીટર્સબર્ગ સ્થિત ''રશિયન બિઝનેસ નેટવર્ક'' દ્વારા સંચાલિત જૂથો દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/story/2007/10/12/ST2007101202661.html?hpid=topnews|title=Shadowy Russian Firm Seen as Conduit for Cybercrime|first=Brian|last=Krebs|work=[[Washington Post]]|date=October 13, 2007}}</ref> ** ફિશીંગ ખોટ અંગે બેંકો ગ્રાહકો સાથે વિવાદ કરે છે. યુકેની બેંકિંગ સંસ્થા એએપીએસીએસ દ્વારા અપનાવવામાં આવેલું વલણ એ છે કે "ગ્રાહકોએ સમજદાર સાવચેતી પણ રાખવી જ જોઇએ ... જેથી તેઓ ગુનેગાર સામે જોખમી ન હોય." <ref>{{Cite web|url=http://news.netcraft.com/archives/2006/09/13/bank_customers_spar_over_phishing_losses.html|title=Bank, Customers Spar Over Phishing Losses|last=Miller, Rich|website=Netcraft|access-date=December 14, 2006}}</ref> એ જ રીતે, સપ્ટેમ્બર 2006 માં ફિશિંગ હુમલાઓનો પ્રથમ ત્રાસ જ્યારે આઇરિશ રિપબ્લિકના બેન્કિંગ સેક્ટરમાં આવ્યો ત્યારે બેન્ક Ireland ફ આયર્લેન્ડએ શરૂઆતમાં તેના ગ્રાહકોને થતાં નુકસાનને આવરી લેવાની ના પાડી, <ref>{{Cite web|url=http://applications.boi.com/updates/Article?PR_ID=1430|title=Latest News|archive-url = https://web.archive.org/web/20081007194413/http://applications.boi.com/updates/Article?PR_ID=1430|archive-date=October 7, 2008}}</ref> જોકે € 113,000 નું નુકસાન સારું થયું હતું. <ref>{{Cite web|url=http://www.vnunet.com/vnunet/news/2163714/bank-ireland-backtracks|title=Bank of Ireland agrees to phishing refunds|publisher=vnunet.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20081028225500/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2163714/bank-ireland-backtracks|archive-date=October 28, 2008}}</ref> ** ફિશર્સ બેંકો અને paymentનલાઇન ચુકવણી સેવાઓના ગ્રાહકોને લક્ષ્યાંક બનાવી રહ્યા છે. માનવામાં આવે છે કે આંતરિક આવક સેવાના ઇમેઇલ્સ, યુ.એસ. કરદાતાઓ તરફથી સંવેદનશીલ ડેટા એકત્રિત કરવા માટે વપરાય છે. <ref>{{Cite web|url=https://www.irs.gov/newsroom/article/0,,id=155682,00.html|title=Suspicious e-Mails and Identity Theft|website=Internal Revenue Service|archive-url = https://www.webcitation.org/5w9YXj9AJ?url=http://www.irs.gov/newsroom/article/0,,id=155682,00.html|archive-date=January 31, 2011|access-date=July 5, 2006}}</ref> આવા દાખલાઓ અંધાધૂંધ રીતે મોકલાયા હતા કે અપેક્ષા મુજબ કેટલાક આપેલ બેંક અથવા સેવાના ગ્રાહકો દ્વારા પ્રાપ્ત થશે, તાજેતરના સંશોધન દર્શાવે છે કે ફિશર સિદ્ધાંતમાં તે નક્કી કરી શકશે કે કઈ બેન્કો સંભવિત પીડિતોનો ઉપયોગ કરે છે, અને તે મુજબ બોગસ ઇમેઇલ્સને લક્ષ્યમાં રાખે છે. <ref>{{Cite news|url=http://www.browser-recon.info/|title=Phishing for Clues|date=September 15, 2005|publisher=Indiana University Bloomington|access-date=September 15, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20090731125909/http://www.browser-recon.info/|archive-date=July 31, 2009}}</ref> ** સોશિયલ નેટવર્કિંગ સાઇટ્સ ફિશિંગનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે, કારણ કે આવી સાઇટ્સની વ્યક્તિગત વિગતો ઓળખ ચોરીમાં વાપરી શકાય છે; <ref>{{Cite news|url=http://www.pcworld.com/resource/article/0,aid,125956,pg,1,RSS,RSS,00.asp|last=Kirk|first=Jeremy|title=Phishing Scam Takes Aim at MySpace.com|date=June 2, 2006|publisher=IDG Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20060616110238/http://www.pcworld.com/resource/article/0%2Caid%2C125956%2Cpg%2C1%2CRSS%2CRSS%2C00.asp|archive-date=June 16, 2006}}</ref> 2006 ના અંતમાં, એક કમ્પ્યુટર કૃમિએ માય સ્પેસ પરનાં પૃષ્ઠોને કબજે કર્યા અને લ loginગિન વિગતો ચોરી કરવા માટે રચાયેલ વેબસાઇટની સીધી સર્ફર્સની લિંક્સમાં ફેરફાર કર્યો. <ref>{{Cite web|url=http://www.websense.com/securitylabs/alerts/alert.php?AlertID=708|title=Malicious Website / Malicious Code: MySpace XSS QuickTime Worm|website=Websense Security Labs|archive-url = https://web.archive.org/web/20061205104430/http://www.websense.com/securitylabs/alerts/alert.php?AlertID=708|archive-date=December 5, 2006|access-date=December 5, 2006}}</ref> * '''2007''' ** Augustગસ્ટ 2007 માં પૂરા થતાં 12 મહિનામાં 6.6 મિલિયન પુખ્ત વયના લોકોએ {{US$|3.2 billion}} ગુમાવ્યાં. <ref>{{Cite news|url=http://www.gartner.com/it/page.jsp?id=565125|last=McCall|first=Tom|title=Gartner Survey Shows Phishing Attacks Escalated in 2007; More than $3 Billion Lost to These Attacks|date=December 17, 2007|publisher=Gartner|access-date=માર્ચ 2, 2020|archive-date=નવેમ્બર 18, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121118162442/http://www.gartner.com/it/page.jsp?id=565125|url-status=dead}}</ref> માઇક્રોસ .ફ્ટે દાવો કર્યો છે કે આ અંદાજ એકદમ અતિશયોક્તિપૂર્ણ છે અને યુએસમાં વાર્ષિક ફિશિંગ ખોટને {{US$|60 million}} મૂકે છે. <ref>{{Cite web|url=http://research.microsoft.com/~cormac/Papers/PhishingAsTragedy.pdf|title=A Profitless Endeavor: Phishing as Tragedy of the Commons|website=Microsoft|access-date=November 15, 2008}}</ref> ** હુમલાખોરો કે જેમણે ટીડી અમેરીટ્રેડના ડેટાબેઝમાં પ્રવેશ કર્યો હતો અને 6.3 મિલિયન ઇમેઇલ સરનામાં લીધા હતા (જોકે તેઓ સામાજિક સુરક્ષા નંબરો, એકાઉન્ટ નંબર, નામ, સરનામાં, જન્મ તારીખ, ફોન નંબર્સ અને ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિ પ્રાપ્ત કરી શકતા ન હતા) પણ એકાઉન્ટ વપરાશકર્તાનામ ઇચ્છતા હતા અને પાસવર્ડ્સ, જેથી તેઓએ ફોલો-અપ ભાલા ફિશિંગ હુમલો શરૂ કર્યો હતો. <ref>{{Cite web|url=http://www.sophos.com/pressoffice/news/articles/2007/09/ameritrade.html|title=Torrent of spam likely to hit 6.3 million TD Ameritrade hack victims|archive-url = https://www.webcitation.org/5gY2R1j1g?url=http://www.sophos.com/pressoffice/news/articles/2007/09/ameritrade.html|archive-date=May 5, 2009}}</ref> * '''2008''' ** રેપિડશેર ફાઇલ શેરિંગ સાઇટને ફિશીંગ દ્વારા પ્રીમિયમ એકાઉન્ટ મેળવવા માટે લક્ષ્યાંકિત કરવામાં આવ્યું છે, જે ડાઉનલોડ્સ પર સ્પીડ કેપ્સ દૂર કરે છે, અપલોડ્સને સ્વત auto-દૂર કરે છે, ડાઉનલોડ્સ પર પ્રતીક્ષા કરે છે, અને અપલોડ્સ વચ્ચેના સમયને ઠંડક આપે છે. <ref>{{Cite web|url=http://rapidshare.de/en/phishing.html|title=1-Click Hosting at RapidTec&nbsp;— Warning of Phishing!|archive-url = https://web.archive.org/web/20080430101024/http://rapidshare.de/en/phishing.html|archive-date=April 30, 2008|access-date=December 21, 2008}}</ref> ** બિટકોઇન જેવી ક્રિપ્ટોક્યુરન્સીસ દૂષિત સ softwareફ્ટવેરના વેચાણને સરળ બનાવે છે, વ્યવહારને સુરક્ષિત અને અનામી બનાવે છે. {{સંદર્ભ|date=October 2018}} * '''2009''' ** જાન્યુઆરી 2009 માં, ફિશિંગ એટેકના પરિણામે એક્સપરી-મેટલના bankingનલાઇન બેંકિંગ એકાઉન્ટ્સ દ્વારા યુ.એસ. $ 1.9 મિલિયનના અનધિકૃત વાયર ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા. ** 2009 ના ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં, એન્ટી-ફિશિંગ વર્કિંગ ગ્રૂપને અહેવાલ આપ્યો હતો કે યુએસ અને [[ચીન]] સાથેના ગ્રાહકો પાસેથી 115,370 ફિશિંગ ઇમેઇલ રિપોર્ટ પ્રાપ્ત થયા છે, જેમાં પ્રત્યેક 25% ફિશિંગ પૃષ્ઠો હોસ્ટ કરે . <ref>{{Cite web|url=http://apwg.org/reports/apwg_report_Q3_2009.pdf|title=Phishing Activity Trends Report|last=APWG|access-date=November 4, 2013|archive-date=ઑક્ટોબર 3, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003202708/http://apwg.org/reports/apwg_report_Q3_2009.pdf|url-status=dead}}</ref> {{Bar chart|float=right|label5=2009|label11=2015|data10=704178|label10=2014|data9=491399|label9=2013|data8=320081|label8=2012|data7=284445|label7=2011|data6=313517|label6=2010|data5=412392|data4=335965|title=Unique phishing reports by year <ref name=APWG/>|label4=2008|data3=327814|label3=2007|data2=268126|label2=2006|data1=173063|label1=2005|data_max=2000000|width_units=em|bar_width=15|data_type=Campaigns|label_type=Year|data11=1413978}} 27k6fkuaqmyko6dfjt1vv2e52q2xo7a 0 142049 902032 884778 2026-07-02T22:09:50Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902032 wikitext text/x-wiki {{Short description|ભારતના રાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ એજન્સીના વડા}} {{Infobox official post | post = ચેરપર્સન | body = ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન | insignia = File:Indian_Space_Research_Organisation_Logo.svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = ઇસરોનો લોગો | nativename = | image =File:S._Somanath,_Director_of_VSSC,_ISRO,_speaks_during_the_Heads_of_Agency_Plenary_of_the_70th_International_Astronautical_Congress.jpg | alt = | incumbent = [[શ્રી. સોમનાથ]]<ref>{{cite news |title=શ્રી. સોમનાથ ઇસરોના દસમા ચેરપર્સન |url=https://indianexpress.com/article/india/s-somanath-appointed-space-secretary-and-chairman-of-space-commission-7719730/ |access-date=૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ |work=The Indian Express |date=૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ |language=en}}</ref> | incumbentsince = ૧૫ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ | residence = | style = | termlength = અચોક્કસ | formation = ૧૯૬૩ (આઈએનસીઓએસપીએઆરના ચેરમેન તરીકે) | appointer = [[ભારત સરકાર]] | inaugural = [[વિક્રમ સારાભાઈ]] | salary = {{INRConvert|2.5|l}} {{small|(Monthly basic)}}<ref>{{Cite report|title=સાતમા કેન્દ્રિય પગાર પંચનો અહેવાલ|date=નવેમ્બર ૨૦૧૫|url=https://doe.gov.in/sites/default/files/7cpc_report_eng.pdf|journal= ભારતીય રાજપત્ર|publisher=Department of Expenditure|access-date=2020-09-26}}</ref> | website = [https://www.isro.gov.in/about-isro/chairman-isro-secretary-dos Chairman ISRO, Secretary DOS] }} '''ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠનના ચેરપર્સન''' એ ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન (ઇસરો)ના વૈધાનિક વડાનો હોદ્દો છે. આ પદાસીન વ્યક્તિ [[ભારત સરકાર|ભારત સરકારના]] સચિવ તરીકે અંતરિક્ષ વિભાગમાં વહીવટકર્તા તરીકે પણ સેવા આપે છે. આ અંતર્ગત તેઓ સીધા [[ભારતના વડાપ્રધાન|ભારતના વડાપ્રધાનને]] જવાબદાર હોય છે. <ref>{{Cite web|title=અંતરિક્ષ આયોગ|url=https://www.dos.gov.in/space-commission|website=Department of Space|access-date=૨૦૨૦-૦૯-૨૬|archive-date=2018-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811235812/https://www.dos.gov.in/space-commission|url-status=dead}}</ref> ભારતીય રાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સમિતિ (આઈએનસીઓએસપીએઆર)ની સ્થાપના પરમાણુ ઉર્જા વિભાગ(DAE) અંતર્ગત [[વિક્રમ સારાભાઈ|વિક્રમ સારાભાઈની]] અધ્યક્ષતામાં ૧૯૬૨માં થઈ હતી જેનું નામ બદલીને ૧૯૬૯માં ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન([[ઇસરો]]) કરવામાં આવ્યું.<ref name="mangalorean">{{cite web|url=http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=133606 |title=Mangalorean.Com- Serving Mangaloreans Around The World!|publisher=mangalorean.com|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043145/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=133606|archive-date=૨૦૧૪-૦૨-૨૨}}</ref> ૧૯૭૨માં ભારત સરકારે અંતરિક્ષ આયોગની સ્થાપના કરીને ઇસરોને સીધું અંતરિક્ષ વિભાગ હેઠળ મૂક્યું.<ref>{{Cite web |url=https://www.isro.gov.in/about-isro/department-of-space-and-isro-hq |title=આંતરિક્ષ વિભાગ અને ઇસરોનું વડુંમથક- ઇસરો |access-date=૨૦૨૦-૦૯-૨૬|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328053630/https://www.isro.gov.in/about-isro/department-of-space-and-isro-hq |archive-date=૨૮ માર્ચ ૨૦૧૯ |url-status=live }}</ref> સારાભાઈ સહિત અત્યાર સુધીમાં ઇસરોના કુલ અગિયાર ચેરપર્સન થયા છે. આ પૈકી ચેરપર્સન તરીકે સૌથી લાંબો સમયગાળો બાર વર્ષનો સતીશ ધવનનો છે. == ઇસરોના ભૂતપૂર્વ ચેરપર્સનની યાદી == {|class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center" ! rowspan="2" data-sort-type=number | {{abbr|ક્રમ|Number}} ! rowspan="2" | છબી ! rowspan="2" | નામ<br/>{{small|(જીવનકાળ)}} ! colspan="3" | મુદત ! class="unsortable" rowspan="2" | સંદર્ભ |- ! પ્રારંભ ! સમાપ્તિ ! કુલ સમય |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 1 | rowspan="2" | [[File:Dr. Vikram Sarabhai.jpg|150px|ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ]] | rowspan="2" | {{sortname|વિક્રમ|સારાભાઈ}}<br/>{{small|(૧૯૧૯–૧૯૭૧)}} | {{dts|1963}} | {{dts|1971}} | ૮ years | rowspan="2" | <ref name="isro">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/vsbhai.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman :: Dr. Vikram Sarabhai - Introduction|publisher=isro.org|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114024252/http://isro.org/Ourchairman/Former/vsbhai.aspx|archive-date=૨૦૧૩-૧૧-૧૪|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3"| આઈએનસીઓએસપીએઆરના સ્થાપક અને ભારતીય અંતરિક્ષ કાર્યક્રમના જનક તરીકે જાણીતા. તેમના પ્રયત્નોને કારણે ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠનનું નિર્માણ શક્ય બન્યું. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 2 | rowspan="2" | [[File:MGK Menon.webp|150px]] | rowspan="2" | એમ.જી.કે.મેનન<br/>{{small|(૧૯૨૮–૨૦૧૬)}} | {{dts|January 1972}} | {{dts|September 1972}} | ૯ મહિના | rowspan="2" | <ref name="isro2">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/menon.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Cha |publisher=isro.org|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211042639/http://isro.org/Ourchairman/Former/menon.aspx|archive-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૧|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેઓ તેમનાં અણુભૌતિક વિજ્ઞાનમાં બ્રહ્માંડીય કિરણો પરનાં અને ખાસ તો પ્રારંભિક કણોની ઉચ્ચ ઉષ્માશીલ આંતરક્રિયાઓ પરના તેમનાં પ્રદાન માટે જાણીતા છે. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 3 | rowspan="2"| | rowspan="2" | સતીશ ધવન<br/>{{small|(૧૯૨૦–૨૦૦૨)}} | 1973 | 1984 | ૧૨ વર્ષ | rowspan="2" | <ref name="isro3">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/satishdhawan.aspx|title=Welcome To ISRO:ŖṢ★: Former Chairmen:: Prof Satish DhawanSatish Dhawan|publisher=isro.org|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211050819/http://isro.org/Ourchairman/Former/satishdhawan.aspx|archive-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૧|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | સતીશ ધવન તેમના પ્રવાહીની ગતિશીલતા અને તેમની ઇસરોના સૌથી લાંબી અધ્યક્ષતાકાળ માટે જાણીતા છે. તેમના કાર્યકાળ દરમ્યાન ભારતે ૧૯૮૦માં કક્ષામાં પ્રક્ષેપણ ક્ષમતા અને સૌપ્રથમ વખત ઇન્સેટ કાર્યક્રમની શરૂઆત થઈ. આ કાર્યક્રમને કારણે ભવિષ્યમાં ભારત પોતાની રીતે અંતરિક્ષયાન તકનીકમાં સ્વનિર્ભર બની શક્યું. |- ! rowspan="2" data-sort-type=number | 4 | rowspan="2" | [[File:U R Rao (cropped).jpg|150px|પ્રા. યુ. આર. રાવ]] | rowspan="2" | યુ. આર. રાવ<br/>{{small|(૧૯૩૨–૨૦૧૭0000000)}} | {{dts|1984}} | {{dts|1994}} | ૧૦ વર્ષ | rowspan="2" | <ref name="isro4">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/urroa.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman - Prof.Udupi Ramachandra Rao|publisher=isro.org|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211043212/http://isro.org/Ourchairman/Former/urroa.aspx|archive-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૧|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.isro.org/Ourchairman/former/urrao_introduction.aspx |title=Welcome to ISRO :: Former Chairman :: Prof. Udupi Ramachandra Rao - Introduction |access-date=૨૦૨૦-૦૯-૨૮ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107011924/http://www.isro.org/Ourchairman/former/urrao_introduction.aspx |archive-date=૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૪ |df=dmy-all }}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | પ્રા રાવે ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સ્પેસ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજીના ચાન્સેલર તરીકે પણ સેવા આપી હતી; રાવે પ્રક્ષેપણ વાહનના ભારતમાં વિકાસ માટે ઝુંબેશ ઉપાડી જે પાછળથી પીએસએલવી અને બાદમાં જીએસએલવી રોકેટની રૂપરેખામાટે જવાબદાર છે. |- ! rowspan="2" ; data-sort-type=number | 5 | rowspan="2" | [[File:K. Kasturirangan (cropped).jpg|150px|Dr. Krishnaswamy Kasturirangan]] | rowspan="2" | કે. કસ્તુરીરંગન<br/>{{small|(૧૯૪૦– )}} | {{dts|1994}} | {{dts|27 August 2003}} | ૯ વર્ષ | rowspan="2" | <ref name="isro5">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman :: Dr. Krishnaswamy Kasturirangan - Introduction|publisher=isro.org|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026112226/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx|archive-date=૨૦૧૪-૧૦-૨૬|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેમના કાર્યકાળ દરમ્યાન ઇન્સેટ શ્રેણીનાં અંતરિક્ષયાનની રૂપરેખામાં મહત્વના સુધારા કરવામાં આવ્યા એને ઇન્ડિયન રીમોટ સેન્સિંગ પ્રોગ્રામ (IRS) શ્રેણીમાં અનેક ઉપગ્રહો કક્ષામાં તરતા મૂકવામાં આવ્યા. તદઉપરાંત, ધરાતલ અવલોકન ઉપગ્રહ તકનીકમાં પણ ઘણી પ્રગતિ થઈ. તેમના કાર્યકાળ દરમ્યાન પીએસએલવી મૂર્તિમંત થયું અને જીએસએલવીનું પ્રથમ ઉડાણ પણ થયું જેનાથી ભારત અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે ભારત સ્વાવલંબી બન્યું. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 6 | rowspan="2" | [[File:ജി-മാധവൻ-നായർ.jpg|150px|G. Madhavan Nair]] | rowspan="2" | જી. માધવન નાયર<br/>{{small|(૧૯૪૩– )}} | {{dts|1 September 2003}} | {{dts|29 October 2009}} | {{age in years and days|2003|09|01|2009|10|29}} | rowspan="2" | <ref>{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/gmnair_introduction.aspx|title=Shri G Madhavan Nair|date=૨૦૦૮-૧૧-૧૧|publisher=Indian Space Research Organisation|work=About ISRO|access-date=૨૦૧૯-૧૧-૦૧|archive-url=https://web.archive.org/web/20091111044746/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/gmnair_introduction.aspx|archive-date=૨૦૦૯-૧૧-૧૧|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | નાયર પાસે બહુસ્તરીય રોકેટરીની નોંધપાત્ર કુશળતા છે અને તેમના યુગમાં પીએસએલવીના જુદા જુદા સ્વરૂપો અસ્તિત્વમાં આવ્યા. તેમના કાર્યકાળમાં જ આંતરગ્રહિય અભિયાનોને વેગ મળ્યો જેમાં ચંદ્રયાન-૧નો સમાવેશ થાય છે. એસ-બેન્ડ સ્પેકટ્રમની અંતરિક્ષ કોર્પોરેશન નામની સંસ્થા સથે વિવાદાસ્પદ સોદાની બાબતે તેમણે પદ છોડવું પડ્યું. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 7 | rowspan="2" | [[File:K Radhakrishnan 2013 2.JPG|150px|કે. રાધાકૃષ્ણન]] | rowspan="2" | કે. રાધાકૃષ્ણન <br/>{{small|(૧૯૪૯– )}} | {{dts|30 October 2009}} | {{dts|31 December 2014}} | {{age in years and days|2009|10|30|2014|12|31}} | rowspan="2" | <ref>{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Present/chairman.aspx|title=Dr. K. Radhakrishnan|date=૨૦૦૮-૧૧-૧૧|publisher=Indian Space Research Organisation|work=About ISRO|access-date=૨૦૦૯-૧૧-૦૧|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112094538/http://www.isro.org/Ourchairman/present/chairman.aspx|archive-date=૨૦૧૩-૧૧-૧૨|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/technology/science/indias-space-odyssey-isro-creates-history-in-2014/|title=India's space odyssey: ISRO creates history in 2014|date=૨૦૧૪-૧૨-૨૭|work=The Indian Express|access-date=૨૦૨૦-૦૯-૨૮}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/about-isro/isros-timeline-1960s-to-today|title=ISRO's Timeline from 1960s to Today - ISRO|publisher=Indian Space Research Organisation|access-date=૨૦૨૦-૦૯-૨૮|archive-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082200/https://www.isro.gov.in/about-isro/isros-timeline-1960s-to-today|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેમણે પ્રક્ષેપણ વાહનનાં વીજ-યાંત્રિક ઉપકરણોના ડેવલપમેન્ટ ઇજનેર તરીકે વીએસએસસીમાં જોડાયા હતા. આગળ જતાં તેઓ વાર્ષિક અંદાજપત્ર આયોજન પણ સંભાળતા હતા. તેમના કાળમાં દિશાસૂચન પ્રણાલિ આઇઆરએનએસએસની શરૂઆત કરવામાં આવી જેના કારણે ભારતને ગૌરવપ્રદ પોતાની દિશાસૂચન પ્રણાલિ મળી. બીજી તરફ ભૂતલીય અચળ ઉપગ્રહોના પ્રક્ષેપણ વાહન જીએસએલવી એમકે IIIના સમાવેશથી ભારત ભારેથી અતિભારે ઉપગ્રહો તરતા મૂકવા માટે સક્ષમ બન્યું. મંગળયાનને મંગળની કક્ષામાં તરતા મૂકવાનુ ભારતને ગૌરવ પણ તેમના સમય કાળમાં પ્રાપ્ત થયું. આના કારણે ભારતનું રશિયા પર અવલંબન પણ બંધ થયું અને [[ચંદ્રયાન-૨]]ની રૂપરેખા પણ પુરી રાતે ભારતમાં જ તૈયાર થઈ. જીએસએલવી-ડી5ના ભારતના પોતાના ક્રાયોજેનિક સ્તરને કારણે ભારતને દુનિયાના પ્રથમ છ દેશોમાં સ્થાન મળ્યું તે પણ તેમના નેતૃત્વને આભારી છે. {{efn|બીજામાં યુએસનું [[નાસા]], રશિયાનું આરએફએસએ, યુરોપનું યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી, ચીનનું સીએનએસએ અને જાપાનનું જાક્ષા.}} |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | - | rowspan="2" | [[File:Shailesh Nayak (cropped).jpg|150px|શૈલેષ નાયક]] | rowspan="2" | શૈલેષ નાયક <br/>{{small|(૧૯૫૩– )}} | {{dts|01 January 2015}} | {{dts|12 January 2015}} | {{age in years and days|2015|01|01|2015|01|12}} | rowspan="2" | <ref>[http://www.deccanchronicle.com/141231/nation-current-affairs/article/radhakrishnan-retires-leaving-isro-its-most-glorified-pedestal શૈલેષ નાયકની ઇસરોના નવા ચેરપર્સન તરીકે નિમણૂક, રાધાકૃષ્ણન નિવૃત્ત]</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેઓની તજજ્ઞતા મુખ્યત્વે સમુદ્રશાસ્ત્ર અને અને દૂરસ્થ સંવેદન (remote sensing)માં છે અને તેઓએ અંતરિમ ચેરપર્સન તરીકે ૧૧ દિવસ કામ કર્યું. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 8 | rowspan="2" | [[File:A. S. Kiran Kumar (cropped).jpg|150px|એ. એસ. કિરણ કુમાર]] | rowspan="2" | એ. એસ. કિરણ કુમાર <br/>{{small|(૧૯૫૨– )}} | {{dts|14 January 2015}} | {{dts|14 January 2018}} | {{age in years and days|2015|01|14|2018|01|14}} | rowspan="2" | <ref>{{Cite web|url=http://www.isro.gov.in/update/14-jan-2015/s-kiran-kumar-takes-over-secretary-department-of-space-chairman-space-commission|title=એ. એસ. કિરણ કુમાર સચિવ તેમજ ઇસરો અને અંતરિક્ષ આયોગના ચેરપર્સન બન્યા|website=www.isro.gov.in|access-date=૨૦૧૬-૧૦-૧૭|archive-date=2016-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016144917/http://www.isro.gov.in/update/14-jan-2015/s-kiran-kumar-takes-over-secretary-department-of-space-chairman-space-commission|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેમના કાર્યકાળની સાથ્ હાયપરસોનિક ફ્લાઇટ પ્રયોગો સાંકળવામાં આવે છે. આ ગાળાને પ્રક્ષેપણ વાહનનો ફરી ફરી ઉપયોગ કરવા માટે પણ યાદ કરાય છે. આ સાથે જીએસએલવી એમકે III, નાવિક (NAVIK) અને એસ્ટ્રોસેટની પૂર્ણતા અને ભારતની પ્રથમ અંતરિક્ષમાં પ્રથમ અવલોકનશાળાનો પણ આ ગાળામાં જ સમાવેશ થાય છે. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 9 | rowspan="2" | [[File:K. Sivan (cropped).jpg|150px|કૈ. શિવન]] | rowspan="2" | {{sortname|કૈ.|શિવન}}<br/>{{small|(૧૯૫૭– )}} | {{dts|15 January 2018}} | {{dts|15 January 2022}} | {{age in years and days|2018|01|15|2022|01|15}} | rowspan="2" | <ref>{{cite news |title=કૈ. શિવને ઇસરોના ચેરપર્સન તરીકે પદભાર સંભાળ્યો |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/k-sivan-takes-charge-as-new-isro-chairman/article22446006.ece |access-date=૧ નવેમ્બર ૨૦૧૮ |work=The Hindu |date=૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ |language=en-IN}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેમણે કારકિર્દીની શરૂઆત વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રથી કરી અને ઇસરોમા પીએસએલવીના વિકાસના પ્રકલ્પમાં જોડાયા. તેમના કાર્યકાળમાં [[ચંદ્રયાન-૨]] પ્રક્ષેપિત કરવામાં આવ્યું, જે તેના ઉતરાણની ક્ષણોમાં ચંદ્રતલથી લગભગ બે કિલોમીટર ઉપર તુટી પડ્યું. તેમના સમયગાળામાં સમાનવ અંતરિક્ષ ખેડાણની પ્રવૃત્તિને વેગ મળ્યો. તેમના સમયગાળામાં ઇસરો દ્વારા કમર્શિયલ રીતે પણ અન્ય દેશો અને એજન્સીઓના ઉપગ્રહ તરતા મૂકવાને વેગ મળ્યો. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 10 | rowspan="2" | [[File:S. Somanath, Director of VSSC, ISRO, speaks during the Heads of Agency Plenary of the 70th International Astronautical Congress (cropped).jpg|150px]] | rowspan="2" | [[શ્રી. સોમનાથ]]<br>{{small|(૧૯૬૩– )}} |{{dts|15 January 2022}} |''વર્તમાન'' | {{age in years and days|2022|01|15}} | rowspan="2" | <ref>{{cite news|date=૨૦૨૨-૦૧-૧૨|title=Malayali scientist Dr S Somanath appointed as ISRO chairman|url=https://keralakaumudi.com/en/news/mobile/news-amp.php?id=728083&u=malayali-scientist-dr-s-somanath-appointed-as-isro-chairman|access-date=૨૦૨૨-૦૧-૧૩|work=[[Kerala Kaumudi]]|location=Thiruvanathapuram|language=en-IN}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | સોમનાથ પ્રક્ષેપણ વાહનની અદ્યતન રૂપરેખા, ખાસ તો તેનું પ્રણાલિ ઇજનેરી કાર્ય, મજબુતાઈ માટેની રૂપરેખા જેવી બાબતોમાં તેમના પ્રદાન માટે જાણીતા છે.<ref name=isro-215>{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|title=ઇસરોના ત્રણ કેન્દ્રોને આજે મળ્યા નિર્દેશકો.|date=૧ જુન ૨૦૧૫|website=www.isro.gov.in|access-date=૨૦૨૨-૦૧-૧૩|archive-date=2018-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072311/https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/s-somnath-takes-charge-as-vikram-sarabhai-space-centres-director/articleshow/62609273.cms|title=શ્રી. સોમનાથે વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રના નિર્દેશક તરીકે ચાર્જ સંભાળ્યો|date=જાન્યુઆરી ૨૨, ૨૦૧૮|first=Laxmi|last=Prasanna |website=The Times of India|language=en|access-date=૨૦૨૨-૦૧-૧૩}}</ref> તેમણે વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રના નિર્દશક તરીકે પણ સેવાઓ આપી છે.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/somanath-takes-charge-as-vssc-director-1151719-2018-01-22|title=Somanath takes charge as VSSC director|date=૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮|website=www.indiatoday.in|access-date=૨૦૨૨-૦૧-૧૩}}</ref> તેઓ પીએસએલવીની પ્રકલ્પ સાથે સંકળાયેલા હતા અને જીએલએસવી એમકે IIIના પ્રકલ્પ નિર્દેશક પણ હતા. તેમના કાર્યકાળ દરમ્યાન ૨૦૨૩માં [[ચંદ્રયાન-૩|ચંદ્રયાન-૩નું]] પ્રક્ષેપણ થયું અને જેનું ચંદ્રમાના દક્ષિણ ધ્રુવ પર સફળ ઉતરાણ થયું. <ref name=isro-215/> |} == Notes and references == === References === {{reflist}} === Notes === {{notelist}} == External links == *[https://web.archive.org/web/20141026112226/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx List of ISRO Chairman] {{DEFAULTSORT:Chairman Of The Indian Space Research Organisation}} [[શ્રેણી:ઇસરો]] orzdvk3ojnk1qfk88vbu3y9mvjtfimq 902033 902032 2026-07-02T22:09:52Z KiranBOT 83362 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 902033 wikitext text/x-wiki {{Short description|ભારતના રાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ એજન્સીના વડા}} {{Infobox official post | post = ચેરપર્સન | body = ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન | insignia = File:Indian_Space_Research_Organisation_Logo.svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = ઇસરોનો લોગો | nativename = | image =File:S._Somanath,_Director_of_VSSC,_ISRO,_speaks_during_the_Heads_of_Agency_Plenary_of_the_70th_International_Astronautical_Congress.jpg | alt = | incumbent = [[શ્રી. સોમનાથ]]<ref>{{cite news |title=શ્રી. સોમનાથ ઇસરોના દસમા ચેરપર્સન |url=https://indianexpress.com/article/india/s-somanath-appointed-space-secretary-and-chairman-of-space-commission-7719730/ |access-date=૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ |work=The Indian Express |date=૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ |language=en}}</ref> | incumbentsince = ૧૫ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ | residence = | style = | termlength = અચોક્કસ | formation = ૧૯૬૩ (આઈએનસીઓએસપીએઆરના ચેરમેન તરીકે) | appointer = [[ભારત સરકાર]] | inaugural = [[વિક્રમ સારાભાઈ]] | salary = {{INRConvert|2.5|l}} {{small|(Monthly basic)}}<ref>{{Cite report|title=સાતમા કેન્દ્રિય પગાર પંચનો અહેવાલ|date=નવેમ્બર ૨૦૧૫|url=https://doe.gov.in/sites/default/files/7cpc_report_eng.pdf|journal= ભારતીય રાજપત્ર|publisher=Department of Expenditure|access-date=2020-09-26}}</ref> | website = [https://www.isro.gov.in/about-isro/chairman-isro-secretary-dos Chairman ISRO, Secretary DOS] }} '''ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠનના ચેરપર્સન''' એ ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન (ઇસરો)ના વૈધાનિક વડાનો હોદ્દો છે. આ પદાસીન વ્યક્તિ [[ભારત સરકાર|ભારત સરકારના]] સચિવ તરીકે અંતરિક્ષ વિભાગમાં વહીવટકર્તા તરીકે પણ સેવા આપે છે. આ અંતર્ગત તેઓ સીધા [[ભારતના વડાપ્રધાન|ભારતના વડાપ્રધાનને]] જવાબદાર હોય છે. <ref>{{Cite web|title=અંતરિક્ષ આયોગ|url=https://www.dos.gov.in/space-commission|website=Department of Space|access-date=૨૦૨૦-૦૯-૨૬|archive-date=2018-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811235812/https://www.dos.gov.in/space-commission|url-status=dead}}</ref> ભારતીય રાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સમિતિ (આઈએનસીઓએસપીએઆર)ની સ્થાપના પરમાણુ ઉર્જા વિભાગ(DAE) અંતર્ગત [[વિક્રમ સારાભાઈ|વિક્રમ સારાભાઈની]] અધ્યક્ષતામાં ૧૯૬૨માં થઈ હતી જેનું નામ બદલીને ૧૯૬૯માં ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન([[ઇસરો]]) કરવામાં આવ્યું.<ref name="mangalorean">{{cite web|url=http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=133606 |title=Mangalorean.Com- Serving Mangaloreans Around The World!|publisher=mangalorean.com|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043145/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=133606|archive-date=૨૦૧૪-૦૨-૨૨}}</ref> ૧૯૭૨માં ભારત સરકારે અંતરિક્ષ આયોગની સ્થાપના કરીને ઇસરોને સીધું અંતરિક્ષ વિભાગ હેઠળ મૂક્યું.<ref>{{Cite web |url=https://www.isro.gov.in/about-isro/department-of-space-and-isro-hq |title=આંતરિક્ષ વિભાગ અને ઇસરોનું વડુંમથક- ઇસરો |access-date=૨૦૨૦-૦૯-૨૬|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328053630/https://www.isro.gov.in/about-isro/department-of-space-and-isro-hq |archive-date=૨૮ માર્ચ ૨૦૧૯ |url-status=live }}</ref> સારાભાઈ સહિત અત્યાર સુધીમાં ઇસરોના કુલ અગિયાર ચેરપર્સન થયા છે. આ પૈકી ચેરપર્સન તરીકે સૌથી લાંબો સમયગાળો બાર વર્ષનો સતીશ ધવનનો છે. == ઇસરોના ભૂતપૂર્વ ચેરપર્સનની યાદી == {|class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center" ! rowspan="2" data-sort-type=number | {{abbr|ક્રમ|Number}} ! rowspan="2" | છબી ! rowspan="2" | નામ<br/>{{small|(જીવનકાળ)}} ! colspan="3" | મુદત ! class="unsortable" rowspan="2" | સંદર્ભ |- ! પ્રારંભ ! સમાપ્તિ ! કુલ સમય |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 1 | rowspan="2" | [[File:Dr. Vikram Sarabhai.jpg|150px|ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ]] | rowspan="2" | {{sortname|વિક્રમ|સારાભાઈ}}<br/>{{small|(૧૯૧૯–૧૯૭૧)}} | {{dts|1963}} | {{dts|1971}} | ૮ years | rowspan="2" | <ref name="isro">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/vsbhai.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman :: Dr. Vikram Sarabhai - Introduction|publisher=isro.org|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114024252/http://isro.org/Ourchairman/Former/vsbhai.aspx|archive-date=૨૦૧૩-૧૧-૧૪|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3"| આઈએનસીઓએસપીએઆરના સ્થાપક અને ભારતીય અંતરિક્ષ કાર્યક્રમના જનક તરીકે જાણીતા. તેમના પ્રયત્નોને કારણે ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠનનું નિર્માણ શક્ય બન્યું. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 2 | rowspan="2" | [[File:MGK Menon.webp|150px]] | rowspan="2" | એમ.જી.કે.મેનન<br/>{{small|(૧૯૨૮–૨૦૧૬)}} | {{dts|January 1972}} | {{dts|September 1972}} | ૯ મહિના | rowspan="2" | <ref name="isro2">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/menon.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Cha |publisher=isro.org|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211042639/http://isro.org/Ourchairman/Former/menon.aspx|archive-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૧|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેઓ તેમનાં અણુભૌતિક વિજ્ઞાનમાં બ્રહ્માંડીય કિરણો પરનાં અને ખાસ તો પ્રારંભિક કણોની ઉચ્ચ ઉષ્માશીલ આંતરક્રિયાઓ પરના તેમનાં પ્રદાન માટે જાણીતા છે. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 3 | rowspan="2"| | rowspan="2" | સતીશ ધવન<br/>{{small|(૧૯૨૦–૨૦૦૨)}} | 1973 | 1984 | ૧૨ વર્ષ | rowspan="2" | <ref name="isro3">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/satishdhawan.aspx|title=Welcome To ISRO:ŖṢ★: Former Chairmen:: Prof Satish DhawanSatish Dhawan|publisher=isro.org|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211050819/http://isro.org/Ourchairman/Former/satishdhawan.aspx|archive-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૧|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | સતીશ ધવન તેમના પ્રવાહીની ગતિશીલતા અને તેમની ઇસરોના સૌથી લાંબી અધ્યક્ષતાકાળ માટે જાણીતા છે. તેમના કાર્યકાળ દરમ્યાન ભારતે ૧૯૮૦માં કક્ષામાં પ્રક્ષેપણ ક્ષમતા અને સૌપ્રથમ વખત ઇન્સેટ કાર્યક્રમની શરૂઆત થઈ. આ કાર્યક્રમને કારણે ભવિષ્યમાં ભારત પોતાની રીતે અંતરિક્ષયાન તકનીકમાં સ્વનિર્ભર બની શક્યું. |- ! rowspan="2" data-sort-type=number | 4 | rowspan="2" | [[File:U R Rao (cropped).jpg|150px|પ્રા. યુ. આર. રાવ]] | rowspan="2" | યુ. આર. રાવ<br/>{{small|(૧૯૩૨–૨૦૧૭0000000)}} | {{dts|1984}} | {{dts|1994}} | ૧૦ વર્ષ | rowspan="2" | <ref name="isro4">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/urroa.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman - Prof.Udupi Ramachandra Rao|publisher=isro.org|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211043212/http://isro.org/Ourchairman/Former/urroa.aspx|archive-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૧|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.isro.org/Ourchairman/former/urrao_introduction.aspx |title=Welcome to ISRO :: Former Chairman :: Prof. Udupi Ramachandra Rao - Introduction |access-date=૨૦૨૦-૦૯-૨૮ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107011924/http://www.isro.org/Ourchairman/former/urrao_introduction.aspx |archive-date=૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૪ |df=dmy-all }}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | પ્રા રાવે ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સ્પેસ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજીના ચાન્સેલર તરીકે પણ સેવા આપી હતી; રાવે પ્રક્ષેપણ વાહનના ભારતમાં વિકાસ માટે ઝુંબેશ ઉપાડી જે પાછળથી પીએસએલવી અને બાદમાં જીએસએલવી રોકેટની રૂપરેખામાટે જવાબદાર છે. |- ! rowspan="2" ; data-sort-type=number | 5 | rowspan="2" | [[File:K. Kasturirangan (cropped).jpg|150px|Dr. Krishnaswamy Kasturirangan]] | rowspan="2" | કે. કસ્તુરીરંગન<br/>{{small|(૧૯૪૦– )}} | {{dts|1994}} | {{dts|27 August 2003}} | ૯ વર્ષ | rowspan="2" | <ref name="isro5">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman :: Dr. Krishnaswamy Kasturirangan - Introduction|publisher=isro.org|access-date=૨૦૧૪-૦૨-૧૪|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026112226/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx|archive-date=૨૦૧૪-૧૦-૨૬|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેમના કાર્યકાળ દરમ્યાન ઇન્સેટ શ્રેણીનાં અંતરિક્ષયાનની રૂપરેખામાં મહત્વના સુધારા કરવામાં આવ્યા એને ઇન્ડિયન રીમોટ સેન્સિંગ પ્રોગ્રામ (IRS) શ્રેણીમાં અનેક ઉપગ્રહો કક્ષામાં તરતા મૂકવામાં આવ્યા. તદઉપરાંત, ધરાતલ અવલોકન ઉપગ્રહ તકનીકમાં પણ ઘણી પ્રગતિ થઈ. તેમના કાર્યકાળ દરમ્યાન પીએસએલવી મૂર્તિમંત થયું અને જીએસએલવીનું પ્રથમ ઉડાણ પણ થયું જેનાથી ભારત અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે ભારત સ્વાવલંબી બન્યું. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 6 | rowspan="2" | [[File:ജി-മാധവൻ-നായർ.jpg|150px|G. Madhavan Nair]] | rowspan="2" | જી. માધવન નાયર<br/>{{small|(૧૯૪૩– )}} | {{dts|1 September 2003}} | {{dts|29 October 2009}} | {{age in years and days|2003|09|01|2009|10|29}} | rowspan="2" | <ref>{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/gmnair_introduction.aspx|title=Shri G Madhavan Nair|date=૨૦૦૮-૧૧-૧૧|publisher=Indian Space Research Organisation|work=About ISRO|access-date=૨૦૧૯-૧૧-૦૧|archive-url=https://web.archive.org/web/20091111044746/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/gmnair_introduction.aspx|archive-date=૨૦૦૯-૧૧-૧૧|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | નાયર પાસે બહુસ્તરીય રોકેટરીની નોંધપાત્ર કુશળતા છે અને તેમના યુગમાં પીએસએલવીના જુદા જુદા સ્વરૂપો અસ્તિત્વમાં આવ્યા. તેમના કાર્યકાળમાં જ આંતરગ્રહિય અભિયાનોને વેગ મળ્યો જેમાં ચંદ્રયાન-૧નો સમાવેશ થાય છે. એસ-બેન્ડ સ્પેકટ્રમની અંતરિક્ષ કોર્પોરેશન નામની સંસ્થા સથે વિવાદાસ્પદ સોદાની બાબતે તેમણે પદ છોડવું પડ્યું. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 7 | rowspan="2" | [[File:K Radhakrishnan 2013 2.JPG|150px|કે. રાધાકૃષ્ણન]] | rowspan="2" | કે. રાધાકૃષ્ણન <br/>{{small|(૧૯૪૯– )}} | {{dts|30 October 2009}} | {{dts|31 December 2014}} | {{age in years and days|2009|10|30|2014|12|31}} | rowspan="2" | <ref>{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Present/chairman.aspx|title=Dr. K. Radhakrishnan|date=૨૦૦૮-૧૧-૧૧|publisher=Indian Space Research Organisation|work=About ISRO|access-date=૨૦૦૯-૧૧-૦૧|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112094538/http://www.isro.org/Ourchairman/present/chairman.aspx|archive-date=૨૦૧૩-૧૧-૧૨|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/technology/science/indias-space-odyssey-isro-creates-history-in-2014/|title=India's space odyssey: ISRO creates history in 2014|date=૨૦૧૪-૧૨-૨૭|work=The Indian Express|access-date=૨૦૨૦-૦૯-૨૮}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/about-isro/isros-timeline-1960s-to-today|title=ISRO's Timeline from 1960s to Today - ISRO|publisher=Indian Space Research Organisation|access-date=૨૦૨૦-૦૯-૨૮|archive-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082200/https://www.isro.gov.in/about-isro/isros-timeline-1960s-to-today|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેમણે પ્રક્ષેપણ વાહનનાં વીજ-યાંત્રિક ઉપકરણોના ડેવલપમેન્ટ ઇજનેર તરીકે વીએસએસસીમાં જોડાયા હતા. આગળ જતાં તેઓ વાર્ષિક અંદાજપત્ર આયોજન પણ સંભાળતા હતા. તેમના કાળમાં દિશાસૂચન પ્રણાલિ આઇઆરએનએસએસની શરૂઆત કરવામાં આવી જેના કારણે ભારતને ગૌરવપ્રદ પોતાની દિશાસૂચન પ્રણાલિ મળી. બીજી તરફ ભૂતલીય અચળ ઉપગ્રહોના પ્રક્ષેપણ વાહન જીએસએલવી એમકે IIIના સમાવેશથી ભારત ભારેથી અતિભારે ઉપગ્રહો તરતા મૂકવા માટે સક્ષમ બન્યું. મંગળયાનને મંગળની કક્ષામાં તરતા મૂકવાનુ ભારતને ગૌરવ પણ તેમના સમય કાળમાં પ્રાપ્ત થયું. આના કારણે ભારતનું રશિયા પર અવલંબન પણ બંધ થયું અને [[ચંદ્રયાન-૨]]ની રૂપરેખા પણ પુરી રાતે ભારતમાં જ તૈયાર થઈ. જીએસએલવી-ડી5ના ભારતના પોતાના ક્રાયોજેનિક સ્તરને કારણે ભારતને દુનિયાના પ્રથમ છ દેશોમાં સ્થાન મળ્યું તે પણ તેમના નેતૃત્વને આભારી છે. {{efn|બીજામાં યુએસનું [[નાસા]], રશિયાનું આરએફએસએ, યુરોપનું યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી, ચીનનું સીએનએસએ અને જાપાનનું જાક્ષા.}} |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | - | rowspan="2" | [[File:Shailesh Nayak (cropped).jpg|150px|શૈલેષ નાયક]] | rowspan="2" | શૈલેષ નાયક <br/>{{small|(૧૯૫૩– )}} | {{dts|01 January 2015}} | {{dts|12 January 2015}} | {{age in years and days|2015|01|01|2015|01|12}} | rowspan="2" | <ref>[http://www.deccanchronicle.com/141231/nation-current-affairs/article/radhakrishnan-retires-leaving-isro-its-most-glorified-pedestal શૈલેષ નાયકની ઇસરોના નવા ચેરપર્સન તરીકે નિમણૂક, રાધાકૃષ્ણન નિવૃત્ત]</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેઓની તજજ્ઞતા મુખ્યત્વે સમુદ્રશાસ્ત્ર અને અને દૂરસ્થ સંવેદન (remote sensing)માં છે અને તેઓએ અંતરિમ ચેરપર્સન તરીકે ૧૧ દિવસ કામ કર્યું. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 8 | rowspan="2" | [[File:A. S. Kiran Kumar (cropped).jpg|150px|એ. એસ. કિરણ કુમાર]] | rowspan="2" | એ. એસ. કિરણ કુમાર <br/>{{small|(૧૯૫૨– )}} | {{dts|14 January 2015}} | {{dts|14 January 2018}} | {{age in years and days|2015|01|14|2018|01|14}} | rowspan="2" | <ref>{{Cite web|url=http://www.isro.gov.in/update/14-jan-2015/s-kiran-kumar-takes-over-secretary-department-of-space-chairman-space-commission|title=એ. એસ. કિરણ કુમાર સચિવ તેમજ ઇસરો અને અંતરિક્ષ આયોગના ચેરપર્સન બન્યા|website=www.isro.gov.in|access-date=૨૦૧૬-૧૦-૧૭|archive-date=2016-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016144917/http://www.isro.gov.in/update/14-jan-2015/s-kiran-kumar-takes-over-secretary-department-of-space-chairman-space-commission|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેમના કાર્યકાળની સાથ્ હાયપરસોનિક ફ્લાઇટ પ્રયોગો સાંકળવામાં આવે છે. આ ગાળાને પ્રક્ષેપણ વાહનનો ફરી ફરી ઉપયોગ કરવા માટે પણ યાદ કરાય છે. આ સાથે જીએસએલવી એમકે III, નાવિક (NAVIK) અને એસ્ટ્રોસેટની પૂર્ણતા અને ભારતની પ્રથમ અંતરિક્ષમાં પ્રથમ અવલોકનશાળાનો પણ આ ગાળામાં જ સમાવેશ થાય છે. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 9 | rowspan="2" | [[File:K. Sivan (cropped).jpg|150px|કૈ. શિવન]] | rowspan="2" | {{sortname|કૈ.|શિવન}}<br/>{{small|(૧૯૫૭– )}} | {{dts|15 January 2018}} | {{dts|15 January 2022}} | {{age in years and days|2018|01|15|2022|01|15}} | rowspan="2" | <ref>{{cite news |title=કૈ. શિવને ઇસરોના ચેરપર્સન તરીકે પદભાર સંભાળ્યો |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/k-sivan-takes-charge-as-new-isro-chairman/article22446006.ece |access-date=૧ નવેમ્બર ૨૦૧૮ |work=The Hindu |date=૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ |language=en-IN}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | તેમણે કારકિર્દીની શરૂઆત વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રથી કરી અને ઇસરોમા પીએસએલવીના વિકાસના પ્રકલ્પમાં જોડાયા. તેમના કાર્યકાળમાં [[ચંદ્રયાન-૨]] પ્રક્ષેપિત કરવામાં આવ્યું, જે તેના ઉતરાણની ક્ષણોમાં ચંદ્રતલથી લગભગ બે કિલોમીટર ઉપર તુટી પડ્યું. તેમના સમયગાળામાં સમાનવ અંતરિક્ષ ખેડાણની પ્રવૃત્તિને વેગ મળ્યો. તેમના સમયગાળામાં ઇસરો દ્વારા કમર્શિયલ રીતે પણ અન્ય દેશો અને એજન્સીઓના ઉપગ્રહ તરતા મૂકવાને વેગ મળ્યો. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 10 | rowspan="2" | [[File:S. Somanath, Director of VSSC, ISRO, speaks during the Heads of Agency Plenary of the 70th International Astronautical Congress (cropped).jpg|150px]] | rowspan="2" | [[શ્રી. સોમનાથ]]<br>{{small|(૧૯૬૩– )}} |{{dts|15 January 2022}} |''વર્તમાન'' | {{age in years and days|2022|01|15}} | rowspan="2" | <ref>{{cite news|date=૨૦૨૨-૦૧-૧૨|title=Malayali scientist Dr S Somanath appointed as ISRO chairman|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=728083&u=malayali-scientist-dr-s-somanath-appointed-as-isro-chairman|access-date=૨૦૨૨-૦૧-૧૩|work=[[Kerala Kaumudi]]|location=Thiruvanathapuram|language=en-IN}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | સોમનાથ પ્રક્ષેપણ વાહનની અદ્યતન રૂપરેખા, ખાસ તો તેનું પ્રણાલિ ઇજનેરી કાર્ય, મજબુતાઈ માટેની રૂપરેખા જેવી બાબતોમાં તેમના પ્રદાન માટે જાણીતા છે.<ref name=isro-215>{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|title=ઇસરોના ત્રણ કેન્દ્રોને આજે મળ્યા નિર્દેશકો.|date=૧ જુન ૨૦૧૫|website=www.isro.gov.in|access-date=૨૦૨૨-૦૧-૧૩|archive-date=2018-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072311/https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/s-somnath-takes-charge-as-vikram-sarabhai-space-centres-director/articleshow/62609273.cms|title=શ્રી. સોમનાથે વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રના નિર્દેશક તરીકે ચાર્જ સંભાળ્યો|date=જાન્યુઆરી ૨૨, ૨૦૧૮|first=Laxmi|last=Prasanna |website=The Times of India|language=en|access-date=૨૦૨૨-૦૧-૧૩}}</ref> તેમણે વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રના નિર્દશક તરીકે પણ સેવાઓ આપી છે.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/somanath-takes-charge-as-vssc-director-1151719-2018-01-22|title=Somanath takes charge as VSSC director|date=૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮|website=www.indiatoday.in|access-date=૨૦૨૨-૦૧-૧૩}}</ref> તેઓ પીએસએલવીની પ્રકલ્પ સાથે સંકળાયેલા હતા અને જીએલએસવી એમકે IIIના પ્રકલ્પ નિર્દેશક પણ હતા. તેમના કાર્યકાળ દરમ્યાન ૨૦૨૩માં [[ચંદ્રયાન-૩|ચંદ્રયાન-૩નું]] પ્રક્ષેપણ થયું અને જેનું ચંદ્રમાના દક્ષિણ ધ્રુવ પર સફળ ઉતરાણ થયું. <ref name=isro-215/> |} == Notes and references == === References === {{reflist}} === Notes === {{notelist}} == External links == *[https://web.archive.org/web/20141026112226/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx List of ISRO Chairman] {{DEFAULTSORT:Chairman Of The Indian Space Research Organisation}} [[શ્રેણી:ઇસરો]] ov3scels573elqdmqx5c4so59al4pgy 0 150188 902031 884478 2026-07-02T20:02:37Z Incall 81746 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Trondheim map 1898.jpg]] → [[File:Trondhjem map 1898.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · The city was named "Trondhjem", before it changed its name to "Trondheim" in 1931. This photograph is dated 1898, so the correct name would be "Trondhjem". 902031 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{Infobox settlement | official_name = ત્રોનહેઈમ | native_name = Tråante | native_name_lang = Sma | settlement_type = શહેર | image_skyline = {{Photomontage |photo1a = Trondheim overview 01.jpg |photo2a = Nidelva from Øya 2022-08-18 04.jpg |photo2b = Bakklandet Trondheim 2022-08-18 01.jpg |photo3a = Torvet i Trondheim, 2020 (2).jpg |photo3b = Gamle bybro, 2019.jpg |photo4a = Munkholmen from the air.jpg |size = 275 |position = center |spacing = Number indicating width of spacing between the images (default: 1) |color = Color of spacing between the images (default: black) |border = Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1) |color_border = Color of border surrounding the montage (default: black) |text = |text_background = Color of background behind text (default: #F8F8FF) |foot_montage = }} | imagesize = 260px | image_caption = {{small|'''From the top:''' Outer city with [[Nidelva]] and sea port, Nidelva seen from Øya, [[Bakklandet]], The city's central square (Torvet), [[Old Town Bridge]], [[Munkholmen]] seen from the air}} | image_flag = Flag of Trondheim.svg | image_shield = Trondheim komm.svg | shield_size = 120px | image_map = NO 5001 Trondheim.svg | map_caption = Location of the municipality | pushpin_map = Trøndelag#Norway | pushpin_relief = | nickname = Stiftstaden<br />(English: "The Diocese City") | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = નોર્વે | subdivision_type1 = [[List of municipalities of Norway|Municipality]] | subdivision_name1 = Trondheim | subdivision_type2 = [[Counties of Norway|County]] | subdivision_name2 = [[Trøndelag]] | subdivision_type3 = [[Districts of Norway|District]] | subdivision_name3 = [[Trondheim Region]] | subdivision_type4 = [[Norwegian language|Official language]] | subdivision_name4 = [[Bokmål]] | leader_title = Mayor | leader_name = Kent Ranum ([[Conservative Party (Norway)|H]]) | leader_title1 = Governing mayor | leader_name1 = Kristian Dahlberg Hauge ([[Conservative Party (Norway)|H]]) | established_title = Established | established_date = 997 | area_total_km2 = 321.81 | area_urban_km2 = 342.30 | area_metro_km2 = 7295 | area_footnotes = | population_as_of = 31 December 2022 | population_total = 212,660<ref name="SSB">{{Cite web |title=Trondheim – 1601 (Sør-Trøndelag) |url=https://www.ssb.no/kommunefakta/trondheim |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205095725/https://www.ssb.no/kommunefakta/trondheim |archive-date=5 February 2022 |access-date=11 February 2022 |website=ssb.no/ |language=no}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Municipality/Urban rank | population_blank1 = [[List of cities in Norway by population|3rd]]/[[List of urban areas in Norway by population|4th]] | population_urban = 186,364<ref>{{Cite web |title=Folkemengde og areal i tettsteder 1. januar |url=https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/beftett |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623173909/http://ssb.no/befolkning/statistikker/beftett |archive-date=23 June 2017 |access-date=1 January 2019 |website=ssb.no/ |language=no}}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_blank2_title = Metro rank | population_blank2 = [[Metropolitan regions of Norway|4th]] | population_metro = 279,234 | population_footnotes = | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = Trondheimer, Trondhjemmer, | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |website=ec.europa.eu}}</ref> | demographics2_title1 = Metro | demographics2_info1 = €26.143 billion (2021) | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +01:00 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +02:00 | coordinates = {{coord|63|25|47|N|10|23|36|E|region:NO|display=inline,title}} | website = {{URL|www.trondheim.kommune.no/}} | name = }} {{Historical populations|1769|11315|1951|56582|1960|59286|1970|126190|1980|134726|1990|137346|2000|148859|2010|171540|2014|183960|2022|211106|footnote=Source: [http://www.ssb.no/english/subjects/02/02/folkendrhist_en/tables/tab/1601.html Statistics Norway]<ref name="ssb1601">{{Cite journal |last=Statistisk sentralbyrå |author-link=Statistics Norway |year=2001 |title=Folke- og boligtellingen 2001, kommune- og bydelshefter 1601 Trondheim |url=http://www.ssb.no/fob/kommunehefte/1601/fob_1601_tabeller.pdf |url-status=live |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614034157/http://www.ssb.no/fob/kommunehefte/1601/fob_1601_tabeller.pdf |archive-date=14 June 2012 |access-date=1 July 2009}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tabell 6 Folkemengde per 1. januar, etter fylke og kommune. Registrert 2010. Framskrevet 2011–2030, alternativ MMMM |url=http://www.ssb.no/emner/02/03/folkfram/tab-2010-06-15-06.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130222195752/http://www.ssb.no/emner/02/03/folkfram/tab-2010-06-15-06.html |archive-date=22 February 2013 |access-date=19 April 2011 |publisher=Statistics Norway |language=no}}</ref>}} ત્રોનહેઈમ અથવા ત્રોન્યાન (યુકેઃ/ˈtrʃeːm/TRON (D-hyme, યુએસઃ/ˈtrʃeɪm/{{Respell|TRON|haym}}, [ˈtrɑːnː (hɑːm], દક્ષિણ સામીઃ Träantezem ) એ નોર્વેના ટ્રોનડેલાગ કાઉન્ટીમાં આવેલું એક શહેર અને નાદારોસ છે. ૨૦૨૨ સુધીમાં, તેની વસ્તી ૨,૧૨,૬૬૦ હતી. ત્રોનહેઈમ નોર્વેની ત્રીજી સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતી [[List of municipalities of Norway|નગરપાલિકા]] છે અને ચોથો સૌથી મોટો [[Urban area|શહેરી વિસ્તાર]] છે. ત્રોનહેઈમ, નિડેલ્વા નદીના મુખ પર ત્રોનહેઈમ ફૉર્ડના દક્ષિણ કિનારે આવેલું છે. ત્રોનહેઈમમાં મુખ્ય મથક ધરાવતી નોંધપાત્ર ટેકનોલોજી-લક્ષી સંસ્થાઓમાં [[Norwegian University of Science and Technology|નોર્વેજીયન યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી]] (એન. ટી. એન. યુ.) , [[:en:SINTEF|ફાઉન્ડેશન ફોર સાયન્ટિફીક એન્ડ ઈન્ડસ્ત્રીયલ રીસર્ચ]], the [[:en:Geological_Survey_of_Norway|જીયોલોજીકલ સર્વે ઑફ નોર્વે]] (NGU), and [[:en:St._Olavs_University_Hospital|સેંટ ઑલ્વાસ યુનીવર્સિટી]] આવેલી છે. આ શહેરની સ્થાપના ૯૯૭માં વેપારી મથક તરીકે કરવામાં આવી હતી અને વાઇકિંગ યુગમાં ૧૨૧૭ સુધી તેણે નોર્વેની રાજધાની તરીકે સેવા આપી હતી. ૧૧૫૨ થી ૧૫૩૭ સુધી, આ શહેર નિડારોસના કેથોલિક આર્ચડીઓસીઝની બેઠક હતી, તે પછી તે નિડારોસનાં લ્યુથેરન ડાયોસીસનું સ્થાન અને નિડારોસ કેથેડ્રલનું સ્થળ બની ગયું અને હાલમાં પણ રહ્યું છે. ૧૯૬૪માં ત્રોનહેઈમ બાયનેસેટ નગરપાલિકા, લિનસ્ટ્રાન્ડ નગરપાલિકા, સ્ટ્રિન્ડા નગરપાલિકા અને ટિલર નગરપાલિકા સાથે ભેળવી આ નગરપાલિકાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૦ના દિવસે તેનું વધુ વિસ્તરણ થયું હતું, આ દિવસે ટ્રોન્ડેમ ક્લાબુ નગરપાલિકાને સાથે ભેળવી દેવાઈ હતી. ત્રોનહેઈમ તેના ઉત્તરીય અક્ષાંશ ને લીધે હળવી આબોહવા ધરાવે છે, જેના પરિણામે અહીં મધ્યમ ઉનાળો અને શિયાળો રહે છે. દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ઉષ્ણતામાન ઠાર બિંદુથી ઉપર રહે છે. જોકે, વધુ ઊંચાઈ પર, આબોહવા ઠંડી અને બરફીલી હોય છે. આ શહેર ટ્રોન્ડેલાગ કાઉન્ટીના કાઉન્ટી મેયરની બેઠક તરીકે કામ કરે છે પરંતુ તેના વહીવટી કેન્દ્ર તરીકે નહીં (જે સ્ટેઇનકજેર છે). આ કાઉન્ટી વહીવટીતંત્રને વધુ કેન્દ્રીકૃત બનાવવાનું ટાળવા માટે રચાયેલ છે. ત્રોનહેઈમ નોર્વેની સૌથી સફળ [[અસોસિએશન ફુટબોલ|ફૂટબોલ]] ક્લબ રોસેનબોર્ગ અને નોર્ડિક સ્કીઇંગ વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપનું આયોજન કરનાર ગ્રેનાસેન સ્કી સેન્ટરનું ઘર છે. == નામો અને વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર == [[ચિત્ર:Flag_of_Trondheim.svg|right|thumb|ત્રોનહેઈમનો ધ્વજ નોર્વેના કેટલાક મ્યુનિસિપલ ધ્વજમાંથી એક છે પણ આ મ્યુનિસિપલ કોટ ઓફ આર્મ્સનો ધ્વજ નથી.]] આ શહેરની સ્થાપના ૯૯૭માં ઓલાવ ટ્રિગવેસન દ્વારા કરવામાં આવી હતી અને તેનું મૂળ નામ નિડારોસ (જૂની નોર્સઃ નિઓરોસ્સા) રાખવામાં આવ્યું હતું. આ નામનું પ્રથમ અક્ષર સ્થાનિક નદી નિડ પરથી હતું. અને છેલ્લો અક્ષર ઓસ હતું જેનો અર્થ "નદીનું મુખ" થાય છે. આમ આ નામનો અર્થ "નિડ નદીનું નિકાસ" એવો થાય છે. આનું ઔપચારિક નામ નિડારોસ હોવા છતાં, આ શહેર સામાન્ય રીતે કૌપાન્ગર તરીકે જાણીતું હતું, જેનો અર્થ "શહેર" અથવા "બજાર" થાય છે, અથવા વધુ સ્પષ્ટ રીતે કૌપાનગ્ર ઇ દ્રેન્ડેહીમી જેનો અર્થ ત્રોનહેઈમમાં આવેલું શહેર" એવો થાય છે. ત્રોનહેઈમ (જૂની નોર્સઃ θρονδheimr′) એ સમગ્ર જિલ્લાનું ઐતિહાસિક નામ હતું જે હવે ટ્રોનડેલાગ તરીકે ઓળખાય છે. આ તે વિસ્તાર છે જ્યાં લોકો ટ્રન્ડર (થ્રોનડ્રુ) તરીકે ઓળખાતા હતા. આ જિલ્લાના નામ ત્રોનહેઈમનો અર્થ "ત્રોન્ડર લોકોનું ઘર" (શાબ્દિક રીતે "ત્રોન્ડર-હોમ") અને ટ્રોન્ડેલાગ (જૂની નોર્સઃ θροndalàg) નો મૂળ અર્થ "ત્રોન્ડર લોકોનો કાયદો વિસ્તાર" (શાબ્દિક રૂપે "ટ્રોન્ડરનો કાયદો") થાય છે. ત્રોન્ડર લોકોનું નામ જૂના નોર્સ શબ્દ થ્રોનડર પરથી ઉતરી આવ્યું છે, જે ક્રિયાપદ થ્રાસ્કનું જૂનું વર્તમાન છે, જેનો અર્થ થાય છે "વધવું" અથવા "ખીલવું".<ref>{{Cite book|title=Nordiskt runnamnslexikon. Femte, reviderade utgåvan|last=Peterson|first=Lena|year=2007|page=237|language=no}}</ref> મધ્ય યુગ અંત ભાગમાં, શહેરનું નામ સામાન્ય રીતે ટૂંકાવીને ડ્રોન્ડહેમર કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં કૌપેન્જર ભાગ પડતો મૂકવામાં આવ્યો હતો અને સમય જતાં આ નામ ટ્રોન્ડજેમ બન્યું હતું, જેમાં જૂની નોર્સ જોડણીને બદલે ડેનો-નોર્વેજીયન જોડણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો કારણ કે આ શહેર સદીઓથી ડેનમાર્ક-નોર્વે સામ્રાજ્યનો ભાગ હતું. ૨૧ ડિસેમ્બર ૧૯૧૭ના રોજ, એક શાહી ઠરાવ દ્વારા ૧૯૧૭માં નોર્વેજીયન ભાષામાં સુધારા લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા. તે સમયની આસપાસ, ઘણી નગરપાલિકાઓ અને શહેરોએ દેનીશ પ્રભાવ હટાવવા તેમના નામ બદલીને "નોર્વેજીયન" કરી દીધા હતા. ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૧૯ના દિવસે, નોર્વેના સ્થાનિક ચર્ચ ઑફ નોર્વેના ધર્મપ્રાંતનું નામ ત્રોન્ડજેમ સ્ટિફ્ટથી બદલીને નિડરોસ બિસ્પેડોમ (અંગ્રેજીઃ ડાયોસિઝ ઓફ નિડરોસ) કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૯૨૪માં, નોર્વેની રાજધાનીનું નામ ક્રિશ્ચિયાનિયાથી બદલીને [[ઓસ્લો]] કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં ડેનિશ રાજાને સંદર્ભિત નામને દૂર કરીને ખૂબ જૂના નામ ઓસ્લોની તરફેણ કરવામાં આવી હતી. ૧૯૨૮માં, ત્રોન્ડજેમમાં વર્તમાન નામ જાળવી રાખવું કે નિડારોસનું મૂળ નામ પાછું લાવવું તે અંગે લોકમત યોજાયો હતો. મતના પરિણામે ત્રોન્ડજેમની તરફેણમાં ૧૭,૧૬૩ મત અને નિડારોસની તરફેણમાં માત્ર ૧,૫૦૮ મત મળ્યા હતા. આ પરિણામ છતાં, સ્ટોર્ટિંગે ૧૯૨૯માં કેટલાક ફેરફારો કરવા માટે મતદાન કર્યું હતું. ૧ જુલાઈ ૧૯૨૯ના રોજ ટ્રોનડજેમ કેથેડ્રલ બદલીને નિડરોસ કેથેડ્રલ કરવામાં આવશે અને ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૩૦ના રોજ શહેરનું નામ બદલીને નિડોરોસ કરવામાં આવ્યું. આ પરિવર્તનને કારણે ૧૯૩૦ દરમિયાન લોકોમાં આક્રોશ અને રમખાણો પણ થયા હતા. આનાથી સ્ટોર્ટિંગને આ ફેરફાર પર પુનર્વિચાર કરવાની ફરજ પડી હતી. ૬ માર્ચ ૧૯૩૧ના રોજ, ડેનિશ સંસ્કરણ ટ્રોન્ડજેમને બદલે મધ્યયુગીન નોર્વેજીયન જોડણીનો ઉપયોગ કરીને નામ ઔપચારિક રીતે બદલીને ત્રોનહેઈમ કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, ડાયોસિઝ અને કેથેડ્રલનું નામ નિડારોસ નામથી ચાલુ રહ્યું હતું.<ref>{{Cite journal|year=1931|title=Norsk Lovtidende. 2den Afdeling. 1931. Samling af Love, Resolutioner m.m|url=https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2015110481042_001|journal=[[Norsk Lovtidend]]|language=no|location=Oslo, Norway|publisher=Grøndahl og Søns Boktrykkeri|page=54}}</ref> બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન જર્મન ઉપનામ તરીકે ત્રોનહેઈમનું ટૂંકસમય માટે ડ્રોન્ટહેમ નામ રાખવામાં આવ્યું હતું. == ઈતિહાસ == [[ચિત્ર:Lykkens_Portal,_Gamble_Bybro,_Trondheim,_West_view_20150605_1.jpg|left|thumb|ત્રોનહેઈમનો ઓલ્ડ ટાઉન બ્રિજ]] ૯૯૭ સીઇમાં વાઇકિંગ કિંગ ઓલાવ ટ્રિગવેસન દ્વારા ત્રોનહેઈમને કૌપાન્ગેન (અંગ્રેજીઃ બજાર સ્થળ અથવા વેપારી સ્થળ) નામ આપવામાં આવ્યું હતું. તેના થોડા સમય પછી, તેને નિડારોસ કહેવામાં આવ્યું. શરૂઆતમાં, તેનો ઉપયોગ વારંવાર લશ્કરી સંરક્ષક સ્થળ તરીકે થતો હતો. તેનો ઉપયોગ વારંવાર રાજાની બેઠક તરીકે પણ થતો હતો અને ૧૨૧૭ સુધી તે નોર્વેની રાજધાની રહ્યું હતું. લોકો આ પ્રદેશમાં હજારો વર્ષોથી રહે છે, જેનો પુરાવો મધ્ય નોર્વેમાં ખડકની કોતરણી, નોસ્ટવેટ અને લિહુલ્ટ સંસ્કૃતિઓ અને કોર્ડડ વેર સંસ્કૃતિ દ્વારા મળે છે. પ્રાચીન સમયમાં, નોર્વેના રાજાઓને ઓરીન્જેટ ખાતે ટ્રોનહેઈમમાં આવકારવામાં આવતા હતા, જે નિડેલ્વા નદીના મુખ પાસે માણસોની સભા માટેનું સ્થળ હતું. હેરાલ્ડ ફેરહેયર (ID૧) ને અહીં રાજા તરીકે બિરદાવવામાં આવ્યો હતો, જેમ કે તેમના પુત્ર, હાકોન પ્રથમ, જેને 'ધ ગુડ' કહેવામાં આવતો હતો. ''કાલ્વસ્કિનનેટ''ની લડાઈ ૧૧૭૯ માં ત્રોનહેઈમમાં થઈ હતી. રાજા સ્વેરે સિગર્ડસન અને તેના બિર્કેબીનર યોદ્ધાઓ એર્લિંગ સ્કેક્કે (સિંહાસનના હરીફ) સામે વિજયી થયા હતા. કેટલાક વિદ્વાનો માને છે કે હેબ્રીડ્સમાં મળી આવેલા પ્રખ્યાત લેવિસ ચેસમેન, ૧૨મી સદીના ચેસના ટુકડાઓ, જે વોલરસ હાથીદાંતમાંથી કોતરવામાં આવ્યા હતા અને હવે બ્રિટિશ મ્યુઝિયમ છે, તે કદાચ ત્રોનહેઈમમાં બનાવવામાં આવ્યા હોય.<ref>{{Cite news|last=Moore|first=Susan|date=2019-06-20|title=The enduring enigma of the 'lost' Lewis chessmen|url=https://www.ft.com/content/2266d662-8ebf-11e9-b8cb-26a9caa9d67b|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920062609/https://www.ft.com/content/2266d662-8ebf-11e9-b8cb-26a9caa9d67b|archive-date=20 September 2019|access-date=2019-07-16|work=Financial Times}}</ref> ૧૧૫૨થી, ત્રોનહેઇમ નોર્વેના નિડારોસના આર્ચબિશપ બેઠક હતી, જે આર્કબિશપના મહેલમાંથી કાર્યરત હતી. ૧૫૩૭માં લ્યુથેરનના પ્રોટેસ્ટંટિઝમની રજૂઆતને કારણે, છેલ્લા આર્કબિશપે, ઓલાવ એન્જેલબ્રેક્સ્ટન શહેરમાંથી નેધરલેન્ડ ભાગી જવું પડ્યું હતું-તેમનું મૃત્યુ આજના બેલ્જિયમના લિયરમાં થયું હતું. ૧૬મી સદીથી ૧૯મી સદી સુધી, આ શહેર વારંવાર આગથી બરબાદ થતું રહ્યું હતું, જેના કારણે વ્યાપક નુકસાન થયું હતું કારણ કે તેની ઘણી ઇમારતો લાકડાની બનેલી હતી. સૌથી ખરાબ અકસ્માત ૧૫૯૮,૧૬૫૧,૧૬૮૧,૧૭૦૮,૧૭૧૭ (બે વાર ૧૭૪૨,૧૭૮૮,૧૮૪૧ અને ૧૮૪૨) માં થયા હતાં. ૧૬૫૧ની આગમાં શહેરની હદમાં આવેલી તમામ ઇમારતોમાંથી લગભગ ૯૦% ઇમારતો નાશ પામી હતી. ૧૬૮૧માં "હોર્નમેન ફાયર" પછી, લગભગ સંપૂર્ણ શહેરનું પુનર્નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેની દેખરેખ [[લક્ઝેમ્બર્ગ|લક્ઝમબર્ગ]]<nowiki/>ના મૂળ વતની જનરલ જોહાન કેસ્પર વોન સિસિગ્નન દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ખાનગી મિલકતના અધિકારોને ધ્યાનમાં લીધા વિના, ભવિષ્યમાં લાગેલી આગથી થતા નુકસાનને મર્યાદિત કરવા માટે મુન્કેગાટા જેવા વ્યાપક માર્ગો બનાવવામાં આવ્યા હતા. તે સમયે, શહેરની વસ્તી ૧૦,૦૦૦ થી ઓછા રહેવાસીઓની હતી, જેમાં મોટાભાગના લોકો ડાઉનટાઉન વિસ્તારમાં રહેતા હતા.  {{સંદર્ભ|date=July 2017}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[વિકિપીડિયા:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2017)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> ૨૬ ફેબ્રુઆરી ૧૬૫૮ના રોજ રોસ્કિલ્ડેની સંધિ પછી, ત્રોનહેઈમ અને બાકીનો ત્રોન્ડેલાગ ટૂંક સમય માટે સ્વીડિશ પ્રદેશ બની ગયો. જોકે, ત્રણ મહિના લાંબી ઘેરાબંધી અને સંઘર્ષાના ૧૦ મહિના પછી આ વિસ્તાર ફરીથી કબજે કરવામાં આવ્યો હતો. આખરે ૨૭ મે ૧૬૬૦ના રોજ કોપનહેગનની સંધિ દ્વારા આ સંઘર્ષનું સમાધાન થયું હતું. [[ચિત્ર:Trondhjem map 1898.jpg|right|thumb|૧૮૯૮માં ટ્રોન્ડહેમનો શહેરનો નકશો, નોર્વેજીયન આવૃત્તિ]] [[ચિત્ર:Plan_of_Trondheim,_1942.jpg|thumb|ટ્રોનડેઈમની યોજના, ૧૯૪૨]] બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન, નાઝી જર્મનીએ ૯ એપ્રિલ, ૧૯૪૦થી, નોર્વે પર આક્રમણ પ્રથમ દિવસથી, યુરોપમાં યુદ્ધના અંત સુધી, અર્થાત્ ૮ મે, ૧૯૪૫ સુધી ત્રોનહેઈમ પર કબજો કર્યો હતો. જર્મન આક્રમણ દળમાં જર્મન ક્રૂઝર એડમિરલ હિપ્પર, ૪ વિધ્વંસક અને ૧૭૦૦ ઑસ્ટ્રિયન પર્વતીય દળોનો સમાવેશ થતો હતો. ગોળીબાર શરૂ કરનાર દરિયાકાંઠાની બેટરી સિવાય, આક્રમણ સામે કોઈ પ્રતિકાર થયો ન હતો, આ પ્રતિકાર ૯ એપ્રિલના દિવસે સવારે ૫ વાગ્યે શરૂ થયો હતો. ૧૪ અને ૧૭ એપ્રિલના દિવસે, બ્રિટિશ અને ફ્રેન્ચ દળો નામસોસ અભિયાનના ભાગરૂપે ત્રોનહેઈમને મુક્ત કરવાના નિષ્ફળ પ્રયાસમાં ત્રોનહેઈમ નજીક ઉતર્યા હતા.  {{સંદર્ભ|date=July 2017}}આ કબજા દરમિયાન, ત્રોનહેઈમ કુખ્યાત નોર્વેજીયન ગેસ્ટાપો એજન્ટ, હેનરી રિનનું ઘર હતું, જે નજીકની વિલાથી કામ કરતા હતા અને નોર્વેજીય પ્રતિકાર જૂથોમાં ઘૂસણખોરી કરતા હતા. શહેર અને તેના નાગરિકો પર કબજો ધરાવતી સત્તા દ્વારા આકરી વર્તણૂક કરવામાં આવી હતી, જેમાં ઓક્ટોબર ૧૯૪૨માં લશ્કરી કાયદો લાદવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ સમય દરમિયાન, જર્મનોએ શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારોને સબમરીન માટે મુખ્ય આધારમાં ફેરવી દીધા (જેમાં વિશાળ સબમરીન બેઝ અને બંડોરા I ઈ-નો સમાવેશ થતો હતો) અને ૩૦૦,૦૦૦ રહેવાસીઓ માટે નવું શહેર બનાવવાની યોજના પર વિચાર થયો હતો. આ શહેર ''નોર્ડસ્ટર્ન'' (નોર્ધન સ્ટાર) ટ્રોન્ડહેમથી ૧૫ કિલોમીટર (૯ માઈલ) દક્ષિણપશ્ચિમમાં, મેલ્હસ નગરપાલિકાની બહારના વિસ્તારમાં ઓસ્સેન્ડની ભીની ભૂમિ નજીક કેન્દ્રિત હતું. આ નવા મહાનગરની સાથે પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં રહેલા નૌકાદળના આધારનું મોટા પાયે વિસ્તૃત સંસ્કરણ પણ યોજાયું હતું, જેનો હેતુ જર્મન ક્રિગ્સમરીન ભાવિ પ્રાથમિક ગઢ બનવાનો હતો. આ પ્રચંડ બાંધકામ પ્રોજેક્ટની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી, પરંતુ યુદ્ધ પૂરું થયું ત્યારે તેનું કામ ઘણું બાકી હતું, અને આજે, તેના થોડા ભૌતિક અવશેષો જોવા મળે છે.<ref>{{Cite web|title=Hitlers drøm om Trondheim|url=http://www.adressa.no/nyheter/trondheim/article712500.ece|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013173048/http://www.adressa.no/nyheter/trondheim/article712500.ece|archive-date=13 October 2007|access-date=13 March 2023}}</ref> == શહેરનું દૃશ્ય અને સ્થળો == ત્રોનહેઇમ શહેરના મોટાભાગમાં નાની વિશેષતા ધરાવતી દુકાનો પથરાયેલી છે. જોકે, મુખ્ય ખરીદી વિસ્તાર નોર્ડ્રે ગેટ (અંગ્રેજીઃ ઉત્તરી શેરી) ''ઓલાવ ટ્રિગવેસન્સ ગેટ'' અને ''થોમસ એન્જલ્સ ગેટ'' આસપાસ કેન્દ્રિત છે, તેમ છતાં શહેરના બાકીના ભાગોમાં જૂની, સુસ્થાપિત કંપનીઓથી લઈને નવી, આધુનિક અને ટ્રેન્ડી દુકાનો સુધી બધું જ ઉપલબ્ધ છે. [[ચિત્ર:TrondheimFromRoofOfNidarosdomen-improved.jpg|right|thumb|નિડરોસ કેથેડ્રલના ટાવર પરથી જોવા મળતું સેન્ટ્રલ ત્રોનહેઈમ, ટ્રોનહેઇમ ફૉર્ડ અને મુન્કહોલમેન ટાપુ તરફનું દ્રશ્ય.]] [[ચિત્ર:Torvet_i_Trondheim,_2020.jpg|left|thumb|શહેરનો મધ્ય ચોગાન (૨૦૨૦ માં ટોરવેટ) ]] [[ચિત્ર:Bakklandet_in_Trondheim_4.jpg|right|thumb|બકલેન્ડ ખાતે પેવમેન્ટ કાફે]] [[ચિત્ર:Trondheim-Drone-20160722-009.jpg|left|thumb|બેક્કે બ્રિજ]] ૧૯૯૦ના દાયકાના મધ્યથી અંત સુધી, નેડ્રે એલ્વેહવન ખાતે બંધ થયેલી ટ્રોનડજેમ્સ મેકાનિસ્કે વર્કસ્ટેડ શિપબિલ્ડીંગ કંપનીની જૂની ડ્રાયડોક અને જહાજ નિર્માણ ઇમારતોની આસપાસના વિસ્તારનું નવીનીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને કૉન્ડોમિનિયમ માટે રસ્તો બનાવવા માટે જૂની ઔદ્યોગિક ઇમારતોને તોડી પાડવામાં આવી હતી. અહીં એક ખરીદી કેન્દ્ર પણ બનાવવામાં આવ્યું હતું, જેને સોલ્સિડેન (ધ સન્ની સાઇડ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ખાસ કરીને યુવાનો માટેએક લોકપ્રિય રહેણાંક અને ખરીદી વિસ્તાર છે. ડોરા ૧ એ જર્મન સબમરીન બેઝ છે, બીજા વિશ્વ યુદ્ધના નોર્વેના કબજા દરમિયાન ૧૩મી યુ-બોટ ફ્લોટિલા સબમરિન અહીં રાખવામાં આવતી હતી. આજે બંકરમાં વિવિધ આર્કાઇવ્સ છે, જેમાં સિટી આર્કાઇવ્સ, યુનિવર્સિટી અને સ્ટેટ આર્કાઇવ્સનો સમાવેશ થાય છે. તાજેતરમાં, ડોરાનો ઉપયોગ સંગીત જલસાના સ્થળ તરીકે કરવામાં આવ્યો છે. ત્રોનહેઈમના સ્થાપક ઓલાવ ટ્રિગવેસનની પ્રતિમા શહેરના મધ્ય ચોકમાં સ્થિત છે, જે એક સ્તંભસ્તંભની ટોચ પર સ્થાપિત છે. પ્રતિમાનો આધાર પણ સન ડાયલ છે, પરંતુ તેને યુટીસી + ૧ માં માપાંકિત કરવામાં આવે છે જેથી ઉનાળામાં તેનું વાચન એક કલાક સુધી અચોક્કસ રહે. ટાપુ મુનખોલમેન એક લોકપ્રિય પ્રવાસી આકર્ષણ અને મનોરંજન સ્થળ છે. આ ટાપુએ ફાંસીની સજા સ્થળ, મઠ, [[કિલ્લો|કિલ્લા]], જેલ અને બીજા વિશ્વ યુદ્ધના વિમાનવિરોધી બંદૂક મથક તરીકે સેવા આપી છે. સ્ટિફ્ટ્સગાર્ડન એ ટ્ત્રોનહેઈમમાં આવેલું શાહી નિવાસસ્થાન છે, જેનું મૂનિર્માણ ૧૭૭૪માં સેસીલી ક્રિસ્ટીન સ્કોલર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. ૪,૦૦૦ ચોરસ મીટર (૪૩,૦૫૬ ચોરસ ફૂટ) ના ૧૪૦ ઓરડાઓ સાથે તે સંભવતઃ ઉત્તર યુરોપ સૌથી મોટી લાકડાની ઇમારત છે. ૧૮૦૦ થી શાહી પરિવાર અને તેમના મહેમાનો દ્વારા તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. લીફ એરિક્સનની પ્રતિમા દરિયાકાંઠે જૂની કસ્ટમ્સ બિલ્ડિંગ, ક્રૂઝ શિપ સુવિધાઓ અને નવા સ્વિમિંગ હોલની નજીક આવેલી છે. જો કે આ પ્રતિમા એક પ્રતિકૃતિ છે, મૂળ પ્રતિમા સિએટલના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં આવેલી છે. [[ચિત્ર:Edificios_a_lo_largo_del_río_Nidelva,_Trondheim,_Noruega,_2019-09-06,_DD_46-50_PAN.jpg|center|thumb|750x750px|નિડેલ્વા નદી, આ નદીની બંને બાજુએ આવેલા જૂના ભંડાર સાથે ત્રોનહેઈમ હેમમાંથી વહે છે. આ પેનોરમાની જમણી બાજુએ ઓલ્ડ ટાઉન બ્રિજ જોઈ શકાય છે.]] === નિડરોસ કેથેડ્રલ === નિડારોસ કેથેડ્રલ અને આર્ચબિશ પેલેસ શહેરના કેન્દ્રની મધ્યમાં એક સાથે આવેલા છે. કેથેડ્રલ, ૧૦૭૦ થી બાંધવામાં આવ્યું હતું, તે નોર્વેમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગોથિક સ્મારક છે. તે મધ્ય યુગ દરમિયાન ઉત્તર યુરોપનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ ખ્રિસ્તી યાત્રાધામ સ્થળ હતું, જેમાં દક્ષિણ નોર્વેના [[ઓસ્લો]] અને સ્વીડનના જેમટલેન્ડ અને વર્મલેન્ડ પ્રદેશોમાંથી યાત્રાધામો તરફ દોરી જતા હતા. આજે, તે વિશ્વનું સૌથી ઉત્તરીય મધ્યયુગીન કેથેડ્રલ છે, અને સ્કેન્ડિનેવિયામાં બીજું સૌથી મોટું છે. [[ચિત્ર:Nidaros_cathedral_front.jpg|thumb|નિડરોસ કેથેડ્રલ - પશ્ચિમ દ્રશ્ય]] મધ્ય યુગ દરમિયાન, અને ફરીથી ૧૮૧૪ માં સ્વતંત્રતા પછી તેને પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું, નિડરોસ કેથેડ્રલ નોર્વેના રાજાઓનું રાજ્યાભિષેક ચર્ચ હતું. ૧૯૦૬માં ત્યાં તાજ પહેરાવનાર રાજા હાકોન સાતમા અને છેલ્લા રાજા હતા. ૧૯૫૭માં રાજા ઓલાવ પાંચમાથી શરૂ કરીને, રાજ્યાભિષેકને અભિષેક દ્વારા બદલવામાં આવ્યો હતો. ૧૯૯૧માં, હાલના રાજા હેરાલ્ડ પાંચમા અને રાણી સોનજાને કેથેડ્રલમાં પવિત્ર કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૪ મે ૨૦૦૨ના રોજ, તેમની પુત્રી પ્રિન્સેસ માર્થા લુઇસ કેથેડ્રલમાં લેખક એરી બેહ્ન સાથે લગ્ન કર્યા હતા.<ref>{{Cite web|title=The wedding of Princess Märtha Louise|url=http://www.kongehuset.no/c28617/artikkel/vis.html?tid=28747|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930043348/http://www.kongehuset.no/c28617/artikkel/vis.html?tid=28747|archive-date=30 September 2007|access-date=3 August 2007|publisher=The Norwegian Royal Family}}</ref> નિડરોસ કેથેડ્રલ ખાતે સેન્ટ ઓલુફની કબરના સ્થળ પર યાત્રાળુઓનો માર્ગ (પિલગ્રિમ્સ) તાજેતરમાં ફરીથી સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. તે સેન્ટ ઓલાવ વે તરીકે પણ ઓળખાય છે, સેન્ટ ઓલાવ્સ વે નો મુખ્ય માર્ગ, જે આશરે ૬૪૦ કિલોમીટર (૪૦૦ માઇલ) લાંબો છે, તે માર્ગ [[ઓસ્લો|ઓસ્લોથી]] શરૂ થાઈ ઉત્તર તરફ જાય છે, લેક મજોસા સાથે, ખીણ ગુડબ્રાન્ડ્સડાલેન ઉપર, પર્વતમાળા ડોવ્રેફજેલ ઉપર અને નીચે ઓપડાલ ખીણ પસાર કરી છેવટે ત્રોનહેઈમના નિડરોસ કેથેડ્રલ ખાતે સમાપ્ત થાય છે. ઓસ્લોમાં એક યાત્રાળુઓ કચેરી છે જે યાત્રાળુઓને સલાહ આપે છે અને કેથેડ્રલની છત્રછાયા હેઠળ ત્રોનહેઈમમાં એક યાત્રાધામ કેન્દ્ર છે, જે સફળ યાત્રાળુઓને તેમની યાત્રા પૂર્ણ થવા પર પ્રમાણપત્રો આપે છે.<ref>{{Cite book|title=The Pilgrim Road to Nidaros: St Olav's Way – Oslo to Trondheim|last=Raju|first=Alison|publisher=Cicerone Press Limited|year=2010|isbn=978-1-85284-314-4}}</ref> [[શ્રેણી:CS1 errors: missing periodical]] [[શ્રેણી:Coordinates on Wikidata]] [[શ્રેણી:ચકાસણી કર્યા વગરના ભાષાંતરો]] [[શ્રેણી:નોર્વે]] j5768s8m6o26up5sbiyiogtacbh2cxl 0 153078 902030 901434 2026-07-02T18:59:26Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902030 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય | native_name = বাংলাদেশ জাতীয় জাদুঘর | native_name_lang = bn | logo = | image = Bangladesh National Museum southern side (01).jpg | former_name = ઢાકા સંગ્રહાલય | established = ૨૦ માર્ચ ૧૯૧૩ | location = શાહબાગ, ઢાકા, બાંગ્લાદેશ | coordinates = {{Coord|23|44.25|N|90|23.67|E|region:BD_type:landmark|display=inline,title}} | website = {{URL|bangladeshmuseum.gov.bd/}} | director = મોહમ્મદ કમ્રુજમાન<ref>{{Cite web |url=http://www.bangladeshmuseum.gov.bd/site/page/e511a1d3-f3c1-4fbf-809e-e7bc2ca9aeed/ |title=Director General |website=bangladeshmuseum.gov.bd |language=en-gb |access-date=2022-12-24 |archive-date=25 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225064304/http://www.bangladeshmuseum.gov.bd/site/page/e511a1d3-f3c1-4fbf-809e-e7bc2ca9aeed/ |url-status=live}}</ref> | map_type = | visitors = {{circa|15 million}} (including c. 1.2 million foreigners) per year }} '''બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય''' એ બાંગ્લાદેશની સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક કલાકૃતિઓનો રાષ્ટ્રીય ભંડાર છે, જે ઢાકાના શાહબાગ વિસ્તારમાં સ્થિત છે. તેની સ્થાપના ૨૦ માર્ચ, ૧૯૧૩ના રોજ ઢાકા સંગ્રહાલયના નામથી કરવામાં આવી હતી અને ૭ ઓગસ્ટ, ૧૯૧૩ના રોજ તેનું ઔપચારિક ઉદ્‌ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. ૩૭૯ વસ્તુઓના પ્રારંભિક સંગ્રહ સાથે, તે ૨૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૧૪ના રોજ જાહેર જનતા માટે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું હતું.<ref name="about" /> ૧૯૭૧માં બાંગ્લાદેશની સ્વતંત્રતા પછી, સંસ્થાને બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલયના નામથી પુનર્ગઠિત કરવામાં આવી, જેમાં ભૂતપૂર્વ ઢાકા સંગ્રહાલયના વિવિધ ભાગોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો, અને ૧૯૮૩માં તેના વર્તમાન સ્વરૂપમાં ઔપચારિક રીતે ઉદ્‌ઘાટન કરવામાં આવ્યું.<ref>{{cite news |title=Bangladesh National Museum: A unique tourism attraction |work=Daily Sun |date=May 14, 2019 |url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/392133 |access-date=November 7, 2025 |archive-date=નવેમ્બર 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112222904/https://www.daily-sun.com/printversion/details/392133 |url-status=dead }}</ref> સંગ્રહાલયમાં નૃવંશશાસ્ત્ર અને સુશોભન કલા, ઇતિહાસ અને શાસ્ત્રીય કલા, કુદરતી ઇતિહાસ અને વિશ્વ સભ્યતાના વિભાગો છે. પ્રાગૈતિહાસિક યુગથી લઈને સમકાલીન ઇતિહાસ સુધીની કલાકૃતિઓ અહીં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી છે, જેમાં ૫૦,૦૦૦થી વધુ પ્રાચીન અને મધ્યયુગીન સિક્કાઓ, ગાંધાર કાળના બૌદ્ધ શિલ્પો અને ૧૯૭૧ના મુક્તિ યુદ્ધ સંબંધિત પ્રદર્શનોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |title=Universepg An Independent International Academic Publisher |website=universepg.com |date=November 14, 2023 |url=https://www.universepg.com/ajssls/role-of-bangladesh-national-museum-in-preservation-of-history-culture-and-heritage-of-bangladesh |access-date=November 7, 2025}}</ref> [[File:Rishabhdeva at Bangladesh National Museum.png|thumb|150px|બેઠેલી મુદ્રામાં ઋષભદેવની મૂર્તિ.]] == ઇતિહાસ == [[File:National Museum1.JPG|thumb|સૈયદ મૈનુલ હુસૈન દ્વારા ડિઝાઇન કરાયેલ બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય]] ૧૮૫૫માં, એશિયાટિક સોસાયટી ઓફ બંગાળે ઢાકામાં એક સંગ્રહાલય સ્થાપવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, પરંતુ લોજિસ્ટિક (સુપ્રચાલન તંત્ર) મર્યાદાઓને કારણે તે મુલતવી રાખવામાં આવ્યું હતું. બાદમાં, ૧૯૦૭માં, આ પહેલ ઢાકાના ઉચ્ચ વર્ગમાં ફરી ઉભરી આવી. આ પછી, ૨૦ માર્ચ, ૧૯૧૩ ના રોજ, અવિભાજિત બંગાળ સરકાર દ્વારા ઢાકા મ્યુઝિયમની ઔપચારિક સ્થાપના કરવામાં આવી. તે શરૂઆતમાં જૂના સચિવાલય મકાન (બાદમાં ઢાકા મેડિકલ કોલેજ હોસ્પિટલનો ભાગ) ના એક રૂમમાં સ્થિત હતું. આ સંસ્થાને ઢાકાના રહેવાસીઓ તરફથી લગભગ ૧૦,૦૦૦ રૂપિયાનો ફાળો અને ૨,૦૦૦ રૂપિયાના પ્રારંભિક સરકારી અનુદાન દ્વારા ટેકો આપવામાં આવતો હતો. ૭ ઓગસ્ટ, ૧૯૧૩ના રોજ, બંગાળના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર, લોર્ડ થોમસ ડેવિડ ગિબ્સન કાર્માઇકલ દ્વારા સ્થાનિક મહાનુભાવોની હાજરીમાં, જગન્નાથ યુનિવર્સિટી કોલેજના જૂના મકાનમાં જાહેર જનતા માટે તેનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું. પ્રારંભિક સંગ્રહમાં લગભગ ૫૦૦ વસ્તુઓનો સમાવેશ થતો હતો, જેમાં મુખ્યત્વે પ્રાદેશિક પુરાતત્વીય કલાકૃતિઓ, સિક્કા, હસ્તપ્રતો અને લોક કલાનો સમાવેશ થતો હતો. સંગ્રહ વધતો ગયો તેમ, ૧૯૧૫ સુધીમાં તેને નિમતાલી બારોદુઆરી બિલ્ડિંગમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું.<ref>{{cite web |title=National Museum of Bangladesh in Bangladesh , The National Museum of Bangladesh is located in the historic capital of Dhaka. It is one of the oldest and ... |website=Archaeology |url=https://www.greatarchaeology.com/museum_details.php?museum=National_Museum_of_Bangladesh |access-date=November 7, 2025 }}{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ૧૯૪૭માં ભારતના ભાગલા પછી, સંસ્થા પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં ઢાકા સંગ્રહાલય તરીકે કાર્યરત રહી અને તેને અનેક વહીવટી પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. ઉદાહરણ તરીકે, તેના પ્રથમ ક્યુરેટર, નલિની કાંતા ભટ્ટાસાલીના મૃત્યુ પછી, ૧૯૪૭ થી ૧૯૫૧ સુધી કોઈ કાયમી ક્યુરેટર નહોતા, અને આ સમય દરમિયાન, તેના પરિસરમાં અસ્થાયી રૂપે એક પ્રેસ એજન્સીનો કબજો હતો.<ref>{{cite book |last=Bhuiyan |first=Mokammal H. |editor1-last=Chaturvedi |editor1-first=Neekee |editor2-last=Panwar |editor2-first=Tamegh |editor3-last=Meena |editor3-first=Jigyasa |chapter=From Dacca Museum to Bangladesh National Museum: A Journey |title=Rethinking Museum Spaces: The South Asian Turn |url=https://www.researchgate.net/publication/390948356 |access-date=November 7, 2025 |year=2025 |publisher=Centre for Museology and Conservation, University of Rajasthan |isbn=978-81-981096-9-9 |pages=133–141}}</ref> ૧૯૫૧-૧૯૫૨માં એક અંશકાલીન ક્યુરેટરની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૫૪માં, ઇનાયતુર રહેમાન ક્યુરેટર તરીકે જોડાયા હતા. ૧૯૭૧માં પાકિસ્તાન આર્મીના હુમલાથી નુકસાન પામેલા સ્થળો (જેમ કે દિનાજપુર રાજબારી અને બલધા મ્યુઝિયમ) ના પ્રદર્શનો અહીં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યા હતા. વધુમાં, બંગાળી મુક્તિ સંગ્રામ વિશેની માહિતીનું દસ્તાવેજીકરણ કરવાના ઉદ્દેશ્યથી યુદ્ધ સંબંધિત દસ્તાવેજો અને કલાકૃતિઓનો સંગ્રહ શરૂ થયો.<ref>{{cite news |last=Kamal |first=Masum |title=Where history breathes: Families touch the past to explore Liberation War legacy at National Museum |work=bdnews24.com |date=March 26, 2025 |url=https://bdnews24.com/bangladesh/9338ac858dc5 |access-date=November 7, 2025}}</ref> સ્વતંત્રતા પછી, ૧૯૭૨માં, નવા સ્વતંત્ર રાજ્યની ઓળખને અનુરૂપ સંસ્થાનું નામ બદલીને 'બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય' રાખવામાં આવ્યું, અને ૧૯૭૪માં સરકારી આદેશ દ્વારા તેને સત્તાવાર રીતે આ નામ મળ્યું. ૧૯૭૦માં ટ્રસ્ટી બોર્ડ અને ૧૯૭૪માં રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય કમિશનની રચના કરવામાં આવી હતી, જેનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકા દરમિયાન પુનર્ગઠનના ભાગ રૂપે, ડિસેમ્બર ૧૯૭૫માં ECNEC દ્વારા શાહબાગમાં સંગ્રહાલય માટે એક નવી જગ્યાને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. વધતા જતા સંગ્રહનું સંચાલન કરવા માટે માનવશાસ્ત્ર, સુશોભન કલા અને ઇતિહાસ જેવા વિશિષ્ટ ક્યુરેટોરિયલ વિભાગોની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. અંતે, ૧૭ નવેમ્બર, ૧૯૮૩ના રોજ, શાહબાગમાં આધુનિક સુવિધાઓથી સજ્જ નવી ઇમારત જાહેર જનતા માટે ખુલ્લી મૂકવામાં આવી.<ref name="about">{{cite web |title=About |website=Bangladesh National Museum |date=November 17, 1983 |url=https://bangladeshmuseums.com/BNM/ |access-date=November 7, 2025 |archive-date=નવેમ્બર 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123051346/https://bangladeshmuseums.com/BNM/ |url-status=dead }}</ref> ૨૦૧૭ સુધીમાં, ચાલુ સંપાદન અને સંશોધનના પરિણામે, બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલયનો સંગ્રહ ૯૧,૨૮૭ કલાકૃતિઓ સુધી પહોંચ્યો, જેમાં ઐતિહાસિક, નૃવંશશાસ્ત્રીય અને કુદરતી ઇતિહાસની વસ્તુઓ ખાસ કરીને નોંધપાત્ર છે.<ref>{{cite news |title=Bangladesh National Museum in space crisis |work=New Age |date=November 7, 2025 |url=https://www.newagebd.net/article/18891/bangladesh-national-museum-in-space-crisis |access-date=November 7, 2025}}</ref> વ્યાપક સંસ્થાકીય આધુનિકીકરણના ભાગ રૂપે, સંગ્રહાલયે ૨૦૧૨માં ડિજિટાઇઝેશન પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો. તેનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર સંગ્રહનો ડેટાબેઝ બનાવવાનો હતો, મર્યાદિત પ્રદર્શન જગ્યામાં કલાકૃતિઓની પહોંચ અને જાળવણીમાં સુધારો કરવાનો હતો.<ref>{{cite web |title=Digitization of government agencies related to culture and creative sectors and upgradation of various cultural services |publisher=UNESCO |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/dce002/QPR_2020_BD_86792748-014b-40d0-ba02-ff712ec3dafe_5.pdf |language=rw |access-date=November 7, 2025}}</ref> એપ્રિલ ૨૦૧૭ માં, સંગ્રહાલયે ૩૬૦-ડિગ્રી વર્ચ્યુઅલ ગેલેરી શરૂ કરી, જેનાથી પસંદગીના પ્રદર્શનો ઓનલાઇન પ્રવાસો દ્વારા વૈશ્વિક પ્રેક્ષકો માટે સુલભ બન્યા.<ref>{{cite news |title=National Museum goes virtual |work=New Age |date=November 7, 2025 |url=https://www.newagebd.net/print/article/14297 |access-date=November 7, 2025}}</ref> વધુમાં, ૨૦૧૦થી, યુનેસ્કો અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસા સંબંધિત કાર્ય પર સંસ્થા સાથે સહયોગ કરી રહ્યું છે.<ref>{{cite web |title=Implementing community-based heritage festivals in eight administrative divisions of Bangladesh - UNESCO Intangible Cultural Heritage |publisher=UNESCO |url=https://ich.unesco.org/en/assistances/implementing-community-based-heritage-festivals-in-eight-administrative-divisions-of-bangladesh-02226 |access-date=November 7, 2025}}</ref> == મુલાકાતીઓ == દરરોજ સરેરાશ ૨૦૦૦થી વધુ મુલાકાતીઓ બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલયની મુલાકાત લેવા આવે છે. તેમાં વિદેશીઓ પણ શામેલ છે. મુલાકાતી ફી પુખ્ત વયના લોકો માટે ૪૦ રૂપિયા અને સગીરો માટે ૨૦ રૂપિયા, વિદેશીઓ માટે ૫૦૦ રૂપિયા અને સાર્ક દેશોના મુલાકાતીઓ માટે ૩૦૦ રૂપિયા છે.<ref>{{Cite web |title=Entry Fee |url=https://bangladeshmuseum.gov.bd/site/page/d490ec7c-2c01-4f92-8c6d-620c572178e4/- |access-date=12 August 2023 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812072923/https://bangladeshmuseum.gov.bd/site/page/d490ec7c-2c01-4f92-8c6d-620c572178e4/- |url-status=live}}</ref> જોકે, ૩ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો અને શારીરિક રીતે અક્ષમ વ્યક્તિઓ માટે ટિકિટ જરૂરી નથી. ==ગેલેરી== <gallery> Image:Composition by Novera Ahmed.jpg Image:Reclining Figure.jpg Image:Seated Woman Sculpture.jpg Image:National Museum Dhaka1.jpg Image:National Museum Dhaka2.jpg Image:National Museum Dhaka3.jpg Image:National Museum Dhaka4.jpg Image:National Museum Dhaka5.jpg Image:National Museum Dhaka6.jpg Image:National Museum Dhaka7.jpg Image:National Museum Dhaka8.jpg Image:National Museum Dhaka9.jpg </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commons category|Bangladesh National Museum|બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય}} * {{Official website|http://www.bangladeshmuseum.gov.bd/ અધિકારીક વેબસાઇટ}} [[શ્રેણી:સંગ્રહાલય]] opxdyehae5e9gdu3rmqmx7ev5jy2rpo 1 153509 902051 900995 2026-07-03T11:03:14Z Brihaspati 45702 /* ઉમદા લેખ માટે નામાંકન */ ઉત્તર 902051 wikitext text/x-wiki == ઉમદા લેખ માટે નામાંકન == @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:Snehrashmi|Snehrashmi]] @[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]] @[[સભ્ય:Aniket|Aniket]] @[[સભ્ય:Meghdhanu|Meghdhanu]] આ લેખનું ઉમદા લેખ માટે નામાંકન કરૂં છું. તે વિશે આપની ટીકા-ટીપ્પણી હોય તો જણાવશો. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૦:૩૬, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) : ઉમદા લેખ તરીકે રાખી શકાય. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૭:૧૮, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) : સહમતિ --[[સભ્ય:Meghdhanu|Meghdhanu]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Meghdhanu|ચર્ચા]]) ૧૯:૪૬, ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) :@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] કૃપા કરીને આ વિશે આગળનાં પગલાં લેશો. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૦:૪૭, ૬ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) ::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] આપની જાણ સારુ. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૨૩:૦૯, ૧૬ મે ૨૦૨૬ (IST) :::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] શું આને અત્યારે ઉમદા લેખ તરીકે જાહેર કરી શકાય? સમુદાયની સંમતિ લાગે છે. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૬:૩૩, ૩ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) 6k82po6zx7vzzcgdpy1re1gkdtg8ype 3 154627 902021 2026-07-02T13:02:13Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[Template:Welcome|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902021 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Prit44421}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૮:૩૨, ૨ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) cmezancittg68nraciy3qlayg2ys4d3 3 154628 902023 2026-07-02T14:23:34Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902023 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Chauhan arine}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૯:૫૩, ૨ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) 5dgwch6e6caaw5spj51ab1y07db4cmp 3 154629 902029 2026-07-02T18:03:47Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902029 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Rahulr.20}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૩૩, ૨ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) alkjxrdjx9fcyi4qcsmzdgx6sd4rb98 3 154630 902035 2026-07-03T04:03:54Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902035 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=બાબાજી બાજુથી}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૯:૩૩, ૩ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) 7imfky2a9zes1sdopz1tv546cynis28 3 154631 902037 2026-07-03T04:42:35Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902037 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=HyBoxwood}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૨, ૩ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) luq78w0eea739ho23zlsyieqyawlfdt